mmm
(Îδ lnttiiipftreni>e
ORFFYREANUM
an αÎÎί
ι \
ι >
mm
\t\t/K
3n gcbuwntx«: Submisflon
Süetförtitm'öe»; M^tlÃlUtti fi^t^scf^iief /
mt eiti entfücrffenA
»on befjctl Inventorc,
mmm/ mt wier/
Utti) MMt Ut
Î \
if Î
0 R F F Y R Î 0. â^
©erBönt^e tmb JSrf?ertKAi)i unb^eimlt(l>Fdt fotl m«n perÎÏt^ÎCtίre«/ dberSometPercl
foIliTtimlierrhdb prcifcn unb ojfenbafjrcti/ Ceb.iJ. vf i.
1719. im Oaober t ^ ^
tmb verleg v(>n bem Inventorc (elbfl/ bey bem ee «ÏÏ bercurö ÎÏοη em0ep»nben
iJcFornme» ifi aaf bem iPeiflenfletti.
Ï
TRIUMPHANS
PERPETUUM
ORFFYREANUM
Omnibus
Summis Orbis Univerfi Principibus.Magi-
ftratibus & Statibus
debitadim. SiibmisÃone ^^&rf^j^iJ
Venaie
ά'Ï/ze
Ρ âii. V
--------- propolitum^^'^^
nna Gum ^
variis ejiisdcm ciFedibusper Authentica teftimonia confirmafum
ab ejusdem Inventore
ο R F F γ R ΠO,
ArcaniimRegis bonum eft occultarcopera aiitemDeirevelaregloriorum, Tob.Xir.
Typis CaiTellaiiis exfcnpiom anno Î DCC XIX. MeaH Oaobr.
Sumptibus Ipfius Inventoris, apud quem in arce WeiiTenfteiniana compaaum ye.
nale proftat.
Î' ^ If
â¢i? 'λ*
^ Bibliotii. Rhen.-Tra|. 4·
* j Î ^
Ï Î±. α.
I Vir. Cl. G. MoU. ^
f'
r- '
ί
â n:
c
i ^ i« ü« Si «ii^ i?^ -^gi
i ||Π^ #ic^? fe ^^ m Mi «f
|
ift t4/ ^afi renti^cii^ mit pemficfteu loflen) iDoüein ^ü e^aberijei) njürcflicJer^iitiJi n)Oi Denen/ nKk^eppofundiora Ma- geui |
Uot Secula effluxerint, exquoPrincipiiim geniofisiimis Mathematicis, Peri- Neque minus in aprico poiitum. |
( ^ )
|
i^eiiten/ Î·Î¿Ï immerfett gc^ funrti]/ IDte Daà bte Experience, einem fo diiÃfilicCjcneitcien tinD^Ci #en; noci) ii)vcv über iit Î¯Î¯Ï Î¯Î¹Î·Î²Î¯Î® Ãef«|]etc$liifiofm]ö/ einC'l Problemads piiisqnam Delia- 'jaiHiftMjin^cUdjml tag tie ^annen^ero e^ foigiici) nicijt fe^^ Î±Ï |
feqiientem inde alioriim corpo- Quid, quod ex fruftra impenfis Atqul^x fönte demum profiu- tur, |
( I )
|
i^itfaefcttiBte / Di^nukmüi^ii^eDe- monftrationes md)t folteit mmap fcn occiipirct (mag ÏιίÏί jagci^ / prieoccLipiret) ΧΰΰÏÎί fnjlM tafi ίÎÏ ixkt einige alte om Ï
ον^ <Sac|e mit 9tecijt UUw ivunl?ctn itii#n| wU ti nemlici) f)at moatici) notorifc^ groifcv ®dci)ifamfeit «nD feos, ÎÎ¯Ï Î´Î±ÏÎ·Î¿Ï bei) etnev fo etie^ 6atti5gtei!it# ^ unmogiici^en Untere mm i)at(tc() aber fiieckt) Uiä^t itnl) ti)t: an()dngeut)eu ^i)ei(en / fo culi, |
tur, demonftrationes in Academii^ Fateor, non parum hanc ipfam |
( 4 )
|
culi , i)infiii)tO mef)r ^tpla^tt fci^n fiiiqe (Beificr ijmm ,μι tiimine!n/ ^aci) xmt) nacl) Ïα ift^ mit femet; itJeiilgii^ inquificion, auf ta^ Prin- talnn gefommett / tafl man Uitdy^ nid)t Helfer / xvol iciDepenfen i)a(ber/ mdtfci)ftmmev einedei) ^laaf^etafe exaae piiitef mm |
Quadratnra Circiili Orbi Erudifö H«c inter eriiditorura pr£ejudi- lia |
nte()r üa fe addere poiTe piitant 5c al-
l)cmüi)ei ijatien. boranr.
3a ce i)ni)cn inoderniMathema- Quin ii, qiii noftro vivunt fecu-
tici liicf^t «Iii: fiel) !)ίίίίβ Qtfiljmmt/ Îο Mathematici, übi jure fiint vifi
füv ii)U eigene ^eifoillieii/ nmi) fciv erubeseere,ri ipfl vel punäujii tem-
mx nitr !b{e (jeiilirjfie 3eii auf t^ie So- porisMathematicum folvendohiiic
lution i)cfaöten ProbiematisMecha- Problemati Mechanico vexatiflimo
ηίÏίν6Χ3η"ίÎιηιίÏÎ'Î¯Ï Â«Î¯Î5Î 1/ηαÏί impenderent^pr^dpueubiProble-
^cnί C^ t5lirc|i mei)V mW imljx autigei ma hoc auöis qnotidie impoffibi-
fltnfldiC Demonflrationes in con- liratisfii®, ut rebantur, demonilra-
trariiim bei) tfjlttU Foro gav explo- tionibusin foro Mathematico deri-
dirct tt)cr0cn; jont^mi @ie i)ai)cn fum eft, acutveluloindignum la-
gai' iJieicmgen/ fo Ãiva Davaxif QtfaU bore profcriptum. Ex quo ipfo id
ktt / t»evact)iei / (Sie toor \)a\h tmfilii etiam natum eft, ut Mathematico-
nià / W 9^avtcn / ja ΠίÏί befler (\U mm Scholas eos, quibus problema-
tn ^illftennfi tappcltDe Alchymifteu tis hujus folvendi amor altius infe«
öe^dltcn; ^avmn lueii eie n3it>er derat, derlderent, Helleboro pur^
Raironjti1t5nogiiCi)Cl'pr«ftandorum gandos pronunciarent, aut cüm
{Î¯Ï W1t?Vfai10Cn IVOilen. coscutientium Alchymiftarumtur-
ba prociil ad Anticyras ablegarenr,
. fanorumeoscommerciohominiim
indignos rati, qni viribus etiam
Herciileis majora temerario aufu
sggredi non eriibescerenr,
Gnriofi ^«i^Cten jWat* Î ÎÏ offtf Fuere quidem aliquot novaruni
nia!^ foicle ^ÎÎÏίÎίÏÎÎÏδÎ/ ml)cm rerum curiofi, quibus mohlishujus
^Ufiipponirrcn/ ^afj tibcv teUlPerpetui Scrutatores vifi fuot tole-
ci)f!1 Ferpet.Mobil Dan ml> tt^nu randi, dum in eara abierantfenten-
feliciter errando? Î ÎÏ etÎ¯Ï Î±^ tiam, futurum , ut Scrutatores hi
iidjC^ QCflllltiCn tl^ettcn/ imt) ^aÃe feliclter errando non nihil hiimanis
fommcn mochte. S^afitngegcn ati^ef ufibus utile reperirent: atalü con-
ve [ÎÎ¯Ï '^iCginncn (oU traria omnia opinabanturi inftitu-
C^e Î 3 tum
c ^ )
|
<5e extravaganj^ littt) UX mathema- imt){i)ncn ein foicijet^ Conceptbei)^ ©mnium Mathematicorum com^ muni gegolten Ï fei)nf(i)einet. Oh nun mi Î·Î¿Ï je ml· je imtev fum einet- mit unter iauffenbet' \ÏΦ |
fen fevnetie 9^aci)fpittung nuv Î·Î¿Ï Nullus dubito, quin tot inter cor- nec |
m { 7 ) m
Utefe^ Principii paffiret fei) / necleao nec intelleaoTcriptoreTa-
eÃumimt)afieiWiei)OCi)mÃtiergVöf|i tino omnino ignorarenü, quid in
amtfiiqenPermiflionufceilaffen/^al] Marhematicorum Schölls ratione,
fie UiUet* Faveur m ΦÏÎά^ ttOcC) Prinvifn hiijus tmtus prptut a-
taii ttUt) tvaü ein curieuft^ Auto- ftum eiTet, fuo permittebant Ten-
matum> otCt ein Ã^^i^^tci fui,utfub cceco Fortuna duftu eii-
tuum Mobile Phyiico- Mechani- riofum quodpiam automaton, &
cum Ut XVCiJ^C bnUÃCtl ΠίÎÏίίΠ. Îιο dianm: perpetuura mobilePhy-
, fico - Mechanicum fibi commini-
icerentur.
Steg ftci) 3emani> finden / \X>M)tt Quod fi tamen quispiam id feciitn
iJiefev nuttgang UUgiauMtci) ftatuiiret,utquocunq;demumhbo-
i^cnen @aci)e ci)fct1g na^pngeu/ reartefaÃum hoc, aUis incredMe
UnD ie^ etnem Ctwa^ fmgulairen vifum,perfequeretur, & veritatem,
Temperament fo(ct;e\; Mathema- plusquam Delphicam Mathemati-
tifc^ au^gemaci)ii fc{)emenl)en^2Bai)VV eis vifam, fmgulari quopiam natu-
()eit aii^uflt^ unoei'flvtiten mUtn / rm genio & Ingenio oppugnaret, is
t>mm mitffe ed pil* (Soitiofigfeii/ enim vero copiofas Ãntagoniftä-
Atheiftetcv/ imt) Ciliev \30rl)aben^cn rum phalanges unns fuscipere, nec
^eirCtgeret) auÃgeleget; ^Î¿Ï xmt) mrotolerare cogebatur,utSummis
ni^er / ofccv Ote gan^c ^eii imisq; haud fecus ac impoftor gra-
fvn; 3i)m gett?atnet nmten. viffimus depingeretur.
' ^dermafen eine foicije endige Credebant nimimm fuo nixi
C[Brti)l'i)di: / quod nihil moveatur praejudicro, monftrifimile, imöin
afeipfo, antaften/ unD eine Ma- . VeritatesomnesMathematicas,iiti-
chine, n^cici)e Principium Mo- nam non 6c Deum Ipfum, fumme
tus perperui in ^nbc/ lint) quoad injurium είΤβ,Îι quis eam veritatem,
durantem materiam laufen / αÎÎÏ qnod nihil a fe ipfo moveatur, iret
m^m haften mit l^et^egen m(#/ oppugnatura,nedicam,ri quisglo-
ÎΠαÏίη iDOÃen; CUt realiter ηÏÏ riaretur: efFedam a fe Machinam,
Ï)η\ ^u tbnnmi ίÎÏ v(li)men; fe^ αη^ qu^e Motus Perpetul Principium in
ηίÏί anpfei;en / αί^ ein Prodi« fe ipfa eontlneat i moti^m fuum >
gium, quoad
C 8 )
gium, WiXl· ebCtt aU ob l^at^ltvci) aik qnoad Machin^ materia durarit,
Matheinatifcijc / ja ^Ott perpetiiet, oneraque alia una feciim
m J^viiHfiv jc(t>ft anÃcÃviffcn wm moveat, & qno libitum fuerit, im-
te, ' ^ pellät.
(Seiten aUt l'ed)tfcf»affene Mora- Nec difllmihs Obtigitfors iisMo-
liftcu ücuvt()cticn McPaiTiones, \Î½Ï ralis Scienüx Doäoribiis, qui te-
C^e eine einmal eini^eitmvfeelte nuD nace nimlum radice animls homi-
jici) im (Bemüi)te gefeite mit num infixam&.irieliKaabiUbnsfir-
nnnkiitiinDiiciKn^um^enantt'^^ei matam rationibiis cpinionem ,
n?eitjti}ümcvn gleic^fam tjeifcftangi quam tanquam Penates fuos tueri
U 5D]et)nun.Ã/ kl) ίί)1Ï1Ï SieM)abeni firmum erat Sc iixurn, convellere
lino Inrereffirten ern)ecfeu fonne/ fecum forte ftatLiiiTent; iisenim,
ÎÏ Î±Î·Î· eic geneigt ftni) Dtefeli^e tan- licet optime de Ecclefia meritis,
quam aras & focos, O^tt ali nefcio qua; cruda nimium cogno-
miD Se&en μι defendiren/ fo hdiV mina erant fubeunda,
men eie feinen guten ^Ramen/ unt)
UHUten ei)entiefeiknfei)n/tveic^e
mi#)iiöeMKt-«)en/^erfoipngen
tint) Un#tcf/anci) Denen heften imö
^oi)luevOieniefmt awi^^ö^
fan tiei^Oitjegen η)θί)ί emiej^ Atque hmc quivis fana mente
fen / tDa^ fCV ein prodigleufe^ Znf pr^ditus facile conjidet, quis ubiq;
^iym t^ aiienti)aiben WeutJecaufirct ftrepitus fuerit, cum Anno iloen-
^aben; Da umDaiS Zwölfte tisSeGuliduodecimoftreperadgin-
bkfCö lawlFenbe« unD laum ange^i vento Moth Perpemi Princqno fa-
fmigenen to/i, abermal eine prW- mapercrebresceret,jamque inven-
tendirte tvwcf(ict)e lErpItblJllg (Îί. tor ipfe, Cüi Divina Bonitas dudum
faxten Principü fnnD «nD vucljtbar profcripti Probiematis hujus rea-
mtm\; ODer Daf] mmDuvci) ®OttCd iem & coram ocuüs fpeöandam Îα-
(Bitte/ mk) fo inel iooo:jdi)Vigem lutionem benigniffime fuggeiTerat,
enbiicl) digitis omnium iinguisque iigna-
ί)αηί retur*
ί· C'9.··)
|
^mt^eit / ÎΧÎίÏη i me^röe^αÏmt Problematis UOiifömmeilC Siuflo^ tt>af;v^afti9/ ift: ηίÏί mit bio^ foiiDetn re ipsa in unt) ^itrcfuno Davfteae «n^ ^d^e. iim μι ilrigilircu in rigore Mathe, 3nroni>efi)eit f)aku ^müMmU (ÎÏ
είÏδ ^urd:> ingenieuse Mechantfel;e ^r« |
retar.s Haudqiiaqiiam ceit« alK Sane non unus fait, qui, curtr |
(10 )
|
«uf fi^sfjeseti) ganij im^pnntÃDö; fcnic Oil^Principium motiis perpe- eie c^ iioi)tn?eni>iö fc^cn idttöfi Φ Sed quia pollerius non> ergo nec Dcmnacf) aOer nun Î¹Ï mwiip |
tr^a «ntUnferricbr/ Dtcferfbfcii^ Ubi autem mihi licet indignifli- ri- |
( tii)
pgangett/mtli ttmijicl af^^itftnDeiV ribus, tum ab alüs famsB me^ ob-
ÃJCiU mit fcrupuleusett Smifim%l tre<aatoribiis aäsi tat, non mi-
ti)ci{^ mit eviKftcn imt> itd>iofettg(|i mis
fcmit ettic^« 3a()r mtijero tia^ditö
a«miuti)un ^eeomimu; fc^
⢠' ι Ï:
⢠^iticfet bÃir Tot Serenisfimis, quam Emäi-
ftgCII άί^ 9eiel)l1eu ÏΡδίί: na<t)l1ci)t«= tilTimis Capitibus quam intime eiTe
ÎÎ¯Ï tH^faribt iÏ or^ett/ 0i)nnac6tet perfpeaa» ütut enim ego ipfe de-
Î¯Ï Ïαη fcibftuut ^feill Îη'Ïί^ for- ftinato eonfilio nihil mearum in-
males m\ mdUCU möfaöil ventlonum typo viilgarim , Gom-
publicirct ijahc / αÎ#Ï DCttt/ tm^ miinis tarnen Spedbtorum fama^
ttn .^emetntc/ auji tdgitcijet* Autop- Sc miük nitro citroq; Privatorum
fie SpeÃatorum eiltflatti «piflolse primam pemofcendo hole
t^ene 9luif / xn\t> turci) DcnfeK^cn ^tP Ïηvento meo facem vife fuot acce»-
aiUaffete privat- Correfpondence diiTe, ^lod ip&m cum publkts;
ntac^m fonnat. SBojw reladonibos, tum extordsacatocri-
Ϊ5αΰ «ÎÏ Cttva^ ge^DlffcU i>ic Rela- niantium calamo fcriptis apjotoge-
tiones ordinaircv GazettettV W ticis & aiitlientico non üniiis Fide
nige ^ltvÏ impertinenteCalumnieil DigniiTimiteftimonio haiid paruoi
Defenfiones UttO par- credi poteft eiTe peryulgatuiii^r
ticiilier - Atteftata gimtbivftltiget* .
UttD cordatevgCUie;
m\4)l tag
IL IL
^^tcC^tlvemöCt^OlXi'i'i^'^J^^iieit/ Ea nienti mese fedet öplnio,
aB ciirieux-gele^rie ^eutc / metner haudquaquam futurum, utaut Se-
bi^f)evigCU Retraite f)aibet*/ Me gesi reniffima Orbis Capita , aut aiii
rilt^ftc lUfadje ()alKn3()uett JUim- etiam Eruditi ab eo, eiti me ha-
primirc«/ Di^Ct* tUtct) auDece impri- äenus involvi, filentio ineam Ipfi
mirCit ^U iaficn ; ^'S fn) mi^t abeant, aut ab atüs Sc indud fen-
cclat mm fo mi(j(a«t)lKi)en / Oene» tentiam patiantur; atque ea > quas
vi- Bs de
( )
|
vigonreiiseften MatheEnaii^i)m Ãs- fertionibiis n)iDeifi^ciie«i»en ^vfin^ Duttq nm iSinD / imD Die eacje chimeriqiier Conatus getX>cfei15 etntemnien Ï,οÎÎÏ ange? ' tnir ηÎÏί toermrget mtben / Dalf itol^fDiicffiige 3ett genommen; unD alfo.Da^ #etcf Duid) we( groben IV. |
, tlTeiitie^ö conteftirte^ gute? ja III. Nemo iniquus adeo judex in me Qui mfejjs agendi modus tanto tot |
( IS )
|
ffirpnbiitt^ tft 0i^<t>fctt/ aU nuu hnjue an gejiettieiiDer iino ίÏιιί^κ]^ ftec Notification, Publicarion ηηÏ> l>a6 calomnieuse Imputationes nuU Cenfur unD Contribution Jie^ett (Botted/ Dem 2)ienfi Der gmv tC Experimenta UUD EfFeaus m\ Den ^ag Ml icgen/ etn Material it)^ |
Qbgffül)ret merken) ÎÏοη m idugft umen totum id negotium latebat, Ob |
( 14 )
|
^ai§t>emttaif einem i^ene« jgitui μι jcrfci^ta^en mto ®Dtt ju bitten / mm ηίÏίΧÎηηίΦ mtu ^Î·Ï aöe honnete <2Belt/ Itkr fol4 inhn- :!fur(ieit «itb gtroffen $« ^Ïη I Î'γÎΪ«» |
Ob qiiae gravisfima inventi rrtei fata, 5c non leves ipfius Perfonae Nec vana fuere vota haec mea; ?rin- |
C if )
|
b05ml DiW 5i^SettI:)rtyit/ Vliih fnm in inftanti fold)t p4&i.ijc Ad- misüon, Benif «ttb / θί)ί j?öi)men/ unD mit getiirenDemSiani eoici)cm md) ί)αί t^ Um nnm ftnDnv injar. iit @4Ï!ι,ÎÏâ¬Î·Â£Î±Î¹|ί Experience 3l)m eingcfiijnict/ «ni> ^rr/ |
Principe Hersfelii^, Comite Cmi^ Plactiie nimirum Sapientiffim« licitudineindagatiPrincipiipnmus mina |
( )
|
m Lienen/ feinet bct^^eU foufie^ ÎίÏ-αÎ^ Denen ®d^ricit ιm^ ^unfii fmd)tbm^ ®eiiit)e ebet ^eirgnetet tt)cfen / fotvoi jut; ίÎÏμίί c^cviiigeniorum, αί^ uian(i>ev "^Bifi feiif^affi/ jlunft imi» ^if^tdit^eeit i)eiliöettiKeöierunA jngletci; ί>αί)Îη/ Â«Î¿Ï ci)iwufifpreci)(ic0 m#ai* n>civ ^nm iltt^immi ÎÏÎ¹Ï Wgfei)n / uni) ju i>ancfm feobeu foi^ lat |
mina contâ¬x«ret ,"effeS:üum' prk At placuit etiaiii eidem Divinas^ In aprico apud omnes pofitum |
( 17 )
|
lat artes, ml· eeie^tfaiitfctt ml· ^unfi ball· Diinneuno raranW tijo 93]eitte üj^nu (^ifai^ung fanDie? mmm mit· Jugefiofime» mtimi S)«ι:Ï!α«Ïfί0fieι: mcüi gnabigi Ngft ju Î¸Î¯Ï \)er(anset/ mitvaüm SätÃl ίttÃflilcbtofle rPetffe«. jürfil. Omd}l alfofoct eine ^ÏÏ Î·Î±ÏÏ5ίηι @ie Î²Î¯Ï meiner ®ef}etmi= |
mfleiii;aii)er in ^uildngii^e 3ufn^ Quod ipfum & mihi rvij minus mihi nominandi, Sereniffimi Prin- clpis curä ubique emicuit, poft- C ftra. |
c
ten^eit gefe^et / aiien «5ί> ftriKSam olim Maehinam hic loci ^
tiÃeu Ï 2BiCt»CVi)firteli denuo adornarem & motiii fuo re-
iuità meinet 0i)cf^ci^iten deftruirten ftimerem, NiminirhSereniifimo ·
P0er(f6tni)0i)en(l5tiat)en ofFerirCt, huic artium omnium & fcientia-
@intcmal c^ tiefem Zfymtzn ^OP mm Moscenati haudquaquam fatis
bim I icbitcijej: 9[Bifl'enfci)il|ft imt erat, me copiofis Principalis Cle-
Mnifie/mci)tÃcmig fepivionte/meii mentis argumentis tantum non
tlC QÃJcmofeit mit vntier gfufil.iSittl^ obmiiTe: nifi id etiam efficerer, ut
tC beneficirt^l i)rtbeiV oi)ne illglCiC^ inventi mei, qiiod tot mihi in Pa-
tc^jeni^en inventi, um teÃivtiien tria adverfitatiimorigo fueratjPo-
Î¯Ï cbcnin meinem X)attcdailbefo tentiiTimus & Gloriofisfimus Re-
melen chagrinanten Bufdüen untere ftanrator Seros interNepotes jure
tvuvjftg nmten mulTe«/md^t^^^^^ pr^dicaretur.
Reftaurator m\(5nüi)t Ãeiwoen JU
fei)n.
'2Be6tt?egen Î¯Ï in unteiti)dnt9ftet: Ego tot Gratüs Sc Clementiffi-
Obfervani) / DctO gitifbigfieit misFavoribus tantum non obrutus^
Xierkitgene/ Î·Î·Ï fci)UlOi,qft ί)αί)ίη utjuftiirim^TantiPrincipis volun-
beavbeiect/ in moÃliÏÎίer (B\){/ iW tati, qua par eft demiflione, obfe-
i>erum ein <5;rcmvHav foi()anen ΡίÏ- querer, in id totus incubui, ur, qua
pfiWi Mohiiis pure artificialis; \)0n poiTem, celeritate noviim exeni-
ucuem üerfeitigei / unt> UneDei* i^iir^ plar difti mei PerpetuiMobilis pu-
gefteiiet μι traben. 3Φ Cfbnete Φ re Mechanici reftituerem, Omnia
le^ i^ufammen/ Î·Î®Ï oenen '53efÏαfί ad rationem ruptie a me Machinae
fen()Citen mekije^ 1Ï dispofui, nifi ^lod exteriorem
^fVÃCC^en i)aitc; auÃgencmmen ei^ Tympani aut, fi fic Hceatappeliare,
ncr llcinen ScrdnDenmg tcm dllp rot^ currentis dimeniionem , in ·
ferίiÏcnDimenÎlonenί)e^ Tympani quantum ea ad ipfam Machin:^ fub-
Ãhcx fo genanten iauffenten 9iaDee/ ftantiam haud perrinebat, paulu-
tn fotveii (ic per fe ^tfdiitge / unD ad lum immutarim. Dixi, Îι fic liceat
formam rei ni4)t get^OtenDe !DingC appellare : rot£e currentis. Hac ^
jtnO» ^(Vü mil man^ntm um feti enim appellatione tum etiam po-'
ne terit
i? Ρ
- «
|
He hori2:ontaIiter.tiifi geftedte Axin, md) fo (xiffeu; miODettuirtcf; Uftc^ neu Tympano ohct Tamtour, ÏÏ .i2.Suà SfiemidnOifci)/ tie 2>icfe oi>cr Profil aUx/ in is. pi^ i)a(t 3)ic nnticn t5ut'd)t]ci)cn^e Axe Ãats ί)cntÎ¯Î¯Ï jcigctt. |
©ie inneilicDe Struaur ttcfciS InteriorTympani aut Rot^eStru- |
( ίο )
monftrabilis, disponirte ©ctvic^tc/ ÏιιÎÎη & gyratione rotam iine ces^
DnflelOe md) cmpfancjcttev einmaiti fatione impellant, motumque per-
gen rotarion, oDer lincf) einmal im- petuum effidant, quoad nimirum
primirtcv Force (Sci)tv>m\(]c^/ ipfa Struanra fitiim fuum ordi-
ff)nauf^oriici) treiben/iml) feine üm^ nemque non amittit; idque fine
n>aii}un9 conrinuiren inufTen/ fo omni ulreriore auxilio absque
(anÃe neηÎÎÎ¯Ï bie ^nn^e stmäur addito alio motus prindpio, quod
ciTe bei)dit / eiine einige fVnieVt ^ny renovaripoftulet. Qiiaiia in omni-
i;uiffe «ηÏ> 3uti)nn mifl"etiic|)ev ^'c^ husauromatis,ut horologüsreperi-
ivegung^iliaffte / tvelcije einev Re- untur, lamellae nimirum aut fibulas
ftimtion ηδί)ίί3 i)dtten: DergieicCje« ceiTiles ac refilientes, aut pondera
ant>et11 Automatis, du 11ί)1*ί etiam appenfa , quas devolnta re-
ti)evcfen/ §e^evn xml· angepngte O^ trahi neceiTe eil. H^c mea ma-
ta mtftujie^enoe etttja china, cui nullum motus princi-
^efun^en mrDen. Dan Mefe nieti pium exterius appenfum eft, non
«e tfl ηίÏί alfo an^C^ eft confideranda extra futim me-
f)ä\\Qtl Î ÎÏ extra Mechanismum, chanismum, ut üla moventia, quse
«Nr nur Jlt coniideriren/ tt)ie dufi vi ponderis tamdiu motum con-
^dicÃeMoventia, Die ί>α wmitteifi tinirant,quamdiu funes aut caten«
Ã^rer @ct)tt)eere7 Den (Viotum cl·tt admotumeamimpeikint/edipfum
Umtt)a(i)migconrinuiren muffen/fo motus prindpium eft perpetuum
lan^e t^hit @ci)rturen ot>ei* Mtm/ etiam mobile, aut faltem pars es-
tuoran lie f>angen/ permittiren: fcn^ fentlalis & intrinfece conftitutiva
l)em e^ (InD Dtefe (Beivnci)ie felbfi ejosdem, quod ν im & progredien-
VerpetuumÎÏÏίÎ0,ÏÎ:)^Χpartesejjen- dinifumamotuuniverfi acceptum
tiales & £onÃimiv£ i)e|Telben/ nul· fine termino ( quoad nimirum ex-
i()Ve t>om Motu univerfi beforn« tra centrum gravium remanet)
ntene vim ScDifum progrediendi in in fe ij^fo habet <5c exercet, poft-
ti)nen felbfi ftakn iml· nnenlDίίÏex- quam ejusmodi Machin^ inclufum
erdrcn muffen (fo lange fte nem(iÏ & muruo ita ordinatum eft ,nt
mtf^'rDemCentro gravium Heiben) nunquam^quilibrium feu pun-
ltαÏÏHrm fte in ein <^e()dufe äum quietls attingat, Ted idipfum
Ctet per-
( )
^Ut (ÎηÏÏ dttgeftioffen/ ttnb ge»» perpetuo inquirat, fimiilq; admi.
gm einander coordiniret mitml randa rapiditate jiixta proportio-
ite mVi)i mtv VOV liC^ ntmmeVi nem Scfu^öcMachina, Guiindu-
ein Ji:qui]ibrium oiJet Pun- fum eft, Magnitiidinis alia fimul
aum qiiieris (mi^ml fetti>eniDafi pondera,exteriusAxi Vorticis ver-
fdOe 0ί)ΠαÏÎί)5Î1Î¯Ï fuctcn/ imD m ticalis applicata, fecum rapere &
fcei) in ibrec ^ettJimiJern^mutvDii^en movere debeat.
fcl)neficu giuci)t / Î·Î±Ï Proporrioa
feivsoi ei^cttcf al^ iijxc^ <Bcf)mtfc(S
(Brofle/Â«Î¿Ï anDere 1)011 m#n an
iJie'SBcüe ot>er Axin Vortids
Verticalis applicirtC Mafien / mit tCi
tvcgen nnDticiOcn müflcn.
(ibci* mci)i'ibera,()tei! ^uttfti
iRat nic^ii nm tcn 91anien t>cd fo
(ang geficl^tcn Perpetui Mobilis,
fon^ern über Oicfeö αÏÏ taliterMo-
negabitj namq; ego ipfe
ventis i)ci'i)icne / eine ^erc^: ht^ tiasMtchanlcas, ut vepfimum pe-
frtntcflcn Potentiarum Mechanica- ritrochium, pertineat, nemo iivnns
rum, nemM) cini^al^vftaffic^
ritrochinm {In); ift οί)ίηνίÎ)â¬Î½ÎÏÏίÏ
ÎÏ n)αί)Ï:ÎίÏίemαlÎÏ
I. i£!!temi beifen Axinifebiiii·
bmc 0cl>init: ober Quid tlbcc
eim tmb <iribcre burc^bes
5immcr0 ^^nflei' lyimn^ cieki*
ml tiitb t>ermitielfi fdbiser et
I. Rinem rota? Axi alliga-
vi, eumque aiixilianre uno altero-
que rechamo per conclavis fene-
ftram extra arcis miiros deduxl,
impellenteqiie rota mea ciftam la-
ttm mit iSuimn gcfilileicfi pidibus plenam, centnm Ubras fere
(Ϊâ¬Î¯1 am (BctÏ
iÏte pri^ter proprer poriderantem , eo usque in altiim
ein dmntx fltjmcei*) mffetl)a\bl elevavi, quoad ards altirudo per-^
fo weit mltteret.
selimii/miftesoöcti.
2, ζ^Ï c 5 a,Ei-
Quod veiO fiepe diilaRota non
iantiim nomen Perpetui Mobiiis,
fed etiam alia perperuo moventis,
mereatiir, ad notisiimas poten-
( Ãi )
|
2, ^ahz emist etmpf(in von I^n^tem ^Ol^e in Figura Prisma- ge Obeir^oi^ey.jiif öat/applid- 3» ^abzeim ttteiitcmRefervoir ober gtrofTe» ]^a(ictt fie(^enbe PpÃflTeri^c^mcfe von conve- iiantci; (Br<5fle ekttmAfftö bic Axin beugten propriä virtute ben tveibm «Mb mlfWaiTet^ fp^ Uno folcSer^cftait ί)Î±Î¯Î Î¹Ï t>ut'# hnjm/ baf biefcö ein felbÃÃet^mbeeobet: itmlmià fenbCà Syftema rO» â¬|:!iCl)Ctt fÏ^x?câ¬rcιt mtb fo lange fk finb/ Obct: fo knge bae Univerfurn be^ bÃt btefce ad inilar Creaturie vi- s^imÃetprniUttm. S9 |
s.Eidem rot^ mese applicui ali- feptem pedescontinet; qu^ipfa,ut Iii moletrina, mola oleariaaliisq; 5. .In magna arca tympaniim a- itaque tribus hisce mei in infi- |
C Ãf )
|
' Î²Ï Hil· <cf) nim u>ie^ei fo ιÏ
Î¿Î¹Ï qe^ iEftirnatoribns differentci* Condi- 1>οÎ;αίΡδÎίÎο»ÎοÎÏδβ coiiu- fdititum, cur Dcrmaftctt giiaDtöfic^ tl^bfi i)OCi> ci1eilti}ictcin Approfon- ' ^imfi.eci)diit)et* ^ii^cfioft^n/ Jlyu l;Oi}ewnb seRC^te Indignation μι tionis|uÃcjöaenivovDcm ÎÎαÏί |
Vix aiitem, Ciementiffime fic Ad' |
C »4 )
iBattiieni)ei'ö Adh^c, cum nonnuUi Machina;
fofcit huic me^ ne motum quidem inte-
gndoiÃfi ordonnirct t)aktt/ t>af.i μίν gro menfediiraturum concederent,
Legitimation JJC^i 0bbejci)inci)cueu imo, vel^uovis modo arcanumme*
Effeaus , ηαÏÎί^η man ti)m ^eine um exploraturi, vel pretium illiiis
duree eilK^ 3Diona()i^ μι ö^ftefxu; quacunq; ratione iminuturi, mille
ÎÂ«Î¯Ï Ã¼bet mii iltofjei' Bravade tU imperialium fponfione fefe mecum
«ev "^ctte Doil looo. (um certaturos voce & fcriptis promm-
ta^ ArcanummTiteftO kffcrev^Jia^^ ciarenr,ldemSerenisrimiisPrinceps
Uievmiv extorquiren; ODCC & Dominus meus Clementisfimus
ften^ i>cf]eiben<Bcrti) mit» mein Ud)U quam gratiofisfime mandavit, ut
tltilflge^ Meritum, fupprimircu ^t conclave , in quo Machina ereila
fonuen) auffoDem mit) noi)ii(5en eft,Eadempriusmotä,<5cfeneftris
tVOiicntiia^SimmciVmwdc&emDa^ interius araisfime condufis , du-
^erci fiei)et / Î·Î±Ï ÎηÎνηÎÎ,Î 1\)θ()ί pUci janlia occk^deretur, impreiTo
!Devmaci)mi gcnftcvn/ miD in Dm figülo & appofitis vigilüs quam
ijclu'ac^te Machlne, agÃtVCtti folHcite cuftodiretur, & hac via ex-
HQ mit Doppelten £i)in;en tjeif^iofi ploraretur, annon ipfa Experientia
fen/ \?et'|ie3cit xmt> bci\?af)VCt iVecDen perpetuo Machin^ me® motui fub-
follei um μι fct^eii / ob Die Experi- fcriberet, Sc dubia 6c Machinatio-
ence ( nad)Dem feine Raifon t>oti nes eorum, qui falfis fuspicionibus
()anDen/cur non,) nic()t Ivette Den imputationibusque innocentis In-
^Ullfi^iag geben/ miDDie ^vecijbeit ventoris famam fraudis ignoran-
foli^ev*3u>eiiiei* (welci)eflci) ^einIBe^ ti^ & iiypocrifis infimulare non e-
DencCen Ãemnc()t/ Den innocenten rubuerant, abipraexperientiapro-
^rftnDei-mitmiöebmltcixn^efcijUli fligarentur. Et h^comnia,e6
DlA^UllÃen/ WX bofem ^^etintt]/ Un? quo Serenisfimus Princeps nofter
DevfiiinD miD Jpeucijetci) an^ljit^tvd^ mandaverat, modo efFeaa, & co-
^eu) i^bermeiriemiinD nieDevlegen ram SerenitateSua executioni funt
knincn, OiBekbei? atie^ αÎÎÏ mit mandata, elapfis duobus menfibus
|oici)ev Circomfpeäion, in «Sc inconcuilb immutatoque adhuc
^ÎÏ'5Î1Î:(Ï1.0ί|ί:Ï1 jeibft eigener permanente Machin« me2& motu,
cun:i
m ( tf Ϊ
ordonnirtjUttD cum ego roga'rem Seretiisfittium^
vovgefciivtcbetier Söiiafett exequiret ^ Clementisfimum CAROLUM,
tmiCOeiUnO^vaCimtroptem Suc· utukenus Machinam moveri vel·
ceCs imD emunfcijtem ^ugf^iage/ let & juberet, Ipfc tarnen Prin-
Dafj Î·Î·Ï ^eftnDun^ cine^ jmeiji cepsSerenisrimushociprum,quod
mcna^titcOen kfidnDiöCn ^auff^ / Machina fubierat, periciilum ad
«n^ UniJerdttDert^tciiVettto auÃgfi eonfutandas adverfariorum ca-
biickner uni>lmffi/ t^ lumnias & provocaeiones fufii-
l>δÏ(Ïί0â¬bαÏίeι: Cientisfimum eiTe pronunciavit,
(O&llgcac^tel: Î¯Ï fimulque Machinae materiam iit-
wod) iailö^t* iauffcn laficn erDotig tcriori celerrimoque motu fruftra
tvav)pr ^itei*iegun3afia:5emt># atteri prohibuit, Potius, ut o-
KÏen ^ίÎÏÎÎίÎίÏÏ^Î·Ï iniDProvo- mnes, qu£e in me haöenus deÃe-
cationm/nKi)trtii5ruffifant unt) de- vierant, calumnias & dubia una
ciCiv Cltidvet / mtt> JU tiefem (^nöe eademque opera profligaret, 8z ipS
(tcC) ÎÎ¯Î½Ï ÎάÏÏÏη gauff Î·Î¿Ï mc()t veritati Principalem Eumque Ir-
Î)evöcblÎ¯Ï abpmulKn/ m refragabilem Calculum adjiceret,
% geartet; tngcgciv aber μι gai^ Id, quod fubjicio, Pritidpale Te-
li^ev Profligation dütt t)i^i)ei1geU ftimonium Literasque Patentes
tViDenmc() mtD mcfc meine (^vpm Serenisfimse Manns Subfcriptione
Ãerc§mie&ete ^efcijuiti^mv & Appeüfo Principali Sigillo con-
SCiumO 3tt)e;jfe(/l)et "BaWeit ju firmatas Clementisfmie mihi eft
βtemVttαc{jfoίgeÏt^c^^OÏ^SürftI⦠ekrgitus,
ATTESTAT unD ÎεÎÏεβίνÎ
mm timUn
biger i)oi)cn Untcrfcjnfft imi> Ãw
gel gntll^iöfi mWen lafleit.
