IN Μ. VITKVFIFU

De Architedura

annotationes

GVILIELMI PHIL4.NDRI

Compluribus, iisc| nouis, & non minus
utilibus quamneceflariis iiguris
exornats.

Cum indidbus Grneco cr Latino Ιο€αρΙΰίίβίηιί5,

ARCHITECTI VIRTVTES
EX VI TRV VIO.

AR.CHITECTVS magno fit animo, non ar^
rogans, fed facilk, cr £quu4 er fidelvs^fìne audru
tia.'^efìtcupidmyn€f,in muneribus accipiendishat:
bedt animum occupatum, fed cum grauitate fuam te^
neatur dignitatem, bonamfamam habendo. Kogatm
non rogms fufdpUt curam.

ku.isihk..-! :3ciì

iniiKuLi
R. U. UtrécK

lORDANVS ZILETVS
STVDI OSIS S.

"Ego^nihil homink ndtuT£ decentm, magk'ueproa
priumexifiimdndumputo^quimunicuique prò uirU
bm officio ac pietate fatisfacere. Hoc uerò leneficetu:
ti£ mmui^tuncOeo^zy hominibmgratìm contingit,
cum ad beneficia conferendo natura noilra propenfl
uidemur, non autem ut inde ad nos premium uel
tnerces uUa perueniat ; bona enim ac pia opera, hoe
mines ipfi ,nobk etiam renitentibus mritislaudibws
^prcemijs profequuntur, Ucecigiturcummihifea
pe inmentem ueni|fent,βmulq·^ cum confìderarejquÀnt
elegans,q iucundti,^ doélum^quantaqj fcientiarumua
rietateplenu opufculum eβet,quod Guilielmm VhiU
der GaUiif, inYitruuij de Architeóluralibros multìA
laboribiii cr Yigilijs comentatui effet,no dubitauijjis
fcelicibui principifs ( nuUos.n.adhuc libros impenfis
meis excufos uobis propofui)me uobis gratificaturum.
Ei quMìs optìme cognofcÙ^Vitruuiu ipfwn a paucìs le
gi,cupropter fcientiam qua pertraéìauìt, qua multi,
nomine ipfo nix andito^ tanqua ad animi cultu fcictid.
Tumq· cognitioncparumnecejfarià flatim aufugiunt
atq^ auerfantur-,tum et propter iiyli obfcuritatem,quo
artcm iUà fua profequutm eii^tamenacutiminj^icies,
animaduerti bum doélifiimu uirum fexcentds in hifce
Mnotaticnibus res fcitu dign^βimas ajl·erfiffe.Vr£tea
rea nefciui non erara.quanquam Yitruuim Architeéiu
Τ£ pater proprio uocabulo appellandus ef[et:,multk ta
mcn undiq-, fdmiiiopm iUuà fcaturire. Cum mim

Λ ii

ipfe inprimo libro dffirmet per fedii Architc^urie ma
giiirum oés fcienti<^ cctUerc oportere, non ab re de ijs
fcientiii CT mentionéfecit,z^ prtecepta nonnulla proa
tulituìs igiturcaufis omimri uideor, uos tanta ex Us
fi.motationibm utilitate accepturos,ut ad me quoque^
(quamuis ad hoc cu eas torcularibus fubmifì:>mens no
inhiajjet mea)non mediocre lucrZ ex laboribus nteis
peruenturum exiÌiimem.Nem:nem.n.bonarum artium
fludiofum inueniri pojje arbitror,qui,ex huius dodif
fimi uiri hortulk fruótus capere auidiβime non de fide
ret.L£to igituranimo lo.Andre£ uefiriprimitias acci
pite^^àc benigno fauore,me quieM uobis excufds
d(Kpropofm,ac ipfum VhilandrUiqui lucubrationibus
fuisutproponereροβεeffecit^pYojequamini.Quod β
(utjpero)euenerit:>uobis paucos pofl menfes Yitruuii
opusuniuerfmme imprejjurii poUiceor,priflino can
dori ab ecdè Philandro reìhitutum, ac infiniti^ menda
quibus une titubare uidctur,caB:igatu, uariìs infuper
ac nouisfiguris exorndtu, quale mlL· adhuc officina
tdiderunt,nec ea quidcm^qu£ opm iUud hoc anno Βαβ
letC excufum propofuit,qu(e impreβio,non folti doiìo^
rum iudicio cafligatior non uidetur/ed dcterior certo
tìliquanto,Qr corruptior.Afl ego id tantum curans ut
in hac re bene uobifcum agatur,uoluntdtique ac utili"
tati ueilrce fatisfiatjd non enitar ut quàm cclerrimct
fed utq diligetifi^ac cafiigatiβ.imprimatur.Quodmi
hi ad uotum euenturumfi)ero, opera cr iudicio Gui^
ìielmi huius Pbilandri ji-etus,qui totis mie uiribus in.
id incumbit^ut uobis ofìendatfe non parum fludii cr
diligenti£ in his librisprimum declarandHjeindc cor
rigendii^adhibuijfe, Yaktc foelices.

avctores, ayos in

HOC OPERE PHILANDER»
^ li per quos ipfe profedt
fequuti funt,&
citant ♦

ApoUonìus MAthemticuSf*

kthciuus, i

Ariitocks,

Alphenus ìurifcon^

Arifmteles.

Al oh granus.

Aulus GeUius.

Ariihdrchus samius,

Aclianus.

Aquila.

Albertus Ourcrus,

Apukm,

Alexis.

Afconius VedUnus,
Adraiius.

Ajricdtim lurifcon,
Ariflides Qumtilidms.
Arifloxenus.

Andrciis, Ornithoptirchus,

Ammiàms,

Aloyfius mndella.

AphihoniuS' ^ .
Aphthonif scholkiies.

AufoniuSy

Albugerig,

Alexander ab Alqcind,
Archeilmus,
Alfonfus,
AndredS MdàtUS^
kn^teai/S,

Aelius-spartmus,

Arcadius,

Apfyrtui*

Aetius,

Antiphmes^

Admrius

Abeti Mefuat,

Antonius Muf4^

Albimudms-

Auerrois,

Acron,

Anmndrides. -
a ι'ή

Cte^him.

Chryflppus

Cépurnm.

CdUimachi fcholidfles,

Oio/corides,

Oionyfìm mlicarnaf.

Oiòmedes,

t)ion.)Oiphilui,

Oiodom Sicdws,

Oionyflus A-pher.

Oidymm,

Vomitm Calderim^
Oiocles.
Oionyflodorws.
Oiogenes Laertm »
Donatiti,
Buflratiiif, '
BgefippiK,
Bmim.) Εηβ4ίΒια.
Tc.ufebm,) Tiudoxm.
Euripides.) Euphorion,
ntymologui.
Budides,) Egmtm.
Eutropiui,
ZrafmiK,
Uratoflhenes,
nutocm.) laZcchieL·
Emmanuel Bryennm,
Tranchinm Gaffum*
Vulgenm,

TrancìfMdffarìm,
TulumO ilom,
Geminuf.

Galenm.) Gorgm*
Guido Metinws,
Georg.VaUa.
Germanim Ctefar.
Georg.Alexdndrinus*
Gregorim Giraldus,
Georgius Agricola,
Gregorius Tiferms,
Heron,

Hdrpocfdtion.

mmokusBcirkrus*

KippocYcites.

Herodidnui,

Horatius,

Kieronymus*

Uonorius imperatoli.

Homerus.) Bipparchus,

Romeri Interpres,

Meflodus.

mfychius,

Higinus,

Herodotur.

ììirtiui.

Uorus ApoUo.

labolenus lurxonf,

loannesiro(chm,

luftimu

^uicenm»
Abix.

Aemilius Probus,

Arrianus.

Arnobiui.

Au^or libJemir,ciuct.
Aelius Promotus,
Ariftophanes.
Ari^opUn.lnterpres,
krcbim.) Atabdti.
ApoUodorus Arithmet.
Alj^er.

AfckpUdes Myrlemus,

Archmedes,

AmmomuS,

ApoUonius,

Angelus Volitknus.

Alcinous.

Andreas panom,

Ambrofius.)Aratus,

Abohanifa,

Auguflinus.

Accurfius.

Athanapus,

Artemido.fiue Oddmus,

Biton,

Bacchius.

"Berno Clunidcen. Ahhdi.
Bemardus cUreuaUen,
Boctbius.) Bcdigom.

'Beroddui.

BocMtiuSp

Berofus.) Bedd»

"Beffkrio.

BudiÉUS.

Bafllius,

Bctkiiia Pi«x. .
htondus ΈΐΛΜΗ5ΐ

Cornelius nepos.,
Qhudicims.
Columella,
Campdms,
Coiidnt. Imperdtor,
€φΗ5 Bmind.
CdfeUius lurifcon*
Cleonides.
CaUmms,
Caβiodorus.
CateUkms CQtt4,
Cicero.

Cornel.Celfus,
Cenforims.
Conrhadus Celtis,
Cornei. Tacitm*
Catuttus,
Cdlimachus.
Cdius Apitiuf,
Caius iur.conf,
CmpmusOQkdTchus.

4 iiif

lodn.Cdtitumenfls,
luPànìàn.lmperator,
lulim PoUux,
ìulianus lurifcon,
Joan. Pontifey xxii, '
jodn.Tiniioris,
ifldom.

l fadc then mYAnto

luLCdpitolinm*

luUYrontims,

ìanui Vurrhapm,

lom.KueUm,

luuenalis.

Ιο,α sacro, bofco*

lo.^^uchlinws^

lo,Grammatica,

Jamblicui.

luhvirmicm,

lui

lo.ìucundui,

lofephui.

Zeo ΒαρΗΆα.

JLucds a Burgo,S, fepulcr,

'Luciliws,.

ILmpriàirn,

Xaóiantius,

iLutacm*

TLucianws,

l^ibanim,

Lmm.

Léonard.Vortìi0^
Lìum,

hynceus Samm,
Marcettus Virgilim ;
marc.Cdto,

Mutiami"

MofcbuS'

marirn kt(tiicoU,

Martianws CapeUa,

Mercurm Trifmegi{lt4s.

Martialis,

MeJJala.

mmianm Xur.conf,

Matthccus Siluaticm>

Menechmm, .

Menandcr,

Manilim.

Mcfuragie,

M.acrobim^

Mela lurifcon.

ì^icomachus^

WcoLvcrom^

Neratm lurifcon^
^icoluonicem,
Niccphorui,
I^onim Marccìlm, .
J^icoLLiranus,
ì^kander.
Mlm fcholafiicai,
Orphm,

oppkmiA.
ouidm.

Oppiani Intefp.

Oribafìm.

Offdim lUTÌfcon.

Vdrmenides,

Vlutdrchiis,

VaUddim.

Vomponiiu Gmricm*

Vorphyrim.

VtoleìMUS.

VoYphyrio.

FlatÌM.

vUlolm»

phrynichwi.

Petrus Aaron.

Vetronm hrbiter.

Vlin.nepos,

Pkutus.

Vomponim poeta^

l'ompon.lurxonf

Vrifcknm*

Vapinianws,

IPropertm,

Pompon, Mek,

Vhilo^ratm*

Vroclus,

Viiulm Okconm*

Vrocopim^

Vhocm,

PmIu^ lurifcon.
Vinddnii.
Vhilippm.
Vublius uìéìor*
■pUto,

vaulm AegineU,
Vhilo.
PdppUi^f
Pom.

VtolemAnterp,

Vrudenim,

Volybim,

'ΡοβίάοηίΐΜ*

Pythagoroi.

Vhocylides.

'Plin.hi^orim,

Quintm Qurtim*

Quintus Serenus*

QuintìUanm,

Kaphael YoUterrm,

Kafls,

KoberL valtmus,

Kuffmi.

Khmnm Irniius,

^iiffus,

Rabanus*

strabo.

Sext.Pomp,

Seneca,

Scribonìus Largus,

francisco valesio

REGI POSTENTIS. ET
ΟίγψϊΛηίβΐηιο,

Guilielmus vhiknder CafiiUioniu-^Viéloridm.

