'/ordende voor feet beste Land van geheel E^/fo^a! gehouden ; en deze gezon-
4 lucht maakt het ook ongemeen voikrijk, het geeri veelen ïhans tot hun n^
ieel ondervinden: aan dezelfde gezonde iucht hebben de dappere ÉrmfdtenQo\
iiunne on ge meene vrolijkheid te danken: dat zij bij die vrolijkheid eenen voor-
beeldeloozen moed voegen, bewijzen onze tijdgenooten onder hen, meer dan
hunne voorouders ooÏt gedaan hebben — zij zijn zuilen van den troon der Vrijheid.

De vruchtbaarheid van Frankrijk is even zonderling in voordbr^ngzelen, het
welk zoo ver gaat, dat zomraige dit Rijk zelfs voor heâ vruchtbàarfte van ge-
heel Europa gehouden hebben: zie hier de befchrijving daarvan : „ Het Land
,, is overal effen en vlak, doch ook in fommige contrijen met vermakelijke ber
gen of heuvels, en daariusfchen met aangenaaipe en vruchtbaare valeien ver-
,/fierd, waarin allerlei graanen, als rogge, tarwe, garst, haver enz. groeien
jj en de bergachtige piaaifen zijn overal beplant, behalven in eenige noordelij-
,, ke Provinciën, mee wijngewas en allerlei fijne vruchtbooraen, als perfiken ,
„ abrüvoozen, pruimen, amandelen, en lekkere peeren, enz. wordende van
,, het druivengewas een ongelovelijke menigte wijn gemaakt, die het beftaan
,, aan zeer vèele inwooners geeft, gelijk op andere, plaatfen de veldbouw. De

„ Franfche ivijnen worden voorts door geheel Europa vervoerd- De vel»

den die geen wijn noch veldvruchten voortbrengen, Zijn zeer bekwaam tot
„ weiden ; het ontbreekt derhalven Frankrijk ook niet aan allerlei vee voor
„ nooddruft, als koejen, osfen, fchaapen, geiten en varkens, hoenders,, ka
„ poenen, ganzen, enz. in voege, dat de inwooners rijklijk voorzien zïjn van
„ vleesch, fpek, melk, boter, kaas, woJle, en al het geen toe de huishou-
ding noodig is."

De veele groote en aanzienlijke rivieren leveren hun ook overvloedig visch
op, zodat hQi Franfche Rijk in alles een gelukkig Land is; zoo de voorilanders
der volksvrijheid het eenmaal kunnen vrijvechten, zal het een paradijs weezen.
Die van Natuur gelukkig Land wordt zeer gefchikt verdeeldin de volgende t waalf
gouvernementen.
Me de France, Bretagne^ Gujenne, Dauphiné,
Orléans y Normandie Languedoc, Bourgogne,

Lion, Picardie, 'Provencey Champagne.

Zommigen maakèn van deeze twaalf deelen zestien, door bijvoeging van de
volgende vier aïs ' -

De JranJche Oostenrijkfche Nederlanden^ Franfée Com'J,
Hunne bezittingen in den Elzasy Lotharingen»

Varijs is de Hoofclhid van geheel het Franfche Rijk —voor weinig; tijds
bereker.de men de inkomiien van geheel Frankrijk op soa railloenen> en die der

Geestelijke op ^c milJioenen. -- Men vind 'er 20 Academiën ^^—- lodewyk

DF, Zb-bTi NOE, heeft gevoeld wat her te zeggen was...... Hij was de agt-en-

sesïigile r%oning meer kan men met zekerheid van niet aeggen,

zoo lang deszelfs lot niet volkomen beflist is.

Enkele groote bergen vind men in Frankrijk ook, oijder anderen het Sevèn·
nifchey waarover men VQiztn moQt om uit Languedoc mzt Lion te komen; wij
vinden desaangaande aangeteekend, dat op den top van dezen herg een zitplaats
in een rots uitgehouwen is, waarin de kooplieden, die naar Ldon op de misfe
reizen, gewoon zijn de jongelingen onder hen, te zetcen, welken nog nooit te
Lion geweest zijn: „ Te weeten," zegt onze Schrijver, „om maar eene klucht
te hebben, die de nieuweling met een honorabel traàement betaaldt deze
„ zitplaats is bekend onder den naam van La chaife de la vérité (^y, omdat de
» jong^ kooplieden welke daarin moeten gaan zitten, zweeren moeten of zij
„ ook voorheen meer te Liû/i geweest zijvi" zoo neen, dan zijn zij het boven-
gezegde traftement fchuldi^.

Wij kunnen niet voorbij, daar al het bovenuaanae ilechtsvan den eigenlijjien
Franfchen bodem op zich zeiven gezegd is, nog iets aanteteekenen wegens

D Ε Ν Ε L S Λ S rt)
Als zynde eene bezitting van Frankrijk die niet op eigen bodem ligt ; anderen
heeft dit groote Rijk in Jzia, 'jfrica en America.

De Elfas^ is zodanig vruchtbaar in allerlei koorn, ooftvruchten en wijn, dat
het niet alleen daarvan overvloed heeft voor zijne eigene inwoonders, maar ook
voor zijne nabuuren, ja een groot gedeelte van Duitschland daarvan kan laaten
ïöekomen, en derhalven niet ten onrecht van zommige de koornfchuur en wijn-
kelder van Duiischland genoemd wordt-het geeft ook overvlöed vanveld-

vruchten: de bergen, hoewel ze *er niet In menigte zijn, gèeven echter door
den wijnbouw veele duizende handen werk : niettegenflaande alle deeze gunften,
waarmede de Natuur dit Land bedeeld heeft, worden 'er echter weinige rijke in-
wooners gevonden ; daarentegen hebben ze den naam verworven van getrouw
es3 eerlijk, en in den oorlog onivankelbaare helden te Z'jn.

Het grootiïe gedeelte dezes Lands behoorde weleer aan't huis van
r/jk, doch hl] àQXi Westphaalfchen vrede y werd het aan i^i'ö«^n>'^afgefl:aan, on-
der die voorwaarde, dat de tien vrije Rijksfteden daarin gelegen, bijhaarerijks
vrijheid zouden gelaten worden; doch bij den Nijmeegfchen vrede, Frank-
rijk z\çh nog verder in het bezit daarvan intedringen, en hoewel zulks toen niet
rechtsftreeks doorging, is het bij éer\ Rijsivijkfchen vrede., in 1(597, echter door
gegaan, en de kroon van Frankrijk in het volkomen bezit daarvan gefïeld.
Dit grondgebied wordt verdeeld in

OPPER, en NEDER-ELSAS.
Bevattende elk verfcheidene goede en groote Steden.

G R O O Τ Β R I Τ Τ A Ν Ν I È N.
Onder dezen naam begrijpt men de drie Koningrijken Engeland, Schotland
cn Ierland', wij zullen van ieder afzonderlijk iets zeggen.

ENGELAND.

Wil men dat van zuiden naar het noorden wel 80 Duitfche mijlen beflaat,
en van 't westen naar het oosten, op de breedfte plaats van de eene zee naar de
anderen 70 zulke mijlen.

Men leeft er onder eene gemaatigde luchtilreek ; in de zuidelijke gewesten
vriest het des winters zelfs zeer weinig: de lucht is 'er in het voor- en na-jaar
dampig, tot zoo ver zelfs, dat men de zon alsdan maar zeldzaam te zien krijgt:
deze eigenfchap des Lands, deed, verhaald men, zeker Sfaamch Gezant, wel-
ken zich omtrent den gemelde tijd van het jaar in Engeland opgehouden had,
bij zijn vertrek, aan zijne vrienden zeggen: Groefden Koning ootmoedig, en ook
de zon, want ikhebzegten yan heide gezien: de gezegde dampigheid van de lucht
wordt op fommige plaatfen niet weinig vermeerderd dopr het branden van fteen-
koolen, welk gebruik 'va Engeland vrij algemeen is,
(f) De floel der waarheid

(t) f^i^n ^ Ooftenfijkfche Nederlanden fpreeken, wij netàsr.

De Vioortbréngzelen van dit Rijk zijn koorn, tuin-cn ooft vruchteïs, waarïp
het ze!is baven veele Landen van Europa xxxxmwAï', og de heuvels en bergen
vind men overvloed van vette weiden voor allerlei vee, maar voornaamlijk voor
fchaapen : die goede wol geeven, waarvan de Fngdfc^e lakens getuigen : bet
bier dat de Bngeljchen xxii hunne graanen weeten te brouwen, Is door geheel
Europa zoo beroemd als bekend; de cijder- of appel - en peeren-- dranken wor«
dên in Engeland mede bereid. Paarden en honden, beiden van een zeer goede
foort, kan'nien onder de voortbrengfclen van dat Land tellen, bergen, bosichen
en weiden leveren ook allerlei wild op; in hunne rivieren en meiren vindt uien
veele zwaanen, en niet minder fmaakelijke viseh; hoewel de natie minder lief-
hebbers van deze dan van vleesch zijn.

Er zijn ook veele mijnen van goud, zilver, koper, ijzer, tin en lood; het
tin vak er zelfs beter dan op eenige andere plaats van Europa^ en de bergen Ie-
veren er voorts eene foort van lleenkoolen op, die alom bekend zijn, en een
goeden tak van handel voor de Engeljchen verfchaffen;

Wat de aart des volks betreft, men vind hun befchreven van zodanig een tem-
perament te weezen, het welk de middenmaat houdt, tusfchen de IpSheid der
Franfchen en den hoogmoed der Spanjaarden : zij beminnen, zegt men, de
vrijheid boven maate, en kunnen geene ilavernij verduuren, offchoon onze Re-
publiek te dikwijls de droevige ondervinding gehad hebbe, dat zij anderen gaar-
ne in kluisters ilaan,, of ten minften in hynne vrijheid benadeelen: de Hóllan-
den die in de historie van hün eigen Land flcchts eenigzins ervaaren zijn, kun-
nen niet gereedlijk toeftemmen, dat de Engelfchen getrouw en eerlijk, wij zul-
len niet zeggen zijn, maar altoos geweest zijn: dit moet de geheele wereld toe-
ftemmen dat zij den eernaam van ftoutmoedige zeehelden wegdraagen, ja daarin
de Nederlanders naar den kroon fteeken,· ook gaat hun met reden de eer na,
dat zij groote denkers, en zeer gefchikt zijn om in de weetenfchappen en kuns»
ten uitïemunten; gelijk zij Europa dan ook voornaame Geleerden en Wijsgee^
ren opgeleverd hebben: zij zijn bekwaame werklieden, vooral in de metaalenj
en onze fchoonile kunst ^inilrumenten hebben wij aan Engeland te danken.

De vrouwen houdt men voor zeer eerbaar, maar zy zijn niet zoo fchoo:!i als
de Hollandfche vrouwn^ hoewel zij dezelven in talie meest gelijken, en minst
naar de Franfche Dames: de reizigers verzekeren dat àe Engelfchen hooge ach-
ting voor hunne vrouwen hebben, dezelven als Godinnen vierende, waarvan
het fpreekwoord getuigt, het weïk zegt, àz.i Engeland het Paradijs dervrou^
wen is, het vagevuur der knechts, en de hel der ezels : „ De vrouw van 't huis,"
zegt zeker fchrijver, „ neemt altijd de eerste plaats in, fchopn ze ook van gerin-
„ gen ilaat, en er eene Graavin aan tafel ware, ten zij ze dezelve haare plaats uic
„ achring affta."

De bekwaame Engelfchen Zqn ook zeer gefchikt voorden Koophandel, die zg
uitgebreid drijven, komende daarin almede de Hollanders zeer nabij; hunneja-
louzij over onzen bloeijenden handel, Qoen die bloeide heeft ook dikwijls oor-
zaak geweest van hunne averechtfche gedragingen omtrent ons.

Engeland woïàt gemeenlp verdeeld in het eigenlijk

ENGELAND, en in het Hertogdom walles:

Het eerfle dfel, worde verder onderdeeld, in bijzondere Provinciën, naam-
lijk in deze zeyen:

Kent, Esjess, Susfex, West-fex, Oost-angeln, Middel-angel»

Nort-humberland.

Het Hfnogdpm wordt verdeeld, in

South Walles y en North-Walles,

JleezA Provinciën worden weder onderfchéiden in kleine Landfchappen, Hj
de Engelfchen bekend onder den naam van Shiresi zoo verdeelen zij,

ESSEX iti Middel-feoc en Esfex.

SUSSES in Susfex zelve, en Surry^

wEST-sExin South, hamm, Bark-fhire^ WiU-fhire, Dorfet-fhire,
Sommerfeth-fhirê, Devonf hire, en Cornwah
ootT-K-iiiGiijvtjin Cambridge., Suffolk., Nortfolk,
MIDDEL-ANGELN, in Buckinghamfhirc, Bedfordfhire, ïiardfordfhirt ^
Huntingthonfhire, NoordhamptonjhireOxfortjhire .^Glo-
chesterfhire , Monmoiitfhire, Herfordfhire., Worchester-
fhire., Warwichtfhire, Leicesterjhire, Ruthlandfhire., Lin-
colnfhire., Nottinghamfhire ^ Darhijfhire, fiajfortfhire ^
Schropfhire^ en Chesterfhire.
KOR'r-HüMBERLAND, in JorkfhireLangcasterjhin, Cumherland^ West-

morland, Durham, Northumherland.
SOÜTH-WALLES, in Clamorhanfhire, Brechnockfhire, Caemardanjhire ^

Penhrockfhire, Capipanfhire en Radnor fhire.
NORD WALLES, 'iwMontgomerijfhire, Merionethfbirb, Caernarvanfhirey
DenUngfhire, Flintfhire en Ruthlan.

Engeland, heeft 136 lieden, 52000 dorpen, en eenige eilanden : er zijn 2
Academiën, 2 Aardsbisfchoppen, 27 Bisfchoppen, 12Hertogen, 4 Marquifen,
70 Graaven, 10 Vicoraten.

Het gebruik in dit Rijk is dat de oudsrgeboren zoon, al^de vaderlijke vaste
goederen erft, de overige zoons of dochters verkrijgen van de losfe goederen ,
en moeten dan hun fortuin op eene andere wijze zoeken, tea ware de oudfte
brceder hun van zijn eerstgeboorterecht iets afftonde.

De Stad Londen is de Hoofdilad des gantfchen Rijks, en trekt de bewonde-
ring van alle Reizigers tot zich, men leld in dezelve 125 kerken , en meerdaiï
5000 zoo kleine als groote flraaten ; het getal der inwooners wordt op meer dao
35®ooo begroot, in den jaare 1666 werd deze ongemeen groote Stad , zoda-
nig door het vuur geteisterd, vier volle dagen lang, dater omtrent soooahuizen,
en 84 kerken vernield werden,'men berekende de ichade op meer dan scomilHoc-
nen ponden fterlings; alles werd echter binnen vier jaaren weder opgebouwd.

schotland.

Dit Land het welk in zijn grootfte breedte, 3® bijlen beflaat, ligt noorde-
lijker dan Engeland', waarom er de lucht ook veel kouder, en de vruchtbaar-
heid minder is: offchoon het ten noorden met veele woeste bergen bezet is, is
er echter koorn, vrnchten en vee zoo veel dat het zich gemaklijk kan voeden:
't ontbreekt Schotland niet aan wild, zelfs worden er in de gebergten wilde paar-
den gevonden ; gevogelte valt er mede in overvloed zoo wel als visfchen, en
niet minder rijke mijnen van goud, zilver, koper, ijzer, lood, kwik, edele
geileenten en ftaenkoolen.

„ De Schoten,'* zegt de Schrijver reeds meermaalen bij ons aangehaald;

hebben den naam verworven van braaye, go!Bda3r£ige, cn getrouwe lieden: "

zij

(*) pit wofdt oök M«rci0 genoftnd.