Q5ott ^ Nos
r( ^^ )
fennen;9?ac^t>cmUtt^lin^ l\f teftamur, poftquam Fi-
fcvComcrdtntiDial^iUni) delisNoftcröcDilcaus
lieber &<tmm Dr. Jof). â¬rnfl Dr. Joan. Erneiliis Elias
Oxffyrms tmicv^attipft Oriiyrem.ConfiliariusNo.
ju erfenucn gegeben/fterComcrciorumdemiiTeNo-
^ auf Unfrrm e^loflfe J« bisügnificavit, quodmArcc
SBcj(ie«ftetn/â¬r feinem l)or Noftra Wciflenftdniananovä
ltItct)en3abren/aiMnnoi7i2. Pcrpetui Mobilis, aliquot ab.
ίΠÏÎÎÏ^αÎ^Îα im ^ÎÏÏÏÏ hinc annis afe primum^idoue
kmvcntimtt unbV>erferti(|ten/ anö 1712.Ger^,inVoigtkndia
nac^9e{)ent)^ aber 1713.1714. inventi & pcrfe^i, ddndean
unb 1715· Ρ S:>mfd>wi$ iinb m ιγÎζ niA. & 1715. Drafch-
fWerfeburö in ©ac&fen offent^ witzii & Martisbitrgi m Saxo^
Jtd) bargeftellten Perpetuum m'a oÏnium oculis expoiiti,
Mobile nunmel>rD eine neue JMachinam abfolverit, camq,
Machinc t)erfert!gei/ unb auf quod Clemcntisiime conces!
Unfere ^ierju eri{)eilie Conces- feramus,in quodam dia:^ Ar-
iion, in einem Simmer eis Noftr« conclavi crcxerit;
- â â : ^ fl^' ' '' ad-
Nos Dfi i Gratia
_ CAROLUS Hasfi^
i>#lvSuv)ijU^nffelO/0raf Landgravius, i^rincc|)5 Hers-
JU ffagenelnbogcn/ ÃtC$/ fcWi«,Comcs Cattimdiboci,
/ Dcck,ZiegcnIiayn2r, Nid-
@Ïαum{>ur3/ κ. d«ac^hauoiiburgi,&c.
Kfim&eii ^termtf Vtnb bc^ J^Otum hiscc facimus &
( )
|
öcbaifiett auföcfc^ |ct/antKO 9cl)orfamft am t>at an bcrRealitxt bkfc^ fei^ dnigc^ Ut)rmet4f / ober auf^w unb SttH'rn/ fc/ fo lange ate fdbtge in i^rcr Offenbαl)t'ίίÏc mit linb bvctr auggefprcnget/ Î±Î¹Î¹Ï ficb V)tcv2BDcfeenlan.a in conti- |
U\mt) aufäcfocöevt η?ονί>αή teria duraret , c on ti η u ec | 1 ii« D , Qui. |
( }
|
ft)eIc|eiiUtfa^cit bann/ i?crrf(|icit fonne / ju Slbmcn^ anberii?eit ju obferviren/ unb |
Quibui ^e caufis fupra di- |
ο ):
Ãetet S(UfTa(ien mtfetnemSlirfil. Nobis quam~ Glementisiiaic
Attcftatouiirefpeajve@^it(|^ placcret:
Quibus ejus precibiis, veri-
tatis amorc inclinari,Glemen-
tisiime annuimus , Ãc ad veri-
tatem tanri tamque gravis ar-
tefadli certisiime repcriendam
nulia in re debitse curse öcfol-
licitudini defuimu5.
Teftamur proinde & Ver^
bo Noftro Principali , utde-
bemus , vcrisfime confinm?
^ ÎΪΠ. ' ( ^ Î.4. ^ mus, quod faepe norainatüm
me / urib 2Blt 1?tei9ei?ad)iC0 Terpe^um MoL· Orffyreamm
Orfiyreiici)e Perpetuum Mo^ ita conilitutum invenerimus,
biJe mqtmt bcfunDcn; t)a§ ât illud neque ab externa ali-
t)a§l|i3e rn^ctr t^on ma anf^ qua vi aut ope, minus autem
ferii^m ©en^alt «n& ^uife / ab lntemisquibusdaaiMachi-
Î·Î¿Ï iHcilDCnt^ev aber im Φ nis, fcu horologiari^ cx di-
Î¹Ï Î±Ï etingen innerIi(J)en aufju cantur feu rotari^, aliquo mo-
Jici>enbcn Ot)erdo dependeat5 Repenmus po-
ί>er^^BercebefÏuföί3eeÏ SαÃ^ tius, quod Ãrtcfa(5lom hoc
dcpendire/ t)ieime^v/ mmogt juxta innumerorum Erudito-
fajt unjci}iifler 9efei)tfct Soiv rum fenium (qua nimiiüm
fdKtfftcn/ (t^ie ncmif^ fin JU ratione fepcriendiim olim
......... ' .Per- MQbHe.Perfetmm COnikmtum
SU . .
^i^NbenSOirau^gicbesut
SBai)rt)eit/ ^nahigft gmiüfa^p
ÏÏ mb um l)inicv bie ÎίÏίÏ
fett tiefet fo n?ici)ti<ien SBerrf^
ju fommcn / e^ an ηίÏί^ ev^
mangeln laffm n)ollm.
Itifunbenun&fieseuge«
i)emnact> Siivjii/maö^
mk e^ an bcf
f 30 ) I
pct. tefÏαfm fc^n foöe \mt> effe debeat: ea ipfa dadum
müfic) allevbtn^^ tkfc la\\§t qu^iita&deiiderataMachina,
geiud)ic lini) ö^^ünfclte Ma aut k^diauinPerpetmmMobHff
chine, Ot)eV fO genante Peipe- ^ure artificmle quo^d dmmtcm
tuum Mobile, pure artificiale materiam öcc, imo llota talis
quoad durantem materiam, omnino iit, quae ab interna
&c.jaein folcfeecifelbfllauifcri^ fua propria artifidoiaque vi
fet)/ Ï>ÎÎ (Φ motrice tamdiuniorum iuum
ticr innerlichen eigenen tunfilii continuare poteil, quanuiiu
Cl)en^cmegungi5=^Ãrajft fo la\p in diaa interiorc ilrudura 6c
gC lauern fan/ an befcigier Cilcntia nihil deficit, frangi^
Innern Strudur unt) S5e|cl)af' · laccratur aut depcrditur,
fenl)eii nid)id abnimmce/ jer^ «»^^o quae, ii posiibdc torct,
feriimmcrt/ reiffct unb qcbxm ^^^ m^tcm ipfadefeÃui, mu-
mαngel·ot)crfÏα^ί}αffngmίri); f^tioni, corruptiom & fimih.
©onbern/ Da c6 miVglicft/ unD busobnoxia foret, dubio pro-
t>ie Materie feinen ©iangei/ ^ul motum fuum finc ccffa-
UnbefianDigfeit/3crbre(^Ii^ tionc effcc conunuatura.
ttxH K. uniermorffen maxc/ öie^
fei5 Söercf ficb foniier S^^fiff^t
unaufl)Drli^ belegen miiti
unb fönte.
5um nαÏt>nl(fliÏeÏ Ad majorem etiam verita-
ft)ei§^S5runt)e 1)αί άηÏÎÎ·Ï ds confirmationem Machina
ffenö öiefe^ 3Bercf (aB ein ob haec , ccfi Majoris Operis mo^
jmar Î±Î·Î·Î¿Ï bIof[c6 Modell) dulus tantum iit, ad Noftram
beiino^ JU IInferm ηίÏί gerinn tarnen non cxiguam approba-
fio-
(Î)
gen ssei'öttöö^n bte langft fioncm diu deiideratum rt^n-
langte ®ίÏÎÎαί)(!ίÏ⬠"^^robe iisintegnexperimentum,idq5
nunmei)rO fÏoÏ / «llb Jlt^av duplicato temporis ipatio,
^iw^faltigabgelcgct/inbem/t'a Nobis exliibuit, cum enim
f!BiV fold)W IKab ( naci)v)cmC^ Nos rotam hanc (poilquam
t)Orl)eVi> Wt) 9)ional}t im§ trium meniium fpatio multis
\)0n Wien ιm^ inrilaiibi^ Pcrcgrinis & Noftradbus,
fc^en/ ^oljm unb ntebern ÏÏ Summis öc imis quam fepi^fi-
fo^neit ml lint) offi / m Sailjf rnc öc frequentisfime curfus
unt) Operation befei)en tDOVi fui & motus fpecimcn prie-
sen) enbltÏ Un ia.Novcmb. buiiTct) tandem die I2» No-
miQtn 1717.3al)V^ \)crfÏίίef= vcmbris Anni proxime dapfi
feil unb tjerftegein/ imb c^ fofort 1717· obferan, obferatara ap-
mm \)a\bm 9)Ϊ0ΠαÎ;ί befian^ prciTo Sigillo munm & dimi·
i>t^lailffcnlap; J^abenSBiV du meniis fpatio cpnilanter
Un^ bann in etoenev |)CVfDl)n/ moven jusrisfemus; die 26.
bei) ©eglcttun^ einiger ÎÎη Un^ Novemb. rurfus eo Nos con-
fevnMiniftris,t)en26.Novcmb. tulimus, non paucis Miniftris
abermals ba^in erf)Oben / W Nos comitantibus, illaefa Si-
imt)evfe()itaefunt)ene@ie9deri' giUaNoftmcognovimus, re-
Ojfnet / aüeö unD jebcö ηοÏ^ cogmta eiftegimus, omnia&
mal^ öcnaii obfcrviref/imbDic curansiime ob-
in eben fo ftarcfem £auif ange^ fervavimusAMachmammo^
tr Offene Î achine mif unfevnei^ tu aequerapidoagitatamcom-
9eneni:)ant)eiiauf^e()alien/fol^ penmus. Tum propnis Nos
e^e Î±Î¹Î¹Ï ol)ne fiavcfen @to§/ Ipfi Mambus curfum Machi.
linö fonOev Ciniäe Concurreng nae ftmmus, nec mlto poil
absq;
C )
htà 9BcifieV^< Urtb Srfinbev^ absqj notabili impulfu a«: In^
lt)ie&eviim im ©an^ gebraut/ ventoris Auarorisque ulla opc
lirib hierauf 511 me^rer morumMadilnse reddidimus.
Fraeeaution,t)ieScnftet Unt> al· ^uo omnis adiriis vei ipii
Ãbrige/fpr0fdlitöftV>emal)^ fuspidoni pr^cluderetur, fe-
reti/ Î±Ï Ï i>k im Sin^ange beö ncftras omnes coeteraque o-
bcitnbii^e Zi)mm tu mnia quam foUkith obturaii
praefenz Uliferer Uilb t>CV UnfCi januas Oiiines, Nobis, No-
rigcn t>erfÏ!{CjTe!T/folglich Ctlti ftrisque omnibus coram in-
Ïα Oxtljtn tDieber Î¯Ï Î¿Î)ί m^^ fpeaanubus, obferari, cun-
mi)xm unt) t^crficgelti la^m. ti^c^m quam optime cufto-
diri&appresiis Sigiiiis munia
jusiimus»
nun Î·Î±Ï Dcffen â¬tfolg eis m peraais & dapiis fe^
fctneriwt fehler fe^i? SBocl)en re fex feptimanis f cum ne-
t^cvfloffcn öctt>efen/ (of)ne mo hoc tempore ad didam
jemant» binnen Der geti ju t^er Machinam poiTet acccdere)
Machinefommenfontien/) UnD Nos die 4.. fanuarii Anni hu-
SBiV Dann am 4. Januar, jus, PropitioNumine inchoa-
tiefe^ mit amüntw ti 1718. Arcem Noilram Weif-
nen ιγι^^^Φ^ÎÎÎ^'^^ micberum fcnfteiniam pedvimusimpres-
Î·Î±Ï llnfcrm SBetffciV fa ubique Sigilla non tantum
ficin begeben/ iDOfefbfi Ipfiiuitravimus&omninoin-
ÎÎίÏί nur t>iC aufgebrucffen tad:a reperimus, Ted apertis
©ίe9efrccogί^ofciret/«nt)noÏ etiam januis fcneilrisque Îίο-
öan^ unüerieli angetroffen/ hile Perpettmm Orffyremnm non
fonDcrn Î±Î·Ï Î·Î±Ï Î¯>efÏef)enet interrupto motu agitatum, ut
â¢Oejf^ * nuper
( « )
öeffnunö fcet Zlynm imt) m^ nuper, ita hoc etiam tetiipo·
fidmiat SenftcriSabcn/ ba^ re invenimus , iuftratoque
Oräyreifd)e Perpetuum Mo- quam curatisiime toto con-
bile irt feinem 0l)l1euÏίeι:bv0Ïe^ ciavi nc tenuisiimum adlionis
ncm gaujfe einen SBcegtt^teben iiIliu5,imofuspicionis,veftigi-·
anbevn angeiroffm / Î±Î¹Î¹Ï Îοη^ί um Nobis Jicuk reperke.
(ien fO wmig in ^em Simmei^ / Cumque Îηvcntor longiorem
auffev[}afi) t^cffelden / ba$ Machinaefu^motumoiferrei,
getinijftesierrfmalcinigcr^c^ fpedmen magis diuturnum
ί>en(fliÏeeit t^crfpiitci; @0 (pr^cipuecumaparte adverfa
i)aben SBir/ Oi)nm^Ut nm dcfidcrat^quatuorfcptimanx
l)er Inventor fernem duplicato tempons ipatio es-
li^ft oiFeriret / eint Immt O- ^nt adimplet^ ) ad purgan-
peration uni) fXOU (jwmat ^^m omni fuspicione Machi^
felMge/ tok ΤÏοη txmW/ öte ^ abfolvcndum a piu-
t>on fdncv Contxapait mit t)eri ^^^^^ Invcntorem haudqua-
fαnöίct>ίer^oÏcn/|Î¹Ï bereit neceüanum judi-
an bie αÏί δÎοÏÎµÏ crftvcrfet) cavimus,
ju feiner Legitimation
unn0l}tij9 erαÏίet. .
SiBa^ nun Î·Î¿Ï bm i)tei ge^ Deliderata Machma: hujus
fuÏten anbetriffi/ fO cmolumenta quod concemir,
1)αί Î±Î·Ï folc|ev Î¡Ï anl^croimi ^^ ^'evata dfta lapidi.
tevfÏiίt)IiÏ / t^eifö Ï)Ï
Î½Ï i>ett tum m pihs h ÎοÎν
auf^ejogenen Ãaflen mit ©fcta ^^ confeais ligno, maximc
mn/btcrndÏÎίαnbenen@ίαm^ vero m fatis gmndi tympa-
pm aup aanÃem^olge/ infon^^ aq«« hauftono fupra
to Î Noftram
( Î ) ;
ImUn 5ί^Î)1Î¯Ï Ã¶^Offen SBaffev^
©d)nccfc / toim 5Scrl)offen
x>evn)uni)evlicl) gi'i^iö^t; SBir
pciffeln Î±Î·Ï ÏιÏί/ baà ιÏ
αηη
Mnffiig 1)ίη angeregte^ Perpe-
tuum Mobile ÏÎ±Ï Dev Sei'i'
ncgociinmg ati Ort^en unb
Den/ m mt\)xtx 9iaum aU in
i)en3tmmern\)cv^anben/ αηÏ
fb bann mit mtW
vev ©ei)ülffcn/ unb mit n?cni^
öcret ?6cfovanii7 srop unb
fldtrfer ev{)auet njit'b / folÏe^
fo bann Î±Î¹Î¹Ï eine meiijvoffere
Force, <Ïβ bie jcgt^e ίίί / eviam
gen/ unb^iernd^ft (jumal
bco Combiniruni) me^W fol^
Ïev Machinen,)
SSBaffer^ ©evg^ unb anbetn
SBevrfen/ fel)V ήÎι^Î¯Î¯Ï fep
tvevbe.
gu bcffcn atten ttiel^tevev Ut vero haee omnia tanto
^efvapgung nun / laben certius confirmentur , Nos
SBti: auf bCÃ ii^ventoris uni fufnmisiis Inventoris preci-
, ..xf, 7 j^yj inclinati, non modo Pii-
mt - blico
Noftram Expedationem feie
prodideruüt. Nee dubita-
mus , quin vendito hoc ar-
cano s ubi Machina cjusmo-
di Perpetui Mebilis in locis ma-
gis fpaciofis, additis aliis rotis
auxi iaribus, robuftiorextrue-
tur, Mobile hoc Perpetnumlon-
ge majorem vim motricem
iit obtenturum,adcoque prae-
cipue , conjunftis compluri-
bus ejusmodi Machinis , ho-
rologiis, Molendinis, fonti-.
bus, Metalli-fodinis aliisque
operibus fumme proficuum
fitfuturum»
( If)
mx bi^fc^ Atteftat imfet: UnfCi blico Huic Noftro Principali
Verctgenl)dnDtgen Unieif^riffi Teffimonio Manu Propria
iinb an^efügien groffem Snii^ fubfcnpfimas^&Scicntespra^.
ftcgcl/ Î¯Ï Î¯Î¯Î¡Î·ÏÎ¯Ï mit teiffem miffa matum deliberatione
©orbe&ad)t Müenaogen/ foni appenfo majori Sigillo No-
i)Cl1l eifuc&en αÎÎÏ Sitte imt) 3c? ÎÎ¹Ï roboravimus, ied Omnes
bc/ me6@fantteg/ â¬f)veniint) ctiam&Singulos , eujustim^
SBürben bie fei)n / Denen Un^ que Status fucnnt Djgmtati^
feiigcn aber ciiiftlid) btf^lüv &Conditionis,rogamus,Sub-
be/ Da^ @te ongereaten/ in v^ro Noftns Clementis.
Unfctm @d)li8 unb ©ienfien Ï«^ mandamus, ut fepe no-
fie^enben Commercicn-fKa^i minatum Noilrum Clicotcm
OriFyreum, btefeö feinet fonr ^ Coniihanum Commercio-
berbarcn/ inber ^ÏÏ Î·Î¿Ï f^m Orfijreuni ob illud fu-
nie befanbt getwbencn in- um» crwione nunquam de-
vcnti i)ali)et: / mkm^üäm tctlum^mcntumMohikPep^e^
Imputationibus ÏίÏί Mtm imputationibus
Mm / öenfeilnocn P^^i^s ^^^^
αÎÎαÎ-cfpeaiye ©nabe/ Pro- tia Protciftione aut bencvo-
tcaion unb f6rbetIίÏen gu^ ia Voluntate, ubidebita ra-
ten murnà / <iuf fein geste^ ^^^^^ ^^
menbe^ 2lnfuÏen unb ©e. quam optime frui & gaudcrc
burffen / ίνηÏί^α^Î¹Ï Ã¶entep J^^beant Tebm.
fen latTcit it^oüem
SBeIÏe^ SBtr gegen 3cbm Quod ipfum Nos Omni^
ίÎÎ±Ï Â©ianbeö^sölirben JU et^« bus & Singulis pro Dignita-
Î 2 tis
( )
|
gang geneigt fe^nb. tt)iebCVtt (tU^ refpc<5livcjut)Cri tis & Status conditlone reci- |
Datum £aP/am 27.Maji Dabamus in Metropoli No- |
S C )
Ji^tiveberiietnCutftiiiei^crcc tan Ï x hoc Tanti Principis Authen-
5 i^emtwd^felbfi urti)eiicn/o!)ic() ^ tico Teftimonio qiiisque non
tei) fO gefwitcuβαÏηΠtaiS bc^anD^ iniquus judex quam facillime pro-
te folve mihi hnnc fyllogismum, nunciäbit, analiqnid ab ^qiiitate a-
gcgen meme feintfeeiicje Henum commiiTurus fim, fi Zoilos,
orte «bn^c Stveifier/ JU gebmucixu/ Momos & rellquos Scepticos invi-
lucljt gmctt gue9i)abe ? (Bcftalt Î¯Ï tem , ut quod trito diverbio dici
«ÎÏί [)0tfen Oarff/ Daà jemant) fo im- folet, fyllogismum, an potiiis No-
pertinent imO Oi)nbcfci)eti)en fci)U dumGordium, nunc disfolvant;
tvoiie/ mit ^OCi>§infii, ^αηÏ) Ut enim libere, quod fentio, dicam,
UUl) ©iCÃCi atteftirte Speciem Faäi neminem tarn vefanum aut amen-
jtt dubitirm Otep gat ^U negircn, tem fore judico > qiii hanc Princi-
pali Teftimonio confirmatam fa<fti
fpeciem in dubium vocare, ne di-
cam, negare aufit.
^egwegcn H) e^ne ftmm ÎÎηÎ^ Ideoque etiam omisfis ulterlori-
f({)ti)eiff in meinem fcÃteite/ bus ambagibus ad pr^fixum mihi
welcijcr Dannne befielet: ä)aS Î¯Ï fcopum me confero,<Sc ea,qua par
I. jweceeitnengcbe/ C6l)«beflid)(: eft/fubmisfionejobfervantia&hu-
iin tniv Bâ¬k§cnl bap fdiet: 171^. manitate fignifico i. mihi omnino
tiUb biö^^t^ 5iefe fOitöecbÃreifep vitio vertendum non eiTe, quod
pttbttttg bCl^ rPdt ÎÎÏ Mtieit abannoi7i2. adhoc usquetempus
Hu^ett gegebeit/ linb baf fie inventaame,Omniumpnmö,hsec
Î·Î¿Ï ÎÎÎÏί αÎδ dm Cu- Machina nullam publico attulerit
riofitrtt geac^tCt Vl^erbeti lit^ol^ utilitatem, Ted hucusque ccetera
I2» ; ^foitberit an inter rara Sccuriofa locnm öbtinue-
^ufälktt, CBeflilli: im rit:totumenimquicquididfuent·,
t\)iüi ίΦ biCfelbs lim il> in cafus fortuitos & non prsevifos
res WllS^ftS refundi debet. Mea fiquidem om-
Wülcrt mit ol^tiermifbetem JIdp nia defideria & indefesfi conatus
fC wnb fByf^J^ gefw^ in id unum incubuerunt, ut Ma-
/ ww VOP chinam hancHüman« Reipublic«
Pii- Î 3 uti-
( JS ) m:
Pubiicnm Î¯Î¯Î¯Î¯Ï IJet^bietit 5« «ÎΦ ( utilisfimam reperirem., Sc töt'üm
C^eri. iiiuTianum genus hac mihi ratione
deme^rer.
2 2. Inventa & ad perfedionem,
ίÏ[θÎÏ⬠edatlgi/ Utib st? mdgli^ quam adeo paiicos intra annos de
dyet Perfeöion 0ebrαÏt (fo met tot inter impedimenta operis de
liciliftci) in f0 a^cmi53ai)cen bc^ θί)ηί riiffiaminationes impetrare potui,
J^tlliscmii «nD UntcttrÃi perdiie:a Machina mea non fum
ämig gefci)fi)cn fon«cn) Î:)0Ï1Î¯Ï doiori meo explicando par, quem
bebaiire/ bap folÏ laug defide- ex eo haufi, quod opus tanto jam
rirtea WCV^ ÏÏ ÎÎÎÏ Â«Î¯Ïί ÎÎÎ±Ï tempore defideratum pro voto
VOmfd) ^Ufbmtm I mtbburc^ meo nondum t>rbi commumcare
l^eiifame Application in be^ rvcU Sc quamplurimis vita humanse u-
tcnWdi multiplicirCfimiip fibus potuerim applicare.
feit.
3» ^te Uffitclcn foiefjev gufaöe Cafimm iftorumcaufasls novit,
(tnD @Oit befanbi! ltni> fciien toon Qui novit omnia, ideoque ifs hic
mir an ÎÏη Olt|e ÏίÏί tvdtlailff^ loci fufius enarrandis libens fiiper-
ttgec i)efci)nektt tvntcn : ftlttemai fedeo, idque eo lubenrius, quod
t^X iJÃcit Unerfewtltci^^eitI IBofl^eit mundi hujus in Deiim 6i Homines,
imD llnt>attcf/ gegen ®Ott tini» ÎÏ
θί)ίί qiü de Rep. bene mereri fatagunt,
Derticnte Ute Of)ne i)em nu^ aiftll^ ingradtudo & maütia nota fit uni-
Mmu ift. tfi bcv ^eit ^etne verfls. Eft fane, quod erubesca-
^f)re/ taf mei)r aufi)ie^V'{int)ung mus, cum confideramus plures
einei? Perpetui Mobiiis, tai? ift/ (U fumptus eife impenfos inventioni
tiev Mächine, t>ie ftet^iauffc ÎηÎÎ nit^ MohiUs Perpetuh hoc eft Machin^,
malen fHli fie(K/ oiv|Ie fc{)On mci)t^ quse femper moveaturac nunquam
arbeite/gemmM 1t)0ii)en/ai^ mm fiftat, etfi nulli alteri commodo
anf Dat^ erfundene/ mit) i»et; ^an^en fubferviat; atque de ÎÎο im pen-
delt |um ^auff exponirtc Perpe- datur Pr/V/a^iö Motus Perpetui, ii-
tuum Moven·;, fo eine Machi- ve Machinac, qii^ «Sc ipfa perpetuo
ne, fo ηίÏί mit feii^ft uuauftoi:? moveatur & alia ümul oxiera fecum
Î¯Î¯Ï mo-
Ï ( ?? )
ÎÏ Um^tnf foni^ern ÏÎ±Ï ^eiiam moveat, ^c, qnocunque Iiibitnm
geiv αÏÏ arbeiten Xinh S)ienfte ti)lin fuerit, impellat, utut ea venalis to-
taw/ fpendiret imDen ÎÏ Î¯Î. to orbi exponatiir.
, (S^Oftrfften gVofTe J^emn auftte Si Serenisjjmis FotentlsÃmisque
(grf)rtnl>iun,9 i)tefei> Inventi iUir etiuni OrbisprmcifnhusQ\m\enn%iivrit vi-
0eÏnÃeÏ^^eÎί^CίÎmαlίtt5Cn^eÎ /lÏ Î±Î¯l deretur, poiTent Machinam haue
fonfi wol Offt auf linrdi)tM)C ntilisiimam fuam facere' inlpenfa
?Ba!Tecnml>^Ui)ieni^auem'n)e«i exigua tantum parte eornrarum-
i)enmüfici.t UnD tvantm feiten αίί pmum, quos fepe numero nullo
(e Jt5mgreίÏ/ §licficnii)nme unt) aut perexiguo impetrato fmftu
^^ÏÎÏαίΤί^η (^uropvv conjimiiim, dificandis hvdraulicis aiit molko-
i^ne 3fKC i^mpftnOnnÃ/ t)em Inven- riis machinis coguntur infnmere.
tori eine^ n?ai)t:i)affi% 0()ηÎÏαί^1)αί Imo cur Regna Omnia, Ducatus &
W Principii Mechanici fein Meri- Respublici® Eu^-opasie coliatis opi-
tum ηίÏί equitablement DevgcUcn bus absque israrii fui incommodo
fonnenoDertvolien? Uaja iiberpp verisfimi hujus & pretiofisfimi
itg betolDt/ n^iC i)te unO Oa Cfftmai^ ΡήηάÏÏ mthferpem Mechmki
geringe un^ meti imtDltrlJi^^P^ primo Inventori i^quum laboris
ge mei)i* tvcfl nehmen / αί^ i»ie(e pr meriti pra^minmrefunderenollent
Sf)re ®0ite^/ ter^Berme^rung am non poiTen? cumapiid omnes
m fünfte / nno m nbevfcf^wen^tti in confeiTo fit, quanto Majori Ma-
Ïem gevet4)ent>e θαÏe ftv gnificentia praemiorum minora ^
ften fan: n^ann t^S nut* tn gnugfame longe minus utiUa inventa haud
Confideration Ãcjogen l^cr^en tt)Oii raro compenfentur, atque inven-
te. Liberalite miD Refoludon ftU^ tum, quod Divin^ Gloriie, Bonis
i)et (Î¯Ï bei) grofl^lt ^crrc« bai^ nnb Îrtibus & Communi UtiUtati fer-
^nug/tt)αnnβίcnur\^on^em/Î¯Ï Î±^ yire natum eft, depofcat,dum mo-
^iymn Etat profitable fep tan do machiniE hujus emolumenta^'
9[δÏ1^ηÎÏαΡ ml· qua lance ponderarentur. Me qui-
bcfdmen. ift m dem judiceSummisOrbisEurop^i
X^mbHTlmigä! t^afl Patroni oDei' Capmhusnec Liberalitas deeft, nec
iJlifi^l^^Perjo&IK« fc ivcnia ^Ψ voluntas, dummodo ejus,quod fub-
fev ' ieda-
( )
fet um t>ie ^cfBlt^tUttà ttü^iicjev jeiEtarum Tibi ditionum commoda
S)tn3e fpureu iafieu / iuOem (Sic Die promovere valet, neceflariam ha-
tu offeutiict^eu Gazetten J^egcbcne beant, cognitionem. in hocfoloto-
^aä)nc6teu tventg ODcr pv ηίÏί tius rei hujus cardo verfatur, qiiod
regardirCU UUO Souvffram ii, qui Patronoriirn & Mediarorum
aupvtifen» partibns fungi poiTiint, exiguiitn
adeo Zelum & inventorum Rei-
public^ iitilium promovendorum
ardorem praifeferant, nec hauftam
ex nunciis publicis notitiam aiit
perfunöorie nimis aiit niillatenns
Principibus Suis infmuent Sc com·
mendent.
iBoic^eU neiitraleu Patronis i)at Indifferentibus iftius modi Pa-
Itvac Publicum tveutj] μι tan« tronis quidem Respublica ipfa pa-
eden! 1>Î¸Ï (iu^ fte te^ tveitem fo rum eft obftnda, haudquaquam ii
fc^itm ntc|t/rtBi>te/ mtci)cmt0<iui tarnen adeo nocentes funt, atque
9emartev^iUg^eitA>ici3)in^e/Datan liu, qui Mldic de Apollinis cantu
(Sie t>ai geringfie cfftmaiö ηίÏί judicium imitati, confi(3:a fua nixi
flri>eu / , μι beutit)eileu lint> ytl taxl- fapientia, res quavis, etfi Ãepe nul-
un getrauen/ befjer/ ali lo iibi ufu cognitas, dijudicare &
tpie Midas Die Muiic te^ Apollo, JC. seftimare non erubescunt. Hi ad
Danu Sie planen ^errtUfi/ uul) Î·Ï ferendam Tententiam prompti id
neu etU>aö/l)a^ ί^^ furprenant ipilim, quod viribus humanis ma-
fci)eiuet / fofort UUter Ne 9^arreupofi jus ipfis apparet, in numerum 5c
fen 0DerÃetru9erei)eU. IluD l>(UUtt cenfum ftolidarum aut fraudulen-
tettueu @ie W i)ei)ifämffeu ja gDtti» tarum etiam machinationum refe-
liiijfieu f)in9e UUt> ^orfcftUlge dis- runtA hac ratione Inventa Divina
ftiadiren UU^ fLipprimireu. (ÎήΧΧ^Ï^ resqueutilisfimasdiiTuadentacfup-
Ui i)tlfft οαμί/ tvauugeute n>elci)ei^i primunt. Ad qu» ipfa non parum
rer Erudition Unt> ^UUft ()aiber tu ü conferunt, qui publicam erudi-
Credit, t^bcij rtber fP uu^ tionis artisque fu« fidem Farnam-
^ ΧÎÏ que
( 41 )
ÎÎÎ)Î)ίÎÏ fttt^/ Mi? fi^ afie^/ tvaiS mtà que nafti eo fimtii neqiiitiie invi-
i^ccn <Be()im Î ÎÏί mifpceifen/ fcijeci di^qu^ afcenderunti; «t om nia,
tticjt B^i^t^^gii^cn/ qua; ex ipforum non funt . nata
dubleux un^ gf^ cerebro, liventi ociilo afpIcianD*
tlUö αÏÎÎÎ joic^ct^qeffait aBcC jene äc, Îι ηοη plane inficientwr, ea ta«
UUtcrfiUiK» / i« dubium vocare nuUiusqu^
mit J^aniJ «ttt)9)tunD nut^iicje ^m pretü habere Î·Î¿Ï vereantur, qua
gC VCUtiC^iCU l^cljfejl, ideffidunt, utZoilosillosMomos-
que iliiFuIdant, & ore opereque res
utiliffimas ad nihilum redigant.
iSilCitt Tnventum Invenmm a me arcanum quocf;
Ï Î¿Î¯ÎÎ¯Î·Î¯Î¯Î¯Ï VOXta l^alTeibigC unk^ atdnet, & fuos illud novit inimi-
in ixm i^ag ilimin gCli^riC' cos, qni omni conrukatione omif-
hail ÏÎί) e^ «ίÏί nnt ^U fa pubiicis illud fcriptis invadere ,'
tttrtÏen/ fcuDem gav eine neque fufpedummodorecider^red
^etntgcm) ^U blämircn sefucijt^ frandis etiam dolique graviflimi
αÎÎβ tHliU Fundamml IKii cs> ηη^ arguerenonre-forniidaronr, hocu^
Îηδ^Î¯Î¯Ï unD per canfas naturales p.ico nixi fundamenco, qiiod ipfis
Primipum mmusperpetm ad adr-
ige/ ti?ck(>em() ^cc Dlicinidnfci* nata cailijs nariiralibiis repu^
(ίÏαÎÎÎÏ^ίί Pr^fumtion ii^m* ibii·^ gnantiareferendum videbatur: pae-
den Erudition UUd Ciiaraaers Mm furn eil & aiios adverfarios, qiii
iafieni)/ per liceras ÎΧÎÏ) per tertium qiiieÃtis involuti tenebris, & Coli-
prof^er panem, Dafl'clte (xU da Ãia, iitipfi quidem arbitrantur,
ί)θÏίΠabfiirdes Ulli) ungcgtüni^ete^ eruditione & cara^äere nixi cum
JU disrecommendircn ^ίηÏί literis, tum famelicis internunciis
fcen je. Itn^ Mefe«^ tft tic f{)dui)ii4e nfi,Uiud, ut qnidineptum & male
Maxim ^0Ãi)a|ften illiberaienja fundatum traducere laborarunr.
inhnmanCti ^cii/ tafi fk pie S^in^ Eil fane eatorpiifima mundi in ma-
öc(tieηίÏί t)onflei^erflammcu) ügno pofiti cOnfuetudo, ut res H-
ÎÎ¯Ï en chimere, uni) (iU ridicule^ cet optimas, dnmmodo domi fuse
^^Î½Î·Î±Ï aOev an^nn jte Î¿Î·Î½Ï Ut Ex- non natas, aut impoilibiles aut ri-
pcri- F dicu-
( )
perience convincirCt ίνÎΪΪ^Î / en diciiias ^ilimerit, ubi vero ^q^^
bagatelle traftirc» Dt>ev dUxf tvailtt teile major experientia veritatem
fte lang genug gciafteit/ xmt> t^en^ eamm demönftrarit, nihili easpen^
XiOd) cntiici) l>tet'C^.Orf- dänt, aut demum, poftquam afFa-
fyreifci)cn OBercf^VJOtt bet'^afjr^ett tim funtconvitiati,& nihilominusi
in atien Senfiem (>incm pffenttlcC) Ï meridiana ipfa veritas Inventi Orf-
niÃmct ιm^,DcÎ¯Ï ^nDett anvD ; ,@te/ fyreani lucem fuam iibique rpargif,
tie @(fjllitct ai^i)muri).ait) auf Ï omnesundique rpeaatoires in ad»
ne awtu (Seite Ît^en^en/ uniJ W mirationem rapit, hiZoili alia ob-
ct^fumaflli) fol!Cf)evJiVit«i)Utt() (tuet) errentrhorda,^ feque ipfos arcani
mtmaffen unt) Vlti)men / um mtiju^ iiujiis inventores pfoclament, quo
lUtcC) Me m Cgnfufion id unnm efficiant, ut riepotes nöj
UnD @treit fci)cnjumögen/tvertoci; ftri de primo mvenrore Prmdpii
figentiici)tei*eifteDDerrec()te^rfini)C} hujus celebradiTimi dubü reddan-
wii?i5)ieifteinnu|TeöCtt>efenrefi^^ tür& incerti. .
.. Vepres & fpin« hialedidtionis
Bus ®0itiici)eu Sfuft)^! V)Onl)tei divin^ efFeaus funt, a ^ibns, Tic
fen ifi «acf)5ri#W unfer^ ^gep» diiTerente ipfo Servätore Noftro,
m feine itc{)lt^egruci)t μι nehmen/ optatos fruöus fruftra qnasfieris ,
uni) Î´Î¿Ï fi^nnett fte/ mo Ãe efto ii ipfi, ubi femel fuccreverint,
andere gute®CW>4#reunfetri»t;ucfen) herbas. falutares opprimere, fufFo-
etfttcfen UnD ^eraujbung nof)^ care, «Sc fucco vitali ad fe pelleao
ttgeu i)eti?evben. ,eas foleant enecare: haiid alirer
Uno eben aijb ^UD t>tefe cpnftituri mihi videnmrü, de qui-
ieute Î±Î·Ï t)ef(t)affcu ! Î²Î¯Ï gcDeUi bus modo!oqnebar,homines. Di-
Cfen an fein quod tibi non vis fie- viiuim illud & ab ipfa nobis natu-
ri, 5cc. fontern fte. eifttcfeu imp mV ra infitnm axioma: ^odtihi mh
tetDVÃCfen / Î·Î±Ï -t^vet angebui^nten vis Ãeri, id alt er i, m feceris, altä
Unl? m ftcf) # obUvione fepeliunt, fnffocant po.
raubtet , 3(nfci)cn/ fcucijibare '^Bip tms & pro innata iibi malitia fa-
fenjl^alften/ uni) werben ein giuci) luberrimas artes & fcientias pccu-
tov aui>ei;e gute unO tu^tige Subje- pata quadam aiiforitate Tuiilarni-
da, nant.
C 4Î )
(aa,tVCiciie.iieiitc()tattffommenimD mm, perrpicada aiiomm ingi;-.
Ite He tcfmt nia rupprimunt, neque ea ad
inventa mtl? ^Orfd)iagC Î'ηίÏίί« maturitatem aliquam aut per-
iml· mit pffcu tvettm Darum feaionem afpirare permittunt,
tte mitenv mc{)t Jtim (Scgctt/ dum optima etiam inventa &
WnD^illtFcrfonOeVrt Jlim propofitipnes* laudatiffimas con·
Sinei) uut) Jjtnttctnià fjabeit tVtrDC^ vellunt ^ pedibus procülcant.
n>Clieu/ lonm-i>fieini^ tet Picl Ex quo ipfo fane metuenduoi
ntfen/ Daà fie üwa^ eil, ut ii,qm alios probns omnl-
SHÃί}mίίÏc^ Ulli) (EvfplicflÃciK^ cri bus malediaisque vexare cupie-
fundcn OUt {)CltUV βάναÏί m in^ runt, ipfi etiam malediais figan.
hax / nie f(li)tg tv>eti)cn / ÃlDefien atei* tur, nec quidquam, reipublic^ fa^
l^en Charadier ii)l'ei· gtoffen Erudi- lutare, ipfisgloriorum.a fe inven-
tion un^ Profeifion ηίÏί ί>κί kfict: tum eiTe, gloriari valeant, Ted ce-
aB Die eait eitt ^αίβÎάηÎ) lebratum eruditionis ^ profeiTio-
gcira(5en. 3mnatTen Ci^ ÎÎ±Î¯Ï Î±^αη^ nis fuse nomen non alio cum de^
Detil iftj eitv»a^ mmÃl ja gan^ U«? core circumferant, atque, «t dici
öe^iailbMuii) adiv 9M)nUUg Î·Î±Ï folet, porcus drculum atireum.