VISSE TE.MPVS, Cum ilt
montibus acfyluis dijperfl άίβίρΛΛ
tiq· homines beihiarum moreuagdtt.
rentur, cr fìbi uidu ferino uitam
propdgarent,Rex miólifi, legimus,
itondum ij prudentium confilijs, aut
difertorum omione deliniti, u fera dgrefli'que uU
ta,adhumamm hmic duilenique, cultum deiuóli,
feoppidis mccnibufque fepferant .Bt principio qui*
dm, cum id tantum agerent, ut fe fmque db aduera
fìs tempeflatibus tuerentnr, ut cantra Solis ardores
tuta diffugia haberent, coeperunt aliqui e frondibus
te{ldfdcere,J^eluncd4alijfodere, quiingenio prte»
fidbant,furci ereàliSy^^ intertextk uirgultis luto pa<
rietes inducerc, ea fuerunt <edifcdtoṛ rei incunaa
Buia. Froxime qui fequuti funt, ijs initijs non conti
tenti, non modo qu£ ad falutem ejfent neceffaria cu*
raucruntyfed eorumqu£ ad expeditds quafque prò
innata tamen frugalitate commoditdtes ajjequend<a
conferrent, mhil ufqudm prίetermiβum uólebant,
Itaque eam frugalitatem cr parfìmoniam in cedijìti
cifs,pofieritM publice er priuatim fequuta eib^quodà
per bonos mores licuit.lnde,rerum affluentia cr odo
abundantes^opportumtateadmonitidtque <iU((ii, ώ

deucnere.lit etUm qu£ dd uolupUtes expUndas fuce^
ret,fcéidrcntur^qtiicquid ad Uutitiem uenufldtcmquc
ulpidm excogituri pofJ'et,udiungercnt, neceβitdti fea
cijjc fdtis, lene qiiidem effe exifcimdntes, commoditaa
tiproJJyexilJe ingrdtum,ubi offenderei operis inelegan
tiu.uincpyrdmidummiracela, mpUtedtrorum mon
lesJnfdìwpdUtiorum fubflruéliones^ tmplorum ihun
pendi formccsjiinc drcus^porticus, mdufolcci, & in
raodimprouincìam extruUx therms. magna iUi tedi
ficdbdnt,ut poB:CTk magni cjfc micrcntur.operis uerò
pidchritudincm,facile addiicebdntm· Ut crederei ab in

feitii hoflìbiis impetratura ut ìtm temperdrent,atque
inuiolatà fe effe paterenturMrgò prtekam^mi uetea
reSyUt .effet (cdifìcandi aliqua certa conitans ratio,
qu£ de huiufmodi rebus ab dlijs trddita:,^ a fe excoa
git^ta erant,mandarunt literis^ex Grceck Agatarchui,
Oemocritus,Anaxagora^^ <Zte{ìphon,Metagcnes, liiià
Jtus,Carpion:,?hiloMermogenes,Argelius,Satyrus,et
dlif quidamiex noitris FuffitìuSyVarro^ F.Scptimius,
Cor.Celfus.ìrÌorum pr£clarifima monumenta (prò do
lor)teporum iniquitate,aut hominum ncgUgentia ina
tenerunt. Re^abat uniusex tanto ucluti naufragio
M.Vitruuif Pollionis opus uix fatis ex merito laudane
du,fed adeo affed-um^maculofum ζτ ulcerofum^ut ne^
que db auéiore fi reuiuifcat,fatii agnofcatur, id effe<
cit ut Yitrmùj prcter nomen, iam multa retro fecuL·
nihil auditìÌ fìtAccedebat difficultdi,nam ut omittam
uocabulorum ex artis propria necefitate conceptorm
infolentiam,qt?£ obfcuritatemadferebat, ^rerum ip
farum qu£ tradcbanturjnfcitia^a legenda rctardabat.

pr^fldntìj%ndrum enm firuéfururum, mk qudfiuid
fcernatur,tantum non cddaucra cumadmiratione &
Ucrymis conj^icimus dc uencrmur.ltdqj ni diffìcuU
tute deterriti qui libros Vitnmii habehant, nolcbmt
lcgere,quQrum fc cogr.itionem dffequi pojfe diffide'^
hant.ExiUo flucr-c^cr retro fublap/k re ferri drchitc^
Clonice^ut,qm £dificdrunt,nouÌs imptiarum delirdmc
tis dppdredt dcleélatos^nif: fòrte hoc incptire non efi,
podhctbitis probatiβί>(m Ιαηάάίίβίίηοηύη opem ratio
nibHìJnepta atq, ociofx ornmenUMe dicdm d rerum
mturd dbhonentid.fruflrd er ambitiofe comminifd,
cr ìm ojfuciis dc priCpdgiis d prohk abdiiccre, CT
cii fdcere.Ncq^Jt.dudiendi fiint,qm prò cuiufq,
dine udridm cr mutdbilem effe ccdificiorum forma di
cmt.Commum hoc(inquit iUe)ignorantÌ£ uitium cjì,
qu£ nefciiis,nequicciuam effe profteri li£c cu itd ef
fent,nonpoterdmfdcerc,quin de emendando Yitru^
uiojdq, Komce,ubi dntiquitdtk ucPtigìa c{dbuc nonnd
Id reliqud erdnt,^f ftcpe er diu cqgitdre.Udqi ià ter^
tius dàus eÌi dnnus,cum per afidtem fuccifiiais operis
fummopere contendi,ut ed refiituerera, qui mihi ì/c·^
praudtdjuxdtd (^mutila uidebdntur.vducismenfbus
tot mendis purgaui ,nt dufim omnidifcuerdtionc ddfir
mdre,pr£ter unum atque alterum locum, quos ncque
ipfe Apollo fdnauerit,paruìn dbeffc, quorninus hic dU,
àor qum emendatifiimus in mmus homimm ucnidt.
Inter emcnddndum,muhd fefe offcrebant difficilia cr
ofcura, qu£ β fchoUo iUu'^rarcm,uidebdr faccurus
cper<e precium. ìd d noUs prò uiribus efi fdéiiim. lU
lud qmdcmqCfàéUt Uhom, cmn imdligcrem

Max.prohatUyO' tne dliqmt ^'m facrofanélipurpUts
ratorumputrm coUegij principes Viri, ceu à tota pe
ne Italici duos umos incredibili cum dcfideriò expe·*
élatum,ut (ederem hortarentur^fi fdcerem^ gratificit^
turum me in primis Komanis, qui literdrum cr uìtk
tutis ergOynihil minus j^ermtemuut expeàldntem,ciui
tate donauiffent,fub cuim nomine (β quam fortafje ea.
re Militate fiudiofis adferre pojjem ) finercin uulgti
prodireJubitabam.Tu urna omnium occurrebas Re*,
regum(quod de hlexandro fcribit Arrianm) ^ασίλΐ
κα'τϊχ.'η,Κ^ά r^oLViyóv oclio^^otinyoToc il·, nifiuerz
rerer,ne quid tu£ Maiefiati decederci. Scripflt libros
fuos Vitrmiui Auguflo ltalm,Kegi(criherm GaUm,
fcripfìt lmperatori,quiurbemlatericiamcum imenif
fet,marmoream reliquit-.Kegi ego, cuim auj}>icijs cr
liberalitate, nobilijUma in tota orbe terrarum temi
ρΐα,ραΐαίία,α-propugnaculuextrava funt,qui uia
prieiuitjut qu£ fuerat pulcherrima in regno GaUise
domwsjcentefimunon obtineat locum.Oum animi pena
derem,uicit auÌlorìtas MecoenatH mei Geor. Armenia
ci Kuthenorum Bpifcopi, tUce Maieflatk apud Max,
Vont.?aulum,prudentiβimiβigiUtiβimi cr integer^
rimi Legati.obtendebat regiam iUam toties iam muU
tis cognitam,z^ ab omnibus pr^dicatam humanitatem
principemfìcut fortunarum, ita o'fruàus fu£ ditioa
nis ingeniorum partcmfìbi iure uendicare, officiuma
que cius,et animum qui dat,magk j^eélare^quam quoà
offeratur, quìcquid a me ea parte peccatum ejjet, id
mi fìbi aβίgnari licere. Htcc funi Rei Max.qu£ me
cò inclinarmti à quo pudor remcabati impUtUrmt^

ut Mdieiiatì,tu£ Caitigatìones Imdtf., knnotationcs
in duéiorem longe difficìÌUmim, o'cum latinorum
primi proccHofum auium fulcauimm mure^mncuc:
pamdicatdsq·,uellem. QudsβinteUexerononufqucc
quaq-, fuijje ingratds,cdufa erit quamobrem quos fec
rijs lucubrationibws libros inchodui de feilione ZS" po
lituris marmorum^de pidurd cr certd colorum coma
pofìtione, de infeilorid cr fuUonicd, de figulina, de
futrim, de Vitraria, de textrina qu<eq; radio, qu^eq^
Im idefi pondufculPs perficitur^tadem dliquando uba
foluam, Ydkdt tua M.dieM. Roma CaLAuguBy
M. D. XLII II.

VITRVVII VITA EX IPSO
opere per PhiUndrum coUeiid.

u.YitruuijVóUionisquiefueritpdtridyUideo in dua
biumreuocdri,quibufdam RomdnumnuUo argwnkoy
alìjs Yeronenfcm exiiiimantibm,quod Verotue in Ve^.
terk firuilura drcu ad hunc modum legdtur:

L.VITRVVIVS. L. L.CERDO
ARCHITECTVS.
Ed infcriptio fecit, ut uir doóliβimm AitdrCM klcidn
m,decem librorum de Architeilurd duólórem L, V/<ì
trmium ?eUionem appellare fe mihi dixerit, CT poe
ited £diderÌt,quod FelUo^aiebatJd quod credo fignix:
ficdret. incuimfententiam ne tranfearn,multa memo
uent.VrÌmum,quod inomnibws cxcmplaribus, M.nón,
L-cr PoUionemnon VeUionem legerim . Deinde^quod
ccrdonem, pace tanti uiri dixerim, non ej[e continuo

qiiod pclUonem, facile inteUigit,cui utrìufq-, uocahut
il originK uenit in mentcm^dlterum enim a lucrojdefi
cÌtsotS Κίο^'^ς, d pellibus alterum daiimt efi. Et
β idemfìt,quid Architeiìo ctim pdlibm t Cerdo enim
in iUd infcriptionc, hominis non ^hudij φ index. Vt
β idem credi par fuit-yfuerit tamen Cerdonis non Vel
lionis appeUdtioreiì:ituendd.(::xnini^ quod vitruiui
nofler reprchcndit, Architefms iUe /uh mutilis denti
eidos coUocduit, itaque uulgatain codicum fcriptioa
nem retinentes,diuerfos ejfe drbitrdmur. Ei noftrum
quidem dppdret parentum curu liberdlihus difdpli·:
m db ineunte mte fuiffe inflitutum, encychpiediaq;
abfoluii[e,quQd ipfc fdtetur in l ibris fexti procamio.
Statura uero fe fuiffe humilijndicdt in pr£fattone li.
z.luiio Ccefari fuit non ignotus,pofi cuùis obitumjn
grduefccnte iam £tdte,dut dffe<fta potius.ut ex memo^
rato libri fecundi loco conijcimus, db Oélauia fratri
Augufio commendcitus,appardtioni bdlifldrum ,fcor^
pionum, ceterorumque tormentorum,cum M.Aurelio,
V.Niinidio,quem alij ^iumidicum uocant, & Oi.Cor
nello pr^feélus e^l^annuo ei redi tu quoad uiueret con
flituto. Qua munificenti a excitdtus,ut indicai in pr<&
fattone operis.omnem (cdificandi rationem AuguPco
fcripfit, quam decem librìs complexumfeeffe,fubfi'^
nem operis teflatur,ns quisfigurai qtm in fuis fUigulis
libris extremi uolmninis nomne deformabatjn priua
tum libnm, hoc ciì undecimum aliquem reieéias fai
fo exisìimetAngenuifoelicisque fuiffe ingeniijibrife
ptimus,nonus,^ decirnus argumento effe qUeantMdm
iimui quod dfirum poffumm, . ^

Cuiliclmi

G ν L I E L M I

PHILANDRI CASTlLiO>

NII GALLI CIVIS R O, IN PRI»

muin L/b,M. Vitruujì" Poi-
lionis de Archite-
^ura^Anno-
tationes»

CAP· PRIMVM.