„ Benevens dè gemelde goede hoedanigheden der Nederlanders, hebben de-
zeïven ook van ouds af den naam verworven, dat ze heel Krijgskundigen dap-
ptr in den Oorlog zijn; hier bij de Edelmoedigheid en Discretie niecvergee-
tende: Dit blijki klaar uit de zwaare Oorlogen die de oude Nederlanders te-
gen andere Mogendheden gevoerd hebben, inzonderheid om hunne Vrijheid,
tije ze van ouds if pp ^t aïlerijvcrigile en dapperfte hebben zoeken te bewa
j-en·· Beftaande deze vrijheid niec in een losfe vrijheid of ongebondenheid
niasf in de Privilegien en Voorregten, die ze van ouds af van hunne Regenten
of Opper-Heerenverkreegen hebben, en die ze tragten te houden.
„ Inzonderheid zïjn de Nederlanders ook zeer ervarene en goede Zeelieden,
in de Scheepvaart bijna alle andere Natiën overtreffende, voornaamlijkde/fo/
landers. Zeelanders Friezen; ja dezelve fchijnen als in of op 'c water ge.
boren, kunnende alle de ongemakken der Zee en Zeevaart zeer wel uitiban,
gelijk dit alles blijkt uic de groote Scheep-vaar:en die ze naar alle de Gewes
len der Wereld doen, nieer daa eenige andere Natie.
„ In eeten en drinken waren de Nederlanders weleer zeer matig en op geene
h\]zondQïQ Lekkernijen, of op kostelijke toebereide Spijzen, noch ook op een
overvloed van Geregten, gezet; gebruikende goede eenvoudige doch voed-
zaame Spijzen, als van Mee/^ Gort^ Ermen^ Boonen^ allerleiSpek,
Vkeschi i^oo^gaans wei bereid waren, dewijl het hen niet

aan Borer en 't overige noodige ontbrak, akans op de meeste Plaatzen: Daar
wordt in de Veenrijke Landen ook veel Melk en-^/i/è-^^^y^ii?»gebruikt: Het
witte Tarwen-hroody is aldaar heel fchoon en fmakelijk, doch 'cg-emeene
Volk eet meest Roggen - brood, dat in deze Landen groover en zwarter is dan
in Hoog - Duitschland of Frankrijk^ dewijl het koorn alleen maar op de Mo-
lens gebroken en met de Zemels gebakken wordt, hoewel voedzaam genoeg
zijnde, en men in de Steden ook fijn Duitsch Roggen-broody en meer ande-
re foorten heeft: De eigene Drsnk is Bier van allerlei zoort, dev/ijl in de
Nederlanden geen Wijn groeit, die echter daar in overvloed te bekomen is,
uit Frankrijk en van elders daar heen gehaald wordende, waarvan zich de
Grooten bedienen, en andere die het betaalen kunnen. Men berispt de Neder-
landers, inzonderheid de Vrouwen, dnt zommige ai te zeer op de Thee ge-
zet zijn, en daar door te veel er van drinkende, eenebleeke kleur verkrijgen i
doch het besre hierbij is, dat ze 'er niet van dronken worden, gelijk van de
Brandewijn en andere ilerke Dranken, waar mede men *c geraeene Volk be
fchuidigc, dat ze er te veel van gebruiken; daar anderzints een middenraaa-
tig gebruik daar van in deze dampige en waterige Lugt-ftreeken, niet te mis-
prijzen is, maar aldus, volgens 'cadvis van alle Genees - Heeren, de gezond
heid conferveerc, en veel kwaade iloiFen verdrijft, waaruit ziektens, Hijpo-
chonderie, Melancholie: enz , ontftaan kunnen: Alles is tot een goed ge-
bruik gefchapen, en niet tot een misbruik; wanc ook het allerbeste kanfcha-
delijk worden door de overdaad.

5, In de Kleeding z\]Xï dQ Nederlanders net en proper; weleer niet overtollig
j,, zwierig; doch thans is de klederpracht ten hoogften top geklommen; voor
" heen hield men er meer van om het geld in de Zak of Kas te hebben, dan op
de Klederen te hangen: Behalven dat de Boeren en Schippers in Holland,
Zeeland en Friesland altoos veel hielden van zich op te pronken met goude
ne of zilvere maffive Knopen in de Hembs-mouwen, en zilvere Knopen aan de
Wanbuizen en Broeken ; en de Boerinnen met zilvere zwaare Beugel tasfen ;
3> goude of zilvere Oor- of Hoofd- Beugels en veel goude aan de Vingers.

}> Aangaande de Nederlandfche Frouwen^ die zijn in *t algemeen niet leelijk,
„ maar meest fchoon van Aangezigt en Geftalte, daar bij vriendlijk en beleefd
in de omgang, inzonderheid in ; weetendezicb bevalligheid doorwind

lijke kleedagien en vercierfels nog meer op te fchikken, elk naar zijn geboor
te en ftaat: Hier nevens zijn ze niet alleen in de huishoudeliike dingen wel ge-
oeifend, maar de meesce weten ook mee de koopmanfchap en andere manlij-
ke affaires behendig om te gaan, invoegen dat de Mannen dezelve vrij op haar
kunnen laaten berusten, wanneer ze van huis moeten; maar ze hebben de naam
„ dat ze heerschzuchtig zijn , dat is, boven de Mannen regeeren willen ; dit kan
in der daad ook zoo wel gebeuren, doch hoofdzakelijk onder de ordinaire Bur-
yf gers en gemeene Lieden, want onder de fatzoenlijkeMenfchen weten de Vrou
,, wen aan haar Mannen, en deze wederom, hunne vrouwen het behoorlijke
^^ fatzoen zeer wel te geven, en een goede levenswijze te voeren.

„ Deze Nederlandfche Wouwen, doch inzonderheid die in Friesland^ Hol
land en Zeeland^ zijn ook bovenmaaten zindelijk in de huishoudingen, om
de kamers, keukens, enz., neten proper te houden, en dezelve met aller
lei fraaje en kostbaare Meubels y inzonderheid van PorcÊ/^», Koper y Tin^
Zilver, enz., optepronken, zelfs tor overdaad toe, dat men bij andere t\'a
tien bezwaariijk zoo vind, en 'tzien van een zoo groote overvloed van koste
lükheden, zelfs bij paniculiere menfchen, verfteld doet ftaan: Deze zinde
lijkheid en oppronking gaat bij fommige zelfs zoo ver, dat ze er bijna een Af-
god van maken; durvende nauwelijks in een bijzondere Pronk kamer treden,
of eenig pronkgoed gebruiken, uit vreeze van dezelve iets vuil le maaken of
anderzins te mishandelen."

De Nederlanden in 't algemeen worden verdeeld in

OOSTENRIJKSCHE NEDERLANDEN en VEREENIGDE NEDERLANDEN.
En dezen weder ais, volgt :

Pe oosTENRrjKscHE NEDERLANDEN 10 ^r^ois, Flaanderen, Henegouwen, Na-
tnuT^ Graaffchappen,· Luxemburgs Limburgs Gelder^ Braband^ Hertog
dornmen; een Markgraaffchap, en Mechelen eene Heerlijkheid.

Deze tien Provinciën zijn in de zestiende eeuw onder de Spaanfche heerfchappij
gebleven: doen dewijl ^irtois naderhand geheel aan Frankrijk gekomen is, en
Jntwerpen en Mechelen het Hertogdom Braband ingelijfd zijn, zou men kunnen
peggen dat eP tnans maar agt Oostenrijkfche en flechts zeven vrijeiV^^/^r/Wi» zijn.

intusfchenbehooren deeerstgemelden, offchoonnog Oostenrijkfchengenoemd.,
niet allen aan het van Oostenrijk^ bij onderfcheidene gelegenheden is.

Flaanderen verdeetd oader Oostenrijk, Frankrijk, en Holland, of de zeven
vereenigde Nederlanden.

Henegounn^Y^'^^^ld aan Oostenrijk en Frankrijk. Namur is op dezelfde
wgze verdeeld. Lvxemourg, even 200. Limburgs behoort aan Oostenrijk en de
vereenigde Nederlanüen.

Gelder wordt eigenlijk^erdeeld in Opper-Qn Neder-Gelder-, 't laatstgenoem-
de is de Provincie van diea naam welke onder de zeven vereenigde gevonden
wordt, en Opper - gedeeltelijk ^zn Oostenrijk, gedeekelijk aan

Pruisfen, en. een derde gedeelte aan de Republiek van Nederland
Braband, behoort aan Oostenrijk en de Republiek laastgeraeid.
Men weet wat lot Brahandia d^ laatstverlopene jaren ondergaan heeft: door
het gedrag van joseph den ïv/eden getergd;, heeft het zich zijner heerfchap-
pij onttrokken , en zich vry verklaard; doch daar die vrijheid door gecne Mo^
gendheid erkend was, heeft de opvolger van gemelden Keizer het vrije volk
weder onder zijnen fcepter gedwongen, tot dat nu de dappere Franfchttt het
andermaal vrij gemaakt hebben; maar dewijl 't ook nog niet in die vrijheid be*
vcstigd is, zal de tijd leeien, wat deszelfs eindelijk lot zal worden.

De ZEV£N vERiiENïGDts isTEDEiiLANixïN '/A]nGelderlandj Holland (f)
Zeeland (§) Utrecht, Friesland., Overijsfel, Groningen

De vrijheid, vooral van Godsdienst, welke dc>:e Landen volgeus hunn®
rechten en wetten genieten, ziin zij verfcliukiigd aan de dapperheid des volks,
die noch armoede noch llroomen van men fc h en bloed ontzien hebben, om vrij tes
worden; en het gelukkig gevolg daarvan is geweest een land zoo bloedend, dac
men onkundig moet wezen in deszelfs Historie of een geheel ongevoelig hare
moet hcbbe- , indien men zijn oog op den tegenwoordigen rtaar daarvan kant
vestigen zonder de rampen waaraan het ren doele ilaat, en den jammerlijke ftaac
waarin het zich bevindt, te beweenen. Rijkdom was weleer de hoofdtrek iu hec
afbeeldièl van den iïaat der vrije ivepubiïek ; vele honderden van ingezereneti
rekenden hunne bezittingen bij tonnen en millioenen, en burgers die nog geen hoo-
gen ouderdom bereikt hebbende en reeds duizenden vergaderd hadden, was ze-
ker niets vreemds: de boer was toen rijker dan thans de arbeidzaame ileêman ;
nog heerscht overal wel is waar, geen algemeen gebrek, maar zeer zeker eene
aigemeene fchaarsheid, zodanig dat 'er uit Nederland aanhoudende klagten op-
gaan, daarenboven worde hec nog beroerd door gelladige verdeeldheden, die
fchoon reeds janren geduurd hebbende, evenwel nog toe geen öepaaJd punt heb-
ben kunnen gebragt worden, en alchans niet op het oogenblik dat wijditfchrij-
ven, daar wij op dit zelfde oogenblik, niet zonder grond, weder eene verba-
zende ommekeer te gemoet zien*

H' t geen de vrije Nederlanders onbegrijpelijk veel in rijkdom en aanzien
heeft doen toeneemen, zjn hunne Oost- en West-Indifche Compagniën ; twee
Maatfchappijen waarvan men met reden kan zeggen dat zij zeeën fchats door de
vereenigde Nederlanden hebben doen ilroomen; dan, laas! ook dezen zijn op
den oever van haaren totalen ondergang gekomen; een averechtsbeiluur hebben
ze geheel bedorven, eene gevaarlijke gewoonte van losbollen, lieden die in hua
Vaderland alle hunne eigene zaken verroekeloosd, en zich zelven geheel bedor-
ven hebben, in diciist te neemen en aftezenden om op zoo grooten afiland als
de bezittingen der Maatfchappijen liggen, huishoudingen van zulk eenen onna-
denkelijken omflag, en van zoo onberekenbaar belang in orde te helpen houden,
deze gewoonte heeft de Compagniën wel voornaamlijk bedorven : lieden van zulk
eenen aard hebben geweten genoeg gehad om zich zelven een koste der jVlaat-
fchappij te verrijken, waarvan men thans te Iaat de rampzalige gevolgen gevoeld.

Onder de Hollandfche Steden die voornaamlijk van den rijicdom der ingezete-
nen hebben kunnen getuigen, munt het wereldberoemde Amfleldam in allecp-
zichcén ten fterkften uit: als. men weet hoe los den grond aldaar is, en men als-
dan de magtige paleizen die 'er gevonden worden, in oogenfchouw neemt, moet
men zich verwonderen over het vermogen der vindingkracht van het menschlijk
vernuft; de fundamenten der gebouwen moeten allen door het inheien van eene
menigte lange palen bevestigd worden; waarom men ook met recht zegt, dac
wanneer men bij gedachte de Stad het onderst boven keert, er geen woud iti
de wereld zoude wezen dat zoo vele boomen zoude bevatten: deze noodzakelijk-
heid tot bouwing, maakt ter dezer ftede het aanleggen van huizen ook zeer kostbaar,
in zoo verre dat een huis dikwijls onder den grond zoo veel kost als daar boven.

De uitgebreide koophandel die de Amfleldammers altoos gedreven hebben,
heeft hen boven alle andere huane Landgenoten beroemd gemaakt, en doen ver-
maal c«, bczicœrs van vorsdijke fchatten: omtrent het laatfteverhaald men ^
ten bewijze, het volgende: „ Zeker vreemdelmg met een wisfelbriefvan 50000
5, guldens bij een Amfleldamsch Koopman komende, accepteerde dezen dett

brief, en vroeg den vreemdeling, in wat fpecie hij de verfchuldigde fomrae
„ wenschte te ontvangen, in Pistoolen, Ducaaten, Ducatons, Rijksdaalders^
„ Guldens, of in kleiner fpecien; hij zoude hem dati de gevorderde fomme ia ,
„ de begeerde ipecie tellen, alzoo de wisfelbrief zeer goed was; de vreemde-
„ ling zeide zoo zeer geen verichil in de fpecie te hejbben, maar dat hij zicht
„ hoogiijk verwonderde, dat hij eene zoo aanzienlijke fomme in zoo veelerleï
„ fpecien oogenbliklijk konde ontvangen, 't welk zekerlijk eene blijk van eene
„ buitengewoone rijke kas was; de Koopman, om hem te overtuigen, nam hem
„ bij de hand, en toonde hem zijne geldkasten, die door den vreemdeling met
„ verbazing aangeftaard werden."

De bezittingen der Nederlanders in Europa ,zi]n geme^ndtvtvi dan die wij hier
boven onder de agt Oostenrijkfche Nederlanden genoemd hebben, en dezen worden
ge.-ïieenlijk de Generaliteits landen genoemd; voorts bezit de Republiek eenige
Coloniën In America-, eenig-e vesaagen in ^Γησα, eu aanzienlijke j^dederen in Azïa^

In Nederland zijn vijf Academien, als te Leiden, Fraueker, Groningen
Utrecht en Harderwijk. '

ZWITSERLAND.

De Nederlanden verlaatende, zullen wij een oog Gaan op Zwitferland^
mede eene Republiek genoemd:

Het word gerekend in zijne langte eene ruimte te beflaan van 85 en zijne
breedte 50 mijlen.

De lucht is er getemperd en overal zeer zuiver en gezond.

De grond valt er bergachtig; v/ie heeft niet van de Zwitferfchegehergtenhoo^
ren fpreeken ! zij maaken in de Natuur de aangenaamfte en wonderbaarile fchil-
derijen waarom ook verfcheidene gezichten daarvan in plaat uitgaan : niettegen-
itaande alle deze gebergten is het land echter zeer vruchtbaar, 200 op de ber-
gen ais in de dalen ; allerlei graan- en andere gewasfen groejen er zeer overvloe-
dig, welk geluk echter ook moet toegeichreven worden aan de arbeidzaamheid
der bewooners die hunne handen niet terug houden als het de tijd is om de gron-
den te bearbeiden en te verbeteren : Zwitferland heeït zijne dalen ook zeer
goede wijden, en, in gevolge van dien, rijke veefokkerijen, enz. zijnde inzon-
derheid àc Zwitferfcke kruidenkaas, door geheel Eurapa vermaard,· het ont-
breekt dit land derhalven aan geenerlei nooddruftigheden, doch zeer volkrijk
zijnde, is er op fommige fchraaleplaatfen wel eens fchaarsheid van levensmiddelen.

Rivieren hebben de Zwitfers ook die zeer aanzienlijk zijn, en éene groote voor-
raad van visch opleveren: deze rivieren beloopen zeventien in getal, behalven dó
groote en kleine meiren die er bovendien gevonden worden.

Hier

C*) Deze Provincie wordt verdeeld m de Betuwe, de Veluwe en het GraaffàhapZmphcn.

(t Dit war at verdeeld in Zuid- en Noord-holland.