1)ά«ιη«ΰ9Î¯Î¯Ï gci)a(tCJLtc^(£r|iul5Clt / Non vulgaris enim eil diverfitas
(iU etn?a^ auf? i^unuert antuen Auto- quidpiam omnino novum, rrüa-
ribus pjtuumcn |c^uucmt unt) JU quam haeenuscreditum,imo per-
^DiavcftebnuÃcn» antrete Na- yulgata eruditorum fententia im-
tionett ÎÎΦ me Glorie tarauf? ma« poffibile prommciatum orbi fiftere,
4)cn/ tÏ Î±nn^urÏ einen oDcr t^enan? & quidpiam ex ico. SGriptoribus
etit»a^ gol)ίiÏe07 confardnatum mundo publicare,
fo man t?0l-i)in noci) ηίÏί geivuft/ Nationes reliquse fummo Tibi ho-
aufgefonneu uni) enDedfet worden/ nori ducunt, fi gentilium ruorum
e^ Î±Î·Ï t)enen <5ittnt)eint grollen quispiam laudablle quidpiam re-
ίΣ)αηά tt?iifen/jaequitablement\)cri cens orbi communicef, conatus
gelten; wirt^ Der teutfc^eu Na- hofce gloriofos .non cekbrant mo-
tion (U)f(Ïe Î¯Î¯Ï te^ gtoffer do, fed inventori etiam gratias de-
(ir|tnt>nngen mx langen StiUn itt ferunt&prsemia; quid verolaudis
x>0t F 2 alla-
( 44 )
^er αÏÎίΤ^ίί rftf^men DCÂ¥ allaturum fit Germanis, q«os tot
t\>cntö4()vc unt> Sc!? britv praeclaris inventis pra? Populis alus
gcit/ Daà man Dm ^C^ \mi)Xf Dens multo jam tempore beavit,
fafftClV Perpetni Mobilis Mecha- quod primo veriffimi Aiohilis per-
Jiici, an fmtt ptef ^eio^nnng/ petmMechanicilmmtoil^^vxrnio·,
^ÏÎÎί^ unt) nnt @c|maci) unD rum loco contumelias, honorum
^tnDcvinà ηηαÎάβÎÎ¯Ï fcciegen vice perfecntiones reddi paiH fmt,
snuflav id ego hic quidem non definiam.
§i(icine/U^i> ((Ï ii)V mmlily^ Ad vos me converto Antago-
denl Die t^l* 1>Â«Î½Ï mve i}Ocfgei nift^ Mei, prodite nunc, ü quid
lehrte Demonilrationes DCil Orify- adhiic frontisvobisfupereftjinpu-
rei Principium Motus perpetui blicum, qni eruditiffimis illis ve-
Mechanici μΠηίÏί? JU mac^at QC^ ftris demonftrationibus Orffyrea-
tacktet? n?ivt> cuci) Î±Â«Ï Die Ex- num motus perpetui MechanUiprin-
perience ftkrmeiftent fomten? O^ fubvertere volebatis, Edi^
ttt Da ti)t ja Î·Î¿Ï recfjt ^U ^aten Clte, utrum ipfi tandem experien-
^)eDencfet/fo tveitet l)erw/ imD ti^herbamporrigere,aut veftram
bfnDei aöe ^raffte tlive^ un? adhucmalitis tueri opinionem ; Îι
giankn^ m/ tkft<$ ^ocbijjlll'fil poftrema vobis ftät fententia, agi-
AtteÃat mu^urtoflens 3c()mn)nc/ te, vires veftras omnes colligite,
i()C ivet^etÏÎ¯Ï f^p Denen Gigan- & Principale hoc Authenticnmqiie
tlbos, fo |t(i) Den Jp)immel JU ftllf^ evertlte Teftimonium. IHud ta-
rnen/ aha mit einem gan^ iami= men fimul foliiciri cavete , ne iila
nret'liiijen Succefs , muevfangen. Gigantum, quibus ftolida ea jo-
£)antl eine Inconteftable vem ccela pellendi federat opiriio,
()dt umfiolfen twiien/ ifi ja in Der celebrata ftrages vos communi-
^()at x>id täpd)Utl al^ ce bi^i^cv bus.involyat ruinis. Gerte multo
ernte iiJiepnng Î·Î±Ï Î¯Î¿Î¯)Î Ïί ge^ eft ftoüdius veritarem. omnibus
fci)ienen/ Da^ Perpetuum, Mobile perfpicuam velle inficiari, atque
machen ^U tpolietl^ vobis vifum eil ftcüdum, Pi-r-
, petmm Mobile reipfa orbi velle
, fiitere.
Tandem
Î )
|
(^mMyaUtl^a tiefet Perpe- 1. bett ÎÎ^ÏÏÏÏίίΠzc 2. Pnhlicum, ta^tft: tml Repuhliqum «Hb 3. (gclcl:)rte imui Mathematik fcUft/ tvegeit jebc« Ci?eile mxftm^ ^^ bifi b» / 0 (Bâ¬tt! bcr Al· um feiüft miiml unD in ^cine^ ί)Î¸Ï tancee Deiner ter fo imjei)(tc()eu abitmö^Ãinbcm gönnen |
Tandem autem, cum fepe dk 1, ÃdDm;/2:0.7W. tanti arcani 2, Ad JuguflijÃmos, SerenijJtmüSi 3, AdomneseruditoSsA/zii^i/^i?- « 4» Ad me ipfum ejusdem Pri-^ Ad univerfos & fingulos h^Q Primo. ^U 0 Magna Deus Solus ille po·; tens es, qui propterTe ipfum (5c |
f 46 )
^mm wolkwl t)tefeÎ^ön^enclί WCί· ms Tui S. gratiam, hanc a tot
fefleii £ciJiâ¬il Dotimtgft (O |Î1)Πίκί> SapientiiTirnis tarn ftuciiöfeinYefti-
^cf«c|tiVcnt'lic& aberexplodirtc/UUD gatam, demnm derelidlam, fupra
jemcui unaitflfprcci)ii(i)cn ?fltli;cn hominumfidemtameniitiliiTimam
MC^ imgiaubltc^e perpetiiiriici)e^i5Ci wm rperpmiQ wowwm agnofce-
i^c9imgirifvaffi,^iei'fcmicininr)m^ rem , & in opus redigerem, quo
'^mt μι hingen: i>amtf Deine SapientiaTuafempermagismagis-
9ö5ci6i)dtimmer nici)r linDnif()r ^er* que celebraretur& Tua quoridie
()erriu^ei/ mtD i>cine tdgiicf) nen4Ï cr^ ihnovata Boniras nova fem per GIo-
ί»en^e ®Ãte gcprdfct n>erOe / nn Φ ria in me abjeftiffimo Tuo inftru-
nemgeringeniper<fseiise/n)cic(jcäl mento afficeretur, quod ipfumta-
tieÃeriliymtenÃluSenWeferSeit^U men celebrati illi feculi hujus fapi-
foeina: ungemeinen preftation, nie entes ad rem adeo incredibilem
toor Mi nngffei)en. fit^er beim pr^ftandgm ineptum efTe judica-
Mmffi ÎÏ Î±Î¯ e^/ tie mic& i« fO ίαη^ bant, Tug fuit Omnipofens Cle-
gen unermflDeten unt> mentia> qMx me ad diuturnam ad-
(ciien antrieb ; Ceine Sarttt(;er{pigi eo inveftigationemimpuUt, Mife-
feit gab ©etuit; teine gute Jg^anD ricordia Tua parienciam mihicon-
gab Me931itiei; teine liimad)tgab ceffit, Clemens Manus rua faeulta-
tnir ^erflanD/mxl· ietne aiietntvcife tes impertüt, Potentia Tua ingenü
xmt) ®ilfe fiefl ηÎÎ¯Ï ^nDen. vim indullltj ^SapientiinmaTua
C/i^bini^ieiuigering/ ^iHMx ! Providentia & Boniras,ut inveili-
öfier t»einer featmber^.igfeii nnö gata reperirem, effecir. Magne
^rene/lsie Mi an mir Deinem armeti Deus, quis fum ego , ut tantam
i^neci)tegeti)ani)afi. ®epviefen fei) Tuam erga me Mifericordiam &
Deini)eiiiger^eeg/anftDei(6cn Du Clementiam, quam mihi fervo-
meinetraffi geDemubtigCt/unDmiC^ rum Tuorum infimo concemfti,
t^ieiJ^inbefinDen (äffen/n)elci)efni(i) depr^dicem. Benedia^ finr iWm
tniD Deine mir an\?eriraute (Babe^U viw tuse, in quibus vires meashu-
(Sc^anDen lix macijcn nici)t£i gefpa^ müiafti, & tot hoftes contra me
ut etcgeDr4)icnci büfe ^U ma4)en! excitari voluifti, qui me commif-
^u aber/ ο l^rborgner ΦÎίί ! ge^ fumquenuhiaTedanamdeftriiers
οαÏ^ . ' fara-
(47 )
5ίÏÏίefl#pt jttmα#ftt ί Î·Î·Î·Î¯Î¯Ï Îο/ fatagebant. ' eogitationes eomm
tvit e^ nun am ^HÃC tfi2)Î±Î·Ï in malnm tendebant, Tu yero, 0
(Jen einen ^etnt) 5afi Mi mit: litd Deusinrcrutabilisl exraalo boniim
gltunDcfjegefien 5 ja tte (cibfi eruere voluifti: Arcanum fuit Sa-
Ija^en tVlDer ii)t:e Intention Ï pienti^Tnie confilium, ita ut nuriic
ie^^og^eit mein ^efie^ befiltcrn funt, omnia ordinäre. Tu exigUQ
ntilfe ^armn Mite Î¯Ï 1>0V fte / adverikiorum meorum manipulQ
^dligerPoltet:!tag Deine^anni quam plurimos^oppofuifti amicos,
tvaitcn nwgc Imo, ipiä inimicorum meorurr^
JUit)m^eiei)rung/unD^lV^ffanti confiliai ut mihi utilia Operaren-
ntà tftfe^ kganiienen Unrechts? unD tur, SapientilHme voluifti, San-,
gretoel5^/t)amititemici)/teitc&i()Hert fte Pater, rogo te pro .inin:iicis
®cci|nitlva^^lgei)i)egeti)an/ ange* meis: Tuam fuper. cos effunde
gnff^n 5 ^eine®αbei)evmÏtet; ijen Miiericordiam, ut can^ertaiituri
^e^en / t>tn t)ie ^eii aö^eiCit^ W & commiiiam in meagnoCcant au-.
m\ wtc Jiei)en fonnm / aufgefeak daciam &injuftitiani,; quaimpulii
t^n; meine in Den ©taub geiei me, tiullius iiniftr^ in eos voiunta^
get/ nnt) mein effiergirentel UMCtcE tis râ¬um,aggref!i runtjDonumTUf
^n ^oDen gcfioHen ()aben» @le «m peiTundederünt, eam, quam
gen eine^ iir^eii^ geei)fei't ^aben nm h©c Tuo Munere Mundus capere
ne *^ai)t'i)cit/ aber mit lUnjevftani»/ potuiiTet utiiitatem > interverte-
ia mti^ai/^tlVBeii) «no li«;» runt, honorem famamque meana
bejäjeiDen&eit! (Sie Itelfcii Ã^i» & nafcentem fortunam meam fub-
ίααοίιÏία1ίÎιηÎ/!>α|ίθηίÏίί0οηÎ1)η# verterunt jQuaHtum fibi perfua-
fien ! S)anim lag ii)nen fambt unb feranti veritatemptopugnaverunt^
jlnibet^ ben (Segen eines? |Î¹Ï fed nonfineimprudentia^^
nieiiben nnb gepStvagenben ipeilKni que odio^ invidia, ambitione 5c in-
iu gute fomtnen/ aufDafl ,ti)nen humanitate. Qiiod nefciebant *
Reblet* vergeben Itnb ηίÏί besaiten c0ntemprerunt,.ideo omnlbus δζ
^l)Umogen. 93ÎÎηÎÎ¯Ï abet/ © fingtJlis cor' verecundia Sc dolore
^eiltget:! l^'t'^ unb pteife Î¯Ï plennm imperti, üt errata illorum
bag bu gllÃi^is^ ipfis condoneniur, nee in diem Ir^
^ V , Tu«
( 4ί )
|
beiit^ ©efrtlbte«/ bee^urcl> /^uijfe UHDci· a(ie QBt^crmrtrti^cn/ Utm ^«be: fmm e^wtt meiner iOT^e/ Negotfation uuO utter^ |
Tux referventur. Pr«cipue au- tem oSanfte Dens! Te laudo & ce- ^ Ad* |
C 49 )
fc^ÃfftCft ©tant^en Det: ^eii Adh^cMagne5c OmfiipotensDeus
ta^ )i)ct>]et)ac|)tei? ^o^e iii^emi juxta Arcana Potentiie Tu^ Gonfi-
öndbiBfiei' Proteaion unl> Mii- filia reliquorum omnium Regiim >
nificirung fotf^aucn mir i3crlic()enm Prindpum, Rerumpublicarum &
Inventi, l^ncn (αÎίÎÎÎ¯Ï fle^ Statuum mentes eo inciina, ut
faücnplajictt/unD^a^OeBctcffclW omnibuspiaceat,tamIlliiftrePr/??-
mcljx Â«Î±Ï ^astoeil i>eÃKC äpaUs Gratia & murnÃcenm Ex-
«en ©Ute / aU i^et: Importance (cU emplum imitari'Jnventummeum
m^ a«fpnei)mctt / «no IWt non tam ob inefFabilem ejus utili-
i)C^lfamm Application toOV t()re 2ά\ν tatem, quam ob Te Maximum Ejus
unt» liebe Uutevtianen fommen AmhoreminfinitamqueTuam Bor
luiaffen,/ miter biliigev ^elofemmg Iiitatem^ftiment,illudqi?e, adjeda
nmm flimmcrltci> ui)etftant>encn asqua exantlati laboris mei, pencut
Wirbelt / Periculs «UD aufäen^ente? lorum & ilimptuum impenforum
teiUtoftett. £)ua>ciiefiaiiC&ai^Me compenfatione, fuiyeaarum Sibj
«nevfÏδpffίίÏeίi«ellc tooiifoittniei Terrarum & Nationum utilitari βÏ
«er autet <B4bcn nwl· ge^ «mdumentis fuumfaQiant Qrani_>
lehrte» Mathenmtms |tt evleinien bus etiam Sapientibus öc Eruditis
geben/ Dat] ΠMu "Berrf ttnl» Mathematicl^, Tu ο Inexhaufte
fÏeucfe fct)/ imi) ÎÎίÏί Î^ÎÎ* ei^ Omnium Perfed:qrum, .Donorum
tien Ã^l^iW" eegm ju i)aiteil/ Dag Fons, pandere dignare, qiiod opu?
Î iWn iin^ern X^ergonttet fit & munus Bonlratis tuie, nec vili
beft^ie^if n^mtt)^ett>eifUttÃtvai)r=i aftimandum , quod ipfis, negleilis
iiafn^er ^efÏαffcnί)eίten / t^einer tot aliiSjClementiflimeconceiTeris
flroflen imD ί)etcUÏeιr ®e|ii)OPffe / inventionem & demonftratiOnem
md) tem UtttelfÏetOe ttX 3αί)ί/ fubftantialiumeiTentiarum,Magna-
SDiaaà ml· (BmidMI infontevtett mm & nobiliffimarum creatura-
terccÎt9enfÏαffiteÏimi)^efÏαffenί rum, idque juxta numerum, ponr
Reiten / teilte \)et^imt)iÃent>er dus & menCuram, prjrcipue quod
iimίtfÏetSiÏte^:5 £)etue UlUUlfi)öri ilsdem Impertieris cognitionera
liÏe Î·Ï ftet^ gegenwärtige ίÏÎαÏί natura <Sc proprletatum magno-
l)avfieiient)er ^en^eaung^^JlrafFie; mm iftorum Luminarium^qu^e tot
G lin-
( fo )
S)CtneProvident2-todf<iil)etr3Ui linguis, qiiot radiis, Tuam Grbi
fammcnfftgung Univer- Gloriam manifeftant; qiiod illis
fam aid DefTcn (Btitcfe ailStttac^eUi dederis fdentiam principiorura
iev Körper; Steiner iSBailV^eti an* moventium, qu^ infinitam 5c in
jeigen^ci: ?(Ufiofj?®nint!C / unt» «η^ omnibus omnia operantem Po-
Jci)ltcC) nnt^rer treffli4)cr ^in^e/ tentiam Tuam teftantur; quod
ivontücr Du ftc μι J^autlijaitcrn QC^ iargitus üs ftieris cognitionem
fc§ct i)aft ftC eitei guft an i>eti corporum, Providentiam Tuam
%m QiBiml^cni pDen/ ηίÏί in eit? ipfa parrialium fubftantiarum &
IcredbftÃifdfiigfeit/Der (iegictcö univerfi totius conjunöione lo-
<liicr (Sreatitr pigcii^an (tnD/ (m qiientium,ScientiamanalyfeosTuse
tm jum ^l'dfe tcinei: Veritatirefpondentis, aliarumque
feit 2)attltt nne Ht W^rc Reli- Innumerarum remm , quarum il-
gion tu Der 9^αÏαί)ίίίί mio ^aU^ los adminiilros & interpretes eiTe
inngUiii^ Deinem beftei^et; voluifti. Complaceant fibi non
ülfo aud) ii^XCl tfi Mathemati- in principiis humans Sapientia?,
fcije '2Bei(Ii)Cit tn i^er Imitation tftU cui cum costeris creaturis addifti
net tincvmdÃlic^cn ^rf^opffcr^^ funt, fed in mirandis Potentias Tuas
Ãrafft befielen möge. 5iufDag Uc operibus ad Glorie Tua; propaga-
ttxmt i^cfantnilj/ «nt Der tionem,ut, quemadmodum Vera
IReic^ti^tim Dcmer in Denen Religio in imitatione & perfeaa
^rdtften Der Sfiatur/ mit finMi^ei: Voluntatis Tuae s^nammx exe-
J^oÏαÏtunggefltÏet/ mit erleuÏί' cutione fita eft, ita & Mathemati-
tetem ^et^en gefunden/ nnl· mit caeorundem fapientia in imitatio-
freuDi^^et: ^ancfbarfeit angetuenDei ne infinit® Tuaj Potentin fit col-
«no genutet xmhm möge, ®ie|j locata, Thefauri Cognitionis
ti)nen nnD aüen OOBercf^geUten ^Φ Tua? de Divitia? Bonitatls Xua?, in
fimtD/ (Î·Î±Ï Der VJteüei^t bafDigen ipfis natura viribus, filiali cum re-
^erf)anDl«ng) Diefe^ Dein mir am verentia & seftimatione; reqiiiran-
toertraitieö Prindpium unettDίίÏer tur, corde a Spiritu S. Tuo ilkimi-
MechanifÏer ^elÏ epng/ auf un^ natoinveniantur, Sc promptiffima
jeijiiÃe η)θί)ί UnD ^eiίfαmίiÏ gratitudine impendanturac huma-
iVi nis
( fl )
J^tt appliciren/Uttb fe^ im^aiiett nis ufibus infumantur. Da ilik
^cmiMtci)/ OJ^^Xt unfb (^O'^x ! omnibusq; opificibus intelledum,
©ici) gri^^e uni) iHu^C/ ml· f^rDe^ utfubfecnta arcani venditione hoc
tt δα^ "SBerci tinfcrei* J&4nt»C c^e^ mihi adhuc creditum Prmäpium
m^l jrt W ^eri unferec ^anDC Mom Mechankipcrpetui innume-
tvoÃeft i)u fortJem Ï Deinem etnii ris viisoptime& faiubriterimpeti-
§«tt geb/ ^retà mt> ^i^ren/ uni) JU danta:applicent Sis Omnibus no-
tmrer^ ^xxi^m ; bep I^it bis Dens & Pater Nofter, Pacem
biji <ükli £)«Î0⬠ZnfmQ liiib Xuamnobiselargire, opera ma^
^H^^ nimm noftrarumdirige&promo-
vead folam Tuam Landern , Ho-
norem 6cGIonam, & Proximorum.
Noftrorum Emoliiraentum, 6
Dens! Qui reriim omnium Prin-
cipium es & Finis.
Seeiindo.
3e mm meine getvefm r^Uemadmodum officü mei par-
!<öOtt5U(iebentt?ai§\Soite^ifi/ ><^tesame poftularunt, ut Deo
fD gciuü^retftct;iÂ§Î±Â«Ï UemM^fec Ï tribuerem, quseDei funt, ira vicif»
tcben/ voa^ Oe^ ^apfer^tfi. ift: fim meum eft, ut C^fari reddam,
DCfien ^npttml'^tsmtm quie funt C^faris. Meum, inquam,
bei: Welt eft, uc AuguÃisÃmis Serenisfimis,
gc ansupmfcit/ xva^ t^t ^Of^eö Potemi^misMmShujus Capsihs
Interejfe concermnt QOItbeP« id ipfum o0eram, quod Ipforum.
ÎÎ¯Ï in commiiTarumque Ipfis Kerum
jeigeÃ/Ï^ίÎ^ i^ncn DiefeilPerpe- publicarum commoda natum eil
tuum Mobile einbringen linD nni^« promovere. Pr^cipue onus id meis
fönne. 3et)0C^ fep ferne tJon mir fentio humeris impofitum, ut in
i)ierinnen aemepnei jn ()aben/ eb hac publica Arcani mei Propofirio-
ten Potentaten je» auf Dergletcl^en ne demonftrem, quid commodi
Machi- G 2 Meum
m ( s^ )
Wachinm impoftctt ClJCt Onera ie^ MeumHoc Perpetuum Mobile ad-
gen/ tcrgefialt/ t>a6 niemand t^rer ferre pofllt & valeat. Quo ipfo
muenUntm^anenWcmetfcl#cn tamen id innuere nolo, atque Îι
Invention beNcuett turffc/ JU ttjaf« Supremi Orbis Magiftratus hafce
ferii^ e^ αÎÎÏ fep möge / e^ Machinas vedigalibus tribiitisque
fe^ Hm\ pro conceflione ein ^etvtf? debeant fubjicere, ita ut fubdito-
fe^ABciDCtlegei/mibt^iefdtngegieid)^ rum nemo hac inventione üti 5c
fam Damit erlaufet: eonoern mei:' frui poflit, niii certa pecuiiiie fum-
m 9Dlet)ttun9 ^djtt X\\\t ta^in/ Daà ma, ve^igalis loco perföliita,nfum
mnn jemanD fblcC)C emploircnivol· ejus redimat. id folum dicere
Ul ^U nm^ WOm\ Der Ohigfeit volo, quod, fi quis machinam hanc
a l' ordinair ti)t'e (Bcfdik«te ()eifien iis rebus adhibere veliet, quae or-
t\5iet1etVOiicn3gei>Ãi)lttt. gumiEi:^ dinariisrubjacentveftigalibus,pura
empd: 9[ÎαηΠjcmailD Dad Perpe- molendinis, conficiend« Papyro,
tuum Mobile JU iimt ÏαγÏΧ^ Panno, oleoaliisque rebus deftina-
ia3a(cfiDeli©t:it^iUnD tis,nihil «quiusfururum eiTet,quam
ODcr Derg(et4en fonft/ ge&rau(i>en ut ab alüs pr^eftari folita onera
n>clte/ fo wäre ηίÏί^ tita^er^/ ipfeetlam fubeat&diiTolvat, Ubi
Dafi eraUil) Diege(m()renDe Pra^ftan- vero quis privatls tantum emolu-
da oDer Canones, iDcmit anteve mentis, ut deducend« in domum,
syiü^lett ^eie^ei ftnD/ectVÃge. iBan^ hortum, pafcua & agros aqu^,
etnauDer^alieWUrDC cdfcp/tvaitu aut eidem abducendae eam vellet
jemanb t)eritliiicift Diefcr Machine, impendere, eum oneribushifceli-
^um^TO^Cl/Gaffer W fem JpauÃ/ berandum eiTe cenfeo. Quibus
ijof/^arten UnD geiDer bringentwii' pri^miflls, ut veritatem longe ve-
ie/oDervice verra>jumei)ttrCultur riffimam, hifce fequentia propono,
«nD Seben^i'^eiiuemiicijfeit UnO
Demitaci) fo gebe αί^ eine inconte-
ftable^GBaWeitan/DaÃ
10 I.) Eaomnia, qux huc usque
Durc^ ^tnD/ ©en?ici)te unD motum fuum ab aqua vento, pon-
animaiijci;e ^raffte ^eUHItieifi ^γ^ deribus aut viventibus mutuata
tvifler funt,
m ( u y m
i^tflctMachinett/fie^eiflett^affeiv fimt, five fint hydromyl^, mola?
mn^ ίί om J^anD ^9)mWen ; älata;, machinad^ aut truratiles,aut
^ran^iHaOer/ J^afpcl/ ^oci/ θίαÏ^ alia peainibus, rotis, fncciilis, er-
mxÃHtl oDCt ttJie (1e WOÃen/ aetnCi gatis alüsque inventisagitafa; etiarn
Ãu m \)errtci)teitt)ivO; auci)m'c§ ope hujus m^perpemMobiks^zi·
t>itfe^ mein Perpetuum Mobile m^- tari poiTe, idque magno fepe cum
i:iCÃtCia>evt»ettTOne/mit> patvoft emolumento. Nam rot® mex
mit atoffern ^ortfteil/ gcfiali Ut (quam deFaao protorypi mentu-
^rafft meinet dlatc^ (tlHidjC^m ram & vim nonexcederepronun-
nocö mtim ^erct)affen^eit i^bija cio) vis motrix in infinitum mul·
nicöt aU ein Modell augi^ebc) in in- tiplicari, una cum ordinariis po-
^finitum multipliciret/rniiteUCnor- teiitiis mechanicis conjupgi &
dinairen PotentiisMechanicis com- omni etiam graviflimae moli esc
biniret/ UnD aiier Î±Î·Ï m ÃVOfTeften violentiae fua vi & efficacia, ubi ar-
gaft cDer (Bewait in feinet Geäfft canum meum divenditum, ita-
ttnl>^ftfcfnn9/nacÃt)er^et:i)ant)^ que publicatum fuent, oppom
iuna/entqcqenaefieüettvettenean. poteft.
2) 2)a6aro|Tcn6emnmc()tmv 2.) Magiftra-
bemuft fenn WerDC/ m⬠eö fofle/ tlbus haudquaquam eiTe Ignotum,
SDluljlenmitt^unfii^eCife an ent^ quanti fumtus&quam magn^im-
tt)et>er fe()C arofle ec{)itfbare fict) off^ penfe requirantur, ut mol^ ali^-
m^ ÃkC aile ^DtatT^n erQictlenOC qu^ machin^ artificiofe am ad
etromc: an Torrents, um ^nn^ majora, navium capacia npasque
fd)en iSebittÃCn i)eföci)en^e fieine fepenumero fuasegredientia, flu-
18act)e/bn)OCil an;,uteöen uni) im mlna, aut ad torre^tes & mtra
etanDe^tect)attcn. DannOie ^O^» mondum anguftias rapido cudu
ftcn unt>i>ev @Ïα^e/ mlc|>eni>a^ evolutos amnes cum extruan-
offtmaliqe ÎÎαÏί^Î unt» gaüen DCà tur, tum in fuo ufu conferventur.
^aiier^' ut caufiren pflegt/ ift Vix enim quis par erit dercnoen-
fclWctlid) Ρ bcfl^ttiben. ^aii) ifi dis damnis & fumptibus enume-
XU \>iü I taà Ut randis, quae frequens aquarum elu-
eifanffeu/ o^)eÏ;^U^;ÏαnäCίeöί^ vio autearundem defeausfbletac-
^cr? . G 3 ceriere,
( Î )
^er^^etcfe aufgewogen tvet'l>enmilp cerfere. Jam nimia eil aquamm
fen. ^a(t) abtx ifii? JU mcntg / Î>Î±Ï abundantia, quas rotas ipfas aquis
1)te ®dfiC ηίÏί geprtertwetDeil fon^ fubmergit, nià e® lorids hamatis
licn. ^alD reiffei^ ^amme ÎÎ·Ï Tupra aquas educantur. Jam tan-
(Braken / \?ÎÎ:ηοηÎÎ¯Î¯Ï aha tft^ ta eil aquarum penuria, ut confiu-
Dec QiBintev^dlte fo imterivorffen/ entiumad molasadvenarum votis
Dag gav offte auf vne( Söfteiien feine obfecundari non poffit, jam agge-
931ui)leim®anöeMeti)et/imi)5Silen« resSc foiT« dirumpuntur, pr^ci-
j^en unO "^Jte^e in iRo^i gevai^ten pue veroiftiusmodi machin^hye-
milfieu. UuD Mefcn Bwfi^Ã I^ali frigori adeo funt Cubje^kse, ut
f0ni>ei1ic& Die ec^tjf frequenter complurium millia-
2)a nun rium fpatio ne unam liceat reperi-
re molam, qii^ hominum pecu-
dumque neceffitatibus poilxt in-
fervire. Quibiisincommodis pr^e-
cipue fubjefe funt mol^navibus
impofit^.
3.) 2>iefemeaen/unt> an Orfen 5.) Cumjamhifcedecaufisiiti
t\>0 gav* feine ^iutTe Itn^/ man auf & üsin lods, qux liuminibus funt
ju geOendfen öemöf deftimta, hominum folertia alatas
|tgetn)OtDen; fO ftul) Jtv>ar Uiefelkn & vento agitandas molas excogi-
tenen Jufdiien ^tm Wigen ηÎÏί tarefitcoaaaje^equidemruprame-
«nteinvocffen ; i)aben aber Dagegen moratlsincommodis obnoxiae non
l·tn ^langeleinei^ egalen ^Vieb^/unO funt, at non uno alio vltio laborant,
fonnen Offt ^ an^aiteniJet COBintö utenimmotuminsequalemtaceam,
@ti(ie eiii(i)eiage/ja'ίΣÎÎίίÏηηÎÏί eae defidente vento fepe complu-
arkiten; ^abenauc^in graufiimen ribus diebus imo feptimanis nulii
^tüvmen ηίÏί Ujenigec &efa^r aU funt ufui, furente vero ventoriim
W l^origen bei) grefTen^iu^ten. Uber turbine haud minorl funt expofits
t)iefc^ Tonnen fie Ï folgen ^ebuff/ pericuto atque hydraullc« aquis
tVOentmDer eineai%eitgiei(^eFor- intumefcentibus. Adh^c ad ea
ce, ODer imtoevdnS>eite VitefTe beö opera, qux «quaiem femper im-
Mou- petum
( ff )
Mouvemcnts etfötDettiVttti/f^wet:^ petum & conftantem rotarum agi-
ÎÎ¯Ï appliciret Von^m I UOCt) Φ litatem depofcunr, ob ventorum
t\)üafct>teS)ienfieii)im/tt)e3enUilbei= tanquam caufe moventis incon-
ftanDi^feit Oerer 9iBml»e/ tanquam ftanriam ^gre poiTunt adhibe-
eaufe moventis; Sie etforDcm ri: infuper tumulos elatiores &U-
Î±Î±Ï einen frei)en ert^otjmi mxl· Qe^ beriorem agn vicini prorpeäum
rattnKnq3ia^/imt)f5nneitVOl'@taDi' reqiiirunt,adeoque in civitatibus
tenunb^efmitö^nhall·miniret mx^- & arclbns ab hefte quam facillime
ien» anDereV Incommoditditn ηίÏί poiTunt evertl, ut alias diiiicultates
lu qetenrfe«. ^atttieni)Ctà jam non enarrem. Unde
4 ) ferner auf J^anl»? 4.) ipiU incommoda homi-
«KoÃiUnD Dci>feni5CilÃ()ien Ï fommeu num folertiam denuo excitatunt,uc
»eranlafiet^at/ ηηÏ) βί^ί^^ί ^^ ^^^ ^^^^^ trufatiles, afmarias aliasque
fa()runa/ tttefbi^emtt fÏttJeren^Oί excogitaret, ipfaque nos docetex-
ften genutet WerDen müflen/ αηβ perientia,qiiot ejusmodi machin»
^Wgei eine^ beflern Expedientis, compluribus in locis reperiantur,
3a t>ieinenf^en()akn nic^t untere' qulbus tamen non fme magno
iaflfen 5Diu()li<2Bercfe Durc^ (Bmi^ fumptu uti fruique licet. Quid
te m Vjerfu^en/ mhn) jtC aim Î·Î¿Ï quod homines id experiundum fu-
tventger aU bet) iHognnii) fceperint, an appenfis ponderibus
^anD^SiHu^ien jtnl^en fonnen» molas etiam comminifci liceret,
qua in re tamen minora quam in
prioribus invenerunt emolumenta.
5·.) Uber nÃefoi(eeUn3eiegeni)ei^ 5·) Omnes hafce fuperiorum
ten M^()er im (Bebrauc^ ö^brac[)ter Molarum difficultates & impedi-
SSflU^^^erctennn/triumphiretDa^ menta meum 'Perpetuum Mohile
tt>ai)r6rtffti9t?eri)ani)enePerpetuum ptrl· Mechanmm fuperat & devin ·
Mobile pure Mechanicum; 2)anu cit. Nulia enim moles, millum
fcemifileine bemegcnDe gaft 0^er pondus tantum eft, quin a meo
^iterfiani» ingro§/ Îαβ e^ Casteris invento coeteris paribus tollatur,
paribus Die(cll)e Hi^t ^ert^ditigeu cum ejusdem vires, uti reiiqu^
foite/tveii feine krajfte/ VOU aiie axh omnes potentis? mechanic^, in in-
C f^ )
|
tttC PotentisB Mechanic^ in infini- |
"bili- SeretiilÃmi orhis Principes ad |
( s7 } m
bilifdt Mt^et m admolas furnme utile fit jadrae-
^Mjfi profitable, |)ei)m(ill)'^ecg^ talli fodinas vero acfalinas iitiiita·
^Smt at^er imti tem confcrat non ^ftimandam.
trttfcija^bav fCi)tnmW» <Smiemai I« molas enim pretium augeri
Denen tlften Dai^ Pretium leeret: poieft; fic quod molie extruendae
^Itrcfnitgen et()eifc&enl)^a gc^ impenditur, id cujusvis molentis
ftetgert \wi>en (αÏ/1 t>a impeniis addl pot^ft. Qjiodipfent
μι ίοÎÏαÎ*/fanauf^te in metalH fodinis haudquaquam
fHa(>llofiengcfiiviagClUKl'Deni O^ νÏι venit, cum ejus, quod ex
l^uigegeii fcet} Ãerömercfcn foic^e^ montium at>yiroeruitur ,&Ïispre-
nÎd)t^ctefÏίί)mfαÏvmt>cmί>ieαιt#^e^^ tium fervata impenfarum ratione
^krTc B« naci) haudquaquam poffit aiTurgere.