RAPHIDOS SCIEN»
TI AM Η ABERE» Gra^hif
ejì Imtms deformanoJiue defigriiU
tw^KoMdefuntmpi eam qux ai
h-nhìtictm prtinetfyfoinjx i κ»*
quitfi lineationem àiCAS , \ocent,
Γ^αίζ^κίω vfro, eir Λ<ί SiripforffM, sr aà¥iRoretn
^culporem ue refirant, cum ad lìlm defmftmem, cum
ad hos defìgnatione transfirentés, er quidem

ad vtt^ffertinere^JSgyptiorum ratio docet, quos eraf-
necejje pngere, autfculpere, quadftgnificare^ vel tnoni=
mentis mandare volehant, quod genus fleraf Rom<s
vifuntur j er extra Vrhem ma affia, haud froM
à fepuìchro €mli<eUeteÌl(e vxons Crajft, ϊη Ήΐρρο^
dromo qui é Antonino Baffmo extruiìusfutjfe credtm

A

È dVL. PHIt. ANNOT.

Ktr^obeli^ci^artescum fiotis Mgyftiis^mam Vetp»
Im leÌiione etim- ad fiàwm χφη, Rneiii fi, his ver»
hi!, frotims omem ferlegerent oculis, E V a
THY GRAMMI E Τ C iR CI NI Τ R A,
ΡI Τ VSVMr PerEuthygramuminteUigoregulS^
quafi àreìliUnem dicas. tim ad regulamexpeduntur
JitjetÌ refiie^ Vi armiti f^naf eiw fertemelifiam rea
firmi Ai dramm » fipificctjfe mihi vifui eji^
<um irtfiriusde Ichnogrgfhta loquens^dràni^regulcs
vjàm continere iixit ♦ PracUre ernditionis eximif
ìuàicitbomo^ Vrmci^cus PriJàati^i,mmttfieripotMif
[e, vtfrocircim^cnpmfmritcjdtcis, vt legatur^eu,
thygrammis xs cycluis tradii vfum,tdefi retfaarcu^
hrisfitneaAd vero exiHmmt, ^itoi m (Xtens dia
Jdplinis quce a Vitruuio ^ercenfentur numerando,qui·*
hi ormtHtn vult Architefium , mmtduertit non fi
vmjjf, vf ηίΛΧίίηβ necejfaria, «t^ adeo vulgaria com
^leàeretur » Né>« debai amici & ioiii viri conieÌfth
ram negligere. Vocem vero Hurbigrammi qua in
tiquis aliquot exemflaribus inuenitur, ceujfpuriam &
iegenerm, omnino tegitimarum numero exmmus &
rmcimus . Lineis autcm mnem Graphidos Jdentim
ferfid exifìimmus ^ ϊυφ ex Heronis fintentia, reiiis
«ut non reRis, ReRarum vna efl r^tio. New ex aqu»
intraβία conduduntur punÌia. No« reHarum ( vtin*
quit tUe) alix eirculares, alice ohli^Uie, alite inpexx,
Mathematicus Apollonius diuift fimplidui,in reRai^
arcuiarts^CT obliqms, VtPamemdes dixeritfigus
rmomnemejfe aut refìam^aut eireuncurrentem^aut
taixtmtGeminus^lineaf in^lmas etfoUiaf^prtitus efi,

KT

in lib* i» f

et tierationvm» ^Uefl likmentì,
fioà ^erfidturliheUainilrumenti genere, quo aJreiu=
Im vniuerfa qu<e in flano kcent coxquantur* ρ e r
opticen regte dvcvntvr
a q.vavis regione lvmina»
OpticeperfleRmatransfertur, de qua GeÌlm ttoiìium
atticarum Uh.xm. Cap.xiiiùHuc verorefirripotefi l(k
cus Librifexti in quo docet quofatlo commium

farietum (tltitudini, aut angufiice loci, immittendo lumine
occurratur» Q^uod fi(ui credìbile erit spiiajfe Vitrum
ad dijfofitmem, vi noxius aer vitetur, aut vt ad cceli
regiottem direiiionesfiant ,νίνβί et filuhritati adifii:
€ia idoneaejfepjfint^ quod tradii LibM* CafMi* Id
verofciat Fhyficorm atque Afirologorum plaatìi Jì/=
tisueprtefaibi. difficilesq,ve sym
metriarvm q.vìestiones
geometricis rationibvset
methodis, invenivntvr>
Sunt(inqmt) quxdà Symmetria^qua nifi per Arithmes
ticen facile ^robarinon fcjfwt * iiam-plurima quce de
viagmtudinibus per rationem geometricm traduntur,
arithmetìdsfitpputationihus apertius explicàtur,aut cer
te multofacilius ♦ Sicut ^junt qua nuUis numens e^icert
fojfu^fed grSmicis ratiombus^ vt in quadrati parium la^
ferii duplicationefieriJcribit Lib^iX . q_ v ie c a=
ryatides dicvntvr. Caryatidutn
ideH Ììatumm muliebrium in columnis, meminit p/i»
Tué, xxxvu Cap^v* designavervnt
EARVM imagines oneri fe,
p^vndo^ collocatasi Eiufmoii

&. a

4 gvl. phil» annot.

fiataamfcernineam \idmus Viomae, in Macello Coruo»
rum^Sed hoc loco nejcio ridemtnaffi, an desyderm
ineis iudtcium ^ qm ex quibujcmp antiquis jammeif
fiatUìS quas tuhjp oms cognouerint ,exùlmant Vù
trmìanarm, ideii Gracamm Caryatidumfiguram poji
fc comici, Q_Uiift vero\na & fmilexJuerit mulie,
brium in columnts sìatuarum ratio^ ac non potius^ ad
Griscorm mitattonem^ licuerit Romam, ccetens
gentibus , re.prefentare eurum rerum imagim, quas
vellentfofieru memorice tradì. Certi ei quam vidifm
fe retuimus, captulum eratDoricum^vt capite tanm
mmfufmeret* Athenceus autelib. DipnofophiHon^vù
exhyficeo Samw refirt Eucratem Corydon bibentem
n^ud quendam mus domus ejpt marcida^ dixiffi, ibi
(oertantemoportereftniiiram manum fiipponere inHar
Curyatìdum. Ceu Cariattdes ftn:Hra manu fufim'ere
teÌÌHm jiue epiìylxvhtfingerentur, dextra autem aliuà
^4ipipÌjmrefirre,Eiusvcrbafunt^ Evii/}0L7»f ó Ko-
f ud^^ mvcùv τηίξοηίνι σοί,-^ά? ouffH? TH? ot"
xicW, αίττίο/^ φ«σί t^einvéiv <Ρβ r^ca^SHQcM--
TU -TÌui ccejLSTÌ^-zv ^^oi ωςτΓ/ί^ cà lotf uotTJ^j".
SeideQaryatiàihUi z:; tHudnonprcetermittendum j Lifa
tadum a^ud Statiumfcribere a nuce diRas^quod ibi Vira
gtnum cìiorus^metu ruinie confcendijjetnms arborem^
rum Athenceuf, Paufaniai, & cteteri à Carya hacotiix
mas velini. PAVSANIA ELEOM*
BRONTI FILIO DVCE. Thucydidef
Cleombroti duitfilium^Suidas matrem addit Anchitheà,
K^uidamcodices hicfto Cleombroti habent Agajtpolim
ios nefcio quo <tit£iore^ PORTICVM PER·

SICAM*

IN LIB, Τ» S

SICA Μ, Oeea fortku legito PaufamminLafOx
nìiìs, \hi de iis ^ux Sfartce mforofpeRittu digm vife^
hmtur. CAPTIVORVM SIMVLA»
CHRA BARBARICO VESTIS OR^
NA ΤV. Wtfitnturfenesduocaftim iiliufmoM Rì>ì
tnte m aedihus Columnenfium , Suntet Tyburti imenei
duo, alti fedes dmdecim , quos aliqu^ndo antepagmen*
forum ftijjè locofmt qm existimet^ormtu capitis
ftio : Videas ZJ Rcmx Satyros dm, etiàtìuc oneri
rudo coBocatoj m adibus Barpol.à Valle, Ita Homam^
quod hacones in Perfirum ignomimampcerant imitati^
vmarum rerum magmes in columnas tranÌìuUrunt »
CANONICAM RATJONEM ET
MATHEMATICAM* Mentio eiì
(apiii, Sunt ο quxdam qua hucfertitent apud GeUium
Cap.xmi. apud Boettum muftcti Lib^U
CapM.etUb.v.Cap,i,et.ii. BALISTARVM,
CATAPVLTARVM , SCORPIO»
NViM, TEMPERA Τ VRAS. Dehishh*
x,cap-xv,xvi,xm^Zr,xviii Sedfimel dithm velim,
me fecutum ejfein citando Vitrumo^ dijlnhutionem ca^
fitum ex codice flcrentice mpreffa, non tam ^ucd pros
harem (nam tnultis mlocis tneptijfjma eH ^ & V?fr«a
uiusperpetua oraticnefcripfit ) qumvt qmrentium
legentmconfulerem labori, PER Q.V iS TEN«
DVNTVR SVCVLIS ET VECTI«
Β V S. In aUqmhus ceduibus ante vocahulum fuculis^
éddmtur duce hce diÌfmei, crgatis aut^nec^ ahsre, N(tm
lìhro decimo,cap* XV/. Baliftarm aliqnas juculis, non·*
nuUasplyjpiifiis^ (ilìàsergatisf^uajdametim tyw^a^

A iii

é gvu phil, annot,

m torqmifcrihit * Sed de ergatis noi alio h^

codiim»s. OyS. SI NON Η Ο MOT 0=
ΝΑ FVERINT, Idefimn (eqmlitertenfa
munihui tafìi fimes ^ {squalem in vtroi^fonitus habeunt
reflon^m, quod ex cap xviii. libri'dedmi didutmus,
Nrfw capite eius libri decimqmto^ mcttma d'citjt c<tx
fituU altiorafacìafuerint quam latitudo yficut cat^toz
nafiminusdta. IN THEATRIS VASA
ìE R E A, Uh* V, vuforum rationem ad ati^

gendaminTl>eatris\ocemex Mnjicorum concentuim
partitwnibus fmptm tradii diUgcnùjfme ^ Q_uidum
codiceshichiihentecheticftjidejl, H^^HKsc ideH fino^
rrf,[ed qmd Uh. v» fieri ivrea vufi Jcrih^t, nihil
muto. HYDRAVLICAS Q.VOQ_VE
MACHINA S. Hydruulic^ machinx prtmfi'dt
ad aquitrum exfrejjiones^ partim ad excitanias irt ars
ganu muficisharrrwnias^ mitandos auium cantus
uendafiglila^itdhorologiormverfitionem,^ fi quid
huiufmodi * DequibudibJx.capàx. O* multisUk x,
taptibusmaxime.xiii. INCLINATIONES
COELI Q,ViE GR^CI CLIMATA»
Clima appellant flagan duobus interieSiam fardelhs^
averho Λλ/νω hoc efl inclino, quod certojpatto incltm
tietur ad plum ^fiue declinet é (equatore * S ΤI La
LICIDIORVM ET CLOACARVM
ET LVMINVM» Q_uis non y/idetfare contr&^
uerfias locatori^ fi Archtecìus neficiat quantum liceat i«
vicmi re,ius nefit cloacce immittendx, an aperto f ariete
còmmi liceat immittere fineflras, liceat ne \icmorum
Iminibus o^icere ^prietem commmrn hceat alterutn

detttoliri

IN h Î¨

imolìrì et reβcere * Atqui ΐβα omniafmt ex iurìsfdeH
tia petenda, vi mhilfu mirm β Vitruuius dtjciplim
omnibus tin&um velit ArchiteÙum ♦ Porrò de femtUs
tum omni genere, confulendus liber Pandeihrum cfht^
«W, LOCATORI ET CONDVCTO,
RI» Q^K/ dat domum (edi^tandam, isdicitur locator,
ψϊ recipit conduffor vocatur. Idem cr redemptcr ab
Mphenozj· laboleno lurijconjultìi dicitur Vandeffa*
rum. UkxìxJocttti & cctidufi , Arrhitefn eff
^difiduinfiituere^ arbitrarh A D SVMMV M
TEMPLVM ARCHITECTVRiE .
Templumpro culmine dixit elfaiìigio, qmnim tempia
in tetiis fupra canteries ponmtur^ vi léciti* «ip* 1-
RATIONIS PLASTiGiE NON
Ϊ G Ν A R V S» Cmatmum enìm Ucmarìa, ©· ra;»
merarum imam cairn aliquandopaulò ornatm erit dit
ÌÌin^Hindum («Ijndum ue ♦ Sigilla etiam imaguncuÌtef
reliitif mpmetihus (ediculis (Italianichios appellai ere
io quodimbruatis cotichis fileat earum fuperior pars
ternari ^ (onchasenimethrurei nichios nominant ) coBo*
(mdx autfrHigiorum acroteriii *ldfet no» nifi ρΐφπ
tes lenendo, cuiusfint fingere ex argilla fimiluùdinef,
'?,ypfi reddere hominum imaginem^ rubrica item & cre^
U, \ux cap,xjìM.xxxv. Plinit didicimus. Νο&Λ
atatìs mifices qmd hm'ói in antiqmru ruinis repenmt,
Stucàum appellant ^ ίΙΙο;φ imitati, marntoreas mnnuUi
affuUspihs^rreii (ontupscnhrts excernuntjùbtilijx
jtma^icohe^ admixta puri(fma calce, in lacu macera^
t* vtuntur, e^mgmtf podlìbet, Lcngè politius fùerit
jipro marmare Jtltce flmìatili candide p·.
' " Δ iiii