CD Zeeland heflaat uit zeven eilanden: zijnde Walcheren, Zuid-beveland, Koord'·
beveland. Schouwen , Duiveland, Telen , W'olfersdijk.

(**) Groningen v^ordt verdeeld, m αβ Stad van dezen naam, èn haare Qmmeïmdm^

S

é

Hier en âaar ontmeet merr eenige fchoone wouden ; welken.ook menigerleie
foorten van wild opleveren, zoo dat men van deze landftreek met recht kan
zeggen dat zij gelukkig gelegen is.

De inwooners zijn meest ilerk en welgemaakt van iigchaara, eïS vanouds ver-
maard voor eerlijke, oprecbce, getrouwe, ipaarzaame, en naarilige lieden ; lie-
den die geen werk maken van eene groote pracht en hovaardij, maar eenvoudig
en matig leven, alleenlijk ziende op het nodige en nuttige gebruik, bij deze
wenschlijke eigenfchappen zijn zij dappere en verilandige krijgsh'eden·; weshal-
ven zij veel door vreemde Mogendheden tot den krijgsdienst begeerd worden;
akoos zijn er eenige regimenten Zmtfer^ in Franfchen en ook in Hollandfchen
dienst; de getrouwheid die hen natuurlijk eigen is, heeft ook het gevolg gehad,
dat ze van de voornzzxa^Q Europefche Vonten tot lijfwachten verkozen zijn·, de
Pistoriekundigen verzekeren dat men niet ligt een voorbeeld vind, dat een ZmU
'fer een verraad ondernomen of begunstigd heefc; zeker zal iemand die wél bij't
hoofd is hen in dezen opzichte niet befchuldigen wegens \ geen zij gedaan heb-
ben, om zich te verlosfen van de plagen en kvi'ellingen der Keizerlijke landvoog-
den waaraan zij weleer onderworpen geweeft zijn: „ Dit is", zegt men met
allen mogelijken grond, „ eene zaak van een geheel andere natuur;" het een
•voudig grasjen door den voet getreden zijnde, tracht zich weder in zijnen vrijen
natuurlijken ftand teherftellen; het minste infect ontloopt zijnen vijand, en poogt
zijne vrijheid te behouden; wat zou dan niet de mensch die boven alle wezens
in de zichtbaare wereld dat vooruit heefc, dat hij niet alleenlijk gevoel, maar
ook befef van zijn lijden heeft! alle ander wezen dat onderdrukt wordt, gevoeld
Hechts dat het de tirannij van eene overmagï moet lijden; maar de mensch, in
dac bekïaagenswaardig geval zijnde, wordt behalven door dat gevoel, noggepij·
nigd door 't befef van 't geluk dat hij derfc, en voor 't welke te genieten hij niet
alleen vatbaar is: maar waarop hij ook aanfpraak heefc, om dat de INatuurende
reden hem volmaakt vrij verklaren: hoe prijslijk handelt derhalven de menschdte
alle zijne krachten befteedc, om het jok , waaronder men hem wil doen zuchten
van Zijnen vrijen hals aftewerpen, wel verre dac men hem daarom voor een op-
roermakerzoude willen uitkrijten; integendeel, kan hij over zich. verkrijgen om
dat jok te torsfchen en zijnen tijran hulde te doen, dan is hij een verachtelijk
voorwerp, een voorwerp zijner edele roeping geheel onwaardig, en die derhal-
ven den naam van mensch niet waardig is.

De Zmtfers zijn zoo verzekerd van de getrouwheid en van de edele zucht tot
vrijheid hunner landgenootçn, dac zij alle hunne Steden niet eens mee muuren
of vesten voorzien: de getrouwheid des volks, zeggen zij, is de beste muur die
men om eene Stad zoude kunnen maken: intusfchen ftelt het bergachtige van hun
Land hun ook meer verzekerd voor aanvallen van buiten; want die het al mogt
gelukken, om door verraad of overœagt in Zii^z/yi^'/^eite vallen, zoude zich
in de grootfte ongelegenheid gebrast zien, hoe ernaamlijk weder uittekomen,
zoo wel ter oorzake van de Vaderlandfche trouw en dapperheid des volks, als
wegens gemelde bergachtigheid des Lands; dit was ook duidelijk voor den geest
van zeker verftandigen Hofnar, in v/iens bijzijn de Vorst meedeszelfs Ministers
overlegde , hoe hij best met een armée in Zwitferlandkonde vallen, om hetzel-
ve te bedwingen: „ Gij zijt akemaal zotten ," zeidedenar; „ gij fpreekt en
„ handelt alleen over het eenvoudige point hoe gij in Zmtferland kunt vallen;
,, en geen van u allen denkt er om hoe gij er weêr zulc uitkomen 1"
Zmtferland wordt gemaklijksc verdeeld in

I,) Het eigenlij izODeOnâerdaanenderZv/Vy^i'x, 3.)DeBond^

genoten der Zmtfers, en 4·) De Onderdaanen van hunne JBondgenooten.
Anderen verdeelen het Hechts in drie deeïen, naamiijk zonder het bovenge-
melde vierde deel, dat is de Onderdaanen van hunne Bondgenooren.

Weder anderen verdeelen w ook anders; doch wü zullen ons bij de eerstge-
inelde bepaalen: , / , .

Het QigenlljkZwiïferland, beilaat uit de volgenden dertien.

CANTONS.
Bern, Schafjiaufen, Uri, Frijburg, Zurich, Zwits, SolotJiurn, Jppenzel,
Onderwalden·, Baf el, Glaris, Zug, Lucern.

Het Canton wordt weder verdeeld, in het Duitfche deel, gelegen tegen
het oosten , en het Franfche deel. Pais de vaud genoemd.

Men wil dat dit Canton zijn' naam draagt naar haar hoofdplaats Bern, bete
kenende beer, gelijk zij dan ook een beer in haar wapen voert ; dit zegt men ge-
fchied te zijn, bij gelegenheid dat de Stichter der Stad, Hertog berchtaldus,
op de jagt zijnde, zeide dat zijne nieuwe Stad genoemd zoude worden naar den
naam van het eerste dier dat hem zoude ontmoeten: dat eerste dier nu was een
beer: men verzekert dac, fchoon in Zmtferland thans niet meer beeren gevon
den worden, men er echter altoos nog eenigen onderhoudt, ter gedachienisfe
van het voorverhaalde.

DE onderdaanen der zwitsers.

(5m ook nog iets van de volgende gedeelten van het Land te zeggen ; zijn
2ulke Landen en Steden , die niet in hun bondgenootrchap behooren, doch ech-
ter of aan de gehecle Republiek of aan deze of geene bijzondere Gantons ender-
worpen zijn; of ook zijn het alleenlijk dezulken welken alleen in derzei ver be
icherming ftaan : de eerste zoogenoemde onderdaanen zijn, Badeff, een Graaffchap.
BremgarUniX

Mellingen, VDezen worden Vrije amten genoemd.
Vilmergen, J ' , ,·

Torgouw^ een landfchap, beneden àe Bûden zee, Rhtjndal, zeker Jandjen
aan den Rhijn. Sargam, een Siad en tamelijk Graaffchap. Gaster, een klein
Jandjen tusfchen twee meiren in liggende.

De gemelde zijn Duitfche Zyfitferfdie onderdaanen, omdat ze naar dien kant
Jïgggjj^

Aan den kant van Frankrijk hebben zij nog vier Landvoogdijen; naamiijk
Murten, Grande, Cbalans, Scliwartzenburg, die zij ook door Landvoogden
laaten regeereti, en dezen zijn de Franfche Zmtfrfche onderdaanen. ^

Hunne Itaüaanfche onderdaanen, wonen aan de kant vanof liever
vooraan in dat Rijlc, en zijn de Landvoogdijen Lugano, Locarno,^ Mendrifio,
yalmega^ Bellenz, Falbrenm, Riviera-

De befcherna-©nderdaanen der Zmtfers bewonen voords negen fteden meer
en minder groot, benevens een klein, doch vermaaklijk vlek.

DÊ BöNDGÉNOOtEN Ό Et ZWITSERS-
Dezen liggen tea dele binnen en ten d^e bûicen Zmtferland, en zijn de vol-
gende agt delen:

De Graubmdâfs oî Grifons y 'Τ Vorstendom Nenchateii De Repabliek
Geneve, De Muhihaufen, WaaUifrland. 'Tlandjeti iiM De Stad
Gai. De Stad Rotwiei.

het Qrauyfhmdsrland betreft, <ie lucht is aldaar «eer zuiver en gezond.

-en mede vol van hoage bergen, voornaamlijk tegen het Noordefs, tan dien kant
is Iret derhalven niet zeer vruchtbaar, vooral niet in vergelijking van den kant
naar het zuiden, die tegen Italien ligt, aldaar heeft het goed Boww- en ÎFH'
land,, en valt ook zeer fchoon vee, en goed wijn-gewas, zoo zelfs dac men ei
van getuigt, het geeft geen land tej wereld daarin iets toe.

Het Graauwbunderland wordt verdeeld in de eigenlijke Repuhliekder Gfi/ö/ïj,
en in haare onderdaanen welken drie kleine landjensaan de
zen bewoonen, die de Graubundcrs oïGrifons, in den oorlog gewonnen hebben.

De Grifons worden gezegd, zeer eenvoudige, gogdaartige, en vergenoegde
menfchen te wezen, die weinig werks maken van overvloed, hovaardij envvçl-
lust, levende nog op eene thans zeer verouderde wijze: zij zijn gastvrijen tegen
de vreemdelingen ' zeer beleefd en dienstwillig ; generen zich meest met de vee
'fokkerij; velen houden ook eenige muil-ezels en paarden na, ten diende van:dc
igenen die goederen over de gebergten te vervoeren hebben, mee welke overv-os-
;ring zij een eerlijk beitaan gewinnen.

I De IVallifers, komen in aart veelal met de Grifons overeen, vooral daarin
idat zij tegen de vreemdelingen meer vriendlijk en dienstvaardig zijn, doch oq-
der eikanderen zijn zij wat ruw en onbeleefd.

Van de overige Bondgenooten der Zwitfers, bovengemeld, valt niets meer
bijzonders aantetekenen ; alleenlijk zouden wij nog van de Stad Geneve kunnen
zeggen dat zij gehouden worde voor reeds 1006 Jaren vóór 's Heilands geboorte
aanwezig geweest, en derhalven reeds omtrent agt-en-twintig honderd Jaren
bud te zijn.

Om ten flotte van die artijkel nog iets wegéns Zwitf rland in 't algemeen re
melden, en wel met nadruk iets dat onze Landgenooten ais vijanden van alle
overheerfching en despotii^ue tirannij, kan behaagen, zullen wij hier een kort
verhaal doen, van het gedrag van den wereldberoemden Vrijheidszoon will ε m
TELL, aan wien de Zvdtfers hunne vrijheid te danken hebben.

Zmtferland dan, onder het Rôomfche Rijk gekomen zijnde, werd door Land·
voogden geregeerd;, dezen nu, om zekere reden, geboden zijnde te moeten be-
proeven of de. inwooners langs goede of kwaade wegen tot eene onderwerping
aan het huis van Qostenrifti, naamiijk in hoedanigheid van Erflanden, te bren-
gen waren, gingen ibnimigen van dezen daarin gruuwzaamlijk tewerk, waar-
door de inwooners verdrietig werden, en naar de vrijheid haakten : voornaam-
lijk gaf daartoe aanleiding het ftrengen onmenschlijk gedrag van den Landvoogd
geisler; want deze, eenige muiterij vermoedende, beiloot de kwalijkgezin-
den van de welmeenendjn te onderfcheiden: hiertoe plaatfte hij naast zijne wo-
ning aan den gemeenen weg, een hoed op een' ftaak, met het gebod', dat elk
daar voorbij gaande, zijn* hoed er voor zoude ligten, velen hadden geen raoeds
genoeg om aan die lage dwingelandij ongehoorzaam te wezen; maar de edele
WILLEM TELL, had het hart te hoog geplaatst, om zich tot zoo verre te ver-
nederen ; des ging hij met gedekten hoofde den ftaak voorbij, waarvan het ge-
volg was dat hij terilond in eene harde gevangenis gefmeten en weldra wreedlijk
gevonnisd werd, om naamiijk van ket hoofd van zijn'zoon, een appel aftefchie-
ten, (de dappere tell was berucht voor een uitgeleerd fchutter, zoo wel als
voor een ongemeen ièrvaren ftuurmanen dat indien hij den appel raakte zon-
der zijn' zoon te kwecfen, hij vrij zoude wezen van alle verdere ftraf-wreed

vonnis! gewis niet harder voor een braaf gevoelig vader uit;edenken: tell vond
geen baat bij zijne finekingen om een ander vonnis, want hoe groot zijne erva-
renheid in de kunst van fchieten ware, mistrouwde hij zich echter in deze voor
hem zoo nijpende omftandigheid ; hij moest derhalven de verfchrikkelijke daad
ondernemen ; hij fchiet, en treft den appel zonder een hair van het dierbaare
hoofd zijns zoons te beroeren: dan dit geluk, of deze uitmuntende blijk vaa
voorbeeldloQze kunst, reddede den veroordeelden vrijheidszoon niet; men zag

naamiijk öac hij twee pijlen in zijnen koker had, waarvan men hem naar de re-
den vroeg; „ Τ is jagers wijze," zeide hij; dan, dit voldeed niet; men drong;
verder aan, en vertoornde hem daarmede dermate, dat hij beleed, hadde hij zijn
2oon getroffen, de twede pijï zoude door het hart van den tijran gegaan zijn :
dit kloekmoedig antwoord, vertoornde den wreeden Landvoogd derwijze dat hij
TiiLL andermaal in kluisters liet flaan : verders gebeurde het dat degruuwzame
geisler, zijn gevangene in eene andere gevangenis, over een groot meir gele-
gen, willende voeren, zelf met hem overftak; doch een zware ftorm Hak op,
en bragt de fchepelingen in levensgevaar; hierom werd tell ontboeid, en gebo-
den aan het ftuur te gaan, om door zijne kunst, en bekwaamheid ware het mo-
gelijk, de kiel te behouden; doch deze brandende van ongeduld om zich op
zijnen dwingeland te wreken, ftuurd het fchip op eene droogte, die niet verre
van- het vasrte land was: naauvvlijks had de kiel den fchok doorgeftaan, of de
kloekmoedige Zwitfer ipringt buiten boord, en ontvlugt zijnen tyran, terwijl ie-
der nog door den fchrik genoegzaam buiten zich zeiven was: de Landvoogd werd
vervolgens ook gered ; en tell , die intusfchen weder een pijl en boog had we-
ten magtig te worden , hem op zijnen weg waarnemende, trof hem zoo gewis
dat hij van zijn paard dood ter aarde plofte.

Deze val was als het fein tot vrij worden ; aanllonds wierp tell zich tea
dien einde op, en drie Landfchappen verbonden zich met hem: dezen veresoig-
den waren in hunne ondernemingen zoo gelukkig, dat weldra de andere Land-
fchappen tot hun verbond toetraden, waardoor zij zoo vermogend werden dac
zij zich geheel vrij vochten.

D U I Τ S C H L A Ν D,

Dit oude en vermaarde Rijk, wordt gehouden groot te zijn, van 'c Oosten
tot hec Westen, of van Polen tot aan Frankrijk, cco Duitfche mijlen, en vaa
het Noorden naar hec Zuiden, dat is van de Oostzee tot Italien 150 zulke mij-
len : inderdaad eene uitgebreidheid gronds wier Vorst met veel reden onder de
voorname magten van Europa mag gerekend worden.

Wegens deze zelfde uitgebreidheid van grond is de lucht er ook niet overal
het zelfde; offchoon men verzekere dat de ondervinding leert, dat dezelve er
over het algemeen genomen, zeer getemperd en derhalven gezond is; zij is ech-
ter in noordelijke delen vrij kouder dan in de Zuidelijke: ten bewijze van dege-
remperdheid der lucht brengt men bij dat de Duitfchers over het algemeen , ge-
zonde , fterke en robuste menfchen zijn, die een hogen ouderdom bereiken en
ook allerlei andere climaten, het zij warme het zij kouder kunnen verdragen,
indien zij zich ilechts behoorlijk in acht neemen. Zeker eene eigènichap voor
die lieden, meer gelukkig dan de zelve voor eenige andere natie zoude vvezen ;
want geene natie verfpreidc zich zoo algemeen door de geheele wereld; zoude
men wel een plek op den gantfchen aardbodem vinden alwaar ^een Duit/cher is?
Behalven dat de Duitfchers als met eene aangeborene lust tot reizen bedeeld zijn-,

be-

C*) Deze maken derhalven het vierde seèleeite van Zwitferland volgent de ver-
deeting b»ven door ons omgegeven.