Proportion Ãet Darauf fletvniDeten Qirad ipfum efficit, iit tot Metalli
Soften im greife ΠίÏί i)5i)ei* ^Cftti' fbdin^ incultai permaneant, fiea-
gcrt werben Ernten, 'Bannen{)cr0 mm fruairs fumptibiis in fubflru-
mi |ülct)cr^a'cfc ungetauet Itcgen dfones, aquae duaus coocarae-
bkiben müftnt / wann fic hk feilen rationes faciendts tion correfpon-
l>nn ;^ttfui)VCllDen @toiieit/ fünfte/ deant. imo fiaqu^ gyrand is ro -
^^aiTci:lettam]en xmh tU#t tis neceiTari^ deticiam', tcs eriara
ateerfen, 3a ÎÏ Î±Î·Î· pi* feilte pretioilffimum, nativainterterr^
iTage^ODCt' ?iufflt{a9t;=QiBaifer ÃOIV vifceracogiturdeütefcere. Omnes
!)antH:n/ mi#tt aitci) mi Die reici)ei autem hx impenfe fuperfiu^ funt,
ficn^§citt^?t-^iefef^e<fcnMctbeti ^romverim.ameexpoÃtum.prpe^
^^faiien abtt aiiett>ici)ef ofient^eg/ taum mobile variarationefoerit ap-
Â«Î±Ï Der tneifaitigen ^JIntegtmg/ pHcatü^hoceniraneccanalibusnec
mic m â¬V^ani»ein fiei)CtlDeit aqnis, illapfu fuo iliud rotaturis, in-
llprnPtni Mnhilic. hnntt Ainraii· Î^Πηι-,η,Ïι^^ ------â ·___x-^/i
C )
|
fe aucf) oi)neeioflcttnaei)^unfci)e etoiien^^^S^au impornre/ mmn t)icjcnigcn fagcn tbimmf Die e^ \Î½Ï inventiim hü) ^crgtvercfe« m^ 3it midjia^ 0ta<i)t \x>ixl·/ (e^ gerc()c()e Dmcl)5iitffd)trtgei^aflci/ {)aknDen ^ewegung^'-^raift/ genuiiiefieSDlimi/ pro- |
atque pluvia absque alio admini- 7.) Ubi fumptunm eorum ra- S.) Memn hecce inventum me-, dium |
( f r )
diumeft quam eerdiTimum molas
t^eici)eil1i)C«mgV0flcn2Bdii)a'nl)iC ferrarias majore cum lucro exci-
tma mn ^lUDe umgcdffene/ t>Ut tandi; taii enim iWx ratione ÏοÎ-
ami) jti getÏ Î¯flctt ΦίÎ'Î·Î±Ï nbgei funtadornari,ut in fylvisvaftiort-
ί)αuettcβίdmme^n'^^Ïeίtei:«/^oί)^ bus adarbores, a vento disjeaas.
unj Palifaden/ gaitett tt t>, ((X)xm aut certos in ufus excifas, fecandas
tml Uni) (U t)Ott Ott ^U Ott trans- Sc quibusvis ufibus aptandas eri-
portiren pi fomteil gantur & de loco in locum transfe-
tte ^ctlfcijafften xml· ^oi^ == J^dnti rantur, quod qu^ & quanta con-
kx ^wr beitern J^oii) %int> aBalö^Me- fervandisfylvis, imo Summis Prm-
fiage fdn ijewtise^ importirmn)ti:^ cipibus, iisque qiii lignisiftiusmo-
αÏÏ di qwasftum faciimt, emolumenta
adferat, nemo non vider. Cum
«tiam
9.) Î²Î¯Ï Dtd fltm^fftöte 9[Biefctt 9O Multa reperiantur prata &
iin^5dtti^ccci)ctt1iimn/aitft>e«eni)t« yg^j paludofi, in quibus colleai
hUmi fa JiWcitt pt ηίÏί mn hyemen. hum<.res multo tem-
pore confiftunt, aut tota etiam
«ngcfmi^c^ Ruttel· Dmuff ajftate ftagnant, adeo ut vel nul-
m4)fctt/ÎÎÎÎ) SCilcrvnfi^ate fdtt , , . · η u ^
mchmmf rnmbm ivmmfanl ^^^ velommno mfalubre pabu-
fo mtl· Demiirieifi ttnt^ct: lum ibi faccrefcat, nec ulla peco-
«en@mOen/tiefe Machine dlie er? j-a eo agi poffint: mverna a me
perduaas huncin finem
ηιαηÏίÎι fmnpfigten Temtono ^^ ^
V)iet 100. fa 1000. puffen â¬Î±n^e^ foiTas humorem omnem tollet, Sc
mt mei)i* ttUKpe« complura jugerum millia ficcabit,
fomten; Π(te im ©egen^cil ^m* / Π, . ,
223d|Tentng tuvrer unD fantt.qier ^ ferendis frugibus aut pabülo
SBiefen/ ηίÏÎ njemBer reddet idonea -, in üs vero loci4
2)ic«fte ti;uu fam ^
tcn Î 2 qua:
( )
|
tili neceffariis ^cwtiiibiisapplicatio- gcft'cn/ ivcici)c Ãoffm ^mm ίÏ
ÎνÏ); font'cm auci) iin guft / m i)DerpUutet()aititnö ctiTiger gifiÃe, Commoditc Ct^et Plaiiance t»erfai tcttil mancher kmittelter Privatos l)at 2)iere Commodite abei-/dn |
10.) Pr^ter bafce neceiTarias· & mun· |
( )
|
gdrk J&dureiVK. atif gmi^e ©tdDte/ ^iccfcn/ S^'5rrrer/ecl)!o|Tcv Dtcfc^mem Mobile imt) Movens per ^anmni)ero gav ηίÏί μι ^njdf^ (Bitte (Bottei^ t>efci;ei:ten Inventi, m WCpnenten Inventori iwt Applica- |
gomien utni)tf)5:e Munificentz Ãegen Quibus de caufis nuiius etiam |
m Ï ) ^
^iffenf^affte« tttlD fünfte/ ηιÏί tiamm cultura non deiiciant, Î
cilva de-font)Cm encouragirct mVi proficiant.
tm founni
^rtiieni Tertio.
j^^iC^fFcilb fcrtier nnit «e^ (^Uod concemit Celeberrimos
^^ Ui)tttMÃthejmticos yMecha- ^^Mathemaricos, Mechanicos,
nkosy ArchiteäosyMetaUurgosyFÃ- ArchiteSos, Metaliurgos, Opifi-
hriqueurs &c. itUD aiic/ ΧΰήÏί CUt ces, aliosque, qui fpeciale emolu-
i)efottt>ei'^ Interefle ii)rci* Profeffion mentiim fuis in operibus & offici-
linl> metiers feei) i)iefctn Invento, nls ah hoc mo invmto funt prjE-
lini» fowDer 3tt)Ciffd mci)t o^ne Utli ftolati, & haud dubie ardenciflime
aeMlit jettijero t)eciangct {)abm/ Ï defideraruntcognoCcere, quisitaci-
etfai)reit; tvte e^ l^OCinmtDeilt Sur- dem exitus fueritfamafi illins pep-
prenantett/ fameiirrH imt) m\ dWU vulgatique 8c ab aliis ÏÎ¿Ï crediti,
geuttic^t.^^iaubicu/ jatool gav xm^ imo fub fpecie juris & rationiwa
,term @c[)etn DC^ ODCf certi^tnarum fpreti, derifi
m 'Betnntnffi/ pugnatl MobJlh perpem; qux feta
m\t> öe|ä)Oitcncit Perpetuo MobiU Ejusdem Invenrorem manferint:
Xlbgclauffctt/ltni» tcffeit Inventorii inqnam Omnes & Singuli ex hac
lommeulll)? tveitcn Mefeiben fafti fpecie & Authentico Seret
fatnbi mt) auà tiefer Spe- miftmi tmti frmcipis Teftimoniö»
de fafti Dem J^C^fÃtfiltcCKtt eam haurient notitiam,qnod fama
Atteftato tu fotvett SatisfaÃion h^c tanti arcani nuncia nonomni-
tml ttmb erlernte« ^n thmtnl Πfei) no vana fuerit, potius fecum fta-
fem(em^eiro()gemrett ; UtU) i>ag tuerit, quod Orbi Univerfo nihil
i^tten mmmei)ro ηίÏί^ Ulci^rMl^ eine ultra defit, atque accurata Machi-
ilugWrli^e »f^mbuil^/«elftt^^ n^ Hujus defcriptio & incifum
^ItpfferbeflnMicbeuDelineation^ ieri eilyponautl oculis ipfis po-
glaiibetvuft feibftiia^maclenpfou^ tius haufta demonftratio quam ve-
iien) jobet* melmei)r etne ocuiare De- risfima.
monÃr^tion, 4U«0Ci; alW^e tiltb «ü^
mangele. ^ Unö Q^my
( )
Unb feibftÎÏ Î¯Î·Ï) Qinn, ut verum fatear, mihiipfi
tte gctttmr aiijltiaitg i meinen Φ longa nimium eil mora, qua
gcntitcpen<BOtt'kfanteU ^^^ intentus a meSolique Deo cognitus
mit erfeic^ei^U ^abcn / Xinl· Dicfcs? an finis ac fcopus meus fufpenditur,
|ÏÏ felbft fi> dnfai%ai^ ti^m^ ipfumque multo rimpliciflimum
jiccft gctvcfcne Principium imtUCti tantoqiie jam tempore ignoratum
iVa()ltnDer^emgung/l?oncinct\(5ei motus perpetui principium ea fe-
Iei)rtmni> gefcjtcftkeril gcüciv αί^ite Heirate privatur, ut a manu magis
5Dkineifi/t^etmimnefli erudita magisque polita, atque
liefen ^eifjijeit ©oUesS in Mathe- mea eft, ad OmnipotentisSapien-
mati(U;ei'2auterfCtt/ vocienfommcn tiiBmiqueDei Gloriam, juxra ge-
tm^αu§fÎlf)vίίÏ/^α^ifί/Definitive-- miina Mathefeos elemeata quam
ment kjcftnekn/«nl^ tet ganzen accuratiflime defcribatur, & ad
^eit ixinx^icnfi V)Or aiiei* ^uacu p communem omnium ufum orbis
^en μι fonnctl. univerà oculis fubjiciatur,
©αÏη n?ie Cà t»em JÃocfjflen gefal· Quemadmodum enim Divinae
len/Dafl meine ^entgfeit ein (ElfUi Majeftati placuit, ut ego Erudito-
i5CCl)iefier geheimen @aci)en fei)n fol^ rum minimus arcani hujusinven-
len: aifo 9Cf\l[ietmirilmeimei)r/^aff tor exifterem, Ita mihi multo ma-
aniJCVe ί5ηι*Ï eben ^Îe ®fiie ^ottei^ gis placet, quod alii concedente
ein grofier^ Talent Deftlen/ oie^ Summi Ejusdem Dei Bonitate ma-
fey nunme^V bait) JU eniiJectoeit jorlbus inftruai fint donis, & de
m\l· realiilrten βαÏο/ ektt ivte mx hac mea, quantum in me fuerit,
anDeini miief)!ic[) obfervirten natuv^^ quamprimum Orbi publicanda
ίiÏen nnD ή^νηαίÎÎÎÎίÏοη iDingen/ Machina , ut de comphiribus aliis
^mtfίmα|Tίgeι*αί^tÏ/phίIofophireÏ obfervatis rebus, qua naturaiibus
«no fÏveiben Jtt mögen. ()ά1ί ja qua rupernaturalibus velut ex Tri-
l^ie βÎίÏίÏ^ ®eifli)cit mti) Provl- pode pronunciare 6c fcribere va-
deni)cine ^eOmmng afieni()a^ leant. Eft is Divins? Sapientiae
fcen/ba^lieeinmi aiiein mÏtαίίeg? & ProvidentiiE ordo, ut nemini
gtebt/ na^Dem (te ηίÏί ^on einem omnia concedantur, fed quemad-
atlcinsepvlefenmio eviantfeptvil/ modum Summus Ille Deu^ ab
fon^ omni-
C )
fonl)eml)a6 (tC ii)ve (^aUn ÎίÎαηÏίÎ^ omnibus, vnlt landari, ita dona eti-
kl) ^Iöei)fc au6tt)ciict/ &ei*0Cffait imD am fua multiplici rarione tribuit
aijb/iJafi einer mit edner^i0lüi)eiint» univerfis, Quod hic nullo, erfi
gieif] etiaÃeu Um nsa!? ein ammt graviffimo, Labore öc induftria pot-
Offt (]ieici)fam fpiete Otec fc(ilareul) eft indipifci, id aÃiis fepe numero
limfonfi/ fmt>n aaet:<Sefdi)l1ict;eeit longe alia agens, fine omni ftudia
^evmogCUi^/ ja par & fumptu velut fortuito folet ob-
Siircroit ht^pct tinere.
@ei}en Î¯Ï Î¯Î* mci)t ctetviffe 2mttl Videmus non paucos, qui abdi-
mf ^kemt ^nrnm auf] m tos in terr^ vifceribus thefaurosex
Steife imt) Sinftcriuà i^erauà i)oie« . r u /r c
lillD ^U ^age bnngcti ? ΠηαÏί^α 'P^^ ^ tenebns eruunt, e
l5iefeit>en Mirci;^ Jeuet* reinii contra alü his jam Iab©ribus 5c pâ¬-
gen/ oi)nci^ou0cwetfmtif)recübai riculls immuneseos igne piir^ant
|U perfendren; 9Î§Î°Ï mitcre abec amborum cole-
l^iefdbeu (Î¹Ï Î±Î·Î¹Î¹ (te aifo ^eveiinget moleftias, vanaeosviaufibus
imi) JU ®ltte tvortea) my humanls aptant. Id tarnen non
nehmen/ auf imkfci)mHtc6e m "i^ces, Fabn^rariiautFerrarü,
^Itm (Bcütauci) iuenfc6(ici;en Meralli foiTores aliosqiie metaliur-
m^t^l Umrn^ vjcvavbeiten. ©a^ gos ob follidtam veftigationem, la-
M) fei)en wit aber ηÏÏ/ t^ag Jube- T^-^r.^ ^^ ^ %
lircV/iÎo(D.@tl&e^5lupfferαm^ bonofam effoffionem öc matena?
feiV©ci)unei)CiC»i>ic15er,94mD J^uii officmis fuis neceiTarias purgatio-
teivgeutc/überiier ηοί)ίίά getDCfcnen nem vituperent aut calumnüs af-
ÃÃÃSI; quemadmodum id^pO..
ftcrit I auft)ie n)tc e^ bi0i)cr mir & ÏÎ5 wjervitun frm-
i)ev* eifieu '»^cavi^d^uut) ana-cfi Moms ^erptui inyentionem
li^c» publi-
( ^f y
|
iic6en Ï ita^e^^vinpng/ vantage «iiaci)itcijet: fünfte ^mi^ eftcnte«Prindpii Mechanici,iei)l)ej; tmf Mnfikv OTit^Svabeci gofiiÃm tinb ι £>α Î¯Ï Î¯ÎÎ·Ï nicfjt (ΰ η>οί)ί ^offeti ιηαÏί 9^eÏt aifo bcrlmiÃUn Piaifirs Oi^? i)cv geiaHgai fonueu ? ^Î±Î½Î¯Î¯Ï Î¯Ï felbfi eigne Conduite, S)aunOaem mlumfÏrαncfίeö De- mtivedirtcn FcEtiTS ingenii i)at i)efofi)ttcu müm j fo WttititK ί)0Ï |
publicationemque mihi debuitac- Unde quotqiiot eilis Ernditi, Ar- mumjutiliiiimumjucundiilimuin·· |
( ^^ )
|
foic()e ®eüui)rt ivef)( forl^etn/ plaiifum itUà UitlDC äbllC^met^ inibeinni bictbcn fonnen/ m^ Ga- «cuieniDecften Prindpii, gemeiDet S^ugntà gίαutn^nιr^ίget: geure/ |
iniO refpeaive CommiiTariorum, Aut nemini ant oppido paucis Litera· |
( )
(ame 3, Atteftata loflm unl> tvoiien Literatorum fubfellio aut ex artiâ¬-
Î±Î·Ï hittt^ ^U <5tlt)e Dicjct* eum numero juftisfimam fuam,
mtÃefllgerjtl icfcn jei)m ^et* ()at obfatamihi inventoque meo sdm
obcc ex ordine Eruditorum & iriiqua, indignation^m declaravit ?
Arfiftarum fcnM1^Ï quodego quidem fciam pauciiTimi
moviret/ mX) dnctt gettcpteu <iifei: iifuere ant omnino niilli, tantu ab-
t^iUt ein fo indignes, mitununuU ell,utHomines afuisinrempubli-
tlCi Invention cam meritis aiit ingenio defa-cati-
ment, i)it(feU lafTcn? 3Φ facje: orecelebresluöanteminipfopartLi
tHeiilce PPiffens TS^ettigC/ ober fuo MachinamMeam pro virili fua
Srtr lltemanb tc ί>αβ commendarent, aut media ei pro-
^eute i)0n QtOtTcn Stttfcf)CttUnt)Cre- movend^aut etiam confervandae
dit t()rel 'Betfianisf^ / fcic&e in i>eti neGefTaria aut utilia propofuiiTent»
®fbui)rt tDet)ttent>C (^rfinMUIg/ f)Cf Haud iniquum igitur fuerit, Do-
i)en Ort^ pro viriIi i)dticn aitgeptiCi mini Mei seftumatiflirai, fi, qiiem-
fctVUnD Jll noi)tiger Promotion oOCt admodu mihiauxilio fuiftis, com-
mtr Confervation,i^eptragMjeSOliti mune bonum promoviftis, meque
fd \)or0erc()lagett i>ni)en|Iviten. ©αν^ latam a vobis opem deplorare po-
tmmic3t>t; iicbett ^crrcn i)Ãlff' tius quam depra^dicare coegiftis,'
|tci)e ^eboii)en/ Mi ^uk bt^ ita triftes non impletorum voto-
forDert/ ηÎÎ¯Ï Ã¼ber nm J^uiD rum veftrorum frudlus hucusque
ivemgei'|αlίÏ^elVαl^fCllff5Cn ίαJTcu/ reportaveritls. Qiiod Îι vero in
tUfo gciviunet ltn^ genieffet ji^c eam abiiftis fententiam, quod tota
bitiià eures η^Ï h^c Machina non fit ejus pre-
sef4ttiÃten IDcrlaitgefta 5Dlet)i tü, ut tantum oper^ tanrumque
nct ifcv aki* cttva/ es fcy bic fermonis, aut in communem or-
cb^ fdbfi ÎίίÏί yv^Hyl bap man bis univerfi ufum fumptus eidem
fo viel unb Gebens impendatnr, Amabo vos, edid-
brrtwf UÎ ^ pro utilltate te,red omni animi rancore<5c Ce-
communi Drauf fpendirCU/ leberrimorum olim Virorum con-
cict: ttxvi C^ md) fci)n Uioge/hazar^ temptu procul remoto, quare Ma-
dircn foUe: JC. βο jilgei tocf) mit china Ha;c tot jam feculis noa
I 2 minori
( α )
|
t:ui)mi (^tmefeiie gcnte ^u meprifirciu «M)t fotir^er j^iemiicixf οÎίαι/ IViachinClV (DiC buvcl) ^uiW ti^mt Svrafft gei)ent)e invention,) jÃrationesaii^ett gfieget/ unl> öber t^öi vecitfc^affene (Bemiti)ter en bagatelle traBirt |
bin öett)i0/ ίαβ e^ Hejentgen nicf^t illos, |
C )
©Ãiaettacö «ηÎίη^ jlIoSjquirdentiasrTistiiraieSjMqui-
n^erfo Ï taxircn / ÏÎ¿Ï Î±ÎÎÏ hUf tatem, Gloriam & Honorem Sui
Scienfiam Naturalem; am Creatoris diligunr, Eiqiie fe tantis
tvemgfi^^^ akl' \>U / UKlci;e i^ic ©C^' tamqueinfinitis ejusdem beneficiis
rcci)tiqfett neüfi i5i)t*e unt» Sob t()# cenfent obitriaiffimos.
m @c§opffer^ lieb ijahml unt» (ÎÏ
li)tne m feine uttermcfillc^e (Sitte
iu hmcfen v>evOuni>en aci;tcn.
(Soiteabcrmemci:@ac()e (Dagtte Ar num in mea hac machina
i^tCt importance gcmdfi Î ÎÏ Î Î¯Ïί quidqnam adhnc defideratur, ut
ttttt auföCti)anett Jg^anim ί}αί cm^ ambabus, quod ajunt, manibüS
^finigen tverOen ivolien) ÎÎÎ¿Ï etu>a pro merito fuo nondum fit exce-
tva^ fe()len? 3Φ glaube/ \\id)t^ an# pta ? nil ego quidem aliud inve-
ter^/ aU tag jte ηÎÏί an jemand De^ nlo, atque quod me & nomine &
m SBelt^Jen^mtefien Seitie/ali>ei# loco cbfcurum & fua tantum in
Iteu Carteflum, Galil^um a Gali- GOnfcientlajOOninfplendida aliqua
lasiSjHugenium,WeigeIium,Stur- dignitate collocatum hominem,
mium,Leibnizium, Ãί)et^etel;noÏ non vero Celeberrlmum aiiquem
iebettKn; foni)eniaiveittenme[)Vtni Cartefium, GalüEEum a Galila^is,
lU^;lίÏett aU άηΫ:ι1Î¯Ï ijregjit^euieui Hugenium, Weigelium, Sturmi-
i)Cn 5D]antt/ tvelcf)ev* nomine & loco um, Leibnizium "aliumve viven-
obfcur n)ar/ ί)αί fommen mÃfTcn. tem adhuc Clarlflim^ FamiE Ma-
5i(icm tt?ann i^at (ÎÏ t)if (]OttltÏe tkemati^nm naäa fit inventorem.
®eiit)eit mit ti)ttn t>er^letÏen (öa^ Verum quando Divina Providen-
|)cn Uttt» (οÏδείÎίÏ^Î ^iuflarbeitlini tia fua ifta dona excellentia & in-
gClt/tVOi an f)oi)e ^eifoncn/ftol^e ventorum optatiffimorum inven-
ingenia unD ^VOffe ^aiiafte gebmi^ tionem folis tantum addixit Viris
l>en? wroe ηÎÏί fclbft tiufcr ^ei)^ aut ftatu aut ingenio aut opibus
ÎαηÏ) mto im etalle toon Summis? Nonne Servator ipfe
einer bei) 931cnjii)en fc()c unangefei)ei Nofter vili in ftabulo a Virgine, in
«en^unqfvau j3Cbo()ren? "^Bectva; oculis mundi contempta, in lu-
m l>ic5tvofiel? Un0tvevi)?o(terä^ cemefteditus? quierantApoftoIi?
^ conti- , I 3 inio
( 70 )
Ï
|
contireit (iik ©tlttpel t>tm l^Dti ^Mftct Dcmnaif J£)etten imt^en/unD imt ^tr elÏ
tgen βÏαη^ erquick en/ hnite nnD Durfte niemanD UnD nun biet()e Î¯Ï Î±Î·Î·Î¿Ï/ mit Ï ncuerter Courage, feDerman^rui)/ nid iu ki^aubte«: unonndi^ebieri mit |
imp quis recenfere polTet admi- Velim igiriir fciatis, qnotquot Undeetiam recenti adhuc vivi- plus- |
( 71 )
tnit tttterfcC)t:öcfet1 eine aüemiaiige plusquam locoo. rmperalium δί
Q[Bctte mei)r αί^ loooo. publicand« fme omni gratiarum
ttcfcij P«nilsi)rtl(?cr/aäione Machinae me£e erga mu-
Infi meinet ArcaiiiunOctlia\qieic()en tuam tant^ fiimm^ fponfionem
@umma<Bc(i)ei?. 3Îί ÎÎÎη κηÎαÎ1ί) cuicunqne nulUtatem diäi motns
llbcrfdnerpr^romtivm (Jr^dtttnià demonftraturo intrepidus offero,
in feiner Thefi fo firm ? fo tvito ii)m Quod fi jam quispiam de pr^fum-
ία Die Acquifition dnev fo anfe^nlti pta apodixeos Cuie veritate eft per-
ÏηÏοÎί (Belt>eil/ fambt tev raren fuafus, ei haudquaquam acquiren-
uno il)enem ^ηη|Ï Der i)JIlti)e n^ertf) da tanta? pecunlas fumma & rarag
jei)rt / ftct) mit mit emjnlaflen / »OC pretiofeque Machin^ mese cogni-
DemUtti)eti Der jlunfMinO tio optatiffima difplicebit, fed
tigfeiMiebenDen , cognofcente & fententiam ferente
» arrium & fcientiarum amante
Mundo fuam adverfum me caiifam
perorabit.
©amtt aÃetttiemmiDfolcger J^eii Sed ne hujusmodiheroum quis-
Den Ctne^nfjfliltCÃt ODer Diftindion piamaut effugia aut diftindiones
fint?en möge/ ob tvdre mein Inven- aliquas comminifcatur, atque fi/>/-
tumalsl cttvai^ extraordinaire^/unD ventum hoc meum ^ utpote aliqnid
ni^ eine curienfc Machine, indul- extra ordinem ramm, ex indulto
to nnD ampliffimi Machiniftarum & fingulari Ampliflimi Machini-
ordinis gratia, n>Oi mitDem i)0()en ftarurn Ordinis gratia fplendido
S)'lrti)men eine^ Perpetui Mobiiis Mobiiis perpetui nomine poiTet
^ÎÏην ^ut>eci)ren/reveraakv Da^jei compellari, re tamen vera illud,
tiige/ (tvelcijc^ Die ii)enetfien SDfldn^ ut quod Viri AmplilTimi jam du-
net/ unm5glic{)/ per apodlxin dum per Mathematicas Apodixe.«;
Mathematicarn ί)ίη unMvtei>et an<= impoffibile demonftrarunt, eiTe
gegeben) fonne iit gav nid)t (l^n;. nequeat, imo ego ipfe non intelli-
j« Î¯Ï mitfle felbfi nictjt tjeifte? gam, quid vexati problematis ha-
()en/ m^ man nntev tiefen i)^ai)men öenus fub hac appellatione pro-
jemaien m ein Problema vexatum prie venerit: Cauf« hnjus cogno-
fi^enti fcend^
( η )
d0eiti(t(5öemWCti)a^eK. eofc§e fcendas & definiend^ fundamen-
tcfTcniUiÃivÃcflicJereal-Definition, tum hanc pono expreiTam fub-
pro fundamento cognitionis caiife, ftantialemqiie mobilisperpetuide-
iml) fage: finitionem, &dico;
iEih Perpetuum Mohilepure Me- Qi}od mobileperpetuumpure me-
thanicumy rck ÃIC h^tuiytnW cbamcmn, quäle a Viris Celeberri-
jie» £cwie jemrtls t>â¬rl«ltget/ liy mis haöenus eft defideratum, nil
i^nbeiTÃ tlicl)t6/ eine Machiney fit alind, quam Machina Materiar
t>cn materialifd)ml f<>\B\id)<iUdy libus & gravibus entihus & com-
jfVbweiiCii Entibus tittb refpeäive parate partibus hac ratiojte coii^
Tartibus bepÃcjialt JWfammcit fiansy ut mUum femel ab extrinfec»
geftl^ttl bap (le eitteil eiltmal VOtt aceeptum, nunquam pofit amittere^
(tn'^mttnpf^n^tn^wMotum nim* euniem perpetuo ^ idque fme novif
mermel7t:TV?iebecvci:lie{)rm/tOiti extemo impulÃ, Meat comi^
berit infiniment, Witt) fans reprife nuare,
continuirm möfT« K..
' ^ie ai)Ct; dtlC alto Quemadmodum autem hsec ita
Mahine mit ί)θÏ(Ïοη D^ecpt tiW per definita Machina quam ^quiffime
fe δί fuam forraam mobile perpe- per fe & fuam formam Perpetuum
tuum? OOCV in motu per- aut potius: in motu perpe-
petuum permanens ^eiflet «ttD ift: tuo Permanens 6c dicitur & eft ;
i\tfü tf( e^/ mm Ci^folC^e feine qua- ita etiam , quando hxc machina
litatem impreiTdm & permanen- hanc fibi impreiTam <Sc ab intrin-
tem, ani)em t()me cntgeiieugefieii^i feca vi fua permanentem qualita-
teil/Ot>cnt!tt ti)m connedirtcu/jCi tem aliis fibi oppofitis aut fecum
t)öc(} feiner ^l'afft niciji dispropor- conjundtis, fivjs tarnen fticultati pro*
tionirten mobilibus externis Otet portionatis mobilibus externis aut
peregrinis mtci) imprimiren imD peregrinis poteft impertiri, i^/irx-
füldjC mit ficf) fClt iXiU quam perpetmm mobile, perpetuum
ben fitn / ein piusquam perpetuum pilicet ttwvens^ eil appellanda , id-
mobile, ÎÎºÎ¹Î·Î¯Î¯Ï ein perpetuum que tanto graviori cum ratione,
Movens junennen/ UnO l^iefCi?mit fo quod interna ipfius conftitucio mo-
Viit tum
C 7f )
t)iei gi'ofifrm^tecfji/ö^ feilte interna tum hunc ciens ita eil difpofita, ut
difpofitiotaiitermovensaufloicjen vis ejus motrix , quemadmoduin
§ufTe fte^et/ Dag fu gieicf; ailm mv^ in alüs potentüs mechanicis, ud-
i^enr potentiis mechanicis, adden- dendo, fubfrahendo, muicipiicando
do, fubtrahendo, multiplicando & Sc dlvidendo etiam infinite aiigeri
diYidendo, αÎÏÏ in infinitum poffit vei imminui,
«Ut) uemintert i^erisen
Unum adhuc fuccurrit, quod
tag jet>m!ian/ivdci;et:DieSernunfi kic monendum videtur,quod unus
«tc[)t etwa incarceriret öi^Ci: ^ar quisque, cui noà omnino ftolidum
pci;relegireti)af/i)iefcflkcaile93i# cft fmdput, datamame definitio-
feDeitilicije Definition ίÏÎÏίίÎÏ felfeft 'nem quam faciilime reftringere &
limitiren «nl) (tegitiffcn lonne/ Mg intelügere poiBt, quod quemadmo-
tVice^unmogM; fci)/ nne neue Ma- dum impoiTibile eilmachlnamali-
chme Jinnaci>en / Ïζ aug dnei* ge^ quam absque omni materia magis
i\)t||en Materia velmagis vel minus vel minus duraturaconficere (nulla
dur^ili ijnmaflen fetne Materia fiquidem hoc in mundo materia
^fpm iverDen/gefÏlvet(ieirt m concipi poteil, qu^ ^terna fit, §c
mMt|eJ)n to/ Die ÎÎ¯Ï in (JmiQfeii nuilimutationicorruptioniqueob-
ιιίÏί abmi^e «ηδ dnmai h^thu^m noxia) ita ufurpata a me indefini-
tm Dergangltci) \mX)m jmtffe) aifO done vox prpetUQ, nullam iÃter-
t)Ct;fte^e ÎίÏÎÏ Î¿Î· feibfien/Dagiia^ in nitatem, EiTenti« Wmnm fimilem,
tct Definition ^ebraucijte infini- autin fecuia infinitaextendendam,
ment, Obel- Dtefe perpetuitas feine Ted perpetuitatem comparatam, 6c
:eternitatem Diyinse eflenti^, Mt qu^ ad ipfam materiadurationem
SeculaSecuIorum involvire, foniä reilringi debeat, fignificet. Si-
i>evn pro materia rubilrata,adeoque quidem duas hafce voces inter :
pro durabilitate refpe^iva, non ab- perpetuum δί ®ternum, quam cii-
^uta genommen miten muffe» rate difcemi debet. Quod in de-
etntemai inter perpetuum&^ter- finitione diaumeil: Ãe nmoex-
num ηοÏ, je um je ein nmäU^tt tmw imp^/mtdliziAebet. qiiod
Untere κ machi-
m ( 74 ) m
Itnteifc&df ^tt tttac|m"f^l)tt UnrD. machina h^c mea omninö disp^r
^ai Sans reprife Ïα exprimirc^ fit horologio cuidam, qiiod vi ela-
fijincl/ Ï^αβ e^ fein Wi)vmvcf fev)/ terum aut ponderum identidem
tvcl^c^ turcC) aiiÃusiei)cntc getiecn attrahendorum impelli debet.
(elateres)e0ei'®en)ic()ic/ C^ fci)e fo Qiiemadmodum hoe ipfiim jam
ian.^e e^ tt)0(ic / getrieben tt)eri)cn fuprainniiimus. EEeenimmachi-
nniffe/ t\)ie oben aübcreii^ pugfam n^? qu^ vi ventoruni, aquarum,
ntidret iWten; Î^αηη fl>ici)e Ma- ponderum aut elaterum moventur,
chineit/welche i)Urci)2BinD/^afer/ Utut id longiiTimo tempore acci-
<inftU3te()enDC ^etvic^te unD?5eDern dat, motusfuiprincipiumnoncon-
(fblte C^ anci) \)iei an etnantet tinent intra fe, fed illud ab externo
gefcie^cn fonnen) getvieben uferten; accidente mutuantur, non funtper
^aben PnncipiUT0MotusntCi;i fe? fed per accidens mobilesaut
in 5 fcnDetn extra fe, (tnO Î±Î·Ï Î·Î¯Ïί moventes: ita5 ut motus non ipfis
per fe mobiles cUt moventes, futtii mar .inis, fed alicui extra illas mo-
ttm per accidens : tergefidt unD torl proprius fit, eoque quiefcente
clfoj taf Motus ηίÏί tenenMa- motus Ipfe Machinarum conquie-
chinis felbft/ fonterni()Vtn acddenti fcat, ne dicam, ut velputvisculum
ctgen iit I «nii bei) (grmanginng l·^ agitet moveatque. Qiiibus de cau-.
fn\ Mi Machinas felbft ftitie ftef)en/ fis nonnifi minus pro'^rieperpetuo
gefci)tt)eigr/ ί)α0 fte einen @iaub be^ mobiles appellari poiTunt,quia fci-
tv>egen foiicn, CiBegmegen ^e αÏÏ licet principium illas movens üs-
iinl^eril ηίÏί rtBnnt abufiveperpe- dem accidit, non feciis ac, conne-
tuo mobiles genennft n)evi»en fom xis cum machina mea , Trochieac
nen/tt>Cil nut t^t movens aeciden- hydraulic^, ciÃ^ lapidibus re-
tale ein fclcije^ ift / eben wie icC; bei) pletae & pilis ilUs ligneis perpetuus
nteinenäBercfei>iemtÃe()encfte'2Bap eornm motus fortuito obtingit,
fcrί@Ïneefe/@ίαnlptfen«n^θίein^ quia ea acaufa alia, ut fupra dixi-
^aften ein Perpetuum Mobile neni mus, motum fuum mucuo acci-
»en feite; tt)fίlfίiίiί'^ÎÎ>eVί>bbefÏÏeί piunt. Î contrario in hoc meo
l)cncn Gaufa befagteVMnaffen getliei invento ipfa vis movendi & alia
len Wev^en quoad durantem ma- agitandi ipfam machinas fubftan-
teri^m natn
m c 7s )
teriam. tn foicijem tiam co.nftitiiit,5c absqiielpfa taiE
metlKU ^ercfe Der Motus oUt Me vi tota moiesnil eft nifi niida ma-
kmifti |Î¯Ï ijcnjegen ttei^ teria, totamque crafin iliam ami-
hm I^U fciuicn formam Machina? fit. Ipfa vero machin^ qnies, ab
auimaci)et/ fotiDet: weiset'externa eaque propondennte fa-
riifte mei)r lltcijt^ αί^ ein muut ciiItatecaurata,accidenseamorak,
J^auffe Materie ift/ ti)tt gan|e qilod ea de caufa producitur, ne
Crafiti V»erio()m! int S)ie ?inp Ãne eaufa ipfa machin^ materia
i)alimig ÏÎ J^emmmtg aUt m prämature nimis deftruatur, qu^
Machine, Wtid)C ÎÎÎÎ'Ï ft&ermilfilBe ipfa tarnen deftru(aio, five ea vel
αU|fci1iÏeÎen>αίί 9efc|iei)et/ifieitt partium afFriau vel laceratiooe
Accidensmorale5tt)attli mat1«enii Perficiattir, nudum eft accidens
ÎÎ¯Ï Die Machine Ã)m langem ipfiiis materi^. Nam quemadmo-
Conrervation, oi)ttf ÎηÏÎ tt>ii dum ferrei aut plumbei globi for-
iauffm iaffeiL iliimgegen Die^ ma in Sph^rica %ura confiftit,
Jettti^c fo ÏÎ·Î¹Î½Ï ^l^nnfe-iint) Seirbtt^ eik) h<ec prse illa ignis violentia
ttxa ge(^ei)e« hml maturius colliquefcat: ita major
ein accidens materise aut minor globorüm horum li^ia-
inat Wie cimt eijirnen tmi) l>iei)et:i bilitas no« a Sph^rica eorundera.
t\n\ luget ii)ve Forma in rect>tma# figura, tanquam canfa formalij Ted
qej; Sphsricitrtt 6efi^f)Ct/ xuiD abei* a fola & iinica accidentali matericC
Uc eine tvtt $cuet* ci)ei: jetgei^et ai^ natura dependet. Quibus decau-
Die mx>m; Ï tfi Die mei)tttt OUt fis defcripta a me mm-bim per β
t^etti3eve©ci)mel|i)aiteiifol#etSu? mobiUiyQtCi ex materia maxime
i^eln ηίÏί m\ if)Vtr fphi^rifclenFi- fragili compofita lit Sc conftruda,
gnr Der caufa formali, fc«Dem asquiffimo jure ferpetmm mobile
ieDigii^ phyficalifc^ev pure me^hankum, quäle pr^clarif-
feniieit materiie accidentalis Ï Ï fimi Mathematici & Artiiices dii-
iennen. 'SBttrD Deromegen eine dum cupierunt, appellari potent,
0ben4^i(^)l1ekne Machina per fe idque haiidaliter acpiumbeus,imo
mobilis, mit l^cTOOttinienett iHec^te/ cereus globus, globi nomen seque,
ein Perpetuum Mobile pure Me- ut ferreus, promeretiir, licet hie
chani- Î 2 igaern
ί C 76 )
|
chanieum, tt)ie ti ^ic fvefflicfjflett i)alt ftcOfcm^aavatti)ev^/ ai^eme Nam forma dat eiTe rei. (j^ jbi aUt i)ierl?ei) jeUerman CDiefltngjc, fabriciret xmmi t>U Ï>0Ï nid;iOi)nei?ie favorable Condi' SBeiiebt nnn nocf) jemani) jti jtvei^ |
ignem aUosqiie graviffimos va- dat Ï rek Ubi tarnen id ipfum unicuique Si cui adhue dubitare placeat, adeo |
C )
gkubttJtoiACtt ttmfimibm xml· adeo peöore fuerit drcumftan-
l}5cf>jl4U1ci)^Miici)euAirertionibus;, tiis fidem rheritis, aiTertionibiis
^crmmfftmafltgett unÃ^sanDgreifi fundatiiTimis, & veritatibus iuce
li^en am {tegenDeit meridiana clarioribus fidem abnii-
ten tcimn ^ei)fau gegeben/ otev erit, Inventori imo potius ipfj.
ieminventori, jai)iame^l'i)er lobi rei laudatifliin^, quo focietatis
iM)eU@aci)e/ ^laKgememer Avan- humane emolumenta promove-
tage, fetneetpege^ favoririrct^ii)^ rentur, nulla ratione confuluerit,
hm. @intemaien fo IventgMe ÎαÏίί Siquidem tantum contemptus in-
girtubigfeit (^i)Ve/ii? tfiel \?evt5tenet tm decora ejusmodi dubitaüio δί judi-
(BegeiU^eti fo proprü pertinacia promerere-
fei m\\> opiniarrete Serac()tun^ tiir, quantum dedecoris nimia ni-
3ft abev jemanD Ãt feinet 931ei)ivung misque prona qu^evis credendi fa-
dfo gefeW ^^ nulUtatem eineö alms Tibi ipfi confcifcit. Quod fi
fblct)en / je^t beutlieO definirten autem aliquis pertinaciter adeo
^evcf^ tVtDec mein öbevflüfltge^ pr^coBceptae Cux opinioni sdhas-
^ejal^en mt> ailgfui)ritcf)e Spedem ret, ut nullitatem hujus clariiTime
faöi Ï be{)aubten (Î¯Ï Dennoch m jam definiti operis contra iteratam
trauet / ber t()ue ftci) nut* ItJit bev bei meam affirmationem & quam da-
fritÃtenSumma(Belbesi balO i)eniOt:/ riflimeenarratamfaitifpedem de-
mac^e @ic6ei*f}eit/ miD ftipuüre bte monftrare nihilominus confidat,
ibUt nteincrno()tige Conditio- is propofitara a me iponfionem in-
nes ebenrndflig/ fo balb ftn^ eat, cautionem & feGuritatem pras-
ten/ ttjie imprennables feine linb ftetj &in conditionesmeaex parte
meilie ©i&nbe fei}n. neceiTarias pariter ftipuletur. Nec
diu erit, quod OrbisUniverfuspoi^
fit definire,quam robuftas fmt ipfius
quam prsEgnantesfintese, qua; pro
me pugnant, demonftrationes,
Da αικί) fevntet it)tev ηίÏί menig Cum pr^terea non pauci futuri
fe^n tV)etben/ mki)tl fo gerne fte biei fint, qui, quantumcunque hoc me-
fe·^ jnein bi^benae^ Arcanum batt> um arcanum publicari cupiant, Tua
V" juris 3
( 7-8 )
|
joris communis |lt fei)lt tvflttfcfjm Promotion pro virili imtetftlV i}ml Ïί?α* Oencnjenigcu fo aüOeitit^ (Î¯Ï mit Ut ignorantia fa^i 5c rei, uDev tf)i reeiiement no()ti3ei' maficrt patrocinircn tbimci tvelct)â¬i er termau/ Î)θÎ^ÏÎ·Î¯Î¯Î¯Ï Denen ex ordi- 6οΦ |
tarnen ex parteeorum, qwse mtrzi litia |
( 79 )
«ni» ^utti^l ja t)ie (jefamte Ãtia pertinaces non aliter, quam a
honete iPdt gcbul)rcuD imploriret mejamjam funt declarati, habeant
^ai>ett Uni/ Mc U1 foicOer I()lt5: me- «Sc ieftiment, quoad ob illatas mihi
chancete i)C^iHatttt)C ΠίÏί^ aw injnrias Deo, Magiftratui, Proxi-
tct^laU ίÏ(tcevciave/ ^it a^ten/ mis & mihi, m ^qauin eft, fatis-
ftet5e^mirunDmeinevea4)ebc5= fadant.
mefmmTorts t)ali?et7 TO^e Satis-
faktion get^mi.