« GVL» PHIL, ANNO Τ*

, feUucido, vf vnafars ad duas caldi refpondeat^ ytaris
.(eafaxoVenetx Mtirattx officina, e Titmjìuuh c6=
fortato quanquum er ex uliispetipotefi^vitrum cnfiaU
limmprfiamt ) (^uodβfibtilijfitne pfium mamos
rete ih fcobi admpHeris, nonfarum fflendoris "s nìt.o:»
ris uccejjìjfe rxpmem, Ν Ο Ν A ISi ΓΑ Τ R Ο,
L Ο GIC V S » Aliàf aniatrolo^etui^ideH no» yjque^
qua^ meduinx ex^ers, DE VENARVM
R Y Τ Η Μ O. Q_uifYeÌraturpu!ffiunifuh!aiiJ^
nis & deprejponis relentate^ remijjtone^ (Squalitatejtt
lequalitate* Rythmus auitore Kgineta, iih.xxnii.ca^^
xtu aut ejl euryétnus^idefi boni rythwi, aut anythmus
idefi inconcini rythmi, 4Ut pararythms non admodum
àbono abhorrens^ autheterorythmui lotigius à bonoab:
Jcedens* Errythmus dutemomnemcominitatcm corrm^
pit. IN Q.VADRATIS ET TRIG0=
NIS DIATESSARON ET DIAPEN
Te, Cumfiguris vtantur tribus AÌÌrohgi, Τ rigano,
■ Te trtìgono & Έxagono ,βηίφ afud muficcs diaiìema^
tri, ideii intermllaβτηρίίάα j'ymphoniarum m.ixima ,
diatejjàronfrofortionis fejquitertice, diapente βfi^uiaL
tene ^ diapafon dupla, husproportiones tnfigurarHÌlia^
rum angulisjtgnis^ & gradihuireperiri,aufior efi mi,
qmsGrecusVtolemcei interpreslibJ^ cCgpTlAtcJjuqc-
TOv quodQ_uadripartitum appellant,Trigonus ϋαφ
(onflat angulo vrto reÌto O· Mente * Tetragonus vno rez
ÌJofilm,Bxagonusvnii<fremii cPlfjuolgcà ideflbcffi^
li angulo, Anguluf Trigoni ad angulum Tetragoni fif*
quitertiae eiì proportionii cum eum fitperet triente, cr
ft diate^mn ♦ Angulm Tetragoni ad hejjalem exago^

in lib» ι. ^

»i,fefq»ìdter(e i continet enim ipfm Ό femijjèm, &
jit diaf ente t Trìgoni angulus ad ex agoni angulum dttr. ,
firn eft froprtioms, hahet enim \num o· trientem^iàejl
trmtes quutuor, fitte hejfis duos, he bejfalis eìi, ìdeH
dmrum trientum ♦ ftigitur diapafin « Ίnβgni{^ eadem
ralìó,. Trìgomis quatmr hahetfigna ♦ Tetragonus tria,
^xuionus duo.^.ad.ì ψογοΠίο ejìjej^mtertiit,y,jtJ
3i*fejquiitltcra^.ad*x .dupla·. Supereil vf de gradihm
. dicawus, Trigonusgradus habeU ilo» Tetragonu/^
-noMaginta.Bxagonusfexdiinta,i io*ad.90,proportjo
fefjUUertia, 9 0 ♦«li. 6 oJefqHiiilteM. r i O^ad. 6 oJa
fia.En Symjiathu concentm etfiguratftex mdtisVerbis
et dijjidllims iìlius Interfretis^cuius mihi copmfidt lU
Mìrijfmus jtuthenoru lE-p^cops, Qecrgius hmenift»
cus tuus F R A Ν CI S G E Rfx maxime & Chrh
Jiianiffmelegatus adfimmumPótificem Pnulum tefa
tium, ÌAecmas meus, Sed a fUnetarum ttfpeiìus prp^
fortionibusharmonuif^erfidutur, quoà & refirtloa»^
nes Frojchius Mujìcce* Uejpe&ui em*n fextilii
ft fecundofigno, qu0 dijìantia adreliquà Zodiaci-par^
tem eiì quintupla, adipfum vero totum fextupla ., Sei
reliqua illafarì in fej'qmqidnta efl proportione. Afpe<»
iìus quartus tertiofitjìgno /qux difìantia ad rehqm^
"^^diacipartem eft tripla^ ad ipfum totm Zfc;,
diacum quadrupla Jed lUa relìqiiapm fe^K ■:. λ
fdtertia, rrims ajpeifuf quurto, . ..
fitflgno. Difiantia ad totum

jignifirum (trculU eH Î½

tripla, ad.reL· , ^ ..
jprtrim

io GWU PHIL, ANNOT·
CAP, SECVNDVM.

C Η Ν Ο G R A Ρ ΗI A. Vefligim ψ*
i rts, qu4tn fUnatn formam mei GaB^ itdi
Grece aliudeKtef vod, ^Untam nminent^
CRTHOGRAPHIA AVTEM EST
IRECTA FRONTIS IMAGO. Siut
(Λ βί cferisfreni exterm ^fiue interior ♦ ^m non Anm
te qualeftiturum ftt o^m intetìexeris, quàm fnptlarum
fartium (fedem dejormanerif^ vt videatur interna etum
0ptriS defcriftio * SCIOGRAPHIA» Q^wìI
ie Orthcgrafhia àiBum eiì, id etiam ν ehm de Sciogra^
φίΛdìRim Jtui Sceno^rifhim affellems^vt Her»
moUusfmlmdyimi^vXiiìvniuerfi
teÌii φΐοά Grssd Seenm \ocant, deformano, tmjronm
tisvt Orthogràfhi(t ,ηοη areit vt Ichncgraphia^ Safe
vero dièit^tum eH nm mhiteiius Ugno JormamJUi:
turi oferiJ (tnodulwn iffeUant) firueret, & nos, ficift
fe exifiimmus^ Ita emm futura dqrehenduntur errKt
ta,&mimm impndio^mllof imemmodopFtufquam
fant^(aHigantur* Siifculpor cerafrotjfumjicfla^st
creta frafltijQieenfingtt * Inde Archefilai frollaiticm
flmivenirefilitam ab arttfdbax ipfts^ qum alterum
cferatradifPlimuflth, xxxv, Capxii, (^um O*. Vis
irmius Ub.x,adfù}iem,exefar helepoleosmachinte, fr0
mdeno(\tvocant)nominauit. AVT EMBA,
TE IN BALISTA FORAMINE
CLVOD GRÌ5CI PEPÌ'tphtoN VQ,
C A Ν T, Seribtint quidarfi Etnbatere, qunfiingre^e
rem diati^^uod Bmiatem libAiii,veriat modulu, Sed

friw

IN IIB, Ϊ, ir

fmr ìL· ηοβνα leHio dijfhcetfi mièta wcuU aut, ita
difiingumm^ ΐτ ftimuminteàbusfacris vt è coimnna^
rm crajjmàmhus^ aut ètriglypho emb(ite,\t inteu
fretitur Trigly^hum embatem idefi nwdiÙH ex ^iofcilh
(et in gmere Oonco jpartes omnes metiemìe, vi m άηί
genmhus ex columnarm a abitudine, dcirttÌefiquam,
inhdisy,formine qmdGrxa TittiTf^ioy vodtk*
Oe eoforamtne Jcnhit lìb.x, cap. x^ii * HYPiSa
τ η r a q_ v econstitvvnt v r,
Ideftjuhduiu fmejifoàiualìct^nm αιβξ>Η aerem
■griijiciit. Fieri vero ir hyp^thria ante templomm 'Jefli^
huU conjiiemj'fe ^ ve! mus Zenoiotui in faroemiis (ìKs
fior ej]e pcteritjed de hoc alibi. ΆΏΕ8 DORI=:
ca.. ^desficrishccloiotrì^hd tantum differenti^
ionfideruntur^ Oorico genere ^Ionico Corynthio*
de Ti^Jcamas lth4in,ca^, vii^ Ooricarum efi nH
gletìior O" tncultior jlruÌìura^\nde er feuerior , Corytis.
thia quod plurahahent ornmenta ^deliccttiores junt*
Medil·? junt lomcx inter harm teneritatem , er lUarum
feuerttatem. SI INTERIORA PERFÈs
CTVS habverint elegan=
τ e s> Aliqtit codiceshabent^erfpefius ^ vcrbisfi di=
«irjh^eodem certe fpetìanÌiibuS .Nm qm ahfolut*
ferpiaffunt opera, non pjmtnon oculis, arridere,
ttUbUndm, it e μ si do ri gis epi.
STYLIIS in coronis denti.
C V LI S C a L Ρ e n t v r, CL «i Theatrum
*rchitetiatus eiì, quod Auguftns fuh nomine hiaralU
ne^oùsex βrore ORauia extruxn^ dentiailos in dori;,

(Λ corona fcal-^Jit ^

tt GVL. PHIL. ANNOT.

ricaf trMsfirerts ,AVT IN PVLVINA»
TIS COLVMNIS, ET lONiCiS
IPISTYLIIS EXPRIMENTVR.
TRIGLYPHI, Ionieammcolmmrmcaptul*
/untpuluinatJ, vnde O· fulmnatce (olummue \ocari pox
tuerunt *Atnon inearum Zo^horis ( qufffreggta vulgo
vocunturvocc vt exifiimoa fhrygwmbus jui acujih
cimi duRa^ vi enim lUorum opra acu ^ifìafguris quu
huslihet injìgniuntur^ita Zofhororum fire raiio,^CiiU
fturam dejtderat)ttigìifhiJcalfmtur^quorum guttee des
penderti in Έριβ)1ία vi libjiiit cap, iiu docet, βd funt
Doricarum, Ùarumautem Zophorifintfulmati/deH
Juhtumentes in cinulum^ideìl delumbuta cirànatione
rotmdi* ln qmhufdam exernplmkii prò puluincitis con
lumnis jfcriptum eÌìpuluinatiS capitulis^ vt lih.iìi. <Λρ*
ultimo. SICVBICVLIS ETBIBLIO,
THECIS AB ORIENTE LVMINA
C A Ρ IE Ν Τ V R. e7f. Oe bdneis lib.v, cap. x.
De reliquis quas coeli regiones Cpeiìire debeant^ idem
CcrihithbM.(ap.vù. ET AD PECVNiiE
COPIAM, ET AD ELEGANTliS
riGN ITATEM ÌEDIFICIA AL TE
DISPONENTVR. fmeratonhusù·publica,
mstsdificia commodtora o* fpacioficra ©· ab injidiistu^
taejfefaciendaf(ribitlib,vucap,viiit \thoc loco jcri*
hndmftt^aliter^nonéte*

CAP, TERTIVM,
DI FIC A Τ IO. Bac librisoitopìmìr
Λ nbfiluìtur* GNOMONICE. Der/rfa
utur libro nono, ea autem eSì qm ex gnomo^

mi

IN LIB. I. li

vis, Ueiìflyh vmhrajiorologiorum defiripìones C rtu
tiones docet ♦ MAGHINATIO. Bm ìiber
^erìmus exflicat. MOENIVM ET CO Ma
MVNIVM OPERVM IN PVBLIr
CIS LOCIS COLLOCATIO, CL««
ndpublkaisdifidiifertinentjtotii ψιηφ primis iibris
tradmtur, PRIVATORVM iSDIFI,
CIORVM EXPLICATIO* Oehifliber
fextustraffaU DEFENS IONI S EST MV
RORVM Τ VRRI VMQ,VE- Definfto

exUb.primo &fecudofetenda. RELIGIONI S
IMMORTALIVM DEORVM Liher
tertius & qrnms ad religionetnffeRant, Ο Ρ Ρ Ο R^;
Τ V Ν IΤ A Τ IS, Lib.quinto hcec docetur, CLui^
fiam ad opfortunitatem refirri pojfmt quce libro ο^λ
uo de aqua Qr aqmdufìtbus dimtw. FiRMiTAe
TIS ERIT HABITA RATIO, Df
jirmiutefcribiturcapxiMh.v ,VTILITATIS
A VTEM. Batic docet libri fexti cafut fefimum,
t^iPter^Ualoca, VENVSTATIS VERO*
Une refirripoJJuKt quie de politionibus & fiÌlura trae,
àuntur librofeptmo , Q^uanquam ad Symmetrias fpe^
^emt Vitrmim^qm mtecedetibus Itbrii pri^fcnbiitur»