'c Aartsftift THer^ \ Aartsftift Keulen^ 't Hertogdom Wzsthalen, Oq Palts
mn den Rhijn: dezen allen hebben weder hunne hoofd- onder- en mindere
onder-delen: het overigé dat men in de2e kreits kan aantekesen is van wei
nig belang.

De WESPHAALSCHE KREITS Verdeelt men in 't Hoogftift Mumtef ^ (*twelk op
zich zelf weder in vier quartieren verdeeld wordt,) \ Hertogdom Kleef, dat
ook weder zijne onderdelen heeft, gelijk mede het Graaffchap Mark, een
volgend deel van de PFestphaalfche h eus ; waarop volgt het Graaffchap Ra-
ymberg^ de Hertogdommen Gulik, Berg, het Hoogftift Paderborn, dat
van Luik, van Osnabrug; voords het Vorstendom Minden3 dat van Ferdun;
eenige Abtdijen; het Vorstendom Oosivrkslandy en dat van Meus: alle wel-
ken ook wederom hunne onderdelen hebben.
De OPPER-5AXISCHE KREITS wordt verdeeld inàeKeur - Saxifche landen, beftaan
de in 't Hertogdom Saxen het grootile gedeelte van hec Markgraaffchap Meis-
fen, een gedeelte van Voigtland en de roordelijke helft van het Landgraaf-
fchap Thuringen, zijnde voorts in onderfcheidene kreitfen verdeeld: een ver-
der gedeelte van de Opperfaxifche kreits beftaat ook in het Mark - Branden
hufg, *c eigendom van den Koning van Pruisfen: het wordt verdeeld in Ou
de mark, ''x. Middenmark, hei Ucker-mark ^ en hetNeumark; voortsbehoo
ren onder deze kreits de Vorstendommen Weimar, Eifenach, Cohirg, Gotha,
Altenburg^ Querfun, Ρ ommeren, Cammin, Anhalt^ Schwarzhurg, het Graaf-
fchap Mansfeldj eenige Heerlijkheden, en andere kleinere delen, Velen van
de opgenoemde delen van dezen Kreits hebben weder, gelijk meestijds plaats
heeft, hunne onderverdelingen.
De NEDERSAXISCHE KREITS Verdeeld men in 'c Hertogdom Maagder/burg, de Lan-
den van het Keurhuis Brunswijk - Lunenhurg (deze beilaan in 'c Hertogdom
Breemen, de Vorstendommen Lunenhurg o^ Celle, Grubenhagen, de Harsh,
àeVoÏStenâomvaen Calenberg, en IVolffenbuttel't Vorstendom Halberflad,
het Vorstendom Mecklenburg-Schwerin , en Mecklenburg Guflro, het Her-
togdom Holftein met de Heerlijkheid Pinneberg en de ftad Altona^ ^t Bisdom
Hildensheim, 't Hertogdom Saxen-Lauenburg, ^thnà Hadeln, voords nog
eenige kleinere gedeelten, benevens zes vrije Kijksfteden, aisLw^e/^,Goj-^/izr,
Muhlhaufen, Noordhaufen, Hamburg, en Breemen^ zijnde allen zeer aan
zienlijk.

De plaats verbiedt ons bijzonderheden wegens dit uitgebreide Rijk medetede-
len, dezelven zijn intusfchen menigvuldig: die de voornaamftendaarvanbeknopt-
lijk bij elkander gebragt begeere nateflaan, wijzen wij naar onze volkomen reis
ATLAS van Duïtschland^ in den jare ij-pi bij den Uitgever dezes van de pers
gekomen.

D Ε Ε Ν Ε JVE A R Κ Ε N.

Dit rijk houdt men voor zeer oud, ilellende dat het deszelfs naam ontvangen
zoude hebben van zekeren dan ,* die er vóór de geboorte van ' s werelds Heiland,
de eerfte Koning zoude geweest zijn.

Hetzelve wordt gerekend groot te zijn van het zuiden tegen het noorden, na
. genoeg 56 Duitfche mijlen, en van het westen naar het noorden 40 zulke mijlen.
Offchoon hec aan Duitschland grenze, is de lucht, daar het noordelijk ligt,
kouder, echter niet minder gezond, zelfs kunnen de zomers 'er zeer warm we
zen, en de menfchen 'er eenen hoogen ouderdom bereiken: de vruchtbaarheid
van dit land is ook niet gering, voordbrengende veelerlei veld-en tuingewasfen,
en granen in Zulk eenen overvloed, dat 'er zelfs een groot gedeelte buiten het
Rijk gezonden kan worden : men vindt 'er ook een overvloed van paarden en
runderen, alsmede allerlei ander vee, aïs varkens, fchapen, enz. wat de over-
vloed van het rundvee Vetreft, daarvan kan /Îo/la^id bijzonderlijk getuigen, we
gens de groote menigte magere ooiW ^^lu-^·» j^^rtijKawT; derwaards

overgevoerd, en aldaar vet geweid worden, geen geringe hoeveelheid van dat
allernuttigst produdl wordt ook uit Deenemarken naar Duitschland gezonden :
ter oorzake van dezen overvloed in rund- en ander flagtvee, levert Deenemarken
ook eene aanzienlijke voorraad op van huiden, tjalk, wol, borilels, en wegens
deszelfs vele vogelen, niet weinig vederen.

Door dien 'er weinige, en althans geene groote bosfchen zijn, heeft het Rijk
ook weinig voorraad van groot wild; doch water- en laod - vogels zijn 'er in over-
vloed , en geen mindere voorraad van visch.

Bergen zijn 'er niet, eenige hoogten, als in de Nederlanden, uitgezonderd;
Deenemarken brengt derhalven ook geene Metalen voord.

De aard en zeden des volks komen genoegzaam overeen, met die der Dui$Jchers;
men getuigt van hun dac ze welgemaakt, dapper en geestig zijn, een goedleven
beminnen, tevens echter ilaan zij bekend voor wat geveinsd, achterhoudenden
trotsch: „ Eertijds," dit vinden wij van hun aangetekend, waren zij plomp,
,, onervaren in kunsten en wetenfchappen, en het was in de oudile tijden een
,, revers volk, inzonderheid ter zee, deed vele invallen en ftrooperijen in de
„ naburige landen, voornaamlijk in het oude Friesland, Holland enz. meestal
,, van de vijfde tot de agtfte eeuw; doch na dat de Deenen den Christelijke Gods-
,, dienst omhelsd hebben, zijn zij allengskens veranderd, en inzonderheid in de
„ laatstvoorgaande eeuwen zoodanig befchaafd geworden, datze hedendaagsch
,, geene andere befchaafde Natiën iets daarin behoeven toetegeven:" 'c is met
dat alles evenwel ook waar, dat er niet zoo vele voordbrengfelen van hun ver
nuft, of vorderingen in de kunsten en wetenfchappen tot ons overkomen als wel
uk de naburiger landen, Frankrijk, Engeland, en Duitschland gefchiedt. Dir
tnoet men tot lof der Deenen zeggen, dat de pijnbank in hunne rechtsoefeningen
geen plaats heeft.

Van de Deenfche vrowwen zegt men datze zeer bevallig en vruchtbaar zijn: om
welke laatstgemelde eigenfchap hec land ook zeer volkrijk is: men begroot het
getal der inwooners op weinig minder dan tien millioen en vijftig duizend menfchen.

Dit Rijk wordt gemeenlijk onderfcheiden in Eilanden, en Jutland, dat ook
vast land genoemd wordt. De volgende zijn de

EILANDEN
Zeeland, Falfler, Amak, Funen, Moenen, Soltholm, Lan geland. Ar ave ^
Bum, Laland, Samfoe, Bornholm, Tasfing, Niding, Lesfouw,

Vericheidenen van dezen pronken met aanzienlijke fteden, als Coppenhagen y
Rofchild, Helfingor, Odenzee, Nybourg, enz

JUTLAND wordt weder verdeeld in Noord en Zuid-Jutland, \ iaatile gedeel-
te draagt thans den naam van Sleeswig, naar het Hertogdom, van dien naam.

Noord-Jutland, verdeeld men weder in vier Stiften; evi Zuid-Jutland i'à
eenige lieden en verder velé eilanden, hebbende verfcheidene goede fteden·

Onder de gemelde vier ftiften waarin, gelijk wij zeiden , Noord- 'Jutland ver-
deeld is, telt men dat hec welk den naam van Rijpen draagt; en in hetzelve is
een dorp, Galbus genaamd, waaromtrent men vertelt, dat inden Jare 1739, een
b^ere dochter, aldaar woonachtig? zich op weg bevindende, met haiir voet te-
gen ïe'S. hards aanftiet, en benierkendè das het iecs bijzonders wasi, groef zij
het op, en nam het mede: men bevond hec te ztjn eene gedaaoce '-'an eenhoorn
meer dan een el lang, beilaande uit hec fijnfte goud, en met veelezinnebeeldige
figuren daarop, dezelven ftonden tusfchen zeven kringen; doch alle figuren tot
nog toe door de geleerden niet volkotaelijk verklaard hebben kunnen worden;
dit zonderlinge iluk werTïs werd gefchat op de waarde van 1200. rijksdaalders,
en wordt nog heden in de KoningUjke kunstkamer te Coppenfiagm bewaard.

Wlen gist dat deze hoorn gediend zal hebben toe eene drinkichaal, zoo als de
oude Friezen en andere Noordfche volken ^e'woor^ waren te gebruiken ; de Rij-
ken hadden dergelijken van goud of zilver, en de-minderen bedienden zich van
osfenhoornen.

In den Jare »734, zegt men, dat in dezelfde landilreek, door een'boer, een
dergelijken hoorn, in uitgegraven leem gevonden is.

Behalven het Koningrijk Noorv/egen waarvan de befchrijving volgci heeft
Deenemarken nog eenige bezitcingen'in Azia, Africa en America.

NOORWEGEN.

Even als men, gelijk wij boven gezien hebben, gisfingen maakt omtrent dee
naam van Deenemarken, maakt men__ ze omtrent Noorwegen : fommige menen
naamlijk dat dit Rijk zijnen naam bekomen heeft van deszelfs legging, als noor-
delijk in Europa zi}r\de·, anderen echter menen die naamsoorfprong te vinden in
den naam van deszelfs eerften Koning, norns genaamd, zijnde een broeder ge-
weest van den bovengemelden eeriien Deen/chen Koning ώα

Van de luchtsgeileidheid getuigen de reizigers dat dezelve ruw enkoud is,een'
natuurlijk gevolg van de legging des Lands ; de zomers, benevens de voor- en ·
na-jaaren zijn er kort; offchoon men des zomers er ook eene vrij zware hette,
althans naar evenredigheid van de luchcgefteïdheid desganfchenjaars,kan hebben.

Wat de voordbrengfelen des Lands betreft, dezen zijn niet zeer menigvuldig»
wegens de vele bergen en bosfchen die er gevonden worden, inzonderheid in
de Noordelijke delen ; hiervan is het gevolg dat er geen koorn genoeg gewon-
nen wordt om de eigene inwooners te voeden ; waarom er vele granen van bui-
ten ingevoerd moeten worden; zelfs lezen wij dac de bewooners van de noorde-
lijke delen zich meest generen mee visch; eecende dezelve, gedroogd zijnde, als
brood bij de verfche; want van dezen is er in grooten overvloed, gelijk dezelve,,
gedroogd zijnde, (naamlijk ftokvisch,) ook een der voornaamile handeliakken
van dit Rijk uitmaakt; fchoon de Nooren ook vele houtwaren buiten hun Rijk
verzenden, ter oorzake van de bosfchen die er, gelijk gezegd is, lo groote hoe-
veelheid voorhanden zijn; dezen maken aldaar den handel in pek, teer, harst,
gom, enz. vrij algemeen; de Noordfche bergen leveren ook eene menigte ijzer
en koper op. Onder de visch die aldaar veel gevangen wordt moet men ook de
Noordfche zalm tellen, welk mede gerookt zijnde naar buitens lands worde ver-
zonden ; dezelve is echter op verre na niet zoo fmaaklijk als de Nederlandfche,

De Noordfche bergen leveren ook fraaje fijne gefteenten op, als agaten, gra-
naten , amathisten, jaspis, en anderen; zware keiileenen zijn er in overvloed,
die ook met heele fcheepsladingen vervoerd worden ; vooral naar Holland, ai-
waar men aezelven gebruikt om de dijken te verfterken — in fommige rivieren
worden ook paerlen gevonden; ook zijn er eenige zoutgroeven, enzoutpannen,
weiken echter niet zoo veel zouts uitleveren als men voor den vischhandel no-
dig heeic, zoo dat men nog van buiten een menigte zout ten dien einde moet
ontbieden.

De aart der inwooneren vinden wij dus befchreven : ,, De inv/ooners van dit '
,, Landfchap zijn fterk en worden gezegd openhartig en oprecht te wezen, maar
„ zijn daarbij plomp en boersch, inzonderheid hoe verder zij naar het noorden
„ wonen ; verfchiilen derhalven in befchaafdheid veel van de Deenen : kunsreni
>j en wetenfchappen zijn er in *t algemeen weinig bekend; behalven de noodige
,, ambacHter. cij Kunnen misren: zij maken hun werk zeer veeï van de

visfcherij, jagt en zeevaart; zij zijn goede zeelieden, en men zegt dat ze veel
„ van fterjke dranken houden, dat aan de Noordfche volken eigen fchijnc."

Het Rijk worde gemeenlijk verdeeld in de volgende ;

L A Ν D S C Η A Ρ Ρ Ε N. >
Aggurhus, Dronthdm, Bergen, Wordhus.

Anderen verdelen het volgends het ftaatkundige en kerklijkein vierftifceu, ab
Christiania, Qhsistiaanfund, in het zuiderdeel, en
Bergen en Drontheïm^ in het noorderdeel.

In ieder van deeze Laodichappen worden-verfcheide goede Steden gevonden.

Bij de gemelde delen van moeten ook gevoegd worden, alsnog

andere delen van het Rijk, de volgende:

Ε I L Λ Ν D E- N.

Tsland, de Eilanden i^im, de Hitlandfche, Hitteren, Nomendal^
Lofferden^ Samiën, Surroy.

Tsland Is zeergroot, doch van alles armlijk bedeeld, tot zoo verre, dat het
weinige brood en meel, 'c welk er jaarlijks ingevoerd worde, alleenlijk devoor-
naamilen :en dele valt; de minderen moeien zich met gedroogde visch generen)»

Naauwlijks valt er ^ras genoeg om er het vee mede te voeden; zö^o dat de
fchapen er ook gedroogde visch eeten, zoo wel als de gemeene inwooners ; ge-
heele kudden van deze dieren worden fomtijds onder de fneeuw bedolven, waar-
onder zij echter niet omkomen; want door hunnen adem blijven er gaten in waar-
door zij lucht fcheppen; met moeite worden zij vervolgends door de inwooners
weder opgezocht en gered.

Onder de bergen op her groote Eiland Tsland zijn velen die vuur fpuwen, on-
der ander de vermaarde berg Hecla,

De inwooners zijn er klein doch ilerk ; maar worden niet zeer oud ; zij zijq
evenwel niet misgedeeld van veriland en gezond oordeel : men wil dat er weleer
goede Hiftorieichrijvers gevonden werden

De Eilanden Ferro zijn meest all' rots - gronden, overdekt met een e'l hoog
aarde, die zeer vruchtbaar is, beilaande meest uit weilanden, waardoor de fcha-
penfokkerij er vrij groot is: als eene aanmerkelijkheid van een dezer Eihnden,
L'isle Dune genaamd, tekent men aan, dat de witte fchapen welken men van
elders derwaards voert, er binnen korten tijd zwart u^orden, welke verandering
van kieur met zwarte vlekken aan dè pooien begint, en allengskens naar boven
opklimt, tot dat de geheele vacht verkleurd wordt.

De Hitlandfche Eilanden, welken zes-en veertig in geta^ belopen, zijn bijn?
geheel onvruchtbaar, en worden derhalven weinig bewoond.