^nOern abay tveMje aiie mit ^U^ AHis vero, qui eas, qu« mihi
gCfiofTenC / in tiefet Specie fa^li gCi öbtigerimt & in hac fa<äi fpecie a
flagte Adverfitateu/meiner eigenen me funt expofita?, res adverfas
Caprice t>e^meflen / mit judiciren mesB ipfius pertinaci^ attribuunt,
IVOÃen/1$ fe^ defiance, disre- judicantqne, quod exigua illa fi-
commendation , meconnoifance des, inventi mei eofitemptns, te«
mit) Disgrace&:c. mirBe^ gefamtei; nuis illi gratitudo & gratia mihi a
^inifliXtnt) Profit- ifei)eni>en "SBeii/ toto artium commodornm a-
mit unt> nM)t O^ne legitime mante Mundo non fme iegitimis
UlfrtciXtt begegnet / tnmaOen Î¯Ï ja rationibus obtigerit, & cum inte-
meine @ac|)e/ Capricieufemenr, in^ riorem Machin^ meae ftruÃuram
iiien^iö nod) niemant^en/ Î±Î·Ï i>enen obfirmato ad hoc animo, nulli et-
honeteftengeiUen nicf^t/ 0i)ne^ovi)eii iam honeftiffimo mortalium abs-
t:iaenai)nti)il(fleSnfnma©ette^/miO que praevia certa? pecuni« pollici-
c^Diict) Pflejcigtcr Set:f(|megeni)eit tatione δε juratö promiiTa fecreti fi-
i>i$ ^nr 4>ei1)mtt)fnng/ \mx fel)en/ deusqne ad pubücam divenditio-
gefcInDdge miv abnMjtigen laffen nem5monftrarevoIuetim,nullum
boiien : (So ijak man ja De- aHud ad arcani hujusjtoti Mundo
couvrirnng fM)Ct .Ãan^en QiBeit admirandi, notltiam indagandara
furprenanten Curioftte mtc() beffev fuperfuerit medium, quam fi, ad in-
ηίÏί ^U obiigiren/ Î·Î¿Ï meine Ca- fringendam animl mei pervicaci
price μι unieittect)en geivnft/ am? inventum ipfumfufpeitum &
Î^Ï eine/mit mÏt^ anl»et^ al^ contemptnm redd4retur,nec ulla
I^^ÃVCfli^ev Decouverte JU redref- debit^ aeilimationis ipes mihi re-
fireWi linque-
( to )
|
fiTmUt ^Ctt1ic|>t ^ xml· Difcrediti- nni'nfci)etl / imD Terentianif^e recomendircn. ^aiin XVU lautetil bk\) bamit Ãle mim unb Uw- mt / ÏνÏÏζν Subjeti , fo et: tti vilaincil Maxime geÎrαuÏί epiftoias Biiccinaforias,ad Herme- gaben/ um i^ermttteift foni5eri)aret; öei;ne/ |
Unqueiretur, quam fi idipfe Orbi Amaboenim, qiiis & quornm ifti non intelügit, iurpea:um effid- am Ante triginta Sc qiiod ex· temnen- |
( 8x ) m
/ ΠScrttttet foite ii)m t^te temnendum mercätor ipfepati co-
'^aavc umfoitfl/ oi^et: ÎÎ¿Ï mit geremr; repugnanti vero Mer-
i^ani'glTiffii^^'t'Meventeübcilafiett/ catori comminareturj qiiöd eun-
unreal tvotic er ίί)Πaiient^alkn dem apud omnes ut raerdnm cor-
tilamiitli/ αί^ CiUCU^ClfdifcCjCC tiCt riiptorem & hominum lionorata-
©iuÃe uu6 e^riicper Seute ukvijpi:? rum deceptorem eiTet traduihirus.
tt)ei(er.
' 3Φ Wmre mm akt ntic/imD Certe eft, quod hic omnes &
fetten infoitlJeri^eii / feiner quemcunqne obfecrem & obteiler,
unt) guten JU fagen / Iit haud gravate edicanr aut mini-
tlUV in ktencfen/ et er tuol fetnei! mum fecum ipfi ex ^quo & bono
ÎÏ Î±Î·Î· η an meinem @te(ie deliberent, utrum Ipfi, à in eadem
mX) in eben Den UmfidnDen njave/ mecum conditione & circumfl:aii-
tinXOztdl VPOtmf all fd» msforent, opus aliquod, cui for^
(BiiJif / itiyu I (BefUllb.-i5 rums fiias omnes, honores, fani-
I^Cit/ ®elb üttb Pecmogeit/ licb(l tatem facultatesque, ornnem labö-
«nberct)Ceiblicbet:2(cbeit/OTllt>C/ rem, induftriam, vigilias, curarn
Ãoröeit / Speâ¬uUm\ liltb& vircs, eventus adhuc minus cer-
ttm0 teitiei: fübfiltc. hazardiret ti, irapeFidilTentjad hasc piiusqiiam
Uni> in i>ec Îί)αί i)ran ÃiU)enDet/ ja illüd inveniiTent, paupertad, debi-
Ãbec nOiC) gar |Î¯Ï iu^imtui^t/ toribus variisque incommödis fefe
<Bci)Ult)en / unt) Ungemaci) ge^ reddidüTent obnoxios, Iitrum, in-
feiKt / ei)e evii erlangen Tonnen; ^nn quam, mventum & tantis impen-
«ac()DeiU er^ erlanget nno fo t()euer fis impetratum hocarcamim, quod
workn/Dag ersi mit 9iec(;t fein vel id^o unicum fuum terreilre
irrDtfc{)e^ '£leinoD nennen Cymmeüonnominare poflentj ciii-
fan; αίÏÎαηη einigen fceVKin Pro- vis temere provocanti illico eiTent
vocanten ^U gefaüen proftituir'en/ proilimturi, exiguo prerio vendi-
ODcr UieUtgft meveodiren ; unD balD turi, & pro hoftium voto publica-
ttacb fsilK turi, quo cuivis innotefceret, qua?-
brtrtljate: ÏΡαδ eöDumt VOtCP nam ars, rhefaurus aut arcanumin
inyento fuo abfcondira laterent, δÏ
L fub-
( 8Ã ) .
|
tiif watel «tt^ tt>6rittttâ¬ii ÎηίÏί abenneimci)V θαί)ίη Ui t)a6 et Dabei) fein itc^tmaillge^ Conto nftftnDmmoÃc ? 3ÏÏίαÎί^ fcetencfen. fa/9voffettDatJc£! Pr^mium. ^aufeut» ^i-tltt^Cl foi' mt |
fubftantialia' eilent Machin.^ ipfius Artes |
-C )
" Artes omnes, qu^ vellevi vef
gav «mp'itri i)at / tt)Ct:l)ett Î±Î·Ï Â«Î¯Ïί nullo predo haben poiTimt, umt
iveiti) geOi^item J^aivetc&utcijtmif utiliffim^, hoc ipfo evilefcunt.
altJimei)meni)e Vifiten iint> Quantum onus fex a quod excur-
gufi^ruci/ um ^efantmac^imgtPlii rit > annorum fpatio humeris meis
Uli m realite, duflctlic^eil fenfiimpofitum ? quot viÃtariones
Uni) EiFeas tlieinev Modell-Machi- ^aUoquia, m8c ipfamachin^me®
nen/ «bet 6.3al)t; faft aUt \mU «xiftentia forma & efFeÃus
tte 3eit fpendiren/ ml· «ttjei>iici) quam plurimis innotefceret, tem-
toerfaumeumüHen/teraertalt/ pus & optatiffimam compiura mi-
Dag Î¯Ï faum Jia agendi occafianem mihi furri
Damit »eifc^onet fidben thmm x puenint? VixiprisSabbafhiDomi.
m^^akic&abertamit nwrbeiiy nici diebus Jicuit eiTe Chnftiane
la^ mtc^ unti ^te^ötcüitgcn Dcrguöi otioftön. At quam ex his Omnibus
f^Clt xml· ÏάÎ) ηÎαÏηΠtmu? accepi utilitarem , qu^ me meos-
^ttttvort: rem unllius pretii! 3Ï que ieliciS pöflet reddere 3c bea-
ntepe wi ICOO, ^ÎÏξÏÏΠίÎ* tos ? nll ultra verimodum dixero,
^otum ei)Ve mtr ®Dtt Den xmm' fi nullius preeü rem mihi fere red-
fiöfjlici)en i£tlt atrbeitei: ditam affirmaro,nifi forte iitilibus
iP femeö S^OlynQ v^mt) y «UD ^ pretiofis accenfend^ fint pro-
qui viilt finem jdebet etiam media fundie pedum j capitis totiusvecorr
velle, ad finem ducentia. ^mifi ... poris indinaltones, Sed utut h^c
imö ivairtafftig l Î¯Ï Î±Î·Î· jemant) fuantj Divinum üIudEfFatum mi-
ntir lAori)evo tti^t^ aufote Commu- hl facrum efto : Dignus efl ÏÎίÎ-
nication mciltciArcana accordireil r'iusmercedefia. Neccontemnen-
imt> gel)en Î¯Ï Î¯Î½Ï» ; θο Î¯Ï Î¯ÏÎ> tU dum etiam duro illud Philofopho-
Î·Î±Ï (ivaunt>u eac^e/ tie lf)m rum phcitum : qui VMltfinem, et-
llicfct mctcx genommen tvcvtjcn UW iam media ad finem ducentia velit
n>cg ()at}^tdiv>emiiecti)mi; S>ann neceffe efi, Medius Fidius! nifi
i^ie' fci)l\)inimei glei^(\Utt in aliquis, priusquam mea ipfi arca- ·
Hypocrifie mit) fierte. i)ie Ca- na communicem, certo qiiidpiam
reilanre hypocrifie WÃ^ dnem etne^ mihi addixerit aut reipfa pr^ftite-
La rit
( ί ^ )
|
^uttji t^jegm tu'cit Jgod)^ Miracuia attgefei^ett / bot* fo me- l)aätx noct) Keffer i)atte maci)eii «en |
ritj is, iibi eam, qiias ipfi deinde exer. |
( )
nen «m f0ic|c^ ti^ tlp exercido fuum jam diu reddidit:
lieber'Bcröeitu«9 fub Sigillo Silen- nec difpari ratione, quisquis arca-
tii iW behalten/eitii»ecfen wnl> com- ms artes akeri fiirripit, easdem
municiren mÃffe«, impedit , aut fuo eas fpoliat pr^ii-
dio, Ulis ipfis melius de repubhca
mereri cogitat, atque is, qui pri-
mus easdem adinvenit. Unde non
raro ipfi rerum utiliffimarum in-
ventores incomodorum Horum ti-
more du(ili res nobiliffimas (Sepram-
mium haud vulgare promeritas re-
condunt, 6c 5 fi res aliter non feraf,
ftoeta fua fecum mmuio inferri
malunt, aut, quod unicum fuper-
eft remedium, easdem in emor-
tuali le(fto fuis, ad tempora magis
faventia fub fecreti figillo aiTervan-
das, concredere & communicare
coguntur·
S)avitm fo tje^eu^e taö xMi<i)t Ego coram omnlbus, quihono-
^CVtt'ilUClt X>tt gani^cn koneteil rem & juftitiam diHgunü, candide
un^.ÎcltÏttöfc!tί'ltet>en^en ^eit; profiteor, quanta mihihis excau-
ball tiC tn Confideration Dcflcn \va$ fis itet fiducia, quod & diöa a me
ÎÏίί^ΰ (Kpigt/ um mcinev Tuit accuratius perpenfurl, «Sc me
gcbEmtcl^tcn'^ecreteiTe UUt) Conte- ob Pyhagoranim meum filentium
piance Wificn / ÎÎ·Î¯Ï Î¸()ÎÎ ^mtgfame ^Sanälifime obfervatum fecretum
(JltmUm^ l^CV mxd) ί^α^μΠJn)tnÃen^ett absque pr^miiTa abimdanticircum-
llmfidnlicnici)ii?cvi?encfen/n0"c{; inel· itantlarum, me ad idipfum impel-
n^augcv fci)eitei! ipet^e. UnD Ãe* Ientium,cognitione non fint judi-
iijatve i)tmilitauf^-^Wic/^ai Î¯Ï camri, multo minus damnaam.
nicijtö i)0i)ev^ ίÏ
ίmfÏe/ αί^emefoic^e Adhxc UmverriS quam fanaiffime
Situation imiWiX in mu affirmo, quod iiihii ampiius optem
Ï L3 -atque
ί )
|
Â«Î±Ï tt\m0t itcijtm^flisei: öuüöcn fhwui mit Ijet ί^Î±Î½Ï tm Hiftoria inventionis, toebj! in \)ictett giguita/ ÏÏηΠ|
m\ mtt* tt^o ta feine iiioi\iici)rte^oÃ^ tum |
C δ7 )
gefuk-^t/ ηηÏ) se^titfei f)at) tum primum arcanum hoc mundo
mict) aUecerft mit tec adeption, DC^ deilinarara, & mihi ob fidem meam
tcpOGBeit ;iUöel>ae|tcn/ mtr ab^in & non interrupmm fervorem
metttClt (Blaubeu mί^ beftanDigetl quodammodo promiilum obtine-
eifer 9iet§famüer^eiflenettArcani, rem. Ubiperrpeftotamadmiran-
jucrom Dac^oannijonfci mm^ do Sapienti^ Divin^ duftu cogni-
ii^l'i>arergu{)run3 ali iduifigtlt be^ tis infuper tarn variis meis errori-
äangcneit ^djuxw m\ feeiffm bu« Virgiliaaumiltud : Ohm memi"
Â«Î±Ï Oem Virgilio: oUm meminif- niffe juvÃht^ non paucis occurret.
fe juvabit E>em Î±Î·Ï Et absque eo etiam optandum fo-
|U tVKnrci)ett/ tafi man m\ aHen rer, ut copiofam omnium curiofa^
@imvvcic[)eu (JrfinDunpVteCCr W rum, quae aMajoribus Noftris de-
tüM eine Hiftoriam Ija« te<a« funt, inventionum hiftonam
kn mH)ttl tvotinnen Uc Oceafio- habere, Sc occafiones, & motiv^
nes xxnl· Motiven ^ajU / ttCbft aticr^ earundem, una cum obfervationi-
i)anO Obfervationibus, looo. l?us quamplurimorum errorum &·
aonaenen 3nt{)limein nwl· ÎÎÎ Îί deviationum legere liceret. ^de·
Meegen bc^inlcbm fiimtien ; ^e^ pol ! cum in Oeconomids, tum m
nnc n>UVDeit in Oeconomicis Mechanicis , quoad e« rudiumma-.
ttn^Mechanicis, fo tt)eitftei)m ru- nibus fubjea^funt, ideoque inge-
den ^obct anf^eim ö^faöcn/ DetgCA nioforum hominum rollicitudine&
ftait/ t5a(jfiuuvcic{)e^eute Itctuveiug cyraindigne babentur, longe ma-
mm mei)r iavum geben / jorem, arque nunc licet» cernere-
fcve Boiieommtnii)eitfet)en/ai^ nn^^ perfeaionem; quid, quod
«mi xM)t ti)un ! öef^lt?eige haud injuria id ipforn de Phyiicis,
Jiatctriici)cn Mathematif(i)en / Me- etiam ac Mathematicis & Medico-
dicinif^cn^ijTen|iOafftmnni>^Ãn^^ rum fcientiis pronunciabo. Qu^
fte. 2)avum topfte ^Ott / i)te etun^ ipfa me quam intime commoyent,
Dc'l^ave fct)On \)er{)ant>cn/ alle obbc? uc Deum rogem, eam mihi horam
lebte (Bemüi)tei: Ã^l^acijtet: maffen/ quam Clementiffimelndulgeat, qua
ilbet meinereacix^evÃiutöet \\nt> OmnesOmniumGuriorormnAm-
iufv1el>eu m fföc«. ooev Paà bi^ mos manifeilato arcano meo re-
t)Uf crea-
C 81
|
l)iei)er mallveillante 9^ei)Det: nid)t tvare pvftrte öe()alte««nDi?eri atei/ mnit alk fol^c lim Die 5Sflenjc6en als? (Bliebet* imD mune (iebenOe Mathematicos , Me- fuf)ro/ttict)tmei;r m gefcfte^ ^en/ |
creare licebic. Pr^primis, cum id - Poftremö auüem, utdmnia, quse ' I ' ; - pr^- |
( )
|
^en/ bettt aiig^^mrtnen Canoni i^mmi iidei ^U derogir^n / ItOCt) |U gei)eni provociritt fbmu mt Diirflt. S)croit)c0en/ Î ftc ain kfien ap- iie^ OBevcf^/ fxnuiml Der mn il)m «cnJbii^gei: bteani gciKfiitftt Mecha- ivefe« / (ob ec mi Dcucnfelkii iiicot flCtt ml· afcendani bi^ δίΠΠΠfÏIαgen/unί) bcfimogiicf) coopcri- derabie ^crctynni aüenanijmi aug Con« |
pmibmptionem fidemque, quam |
( 9® )
|
Gondition mit Ittl^ avantageu- neu (mht fbn£>ei:$? foic^e ibhlv Ïη fie iftlm<^ jel^ei: De^ (ÏÏ feit)ft i)en foiie: Daaec^en nber^te^e fte di- l^eitnni) refpe^ive Submiffion i)cii 2Ïη\ÎÎαη^Î)άαΠmit ^αÏÏΦ Vm |
cum reliquis ex eo iluentibiis efFe- |
C )
Qiiarto.
3cl)eilbIid)fclbfibCirâ¬fF^llb! % TEipfum tandem quod attlnef,
fc i)ai)e DiW ÎÏ Î±^ aiibe^ prseter ea, quse in ipfa fadi
reits? intet: Speciefääiuno iJOtigcn fpede & tribiis fuperioribus pun-
Dce^en^unciett/ meiner Umftdniie Bis ratione perfonas me^ & ucri
«nö IntereiTes ^albec / eHPe^nct iftf dida funt, pauca hxc prascipiie me-
fonl)erlÎ¯Ï tmo Î·Î¿Ï ttlit meni^cn Ï moranda veniunc.
geOencfen.
IvS)a6 Î¯Ï erbot^ig f^Vf I· Qüod quidem fim quam pa-
/ Magifiratmf ratiifinius,utomnibusMonarchis,
SocietAum RepuhUqmnl Qiifff Magiftratibus, Rebuspubiicis, Col-
tem/ Clofiem/ StbUc^ ^hn* kgüs, Monafterüs, Arcibus lüii-
fitnl (B^Wttdtf^afftml ^m^ ftribus, Operis Communibtis,
ieit / ja nücn l)emiticlten Particu- Tribubns, imo quibiiscunque, qui
lier - ^erjbncn / Î·Î±Ï Verlangen privatos inter folvendo fiierint, er-
mcin <2i5evcf/ um contente ^cja^i ga paratam pretii niimerationem
i«U(|illÃkdaften : t>a6et)aktau^ arcanum meum utiiiffimum ex-
gar Î¯Ï Î¿Î¯ t>oran^ fef;c unl>-J)egrctffe/ tradam ; fimul tarnen provideam
taiJ m JeDer Der igt fupponirtett & mihi ipfl facile perfuadeain,
^ftimatorum «nD Ãduffa'/feinet quod iinusquisque fupra memora-
Ori^ (tci) imifle mtO Diel kDencien torum Emptomm & iEftimato-
ivevlse/(Î±Î·Ï mtö^jt^eifeltefier rum multum diuque fecum ipfo
realite ml· utilite ^er@αÏe) Ãijet; fit deliberaturus, an folus ipfe ju-
i»erRt;iblution eine convenante/bili ilum & xquum rei tarn proficuae
ÃgiUnbmlitttiRfltÃC Summe Cgdtei?/ & extra omne dubium defado po-
|ÎÎÎν(ÎÏ allein Drauf JU fpendiren» fitse pretium perfolvere velit,
Dann tvie Die?)'taiUlVUnD ^efÏαfί quemadmodum enim ipfa rei na-
fenf)Ctt Der βαÏe fetbfi e^ Invoivi- tura loquitur, quod fimuI quam
ret/ Daà viele difFerente Oer^ plurimi diverfis in Locis <Sc Regi-
ter unD gmiDer / ja Die gani^e ^elt onlbus imo Mundus Univerfus
W SBctci ()eiίfαmtÎ¯Ï JU(iίeÎ¯Ï ge^ Machina Mea absque uUo tertii eu.
iu-aui , Î 2 ^ jus.
( )
Imntcöen fbmtnj C^neta^ jusdam damno nti fruiqne poiTinr,
mtt in ÎÏηΤ»Π1/ fo fc^cuicid Î±Â«Ï ita etiam Î½Î¯Ï pofllbile viderur, ut
ttkfji tPöl ntogitct) ^UΤÏÎ/tag ein unicus diaae Machin^ poileflbr
cimgct ^cfti)er aticm fbtftmic^ eam ipfam ad tarn diverfos fines
OBevcf/ JU cbm nscitidufftia fped- adeo occulte poflit applicare, ut
ficirren (Bc&rauci) jb \3cv&cact tinft arcanum hoc exiguo tempore ei
i)emtii^ fomieapplicirm jafKIt/trag daneulo non eripiatur, 5c hacra-
C^ i^UI in gcit ΪÎÏί aiigCi cione ipfe fperato expenfe a fe pe-
fioi)ien imö er \m\ fein darauf gm")cn# cunia? emo umento quam folerris-
ÃVi^flc^ defraudirctfei)U/ fime fpolietur, alius vero utilita-
ein tinM'Cr akinimfonftim^cntvet^^ tem omrvino gratuitam ex eo per-
ttj t()maileittfO\)icltofmt»cr^ clpiat, quod tanto fumptu empto-
Itrlacijct ^anttfllfeero C^ ^α«ttmίt ri ftetit: Quibus de caufis ipfa ar-
tct ^icfe^ mcitte«? Ar- cani mei venditio talibus veftita
cani, bct) fotcCKll Umridtti>cn / «ÎÏ circumftantiis diu adhuc differenda
fe&v lanöfatn ()evöct)en tütrfte/ ti videtur,mriCompluresrimuljun-
fei) Dann Dafj mk refpeaive Mtf? äi Emptores in id conveniant, ut
jtC/ conjunÃim fie @aci)c auÃ^^u^ collatis viciiTim pecuniis venditio-
nia0ert hüitUmi mtl> jeter ^ο^ Î¯Î¯Ï nem & aVcani publieationem ae-
. dnötvtcf ©elDCiS nm tic Commu. celerent, fuamq;mihi ipÃmentem
ni catron p^len JUlaflCH n>ίίίί(5te/mtÏ per publicos ordinariosque curfo-
Die ^oft feine Intention reöa res quam clariffime & citiflime fi-
m\ Î·Î¹Î¯Ï je ei^cv je Uebcv (gelangen gnificent. Quod ubi vifum üs
iieffe ; tn tt)elÏem gafie Dann Î¯Ï fuerit, officio ego meo nondeero,
Î·Î¹Î¯Ï an ei«en üluftren Ort / aUm fed ad Urbem aliquam Celebrio-
Oi^neDemgrofletPotentateniBefanDi^ rem, ubi Summofum Europ«
tm nnD Miniftri (ÎÏ kfianDi^ auf^ Principum Legati δί Miniftri con-
i)a!ien/ tfire Correfpondencen ί)αί ftanter morantur, & cuiquenecef-
I)cn/ unD not^tge @ίÏcv()eίt unD faria fecuritas & libertas pra^ftari
gret)i)eii l^erfiatiet n>ivD/ mit ®Ott folet, illico me, Deo Duce, confe-
fjeÃei^en u>o!ie / Da Dann DurÏ Daju ram, ibi cum Eorundem Procura-
^enennte Agenten mit mir ΡιÎÎ¯Î¯Ï toribus agam, &, ubi poftulatum
ame
( )
|
traöiiref·/ ml· tasSsccordirrcHono- ^a{)ictivert)ett fönte/ tafi tc() ^«girt^ bffimi nuD ptv ttUt^tom Applica- n?elcl)em (Ent^e tmm tvol fein l^eflei 2. SSetreffen^e aber l>en ^reifj Senfu communi mir jemand negi- Vpn^ |
ame aut tum conventum pfetiutn 2. (^oad pretium jpfum fpera- |
( 94 ) ^^
ipftütiimg tttei}t ^eijcn/ fbnbcm mtd) edam emolumenta inveniant, at-
Sabci) mci)l· profitircu fonneit/ Î±Ï que imiis folus. Undeetiam mu-
einii*.: 9[BciJi\>Cgen Honora- nus illud, & , iit vocamus , hono-
rium tveiifiesl ii)rer meie/um dm^ rarium, quod a pluribus fimul
genteittfcijafiiicfxn emolumenti LV communis emolumenti dc iitilita-
hn acqnifition mitien praefentiretl/ tis caufa oiFerriir, majus eft & o-
aiieni()a(Oen mifci)ititct)ci:fa(ki:/ai^ pulentius, quam id, quod ab uno
Da^/ fo cmec bcfouDcre toor jtc^ folo poteft ofFerri. Experiuntur
etlegcn moct)te. ^kn lt)ie Profef- idquotidie ii, quibuS in Acade-
fores auf Univerfitaieu / Vcr miis publice docendi munus obti-
Collegia mei)V bekommen/ ÃCl) nom- git, ProfeiTores, ipia enim audito-
breufei'FrequencetsecAuditorcu/ai^ rum copia largius etiam reddit di-
(i^<fiaucl)uic[)tn0()i daarum illud, quod ob collegia
tig/ Da^ hn ^auffiV juft fODici JU ns tribui folet; ubi veroeil tenuis
Dfm Honorario conferireu mufi^al^ Î uditonim numerus, tenue etiam
tei*aui)ei'e; tauu XvU jlm)fei7 ^oui^ prasmium accipi ab iisdem afolet.
ge/ §tufteu/ (Bcafcn/ ^UX)t)mml Pr^terea haudqnaquam eft necei:«
Republiquen/ Societdten UUO farium,iitemptorumquisquefum-
niittettc Privatl md)t nuv tvett \?Ott mam parem conferat; Quemad-
eiuanl)ei' untctfcijtctcn xml· rangiret modum enim Imperatores, Reges,
Mjmiawd) Die μι ^t()anDeiuDe fünft/ Principes, Comites, Barones, Res-
auf diiFerenre ^eiife W |Î¯Ï UU^eU publica?, Societates<Sc Privati Opu-
fonncu/ fo tfi rtU^ ηίÏί^ btütcjcr^ / entiores invicem permultum dif-
aB n?au)t srogttiaci^tige laujr^l' eilt ferunt, ipfaque machina mea varia
Giorie, [)0§CU @tattt»e/ (^voflen ratione uti fruique poiTunt: ita
^CicÃti)Um/tvettiauffti^CU(Be6i'auc& ^quiffimum etiam fuerit, ut Îι Po-
unD t)a()CC JU 9ett)attmi»en gvoflen tentiffimi Emptores pr^mium öc
SRU^CU/ ^cmdjTc^ Praemium Wv Ãy pretium mihi addicant, quod Ipfo-
U Portionen aecordircn iafien/ tit^ rum Magnific^ LiberaÃtati, Sum-
)cni(}ett fo Î·Î±Ï gCivnfTen Gradii gCiJ mx & Sufpiciend^ Conditioni,
llugev ftttt)/ Î±Î·Ï n)Cm,4]ev ; Privati Lautiffimai Opulend^, Copiofifll-
αί)α: i\m aiiewemöfi^i^^^^^^^l^i^^^^ mis appUcationibus δί Speratie ex
iis
m ( 9f ) SS
tifttfftcn. ©oi^crgrfjalt »iti> ein üs ntiHtati refpondeat, Ii qui di-
Pramium toOU mciir αÎÎ looooo. gnit^" inferiores, fuerint, minus
DWr. WW juflnumm^ ^S^iu^"^ J^^^niS iS
oi)ne mfj ÏÏ lemauD Mhn) ηί)Ï impendant. Et hac ratione pr^-
maflig «ngtetffen Kivffe/ tvetl Me mium plnsquam iooooo. Imperi-
'S^tdijeit DCt: Portionen Den 9}iangei alium facile colligetnr, tantum ab-
Ã)Xn Quantität compenfirett fan. eft, utEmptonim aliquis ^rarium
& tft aUt (Brnip xml· emmt '^Pf^ exhaurire coptur,
^anff;®elDei; hmtrnmmt mBan- ^^ «^quatura. Ubihoc fecu-
co ot)er fonficn m\ pbCriafTigen riratis me^ canfa quam diftinae
Capitalifien i1UÃge^ai)ici ftnt/tcftiei^ & clare fignificandum mihivideo»
ne (ivoifniing ti)un fonnc ; quod Machin« meae arcana prius
oeaentcl) micà aha reverfiret f)ay revelare nequeam, quam, diaa
kntt?tl/Daà IDannmein Inventiim fumma looooo. loiperiahum ve
vmivHi vvqj ivMm» im^» Banco, iit vocant, depofita, vel
Ux) unt) Î·Î±Ï ^eff)anNnng ηιÏί ^^ aiüs fide dignis mihi fit exfohi-
m\ m defiderirtcn ^efÏαtfcnί)cίί Viciflim vero interpofita fide
tei? Motus perpetui pureMechanicl rnea Univeriis & Singulis, ea, qua
iUfci)nbefunt)CntDtoc/ίÏηίÏίηÎη; decet, fubmiiTione & certitudine
m mot accordirte mt> bereite fignifico, quod non folum poilu-
autlöejaWteeclWflmtcrnaMjioaav i^tama me pecuniam, fed^itam
^^aJ i i. ^ ipfam meam fim redhibitiirus, η
ifi^entiim hocmeumfaaaejiisdem
mia ConditionfanHeganee-^Belt pubiicatione, nonfit taleinvenlen-
f^:ecnncn/ Î5αίliÏeίncöcreÏMmt)ae^ dum , quaie iiiud hifce defcnpfi,
n>}flc ncbfi ^ί)ίÎÏί gemimm {Q-^iz^tmotusprpetiüpi·
i)«ben mitlTe » n)eί{tÏfonft bei) etni^ ^^ mechankipimlpum. Ex quo
^ -jr ipfo meo agendi modo OrbisUni-
^evm^ÏbemιftmUn9elPt!lί)m/mtÏ verfus quam liquidiffime compe-
in riet,
C )
Wt foίÏe töiieunl>«mi0i)tiö^<Bifa^i: riet, quod &certimdini & juftiti»
m(i)t cmlafi^U tpuite. caufemeiecoiifidam,&finesnon-
nifi juiliiiimos mihi prisfixos ha-
beam, cum omnino inÃinüs ha-
bendus forem , fi Machin» me«
incertiis taii me periculo & difcri-
mini graviflimo audaciflime ex-
ponerem.
^ααuÏί^terttίÏί1penίgfeptt Quod fi qulfuturi eiTentjqui
tuecOen / Denen ein Recompens i?Ott defideratum a me looooo. Imperi-
loooooiHt&iC. eOerinei^r/aii^ttörolJ alium pretium & pr^cmium nlmi-
linD eine folc^e Summa fi^dnen um eife pronunciarent, cenferecit-
/ ein Wiam \)0n meinec que, fummam ejusmodi a me (qui
Condition unU 5(nfei)en (aM i>et: ία paucis contentus eiTe pofTiim)
ÎÏ
οί mit tpem^cn anÃfomtnen ml· baudquaquam eiTe poftulandä
toecgnöget fei)n fönte) ηίÏί lieget^ iis Ipfis ea, qua par eft, obfervan-
ren forte κ. Svenen Menet Ï t^ren tia & humanitatererpondeo;quod
tttti)iöett ^efcljeiDe / laà tvie jeDet> is quldem ufus invaluenr, ut quis-
man / nuv Dencfen fan/ (ÏÏ que, qui judicare fe poiTe credit,
^tvar ttntet;ftei)et vict)ten unö |U dealiisjudicium fcrre ^ pro libitu
urtijeiicn ; ÎÎÎ¿Ï fei) tn oet^i^at decernereconcupifcar ; Nihüomi«
\^ernünffίt3nrίί)eiίen/^tnί)reÏίnÏ nus ubi recundum fan® rationis
ten tt«mant)en al^ nuv fingen UnD regulas pronunciare volumus, iis
weifen geUten Derijonnet ^iefe tantum de alüs fententiam ferre-,
aber ftnl) Î·Î¿Ï nie in gewe^ conceiTum eft, quibus 5cSapientia
fen/ 1»α6 ®etD nnt> jeitiivt iu adeft & animus ab omni pracon-
^aben memanDen befier anftei)e/al^ cepta opinione parriumqueStudio
Denen/ tl>elÏe eö wof)!/ oa^ift/ ÏÏÏιίÎί Uber 5c immunis. His autem ex-
tra omne dubium iemper eft yi-
^u gebranc^en miDanjmioenOentw^ fum, quod eos folum ampia divi-
fett; nuc» Daf Î¯Ï triefe (ίία^ηίÏαÎή: tiarum opumq; poiTeflio addeceat,
-^abe/ ivivooeiEiFea^eiiebt^iBOtt
quibws iäna mens, ut opes ilm
J« . ' <juam
( 97 )
|
^u ctfettiten geien/ nac^Dem Î¯Ï Ã¶nücfien/imt» ftcf) Depi ju erfteucn c^e^ tentiret i)a6m/ tijann f)tt j Î it&ec tax iiakteit auÃgCi ftmictctt eaamm/ mtiittciimle |
lumniC« miD DifFamationes, ηίÏί |
c 9 t :)m
^m il&rett ttefftt^en eimireic^m qtiem in paiicis fidelem repererlt,
ferttgfcit l>CVlttaie!llf( JU lagen frequentes in hoc orbe etiam liceat
ten / Ol>CV ^iebe ^a^m e^ enl^ifci) tn «"^nt, üsque iplls nil efficiant, quod
t^Π^ im ®egmti^di l?iel S^ieuei: fteritads memoriam, illuftrem in-
tcn/eiaai ittiet teneimit)fCir)ret1/ ventorum famam, aut laboris fui
^ ^ , ^ J- ^ induitn® cornmendationem
füfikr Î¯Î¯Ï namv m\> fxtm promereantur. Aväritiä, riibigö,
frtUffc«/ banqiierircn/aÃeiraöe^ctti f ^
perferunt confumpreruntque-^'.