CAP, Q^VARTVM»

LECTIO LOCI SALVBER»
jc RIMI» Ua^na profifiò loci aerisf tH
héenda ratio, quòd if à nohts fepsirari tionpof„
Jιt^pr^etuóφ ^ eluti mmW adbareat^ ambiai^, y

34 GVL* PHIt. ANNOT,

ìceht ve! i^md culidof immodice, vel ^iodfrigidos^nuf
fucoi,uut hmiios noi ejjicut^quoà tradii Galemtf
ìiKiJefanitatetuenda^ iN CELLIS ENiM
VINARII S TECTIS L VMIN A NE=
MO CAPIT A MERIDIE^ EtPlinMb,
xiiiucai^^xxujcnhitktusceUe vinaria ,aut certe jè^
neHras ohuerti in Aquilonem oportere^vel vff inexor^
tum cequinoRialem^ Nì^ ihsre vUeatw celiai vinariuf
teÌias dixtjfe * Scribit enim Plinius diffo loco ali s
getitesvinis (oelmifrii'bere . Alibi vero impofis
iis teéìis arcere · Έί CmpanicE nobilijfima vino, expo-
fitafub diuo incaàis verberari Sole, Luna,imhre ac
ventis aptijfinju videri, Sed et Confitmtinus lilude agri::
<ulti(ra*vii^capM.,Jortiusvinum fubdia^leums vero
fuh iiFto ad ferum ^raecifit. GRANARIA
Q__VE AD SOLIS CVRSVM SPEa
CTANT, BONITATEM CITO
Μ V Τ A Ν T. Granaria Jpeflareoportere Septen-
trìonem doret lib*vì.cap*ix·^ ir nós diquid ibi dicemus,
OBSONIAQ.VE ET POMA. Oe
misfer-uandis Plinius Uh* xv* cap. χή* hmc in modum
frcecipit, Vomaria in loro frigido ac ficco contabulari*
Septentriondibusfinejlrisfereno die patere, tufirosfpe^
cularibus arcere, Aquitoms quoipa^icctu poma deturs
fante rugis, NAM SEMPliR CALOR
CVM EXC0Q_.VIT, AER TE VSFIR
MITATEM ERIPIT. Forte à rebuf, aut
forponbus, vt paulo poft^ omnia corpora cdorefiant im=
heciU. NAM Q_VIA EX PRINCl =
PTi S CLV R GR it C I Σ Τ 0 i X E Γα
APPELLANT '

ΪΝ LIB. I. ti

appillant omnia corpora

svnt composita, Blmentu ejfe qitKe
tuor^ omniàip horum mixtione confiftre^^rxter dios Gito
lemifcrihitMethod.hLuautptiustotislibris de elem
unetttifAtmUippoc.eiusargumétiUb, IN Q.VI*
bvs corporibvs cvm exvpe
RAT E PRINCIPirS calor. Si
validi,frigi di, humidi&ficci temftries fanitaseil^cerm
te huius contrarim necejjè efl morbum ejfe, vel auiìof
re Galeno lib.Ue morhorum differentiis, ρ L v r ir

mvmclveex aerìset terrei.

NI SVNT COMPOSITiS. Alifui codU
sisfcrihmt, ex aere ©· tenemf,ego,ex aere et terreno,
ex Vitruuiofaulo ante, Q_md autem hic traditpijcium

tiaturfrStemperatKfeJJèacalidOjidvidetur ex tinpe^
iodisfentenfia diÌìum^quem re^rehendit liriHoteles
libro de rejpiratme, quod dìcst animalta caÌidifftma^&
fummamigms vim héentià, aquatilu effe generis^ qm
(aloris exuperantim quam in [efentiunt, virente C A.
STRA STATIVA CONSTITVE-
B A Ν Τ V R, Cafirafnnt aut temporaria^ideH mom
ìnentis mutahilia ^ Aut fintarla quihushojìem dumfe in
munito loco continuerit occupareinfiituas, A ut fuHentoti
ria quibus vrgentemzr lacejfentem hofiem fuHmeaf »
Di quibuj Leo Βαρίιβα hbro quinto , iap, x, XU

mlta^ INSPICIEBANT lOCIN 0«

ilA^ Ex animalim iocmonhus illèfis, maioref,
loci filuhritatem ranocinahantur * Sin autem vitioin*
β^α apparuerant jVitandam loci infaluhritatem argu$m
kntit^vetere ιηβΜα & vj^e i Demetri» duÌì»,

iv gvl, phil, annot^

s v ν τ s ρ l e ν e τ i c a, ΐη aliu coiidÌius
Ugitur jfflemmhabent ^'Nefenim àicit ejjè Itenofi,
idefl quorum Lienes intumejcuntjed habere u^prentes^
verumnon a^etìos. Lienojosautem fieri jcrihìt ArifioU
Uh,iiiJe fartibus animdium, <imties plus excrementi,
inlienem diuertit^quam excoquerepojftt, Coerceri Lies
ne tti aqua in qua candesfirrum fnbtnde tw^umfit^Au,
fior efi Ceifus hbJiiucap.ix^ctrpimento ejfe, quod anu
waduerfumjit ammalia apud fitbros firrarios educata
exiguoslienes hahere « Sedhcecalterws funt inHitutu
ita eam herbam. colligen,

do/cvrant lienosos hoc

medica mento, clvod etiam
cretenses λ'σπληνον v0ci =

τ a nt. Herham Aj'plenium ^vulgus Cetrac vì>=
cat, eiìqs Scolopendra Vermi, idejl Centtpedi tam ft=
niilis j vi qm alterum viderit^ vtrunf nojfe iuduari pof-
fit . Ναηφ qux Scolopendria eredita eji ed Diofcori4es
Phylitim appeiliit*Errorfìl!é tnultis rationibus explo::
fusej'ì^Riduula efi Uarcelli Vtrgilii notatio^qui Ajple.
non diBum stit quòd longitudine iàtUudiné^ fua fiifcw=:
Ix&emplaflelliformamhaberet.Q^Uii»^ wterfpU:
mum emplaììrum hoc tantum ejfe dijcrminis ex me=
dicorum lihris animaduerto^ qUod td demum empksirum
ajplemum vocatur^quod in longitudinem tnagis quàtn la-
titudine extefum ej?, qm ji^ra efi fplenis, e x e ms
plar HvivsREi, gallic/e;
palvdes possvnt esse,q_v.ie
c 1 r g v μ a l τ i n v μ, r a ve n, ^
ν a m» Altimm ζτ Kitucnnamjcribit Strabo Lib.v*·

in^dudtbuf·

IN tlB. I. ir

inpaluiihusejje^fedhancqumuiso^oretetro ufficerei

tur, Aeretmenfmjje non^efìilenti,quod^lurmo m=

ri inuduretur. A CLV IL E CI A M* Ahi Aqid-
leìam vocant t SALEPIA VETVS, SaU=
fimPlimuslih,} ^capii.oppdumm Apuluponìt^An=
mhalis meretricio amore inclytum , Ef Plutarchus in vi=
ta Marcelli Sdapianoru memìnit. V A Τ V Ο R
MILLIBVSPASSIBVSPROGRJES
SI. '^rofajj'mmdixit^ajjihm*

CAP, Q.VINTVM»

ALVBRITATIS IN MOE«
I NIVM COLLOCANDO=
R V Μ. Scribendurìij & manium, muata
frcEpofìtioneincmunfìioneWjautptìUS vacare εχιβι,^
tnmhm eH vtratif, (jmd ^ aliqui codices agnofcmt,
ITINERA NONSINT DIRE =
CTa^SED ΣΚΑΙα\ Aliqiti codices prò
^ycecst dicìione j eiufdemfignificationis hahent Utinam
f'xua^ hoc eH obli qua Jìmilra, la uà, μ n de cognotnen
'Sca'uotie Mutìo inditum, & porta Troiai.! vocetafc^a,
^'^dìnfimìlra vrhis parte fjpt, quanquam nomulìi ad
artificemrcfimnt ^ alti quoi rroianisparmfuerit for^

tumta. Collocanda avtem

OPPIDA SVNT NON aVADRA=
Τ A » Muros η on direCros ,fedj%ucfis anfrafiibnsfi:,
djjè antiqmsJmhit "^egetius libro quarto. τ v μ
iNCRASSiTVDiNEPERPETViS
TaLeìe OLEAGINEìE VSTVLAa

s

IS GVL^ Ρ HIL, ANNOT,

TiE, Q_VAM CREBERRIME i N«
S Τ R V A Ν Τ V R. Per muri craffitudmem gras
iiliores trahes, qtMtumfatti erit exugendo humon νβα
(ita enìmjìccéjcendo femment età diuturmtgtem ) Wr:
tajèji reuirìcuHtur pccìtfiatimferratimue^ autcanceU
Utim j eam coìligitwnm connexionem^,fibuUtam qui=
ààfutxrunt ejje ♦ No; verbinter^retamurquas injiru=.
iiiira vocmt cLtues, afibulds, traieRa veluti tranHils
U fer trahium camita ^nofiri firreisfubjcudihus armìU
lata trahiH capta traiiciiit^itàq} retinent. ET I Τ 1=
NERA SINT INTERIORIBVS
Ρ A R ΤIΒ V S. Meliitf dii codices^ vi itinera ♦
IN ROTVNDATIONIBVS AV.
Τ E M. Cm rotmice turres veluti multorum cuneo=
rum ώμίΐιοηε conpnt, alteri<^ dterora colluterarium
epe confirmentur, mnpterat \Uitsfede occupataprotrU::
ài. ItJf omniuvidebàtureJfefirmiffmiS^ Ρ E C Τ1=
NATIM DISPOSITA Q.VEMAD=
MODVM SERRjEDENTES S0 =
L E Ν Τ Ε S S E. abftmile eH quodlib ♦
(ap.vltmoaitfàefùnditmentis loquens. Pristerea in=
trorfuscontraterrenìm,\ti dentei conimeli muro fer=i
ratm fìnmtur ♦ Sed hoc adda amplius, quoi in extre=
nis angulis cum receffttmfuent ab interiore angulofpti::^
tio altmdinis fMrufiionis, lùvlrmfprtemfignetur,
ab hisftgms dìagonios Hru&ura cdocetur ,Orabea
media, aiterà comunità cum angulo muri * Libet σ hoc
ìoco dmonerc quod Ouidms hb.^* Uetmorfh, dicit
digitai Inter fe peilme lunifoi, id Vlinim de eudem re
io^uentem uLz 8 · ^ii^re di^tospeiìin>ttim in·

ter

IN IIB> I.
terfefe mflexos^ Sed & AfuUius lih.} Je hjino, àk
cit^almulasinalternasdìgitorum viajfitudines conm=.
xaf/unde gefìumexfrmens, NE(Ì.VE VN I=
VERSA FONDERE PREMENS,
POTERIT VLLA RATlONE E X=
TRVDERE MVRI SVBSTRV =
C Τ I Ο Ν E S» Scrihendum pìmtitie^ mnpteriU
VBISAXA S V ίίΤ. Q_VADRATA,
Hoc nomine non tam figiificanturfixa farlhus latenbus

ίφ, qmm, piami jff^etficiehm, (squalibui angttlis.
SI V E CiE Μ E Ν Τ V M. Uf is mdis, non
faSj vulgaris^ Mnde clementinafiru&ura, & c<^mntU
tii ^arietes lib,fecmdo, cap feptimo z; decim*^
PRO CALCE E Τ ARENA, ET C0=
CTO LATERE, Scnbo, γνο calce p arena,
eo ^ coiloUtere* TradiienimliLs^diP'J ' bitumine
elatere tefìaceo^ilruHo muro^Semiramin dnxijfe
^ahylonenit

CAP, SEXTVM»