Ζ W Ε Ε D E Ν.

Dit is de derde van de drie Noordfche Rijkenx van hec zuiden naar hec noor-
den beilaat het 225 mijlen lang, en van het westen naar het oosten ruim 250 mijlen.

De Zweeden ademen een zeer koude lucht in ; de winter is in' dat werelddeel
zeer lang; doch waarop dikwijls een heete zomer volgt: de koude maakt, gei ijk
doorgaans ia 't noorden plaats heeft, den grond zeer onvruchtbaar in graan- en

tuin-

mïn.gewasfen, hoefcïmklijk in de meest noordïi)ke delen : Zweedenhte^già&v.
halven geene granen genoeg voord om zich zeiven te kunnen voeden, waarom
hec toevoer desaangaande van buiten nodig heeft; men meenc echter dac zoo er
den behoorelijken arbeid aan beileed werd, Zwseden vrij meer granen zoude kun-
nen voordbrengen dan het thans doet; de gemeene Zweeden verkiezen tog Jiever
zeker brood uit den gemalen rchors van Dennehomen bereid te eeten, dan meer
se werken orn zich beter te voeden.

Het Land is verder redelijk wel voorzien van tam vee, inzonderheid van fcha-
pen, want er zijn goede weiden: de grooce bosfchen die men er vindt leveren
ook overvloed van wild op, als rheën, herten, elanden, en runderen, wüde
varkens, hazen en vosfen, als mede beeren, wol yen enz. : gevogelte is er me-
de in groote hoeveelheid-,

De vele rivieren en meiren die in Zweeden gevonden worden, bezorgen den
ïnwooneren eenc rijke overvloed van visch ; en de bergen die er zijn een menig-
te van metalen en mineralen; doch voornaamlijk veel ijzer en koper, daarbij
echter ook christal, araathist, topaas, porphijr, agaat, zeilfteen; enz.

Deze vrij rijke voordbrengfelen maken er den koophandel bloejend; ook is
er in den Jare j/SSj ^ene Oon-Indifche Compagnieinzonderheid naar
Canton en China, zijnde ieder t'huiskomend fchip verpligt 50000 dalers zilve
ren munt aan de kroon oprebrengen —. voorwaar geen gering inkomen '

jen en

doorilaan; daarbij houd men ze voor vroom en getrouw, aocn tevens wac traag
van aart; waarvan wij boven onder het fpreken over hunnen landbouw reeds
een enkel woord gezegd hebben — de lledeiingen zijn beleefd en welgema-
nierd; zij zijn ook thans groote liefhebbers van kunsten en werenfchappenrdat
zij ongehoorde daden durven ondernemen, is onlangs aan het moorddadig om-
brengen van hunnen Koning gebleken.
Wat de verdeling van die Kijk betreft; men maakt dezelve als volgt:

LAN DSCHAPP EN.
Sulonie of het eigenlijk Zweeden^ ook Oud-zweeden genoemd»
GoMandp Finland^ Noordlandj Zweedsch- Lapland.

eilanden.
Olandy Gothland^ Aland.

Ieder der gemelde Landfchappen word weder op de volgende wijze onderdeeld : al s
SULONIE, of ouD-zwEEDENT, in de Piovincïën Sudermanie^ Nerkie^

fVestermame en Dalecarlie.

ÖOTHLAND, in Oost' West en Zuid- GoïMand.-De Eilanden Olandtn Goth-

land^ behoren eigenlijk toe Om- Goïhlandy gelijk Jlandtoi Zuid-Gothland,
en zouden derhalven, op zich zeiven niet als hoofddelen van het Zweedfche
Rijk aangemerkt kunnen worden.
ïiooRDLAND, in GestHde^ Uelfmgen, Medelpadie, Angermanie^ Westhoshnie ^

Jemtie, Herndal^ dragende ieder den naam van Provincie.
FINLAND, in de volgende vijf Provinciën, als die van'ceigenlijkOost-
Bothnia^ Nijland^ Savolaxie en Kexholm, van welk laaclle een groot ge

deelte aan Rusland behoort.
zweedsch-laplano, in de volgende vijf delen : Zapmarhn genoemd ; ù%Uma
lapmark, Pitha- lapmark, Lula lapmak , Torne- lapmark, en Kuni lapmark.
De legging van die gedeelte van Zweedm maakt dat er in de noordeiijkfte
plaatfen 's winters geen zon gezien wordt; doch de goedgunftigeNatuur, heefc
de inwoonders daarvoor het heldere Noorderlicht, dat er aanmerkelijk fterk is
weder gefchonken ; dit zonderlinge licht fchijnt aldaar op die tijden zoo ilerk,
dat de inwoners er bij kunnen zien te gaan en reizen waar ze wiilen: het land
zelf is er woest en onvruchtbaar; houc vak ergenocg^, doch er wordt geheel
niet gezaaid; en er groejen ook ilechts weinige harde planten: ûe JLapCanders
leven derhalven alleenlijk van hunne beruchte Rendieren ^ als mede van visfçhen
en de vogeljagt; de gezegde rendieren, die de gedaante van herten hebben, ver-
llrekken den inwoners in alles even als de runderen aan andere Europefche vol-
3ïen; zij fpannen dezelven ook voor hunne ijs- of fneeuw- fleden: men verhaalt
dat als een reiziger zulk een flede met een rendier huurt om met hetzelve hier of
daar heen te gaan, de eigenaar derzelven het beest iets in 't oor fluistert, en dat
ietzelve dan niet verder loopt, als tot die plaats, en het niet verder gaan zou-
de indien men het verder wilde hebben, al floeg men het ook dood; men wil
echter dat dit een vertelling zij, naamlijk het fluisteren in 't oor van het dier, of
fchoon het overige van de zaak waarheid zij, en ook begrijpelijk is, indien men
Hechts in aanmerkingneemt àudeLaplanders voorieder bijzondere plaats eenbijzon-
der rendier hebben, daC gewoon is niet verder dan tot die bepaalde plaats te lopen.

Ten genoege van onze Lezers moeten wij het volgende hier nog bijvoegen —
De Laplanders bewoonen huizen welken ilechts eeneibort van tenten zijn, die
ze zeer gemakiijk kunnen opbouwen, beftaande uit houteneftaken, bij wijze van
eene van boven afgekorte piramide in den grond geplant; dezen om vangcnze met
huiden van rendieren of grof linnen: in 't midden van de tent is de vuurhaard,
welks rook door het opengelaten gat, boven in de tent, uitgaat; dat zelfde gat
verftrekt hen voor venster: rondom in de tent ftroojen ze wat rijfen, waarover
zij gedroogde huiden van rendieren of ook grof linnen fpreiden, 't welk hun
voor bed en ook voor zitplaats dient, want zij hebben iloelen noch banken; als
ge flapen gaan, hangen ze hunne kleden die uit grof linnen of pehwerk beilaan,
rondom den wand, voor de tocht: deze woningen, waarin wel twintigmen-
fchen te gelijk logeeren, zijnmec palen afgefchoten op'dat het wild gedierte de
Ï)ewoners _g«en ontijdige bezoeken geven: zij verplaatfen hunne huizen of ten-
ren zoo dikwijls als hunne rendieren den grond rondom dezelven ledig gegeten
liebben; want het Land is groot doch weinig bevolkt.

Men zegt van de Laplanders, die zeer klein van gedaante zijn, maar groot
yan hoofd en mond, dat ze zachtzinnig en goedaartig van aard zijn, en zeer
vreedzaam onder elkander leven ; doch men verhaalt tevens dat ze lui en wellus
ïig genaamd mogen worden.

P. 0 0 L E N.

Dit Rijk ^^^ ^"gte van het oosten tot het westen bi] de zeven hon-

derd Engelfif^^ mileii beflaac, ]igt onder eene zeer gematigde en gezonde lucht·
ftreek ; hoewel 't er in net noorden uitnemend koud zij ; het weder is er 's win-
ters zoo wel als zomers meer goed en vast dan in andere landen : 's winters,
lezen wij desaanga^j^"^ ' worden de landen zoo zeer niet van fneeuw bedekt, of
men wenscht fomtijds na nog meer, om het gezaaide voor den vorst te bewa-
ren, die echter, ten minsten in de zuidelijke delen, daar niet, of niet veel
zwaarder dan in , of in Nederland is.

Deze gematigdheid van liichc, en de vettigheid van den grond zetten hst Ko-
nipgrijk Poolen eene buitengemeene vruchtbaarheid bij, vooral in granen, waai'
van aldaar altoos meer voorr^^^ ergens elders gevonden wordt, waardoor de

graanhandel ook een voornaam beilaan der inwoonercn is ;■ men- reken!: dar jaar->
lijks wel honderd-en-twintig duizend lasten koorn, uit/Jj.^i-üg nsar fchm d·
der landen gevoerd worden, welken ten minsten wel drie miiljoènen rijksdaal-
ders belopen; en dit, verzekert men, is nog naauvvlijks een derde gedccke vaa
de granen, die het Rijk voordbrengt: lijnzaad wast er ook in groote hoeveel-
heid, zijnde uit het een en ander te beiluiten dat de landbouw een vooniau;n
gedeelte van den arbeid der ingezetenen moet wezen.

Er zijn ook heerelijke velden, en welgronden, die voor eene aan^ienlfjke me-
nigte van vee gebruikt worden; ja men wil dat er op ééne markt wei 30C00 friikS'
rundvee verkocht wordt, en dat er jaarlijks meer dan tweemaal zoo veel ui; de i
overvloed aan buitenlanders'verkocht worden: de Pooljche paarden i^à mmx
mede onder de meestgeachtilen ; en daar het Rijk niet van bosfchcn ontbiooC
is, zijn er ook herten, hazen , wolven , vosfen, beeren, elanden, wilde ezels
en wilde osfen, voorhanden.

Vruchten, kruiden, wortelen en andere warmoeskruiden, heeft men ér mede
in grooten overvloed; doch de wijngaarden die men er aangelegen heeft, geven
genen wijn, fchoon de druiven in een droog jaar vrij wel fmakeu.

De Poolfche rivieren geven overvloed van fmaaklijke visch; „ men ilopter,'*
lezen wij elders, „ menigmaal visch^ijke beken op, en laat het land n>ratijds
„ een Duitfche mijl'va 't ronden onderlopen, binnen opgeworpene dijkjens:als
,, men dit dus een jaar twee of drie heeft laten ilaan, tapt men het water af eii
„ vangt de visch daar uit; fchoon dezen tot een kleinen prijs verkocht wordt,
„ gebeurt het echter v.-eJ des mcnvandezelvenog ^o,oco Poolfche guldens matAt.,
l3e beiënteelt is in dit Rijk zekerlijk ongemeen ilerk, aangezien dezelve veel
honig en wasch oplevert, en er ook veel mee gebrouwen wordt.

Bergen zijn er in Poolen ook voorhanden, en deze leveren zilver, lood, ij^er,
en koper uit; men heefter ook marmergroeven van allerlei kleuren, als mede
falpeter- vitrioel- en andere mijnen : met de zoutmijnen die er zijn wil men echter
dat de Poolen hun meeste voordeel doen; er wordt er onder anderené^nirevon·
den van drie honderd fclircden diep; op den grond zijn duizend door elkander
geitrengelde wegen, cn verfcheidc galderijen en ilraten, even als in eene ilad
plaars heeft, en om welken allen te zien ïiicn, volgends verzekering van gelooi·-
-waardige Reizigers^ een gcheele week zoude nodig hebben: fomiijds zijner
zulke ilormwinden in deze onderaardfche hooien, dat men er niet gemakiijk te-
gen op kan gaan, en meestijdsis 'c er zoo koud, dat men 't er nset uithouden
kan' deze eene grooce mijn levert, verzekert men, jaarlijks, wel voor agtmaal
honderd duizend Poolfche guldens aan.zout uit.

Wat de geaardheid der Poolen betreft, daarvan vindt men bij de Geographis-
ten breede befchrijvingen: wij zullen de voornaamfte pointen daarvan hier bij el-
kander brengen, vermics zulks in ons plan voldoende is.

De uito-eftrektheid van grond, maakt dat er een zeer aanmerkelijk verfchiÏ
tusfchen de geaardheden der bewoneren daarvan gevonden wordt: wat dan de
Poolen in 't algemeen betreft, men wil dat zij alle volken van JEwfo^iZin leven-
digheid van geest, ilerkte van ligchaam, en langheid van leven te boven gaan:
zij zijn zoo gehard tegen de ongemakken, dat zij de Di/zV/cAen zelf voor een ver-
wijfd volk houden ; zij fchromen niet zich in den winter met hunne armeen m
de fneeuw te legeren, en men verzekert dat, hadde een goede krijgstugt onder
hen plaats, zij zouden onverwinnelijk wezen; zij zijn ilandvastig in wederwaar-
digheden, en omtrent die van een ander zeer koel, zeker het natuurlijk gevolg
van hunne gehardheid, want de meêwaardigheid is tog eene tederheid: zeldea
zegt men, zouden zij eene hand ter hulpe van een ander uicftrekken, al ware hec
ook dat zijn huis voor hunne oogen afbrandde; dezelfde koelheid heerscht bij
de Poolen ook tusfchen de ouders en kinderen, en wel wederkeriglïjk ; dit gaat
ZClt^ IOC Zi^J^ vc:rx*c· cjac de ouders zeer wel kunnen gedogen dat hunne kinderen
bij de Tariaaren gevangen, en in harde ilaverni] bU^ven, offchoon zij voor klein
geld te losfen zoude wezen: zij zijn voords vol vuurs, en leren zeer gemakiijk.
vreemde talen; doch fchijnen verder meer gefchikt om iets na te doen dan iets
nieuws te verzinnen : de Poolen zijn verder in den loop der Hiiloriën bekend van
vrienden der vrijheid; doch dit heeft voornaamlijk onder den adel plaats, althans
vrij njinder önder de burgers, en de boeren zijn aan de flavernij geheel overge-
geven: men befchrijft de natie over 't algemeen verder als zeer eerbiedig zijnde
jegens hunne overheden, openhartig en eerlijk, en meer in ilaat van te kunnen
bedrogen worden dan te kunnen bedriegen: zij zijn haastig maar echter ook ge-
makiijk te bevredigen; hoilijk en gastvrij jegens vreemdelingen, die zij menig-
maal tot een langer verblijf uitnodigen,

Wegens hunne geilalte vinden wij aangeteekend, dat zij veel eer lang dan k ore
kunnen genaamd worden, hellende wat naar den vette, alle morgen wasfchen
zij hals en aangezicht met koud water; dit doen zij zelfs in het ilrengfte jaarge-
tijde, en zodra zij opilaan; welke gewoonte bij hen zoo algemeen is, dac oo'fC

de kinderen van hunne jeugtî af aan daaraan onderworpen WOrden : zij Zijn fraai

van kleur, en de vrouwen doen alles wat mogelijk is om mager^n teng-er re bJjjven.

Dit oordelen vvij genoeg te zijn, om eenig denkbeeld van de geaardheid der
Poolen te verkrijgen, derhalven kunnen wij nu overgaan tot de verdeling des-Rijks
Hetzelve wordt dan gemeenlijk verdeeld in agt groote delen, zijnde naamlijk.
Het eigenlijk Poolen^ 'c Groothertogdom van , Pools Ρ ruisfen. 'Sa-

mogitia en Courland, Warfovia^ oi Masfovia, Podlochia en Polefiaf Rq4
of klein Rusland^ Podolia, VolMniaen Ükrain.
De meeste dezer delen worden weder in kleiner onderdelen gedeeld; als:
'T eigenlijk polen, in Groot en Klein Polen j bevattende het eerile zeven Pala»
tinaten, Waiwoodfchappen, of Landvoogdijen, en klein Poolen, drie- De
eerile zeven zijn: Posnanea^ Kalisch^ Siradia^ Rava, Lemfchet^ Bretîijen.
Inowlocz^ (welke twee laatilen Kujavia uitmaken:} de andere dnezijn: Cra-
cow, Sandomir^ en LuUin.
lithauen, in agt Palatinaten: naamlijk. Wilna^ Breslaw, Polosch., Wiiipsky

'iroki^ Menskin Meislaw, Novogrodek,
POOLSPRUISSEN, in vier, Pomerelia, of kleiS Pomeren, Bulm, Marien-'.'urg, fFamw,
couftLAND, in *t eigenliik C»urland ten westen, en Semigallia ten ooisttn.
WARSoviA, in drie 'Waiwoodfchappen. .
PODLACHIA, (eene Provincie^ in drie Rechtsgebieden.
ROOD of KLEIN RüsLAisD (*), in drie Waiwoodfchappen.
voOQUAy in Opper-en Neder. Podolia.

voLHiNiA, wordt even dus verdeeld, naamlijk iii Opperen Nedet ^ zljr.de het
laastgemeide de Ukrain, boven als een bijzonder deel van Poolen opgegeven.
Anderen verdelen Poolen eerst in twee algeme'ene Hoofddelen, als

't Koningrijken 't Groothertogdom Ltthamn. Voorts,
't Koningrijk poolen, ïh Groot-Poolen^ Klein■ Pookn Qn Rood Rusland.