Itc6imttn^it«l>ettgdekt/i)enllt>er=' Quodämpiius eÃ, & hifcecontra,
flug feinet (Bn^t^ »'ium , famulorura turbam alere
Badinerie« ântofftm^ Î^η^^ίίο^
nl^ futt>ifci)c«/ ία (mag fis veftibus indui,epuIari,perpota^
«ic^t fcÃen Offrtmffiifc^m) Sei).
feine Motiven Tltoli, tDarttm tio, voluptatibus, delküs & &p8
.(« Sir diSiiZiaSp^d^
iTmfoitfr^Wtttaitvnfmeifilfffni'^^^^ inqnam, ea non funr
, ^^ . ^ ^^ motiva i^t titiili, cur hominiim
fon m\§ l m t^n fingen cph^^m pecimia bonlsque afilu.
igoltC'J otev tvjcifer tetTer ^^. pmcjpue m mu^·
⢠' ÎΪÎÎΪΠΠnovit auc didicit,& in Di-
αÎί vinrs
C η )
αί^ eine ^cftte fa @Ï(αcÃtίSteί)e/ vinis fafMenmmqueOeuHs haudt^
mfut SDlafi öH;aiiCtt tft liter^ftimatur, atqj brutum quod«
piam,aut beftia ad Yidimam fa-
ginata,
^Befn/ rtUf ttteitt PrsEmium ItJie^ Sed ut ad defideratum a me la-
tec JU ^omme«! ί)α fteöe Î¯Ï jum Ex- boris pr^mium & MachinsE mea^
«mpel m einen ^rtUjftnmtn/ tvann pretium redeam, magnum aliquem
tx ein i)evc(ic6e^ ^lefnot) Hm um mercatorem exempli loco propo-
^Uttliett taufent) 91ίί)1ν. feil bietet/ fO no: mercatori, fi hic gemrnam
i)ait C^ niemant) V>or eine Imperti- pretioiam aut rarum aliud quod^
Tienz, man raiforiiretatt^niclt/ O^ piam cymmelion pretio looooo.
et fo \Î®Ï (ÎίίÏί n6i)tiö i)abe/ ml· Ï Imperialium venale offerat, nemo
feinetSubfiftence ηίÏί mitV^iel tve^ iniquus fuerit adeo, ut poiliila-
«igern (inÃfommen unD JU fvieDen tum Ulms iniquum judicet; nemo
fei)nfonne? fonDetn i>ic ift ftcum edam dijudicabit, an mer^
|(^ίeÏter^ίnö^: Ob l>ai^feiigebotene cator ejusmodi tantaindigeatfumr
ttn jube^()ienDe ÃietnoO Î±Î·Ï fO ma,an vero minoripecunia alere
tjielivevti) fei)? ftnDet ÎÎ¯Ï Mefei^/ fo fe fuosque honefte valept. Id fo-
(janDeite Derjenige V)OV |ÎÏ feibft cdi lum in difceptationem venit, an
ein 9lαt;Ïe/tt)elÏet ^anff» Gymmelium hgc venaie tanti va-
mann^ Condition Ot»ei: Di^tbe^iimf ieat ? de quo Ii liquido cönftet,
mecn unl> critifiren tvoite/ ivie t>iei emptor ipfe quam ftolidiflime agee,
x\nt> \xia4 if)me t)en ^auffmanne an à de venditoris condidone autne*
^eitlίÏen eί^]ent(iÏ flcblti^ve ceiTario ad yitam fumptu judicare
Îί^νηίÏ^«, ' velitjScpronundare, quantum ac
quid bonorum temporalium ven-
iJitori competat,quidfuperabun*
det. See,
3Ï Orffyreus ^girt ««« jeigO Jam vero ego OrfFyreus in hifce
tticl>t6^ i«tbCi;S / CIKCli circumftantiis, nil aliud Tum, at^
fioe celebris quispiain mercator,
mmni . ν 2 qui
( 100 )
|
mmnl Ut xvzvt^m XVdt em^oPbiitrcs Ãlemobfctl rerum natura Ï fep im- Î·Î¹Î´Î²Î¯Î¯Ï i^e^aiien t\)otDen) aii au# öetvtfl tt)etÃ/ ob Î±Â«Ï bk |
wÃbe y fo iver^ett ÎÎ bi univerib parientadmirarionem, |
( ÎÎÎ )
^crfduffet 5 Uttt> t(i ml)l Ï nxm inter compages Upideas pangitur
^iXM oa^ Det* ^auffer mm fielet/ Φ ckvus, er inter vendimnm mque
ÎÏ Î± anjlitcuteu/tat! jeinc Jtl^emui)« empionem peccatum ukro eitro'
tete Mevente i)eU i^CVfduffct Ui^U Ï^ terituryid hic qnam curatiffime
(Î¯Ï Îί ^tttcc Ul)evieuvimgret§en/ ODCl* obfervandum, c|Uod venditor prae-
ivte e^ αÎÎ¯Ï me()miti)eto gefiltciji / ponatur, quo fignificetur i quod
^rnngfcfed^mig intentaab ipfopretiofanimiumrei
i>t)ei· l^auf t]efeoteiteö Spott f®elt)i fuae venditio emptorem facile pof-
tteOBaatC imi^tttl beticgen mtp fit ilUcere, nt pretio nimis grandi
tubfl ^crfduffertt fettten (Segen ODet eam redimat, mt, quod viciffirti
® iCtcf e Itietet gcfct)iaÃen tt)et:t>ei1 fblV quam Ãepiffi me fieri airoiet,emptor
ne/ S>anim|ei)ttttiefem ^affenuv* niraio rei propofita? contemptu,
laufet'auf aut oblato pretio quam viliffimo
»tt!>iiltÃe^ mir^U i)e^ei)ren/ Î·Î¿Ï merces ipfas de merito fuo detru-
tttivmfinite^imdfiiije^ merituni ^t dat, eas iitu obducat, & una cum
fcC)md^(ei:n ODec gat μι iH5aflrer iu venditore de ftatu & conditio-
«ÎαÏ?Î / fb IVtl Î¯Ï mit t)ei; ®«at)e ne illas dejiciat. Quam obcau-
©otte^ fÏonμlfeί)ett/^α§ίCί) tnÏt p fam id hac in re emptorum quivis
inei ÎÎÏ meine Inventa fbtteve / tJieii in animum fuum inducat, ut inx-
IDeniÃetncimte. Sintemal ici)i»Oc| qui nihil a me velit poftulare, ju-
m\ natitviic^er ^e^fe Det' nd^fie ftiiTimum meum prasmiura & rei
fei)n/ unt) i)akn mex prerium imminuere aut o-
mu|/ öieSa^'e pt taxiren/iiaci)bem mnino nolit peifpndare. Ego re-
icf)nur Mtxim aiidn üie befte.dproce, favente DeoT.O. M. id
fenfcC)affi ijabe/ auci) nicmatil) befaÃt cnrabo, ne quid nimis pro meise«
ifi / mit ein ©ificf ®Oit geben go inventispottulem autaccipiam»
jt?ä)flen/ tniiigoanen/ umfo V^ieltv^ei Spe<^ato namque naturali rerum
mga·/ αÎÏΦ niit ί5α))ηÏίί) eriangi ordine egorei me^ proximus ero,
ten <Blli}tC meiunn Etat hmmtj mtti jusque fummum habebo, nt rerum
l)m tiev <2Beii Î·Î¿Ï antrete erfpncÃiicije meariim pretia ego ipfe clefiniam ,
iml· gemCmfcljte ©tcnfte ^U ίί)Ïη. cum non folum egoiprariim quam
5iÃmnafeu Otefe^ Inventum mcijt maxime conieius fim, ied nemmi
^ â aiieg ; Î 3 etiam
( iOi )
|
rtfie^ ift/ mi tttit Utmtt htWÃjHUtI fouDevn ed dependircit mac^tiem Î±Î±Ï ^ie Jpetl.ecfdfft nnr Î±Î¹Î¹Ï tua^fpate« / ftbng i)at)e« fien alfo anUfoi)Un i Daà ivtc ixu fln^ |
etiam concenTum iit, datam mihi a Cum infuper Sacra Scriptura non extra |
( lOJ )
i(«Ãen £0ic«fc6en teil eegen im^ extra omne dubium pofimm eiTe
(BeDCt)Cn cntjtc^ct/ ODCV DOVentplt/ reor, quod Deusilleincomprehen-
dagegen abev it)n mit mciet* Adverfi- fibilis ex infcrutabilibus fuis judi-
tai «UD t)em 3oc&e iei* ^eitltc()c« dis non uni integerrimo eique la-
XfiufttX^Uitl i?i|il\)etiett üeieget/ im boriofo panter ac Sapienti benedi-
^fufung Derer/ \Ï>ÏÏηer tur^ Ãionem fuam & temporalia fubfi-
ltei)nc^ itkrmdiiigeii ^iM Uim dia mbtrabatj & e contrariomul-
fHciÏίί)«m Die ^emaitunö miD Di- tis fepe numero a^verfitadbusob-
fpenfation feiner trrt>tfc§en (Suf)ierin ruat, & duriffimo temporaüs indi-
tiefer 3eit anvertrouet/ ja anbefo^i gentia^ Jugo eundem fubjidat, ne-
len i)at/ Ï |te auci) treu fei)n/ttnt) i[)r que alio id fine, quam ut probet
o^ne allen ^SerDienfi empfangene^/ cosί^qtiibus & ampiiifiraas opes
ttnl> ^ur ^unffttgen f)ieci)enf4)a(ft htf <Sc divirias copiofiifime indulfir, &
pfeenDei? <Bui)t/ 1)αί)Îη / η)θί)ίη ifjnen eamndem admmiftrationem ÏÏ di-
©)0tii)erJ5^rrl?ei) tttt^e()lict)S)tiri|p fpenfationem eommifit iSc quam
ti^en DteS(ntt)etfui^ t^ut/ .^ertv>eni graviifime commendavit;; Sq hac
ten 5 ODer oi? jie e^ ηÎÏί ai^ungere^ ratiaae expeariatur, an fideles ipft
te Adminiftratores iiei)Cr in ii)reiT ünt, acceptasque absque omnifup
525oüüften V?er^ei)ren \n\x> ijerfitjwem merito poireffiones & divitias, qua-
ten tvoKen/ mit f^refl^n/ i^awffen/ rum rationem olim reddere tene-
^pteknU.D.Ã^K. buntur, in eos fines irapendant,
. ; . in qiios Deus ipfe, dum pauperi-
bös l>eDâ¬facere imperavit j opes
ipfas impendi voluit, an vero ut
miniftrUi^fideles eas volaputibus
. fjiis-coiileGrare, & conViviis >
ebdiSÃite, aiiisqiTe illas msfe^
pidare. >
^^^ -O^tt ferne un Atque ideo peus O.M» procul a.
ttlir fei)n/ Diefen ^nnct in Den OBint) m^ ayertatut Verirafei« hanc o-,
Ρ fii)lrt9ien/ Oi>er tci) W ^^ ®Ott blivionitridamj:aiit coiicefllimmi^j
()abmt>eu ^ef^encfe nni .i^ü^i« auf hi bsiiigmSme d^mm imm
«ÎÎ¯Ï nim
( 104 )
|
mtci)^ttettcfen/tinD inuÃegcn mct^ fe«. 3umal ict) um aHiitfcfev mfx^ fatlm/ οαδ Î¿Î·Î½Ï M6 mit: gefc^encetc ^atitm tDirl) nun tit xmti^t oDev^eja^(miömefe^mitt»ie( 1000, |
Snu(;e/ Sofien/ e^weig uni> ^leig Quibus de caufis nemo, qui ar- pra?- |
( loy )
|
mM) ^unjege BeBmcC^fett Inventi, Det-maffen biicfen (äffen mo^e/ (Beteilttöfeitifi ία ηίÏί tie kiite ^ugeni)! ja fie refpiciret aÃe θÏίie(5Î¯Î¯Ï Î¯Ï Î·Î¿Ï/ m fo genereux begegnen möge/ Î¯Ï |
pr^grandibiis parti & aequifiti·' GerteJuftitia Virtntum reüqua- Tandem, ut hanc Machin^ mex |
( lO^ )
|
öe.qen .qe^nugett ml· ©ie ^icvinnni 3n mi^a guDerjtc^i Mm idy ®det>rti^ i^nb UiiScle{?mit/ in Oöcy «tttt (iefonnen ifi ettva^ Ï (Cis mein QCBercf befm^ttx>ivt) mmm isann an f anffern mix mit |
ta ego cum fide & finceriiate baee Qu^ omma dum ipero, mei- Quisquis refoivit folvere pr^mia Meo laborij ^reddere publicam Hanc Machinam, procraftinare llle animum pretiumq; nolit» Nam disfoluto Machina praemio Mox publicanda eft Utiiitatibus Mortalium, fin nemo folvat Gratus ubi eft animus? roga- Adl· |
( 107 )
|
SS^ man Duv^^ottii^c mt tJie feett ju t)eme^mnt! ξÎίαη (Ï ein m btiiij^eu^ot^ucj uud mci)t (ÏÏ Ã¶ci ^ergnögcnbe^ inel 100. curieu- ien 3ufci;auentr hU fofoit mfmu SBorinnen man Î·Î¿Ï einige Inquoea,qu^,otadiicerentur, Acteftata, Machines UttO Siguceutt ^iik fimt neceiTaria, cum Teftimo- ^niufuae« ^or ttmfam nia, tum Machin« acFigur^Sceno- jTjjj^^^^ graphicse, Leitorum oculis |
Subjiciuntur. ^Ofteaquam Divina Favente |
( io8 )
|
©rdfftcjett ^rrtit ^ittwm (aU tU |
oporüebat, primr eiTent quam de- |
|
loon Anno 1712t ;i||Si^5)em bai fb lan^e ge^ Perpetuum Mobile DUtd) tü/ ικαÎίÏίΠnur erfiintm unö 10Φ m |
Teftinion. Gemnu Anni 1712. POftquam diu vcftigatum fuir, |
mfitU^tt mofbm/ nm timft^ fuit, Artificiofa nimiruiii ea-
lii^e unb miÃä)t Ma- que uti!isiin)a machina, qu^
Gbinc, melifee o^ne aDe άη^Φ absque ommbus exterins ap-
Mn ©mn^ie/ SBinW SBaficr plkatis pondenbus, vento, a-
qua, aut lamellis iibulisquâ¬
aarià fo^öerbaten ί»Îιâ¬ÎÎίÏίΠeesfilibus ae refilientibus
MotumFerpetuiim,f{)r.ejpe6 fed Sibi propna Ãcintrinreca,
Corpofelb|nncontini:iir|iitem vi movente motu perpetuo.
Sauff ilid)t nur aüeiiie erj^dlt / Suum ipfa corpus non foluni;
biÃ)eöet«ilDumiretbcf/fonbern continuo urget & impelht,
öbet t)iefâ¬0 i)asii Â«Î¿Ï mbm fedad hxc etiam alias Machi-
Machinm/ foar.ofle force nas , ÏÏ non exigua vi mo-
n6l)feniabcn/ (al^SÃaf^ri^ ventemdigent (putaMolen-
^tinfie/5ERli^Ien/ ju dina/ontes&c.)propnafibivi
treiben Jetcbt capable ί|Ï; unD mptricc impellerepoteft&: fr
aber nun mtber 33ermul;tenm necciTadone agitare. Cum au-
öllen benαÏbαtren ©egenben tem praeter omnem exrpeaa-
fi)On fel)r rucl)ίbαr/αuÏ?iαÏί tionem noftram in vicinis rc-
ÏίÏί eingelauffcn / tvte einige gionibus pervuIgatumiit,imo
Srpnber^ fo genanten certis nuncns fit iignificatum,
greunben/ burÏ Ã¶erfiila^ene quaratione aliquijiicasftima-
occailon ΡΦ öchiffen lajien / ti,inventoris amici clandGili-
^ie Invention gcbαÏίer Ma- nis machinationibus öc occa-
chine fO JU faaen abjufle()len/ iionibus in animum id fuum
önbfelbf3egαrnαÏ^U maclen/ induxerint, ut inventionem
öu^aufanbere Sirri)unb ^ei^ hujtis machinae invcntori ipfi
fe i^r Intercffe aOeine babeo dam eripiam, eam effiÃo ä
03 fe
( U0 )
StI ÎÎÎÏ^ίί ÎÏÎÎ aS&Ci« feedypo imitentui; aliisque
ieit angeianacmK. mcdiis & viis füiim ipfi lu-
crum vcftigare quam folertis-
fime 6c occuldsiime adnitan-
tur. &c.
birb t)inae9cn hUmit Publids hlscc Ikeris 6c te-
unD Ãrafft η?0&ίÎ)â¬Î¯)άÏ5ί nore earundem, perpenfis ab^
t{§ atteftirer: t)a§ Dr. Jo- unde omnibus öc fingulis, te-
hann Ernft Elias Orffjreus, ftaaiur & quavisrationc affir-
Med.Prad:.uni>Mathematiciis, mamus: quodDom, Dr. Jo-
Ober^Sau^nig geburftg annesEmcftus Elias Orffyreus
C fo eine Mcdicin. Prad:. öc Mathemat.
nct / @Î¯Ï jetetidt honnet, ex Luiatia fuperiore oriundus
ilhxxftmiiiiünnl· alfo aufteWrct/ ( qwi diu hic nobiscum vixit, vi-
önöOutCi nac^JUiligcn) t»er 6urc& approbavit, «t hac in re nil nifi ho-
®6ίί1ίÏ(©ηα&{IBOiKbofftige netla & laudedigna de eopradica-
Urljcbct I Srpnöcr «nt> SSer« repoflimus)
is, inquam, folus
ferttaet: biefe^ fo ^aten SBcrcfi faventeDeo t.o.m. vems
aüeine tfl unb fonfi fein
atl^ Machinse hujus perpetuo mo-
i>crcr mel^r / t)ec (Î¯Ï eiman bilis audor, inventor & fa-
mittUx Seit/ fold)er â¬r(inbunä bricator exiftat, nullus vero
aucb onmaftcn ober rühmen alius, qui deinceps inventlo-
ηÎοÏί^Π©ertali!3annmel)rer^ nem hanc iibi attribuere, fe-
ntelbie Machine, (Ïοη t>om que invcntorem Ejus machi-
fed^ften Junij Î±Ï / biefeöjelt nse orbioftentarepraefumeret,
lällff^i^t^^niJi^'Siii^i'^/i^lW^i^ ab iillo inventor aut zuüot
auf ha-
( in )
mf Nm ^kknà ^ ^tm in haberi posiit ac debeat Pr^-
Jp)erm ÏÏÏÎÏΰ J^aufe (-^) wn cipne cum fxpe didta MaGhi-
obgel)a(^ien ^tm Oritjreo najamadiefextalunulaben-
Da^erfiemalimperfedtcngauff tis anni 1712. hic loa, m
curieus JU f^aiicn mUxtmt fic dido Monte St. Nicolai,
gemefert. SBte bann fclbtgeö inDomoDominiRichtcri(^)
ηίÏί öödne wn 3i)ro ^οÏ^ ab iupra nommato Domino
©rdffaaen OrfFyreofabrcfaaa, & motui
©rap. grau faBtimen alf)ier/ fuo conilantisiimo pcrmiila
unt) ©naben confpicienda fuent. Quem-
ΧΧÎÎÎ (item XXIV. &c.) admodum Eam ipfam machH
4>tmn Staffen JU eίl(Ïen ma^ nam non folum Alte - didra
Icn in d^enei: ^Jerfotl Excelkntisfima&llluftnsiima
01£)(Ï gefcl)en/ fonbern Î±Î¹Î¹Ï mit Dna Comes Vidua, & Excel-
i>eretl pabtjjcn Confens mt> lentisfimus öc Illuftrisfimus
©αÏαÏίοι uti^ benams Dnus Comes, XXIL (it.xxip
fen fdmbilW) gejeigei un& ge^ Dm noftn Gratiofisümi Cic-
ft)iefcn fDOrben» iS&CÃm^m mentisfimis Ãepius oculis per-
nun JU i)ffiD me^rer ©Cgiaubi^ luftrarunt, fed & copfentienti-
gung / btefc^ Teftimonium, busiisdemDominisGmtJoiis-
&â¬>tt Ï Â£ob/3illl)itl fimis öc volentibus nos infra
Uf bem Srftnber ahtx Ï ÎοÏ^ί fcriptieandemvidimus&exa-.
6er()arem@^ü|/ Re- minavimus. Quibus de cauiis
commcndation «nb görbe^ ad majorem verkatis hujus
'^URg/ fiir ÃÃCn refpeiilive JP)Oi confirmationcm hos, ad Ma-
jorem Dei Gloriam, Laudem
(*) auf tteicfjei? eteffe Hm ' ^
^iVC^C Q^hmü ift nO e) quo inioco Ecckn» μÏÎ cfi extruäa
Ï m )
|
urti)1)iiebem/ ^un^unt) ("L.SODr/^iS. (SJiörg ^irifd)/ΡαΠ. & Sapib.Mpi. (L.s.) £>pt\)ail) Seupoli)/ Poligraph. Ger. (L.S.) 3füad)im â¬t)tiraö 3:>δÏίιια/ Math.CuIt, |
6c Honorem, ad !|iiius Invcn- (L,SODr.Joao.Georg,Pcrtfch.Paft.&Supet,ib.Mpf, Comimm Archiater & Phyfifcus urbis. Mpr. |
U»l) Â«Î¿Ï ^kl «KlJfi'e Wi^f»
.cömplurcs ^Uü
Id
C Ui )
iget'ci; n)te Um iir^ gemein ah ¥D, qpod communiter omnibus
j (e neue unD nitftii^elnven- | 5ciingiilis novis invenfis acci-
ta manchem iafieritcfjenUri. ·*â derefolet,utnonuniusvitupe-
ti)Hi untem^öl'ffen fe^n! ben alfo rantis judicio fubjeaa eiTe debeant:
crgieng e^ αÎÎÏ anfangiicj tem Orf- idipfum & fub ipfuin fui exordium
fyreif^en Perpetuo Mobiii ; be^ experiri debuit Perpetuum Mobile
mmi e^ na(i)gef}ent)^ ^U OrfTyreanum , priusquam iliud
m\x> 5S)retfe0urg ^jergtoffcit unt» Drafchwitzü & Martisburgi auai-
ÃtrNfievt (tt&e. üs ac emendatius reftitueretur.
f einte fanden ftc6 öenug! ja t^^ Non exigua adverfariorum ma-
guten OriFyrei eigene ^anO^^SeUte nus illud invadebat. Imo ii ipfi,
ml· (Bfauben^ # genoflen / ttjaten qui eandem cum OrfFyreo patriam
mit tf)fem tt)teterl)Oiien Crucifige acfidem colcbant, idipfumquovis
(im aüereifien fjarat! unter ft)eiiijett modo laceiTebant & dppugnabant»
tefontei^ ang et^eumdllger wwl· un^ Quos Inter tres priecipue fuerunt,
teMlttjifcfeen M\0itl (td) t>m pi^i- qui attri'buta fibi, nefciö qua, Sapi-
Va^Ïίlfonen/mitun|cittgem3tt)eίί entia nixi dubiis aiis praematuris,
fei^fHt^tcnrniDl'ievMmmenK. ex- pra?cipitatis fenientiis Sc conde-
tra-ordtnair fignalifirei/unDf^ewr mnatione inaudita fefe prar aiiis
get()(ltt. illuftres reddidere & celebratos.
: S5er 5inf4ttger m% fet)tt ^m Auftor horum & primas fit D,
in i)t:egt?en i Andreas GMMerOre&deui\s,zrcn'
fonft ein guter (Sc^reinei: C^n larius alias infignis 6c celeber.
Ut K. Îζ,
©er foigeni>eniai? Job (Beow Alter emt^oames GeorgmsBor-
I ®drtner^ 2(ni)dnger/ f^t^ hch Superioris Socius. Profesfione,
«ev Profesfion (WU einige (Ilgen) ut nonnulli dicunt, molitor. ^cc.
ein muffiger mUUt κ. u.
®er Ρ Ter-
( m )
Mtu t'fi CbriRkfl Tertiiis erat D, ChriÃlanm Wa-
j-if/^r Studiofus Lipfienfis.
Dti erpm h^t (M^em httj % Priores dm (poftquam non tanl
nm ηίÏί foxwl Die 2UU debitaChriftianoCharitasquamca-
i^U ^ricum^ttng x\m Hnf^eDac^ti lumm'a & animi pr^cipitantia a-
famfeit βίαη ftinDen) ei» nimos eorum occnparat) anfi fue-
runt magno numeroorbi commu-
2mmiOe^g^ um (Cijai'ffe ÎÎα^Ï nicareiconem infamem & invento-
Mandata f^tmtftvacf^ iauffcnDt^) ri contumelioiam, (um ejusmodi
Pasquill, bf kudatisfimis Saxonia Legibus Sc
fmtii^ til gvoffcr ^en^e Ut pcenalibus, ut voeant, mandatis
WÃU mit Ptege« kffml totmiftä» profalbita üt Sc vetita.) Vi cujus
telfl tveic^er ÃWid)tn Wciultii^ Perpetuum Mobile OrlFyreanum
mW^l Orffyreifcge Mobile fairoinfimubbamr, atque fi id i-
Pei-petuum^.olsa^ f «rtfi ί ^aD/ ^ÎÎÎ§Ï pfum ab homine quopiam, alio in
/ mit Sophiilif^eil conclavilatentejftmibus cfandefti-
ein'ef^ö^m i>attr f^öe« Um^tt nis moveremr & impeileretur,
tvnrtett/Jf.tVt'eetmiTmiPet^foigm^ quemadmodum id ipfum ex ea.
Der fm^tm Figur (DOtt qua& iequirar, figura,· cui ipfe Bor-
tm ^ÎÎÎ¯Î±Ï ttnteifc6«'et>e« ) mit Iachiusfubfcriprir,pluribusiiitelligi
me^mm i^ele^fei^it mr> & a^Ãimari poieft.
( II^ )
rtCet nun bie lieÃen Quamverolaudemlco-
nishuiusinfamis Auftores fibi
iracWcten unDergicicijiMxn mm "^^^^»JusinramisÃuctoresiibi
für lei^tlic^c«So()tt mit» condliarint, id uberrime eloquun^
Soi> Ãgct ! (^(fe^ tur ea mi^ ieammmr
tur ea, qii^ lequuntur ,
3)m) Atteftara, Î¤Ï Teftimonia.
fbtwlIVie tie anl>em jef Qä^r ^ iuperiora, verbotenu^
l^o tiotiOSDort ^U ^ovt nacf) tein cum ipfo Originali concordan-
Original QCtVl^CftJC» tia typis fubjiciuntur.
l^a^i^ PiimumTeftimon·
gievun^ä« SKerfebuvg/K. mum regiminis G^msdr
me indulfit.
ÃOileaguam Serenisiimo
^ teit Adminiitratorisljiitii JL ΡÏηÏίÏί & dioeceiis hujus
ft^en (Sfifft^/ ^tm PoiluIatoAdminiftratoriMau-
50iori05BtIbdm/ Ï ritio^WilhelmoSajconia^Ducv
SutfiL Suv^l Dr. So^ann Prindpi ac Domino noilro -
â¬rnfi ®ÎίαΠOrfFjreus· unteti Glemcntislimo Dr. Joannes
ίÎ)αÎÎί3(Ïemfommcn / unbme^ Erneftus Elias OrfFjreus hü.
V^On S^Wlinventirteil millime iüpplicavit, & ratio-
Perpetui vel per fe Mobiiis, nelnventi abipfoicrpetiii vcl
t^Clc^e^ bt^i>er feinem ^nfuf>i= per fe Mobjlis, quod hucus-
ieiinac^/mtiaiicr(;ant) blämen quemadmodum demis-
. bp icr
( 117 )
|
Nfi$mf&ef/ «ηί) mUt an&ern/ ©ittcfe ö^^^ogcn imb baöunt Odlob. a.cangeftcllteit unDin principii motiis ge^e^en fom te/ ίÎÎ±Î½Î¯Î¯Ï jei^en/miil)in Die perpetui Ober per ie mobilis, |
unb ba§ fein betrug ba^lnier |
C IIS )
|
diren tvolie/ um Sibovt^nung tini^tt Gommiffarien / Utti) ^tmntm l^icViUCommisfion mfqüxmm/ unt) Dipfalli^be^ |
atteftirett SBtV l)iaitui trans- |
( liy )
|
cffeft, αÎÏ egaler Uttt) fd)ncl ki'motus, baDtivd) gemindert tx>ort>en / lauffen (äffen/ imD / ot) fot^ane fettte machine ümn up borgcnen @incf gcjogeii/ imD bmi @o,αefÏef^cn9)^erfebuι:a f Ml BäM bigfi tJecor&i' 3uHu6 |
transferri,&pari, utantera* d SeremsÃmo Sa» putmiCammisz fariL Julius Bernar- |
( 120 )
|
5luà geö^^i^^i ^^Mtftl |
Quod Ejusdem Sereniflimi Princi- itJ^tC^ Atteftat, Seeundum Teftim. |
|
mann al|)ter/Ãröfft Dip urfun^ fccg bevübtttten Mathemaud netv/ auf ben fo genanten ^νΦ experimtntirrt i^CVben mutbe/ |
Go JoannesÃndreas Wei- collo |
( nt )
|
©ag Î¯Ï Î·Î¹Î¯Ï foforf mbfl it^ ^t Utlierfud)ung mb Trans- fe6 fein PerpetuumMobilentri it Machine mt / bmn Dia. Streite aber einen mit fe^r mnm ^iJiff^/ fo imm Î egenoe^ ©ί»ίÏί m Im |
collo noilro inferi curarem r Q^ rum |
C )
|
Un mifietiä/ in fol^e MtW gebαÏίer ^err Invcntor fiy cr|i |
rum laberetür, tarn celeriagi- tur, |
C IM )
erfi Hiinbc/ nebfi betten 3apffen mr. una cm« ipfis cheion^s
ber ^eae »Ott bettelt
bicrpüetotiJtieieti^entiCom- misfanis ad hoc ^'^"«ιι-
misfarien/ SJOtt tttti: m\) medeputatis, ^mamc &a-
CcnetlSIttlhtÃ^Uttà 2atti5.®<i lus Judicu noftn membns
tictifö^erfoneti turdaanatö ^»f" w Tf
vifitiretl / unt) btmt rnmn Ï & introft.a ogJ^^^Qii^
tiefe bafeliili tütcöcir äuretfetae^ bus peraftis (poitquamjp
waite Machine (mmm 6ct) hoc accyrato examine ne mir
ieÃtöeraeltter §5cft(&fi9un9 Ρ/'"'
«fcS t>ie Aenttöfie Cavit^t piam defeftus invenir. potu-
Î·Î¿Ï ein «tibScfeagcfutt. L· jcd potius ex omÏ.busab-
ί!en/fonbertι»tclIt^el)rαug QU undc cognofcebatur, guod
lemfaftfatnerfatitittDUtöe/baà ipfius Machmx motus ab m^
Der Motus öer Machine burcà terms pnncipus nafci deberet)
»erbccfieinnm^üljfebefötbeit machinamibidem debite or-
t^)erbCttmιί|Tt)αuf9IciÏ9ertttί <iinatam pari exi^uoquc im-
<te*S£Weaut)ö/t»tiobcnäetttcli pulm , ut lupra dictum eit,
bet/tnabertnaltecnaefcftwtn' uerato cclernmoque motui
bmimh alfounbberse|ii)lf/ rcftituebat, .ta, uthocipfirm
baà folAeûOtt betten Otttwefetli omncs prcefemes uom Ma-
ben ξ,αηη Mathematicis uni» tbematici aluque curioii fom-
önbern Curiofis fe^u admiriref, me adaairarentur, limu que
SUrtletCb btefeö göneeSBejcf t^ÃJ« totum opus quam plenislimc
Iteapprobirit/Unb mti[)tn»Oti laudafGntv& ead«a opeiaab
öttcm foif^beleatfiltomni falib. impadba iMspiao-
Uttbgmeif^elgatlÃlie&liberiret ne & dubio omnieo hbera.
C t»4 )
matt auf rem. Qu^omnia, dcbitcre-
Sίr1fuÏen/JU@te^er£^â¬r25Jα|)rί= qdiiti, ad veritatis coniirma^
ütUer SSertrurfun^ bc$ tionem.appreifojudidinoitri
SÃrriL ©acfef. Vlmbte^^ Stlfie? Prindpalis Sigillo proprio
imb meine SimMmafià manus me^ fubfcriptione his-
ciöenpnt)igcnunfcrf($riffr ce teftari öc confirmare voJui-
mri attdlirft unb l)curfun?)m mus. Aa:um Martisburgi
iDoHen. dk^iOäob.i^iSr
barÃ^m^if Of^obiisi^i^,
Joh. And. Wciie. mp.
Ter·
m ( ) ^
:^a^t)tliiCAtteftat, TertiumTeftimon·
QuodCongregatiomnesDo-
Affemblee. mini Curioiiconfeceiunt.
mt)erm03eitxÎÎηÏÏÏ #^Um,juxtadatamperLip-
- / öergeiiung^^Extraa Oer V-^fienfiura rdatJonum 42^
42^««®Od)Ct?0i1 üem iuWlct^ feptimanae extradum ä Do-
feblir^befinblicfecnMathemati- mino Matheniatico â Orf-
coJ^erm â Orffjaeo ttti)ÃU fyreo Martisburgi habitante
tm ΤίίαÏίίÏί Der Oüohv. notitiam, dies 3LOaobr. exa-
ίU Unterfuctung fetneö ^erfer^ mini & Perpetui vel per fe mo«
tigten un im mmm i)Ofe X>OXm bil is ab Ipfo perfecfli, & in pra^^
Sixtiilor |iei>ent)ePerpet. oUt dio, fic dido, viridi ante por-
Per fe Mobiiis uniscffen Trans- tam Sixtinamere^iinfpedio-
locirun3i)0nber@iellen)0rauf niejusdemquedeloGoJn quo
Cà Süt l)â¬r a\v haaenus conftitaar, in alium
i)revquoadformam externam translationi, aliisque qiioad
lint) ratione feinet fiarcfcn ega- formam ejusdem externam de
leti gauffö αÎÎÏ anbrer Ope- vehementem ^qualemq;mo-
rationum mebi anbetaumct tum capiendis experimentis,
ivovben; @0 ifl^on fcencn t>On pluribusquc alüs operationi-
©einer ^mn J^ergog SÃorifJ bus deftmata effet. Ab deputa-
^ii^ritn5U@a^ffrrpoilulirte tis a Serenisiimo Principe ac
Adminiftrat. bc6 ©tiffii^ SKeri Domino Mauritio Wilhelmo,
feburg ^^ÎΦ^δÏί^ÎίÎ^ ©urÏ(⦠SaxoniaeDuce&poftuIatoAd-
^ÎÏαÏίÏÏÎÎ¯Ï WöJbnei miniftratoreMartisburgenii&
ciemcntisiime nominatis, <x
Com- 0^3
m ( )
|
Commisiion Î±Î¹Î¹Ï Ã¶it&crri ba^ MathematicisjMechanicis unt) l)cr) genommenem genauen 2iUi 5?em(tÏ eö ^αί ber^h Inven^ |
miiTarii unb J^)errn spedato- cir- |
|
twtbowene« ®ctt)tc|teti jirföl· lai anöffanflen7 Die Machine in einer UmmenDunii m\ (ÏÏ incirca Uli 0at t)urÏ einen ber perpendiculari fÏeeff JUttl Seniler l;inaug bie an^ ÏÎ±Ï un torâ OriFjrcus obbefÏrjebe^ neö Perpetuum Mobile aug beii W C Îί7 |
circiter intra unicam clrctim- Deindc Ipfe Dnns Inventor exe- |
C tiB )
|
t)ic©reefer fomol obenunt) un^ neiglccfobfervireitDocDen/itm glddcn DieeifcrnenSapffenan iwö,Perp.Mob. tn anbere55refi m |
exernic, tum,utaircfesipficüm ftror- |
C 12.? )
|
üätdm equaleii imb mmp m&tfüüm. ©Ïίί6ÏÏ Î¯ÎÏίιοÏÏ Operation angegaiigcii ÎÏÎ¯Ï ^ÎÎίίΠ©iampen fo himÃ^ öenortimen/ niri^eiiD^ aber «in indicium üm gugö mit ®ttP dm befuttben tPorDen. ©aà S^nanfe auf refpei^, geborfa^ |
ftrorfum toties, quoties con^ Poftfcmp id memorandum |
( MO )
|
mmni gejtemctt&cgSrfu^cn ^mn invcntoris n^ütfcig unter ef^enbdnt^iaer tmdm gefunden* Signatum SJcerfeburg am 31* oaobris annoi7i5. iiterju »rroröneiet Commiflärius, ζ SlUflHà SeiDfnfroji/ unl) ^OtttfSuijii. ©άÏÎίÏίΡ ^of^Sial;!. * SR g()riji0})i)<i&imkr/DiaeonusUIricianusin^flire y SR. 2ttb. Zimmermann/ Math. Cuhor. ^jvipimi SBoijf/ f «nt) MatK, P.P.O. jti ^alie. ^ j>. 3Ï(>αÎίη ?0?encfi / ίίδη. ÏοίÏ, «ηÏ» â¬Î¯;ÎÎÎί®0ÏÎ. dial)t unö Hiftoneus, PP, |
fupra recenfita cum ipfa vcri- Julias Bernardus ä Rohr, a Screui/fira© Principe Ipc- cialicerdepucatus Commiflkius, Caroliis Auguft Hübner. M.Chriftoph Semicr, Diacon.Ulrician. HakSaxon. tifti. Confil. Aulic. Ghriftian "WollF. Scr. Polofl.Rcgis Confiliar. Aulicus & Mach. P.P.O. Hai«. & EleaorSaxon. Confiliar. &Hiftoiicas, P,P. |
( I ii ) m
wm bie faifcijen itnt» γ ÏÎί jam Mfk Scconmx duo-
untvai)ttn?inf^u(i)iglingen/ § riimPriorumadverrariorum
t^eiti: im^ eiften^ioevfacjei ^^ infimulationes, hac ratione,
im fc^arffl#tigem Uv^ fecundiim cujusvis non omninQ
ti)eü/ gletcCjfam aU Ctll Unffa^tmUev prayudicatam fententiam lutiinftar
pfleni)er©eit#tiÃ^eit;^utltten/ ab ipiUis veritatispedibus, fic loqiii
haxx foic^e Sii)aten bett^ wami üceat, proculcat^ erant,& quemad-
©0 fant^e (ÎÏ mm i)ei: i)l1tte@egne5 modum ejusmodi faÃa mereban-
'fyxt <2ÎαÏίÎ; 15)CH®nmt> fliue^j ge^ tur, protritis: adverfariorum terti-
i^afftgen ©tmies? icgte ei* ^ίÎκη usP. Wagner in me infurrexit, Pri-
gctfudteu iXifjcii^Bogen an Den^ag/ ma infenfi mihi animi indicia orbi
imfevetix^aumgem Tit. Klirre Utt· publieavit publicis typis Viilgatö
tZtfudyUttQl was t^Ofi bem^abe fchediasmateSatyrico,cujus timlus
BU I^illtetl/ Ta?eid)â¬S Do^. Orffyreus hic kvmQQv^tÃrevk disqmÃm,q^uid
SWWcrfcbürg ^^erfcrtigct. tcxcxt de ea MachhmÃt fentiendum, qtmm
â¢^icrm&ft i)atte et* αÎÏÏ fcibfl ein ÃCl· Dr, Orjfyreus Marüsh,prfecit,^c^
ilC^ / abei* Deinde ipfe rotam exiguam fabri-
san^ fatiöfam/ ml· nur fO lange ftcf) cayit, qnx omnino tarde, idq; tarn -
Mmgeit)euDit/ln^^teaiiemei*@a)nUt* diu movebatur, quoad pendentia
Idngeni)^ ^mi<X)UI Ï Î¿Î· Der ^Ãciie ex funiculo pondera ab ipfo rot£E i-
mitten im W an t^en ÎÎαηί) pfins axe usq; ad extremum illius
^c|lei6en i)et'uilictgeiautfnvt'vclcc)e^ orbem lento motu defcendiiTent,
^an gai* baiis gefci;ei)^n/mtD kt gan^e quod ubi fat celeriter Faiflum, tota
et'n perpet, ftabile geit)Cfen / hxc machina perpetuum ilabile
tt^cn u nici)t intet tV>icDer aufgett)un=i reddebatur,niri identidem ipHi pon^
unl unh tvie Cin^raienwenDev anf^ dera, utin veru automato fieri asfo-
ge^ogen xwxun; ^u Dem f;at e^ Î±Î·Ï let, furfum attraherentur. Pr^ter
nmà anDcr^ in bensegen otci· Ï mi hsec nulla huic maehin® vis alia cor»
l^m/ feine ^rafft gc[)abt/ fon^eni ein pora movendi aut impeliendi ade-
^titcfe mW gietei1VifcC)e (n)ic Wk rat, fed(ut complures affirmarunt)
miljgefagt) Ijattt ÏÎ¯Ï Hmt vel unica penna anferina totum hu-
fiClXtt bringen mögen tu tu DUcÃt^ jus machinula? motum fiftere nata
, erat.
C Î Î )
i)ef!etijeni(jet*^at tt |Î¯Ï erat.&c. Quibustamen nonattentis
fclicuci / fdtt ^il1i5crf|)iei bettt ipfe nonerubnitjhafcefiiasqnisqui-
PriFyreifc()enPerp,Mob. enparallel lias it nsenias pueriles Mobiii Per-
ÎÏ Î¿ ntc()tgat'i)avitkt* JUfciKt^ 5 Sani^e petuo Orffyreano comparare,ne di-
|ici) Î±Î·Ï in i)tefeir i)^aci>ajfcrci) fc V>eiv cam, eidem anteferre; quid quod in
fidvcfet s taf et* baiD ^αrαufl7I<5.n)ίeί bac fna Mobiiis Perpetui imitatione
tmim et(üt}e «IcDtifmtrMge IBogeu fibi ita complacebar, utquanrocyw^
»Ott gieidjCi Materie, ueliff etilem in annoTjiö.riirfusaliquotniiHiirspr©-
^upfter gefiocijeiieit ^mtcitn?ent>ct7 ni Sc ejusdem farin^ cum priori fo-
|ei'auà gab/ iml» imt lintev lia, una cum incifa ^ri icone ver«
^gem DCti^egeiieilTituh 2)45-num cujuspiam automati orbi piiblica-
53^Uigettti>ecFte Perpetuum ac ret^idq; fub hocfere dtuloatidacisii-
perfeMoJ)iie2C. wObey ememlxwpfer Tandem omnmodeteaumPerpe,
bepnt>Ii^e Machme^w^calcuhret/ttjcli Ce mobile, cui addica eft leon
iollidto calculo cxaminata^
i>er ctt |crum l^itffet/ (Iniftrorfum dexcrorfuin pari ve.
micfectiteÃ.nPvoitToJb 5w|»ebeit^er. i^citste movetur, fimiilq; pondus yoAu
mögend Ï Ï^ÎÎ¹Ï ÎÎÏ UsymtÃt; ^^, ^^^^
tvfts^errOrfiyreusbtedaEogenJiefcrt/ ^^ prceftat^quiE Dominus
V^rncmmm prsilu-t. OrfFyreus haöenus demonilravit, &e.