"D AVTEM VERVM ESSE
i EX icOLIPILlSiERElSLI=
C E Τ A S Ρ IC E R E * Koli^jlx (ita

enirnfcribendumUm^quaft ΰΐ^^υ nwhau idefi

t^oh forte, qitafguru qua ue materiafiant, non in ma=
gnodij'cnm:nepcfficro, dwv cauisfmt^ exigmm^ ha^
leantforamen fer i^uod i^fa αψα dum ad igne-m ccUo;:
caieejièruere cw^erint, tamtfperflatum e^ìciant, poad
^itiquid intuì hahent hmorisjùpwre exhauìmm^ci

Β fi

IO GVLi PHIL. ANNOT;
tnfmumrefolutujfit-èffiatum, SANGVINl'S
EIE G Τ IO. A'ifxÓTiftdV, idefl fanguiniiex^uis
tio*PaìladiHi lih,J /cap} i ♦ reiefimem fanguinis νο=

(cit, MA XIME'cL Vt DEM ANDROa
NICV5 CYRRHESTES. VtrraUh.^»
iereruHica(af,f.nomirie Cypresiti hoc refirt.
VTI VEIÌ'fO CIRC VMAGERE,
TVR,ET SEMPER CONTERÀ FLA
TVM CONSrSTERET. ìnfummis tems
fìorumfyrjtnidibus ζ licei -cr metas ap^eUare ) tn nohis
lium itcm .ir priUittam cediumf^eculis, collocatnus bras
ffeai^fuefetala^ à'vertendo gyroilloi vòcantes^ prò «rr,
bitrìo ctim vanis ventorum mdicibus vtimur Jed qm
ventò auerfa, ipfum tamen quis fu, indkent* C Ο La
LOCETVR AD LI BIELLA Μ MAR
MORE VΜ AMVSIVM. Oeformata ta^
luUj ami adregidam, & lihellàjfummum libramentum
fit leuigatuj·^ depolttUjexafrisβ libet ad rìormà angus
hs. COLLOG^TVR JENEVSGNO,
Μ Ο Ν. Gnomo»ftgmjicat censumflylum Jiue vfri*
culum^quoi Hans in medio amufio ccUocatw, ad vmbras
indagandai, Vnde tr a Qracis iicitur Σκιχ-^ξ ujif^
quòd ,^ηξ «ί indaginemfignificet. Έβ Z7 iffa tota mi-
ehinula^qua vtmurin deβ^(!ndìi, & metandis vrhium
viis, ad anertendm ab eis vim ventorum moleilam, vi
jnfinehuiusiap^Afiud Sext, Pomp^rep'erw gnomam
iid à noβrisMuιu|modi(niβìlor)defcrίbitur maihna à
Plinio hy* 1 8« 4. A'iialiter(omfonunt ♦ Afui
Plutarchum in vita Marcelli, σκ t c α fini qunedam
mathematica wfirumenta, HVIVS ANTE·
MJERIDIANAM

IN LIB* I. ii ,

MBUIDIANAM CIRCITER Η Ó,
RAM Q_VINTAM. Ison admcclmrefirt^id
β fiat alia antemeridiana hot a, àum fiat propius mrù
die (quifemprefi ideinquitPlinmlib^ i 4·}

Vtru}i§ vero non «i/f cómoditatis gratta difrum velim,
^uod ante horm quintam,^rolixm fit vmbra^ qitam vi
tirculo continerr fi tti comode fcjj.t^ D E C V S S A=
TIM DESCRIBENDVM. Oe(u£areefi
in decujpm formare, ίdeβ injfeciem, grt^ee lite^
rce,ftve em mtce^ijua nos denarnm mmerutnfignmus^
ut cu diagcniiÉ lincee dua^fe in centro fccant. CI.V Μ
.TAKGIT CIRCINATIONEM. Sm
hendmqiia^admbuw^ ET PLATEARVM
ET AINGI PORTORV Μ V1DEN=
TVR DEBERE D IRI GI D E SC RI,
Ρ Τ I Ο Ν E S» pye(e,,fiintyie Utiores.Angiforti,
ftrÌìiores & angufiiores » Vias nute quéixitum non fcti^
knfjO· fcrui^t nofmt ^findulas dici reprio afud Var^
ronem de lingua Latina libro quarto^ Oicuntur Gr «ngi-
^ortus Terentio^a· Iloratioji credmus Acrcni. A D
ANGVLOS INSVLARVM- Infnlcedi^
■ tmtur domus ab aliisfeiuniice, ideÌT^Aiiff* Sext. Póf.
qux non iunguntur cotnmmihus ^metii us cum wiyns^
fedcircuitHf)ublico,autfmato cmgutur. In vrbiiw mc^

Undispjulas urripmus^ quuqmd quatuor flatcis, aut
Angiporti^, aut alteriscum altensmixtis, cinFiurn eH*
CLVI MVLTA VENTORVM NO,
mina NOVERVNT» Inventorum^arti^
itone, nonfetis Inter AuBores conuenit. hcbetius aliis^
diiirationenimufukìli ir <oncifi,\tentihui. Veteref^

Β iti

il GVL. ΡΗΓΧ. ANNOT.

qumor omninoferuauere fertotUem mundi parteS* Soe
Imum^AujlmmjYawnium^Zi Sepentrionem ♦ A/zi οίϊο
ejfe iiicunU Sola»um,Έumm^Auβrum^AJrmm^ l'auos
nium,Corum,Sepentrmem^Aquilonem + Sum zr mR*
Plin* lik Z*cap* 47* f^ìhus vifum efi ejjè duodecim*
Subfilartum^Vulturnum^Auitrum, Afmum^Yauonm^
C orm, Septetrionem^ A quilonem, Thrafckm, Cmm^
Vhxmciam, & Léanotum, Alii addiderunt Mefen &
ΈΗηηοίπηι, vf ejfent quntuordeàm^ Necdumfims^ Vis
trùuìusviginti qmtuor refirt. SoUnwrTjOrnithias^Cce^

cmn,Euruni, Mùtwmm, Leuconotum^Aufirm^Alta,
nm^Lihanotm^Africum^Suhuefperon^ArgefienjÌauo::
nium, Bthefias^ Circium,Caurun}^ Corum^ Ì'hrafdm^
Septentrionem^Qallicm^Supernalem^ Apilonem ►
rem & Carha^yidefiUhet ΑήβοίΜό*! ^MeteororiÌt.
^j· lib* de mundot Gediurn, Vegetium^ Senecamlib^ f ♦
Q_ucejl,nimraliiim,qiiomm inter auiìores nonfatis in
ventorum appetìationihus, aut flatibKS comenin I Na
VENTAM D VCENTORVM Q_VIN
CLVAGINTA DVVM MILLIVM
S Τ A DI Ο R V M. Hoc ftc Vlìnius Hb, 2. cap^
1 menfura terree loquens, Vmuerfum autem Me
circmtum, Erato'ithenes in omnium quidem literitrufuh^
tilitate, Ο in hac vti^prxter ci^terosfolers^ quem cm^
fiisprobari video^ dmntorum quinquaginta dmru miU
lium iladiim prddidit* Q__ucs menfura,Romana compu^
tatione e^icìt trecenties quindecies centena millia pajf^
Magna vero eiì mter auÙores in terree ambitu cótrowrs
fia^quibufdam fingulitCoeli gradibui ^ terra fpatium
^noddm iìatHentìbuf ^ aliis mms minus ue rejpondere:

mjiimmtihus*

IN LIB, U

txiWmantihus. No/ quid (ήφ vifum efl,exfmemm,
[ed ita vi quoiì UH fiudìis dtxemt, mlliuribus }titerpre=
temur. Bratofihenes miìliariaflatuit Jufra trigint^ &
^nummiìlia, ducenta e? quinquaginta Jiquidem reBe
quis eum intelliget(nam Yìtruuius, Vhnius^ MartiomfS,
Cr MacrokusfifputSt triginta milliti et qumgétà) Hif=
fitnhus vuìtejfc rmlliarim mgmta quir^ miliium Jcx^
centoruni & vigmti quir^ ,T>cjJ;doniu: autem tngintit
tmtummiMim jVtolewms •'■■ψηίι àuorm mììliumzy
quinpentorum. Ai^hr^gcttiv· q· Tebnms viginti wilìnm
(y quadrigentorum. Csetera qu(S ud terra: mmitudmem
Attinent, peti pcjjhnt al· Arificirch Smio hh. de ma^
gnitudine Sohs & terree ♦ SVNT AVTEM
NONNVLLI,Q,VI NEGANTERA
TOST.HENEM VERAM MENSV =
RAM OREIS TERRiE, POTVIS=
SFCOLLIGERE, Ad Bratofihems menfu^
rm, Hipparchus adiiàt fìadiorum pauio mitìus* if*
millia, auftore Viinio^iìc firfu i c 8 · VIS V Μ
EST MIHI IN EXTREMO VOLV
Mine FORMAM* Saìhendmjormas^rìàct
^uce fmt.etfofieafequìturjtue vti Grced Σ^μαηχ.
dicunt.Amotam uliquotaiiis locis^adfinem hhrorum
pt^CitifOiemmfxgmncar-eextremum volumen iridio

cat libri quinti caput m»0fromtiifigurc(s, quceomnei

ferierut,magna iaftura lefiorum^u>ca hxc funt^lih^ j
(ap^i.deaìteftmeinmediiscolumnist Oefcamilltsin
^tylohata^z? voluta capituli Ionici cap.tertio àus libri^
T^eharmonia vaforuin Theatroìib,quinto/af* quinto^
Oe(horobatehh^S^capt Ct Di duplicatione quadrati

Β iiii

"„;■■, ίιιΤΰΐιΐΜΠίίί

24 GVU PHIL* ANNOT^
Citp^ τ ♦©·/calarm collocatione cjp.z · h'k s>. dì cochU^
hauHorto organo hb. i o. cap, li. Poter ut vero Plimi
Ciucila uufioritaSjJ'crupulum imicere ,ψι de aumcult
hbrisjcrihefjincjuit^ tres libri,fint in [ex volutni=.
napro^ter miniliudinem dimft . Ct«fitlibcr^-pars ape::
ris, volumen autem^lihrorìtiniiSjpro commeditute dejcn^^
ptumsfaterai^inqui^ difficultatem lidfirre, nifi ipfe Vis
tmuiuf iib^} ^perpetuo,iibrm eytrernum vocaret, quoi
hic extremum volumen^ Non iuerim tamen inficias^ vo^
lumina dich e ffe ahinuolutione, quce etiam λ pugno pu^
pllures, Gfcec'^quod manu gcfìaretur,iy)(^,eji<iìx vo,
cauerk IN RO Τ V Ν D A Τ I Ο Ν I S, ET
SEPT ENTRIONAL l LINEA.
liuiinuliis ccdicibuf vacai partuuU et, R E L 1=:
CL-ViE PARTES DEXTRA TRES
JD ί VI D E Ν D ίϊφ Dejmt Ice tres ditliones,ac
niftra tres^ ì<lm[ubiungit, qux funt ad Qriente^in quir=,
busJ.&^m^'iT ab Occidkem qiSusfunt Uterce^n*et,Ot.
ET ITA DIRIGANTVR PLA,
TE7C, ETANGIPORTORVM Dl=
VISIONES DVODECIM» St Inter an,
gulos oftogom, platearnm,zy angiportorùm àiflribulio^
nes funt dirigsnd<e^ necejfe efl non plures effe otìa. Ih=
genui (inquit ille) ejlpudorufatmper quos profcerii»
tìmc mehercule locum cum ante annos aliquot emendafi
fem, errorii occaftonem non fatis videram, eam filiater
atti^tt Ptolomceus nofier (iihenter enim eius mentio::
né fido, quoi a viro multis nomimbus darò proficìa, nS
foffunonfimmopere ab omnibus commendari ) qm dos.
cueritJcriptmfitiJpdl^*jprooÌto^^uaf demptis duo*

' bus

IN LTB. Ι' ^^

tusex iecemjicut. IX. ideft nouem fcrihmu!, aUata
jdlicet vno ex decem. Inàicem mamoreum oiìeniiehat
in regione TranHyberwct, haud procul a Vonte S> Mi»
niifaRum^ hac ϊψι-ψϊοηε,

d μ mellvtlie
romani? vixi
ann, xxvi mes iix
nvmitia benedicta
lec sorori benemere.