' 't Groût

C*) ^Izo genoemd om hei van Groot Rusland Mnicovië te onderfcheiden

ÎO

Groot Hertogdom lithauen, ,iti'c eigenlijk i/iZ/iizii» , Rüefisch, Lithau-
en, Samogitia^ Poolsch Lijfland, en 't Hertogdom Courland.
Voords delen dezen Groot Poolen weder in 't eigenlijke Groot. Poolen ^ Cuja·
v/ö, Moravie, en Pools Pruisfen —-- Klein Poolen^ ais voren, in drie Wai-

woodfchappen, ïLbCracon^ Sandomer en Luhlin-Kldn Rusland

Rusland, Volhinia^ Podolia,

H O Ν G A R IJ Ε N.

Dit Koningrijk, 't welk men fteld zijnen naam ontleend te hebben van àeHun
nen, waarom men ook deszelfs naam Hungarijen, in plaatfe van Hongarijen
gelijk het meestijds genaamd wordt, gefpeld vind, wordt van het oosten naar het
westen gerekend op 80 Duitfcjie mijlen, en van het noorden nsar het zuiden
op 75 zulke mijlen

De luchcfgeileldheid is er zeer ongezond, inzonderheid voor de vreemdelin-
gen; het welk men fteld veroorzaakt te worden, door de fchieiijke verandering
van weer, waaraan het cliraaat aldaar onderworpen is ; de dagen zijn er des zo-
mens uitneemend heet, en de nachten, gelijk zulks meermaals het geval is, on-
gemeen koud: de grond zeer moerasfig zijnde, werpt de walgelijkile dampen op,
door welke vele vreemdelingen, vooiA^o-Buitfchers, ten gravegefleept worden.
Door verfcheide rivieren bewaterd wordende, alfchoon verre van de zee ge
legen, levert het overvloedig visch op, in zoo verre zelfs, dat ze er ongemeen
goedkoop in prijs is: er worden ook v&le heete baden gevonden; er zijn fontei-
nen van zonderlinge hoedanigheden, onder anderen is er een die, zegt men, een
vitriool water uitwerpt, het welk na korten tijd, ijzere platen in koper veran-
dert; andere waters zijn er, die voor het gedierte voiftrekt doodüjk zijn

Men heeft er hooge bergen; en ook uitgeilrekte vlakke weiden, waarop het
gras tot de lengte van ruim drie voeten opichiet, het welk cene gelukkige vee-
iükkerij ten gevolge heeft —— er wast ook goede wijn.

Wegens den grond van Hongarijen vinden wij in 'c algemeen aangetekend,
dat dezelve voor zeer vruchtbaar gehouden wordt: ,, Maar," voegt deSchrjjver
er bij, „ men wil dater de rogge in drie jaren blank wordt, en in tarwe véran-

j, derc -- alles wast er zondér mesten,"

Alen heeft er ook bosfchen die overvloed van hout opleveren.
De aart der Hungaren vinden wij op deze wijze befchreven: De reizigers
zeggen ons, dat zij een wakker oorlogszuchtig volk zijn; zelfs hebben hunne
vroûwen weêrgaélooze voorbeelden van oorlogsdapperheid gegeven: fommige
ichrijven de oorzaak daarvan toe aan hunne fpijs en drank, dewijl Zïj veel knuf
look en uiën eecen, en wijn en brandewijn drinken: men wil dat zij verilandig
en fchrander zijn; zij worden aan den anderen kant van trouwloosheid befchui-
digd, en dat zij niet fchroomen hunne aangegane verbonden te breken, zodra
zij daarmede hun voordeel kunnen doen; dat zij een lui en traag foort van volk
zijn , waartoe de groote vruchbaarheid van hun land aanleiding geeft: het wordt
bevestigd dat zij van den wapenhandel meer werks maken dan van den veldbouw
en bergwerken, waartoe zij meestai Duitfchers te werk ftellen; hunne traagheid
. wordt ook gedeeltelijk veroorzaakt, door hunne gewoone overmaat in eeten en
drinken, waarover zij door de Duitfchers, die echter in allen delen zei ven de
füberflen niet zijn, befch^mpt vvoiden; bij deze mengeling van goed en kwaad,
noemt men nog ais hunne grootile fout, dat zij zeer ligt tot oproerigheid over-
flaan, fchoon anderen zulks toefchrijven aan eene on verdoof bare zucht voor de
vrijheid, waarvan zij meermaals uitneemende bewijzen gegeven hebben, gelijk
de historie huns Lands aantoont. Lieden van aanzien en adel, laten zekere
grootmoedigheid en deftigheid in hunne houding blijken : \ gemeen wordt van
wreedheid befchuldigd, 't geen men meent dat hunne gedurige oorlogen ook
oorzaak zijn, dat de beoefening van kunsten en wetenfchappea bij "hea zoo
Ichaars gevonden wordt.

De bevalligheid en fchooïiUeid der Hungaarfche vrouwen, wo'rden bij uitnee-
mendheid geroemd.

Men verdeeld Hungarijen in twee deïen, n^mlijk in

Opper Hungarijen, en Neder - Hungarijen :
Deze beide delen worden weder onderdeeld in zeven, ^hec eerfte in vier5 en
het andere in drie)

l a ν d v o o g d ij ε n.
2ijnde Presburg, Eergfiet, Nieuw hawfel Kafchaw^

Buda, Raah, Kanifia.

Anderen vtxMen Opper-hungarijen^ in 3S Gefpanfchappen, dat is Genoot,
fchappen, of Palatinaten, en ISeder· hungarijen in dertien; weder anderen tel-
len maar 32 Gefpanfchappen in Opper hungarijen, en nog anderen geven dat
getal weder anders op

Een der hedendaagfche Geographiscen , betrekt onder de verdeeling van Hun
garijen ook de volgende Landfchappen, die daar aangrenzende zijn, en door den
Keizer beheerscht worden; wij zullen van ieder nog iets zeggen. Het eerite
dat ons voorkomt is

TRANSILVANIEN of ZEVENBERGEN.
Een Landilreek of Vorstendom het welk door de oude Saxzn bijzonder ver-
flerkt is: het is omtrent veertig uren gaans lang van 'c noorden naar het zuiden,
en ook zoo veel van 't oosten naar het westen.

De lucht is er uitnemend heet; het land met bergen en bosfchen omringd; de
bronnen die er gevonden worden zijn ongezond, het geen aan de zwavelachtig-

heid der gronden geweten moet worden -er zijn verfcheide goede'rivieren.

Het Land worde door de volgende natiën bewoond, als
Saxêfiy een volkplanting van de oude Zennbergers; dezen bewonen een Land-
fchap dat men Siehenhurgen noemt. Secklers, die in het noordoosten bij het
Krapaks gebergte wonen. Hufïgaaren, die aan de grenzen van Bungarije7i
hun verblijf houden Polakken worden er ook velen gevonden. Grieken^
jlrmeni&rs, Bulgaren, Walachiers, en Cingalen, behoren mede onder de
bewoners van Tranfilvajiiën gevoegd te worden.

Van alle deze bewoners worden de Hungaren, Secklers en Saxen tot de re
geering toegelaten·

Uic àeze veelvoudige verfcheidenheid van bewoners, kan men ligtlijk bcilui-
ten, dat nien geene aïgemeene befchrijving van den aart des volks kan geven.
SLAVONIEN.
Dit Landfchap, een van 's Keizers frontieren zijnde, wordt gerekend meer
^an aoo Engelfcèe mijlen in de langte te bellaan, en tusfchen de 50 en 6o in
de breedte — de lucht is er goed, het land merendeels eiFen, en niet veel met
bosichen en bergen vervuld; maar uitneemend wèl bevochtigd door zijne rivie-
ren, behalven andere ftroomen: hier uit is ligtlijk aftenemen, dat het een zeer
vruchtbare landftreek moet zijn, hoewel men verzekert dat het niet naar behoo·
ïen behandeld worde.

De iiiwoners ^ijn echter vsn een« wakkere gedaante, -gezonde geileltenis en
zeer wèl gefchikt tot eenen waren arbeid.

In dit Landfchap worden verfcheide voorname fteden gevonden.

C R O A Τ I A.
Dit Landfchap is eene andere grensplaats van den Keizer en beiîaat in de Jang-
te omtrent 80 Engelfche mijlen, en even vele zulke mijlen breed.

Het land is van narure vruchtbaar, brengt koorn, olij en wijn voord, daâr
naamlijk, alwaar het met ijver bebouwd wordt, hoewel het thans niet meerop-
leverd dan de bewoners voor zich zeiven nodig hebben, om dat het niet in zijn
geheel iiangekweekt wordt. ^

Het volk heeft eene goede geilalte, en is bijzonder gefchikt voor foldaten.
Croatia heeft voords vijf voorname fteden, ùsKaalflad, Sifeg, Kastanoyitz,
welke drie aan den Keizer onderworpen zijn ; de overige twee, die den Turk
behoren, zijn Dubiel en Wurtz.

MOSCOVIEN of RUSLAND.
Onder dezen naam verilaat men eigenlijk Europisch Rusland, een ander ge-
deelte van Rusland in het algemeen, ^ioxài Aziatisch Ruslandgéntien-. het Eu-
ropisch Rusland op zich zelf wordt gefield 400 mijlen lang en even zoo breed te
zijn; doch als men het Aziatisch Rusland ex bij rekent, bevat het in de leng:e,
van her westen naar het oosten meer dan laoo mijlen, zoo dat er geen Rijk in
de geheele wereld is, welks aaneengehechte Provinciën zoo groote uitgebreid-
heid gronds .beflaat.

Door deze zelfde uitgebreidheid is de lucht er ook niec overal hetzelfde : in
de noordelijkfte gewesten, worden de graanvruchten maar nnauwlijks rijp, we-
gens de aanhoudende koude welke aldaar plaats heeft; ook kunnen er geene bo-
men en tuin - gewasfen groejen, zoo min als alle foorten van bomen en heesters;
voornaamlijk tieren er de Pijn- en Denne-bomen, en eenige foorten van hees-
ters , die harde besfen dragen. Tam vee wordt aldaar niet gevonden, maar in
tegendeel eene groote menigte van allerlei wild gedierte, die heerelijke pelterij-
en opleveren: ook valt er overvloed van veelerlei gevogelte, en in de rivieren
eene menigte van visch.

In de middenile landilreken is de lucht getemperd, en de grond brengt er ook
allerlei granen en andere gewasfen voord; even vruchtbaar is dat gedeelte van
net Rusfifche Rijk in boom- en tüin - vruchten, als mede in allerlei tam vee; de.
bosfchen, die aldaar gevonden worden, zijn vol wild, en de rivieren brengen
veel visch voort De zuidelijke landilreken liggen onder eene zeer warme lucht,
die echter niet verhindert dat de grond er niet mede vruchtbaar zoude Wezen ; er
zijn ook fchoone weiden, offcboon er tevens vele onbewoonde piaacfen of woes-
tijnen gevonden worden,· er vak ook wijn, doch men wil dat dezelve door de
falpeterigbeid van den grond niet zeer gezond zij: over 'c algemeen wil men, dac
de Ruspn een gedeelte van den aardkloot bewonen, welk alles oplevert hec
geen de niensch tot zijn gebruik en onderhoud nodig heeft, zoodanig naamlijk,
dat het geen de eene Provincie niet voordbrengt, in de andere gevonden wordt;
het geen ten gevolge heefc dat de levensmiddelen, inzonderheid het vleesch er
vrij middeiïmaiig van prijs is —~ Bergen worden mede in dit werelddeel gevon-
den, waardoor men ook ertzen onder de Landproduclen telt, voornaamlijk,
zilver, goud, en voortrefTelijk koper ; men vindt er ook edele geileenten ; zouc
wordt er mede gewonnen, en het ontbreekt er niet aan gezondheids-bronnen.

Wat den aart der bewoners van dit Rijk betreft, men komt daarin overéén dac
zij van natuure ilerk en welgemaakt zijn, doch eenigzins ruw en onbefchaafd,
hoewel zulks alleenlijk van de mindere clasfe der bewoneren kan gezegd wor-
den: de aïgemeene onbefchaafdheid is ook zeer verminderd door de ijverige en
recht vaderlijke pogingen welken de groote Czaar peter de eerste desaan-
gaaade gedaan heeft; hunne ortbefchaafdheid beftaat nu voornaamlijk in eene
robuste levenswijze, en men noemt ten bewijze daarvan voornaamlijk hunneon-
verwinnelijke trek naar brandewijn en andere fterke dranken, waardoor de dron-
kenfchap eeSe van hunne hoofdöndeugden genoemd mag worden.

De Rusfen nouaen veel van zich te baden en te reinigen, hetwelk onder hen
zoo gewoon is, dat men, ten dien einde, in de meeste huizen een bad vind,
en die geen eigen bad heefc, gaat in de openbare baien, welken er niet fchaârs
aangetroffen worden ■■■ - hunne woningen zijn niet zeer aangenaam zamsngefteld;
in de gemeene huizen is in ieder vertrek een groote ilook- ofbak-oven, die bo-
ven plat is, en van binnen geilookt wordt, dienende niet alleenlijk tot verwar-
ming van het vertrek, maar tot het kooken en verder gereedmaTien van fpijzen.

Voor den tijd Czaar p^tfr wen eersten , met recht bijgenaamd de Groote,
v»?as de Geleerdheid in Rusland, op een zeer lagen trap; maar die doorluchti-
ge vader zijns volks, en bijzondere verbeteraar zijns Rijks, fpairdemoeitenocïi
kosten om de onwetendheid onder zijne kinderen uitteroejen, en er de liefde toe
kuosten en wetenfchappen tc doen plaats hebben; ten dien einde ilichttehij meer
dan één hoogefchool, en maakte ter bereiking van zijn oogmerk andere nuttige
inrigtingen; ook ontbood hij voorname Geleerden mi Duitschland, Frankrijk,
Engeland en Holland, ja vergenoegde zich daarmede niet, maar ging zelf op
reis om ondervinding te bekomen: te Amfleldam heeft hij opeenfcheepstimmer-
werf in perfoon medegewerkt, zonder anders geheten te vdllen zijn dan Pietet"
baas: het gevolg van deze handelwijze is geweest, dat de Rusfen, welken vóór
dien tijd, bijna van niets anders wisten, dan van landbouwerij, veefokkeri},
de visfcherij en de jagt, nu allerlei kunsten en handwerken beoefenen: hunne
negotie is thans zeer uitgebreid, vooral leveren zij Eurapa velerhande foorten
van pelterijen.

Onder onze befchrijving van het Poolfche Rijk hebban wij reed»^eziea in hoe-
verre de benaming van Rusland, op dat Rijk betrekking heeft ; het eigenlijk
Ru&lanà in 'c algemeen, ook tot ondericheiding Groot. Rusland genoemd,
waarvan wii thans moeten fpreken, wordt, gelijk in den aanvang van dit artij-
kel reeds bleek, verdeeld, m Europisch Rusland eü'm Afiatisch Rusland : wij
moeten derhalven eerst fpreken van

EUROPISCH RUSLAND.
Sommige verdelen hetzelve 'm Noord-rusland 3 Zuid· rusland, en de op
Zweeden veroverde Landfchappm.