NB. 3a toötifomme« pr^ftiret f NB.PtO{iiquamplenisrime pr^'
mn tfl C^ gefifeixn? ^m |Î¯Ï ftarl amabo,quando idfaaum eft ?
t!ai?fetuge (ÎÎ½Ï f^tCf rtl·^ ^ane id (quod Wagnerus hic toti
ler®eltDerfproci)fI1/wni^nttcMe^iltt mundopolücitus eft, δε ^ri infcul-
^U]>frer\?orgefcijifDeri:gcf)abOln^ da- ptum tantum propofuit) haiienus
ro «ÎÏ nicijt m ter reipia ab eo nondum eit prEeilitum;
lcti be^ t^m befut1^etÎ; ftcf> a(fb in (Φ isq,- adeo pr^EConcepnim a fe priEjiT-
dicium friiilra pr^mafure nimis
pngcn ttn^ beirogen f Den e^ ja fct^ publicavir, feq; ipfum machinamq;
ÎίÏgani)ein miDer^ ifl: etiva^ anfnt fuam publicoontnium rlfui juftisfi-
bfo|im^apiev7t)Utc()i)tePllanraiie, I- moq;ludibrio expofiiit Longe fi-
deewaiptge quidem aliudeil:quidpiam opeÎÏ-
^eijiic|t«berkp«g/foi}infc^||tterett| IiusPliantafi^,ideartimmentis,aut
, xm^ ' fal·
C >
|
nttD feilten wiM befer ii?i Ρ fcttttiti>eemfeit/ litafeii III nM)teiit umcimt! imD tt>teDei'iii!i tfi/t5Ki-#Dcii Don 'SOtt fdhfi ja mit 931iti)e/ 3cit uiiMoficn «II ^BmU feibfi tavfteilciijc. ^annenf)er0 Î±Î·Ï mifliitgc Ui â¬\>tiiiim XPügftera fem c^emaiö nur ifi eitttuorffe^ Ber35raterttt?eni>er/ eme nadyfcintm 5rm0«ft Unm im^ OiiFyrcusmit feinem Perp. {UntBod}^ 5-MrfH iHibÃndernöeuÃmifen) |
falforampr^jodiciorüjabsq^prsevia Qmbiis etlam de caufis ineunte Quamobrem etiam lue fepe didumVeru Auto- |
( irr )
|
ÎÎÏιÎί cd^m gen m afier mit μι (d)a\mi \xm hü ^ieleettiuoe ÏÏÎ¿Ï nic^t fnjmx foi/ ^itDiget: ^Î¹Î¹Ï it)Oi bieiüen / Non |
|i quid bumano Judicio hic as- |
ij^ )
|
5?citie Sftmfi ί|Ï @d)eiicti / ÎΦ^Ïη / ^οί)Ïâ¬Î· fini) m\)t fing »ieflctc^i ? , Oriiyre, Î>(δ ^^αÏΫ« 1 3t)n i)ef0ü|en ©offeg ÏαηÎε: eetne jinb βί^Ïί |
Non eft ars gravklis conylcla funder^ â Namqucagere hocetiam fcemlna ilulta Hinc OrfFyreu tupremi dcxtraTonantis Dum currunt fine fine rotistdum machy- |
©Olcöc^ mtm Die^VCtttmen fe()en Id videbunt reai ^c fetabuntwr, &
ÎÏηÎΦ fmimlrnmUa ^m^t omnis^equitm obdet OS fiium.
mxi m £0^aut Ãefiopffet n^cr^ PfalmCVil #,42.
Den. K» PfaimCVilf.42·
m c MT ) m
olörtnunto^orf- Sequitur Mobile
fyreifipe Perpetuum Perpetuum Or%rea-
Mobilc, JU SierfebUVä ί^Ï Rundum exteriore«. e-
· rt· fji «f r jusfaciem,quäle ilIudMarcu-
i>(n / m aulTetllC^en Sinfc^ burgi ercdum & cxami-
|>m ηαÏ. natum fuit.
N·^"· I, ^ft btc â¬5l'6ffe ofcec Nâ¢Â· I. Magnitudo aut
Peripherie Peripheria princi-
Machine. palis Machinic.
2. '5)ie Dicffe Obec ProfiJ, 2» Crasfities autlatitudo
getac^fec t^mU^^Ma- ejusdem Machins
chine. principaJis.
3. ©ie ijaiiU^^tlk mil· 3. Axis praedpuus per
ifΠΪÎÎÎ'Ï ÎªÎί Machine, ipfum Machins me-
dium transmisfus.
4· ^refiet/ t>rttinitett bie 4» Asferes, intra quos
Machine fanget «ηί> ipfa Machina liispeu-
irtüfff» fa ett & agitatur.
5. Stellage 5, Struäura pilis & pi^
mvä ÏηÏ) etampfem ftillis fubferviens.
6. S 6.
^ C ijS )
6, ^iec etrtmpfeil/ m^ Quaraor pila, quae
cfie gitoppelt äf^O^en bina&bina alterna-
nrnm tim attolliintur.
7, %i)t Siemen in fcec 7. Odo und lignei in
iiauW^^eac 0m tic prscipuo axeürma-
emmpfen» ti, ut pik attollant.
B. Perpendicul JU My 8, Perpendicula ad u-
tm ©ei^en/ trumqMachmaelatus,
Mtmm^ qu^Machin^motum
aequalem reddunt.
aSeifien/btePerpendi- 9- Airercuji , quibus
cuUrtmitJuÃeft>e9en» Perpendicula mo-
ventur.
10, Sapffen unt SocÃen 10. Cum femmenta
rtnbe^iOBellCJiltiinSci^ axi mfixa ailerculis
agitandis deitinata.
11 @eft)jcf)ie an S'nben H. Pondera in perpen-
tieftv Perpendicul. diculorum extremi-
tätibus.
12.
SS ( I5J )
12. S(iflcn tit ^Pw/ ÏηÏ> η. Limbi janus lignei,
ίοÎÏαÎÎ ein Perpendi- ex quibus unum per-
culijÃtl^t vpendiculü dependet.
13. (litte (lneCiScijfi/t»iVfe 13. Asierculus obliguus
Perpendicul jii perpendiculo huic fu-
fctl» â ileBtando dellinatus»
14. (j'ifa'llC in 14. Gochlea ferrea axi
tei' ^etie/ tPPl'rtn tii infixa, cjuä funis cum
Seine gc^dligi. - axe conjungimr.
15. |)ier ίÏιηÎÎίί ÎÏÏ ifl' ij.Hic funis axemprin-
etcicf um tielrtUW' cipalem circumple-
QÃetie. - ^aitun â
Ki.Deuietfeiegan^eidn^ 16. Longitudinem fu-
geitei'Seinectbecei-tJicf^» nisindicat.
Ϊ7» 3labgen auf bet« ^7· Rotuja pavimento
^oben/baciintcflsei· affixa, circa quam fu-
©tciif lauft. nisgyratur.
i8.®ei;@il'icfgc()eiiiut;(jp 18. Foramen in alTere,
ein 2Î¿Ï tn l^em einen per quod funis ti-an-
^ve«e. lit.
19» S2 19.
( 140 )
ίÏ. ©cf eftidf Ctet ί eine 19. Funis per feneftram
geljeijum^enffer^inaug dedudmr.
20.9tal»0en focm 20. Rotula extra fene-
fier/l)ai0iei;i»ev@tadf ilram,circa quam fu-
(auffet nis agitatur.
21« etöif ^au^^oi^/ 21 Lignura, in quo ro-
ft)Drmnenl)a^Ãgm tula volvimr.
ftÏ6eft)e9e^
22, ^ec au
ftcn/öDli
gcjogeitc ^a^ 22. Cifta lapidibus ple-
gefötiet mii na ab ipfa Machina
(Sffinett» in altum elevata.
23. (Sin Siemz bie Ma- 23.Lignum axi immis-
chinejumetiüfie^m &rn & fiilendseMa-
iUÃringen» china£ deftinatum.
unt) Ãeifei/ 24.Sera&catenuJaMa-
bie Machinc mw chinae firmandse iiib-
⦠U* ferviens.
Φα^ Per-
m ί Iii 1 m
Perpetuum Perpetuum Mobile
Mobile in kiB ÎÏÎο^ exteriorem ejus-
-28ei|Tcârtemim<lufreviici;c«
5ίί>ηÏ. dum cft.
afle SiöUV. Prima Figura.
a» 3ci0rt Machine a. Monftrat Machin®
^iroffc / Penpherze magnitudinem,peri-
Un& Profil, pheriam&crasfitiem.
b. 3n &er l)auW'38enc b. Quatuor furdU® axi
»iei· ©ai»ein ftefc&rau^ prscipuo infix®, ut
m/ j^m(5Ïnccfen^ cochleam hydrauli-
BüÃC* cam moveant.
c. Stritten in krlxtuw^ c. Unci lignei in axe
SSSeac/ i>ie ©tampfen praecipuo, ut pila at-
iuiieacm tollanl
d.^ieetantWenfd5f(/ d. Pi]aipfa,qu®aireri>
tt)dc&e δÏÎ¯Ï bus elevamibus at-
tenäfl)oimwri>m. toUuntur.
e. S 3 e.
^ C «4» 3
e» ©er S^tricf/ e.Fiinis,perquem'cocil·
i)ie SBafer^eö^lWCfC Jea hydraulica agij-a-
. «m5utmi)cn> , tur.
f. (gin Ãicretfigt an i 'Rota qnadrangiilaris
^el' @cl)necfe / ί>ανάία· ipfi Cochleae conjun-
flel)ftt>ei' eà - da , per quam funis
^ " tranlit. â
g. ©ie g- Ipfa cochleahydÎau-
fel5fί/^lΠPerpetu- Jica,amoDiIiperpe-
um Mobile getl'ie&cn. tuoagitata.
h. ©er SBat^Men/ h. Cifta aqu$ plena,
morinncnbieet&neitc qwam cochlea ex-
eintrincret : : haimt. ;
h ^icr tfi ber eine 3at)fcit i. Hic altenun eft coch-
kr @ci)necfe/ ta fic leaeforamen, quo a-
SBafier fci)Ãpfft qua hauomr.
k ©er4iti»ereSapfeit &er k. Hiealiud eftcjusdem
βÏηεΠ/ Uni) ,fic föramen, ex quo Iiau-
au0gie|Tet fta aqua effunditur.
1. I.
( 14} >
ι SBaffer iauffi au^ l Aqua mafferem,ef-
ki; in ein fundends aquae de-
/ÏίÎ.ίΠftinatum, efFunditiir.
m. Aqua ex aflere di-
fccm Wit^ = do in eiilam relabi-
i>et in S^aficn» mr.
n. SBiC ein)a^ an i>er n. Monftrat, qua ratio-
- ^auWÃBc Wnauf öc^ ne aliquid ab ipfo axe
tt)uni>m IDirK = primario attollatur.
O. ©eiltet einen SSaffeti o. Oftendit amplioram
â¬i)mev / i>ur((j &ie Ma- aqua plenam ab ipfa
Chine gejpgen» Machinaelevatam,
P» ©ie Perpendioil, p.PerpiendicuIa,admo-
n)enn^ SBei'CC laitäfam mm Machinse tar-
flel)en fol diorem reddendum
deftinata.
â¢f. â '
q» ©a^ (luÃiauffenöe q. Defluens aoua in in-
SBalTei'iaufetin^riti)^ fiindibulumperipfam
tCiy ί)μÏÏ pavimend apeituram
r. decidit. r.
( 144 )
Î. öemsfic^tcv iaufi r. Ex infundibulo aqim
i>a^^afievineine9ilin^ in canakm infenus
nnintm. dekbimr.
s» ©ic Sirmnm gcl)ci im S. Canalis in inferiori
unievn@tPCE5UmSCtt' contabulatione per
fiel* feneftram protendi-
tur.
t, ©a^ f>M ί»ÎÎ½Ï &en t. Aqua per ciftam fe e-
ISαfίenöe^runöcneS8αp volvens hic decur-
itx lauft l)iec wea. rit.
10» Scij^et bie lo. Oftendit Jiberam
rtgfCli i>fi; Machinm" MacJbiniE ejiisq; ftru-
ä;urae fadem.
( Îί )
Ad Iiicrediiios,
wOmm perpetuiim viilt Mechanicus fore niillum
XVJ. H^Ãeniis ex nods prineipiis ,Staric^:
Iniblitum movens dum nefcis tu quoqiie nexumj
Mobile perpetiium qna radone negas :
Cum tarnen experimenta probeDt repetita perennem,
Hincriii demonftrat nefda cauia tibi :
Qiiomoido ( plebs nefdt) varient no<äesqiie diesque,
Disiiniiles ut feie nodiibus eiTe dies,
EiFeÃus Caufam iic expeöemiis Artiici,
inventor nobis dum patiiiiTe vokt-j
H^ectenuj fedfincera M«fa Oarisfirno & !-ngenioiisfi-
mo imo feUcisiimo Domino Inventori Ainico iu»
^^ilumatisfimo applaudgre voluic
Servus faratisÃmus
Lotharius Zumbach de Kocsfclcf,
Med»Doâ¬l:. & Mathem.in iUuftri Carolina
Profeff. Ordin.
Σ, Τ. Î.
PR^cedenri &eulo aliquot Viri Clari^rimi reperti fuerimr, gni dare
tStaiimPERFETUUM MOBILE promiferunt: quod utmni
efficiqueat, Joh.Joach. Becherusy Medicin^ Do^or & ProfeiTor
Ordinarius inftitptionum Medicarum Mogunti«, in Sapienti 5tukida
pag. if7· % inqxiirit> tres-fpecies MQEim 'FUFEIUl conftieuens:
Ï /. quoad
C 14^ )
I. Quoad duranüem materiam.
II. Quoad mottim pure artificialem.
III. Quoad motum Phyiico-Mechaniciim.
quarum fpecierum ulrimam SE inveniiTe beneficio aquie continue pei-
len tisMachinam affirmat; negat verö dari TERPEWUAi^ic\no& MO-
BILE ratione materia^, momsq; pure arrlfidalis, quäle Casparus Schot-
tus inter Jefuitas iniignis ilie Madiemadcus? Jefuitam PolonumP.5VMi
excogitäfle exiilirnar, quem cum imirari veliet popularis ejus p. Ko-
chanskiy demonitraiTe fe, zitBecherus magnus lateat in inven-
tioneillä paralogismus ? Verum longe ante Becherum invenit
PERPETUUM MOBILE.
ingenioiisfmius Qovndiiis Drehbeliusy qui Anno aNativitate Chrifti fi-
veabOrbe redemto Î D CXX. fcripfir de eo Epiftolam ad JACO-
BUM VI Regem Magna? Britanni^ editam cura Joachimi MorÃ,
Summa ejus li^ec eil :
,5Poirum,ini|uir,conilruereG!obum perpetuo fecundiimcurfum ^ethe-
âris iingulis XXIV horis femei circumrotatilem, aut toties ampiius,
âquoties mihi vifum fuerit. Itaut vel MILLEznuis ne femel failar? o-
âftendentem riobis Ã^ii^öj-j menfes, 'dies, horas^ curfum Solis^ Lun^e, o-
«mnium Planetarum, ^ Stellarum^ quarum motus hominibus notus:
âSicuti eriam varii generis Inftrumenta, qua; certo rempore. aut etiam
âcontinuum concentum harmonicum edant; in fummä quicquid fieri
,,pofefl: pondere, circumvoluto chalybey aqud fluente igne. Pr^ftac
âhsec cognitio in perpetuum? Ted foli fumptüs reddunt minus fruäuo-
âfam, fi magna vis requiratur*
âCasterum uü magis confirmem ME infelligere caufam motus re-
ârum furilim <Sc deorfum, & quid terram & aquam in medio aeris por-
âtet, ita in Vitro claufo TERRAM in medio aqu^, AQUAMin medio
âaeris,afc]P ^EREM in medio ignis fiifpendo, ut unum elementum a-
»liud ambiat velut circulus aliusj aliumr aut c diverfo üztuo AEREM
âin medio aqu^ inftar globi, & A^AM in medio terra? ita invicem
âfe ampleöenteS; ut Aer hunc Terrarum Orbem. At^ hoc modo
âaltum
( 147 )
j.aimm humile, humile altum, leve grave, grave ieve facio. Pr^tere^
,,ÎÏÏ
ÎÎ ftantem fiirfiim impello in alritudinem X. XX.aut plurium
âpedum. Et quoniam C£iiia.m VEISTI compertam habeo , conftmo
âMachinas vehementer iiaiiües. Atqj cognitione fluxus & refluxi3s ef-
,,ίιαο inltrumentiim femper FLOTA^S & iii'/'IC/iB'M'fmguIisXXiV.
âhoris bis: oftmdens menies eoruir4 dies, curfum iun^ & hora^flu»
,,,xus & reiiuxils in perpetiium, Quemadmodum MAJESTAS TU Î
jjexprxfenri hoc initrumenro videre, & quando iubet veritatem mei
âfcripti examinare poreil. iilud eit propago vd furculus arboris per-
âpetuö mobilis, infitus verae cognitioni ekmentoriim, fcopus rerum
,)indagatoribiis fervitiirus ad feinpirernam memoriairipUt infe[ii<raat na-
ârurie mirabilitatem, quid ejus dono posfimus» ^
,,Params Tum etiam reliquas dsmonftrariones oilendere, fperansme
»eo tadto gratam duicedinem, quas ex abditis verum caufis percipitur
»mukispr^hiturum. Experiedtia enim me docet/nullam voliiptarem
âver^ natura cognitioni ^quiparandam, quoniam monilrat nobis per^
»fettam DEi öonitatem, Sapienriam, Potentiam.
âMiiMante ME admiranda jaäitänint, probationem proponenü.-s
'ii^/A ^ Procesfzbiis, Non infdi credo, ü nuk
,.RAT/ONE rem gererent, omnes notara habituros eorum denientiam,
,,& fic amilTiim 1ÎÎ magni nominis famam.
,âQyaraobrem£GOnonmodöratiombus5c exemplis' iitar, veriim
veritatem exaiiiinabo. Et (i.) 'narrabo cauam
deinde naturam ejus & operationeiTi: (z.) proprietatem r-
.reromm ÎÎ,ÎÎÎÎÎÎÎÏÎί: Sc (jJ quid ilr MJ^qu^Ã^^
,,pnmi mobilis. qu^ fit caiiüi Solls, quomodo moveantur, CoBium ^^el·
Lmia, Mare & Terra; (4.) denicj qu^ fit caufa FIuxhs
Tomrriium, Fulguns, Piuviarmii, Venti & quo paäo cim^a cre-
"trn ^ ^^^ viam commonftratiirus. quara
poft diverfos errores mveni^^^^^^ parvo negodo mirabiliora in ki-
.cem proteraot. Nam(/)^^/teftor) neque Wrum feriptis, n^
«CLijusqiiam aiixiho hic iifus Tum, Ted folummodS h^c reperi asfidm
U ζ
1 ( Ht )
âobiervarione Sc perfcrnratione Elemenrorum. Nc^ edam Teftimo-
ânia habemusr, PRISCÃS homines hanc fcientiam conrequiifos faisfejii-
âcer mulci eam quieriverint. Scribunt
ARCHIMEDEM globum conftrnxiife, qui perpetiio feciindiim cur-
Vyfum a^rheris fefe moveret? Ted eundem unä cum Au^iorej unO die de-
5,reftabili bello abfumptum; nnde (Sc veritatis indidum perditum. Ex-
,;taÏrnonnιÏIίiProcemlsde^£/ίP£rL·ΠMOTALl [prout judicat infi*
âgnis ille AitiFex DrebheUus, nadone Belga, AlcmarienÃs:, qiü^ fuitRe-
âgi "BRiTANNIyE a Mechanids] meras eiTe nugas, qux mukös fedu-
âcanr? nulios verö in oprariim portum dirigant« Si enim proceffus ve-
,.ri eifent, VETERES illod compofuiirent, & nobis memoriam ejus
,,quanmiamcun9 reliquiiTenr.
,,Quapropter omnes hujus ards Amatores admonebo, meliorem
âviam monftrabo.
Er h^c eil tota Epiftola CI. DrehheUi, cum a. non in omnium mani-
biis verfetur, ideo totamhuc apponere mihi piacuit, fiquidem multa
lioratu digna Regjie MAJESTAlIdttegevQ in animo habuir. Verum
enim vero quoniam nuspiam invenire potui lia^enus inter Curiofos
Literatores^ num reapfe hoc
MOBILE PERPETUUM
perfecerit at^ abfolverir, nihil cerd definire poiTumus.
Equidem Eminendsümus Cardinahs Perronrns num.erabat inter per-
dita ingenia, qui^ alicui e fex iftis fefe applicarent: fdticet
I. Quadratur^ drcuÃ. 2. Muldplicadöni cubi 3- Pr^paradoni
Lapidis Philofophid. 4.AftroIogi^ divinatrid. f Magia-& 6. Per-
petuo mobili. , Ï /y ·
Sed ego non poiTum in omnibus Maxime iili Cardiiiah alientirc,
quandoquidem vel maxiraa ingenia in hifce linguiis fe exercuerunt,
& multa detexerunt; fiqmdem
Quadraturam Circuli jam oiim 5c omnium quidem primus AR-
CHIMEDES Syracufanus qu^fivir, non humilis homunculus a pulvere
& radio excirandus, Ted genere Nobili fuit, [t. CICEROm m Tufcul.
< 14? )
c. 2J.3 Regis HiERONiS cognatus 5c amicus, atque ingenio glöri-
am, quam Reges innnmeri confeciitns majorem. Nam in omni ge-
nere Geomerria?, Sideralis ac Machinalis Difciplina?, incredibili in-
diiftriä ac fubtilitate miilta admiranda & ante ipfum inaiidita reperit:
quid vero hac in re, nempe Qiiadratura circuli prieftiterit, ex Gotho-
fredo Guilieimo LEIBNITIO, de vera proportione Circuli ad Q^-
dratura circumfcriptum in Numerk rationalibus cognofcere licet,
Primus, inquit ille, quanrom conftar invenit, qiiis
fit ratio inter Conumy Sphitram & ejusdem altitudinis <& ba-
fis, nempe qualis eft numevorum i. 2,5. itä ut Cylinärus fit triplus co*
ni. ScfesquialterSph^r^; unde SPHj^RAM & CVfJNDRUM etiam
fepulcro fuo infculpi jusfit. Idem
invenit ^ Qi^adraturam ΡARABO'
l^jE â â fed CIRCVLl/S nondum haÃ:enus cogi potnit fub hujus-
modi leges, quamvis ab οιÏηί retro memoria ä Geoinetris exercitus»
âNondum n. inveniri potuit exprimeiis rationem Circuli,
ad Qiiadratum circumfcriptum, nec ratio eircumferentiae ad Diame-
trum.
2.5. MultipUcatmum cnhi unä cum pr^paratione Lapidis Philoib-
phici relinquo Doäisfimis Dominis Mathematicis & Chemicis mul-
tiim curiofis.
4. Quod Aftrologiam Divinatricem attlnet, hiec ars multos fauto-
res us(^ in hodiernum diem habet. Unicum tantiim exemplum ad-
ducam ex Hiftoriis JUUUM CAESAREM (qui referente Lucano foie-
bar indulgere Contemplationibus Aftronomicis & vacäre
â â â Media inter pra^lia femper
âStellarum c(p|iqiie plagis. )
imrnolantem, aliquando ab Ha'ruspice SPÃRINNA moniturn,
,,Caveret periculum quod non ultra Marims Idus proferretur:
Eundem ipfis Idibus, CJiSARE prstfagäs voces illudente <Sc dicente
â VeniiTe quidem Idiis, fed non pr^teriilTe !
l^ox C.^SJREM iliaipfä die XXill. piagis a percuflbribus confof-
ftim occubuiiTe.
ü 5 5. de
L ifp 3 ^
5, de Magiä confulendus venit Gabriel Nmd^us Gallus, Vir Doöis-
fimus, Bibliothec^rius C^rdimlis MAZARINI, qui rcripfit tradtatuin
Optimum, quem vocat,
âApologie pour tous les grands Hümmesj qui ont eÃe accufez
de MAGIE, a Paris 1669. in 12.
NJUDAHOy me quidem judice unä cum aliis Viris permagnis, ne-
mo vixit fuo tempore Bibliothecari« peritior, cujus extatiibel·
lus ad Pr^fidem MEMMlUMCub hoc titulo: â Advis pour dreiFer
une Bibliotheque, Multa funt in hoc tenui libeiio notabilia, tum
quod ad eredionem, tum qubd ad confervationem Bibliothec^ attiner»
Multa illic de officio Bibliothecariprum, & qualitate librorum habet,
a Paris 16:7, 8vo,
Hic Uber nuper demiim inter alia a Venerabiii Abbate ^CH^/DHO,
Latino Sermone prodiit. Laudanda funt, qu^ de loco atque ornatu
BIBUOIHECjE habet, etiam ubi de ordinanda & difponenda Biblio-
theca agit, dum regulas quasdam generales exhibet,ad particularia ta-
rnen non defcendii Jufium ordinem fervavit in concinnando Cata-
ioEO Bibliothecae Cordefianie, qui Parifüs prodiit. 1^43.4^0. in quo Hi-
Horicorum diilributio pro Bibliothecie conditione accuratior eil.
Ex anteä diäis, citatis & allegatis hoc fine omni dubio itaque confta-
bit: Hoc Arcanum concernens
PERPETUUM MOBILE
neqiie inter res deperditas antiquas, neque inter inventa VE'IE-^
MJM annumerandum eile, Ted e contrario inter resNovisfime inven-
tas, id quod his paucis atteftari volui ad petitum Ingeniofisfimi illius
Mechanici,qui eft a Gonfiiiis & Mechanicis Serenisfimi ac Potentisfi-
mi Domini GAROLi L Landgravii Hasfise &c. <&c. Clementisiimi;
hic Dominns Johannes Erneftus Elias Orffyreus, qui omnes vires
ingenii fui hunc inünem adhibuit, ut nobis fifteret jam diu expe£latü
mobile F E R Ρ ΠΤ U U Î,
auod etiam ad finem perduxit per Dei gratiam, fimul^ reverä in fmu
^ gau-
( in )
gaiidere poteft, (ipfum eife Inventorem, primum in hoc ^vo, qni in
Confpedu Multorum Serenisfimorum Principum, Comitum, Baro-
mim, Nobilium, Doftorum atque aliorum hoininum volubilem atqiie
circumrotantem five antrorfum velis iive retrorfum, in aftione con-
ftantem fem per videbis, & indefinenter currentem. Olim conque-
ftus eil: de Promotoribus Studii Literarum hifce verficiilis: Martialis
IVlILEp. 58.
âSintMascenates, non deerunt Flacce, Marones,
Virgiiiumque tibi, vei tua riira dabunt.
|
(L,S.) CaiTellis d. Odobr. 1719. |
Valentinus Bögehold, Prof. Rift. &Eloq. in IHuftri |
^"Ïεε toti dudum fuerant abicondita Mundo;
Qi^od noiler,fieri poiTe, negabat avus:
Tu pandis veluti novus Orffyree Columbiis,
Et motum veteri pandis in orbe novum.
Dum Ï favet magnis, Major Dux, Carolus aufis
Semper gyrantem fiftis in orbe rotam.
Ecce racent, qnotquot tantis obfiilere ccepris
Sunt aufi, Tantus dum tibi teftis adeft.
Qmn non abruptum motum jam fponte fatentur.
Et nulle folvi munere poiTe, putant.
Promptus ego id laiido, mentemq; extollo fagacenflU,
Machina & ut ditet commoda noilra precor.
Paucis his, Coniulcisfimo IngenioiisfimoqiDno.in-
ventori, Artlum <ScScientiarum bonarum Cultori
Prudentisiimo, Experientisfimo, gratulatur.
Sfii MominiS'i tanto invento digf^h Ctilt$r
DevottiÃmpu
Conradiis Zumbach de Kocsfeld,
Math. & Med. Stud.
m c > ^
Ï Î¡ ο Σ Ï 9. Î Î Î Î.
ad
PERPETUUM MO Î Î t Î.
ν
a vr
Celeberrimo & Feritisiimo Dii.Orffyreo in aixe Wciüen-
iteinenii inventunv
Ci nimium nequeiint do^x laiidarier artes,
^ Nec nimium poterit laiidari inventor earum.
Ergo Tibi pariter debenfur maxima laiidum
Munera, qut tandem reperifti mobile primum
Perpetuiiraq; rotans, toti qiiod plnrima mundo
Gommoda progenuiiTe poteit, hoc vertere natum eit
Pr^cipitesq; molas, Ilquidosq; attollere fontes, ^
Hoc furfum librare poreft grave pondiis, oniisq;
Quod vix millehomines poilimt attollere, cosluiii
Verfus, aquas reildes hoc tollere montibus imis,
Hoc aurum, argentum, ftannnm, pr^gnansq; metallum,
Corruptis latitans fub aqiiis attoHit & ufiis
Aptat sd hiimanos, hoc centum commoda prjeitat.
Ergo quid mirum eft, Îι Te pr^conia laudent
Orbis totius, fi plurirara munera ditent. ,
Commoda cum centum lociiples hsec machma gignat.
Id voyeo,obrizoTägus ut Te perpluat amne
QUO poffis mundo ^ampiura mventa ^ ^^^^^^^^^^^^
G K. P. S.
Id
Jd
â p|Um primus fabricas fapienti mente rotantis
Abdita tam longo tempore mira roti^:
Dumqv fagax reperis Vir Laudatisfime Pnmum
Mobile, quo mun.do commoda multa paras.
( ίΠ)
Id merito primiim eil, Imdum m Tibi munera maffna
Largiar <5c ftudiis omnia faufta precei-
Es dignus, cujus nomen canat Orbis utera,
, .pHem celebrent Vi vi, quem colat ipfe nepos
Mobilis Invenror primus dicaris & Auiftor,
Et tantis meritis prajmia digna refer
ita yovebat Ãc favebat
F. 1. P. S.
J.
Xopmi Der mm 35lauitDurff(S.iuaett
i^^fi^J^i ^^^ fauVn :
Î)α\} CAROLS liwger: ©eili itc mxM kl)xm fak
SDeni ^m, Autori Dat l^ieröurd; feine
f ίÎίÏί fdjulDiöii bmmn njolleii
H. von Syborg,
Eijv. Saico-Magd^b,
^^iicf auf ^ett OriFvre,
isd) miiS la aiicf) mit ivcnuj Kotten fmmm
»lliDigen kl) mii) alci* inricrnoiitme«
^ ^ ^asi ιÏαÏί Om MOBiLE!
mi) alf ^rffuDa- aummmf
eo iaffe Da üon ^eikt gefci>ci)CF/
@ie loci) erijoö.
^IM auf :ξ)ζη Orfiyre.,,
^ (BM^mtf ^eit Orffyre.
^et Du nocf) W ©eine geiiiDe i)tmn/
^ott ^en'tt 2)u ÎÎ¿Ï Â£dftewtn(} gelitie«/
fte/ «ne Î¯Ï ^erftei;/
Χ -
( if4 )
m Uü Îίά) Ut kfm mu (dmurnl
%m »ttt m öffentltfi) kauemtm
^n) in fpecie, ν
mxä mif ^ery OrfFjre.
mixd auf J&cvt OriFyre.
^tr fcfecn wm ut mt pe @citm/
tcr SciuD Î·Î±Ï <Bmm ηίÏί fmii bereiten/
DivS P9et)acl)te ^ei).
n^ivft mit ^OX^ Î·Î±Ï "Buniiee triumpkiren/
fOm\ ^evcf Î·Î±Ï '^BCivOett appliciren/
3« pC^fter Renomee.
®ittCf attf Orf}Te.
©IM mif ^n Orffyre.
^Xm weià man ein Mobile muö i^ä^irj
ÎÎ¯Î¹Ï Î§Î¦ ^^ ^^^^ imtiffeii ^
S)tt Infi nun am Ut eee
3m· fiafen tcö ®iucfe^ angdangct .
^n« ^»en ®oticm pranget /
0 etvig^ Mobile.
(Blöcf auf ^ea* OrfTyre.
(BIM auf J&nT Orfyre. "
^n JDIntmel Ï' UÃ'^nn antmg^unD ^ufx/
i^vfe^iBrMtfgi^i^ iJ^uÃ Î·Î±Ï |Î¯Ï w
Unt»
tttit ί)ίνί OBtt* i;oven umtn STai^mm
Da^ macöt tein Mobile,
auf ^a·? Orffyre.
(tn §reimD mn
Kiinil? Vnt> B^rg^ Vf rftanfcigcn Snrfe.
( Hf )
Typhisfclon kiCt^mi/ Mg et' Ut gvune «Beilen
tO SDlit einem fcf;maci;£n eci;i|f lu breci>eu |αί gemrtgt?
^αηη mau pv (Bbtm 3αί)ί Den jafon oprjfcn fteUen/
α M$ gfifDne ^lieg mit füi)nem erjagt t
So ^ifi tu OriFyre Ϊ50Ï aüeu
CiBeil Î ta fingen ^üt ein funfii@tuil ÏηÎÎÎ
feinet ^imfilei'^ t^er 2Beii m\mU ^erite^en /
niufi 2)em Mjn iml· goü fci)n \)on noc| giifjvei: ^vt.
QiBeii ()nnt)eit tanfcud Slu^ auö S)einfm cntfpringei
9Mi\ (jmiDiit i(Uifeni) etii^ ^nblonen u4)t iHln^et
It^nUt eine^ %cvdÃ/ um tmm mrnm
2a§ imn (Ïί^Ïί^η Yers mn mli; ©ir
^ΧαÏβηη S)efn m\ Î¯Î¹Ï fl'ifi fiefd ianffcnd
^omm m dlnf (Ïοη ί)αί Ut gani^ mit t^nrcijfanffen /
um Ue ^:8efci)aaei· mmi oftina()i^ gefef)n J^anffen/
^nmiifi)r gelanget tfi Ï ^^tnetit foicijen /
... S^^l 3>Î¯Ï in mnfun Mtf
C^taci) ^)e|]cn Panfophie unö l^oi)en ©etftfd (Bai^m)
^ie ^robe/ m ^t einfi ?)rt\^on fyit Sofien i^abett/
©epruft nnt» fie &eei)it mit ©einent Atteftat,
@o grünt Die J^ojfnnng je$t/ e^ wcxl·' Ufj SBunt^er^^^laD
^em Pubiico un Dienft 91ui)en rcicliicp mtn /
^en mt üeif^crfi imt> Der tC^m mft^t eigen/
§ilfo Daà e^ntft mtD «SBori miftintmen ntti Der ^ftat
®enn i}öit)fiicrmelDt^n <5mnpei fmin im '
^Î¿Ï f)oi)cn ^anptei-n me^i· in folgen nur IkMui
UnD 3i)ce (Broflmn^t (tc() m folgern «SBercl m^iiUcI
iDTeiftei: Dtefer mm|l jn gönnen Den ^miimi
X 2 ^ÏÏιαηÎ
C If^ )
^ΰί)ίαη! Der i^immei idg Ud) feitieit ^etjfmn^ TeM/ ^ '
dx frone mrnn gietff/ frone Dein ^Beöinnen/
eo i)>tm/tjieM)nne ^m iHaD/^emmai^me ftci) Ãenn'nnctt
3m cum gattf? fo iiing Uc mit wUl· fiei)it,
enimarff mit eyifcriigfr gcDer
______________NicoL Bourcfon.
/5^:3« cbier Ijoljn ®cifr mi ®cWeit/fI>nt)ret ®abmi ~
^ lummcr ftc[> tn tlcter S)uncfcii)eii:
mu mt- lίn^ glaiiimcn f)egt/ um m nicijt ίÏ
οί)ί i^erijrakn;
i^ei· biincren^ etcrncii ÏναÏί prangt fcijon ^nr iRvIc^te Seit
itc()tcr^elt)cni?0liii)t cnireifli |Î¯Ï fbleTjen "ÎίιÏη
(Îΰ nt^tig tu«) gemein/ Î±Î·Ï fctjie^ter mmx ^abe^
â¬rtvdi)it ijiefme^rma^ tm grofTen mjun bringen/
m)n eetner mhnt ιÎÏίι tok in'ei ii)r immer (cx%
3i)m Jgcrr Orfi-Vre man i^ciit ein Bc^fpici fci)anet /
OBa^ ein ilnnreic^ter (Setfi Durci) muy um gleig ^erri^t;
(ir eilt Mobile perpemum aufbam't/
(iitt ^unDer (b i^orijin bat (mu$ gleicben nici;t
^mnl ob^ ii)rei^ au^ Un\)erilatti) 'beiacben/ ^
^Î·Î·Î¿Ï m Weife ftii^'t/ ίÏ
α^ groflen e^ fcbaft ί
3α/ ma^ biealte OGBeit μί mancijcr Seiet^oft maci)en/
llnb ttni^oilfoinmen iieÃ/ (iei)t tn getDimfcbier Irafft.
^te m-fiff Î¯Ï mtin ^alyti 3bm ^ibren'^^forten (ÏηÎ
um tragen ecinen dlnlm mit tiber ^Boicren f>m5
£)ίÏί> hin Î¹Ï an .^lering e^ Î·Î±Ï ^cm »rtb fcbdOen/
m ein nnmu·gleiÏlίÏer iBeti)tnn.