"Bmfententìm eo lìhntmfecfuor, quoi in antiijuo alio
tnmmre^quod in CaptolmaCoferuatoriiprtuu/olunss
froflybbata fubeH, eamfcripticnem repperi. Q_um
νφηι efl addere ^ quo plus^amicijjwii hominìs animads
uerfto^ haberet^ondms. Ed vero eiÌ huiujmodi,

imp, cissari
vespasiano a v g,
pont, max, TR, pot. ili»
ixm p, 11x, ρp,c οs, 111, des» ii11.

s c.
q_vod vias vre is
negligeνtia

SVPERIOR. TEMPOR,
CORRVPTAS IN

PENSA SVARBSTITVIT,

et iti ρε^είπβο Varronìs codice bhJe re ηιβ. I.
IS * fcribitur, x l 11 χ ^ prò quadraginU
f>^oJtcutp4ulo (tntCj x x c ix, yro oRogintit nouem,
4(m^tu bis decerti,eXiC^ centetìitm vota.

ZS GVL» PHIL^ ANNOT.

CAP* SEPTIMVM,
XTRA MVRVM, VENERI?,
e VVLCANI, MARTIS, FA»
Ν A» Venerem, Vulcanum & Martem^ves
teres, Eetrufcomm dij'nflinii moniti, intra traniumfis
pfrf^ coìlocandos nonfutmrunt, qmd libidini, volupta^
tihus, incendiis ^iurgiis, Utibus^raejfent, Eo; in vrhe
coluerunt, quifrugi eJfent,ideβJ qui en rehusfrceejfent^
\nde ad adolejcentiam Cr matronas ,mali nihil
àeriUAripJfet, ETDE AREA.
RVM SYMMETRIIS.
ì^ihil muto Jed tantm mo=
tteo,meliuseffiftfcrùt
batur eurum^

vt infine
Libri Seiundi »

G ν LI E L M'I

PHILANDRJ GASTIL 10'^

nii galli civis ro,inse=

cudum LibtM»Vitru,Pol-
lionis de Ardiite-
dura, Anno-
tationeSi

IX PROOEMiO*

e τ ille din0cra =
TES, Staficratem-Plutarchusin
vita Aiexmiri ,ΐτ hh*devirtute
& fortuna eiujdim, vocat Archn
Cl^A w; , ^^ monte Atho^

AlexadrifiiRurum fe ejfigiemfoU
■hcebaiurj m cmusmam duitas lijfideret, cupux decem
wiUiurnhominum. vt si q_vis edvxe,
rit eo loco colòniam. Omnu
nofcrihendum^deduxent eò Ica Coionim. vi huius Uh.
cap, 8 ^Colonim (ommem eò loci deduxermt* iv s=

siTEVM svo nomine givi,
Tatem alexandp.iam con=

stitvere, Strahó^ er Ahanus, Alexmdnce
- ''Archite{Ìum^Chnocratm J^if(\t ώψή[cribunt a^ui

1-- - - "I I'■Bseaaeageagg

18' gvl, phil. annot*

Strabonem Chiromocratem^aln Qherpcratem^ Plimui ti
Soltnus Oim.ratem cum Vìtrmìcjcrìhunt, luFiinus aus
tem lìb. 13 , EpUotrte 'Trogi Pcmp^ ti adtt Qlemenem^
iilexandrimfEdifiaJfe*

cap* primvm,

ensie crebritatibvs

i A R Β Ο R E S., Bcttonienfis mam Jcru
pus codex habet denfis^ crebntatis » ρ ο »
S tea re clvieta, Alias ^ροβ e« requie^
ta^vihuiuslibri(ίΐγ. habentes ab
natvra primvm, ΑΐψίcodicesIMt^
framiu, materia eo.s ivgvmens
τ a ν τ e s. lugmentare, efl cutnfubftratisfingUm
lis hiììc «ίφ bini trahibus direHis ^fupra^trutifuerfiria
alia hitic indefingulie in anguhs/udius, idesì vi mter*
valiumfìt^zr non altaindfirajìue crena/ommittuntur^
vi quaft binss f er dmrfum contignationes, quatuor an»
gulispanU ìugumcnta aliter accept- M,Cato de re ru,
Ìiica cap, l ^.yùl<r(wqmt)Jundanietaex axmentis^
(alce fttfra terram, fede, cceteros farietes,ex latere, {»«
gumenta & antepagmenta o^us ermt^ ex lapide itti
dito.lugumenta^yideturintelltgerefr{perliminare,& fum
fercìlium portarum,zr fine'sharum.Oiita autem hae
exipmaucrim^ aiugis^quee tìrreRariis tranjuerfr fuperm
^onuntur ^inde militare iugum^ quodfebat, duabus dcfi,
xis haf'iis tertiufiferligata, ©· iuga in vttibus^quis ^pea
dmentis^qmbus reitàJtat mea ,tranjuerfi iugantur^
vnde&iugmmexdicmtw. scandvlis

rqbvsteis.

■ - ■ ■ /

in lib. ii»
ROBVSTeis* Ueii, rohore φΜηι fitlo*
Sunt autemfcanduL·,tabella vkem teguÌarum pri^jìattz
tes^ quibus cóte^ani^ijfe Romam amis^jo. AuHor
φ Cornelius ì^eps apud Plinium, bb, l 6O*
Ijtdorusputat tiómeejfefortitaf,àfandendo, S C η le
dlis et l ντο obstrvvnt .
Schtdi^hic& lib,7' ca^^'^ofuntlignifragmenta^quce
in marrnore dumtur . μ e τ a s

IFFICIVNT. Meta, grxce fyramis, eil ima
fitrte Utajuperiore angufladtaHrum M.Catoappeh
hUaprf f Jt' li^no condendo loquens, Ef Columelia lU
Irò*!.cup.i <>JeJ(£m. In metas(m(imt)extm conuez
niet^ easf ipfis in anguiliffmos ν eruca exacui * M.eta
tnmja eideiib,^^ca^· 15"» f/ϊ cuiujmodi Q_ualus ψα
vimmiiquatur* maximos grvmos e
Terra* Cógeftitios gbbos^timulos ,Alioqm gru
miis coìlecìio e/? teme, Columelia lib^t^ca^, i o» Gru=
mosqi quos ad verfurafleruc^ traRcefiicik crates^d^^
■^abimiis, Vnde exgnminare dicHurVarreni lib. 3 *cap*
14. nonnvlli ex vlva pa,
l v s τ ri. duod alga efl mari, id paludi ejjè vL
«ivifumejl Seruio^Mneid^é- ROMVLI G A,

SA IN ARCE SACRORVM STRA=

mentis TecTa. OehacYirg.Kneid,Z,
'B^omdsao^recenshorrehatregiaculmo. Et OmdiUf

Έιίβ*} ♦ Î·Î¿Î Î·,β quceris/egia nati,

Afpice de emù, Urminibuff domum ♦ Tiequiret alu
quis fernet yninerfimfire tegendcrum 'eftorum ratione^
5«te aut juerit, aut nmc m νβί efi, exfhcari. Q_uare
mttabrehic vijmeìi ffubm^ereteiìa tegt animsiL

' ' -rr^T-ΐΓ-Γ ini—g—Μ—aBBgSÌaa»

30 GVL. PHIL, ANNOT,

vertmus ex Vitruuiohurundinibus & fronde, fronde et
luto, harmitnihus&firmentiSjfubaRa mfalenter.=
ra,flramentis. Scaniulu vero, idefi hgneis affulis vfoi
Jiomanos^udhr ejì FimtL' ΙιΙκ I ^^cttp* i ο ♦ Idem li=
In em cap.) j^triidit^muurosmralf^ fttufcirpif te,
gere^Pams Oiaconus refirtpantheona ardi teguhs te=
ìlum, quarumnoiitt fummo fornice fnx'grandes aìiquot
viditnus. laholenusiunfconjfiltuspnde^aruwUh.SO*
de vcrb.fgnific.f.imho tegi indìcat, quod receptum et
mnc efii- Mei vtmtur lat'xjìris lapideis, aut teguUs^iif^
\elplanisyel hamutis cum mbridbus^fed ita coUocatis^
Vi ίή diubushumatisfin^uii imhnces inuehantur, Vtm-
tur et cerulei lapidisfeÌfilihus laminis/rufiis ue^s lapis
ferra dentata, vtlignumferatur ,αβίιίαίιηιφ frangitur,
φοη vt ((eteri in c(ementa., ardofam vocamus, Eo etiam
Viufici & Algorùìa prò ahacis vtuntur, idejl tMis
in quibus Uh notas vocumfonituum^, idefi H^oc, ifii
mmerosfubinde deletiles ducut. TVNC VERO
£T FABRIC ATIO NIBVS, Muto&
cóiunciione,inepr(Spofttione* MATERIA QVe
ET TEGVLA TECTA. Aliqui codicef
fcribmt teSias, vt referatur ad iomos ♦ Ν E Q_ V E

RE5 SINE PRINCIPIORVM COE=
TV NASCI, Cap.^Atimproximoficalt.

Bxhiser^congruentibus cm re>· omnes
coire naf :ιφ videantur, vt fortajfe
non ab; re hoc loco coitu prò
coetujÌegdtm

CAP,

IN LIB* II^
CAP. SECVNDVM.
HALESQ^VIDEM PRIMVM
t A q_v AMPVTAViTOMNIs
VM RERVM ESSE PRiNCIs
ΡIV M, , Hi?f Procemio lib^ 8 ♦ O* «fi

ihinonnéilfcribemus. Q.VOD E A CVM
SINT DISIVNCTANECLEGVN=
Τ V R, Hoc dicit,Cl_uod infecabilia ilk & indiuidua
cor^ufcula (quos atomos Oemoiritus et eufecutus, Έρϊ-
(urus vocabant) ente^um concurrant & coeant^ intera
necionem non redpiunt^ nec IxàmtmJimuUti^ in cor=
coiermt mo ohnoxiafiunt ^ C V Μ R E S Os
MNES COIRE NASCIC^VE VI«
D E A Ν Τ V R, No» coeunt res, [tà ex atomorm
coitufunt ♦

CAP. TERTIVM,

aciendi avtem svnt
f ex terra aleida gre-.
tosa. J?Ìmius lib. 3 f. caf* 14, Sim
tate. avt etiam mascvlo sa=
β v l ο ν e. s cihulum eiì album, ruhrum^itemc^ ni=
grum^auil, ninìo Ìib.i 7.capA . ρ r ο ρ τ e r

levitatem harent firmi,*

Τ A Τ e M» PrimafyUct prohctumtellig^um efi,
Jiuevta^mJcribuHt ieuitatem ^^ienquod pr:guis σ
tenaci; materia,jlt nutura, Q^ua infigntficatione P/m.
yp'rpauitlememHh,} ^ ,cap6^de faretonw loqticns^
Ϊ candid is (in^uit) colonbus ^iniuiffimm p tetloriis