Anderen verdelen het met de gemelde veroverde Landen in de volgende :

gouvernementen.
Lijfland, Novogorod, Nifi-Novogarod, Jngermanlandy J'rchangel ,Smokns-
ko, IVijburg, Moscouv, Kiow, Belgorod, ïVorqnesch

Ieder van deze Gouvernementen worden weder in verfcheide Stadhouderfchap-
pen verdeeld, als:

lijfland, in \Bigafche, en 't Revelfche Stadhouderfchap.
ingermanland , dat men ook het Peterbur^he Stadhoudtrfchap noemt, en
waarin Petersburg, de Hof- en Hoofd-ftad van geheel het Rusfljche Rijk
wordt gemeenlijk in vier quartieren verdeeld,

WIJ-

er mede gevonden. Men heeft er ook wit, zvpart en roodmarmer: uit deze kop
IQ fchets van de Perfifche voordbrengzelen is te beiluicen dat dit gedeelte van
zich over de mildadigheid der Natuur al mede niet te beklagen heefc. _

Wac der Perjen aart betreft, zij worden gemeenlijk gehouden voor lieden van
zser brave hoedanigheden; zij zijn bijzonder beleefd; hunne hoofdzwakheid is
de zucht cot eene prachtige levenswijze, en een groot getal van bedienden; de-
ze zucht maakt hen ook fchraapachtig, hoewel niet gierig, want Z'j vergaderen
•alleenlijk om te verteeren: zij zijn beminnaars der dichtkunde, alsmede van rid-
derlijke oefeningen; zij beoefenen ook allerlei handwerken, onder anderen zijn
^ij bijzonder afgericht op het weeven van keurlijke zijden en andere iloiFen ;
gij drijven ook fterken koophandel.

Wat de verdeeling van Perfiën betreft, de Landbefchrijvers zijn het desaan
saande niet ééns: fommige verdelen het in de volgende twaalf
^ landsch appen.

Vhorasfan, Maker an, Chuftfian, SaUmtan, Kerman, Kurdifian^ Segistan,
'farfian., Erak agem^ Cilan, Adenheitzen^ Scherran,

Anderen maken er met zekeren Koning abas,· vijf delen van naamlijk dezen :

Fears^ het zuidelijk gedeelte, en eigenlijk genoemd 't welk in twin-

tig Landvoogdijen verdeeld wordt. Chorafen, of Chorasmin, het oostelijke deel,
dat in veertig Landvoogdijen verdeeld wordt. Jaferbajedsjaan , het zuidelijke
deel, en wordt verdeeld in vijf-en-veertig Landvoogdijen. Gilaan^ het noord-
ïijke deel, waaronder een-en-twintig Landfchappen behooren» Media ^ waar-
in menige Landfchappen gelegen zijn.

Wij zullen bij hetgeen wij wegens gezegd hebben, nog een crekjen

ïiiï de volksgebruiken .aldaar hier bijVcegen; en verkiezea daartoe het geen wij

wegens hunne huwelijken aangetekend vinden.-Daar de vrouwen lezen wij

desaangaande, bij deAr/è^ nooit gezien worden , moet een jongeling zich ver-
genoegen met eene befchrijving van de minnares die hem aangeboden wordt;
ïiaar de wetten mag hij 'c getal zijner vrouwen tot vier vermeerderen, fchoon
zij er gemeenlijk maar ééne wettig nemen, zekerlijk uit ftaatkundige inzichten;
met dat al leven de Perfm onredelijk omtrent hunne vrouwen, want dezen heb-
ben dikwijls het verdriet van hare plaats in 't bed aan eene flavin ^ of zelfs ge-
lïieene ligtekooi te mc-etea overladen, en daarna een befmetten man te moeren
ontvangen.

In de kinderjaren worden zij door hunne ouders reeds uitgehuwelijkt; den tijd
van trouwen dââr zijnde, dat is na beide partijen hunne toeilemming gegeven heb-
ben, en de voorwaarden door wederzijdfche vrienden gemaakt zijn, worde daar-
van door de Burgerlijke Overheid eene aantekening gedaan, zonder dat de on-
dertrouwden zelve aldaar verfchiinen : daags voor dat de bruidegom zijne bruid
t'huis haalt, zend hij haar een kleed, opfchik, en juweelen, naar haren ilaat,
en hij gaat den volgende avond, ten kostelijkften uitgedost, te paard, verzeld
van zijne vrienden, muzijk en danfers; zijne bruid die hem ten halven wege, op
een kemel reeds te gemoet rijdt, is zodanig beüuierd en bedekt, dat haar gelaat
aiiec gezien kan worden,··zij wordt van hare vrienden, flaven, klederen en pa
Jsaadjen gevolgd: tot eikanderen genaderd zijnde, rijden zij zamen na des brui-
degoms woning, ondereen ongemeen gejuich van alle de aanwezenden , die voor
iiet jonge paar ook hunne zegenwenfchen uitgalmen.

Ter beftémde plaats gekomen zijnde, worde de bruid naar het vertrek, voor
haar gereed gemaakt, geleid,-en welhaast volgd de bruidegom haar; 'twelk de
eerfte maal is dat zij elkander van aangezicht tot aangezicht zien : intusfchen ilijt
Ijec gezelfchap den overigen avond, en fomtijds verfcheide dagen achter één ,
met banketteeren en vrolijkheden aan 't huis van den bruidegom; doch de mans
en vrouwen ieder in afzonderlijke vertrekken,

ÏVIet hunne zogenaamde bijwijven, maken zij ook voor de Overheid een ver
dras, of voor hun leven, of voor een zekeren tijd ter bijflaping; en wanneer
een'man van zulk eene vrouw atllapt, moet zij veertig dagen een afgezonderd
leven leiden, om te zien of zij ook zwanger is; want in dat geval moet de man
ïiaar houden tot zij gebaard heeft, blijvende haar kind zoo ook alle anderen die
hij bij haar verwekt rnogt hebben, ten zijnen laste; alle deze kinderen worden
ook voor wettig erkend, en erven van hunnen vader, naar gelang van ieders ou-
derdom , dat is, ^^ ^"iVSE iiec grootfte deel, of het kind van de wettige
vrouw of van een bijwijf zij: dit echter gefchiedt alleenlijk als de manzonderui-
terfte wil gemaakt te hebben iterft, want bij uiterfte wil mag hij zijne goederen
naar goedvmden onder zijne gezamentlijke kinderen verdelen: fterfc hij zonder tes
cament, en is hij volgens huwelijksaccoord niet verpligc iets van zijne goederen

aan eene bijzondere vrouw te laten, dan krijgt de oudfte zoon alware hij ook het
kind van een bijwijf, twee derde gedeelten van zijne goederen, en het overige
v/ord onder de andere kinderen verdeeld. Zoo zonderling als de Perfen in bun
huwelijk zijn, zijn zl) ook in andere gebruiken, die wei verdienen elders nage-
ilagcn te

worden. ii

O O S Τ - Î Ν D ί Ε ft

Dit gedeelte van den aardbodem wordt alzo genoemd, om het Va^^
gedeelte 't welk men den naam van West-indien geeft te ondericheiden'

Het worde gerekend van het zuiden naar het noorden te beüaan een uic^eifféi^i^
heid van iqBo mijlen lengte, en van het westert naar het oosten jcoo miilgiA
breedte ; zijnde een der grootfte gedeelten van Jzia.

Het noordelijkile gedeelte van Indiën is gematigd; maar in hst Zuiden k
aan uitermate hette onderhevig: de winden hebben aldaar hunne beurten, cm
keeren op gezette tijden weer naar hunne hoeken, gelijk in de meeste Landeö
tusfchen de keerkringen op gezette tijden gefchied, onder deze winden f>m ^

die men heetennoemd, en welken zoolang kunnen wajen dat men bijna fmoort._^

Omtrent vier maanden Jang is 'c er regentijd : de plasregens welken er als<4at!
vallen, zijn zoo zwaar dat het vlakke land in een paar dagen overilroomd wofsICS
over 'ε algemeen is ter gezond wonen, waar van het lang leven derIndiaar^e^
getuigt, hoewel hunne fobere levenswijze niet weinig daaraan toebrengt: weï
is waar dat de Europeer s ^ daar komende, meest al een ongezond leven leiden «
dan zulks halen zij meestal zich zeiven op den hals, terwijl de groote verande-»
ring van voedzel en drank er mede veel toedoet.

Wat de voordbrengfelen betreft, dezen zijn rijk; diamanten levert het genoeg
op om er de gantiche wereld van te voorzien; doch men laat flechts op eenige
bepaalde plaatfen graven^ om dat produit van zoo groote waarde mee te alge*
meen te maken; wegens zekere Mijn, Cwrr^re genaamd, verhaalt men dac zû^
ker Portugees^ in de verwachting van een diamant te zullen vinden aldaar lieS
graven, hebbende alles wat hij had, zelfs de meeste van zijne klederen, ver-
kocht om den gravers te betalen, die van tijd tot tijd arbeiden zonder eenigs
vrucht: toen de werkers de laatften dag voor zijne rekening arbeidden » had hij
eene beker met vergif gereed gezet, om in den aanilaanden nacht den laatftert
dronk te doen; doch de werklieden bragten hem des avonds een aanzienlijken
ileen : ter gedachtenis daarvan liet hij op de plaats een teken oprichten , waar op
versjen te lezen was, dat men in onze taal dus vertaald heeft,

Ferkoop uw wyf\ en kind^ en goed, uw ganfche haav"
Spaar ook uw kleedren niet; ja maak u m een βαα/.
Zie geld te krijgen, ga dan na Currure fpoeden.
Den Mijn doorwroeten, zij zal 'i u in Η eind vergoeden,
Behalven de kostbare diamanten levert de grond van Indiïn nog velerlei pm
duften op; m Bengalen en de noordelijke gedeelten, heeft meiï zoo «ïoedetarw^
en garst als ergens in de wereld; rijst wast er in eenen grootsn overvJoed en de
inborelingen eeten er ook bijna niet anders : dewijl zij een overvloed van koe^
jen, buifels en geiten hebben, maken zij goede boter en kaas; olijfanten zijner
veel; ook tijgers, en vele venijnige ongedierten; bloemen vallen er niet veel§
doch boomen in overvloed, waaronder ook al de kokos liraesjes-limoen-eti
oranje-boomen: de moestuinen zijn er rijk in voordbrengfelen: voeg hier bij de
peperplant, de gember, de kardomom, faljfraan, kurkuma, opium, indigo, ca*^
tsen, en geheele plantagiën van fuikerriet; mee één woord de Oost-indiën leve-<
ren zeer veel op; zóó veel dat Europa het zich zekerlijk zal beklagen , daar ha-
ren vaart op dat werelddeel door eene overfchoonbare verroekeloozing welhaasÈ
geheel te niet zal galopen wezen.

Wat betreit de geaartheid des volks, men moet desaangaande onderfcheid mâ^
ken tusfchen de Mooren^ Mogollers, en Heidenen of oorfprongiijke Indiërs: dö
Mooren ^ijn een mengfel van Tarters, Perfen, Arabieren en bijna allerlei Ma*
homedaain^n'. de Heiae^ien zijn er door den omgang âitx: Europeaanm
fchaafd, doende door hun gedrag anderen zoo weinig leed als eenig volk op dent
aardbodem: zij zijn niet zeer kloekmoedig, uitgeuomenin de uure des doods^
als wanneer ^zij zich toonen groote helden te zijn: hun vernuft zegt men is zoo
groot dat zij alle patroonen die men hun brengt, op het eerfte gezicht kunnen
namaken: het porcelein, en decitfen, neteldoeken, enz, die zij Ie veren bewij-
zen genoeg dat zij hunne handen vernuftig weten te gebruiken-zij eeten niée

dan des morgens en \ avonds, brengende het midden van den dag, als wanneeC
het zeer heet is, meestal met flapen door.

Zeker reiziger zijne togt na Indiën verhalende zegt: „ Toen ik bij een rijketf
„ Zwart ten eeten genodigd was, werd ik in een zaal of buitenverblijf gebragt,
„ die een bank van aarde, omtrent van drie voeten breed, en bijna zoo hoog
„ rondsom het vertrek had: wanneer het gezelfchap, krnisbeens op deze bank;
„ ter neder zat, bragteen dienaar bladen, zoo groot als koolsbladen, en legdes
„ voor elk van het gezelfchap één, in de plaats vaneen tafelbord; hijbragtkore
„ daarna een groot koperen bekken met gekookte rijst, en legde een vierde
,, pints of drie, op eiks bord of blad; een ander bragt een groote ichocel mee
„ lierk vleeschnat, mee het vleesch waaraan hec gemaakt was, in kleine iluk-^
„ jens gefneden daarin: hij deelde aan elk mensch een deel van de foep uit, om
» met de rijst te mengen, en omtrent een bordvol vleesch, dat zeer fmaaklijfe
« was, en aan de zijde van ieders fchotel lag;" Zij drinken onder, hunnen maal-
tijd klaar water; het gemeen drinkt echter, als zij heet en moede zijn, liever
melk met knoflook : aJs zij rijst zonder foep eeten, kneeden zij van dezelve tel-
kens een kluit zoo groot als een ei, die zij dus gevormd iu hunnen mond fteken.. *
Maar h2t wordt tijd dat wij tot de verdeling der Indiën overgaan; want. ook zon
men van 's volks aart en gewoonte een geheel boekdeel kunnen vol fchrijven,
ter oorzake van de varfchüiende foorten van volken welke aldaar gevonden wor*
den, gelijk wij boven reeds aangetekend hebben.
Indien wordt dan gemeenlijk verdeeld in de drie volgende hoofddelen, als
Het Rijk van den Mogol. De westiijke uithoek van de Ganges, De oostlij<5
ke uithoek van dezelfde rivier.

Dit is de gemaklijkfte verdeling van dit zeer groot gedeelte gronds, dac ver«»
der in een overgroot aantal van onderdelen weder verdeeld is.

In het Rijk van den grooten Mogol hij voorbeeld, dat men ook met den naam
van India benoemt, worden door ibmmige genoemd negentien groote Provin-
ciën; wij tellen twaalf zuidelijke, 'en vijf-en-twintig noordelijke, naamlijk
volgende: zynde

Bisnagar, of Karnate, Golkonda, Orixa, Bengalen, Malabar, Fifa.
pour, Dekan, Guzaratte, oï Kambaya, Kandich, Berar, Chitor, Malva,
iiahul, Haikan, oïBallochi, Muitan, Buckor, Tatta, oïSuida, JmfeU
meer, Soret, \ hnnd àer Bindoiws, Jenupar, oïjengapour, Penkah, oïLa·^
hor. Dellij, oïlndofian. Ban do, of Jfhier, Gualeor, Naryaf,

. · . KaU

(*) Die geenen der tot dus verre genoemde Landfchappen, -weike aan de oosmjch
liggen, worden de Kust van KoxommétX genoemd, ^n de vier eerstvofgende, aie ten
westen liggen , de Malabaaffche Kust.

Φ De Stad vm dien naam m deze irov'mcie gelegen, is de hoofαβαίί van hot Mo-ï
golfche Rijk, en dê zeteJ des Keizers. - Â·

D

Î4

Kalfimeer^ BanMschy qÎ Karkar es » Naugrakut^ en Siha^ Jemha^ en Bekar,
Gor, liauduana^ en Batan, Sambal enMevat^ Halaba^ Rotas^ Patna^Jefu-
üt, dat men houdt voor een gedeelte van Eengalen.

De wesdijke uithoek van de Ganges ^ begrijpt voornaamlijk de drie Landfchap-
pen boven genoemd, raamlijk Bisnager^ Golkonda^ en Vifapour^ die ook den
tijtel van Koningrijken dragen^

De oostlijke kust van meergemelde rivier, bevat de Koningrijken, Ava^Pe-
gu^ txiArracan, Tonquin^ Cmchinchina > Siam, Comhodia Malacca,

Van alle deze delen zouden veie bijzonderheden aant^etekenen zijn, die wij
echter allen met ftrlzwijgen moeten voorbijgaan, uit aanmerking van 'tbeftek,
dat wij ons voorgefteld hebben. Wij gaan dan over tot het Keizerrijk

CHINA.

Dît mede aanzienlijk gedeelte van Azia^ is van eène uitgebreide grootte-

hetzelve is zodanig gelegen, dat de noordelijke Landfchappen er gemeenlijk een
vrij ftrengen winter, van omtrent vier maanden hebben; dan in de zuidelijke Land-
fchappen ziet men noch vorst, noch fneeuw, de hette is er echter zoo groot
niet, of men kan dezelve verduren, evenwel niet dan met Isehulp van onderaard,
fche hooien, en verkoelende fchaduwen; als de Chineezen van die hulpmiddelen
gebruik maken, heerscht overal eene diepe ftilte, en eene algemeene rust van
âlle bezigheden, even als of het middernacht ware: 't is te China als in alle an-
dere heete gewesten; de ochtend en avond maken er den dag uit, en de middag
zowel als de middernacht, is tot de rust gefchikt.