3Φ fei) eetn Contrefait in gιtlÏ)nen"βÏrίfften prangen
^:8et) iJer geiebrten müt/ bie 3b« mit ^^renben ftei>'t;
S)er Wy^n ^mpm ®nab iinrb (Br fort mebr erlangen /
mcil @etne^ ^labmen^ ^jt |ci)on aiier Orten bitti)'t
§)eF i^immef gönne 3bm t)ergttugte^ iangesi geben /
^αΦ iftber m 3i)m je^t Opfert aüe miu
d
c in ) m
Den wm mn inef ijeiiem mm «ocà aei^m/
eo wdjl hu elfte ^xüh' pon bDi)en ^retà ttfyMt
^O0iyerti)e|lâ¬r/ Î¯Ï fci^iieÃ'/ un^ flig': ^er ail'e i)cioi)tiet/
"S3clci)iie emie ^TOil/.. Uiit) ιÏ
«ί m 3i)m ^iuaiieit/
eamt iarer unD n^af)reii mnfiijcü wölnml
βο ifi eelii Die (Imu Der llnfietblicllcit
^icmif mufict>m ^frrn 9|ai)f Orffvreo ivegen htr
0(ucfitd;eit (SifnDiitK3 ©einet? iBe(r4^eri}{)iiitcti Pen,
petui Mobilis |)Îη|Î¯Î¯Ï Â©iucf ίÏ
ιÏιÎ'ÏÎÏÎ
J. F. B. P. L.
mtmίtί]Î¯Î¯Ï ifi vjtni ^aufenDen aea^jt/
-^^at mix 9ci?i)ieficr (Bctfi pir mitsamt geijracfjt
mt ^rnmin wil m Darf nac|)^^et|Tenriem nur Mmf
m (ici)t m aBiiuDer fei^fi in fcijneücm i^auffe fiei)eit
f^mh gan^ ciifeitig unter 9?eife»®ct)ancfen
J. S. Pilgrim»
^ontÃi. β£Î)ÎÏ
?ί). Legations-^reDtCiCr»
Se^o im begriff Î·Î±Ï Der apferi. Refi-
den|| Wien gfijein
^2kt auf/
ÎÏÎ.^ reicijer l)at hU auf Dicfe etnm /
unD Bmn. m tn m ^ÏÏÏη ιηίÏηÎ
mni uuier^i-D'fcije (Bubimf mit i^ren ftaxifm giiifll'u /
Dcil mnif m\l· eorg^ Qüjmnm uud m (3mm
midjm aik :^unfi; ίÏ
αί mn muui W ^
^a^ Dicfe vtü)t eonu't ^aqe tuibm/
.Drum aucf) Die ntcifien em^' verbergen nrnftm umrn
⢠umfonfi mar aiie ÎÏÏÎ fo tmmeriiuvÃefiijai;/
X 5 ^
C ir§ )
^α (ikt OrffvTe, md) cilettc§te« βίηιι
^itt cuna^ Mobile,'ta^ grofte Safieu l^bttl
im uuaufi)0t1ici) hm «mlauffen/ aU tvenn^ ieOct/
dtfrnmx Mx^tüti fo \m m i^st' ^mm ^
foufi t)Cijtt)eiifdt m^l crfütieu mt(ve /
SDtmuwt mit Idditcv jeÃt i^titt^ett ^u my^a^if rn-
tief Dcr&oi'öne man luirt) οί)η fontve fia^
treiben fmi nnl· machen trocfne ÏÎαί)/
3nOeni man oi)n (5efai)i7 o§n groffei miiy uni» (BciD/
^a^ lang ^^eifiluffte (Bul)t ίÏ
ίνÎ) ausl Den liefen hximm /
^lici) Duncft t# pve fc^on tt)ie Orffyreom fingen
Die 3eci)en iibct-aü/ ^^^^^^
eie uiffcn alicfamt/ tag man balt^ einig fci)/
qu yetc^cn Orffvre Die nioi)k)eitienie eummen/
^a^ foi i4) abk ti)un? id) mnll ait)ier mfirnnml·
im i«oil ^emnmi?erung/ tem '^evg(Sruà faöen bei)/
©incf anf i"
biefem födfc feinen ©!iic^2Bunid) bi!)fei|ei?
Jg)crrn Commercien-9iai}ti3
ärfUiSrsc&cniletSienej;
C. Zurnben.
Oberi^er^^nfpedor in Reffen»
jf^e ifi i^tt^ar manche «pcfi i>m'(i) mein Comtoir geflogen /
^ Unt) Dwd) i5ie ^liJeit gebveit; QtBa^ in America
βÎÏ jciiiie^ bat gezeigt/ ίÏ
αΰ in t)cr gern' «nb ηαί)'
<Berctjei)cn pfiegt/ bab tci) mit cbnbetvog'nen ^^egen
Dev curieufcn OBeit tDi(ifdi)i:igft mitgeti)ei(et^
iDoii) Î¹Ï Î±Î¯ aiU$ biÃ? ahs ein ^xmÃ^^Btfdjxny
(^in fcltcne ®efrf;icl)t/ ein btmcfie q3ropi)ecei)/
ane biefer ba um feinen ©cljaben i;ruiet i
( )
lln^ jener fein (Beiiicf mit heilem fM^Mj^tl
mt Der ktregeii tfi! xml· jener Durci)
meutti)imteri)afcl}t/ fo mit fernem gM
eein eigen fönte fei)n/ cb er^ ÎÏοη eigen macijet
^njei^o akrtfi Die ud)t erfreute etmiDe
W 3eitmig reicijf / fo Uc ttftmmu ^nlt
^ 501ltfemem2)ancf^@eprdng7itn'i feinem (BiM \\m (ÎΦ
Soflià beiu^ien tan. S)te mit beredtem gyiiniDe'
i^m nie Â«Î±Ï rechtem ^er^fan loten «no ergeben
3c6 tilg: ^αβ mw i^unft^ unl> ^'afft^oile dlal· i
eo Orffyre mit ΦÎίΤ^ tvaftri^afftiij funDen i)at/
aiier mitirn^ M%ft fan tmtfeno ^ortleil geben /
^0ί)ίαη/ Poftiliön! jjef) mit f^neüen ^fer&en
im l)iafe Onrci) Die ^Beit Dià ^unft^^eref i)oaia au^/
mtijnv De^ (^rffnder^ βίηη in ^eutfcijianD nnt> t^araii^i
βαι^ί ein gieictje^ ^Bercf nie fnmn auf i^rDen.
akr OrfFyre! Du 3ierD funft4*eic^er ^anoe!
gai)r fort mit reifer fünft nocft meftreril Ï ergründen/
S)u nnrfi mein ^an^ Comtoir Dir miataft oüuit ünm
©ein m |tt breiten am/ bi^ an Der Gimmel ^'dnu.
iöiefe^moiieöeni^rmDia^f Orffyreo feinem reis;»
iid)en unD aufn^iigen greun^e jum tiefen m^tm
cTen ei(i0ti eniiueifm
SBiIl)eIm 2\ximk dimmt.
gmfi. ^ejTeniCaifei. OiÃli-^CommiiTarius.
f^Rffrei e^anl^er ftnD j« fcOanbeni
^ mUl) me^Der ift ein e()rli(l^ mmn ?
^m ru[)mt Orffre in aiien 2amn
'-fO'^X f)at mtr^ 3im srog getiw
iiBaWeit «nD iHec|)t t>k 9iuf)e fani^en/
Orixei e^anoer (m^ i« f^ani^en,
Orff-
< Îή )
Orffrei β(ί)αηÎ5Î¯Ï ftixh ^u fc|aut)fu I
md)t tlm ifi ^^^ ^^^^^^^ f^^i^·
Da^ Perpetimm tfi t)Ori)a:Uisert.
2>ct: Reifen 'Bunfct) ifi lutn etfuCit
tilgen iteqi in ^anu unD ^anOen.
Orffrei ^ecijanDer (tni) a« ÎΦΫ^^«.
Orffrei ecijant^ev iint) ^a fc&anDeni
3[)v fci)dnDni biofiet ii)tt θÏαηÏ.
gj'lefo mri) gem^met Îοη ^iematttc«.
jp)ca· Momus ()at 9}iaiil ijcvümut
Wik mt^ t^eiftani?eit
Orffrei ectjdn^et: fmt) ju fct)au&ca
^em tDai}ri}affiin Mohiie Perpetuum Orfy·.
reaniitn μι â¬i)ren icl)neb i)ieffö ein gveun'ö
Der V/abünit Wa^m.
^v ^aper jii ifi^iigabiv i\l ein av^mv.
4J ' iobeit,
^cnn ja t>on tntu ^n Unterlaà gan^ tm\?ei'tt)ei'ff(t4 aiie ^toi^eti /
3ft Momiis ιηÏί du ? Die ®oitec ii)uu mit· nnt> baii
(Bottci* fi)un mir tmt> Da·^ ί ^cim ιÏ
ιν Orffreus lucijt bci^fiiiien/
j llnl· Xam it)eit mx xm^ i^em J&afi/ mit) iaffm (BOtt ein ^obil^ieo ίÏαίίι»
^ Dià ti)ut fo nofet aU fonften xm^l Ut cBotier ii)un nm Dtg imD tivl
2)ie (goitev ti)un wir ί)ίίΠnnl· tail ^ofertie anr^tm publiciren
Orffreum gönnen feinen Pafs, unD 3l)me i)er^licC> gratuliren/
3iir @iin^e nnrt» fein Gratias, ^le Detter ti)iin mir ιηιÏ) t^ivi ι
mM)tà meniije intwarf Da· cö mit Orffy^ öat wtif
ί Îδι J
DatffiJDid mxHUfmmxä iriffi fd^fien tin'>
HitiD CARLENS ^us^fpr«ÏÏft/lttem5mmD! auf
^ttx ^a^ m tan mt ^iWm mi^aU fnjn!
gf r I)eme eepeit t)Ott UktUHKljtoami fa^to
llbemuajt^ genug/ l»ie m Dai^ <^oxt nun fpincÃt
f m mcifev marn i^er fcfjtveigi unD fm Î¯Î¹Ï an fm Snmt -
UngeDult'ger mifi abet tüci)t Ï ktgeu.
^οίαη! t^s njirt) Mnn aucf;. 'Dir ^iiue^ ^midn /
^ott/ WK Vefpiitio, pm fpatm hkibm; '
Dem tuttfi^etucf ipivD mmifiei^ ^eri\>unDmngdm>ut'i)ig fcijtreiüeit
m ivcmge mthm^od;fürfiL^e(r,Xcr;enCommer.
aen gia^f «örn. OrfFyreo mit \voi)lmmmtn
.Neffen jugefijflner 0«uni) " â
J· E. R.
,5>u
;θ ÏÏ\ÏÎ¹Ï eut mm t>ie fünft Der ^xvtäcm
^ηÏÏ Î¯)oÏί)eι·u^mίen etnn unt m^ m funDen ftaben;
ftmten uiMeu mn^ m ί)oÏfί.ei:ίÏ
ftnfÏίer (Babm
Oc^ grcflen ^txarmx^e Bkx unO inpmi ^oUmi
^^ miKi)en anl·xt (Btäu m mit Den Spinaen axoÃ
βο mt gefuuDen fei)nD; eie foitern gorbeer^Icanfee/
liuD Otiten ferner mii! me iHui)m eitfiaie
@te liegen/ Daà kt) if)n'n nur iauier Mtaktt fiof?:
Du/ti3ci)r^ aeflen4^anM fixcifft küig um Den dlanal
£u pr^reodirfi mit ^Ïί Den ^or^ug unter aiien/
mi t$ Dem f)oÏÎίen ^OXX hclküt ml· aefaflen/ . â .
2)af Die aulii^fte fünft tu Deinen ecMoffern »rana
(Ein» MOBILE, Diei4ngfigefurf)te ea|/
mt unjerftöitem ^auff (Î¯Ï um Die ^ele pinaet/
Uno (^nttter#n)ere Saft mit U) gen Dimmd Dringet/
ί>ί>ÎΦ^« e^ mom in (ÎÏ Î·Î¿Ï etiva^ fÏn^αÏ.
γ
m
^ ( l^a )
pn eaufi ftitmt nic^t pug mit J^ct^ett/ <Bim xml·
2Dein ^iKtiiften CAROLO, tei* Jjoc^erlcu^ten @onne/
)0m\ ^attev aUn fünft/ mit2)micf iinD greuten^^oniie
5ibftattcu t>eine Ï^ÎÏί/ t>ciii ^erfee maci)en fuuD,
£>uv(l) t^iefe^ <2B«ni)ern)evcf i)oc()etieuci)ten ^tmfi
Du i)iiita prangefi/ itno y?ov anievc ftol^ieteft/
ÃHit '3icc|)t Ml reinen CARL mit Ãüloncn (Svonen jiercft
Uno ci)vfr ^rt'l Mobile αίί? veic^e ^immel^ ^Bmtft»
J. ÎÏ C. Mathematicus.
ÎÎ i)afi l?cgiftcfie in tiefen legten 3a()ven
J litttfilei^ iveife Î>αηλ auf tn?a()ve @pute 1?ÏαÏί/
S)u i)aft t)on OButtiievwevcf \?cn mannet @Î±Ï erfa()ven/
Uni^ind ^jctborgne 3)inö ίίαηί) offen(>a()t gemalt
njaä ÏÎ¿Ï biiS Da^er in 2)uncfcli)eit i^etboi^gcn/
3a uhisj Î±Î·Ï nuv ^u fet)n \)on jei^em mtl· ^ονÎαÏί/
^ai ift lünfiler^ ί)αηί)/ ί^Î¿Ï mm nίÏt foni^er eotgen
ÎÎηÏ) at*effe^ ®eiD unt) iSflüi)/ an^ Srase»^ SίeÏt
Mt Bianzis (a) QiBii) ί5αί)ίη ίÎÏ uuv üefiiffen
m^ α ^abft Dori^er Der ^uti) aui^e^eiÃt/
i)at Dc^ Gärtners (b) fünft gefÏtvίnl>e lo^μιfÏteffeÏ
Die ganöe OBeit eiftannt/ betvunDert unD cifreut.
©αηίι ^Hitgcnirnnfi tarn/tvie Dort mit i()rcn ^ra^men/
£)te üehftäds (c) fiuÃer fopff eifunten targefieiit /
«Die ^ai)nen unD ίί)Ï ^eer fÏneίί anöefai)ren famen
Unt) mitöcn öan^ erfÏt:eίft tveià Oie san^e ^eit
^on
(a) Crfun&e δÎηΠMachme ii gcrcft ^locffiih htt ^abfi eiilt fSieHei βιιηδί Î
^ibbfben i^üvf)er nJiileii fenft Vid; Ludwigs hift.univ. patt. I. p^tg·
(b)vQiMiGärtdern 0Î|"Ïή)ίη& fcbicffin paraboti(d)CilifVrtÃfftrti/v^d.eüd.p*2.p.^
(c) ge^en biefelbe mt iifffer m ^«ffw fittS» in Dil?
i)Ormtt applicirci rtJÃiOert^
( ι^ί )
^m Beckers (d) ^to^ct Slinft ^aflh fciOfi ^Xt
mt) Cikr eine βίιιηλ in femetti (BrmiD ju fep»
^Î¿Ï aiie^ fre^, ^^ ÃM mt NoiTen jtnneit
^te Streubels: e) m^ Devmci)r i5ie J^afct/^örn uuD i^ein,
Agricola(f)i)ie ^α^ί Oei* ^aume jtlbft mme^m/
ÎÎηÏ) Ut fSHeiaaeii ^rafft in ciiiem jetitifjt/
®αÏί) ^on^en Dailies (g) mi^ mit greifet' mdmtt
er m EÃleeveti gaiig gait^ ei?nncn^ciat' emnfft
Bezier (h) toix^ fei)i; gevi^mt/ ίί)Î Umt Die βαÏί^ »it/
^eil fein raifonnement mx Der 'BevdiiOeirutia
um te^ Barometers S(^n>ecO^(uttg ftcà gefeilt
^er itttO i^m fo
Anfpach (i)trit^mt feine ^unf^/ Dieti^m Kanonen ^if^^t/
©ietpon Der gufft atise^n ί ®αÏ0 ^piiauD ifi erfreui
y I
(d) ^r öerferfiöte eine Machine, fööifnn«! man eine (Siuiifee utiier üem ^afia-
fct>n/ i?öven/ fe^en/ ve&cn unö Die jerfcijetterien auffifc])cn fonie,
(e) bat t>tffa' jn>ifcf)en WilsdorfFunb NoiTen eine 'l^robe Der 55ruci)fiQ3erme^
ninggemacl)f/unD ötefe mit einem einzigen ^ei|eniiini)'ö^feri^örn/öaöon
97. tiollfcmmens ®fenge(/ auf ÎÎίÏÎ²Î¹Ï ine grciicn 2iei)ren biö izq/ Die mifiiiri
eher ^o. hörnet· gebraiti/ DÃö anöm fo/Driite aber ss* â¢^Îίακ im&Olfpiiei?
sefvagen.viii. Ludw. I.e.
(O -öaf seifigef tine man einen ^Bawm loco.ma^f öirmeijren Bnne. ^a fi>
»tel ^ejlgcn/5?nofpen ηη&(^ίÎάιιÏί|ÎÏ fl« einem i^aume bift'nDen/ Darinneii bringt
tr in Seit üon 5.0}?onal)feii/ eben fa üiei αbfönDeι1iÏe aiie Dai?
fol^enDe fragen. 5ίÎÎ¯Ï Î¯)αί er Den fpiritum univeiTalem erfuiiDcu/ tm*
Ï Î¹ÎÏÏ alle o;)?eia(ien üi)ne '^ieranbcrung Der garbe diiTolviref tvertm,
(g) öie Longitudines maris erfunben fjflben.
(h) ^αί t>k unD Q3er4ni>erttnö Diö Barometers eifum^en;
Darauf öffeijic prüemlum erlangt,
(i) fin ?infpa}ic|)ifi|<v Imipier ivfun{»eii,
c iii4 )
^Oit RnyfcliensCk^ fiugeitθίÎίη. ^etrKöhler(l) mtr^ 0ΧÏÎί
^cit er Î¹Î·Î±Î¹Î¹Ï ^imf^etCicf i)at Ut ctien 'Beit bntit
Cartherwords(m) (}t:ofre lunfiDate^iagiStogatt curiren/
2)ie tfi tveit i)erui)mi. (Ban|i5lumi^ergCn)ifi i)ciici)i/
OBcii cà Ut öan^e '^Btit auf mii^te if)iit fitf)ren/
einem ^mü man Den ivteDergtebi.
^er Vagemonte (o) i)attt)a^
stemmt mit njenigemDie@#iff6ai)r macijt/
2)etBecker(p}()at Die OBeit mà {)a4)rte ^c^ toevintnDen/
α ein leDevn jum ^ttgenfc&ein gebcacCjt
£)« aber ORFFYRE bift aiien wju|iei)en/
2)ie temai){ etneinnfi aivs 2i(i)t gebmc^t/
i)ein gob mug eivigiict) in aöci* ^eii nnn bin()cn/
9^ac()Dem ein Mobile 3>u aiiemft evDadjt.
iDie (wDevn baben \?ici anci) ju De^ iSiienicben @cbaDen
(StfiuiDen Dargefteüt/ t)iei baben 2>ing etDacljt
3Die Docb ^u feinem ÏÏιί) unD vnelmebc jur Paraden
^xw Dienten/miD ίκÏÎ¹Î±Ï am ^age^ gtecbt gebraut
aber ORFFYRE ijaft ίÏ
α^ ixii 93lenfcben ^lUt^en
fcijueae SinCtblen treibt/ gvDffe Mafien tr^gt/ iBomit
(k) Ïαί eilt arcanum Die fifmeiT vafa einjufprülert uni> JU conferviren,
(1) ^Bün Ãfffcn Invendoncn {lefje Die Europ£?.if(!;e Fama. p. i?).
(m) bfiicl>ei in ^iiJffnung timx ^ulg-^^it^cr / mkln eine DergictUcn fet;«
mtifi/ fi> unmittetba^r über «in ©ebcin gcijct/ uni) iief)ef er Die artericn, fohci> Den
©tbidfcn ftnD Den (jnDern m. vid. Ludwig p. ^40. part. 11.
(n) ^möe itn ?Sei?fei)n Deö 5!}?arg9faffö Friedrich Wiihelm m\ Q$ran&enbur3
»einiirteip einer einem Da^ ^eben entjogen unD mieDer Ãcgeben/
h B.Homans epigramma hierauf (iejt Î¯Ï Dcr Europaeif^en Fama p-174*
^ «nD
(o) L. Vagemonte eine Invention Me gfiiffe jufammen JU Jtef)fn/ navlgable J«
niad;en/ unD Die Ci)?tii)Ien o^ne ^alfcr^^dbre iinjtirtdjim/ woöon m ^apferlid^e
Privilegium in Der Europaeifci)en Fama JU fefen p. i j f» unD 4«^*
(p) ^er ©d)iffi=Obriji'Xieutenant ^r. Andr. wn Becker führte mit eU
Mcm £eDernen <Sci)iffe eine i)aibe ί)ενÏÎ±Ï eine Dretj'-ftieriei â¬arff)aune / )eDe mit 8.
^feiDeii befpannct/ nebjl De« DÃrju 0ei)0rigen Acuten «l>?r Die ^otiau»
( Ï^ί )
^omtt ^et^mrtttn^ ξίÏβ Î±Î¹Î¹Ï fm t-mt mim fnt|eii/
3ni)em t^ aUt⬠fcCjueü am fernem ^erg «uilfegt
S>u fclbfi ipetfft QiBeit mit Ãx gtoflen @orgen
fe()i* nü^itcje 2Bevcf \)on mmicijem ifi aef«$i/
fiiJein e^ iw Ï>Î¿Ï aüett ttocg tjevbcrge« /
v>on gatr utattcfjem aucf) uertvftuf^ct unb
^iil cnMicf) OriFyre felk^ i)aft erfmitet^^^
UnO tum Oer ^Um ^elt i)iertnnen m^tilcUtf
^U i>afi ©u ttuu Oeu (^tti)g Der irrten ^iv t)erbuni)cn/
5Rac6t>em ein jeiDei' jei^t ein ^xtu^ Urtfxti f4iit
Î¯Ï tÏ
ίmfÏe S)ti7 Dafl fiete^ (BIM maà gritnen
Um 3)cinen eci;eitei i)ei7 ©u ttJtrft uuumei)r0 ftef)«
^egiucft miD i^ecpugt/ i^ie 3eti tfi mn erfcfiteiiett/
^a/ tvie Oie ^rit Oie fünft l)eiof;nt/ 2>« baio xmft fe|it.
n?o(te mit be#öcti
____J. Ρ. Kuchenbeckcr, Phil. Stud.
S\^^t'ö5nne övofefc 931αηη / i>en ö^^nt) Europa fennet/
l)ie|cr fc6nwi)e fiel ^t Steinern Sek eil
θο tie erftaunt'e <2Beit gani) ergeben gonnety
Uni) fdgt/ Îαβ n)a()vev ^teià fei) i)etn ^ebürenD 3:i)eif»
eie tt)i!/ i>ein fot ein eii'nier ®nffel fcjmben
3n untjergdngiic^ Biet) unb etD'gen 5Diavmotftetn
deiner ^ei§i)eti &tai)i m ^cit nioi^' ean^a bieiben/
â Uni) (omlji mui^ ftci) feiift/ al^ und (icfci;d^et'fei)n.
©rtnn ba 3)ein minitrcv ^eift/ bei* ^3iffei!fci)afft ttnb Ãiwfie
£ölei)r liebt anbit Die Seit fo ^ugebraci)t
Unb ÎηÎ'Ï ^eprieflnen ^iciö groi IHn^en nnb ^ewinnfie
2)er ^elt i)at mit,i^eti)eiit unb ^eftcs^ pgebaclt /
fanft S)u biiiig fct)n Myrmecides genennet/
aiien fmiftlern ιÏ
αν ein ()oci)erleucl)ted Sici;t/
Unb it)te \)oi· anbre etein bec ©emmtt fci}eint unb brennet/
^Ifo m 2)ir mit ber anbern fünft Derblidjt
C W)
fa« gan^ ^eaig tm Archimedes gietcf;en/
mc ί)Î¿Ï fein mcdyrnt ift Um)tmt tn i>ei: QiBcit
tBeti>ig Î¯Ï tt)eiii / mil u iiebfi amm tvirt) erWetc^en /
CGÃami et* μι !i)cinei: eeit foit (ÏÎ·Ï (Î¹Ï (^eficfit
mi ÎÏοη m gcinoe βÏααί ein frtifcije^ Utt§eii fdiicn/
^attftS)u J^ccÃi^Dlev J^m ivo^l tfu&en unD Den iRet^
^eriac^en aU ein «uD ^Î¯Ï ju oberft fieaem
^etl Oa^ Mobile |ii unfev aüer
igrfimDett ^afr/ÎÏÏ ju afkr geit ladt
üt Dem gauff/ miD lout pmege ün'n^t/
^a^ evt^ecit eö «(Ïί ? ifi ÏιÏί aüs^^iaritnDetV
Uno in ^er^mecc^en "man Da^ gel) DefiduM^ ftngt/
^ιÏÏÏ Deflrn grofte ^wjfi un^ m'Ïe^ ®oiD jutitefTei/
Unt) @ilt>er ei)ne mM)f man tm au^mtnOen Util
2)αÎ)Î·Î¹Â·Ï m ^aM'unft Î±Î·Ï t>tei unD J^itiffetfVn'effer/
3a mαnÏer unl ^niff t>ctfpitret in m
De^ ^efen^ ÏÎ¿Î¬Ï Ï t>ie{ η>αηη Î¯Ï e^ tDoft &eÎÏ^:eί0en /
OBie gvoà m fe^/ m aiiem £)ienr(e kiftt f
im mmx αÏÏ Die 9}ÎίίÎÏηÎί mit J^afj e^ tvoit t)efiei()en/
<2B(ur 0e ί>efÏαmt tott ftef^n unD ÎÏίÎη^Î¯Î¯Ï ab^efpei^i/
^a^ abn foi iÏ \)kl Don Deinem 0lni)m jci^t melDen/
S)a J^D^e ipduptev fei^ft gcprei^t Dein Mobile,
UnD Div Der tf)eui:e in Gaffel (tm muà gciten/
^ag ^ein eι1Ï
ünfÏte^ OiBercf in t)oiiem motu ftef)/
3a Da 2)tt i^on Der ^anD Dej? groflen CARLS ericfcn/
^a au'i Dem θαÏÎοηίδαÏÎ 2)ein iHnf)m erfÏoίίcn tvar.
3Φ u>CmPe Dir nnr ©iücf/ DatI iDiirDii] 2)u i]emefen/
gii ftnDen (lHÏe5l 2Bevcf/Da^ S)ir Der9tuf)m ^eki^r.
3Φ mnf^/ Dafj S)ein^erDienri Den i)of)en Q[Beti^ crianÃe/
UnD 2)ein begiiicfteö ^ercf tverD^ emiöίtÏ ()eαÏί/
S)etn gepriefner ^Mjm in J^eflen miQ pmu^/
UnD unllt mαÏl)?eίί fa^': (^r ^at Î¯Î±Î¯Ï OBercf semαÏt^
( )
^x f)at m Mobile mx i^ri^ereig WUtkffml
mn wge^ ^urce 3i)u ftml·.
2)icfiö ju feci? ^eii·« hu
ventoris «nb Inventi» ^
________ :___ _ Î I. Phil. St.
manche ^iage man mVu^ren immei* ftS/ ----
Dem imflcitt) fei;tv m fük ficÃt m\r> rnami
galD ί>ι:ίÏί Die Mt etit;iit)ei) Ht Grumme fracÃet/
S)ie frtiiigei ab/ Die «lu-ui) idujfet MtnD/
(E^ ifi etn ftete eorg a« tDinDeu Dai^ ®eivic|t/
mt) auDre eac^en me^n m) Π6at äefuttDeii
eeitt mi^ Mobile, fo njeiten je^t Die Btmm
Oi)n mmn mt SDluf)/ οί;Ï @eil unD UDeriviif;!
jtt heftt Omiutts gef)«; Cg^ ml· oi)n SeDewercf
^mfu^ro uttfre^mtfi an aüm Oxtm Dienen/
50te ÎÏοιν Mcehanica
------- wifDfeiw Deflergrönett.
^pum (op Die soweit fein uttD Dedet^f)' 35m ®i4tce.
51(fo njunfeijfe »on ^eri|en gintvcgeti
DiffcrgrftnDun0 i)ön ^fr|en erfrcuefer
UHrMaeÃer mgafel
^^RÃyree növem Deciis Sororum
^-^Et Mathefeos eminentioris
Immortale Decus, quibus triumphis,
Qua pompa calami, fluentis auro»
inventum decorabo tale ? dignus
Es TU pfa?conio ibnantiore,
Eud carmine delicatiore,
Quam pofiit meaMufa, provolura
Divino Itigenio Tiio, parare 5
Qiio pojEt cekbrare balba tantum
( m )
Inventnm; Superis quod ortum, in oris
Ccelorum exprimit asquilibre motus.
Et teriris fuperos fidele motus
Natum eft fiftere j quod molas perennes
Invito licet iEolo, v-el unda
Gurfiim pri^cipitem retro trahente
Rotabit rapidum, quod 3£S profundis
Veiligäbile montium cavernis,
(^pd aurum ladtans finu Amphitn^^^^
Impenfa exigua dias fub auras
Levabit, quod adaggerata litno
Centumiiuraina fosce iiberabit,
Quod-nee ponderibus cupit levari»
Et ipfum tarnen anchorale pondus
In altum ievat, ufibus quaternis
Uno tempore commodare natum.
Hoc fi cerneretacerArchimedes,
Quae quondam reperit, valere yellet.
Et libens pedibus mis profufus
Tanti pedtoris aufa bafiaret.
CJuid mirum eft igitur, Sophos ibphorum
S1 te CAROLUS ille captat, ardet,
Si te öiunerihus iuis repletum
Magno peöore vult optat? orbis
Te Orffyree colet, tuumq§ munus
Immenfo pretio volet beare»
Ego hic dum tacitus filensc| fifto,
Id unum precor,ut diu fuperftes
Oblatis hilaris fruare donis,
Inventis(^ novis humum perornes.
. Ita vovebat & accinehat fnventi Sc Invcntoris
Admirator & Amator Hurtiiilimus
P. E. P. P.
Op't Perpetumeubille , gdnvaistccii:
döordeHeer Raad ORFFYREUS, en vanfyo
WelEdele Kunftlievende gemaakt op het
Slot Wyfenfteyη by CafleJ^
. En felye Gewicht, te maaken fwaar en licht.
^ Licht cn iVaar te maaken fjn Wonder-raare Saken !
Te Meer in cennen Rondi
Seer dichte toegeslooten, foo aardiglick geilooten,
Om op fyn As re drayen, ja rechts cn lincks te fwayen,
Waarlyck ee» fchoonc Vond.
Ik heb den Ganck gehoortr
Doch heb het niet gefien, ten Proev van jder een;
Was't door de Vorff verfegeld^om den Loop welgeregcld,
Te brcngen immer voort»
DeKunftdie is gewis;
Ik kan het vaft betoge, voor Leege cn Toor Hoogc,
Dit's myn Getuigenis. ^ . , .
Î
G. M. Meetfma.
ilSnn ÏÏÏ bevScDer^Saum mit feinem ©t|)ffcl pmri^ct/
-55a bcffm ^Ïοηα ©ίαίή r)DÏαnf3efÏoffcn fte^i/
(go ^αί Die 5Bi(tenfd)atft ί>Î¿Ï gtoffcvn Slov cvlan^et/
I^cfu^ttife^ J^cfen^ganb! 5Î¯Ï fan man biUi^ nennen
Minervens @cl)lop/ bci$ ^unfi l)at αηΰ^ÏÎ/
SBo man öclel)ite 2eiit fidjt afe t)ie Sadcln brennen/
©α bie @elc()ifamfe(t niematö ben ©ίαη^ mikxt
Euclidis th^a (Sinn marö t^onnali? ^Î¿Ï gepnefen/
Unb Archimedis ^^unft mat in t)a SBelt berühmt/
iDod) |e$C ί)αί J^cfiemSanb wx^ mm Itanit hmkfm/
©ag ξοÎÏα Ãunfi nunme!)v mit gvofvet 1Kut)m gesiemt
SBa^ bie ge(e()He SBcii loor SBunber^iSBercfe fd)d0ie
SDoraiif ÎÎ±Î·Ï Î¯ÎιÏÏ Siopf mit groffem gleip gebad)t
δÎαβ Mathematicos in gvDjfc Soften fcC^e /
j^at Orffyreus nun an^ Sage^ £ίÏί aebrac^t
ξ5)Ïαη lobt Coloifi ©üb / man ni^mi bie Pjramyden;
SBobuvd) be^i^ünfito^ Jpanb etnSendmal 3bm gemacht:
©od) ^atbip ®ieifiet^@iücf Î·Î¿Ï feinev fonnen fÏmίeben/
beffen finget: @tnn nunmef)V n>irb ί)Î¸Ï geac^t
©0 fan Cr/ meribfier Smmb/ be^ £obe^ ÏηÏÏÎ·Ï txmn/
Unb bie â¬rftnbung btefi 3i)m bte 55ei0i}nnngan/
eei η unt>erbvof[nev Sfei^ ^at biefei^ moDen magen
SÃa^ ©eine^ 9iamen^ 3!uf)m «nÎίerbItÏ mαÏen fam
I. F. Strnbc.
^mirntbe meinem Itci mein jgjevten^iORFFYRE i
^^ n)eit von fente Ija iiegriifit Dem Mobile.
S)tt: einen ?ittoeni<Btncf meinem βίηη enttecfet/
^u (ÏÏ) mein OBnnfcOen Î·Î¿Ï Î·Î±Ï Deinem ^nnfc^e fiitcfef ί
Du tvünfciefi / tag Die mit Dein ^ei-ct DalD an ficC) faufft ί
3Φ iviinf^e/ Dag e^ aifo Â«Î±Ï "^KJnnfcJe lauftt
Stt
t^fi mit l>einem Seiiit» dato ÏÎ¿Ï ÎºÎ¯Ïί aaucfenl
haU eticnfal^ fo (2:i)Vtfih'ci)c ®eDancfen.
ä)it t>cn vtc{)iett ^ecg/ unt> licbft Uc fKet)iicf)fett!
30bki)ettmiglctfI/Sivi)eii/®eii)/ 501üi)e/ 3eit jc.
QBil 2)eittett ιηÏί Die i)o()c "^Belt bcf^encfm!
βο meig Î¯Ï Î·Î¯Ïί/ ιÏ
α^ \\m\ fol fagen oi)ei* t^encfem
S)em ifi bcfictit mit ovDciUttc|ei· (Baat!
3Φ tveig/ bü) meiner ^feu/ felbft feine« beffern
gonneft atiev ^eft i^ie QlBunDer^UDertPUcOten!
3Φ tvitnfcty/ DrtO Deine ©#rijfi \3ielfditig möge fvuci;ien.
^ei· foict) i)efagieö ^ÏÏÏÎ imD Dein Propoitjeilacfjt!
'^Ïα ÎÏ i)infoit gίetÏnne ml)xx\ t?emÏt!
Dev melDe |Î¯Ï nur an! tu wiiftuiei gcennte tUgml
snit iÏ
eίÏen m ηίÎÏÎί ®Ott \mft über feinte ftege».
ÎίÎÏÏ) fÏtÏ
eίgt Dein J&affer ftia/i?ott Dem Du fonfr v>iei iitrfii
if)ui fing/ 2)tt t()uft te#t/ inDem Du m ίί)η bitffr
(Bo lange lag Î¯Ï Î±Î·Ï Die geDer ftiüe ft^cn/
ίδÏΦ 2)Î¯Ï Dein geinD auf^ neu an <^i>ttn tvil befÏmiί)en,
ukifenDei Don njeticm ^er in
{in fe^r öroiTer Orftyreifd^er SreunO*
F. W. V. S,
tm
Die <£Dlen Diefer <5rDen/ wa^ Die QiBeifeu Diefev <2öeit
Sgilit fei)r feί)nliÏen ©ebdrDen/ |ÎÏ gar nefte \)cvgefteiit/
fte moÏten e«? ergrunDen/
OrfFyreiis ftnDem
* !ltunmei)v |)ieifen mx am evfien
©Ott Den (gekr in Der J^of)/
UnD Dann unfern Wilymmi jiirii^fl?
<2öerrfüettg OriFyre
(Bidjct |1Ï in genommen/
iDeà |ÎÏ freuen aöe grommeti
i>rinät unferm i)ef}enigmtDe OriFyrei SiaD jei^tnl
iiraufeitu â¬f)tt! fdue e^mi^e i)at
OriFyrei ^Uttfci) acfciei)e/ ©aflflnn Antrag Miifcu |c()c..
i>em ^ctm orfftreo, als feinem liebwjcbticfiett (ScttneK
iibecf^^Oie Oiefe β-ÎάΠteilen ju einem
vjvojle (?tielfcit ίίÏ/ mcnn ein ?D?cnfcl) ηίÏίΰ lernet /
[)iv @jci) auf ^obr()eii leÃt/ Ïοη SCöciflijeit ÏÏ entfernef!
©pnel)itüit bctffi: 9ÃSer ffmaö hm Den l)4li man mrtl^l
^Qt] ungcfcl){cffcti ΦÎΰÏÏ /α gar nienianD Dfgei)rf. tt, lu
©ίε l)aben n?crt|>fter ^rcunö! inei Si)re efnacfegef/
mo Î·Î¹Î±Î¹Î¹Ï flugev ξ[)?αηη jufammen fornuicn pfleget/
rcDet man mx @te in aller ivenomd.
UnD ma^ erfunDeo l}at ^err Dodor Orffitre.
i^cr 3a>iifFei t|i gan^ weg/ i)ie ^ai)ri)Cif unucrbfümcfi
^ocl) ()0rci nmn Î±Î¹Î¹Ï mtc Î·Î¹Î±Î·Ï anderer ftcb iüi)met /
^tv δαΰ'Î±Î·Ï niad)en mil/ uni) Pudjet Î·Î°Ï babep;
Slllein eö t|] nur ^inD unD bfo^ '^αÏάίferep.
50?anmtrt) αιιδ Dem ^vfolg t>er Seiten Î·Î¿Ï abnehmen/
i)ic ^acbaffer (Î¹Ï fo mt Die @Ïάn&er fÏdm^fn.
Sin jcber Reifer fÏrtÏt: ^enn DÃ¶Ï mαnÏ groffer ?0?ami
@te Î±Î¹Î¹Ï ia?oi)lfbaten ί^άί' / itie
^ivar hoffen alle mir: a^erfce 5i)r ^emu^yen/
^ηÎÎÎ¯Ï Î·Î±Ï ^ero «^ÎÎηηίΦ »icl i^egen Î·Î±Ï @Î¯Ï stf^cit*
^cr ^ÏÏίΤε reilTct @ie Ïοη Bö^^eii/ Wirib/ Gefahr/ It XU
Unö ÎίεÎ;ί Bk mckijtis be^/ iiebf ein ieber ciar»
Qoldies tcentgc fanötc inOie iötUifetrcy ««s'^betr^ltcbet: ^fcbe
unö-^ocb«d7tan3 iiegenOen^ecin ORFFTRE, Ï^Ïβί»
«raebenffet: ^rewnö
DAVID LE CLERC.
©eine ©ÏÎÎ^ί m ©effen j^unfi jum ^f)eii nun gct>rucfet i)«ben I
Sllfo η)ΰηÎΦεη alle mir Î±Î·Ï yon ^eri^en öuteö i^jlude;
bait) i?auffer fommen bier bim groffen Pi}ieijIer^^©tucFe/
UnD man mit Diel 5?upffern fan S)e|Ten Folianten Drucien;
SDm'fluf frmt Î¡Ï Ã¤eOfrmann/ Dev Der Seinöe :9^ucfett»
®cicnw«ctigec SeTitwi)« in iep