Wat de natuurlijke voordbrengfeien des lands betreft: de grondbeilaatuitber-
gen en dalen, en beiden wordendoor hen bebouwd: er groeit tarwe , gersc, enz.,
maar voornaamlijk rijst: voords hebben zij vele vruchten die ook in Europa be-
kend zijn, als appelen, peeren, perfiken, abricozen, vijgen, druiven, (voor-
al de muskadel,) okernooten en kastaniën: zij hebben ook granaatappelen , me
loenen, oranjeappelen, chinasappelen en olijven: men getuigt, àuàQ Chinee-
zen overvloed hebben van kruiden, wortelen, er weten, boonen, en vele ande
ren foorten van peulvruchten; dat de thee een voornaam produft van dit land is,
is genoeg bekend; voords brengt het gengber, fuikerriet, caneel, kruitnagelen
en dergelijke fpecerijen voort: de rottingen komen uit China; er zijn geheele
bosfen van moerbezieboomen, waardoor de zijdeteelt er ongemeen voofdeligis ;
Zïj hebben ook een plant Co genaamd, die zij als vlas behandelen, en er fijn ne-
teldoek van weeven·

Voords hebben zij vele olijfanten, harten, hazen, en andere dieren , als me-
de velerlei visch.

Wat aangaat àe Chineezen zelve; tot dat àe Europeaanen onà^t \xQn k^z
men, befchouwden zij zich als boven alle andere menfchen verheven ; enfchoon
in dien trots vrij wat vernederd, geloren zij echter nog dat zij iets groots onder

het menschdom uitmaken -— zij zijn ecrziek , en Ichroomen niet de gevaar-

lijkfte onderneemingen te doen. Maar vooral zijn zij geborene dievenen bedrie-
gers, zoo onbeichaamd zelfs, dat zij hunne bedrogelingen in 'topenbaarbegek-
ken '— hunne vrouwen zijn bijzondere iiei hebilers van kleine voetjens, era wel-
ken te verkrijgen, de meisjensj zoo dra zij ter wereld komen, de voetenftijfbe-
kneld worden, opdat dezelven niet uitzetten. -—- De CÂràmew zijn bekwame
ftoffeweevers; hunne porceleinen zijn door de geheele wereld vermaard; papier;
vooral vloeipapier, maken zij zeer veel, en hunne inkt is mede alomme bekend.

Het Rijk van China wordt voegelijk verdeeld in de volgende zestien
PROVI NCIËN.

Leaommt oïLaotung, Peking, oïPekin^ Xanfi^ Xenfi^ Honan, Nankin^
Xamum^ Chekiam, Kiamft, Huquam, Suchuen^ Queichuy lunan, Quamft,
Qjiantiim^ Fokten.

Volgens lommigen behoore*v <1© Koninamken. Corea, Tonquin eia Stam, (zie
in de voorgaande col om) cijnsbaar aan China.

In de gemelde zestien Provinciën worden gezegd te zijn 155 voorname ile-
den, 1312 van minderen rang, 3357 befchanfteileden, en're, 128, 789 huizen»

NiEüWHOP verzekerd, dater, volgens hethoofdregisterboek, hetwelknaauw-
keurig gehouden wordt^ meer zijn dan agt-en-vijftig millioenen volks in het
Koningrijk China^ en zulks is zeer gemaklijk te weten, wanneer men in aan-
merking neemt, dat ieder hoofd van het huisgezin, onder zware ftraf, gehou-
den is aan zijn deur te hangen een klejn bordjçn, gevende een bijzonder bericht
van alle de Jeden zijns gezins : voorts is er over leder tiental huizen, een be-
amte, die de waarheid van dit bericht onderzoekt, en zulks weder een-hooge-
re Overheid opgeeft.

Een der merkwaardigheden vaii China, is zekere groote muur, welk dat Ko-
ningrijk van Tartarijen affcheid ; deze muur is volgens de geloofwaardigile be-
richten, met alle zijne bogten vijftien honderd mijlen ; hij is meest van gebak-
ken ileen, en zodanig vast aangelegd, dat hij, fchoon reeds meer dan agtden
honderd jaren geftaan hebbende, nog zeer weinig vervallen is , fommigeberich-
ten verhalen, dat hij vele voeten dïk is en uitneemend hoog; maar anderen ge-
tuigen, dat hij maar vier vademen of omtrent dertig voeten hoog zij, en dik ge-
noeg voor agt man om er in een gelid op te kunnen rijden. —~ Vele rivieren
jopen door bogen onder door den muur heen : er zijn vier poorten in denzelven :
een daarvan wordt dus beichreven: „ omtrent vijf honderd vademen van denzel-
„ ven was een dal, aan weêrskanten met eene vastigheid van gehouwen ileen
„ voorzien, en van de eene tot de andere, een muur van drie vademen hoog
,, dwars door het dal getrokken , den ingang van den grooten mt.ur was van een
,, wachttoren van agt vademen hoog voorzien, van gehouwen Heenen, over-
„ welft, hebbende fterke deuren met ijzer beflag" ^— muur is op de hoog-
ile bergen zoo hoog, als in de laagfte dalen: hij is op verfcheidene plaatfen ge-
ilerkt met burgten: voor dezen werd hij doof een millioen foldaten bewaakt;
maar thans worden de wachten alleen gelegd op zulke plaatfen die gemaklijkst
aangedaan kumien Worden.

GROOTTARTARIJEN.

„ Wij komen nu," mogen wij met zeker Schrijver zeggen, „ tot de woon
„ plaatfen van een volk, dat wijd verfpreid onder verfcheide namen weleer een
„ fchrik der grootile Oosterfche geweest is, en geheely/si'^r, overftroonad

j» hebbende, tot in Europa is doorgedrongen, alwaar het zelfs zijnen fchrik
,, omgevoerd en zijne nakoradingen gelaten: tegenwoordig is het in Verfcheide
„ heerfchappqen verdeeld, of aan meer dan één Vorst cijnsbaar:" naamlijk aan
Chinu^ en Muscoyie/i, gelijk wij reeds gezien hebben, C^ie onder onsariij-
iel Rusland )

Geheel Tartarijen wordt verdeeld in Muscovisch oïRusfisch, m Chineesch ytn
Onat bangelijk Tartarijen,

Van h.QX. Müscovisch reeds gefproken hebbende, ter plaatze boven genoemd,
ftaat ons tbans alleenlijk van de beide overige delen iets te zeggen , en welke
J>eide delea onderden naam van GrQQï-Tartarijm begrepen moeten worden.

Niettegenftaande deze verdeling, wordt dit gedeelte der wereld echter gemak-
lijkst befchreven naar deszelft bewoners, naamlijk:

Moiingalen ^ Kalmukken ^vl Ushckkèrs:
De Moungalen^ zijn à\Q Tartaren^ welken aan China onderworpen zijn: die
van hun welke in het westlijke woonen, onthouden zich in tenten, en verhui-
zen van plaats tot plaats, naad 't gemak van hunne kudden; dezen en de jagt
zijn hun eenigst onderhoud: à& Oosterfche Tartaren bewonen fteden, doch die
lieden komen in geen vergelijking bij die van China ; verfcheidene zijn bijna .
puinhopen en fommigen geheel verlaten. .

Tartarijen is voords vol onvruchtbare woestijnen: *t is waar, fommigen heb-
ben tarw, en andere granen; maar de Tartarân maken iotvsfchen hun meeste
werk van vleesch, en voornaamlijk van wild; h^t Land heefc voorts overvloed
van goede paarden; en de paardefokkerij wordt er niet alleen ilerk aangemoedigd,
ten gebruike van de jagt en den ocylog, maar ook worden die grove trekbees-
ten onder de Tartaren gegeten; zij zijn er zelfs groote liefhebbers van,· gelijk
zij de paardenmelk ook zeer beminnen

Het kruid Ginfeng^^ waarvoor de ChineezemxÀkt hooge achting hebben, en
dat zij verfcheidene uitileekende namen geven, als die van 't geestige kruid^ de
nieuwe geest-der aarde ^ en dè plant die de onflervelijkheid verleent^ om dat zij er
verfcheide heilzame geneeskrachten aan toeichrijven : wordt veel gevonden op de
bergen van Tartarijen^ in zeerdigte bosfchen, en ook aan de boorden der be-
ken, op de rotfen, aan den voet der hoornen, en onder alle foorten van krui-
dèn , zoo dat het althans niet zeldzaam kan genoemd worden.

Wegens Kunsten en Wetenfchappen zijn de Tartaren niet berucht; men leest
ook niet veel van hunne wetten: „ De wet hunner Vorsten," vinden wij aan-
getekend, „ fchijnt de eenige richtfnoer hunner gehoorzaamheid te wezen: ook
„ hebben zij noch boeken, noch gefchrifcen onder hen, die eenige onderrich-
„ ting van hunnen oorfprong geven: hnnne Godsdienst is volkomen Eeidmsch:
hunne Afgod, of Lama h een levendig mensch, na wiens dood zijne pries-^
„ ters eenen anderen, hem zoo veel mogelijk gelijkende, in zijne plaats zetten,
„ en den naam van een eeuwigen Vader geven."

De Momgalen, /in 't bijzonder, hebben gewigcen noch maten, bemoejen zich
met geenen koophandel, maar ruilen met de Rusfen en Chineezen ^ voor bees-
ten, 'tgeen zij van doen hebben.

Κ Λ L M υ Κ Κ Ε Ν.
Dezen met de Ushekkers^ (van welken wij rader moeten fpreken,) maken he,c
Onafhangljk Tartarijen uit: dat, het geen wij hier tysfchen beiden nog kunnen
aantekenen, ook verdeeld wordt in het westlijke en oostlijke deel, bevattende
het oostlijke deel Thibet^ met de Landen der Calmukfche oxi Tarters, en het
westlijke deel bevat de Landen Circasfien en beide gemelde delea

worden door de Caspifche zee van elkander gefcheiden.

Het land der Kalmukken is in de beste luchtftreek der waereld gelegen, be-
flaande eene uitgebreidheid van 500 Duitfche mijlen lengte, en goo zulke mij-
len breedte : dit volk ilaat onder geenen buitenlandfchen Oppervorst, maar is
aan verfcheide horden of itammen verdeeld.

Zij hebben hooge bergen met rijke goud- en zilvermijnen ; doch de bewoners
doen er hun voordeel niet mede; verkiezende liever gemaklijker van hun vee te
leven : er worden voords ook edele geileenten gevonden.

De paarden der Kalmukken zijn zeer goed en moedig, het rundvee is groot,
zoo ook de fchapen die tevens zeer vet zijn, en een dikken ilaart hebben, wel-
ken dikwijls eenige ponden weegt: hunne kemels zijn er ongemeen ilerk en heb-
ben twee bulten.

De Kalmukken zelve zijn kort en dik, niet aangenaam van houding, en van
een olijfkleur: de Heer motraije zegd van hun, dat zij plat en vierkant van
aangezichc zijn; kleine oogen hebben, àie hun diep in 'c hoofd zitten, en zul-
ke platte neuzen, dat iemand, die hen wat van verre zag, zoude meçnen, dat
zij er geen hadden: „ De baard," zegt men, „ groeit hun eil en dun, zoo
„ dat men er gemakiijk de hairen van zoude kunnen tellen, die hen menigmaal
tot op het midden van den wang groejen, en zoo hard en lang zijn , dat men
ze bijna voor paardehair zoude aanzien:" zij hebben groote ooren zonder
zoom; hun hoofdhair is grof en hard; zij hebben een kleinen mond, witte klei-
ne tanden en fraaje beenen.

De Kalmukfche vrouwen zijn biina van dezelfde gedaante, maar wat fijn der 5
zij zijn fraai van lijf en wel gemaakt. \

Oifchoon, gelijk gezegd is, de beste luchtftreek bewoonende , maken zij geen
werk van den landbouw, maar zwerven in groote horden verdeeld, van de eene
plaars naar de andere ; ieder dezer horden bevat ten minsten een tal van agt of
tien duizend meifchen, die groore kudden van vee voor zich uitdrijven; zij be-
ginnen hunne zwervingen gemeenlijk in Maart als het gras uitfpruit, en daar zij
gemaküjke dagreizen nemen, laten zij gemeenlijk weinig gras op de plaats alwaar
zij vertoefd hebben; bij het aflopen des jaars keren zij weder in hun eigenlijk
vast verblijf, alwaar zij eene foort van hutten hebben, weinigen blijven in de-
ze hunne woningen het geheele jaar door

U S β Ε Κ Κ Ε R S
Deze hmontn Turkefian^ Charasmi en Groot Buchari'én,^Qn^xonàvmhïl·'
m ι ζ,ο Duitfche mijlen in hv'iQrkznt.

Deze volken leven van den koophandel, zijnde de handel van alle hunne Land-
fchappen in hunne hand: voornaamljk echter beilaan zij meest van vee- en ak-
ker-bouw, en wonen even als de Kalmukken \xi tenten, zich nederflaande waar
goede weiden zijn: velen van hen leven ook van den roof: doch in de verfchil-
lende Landfchappen welken zij bewonen heerfchen ook bijzondere volksgebrui-
ken; fommigen drijven hnnne roverijen zelfs zoo verre, dat zij alle vreemdelin-
gen welken hun in handen vallen, uitfchudden en tot ilaven maken: allen beho-
ren onder onafhangUjk Tartarijen, vermits zij gene Opperhoofden hebben dan
uit hun eigen volk,

AZIATISCHE EILANDEN.

Deze worden gemeenlijk onder de volgende hoofdverdelingen gebragt: naamlijk
'^japanfch, Larrones, oi JDieve eilanden, Philippijnfche^ Molukfche, Sun-
dafche, Maldavifche, Ciehn.

Sommigen van deze algemeene benamingen, begrijpen verfcheidene gedeelten:
wij zullen dezelve hier opgeven, en voorts konlijk het een en ander desaan-
gaande aantekenen.

JAPANSCHE EILANDEN;.
Drie verdelingen hebben hier weder eerst plaats; naainlijk,
^apan, οΐ Nipon , Saikokf, oï Kiusju{^) Sikokf{\)oiTonfa,
Dezen bevatten weder de volgende onderdelen i onder

JA-

(*) Dit zegt, het Land van negenen) na^r pndfiöOQrige Landfchapperj,
Ct) Lmd y0n 'f leren.

'de hiéest merk^liardîgften onder hen ; deze wordeΉ gezegd te zijn, matig van '
langte, welgemaakt, doch gedrongen van leden, breed van wezen, hocgen uit-
püiiend van kaken, piat van neus, rond van oogen, én zeer dik vin oogleden:
'lïun hair glinu gelijk dac der zndere Indiaanen van zwartheid.

Schoon zij gaarne den naam hadden, van de gefchiktile onder alle de Indiërs
te zijnj worde hun echter nagegeven dat zij lui en diefachtig zijn: de moedigilen
van hun, gaan als zij oorlog hebben op 'c ftroopen uit : voorts zijn zij moord-
dadig, UOtsch,. en onverzoenlijk, waarom het in den oorlog al door hunne han-
den fiieeft, wat niei ontvlugten kan, fchoon zij anders voor de vuist grootebloo·
Maarts zijn : zij jyechten fomtijds Ook «oo dol als zij ligt lopen ; zij zijn berucht
voor trouwloos, en dat eene geringe het zij ware of valfche belediging hun een
moord kan doen begaan ; daarna amfioen ingeflokt hebbende, doen zij als dolle
fchepfels ailes ombrengen, hoe onnozel de voorwerpen van hunne woede ook
mogen wezen; menigmaal ontveinzen zij ook meesterlijk hun leed to: zij gele-
genheid krijgen om zich door ilaal of venijn te wreken : zij zijn voorts of onge-
meen trotsch ofxïngemeen ilaafsch: 't is een boos volk, en men ziet er fommige
van idoor de wreedfte ftraiïen , zonder een traan te laten of woord te fpreken,
omkomen-- zie daar genoeg om dezé zonderlinge menfchen te leren kennen.