3i GVL, Ρ Η IL. ANNO Τ*

tenaajfmumjpro^terleuorem, Aìxoquin Jeuitas corta
trarla eiì itfpentati t^fcabntiei^Plmo lib^p^cap, ζ
tAartiMìoillude Aiìroiogiaj Apuleio Uhde dmonio Sos
craùs. PliniU) eiiUff! leuorem vocat memorati libri cap·
3 S*Seiià· Gu^^quam Theophrajhs λΏοττ/τκ dtcit
leuitatemtranffirU DVCE^DI AVTEM
SVNT PER VERNVM TEMPVS
ET AVTVMNALE. PaMius Uh, C* cap*
1 ijateres vy.ltfieri rnenfe Maw,feri autem terra cres
ta diligenter er omni ajperitate purgata, mixta cumpdTi
leu, dm macerata , er intraformam Interiftmtlem, Λ,
ipi-ej^ longitudinepedum duorm, latitudine vnius^ alti-
mdwe qmtuor vmarm* Smel admonendmjateres ad
Solemftrcm^teflangrìipercoiiui^ vtinfra cap,8.Ha
mdeficTi^ & exficcatiT rurf»s, ad miraci Im dure[cuU
ì^ojlrictiamteHas vitro illinunt, vocantc^ \itreatas,
FIVNT AVTEM LATERVM GEs
Nera TRIA* Animadmtt JLomx in veterS
mommentis^ tribus hslaterum generibus nonfuijfe fàa
tentosjed prò commoditate^aut grafia,tnaioribus^minoz
nhiisueejjèvfci, LONGVM Ρ E DE, LA,
TVM semipede. vlinjih,^ f.cap.
Oyodoron/ógum fef f.ap de iatum pcdejicit^ quaft à lo=
gitudim nomen acceperit ^ hoc ejì duorum maiorùm paU
tnorum^quifefqutpedem ejficìmt,Cluamfcripturam
iieni Vi quodam Vitrmii codice, jed prò àjodoron, erat
f cripta, lichurn, mmiofe^Uchas quide, vi ex Polluce di^
dicimus^ ejl,quantumJpatii ejì inter poHicem & ìndieem
extenfis, Georgi Hi Valla dichada Ìegitjed quod dmi
^almos (iithaherej hoc Verum ejjè non exij'ìimotSed quii

ai rm

ϊν lib. ii» sj

ad remi "Noflrumvero toàuem,([ui emenidtum h<({par=
te credet. Yitruuiumfortajjè.ad lo»gttudinem & UtitU^
dtnemptabit reffextjfe. Vero tctmen fmiliuseii, àe
f^lm miwre tntelìexijfe, & laiitudinemfpefiajp.narn
^uopalmi efficimt femi^edt Sed de γαίιηο ltb*3^cap*i'
IX HIS VNVM PENTADORON,
ALTERVM TETRADORON DI =
CITVR. DORON AVTEM GRiS=
CI APPELLANT PALMVM,CLVOD
MVNERVM DATIO GRiiCE ΔΩ- '
FON APPELLATVR. ID AVTEM
SEMPER GERITVR PER MA =
NVSPALMVM, ID Q^VOD EST
CLV Ο Q.V Ο V E R S V s, H««f locum ita
legendum exiflimo* Ex hsvm Pe»iadoron^alterum'Te=
tradoron'dicitur, (Ooron aut Qritd appeìlant-fialtnii, eo
que mmerum datio grcvce ap^ellittur, quodfetfjs

fer geritùrpsrmanus-^almm,) Idquod eiì
uerjùs/jTc* fcnbit de

latenhus loquens. Genera eorti tria * Byodoron quo vti^
wurlongumfefquifede, latuwpede. Alterum tetrado^
roti, lertium Petadoron.Grced emtti antiqnì doro» pal=
■*num vofahmt. Ef ideo dora mmera, quìa manu darsnn
tur. Ergo « quntuor & quin<p^almis , WOUt funt nomi-,
mntur. Eaden, eflUtitudo, rntrtore infrimtis operihus,
mwre in publicis vtuntur m Qrcecia, A L Τ E R=
NIS CORIIS PARIET'ES ALLI=;
GANTVR» ldeH(urftbus<crordtmbus, EST
AVTEM IN HISPANIA VLTE,
^lORB CAtENTVM, ET IN GALa,

C

34 GVL. PHIL* ANKOT.
LIIS MASSILIA, ET IN ASIA
PiTANiE, VBILATERES CVM
SVNT DVCTI ET AREFACTI,
PROIECTI NATANT. PlinJib,} f,
£ap*i 4' addit Mafftm Hifpania,fiue vtin aliquibus
(odicibusfmftù efl, Uajjlhm. Yt fortajfe aj^ud Via
trmium^ Maffilia, aut Maffta, aut certeMaxilua, re=
lifiis duabus diRiombus ( in Qulliis ) p ψο verbo ì/?,
βΐΐί iifipofito^fcnbendumfit ad hmc modum. Sunt aut
in HifjJitnid viteriore Calentum zr majjia^aut maffilia,
ftue maxiluit* Sic enim inqrnt Ptiniuf, Imitarne in Αβα^
0· in vlterioris ΐΟβαηκε ciuitatibus, Maffia ir Caknz
tofimt Utertipc^ Uaxiittm ideo mmmaui,quod em
Jftolonueus in Hij^ama Bcstica nomnat^ Maffim vero
Theofompuf apud Stephanum in eadem pomt. Laterm
ÉUtem Pitana memimt Strabo lib* 13*

CAP. Q.VARTVM.

E ARENA Q^VÌERENDVM,

i Arence genera triafmt * ΈoJfttί<εe quaru
farscalcif addi debet ,flmiatili,aut marina^
tertìa,aufforel?liniolib.i ^Z^Vitruuiocap*

fequenti.Sedfi vtineceffefttmaris arena, erit commo=
dum, vtfcribit PaUadius Itb.t. cap. 1 o.prm eam lactu
mhumorisdulcisimmergi, vt vitium falis, aquisfutuis
hus Iota deponat, vt tnirum videri non debeat, quod Vi,
trmius Uh, i uap^ i marinam Iota dixerit* GENE.
HA ARENiC FOSSITIÌE SVNT
HiEC. NIGRA, CANA, RVBRA,
^ CARBVN.

IN LIB» II» 3J·

CARBVNC VLVS. Omnium,rufafiue ru,
hra optimit^ tneriiifequentis efi carta, Tertium locum nu
grafojjìdet^ytfcrihit^aUtàuslib.ùcap*IO. VΤ I
SIGIS IΝ V Μ. Signinum opusfit ex teHis tufit
addita calce,auiìMnio Uh,} f Ζ ♦ Aliter etim
feri iffi Yitrmm iocet ai fine libri oilaui. No/ GalH
timentm vocamus, nam cxmentum quià ejjèt àiximus*

cap. q.vintvm»

1 calce diligentia
i EST ADHIBENDA, VTI
DE ALBO SAXO, AVT SI.
tic E COQ.VATVR4 CatoCenforiascaf,
3 8 ♦ Lapidem quam duriffimum , ϋ· qum minime va*
riuminfornacemindenium Jcribit,Legereliqua «fui
Plimum lih.% PaSadiumlib, l .frff. I O.

Ο,ΐίαη'φ οία pene haufermt e Vitruuio/ed iìlud ex PrfÌs
hdw addere \i[um ejl, Calcem ψίοφ (inquit) ex albo
faxoduro, velTyburtino,autcolitmhino flmiattli (09
guemuf, autrttbro^ autfpongia, aut memore ,foHrem9
qut^ ent exfpijfo p· durofaxo iìruflutis comenit^ ex
piulofo vero,aut mollion lapide,teflortis adhibetur vft=
lius. <^uod autem ad Silicem attmet, trìa vidimus gem
nera, album, nigrum, ^ rubrum, Έΐ ex eo quidemfieri
calcem, [ed eatenusjiftatim qum ex lapidicina exem*
ptus eii coquatur, SI Q^VIS Τ E STA Μ
TVSAM, et SVCCReTAM. Ueii
<rihratm, Hm jucternere ir incernere & excemert
yUrmio dUrnm^rQ (rihrarejìic ^

3? gvi* phit» annot,

,mie mernìculum^fro cribro vfur^atur* |

cap. sextvm,

ST ΈΤΙΑΜ GENVS.PVLe
e V E RIS * Pi</wV hie, puteoUnus diatur
qmàinpteolanu coUibus najcmr,merfus<^
frotinusfitlafis \nus mexfugmhiiis vrtiis ^ζτ fortior
ψοηάίί',νΰφμ Cumano tnijceàtur «emento^ auci* Mix
ι} *¥uteoÌani mentw efi apud Sene=
Cam Ìib.3 ^quceHiom naturdium * q. v ο d s v β
HIS MONTIBVS, ET TERRÌE
FERVENTES SVNT, ET FONTES
CREBRI, Meltus α\ι\ιά codices^ quòdfub his mi,
tihuKZT terra ^firuentes funi fontes crebri * Τ Ο ,
PHVS EX V GENS EST. Tophuseiìlaps
notusjriabilis^minimmpnderiiin firuiìuns habens.
Έβ amem colorii digerentia triptéx^ ruber,mger, ir aU
hm,vtcap*'^roximo. ERGO CVM TRES
RFS CONSIMILI RATIONE,
uerm futeolanum, calcem, o* tofhum intelligit,
SPONGIA SIVE PVMEX POMPE,
Ϊ A Ν V S, Plinto lih.5 , capS . Vompeiio^pdm
eiì Cmpmee, vnde Pumicem Pompemurn vofrfii fxj,
Sìtmmus, C OLLIB VS MY SIiE,CLVIA
GRÌ5CIS ΚΑΤΑΚΕΚΑΤΜΕ'ΝΟΙ NOMI»
Κ A Τ V R. Scribendum, qui λ Greecis i^^'m.Yk·'
nominantur, autptius, qua a Grcecis Hgt-
IUXilH^V^^WH ηοηιίηα^ΛΗ6ηίϊηΛρρείΐΛΐίΜ'^βαΐη
iocems Uh* - cm de vino catacecaumenite /e.

^ttimur.

in xib. ih

loquìmur. TRANS apenninvm ve»
ro qjv & pars estadadria=
ticvm nvlla inven1vn =
τ vr, BfPhnML} (j. cap-z3 ^ ab Agemine ad
Padum non inueniri arenmfojjitiam auÌìor eii.CLwi
frlfnm e/jè, vjk corn^rcbamn efi * ρ r ο c r e a=
tvr id gen vy are q^vod

dicitvr carbvncylvs»
hmculus etim eìi territj Plinio lib, 17uafA*T>e ge^
ma Carhunculoj ignorat nemo^ Hoc autetn aretus gems
βerιmUεtrurii ex ipateria^ c^uce ìgnihus natura intra
montes inclufisperuàa^ita reddita j J,vt Tophojtt mcL
lior^ZJ foltdior quàm terra non coÌfa , ex Yitrmw tra^
<iii Leo Baptiiìa.At Ole non td dicìtjèd ex materu
àam moìliorì topho^^ terrafolidiori^ qua igiim natura
feruritur,fieri Carbmculnrfu

cap, septimvm.
eclvitvr ordodelapi

/ cidinis explicare,q.ì<5,
do hoc capite de laptdìhusfertno e/i, quibus in
"'^^^u^^Mtendum^fecerenonpojJiim, quin àeeo refi^
ram, qui eii à me multisÌocn vifus, iuodpneftàt
iommodrnem, tr Miquorum(quodCcim) ncmo memi.
tilL li grumofus eiì, m credas multos coduiffi, colore
fuluo. Μίφ Imitate tadit Topho^ ita duritiejnctle fupe,
ftt ^VeÌutiJpongìa aqum bibit^fQ· reàdit ^ttatim^
Ι'Λφ vtuntur himjmódipendentihus adfafiu Tyhurtis
f^^Ìmcisgle'^f imaginemjì^em p rofcidi antri ars

C Hi

GVL, PHIL. ANNOT.

te reddeniitm » Occultis enim plumbeis tubulis erogat*
fuferne αψα^ txtruHi eo lapidu genere JontiUrr fornU
ees^ ferinde atf fi Tophts Uqueati (jjènt^et Pumre vis
«0, Hillas exudant, magnofpeSfantium Hupore 2r cbÌe=
Ìfmento* Sfronim vulnus novìinat ,fort<tJJè ψόά inde
itilìiSiiqUiS tatiquut» exfrmantur^ ve/ ah ijperitate fo-
tius^ quafi •tjfromum,jìue ajferoniuni^ Ejì cr.im proyter
grumos, ì> Upsfcaber *Mirm autem vìden non dehet^
^{od hoc loco ΰ· dlihi Upicidinas dicat, nm ir Upcacdiz
nas hilimUSfandeSi* Ιώ.ζο* de verbor.figmfic, duit,
\'terφ melius qum qui lapidkinas mila ratione, aut no
fcelia necejfiria ue metathefi vocant, (u ύ lapdibm f(p-
dendis a^pllattefint^ quas im vfur^ato Latinis vocrfs
hulo, Grm,latomias,&latomos^ qui lapdes ad cedtficia
eximut^nominanu invmbria,et pia
ceno, et venetia al,
bvs q.vi etiam serra dens
τατα,ντί lignvm secatvr.
Vlìn* II·*} é^cap^iz . In Liguria quof Vmbria^ &
Venetia albus lapis dentatafinaficatur, Oentatam ve,
ro dixerunt qua moìlior's lapides exfecuntw* Nm αΙΐΛ
non dentatafecantur martnora * Id quod exprejjit Plin,
memorato*! z* cap* Serra (ait) inprxtenm linea pre,
mente ctrenas verfando traRuf ipfe ficante^ Adhoc,adx
modum refirt qua arena vtaris^ crajior enim laxioribuf
fegmentis terit,& plus erodit marmoris, maiusf opus^
i^fcahriaajpoUtunerelwquit^mollior autem leuius
Htterit, & veluti lingit,eòf politura accommodatierpron
ximiorcpt Illud quof enimaduerti^interfecandum afper^
gifilere aqua mnm*De ^m rejufius in libro defiftiom

ne

IN LIB^ Π,

tiemamorumxsf plituns exflicémuf fPem librum
non inchoatumjed ahfolutuntfire, huhemus, in qw de
lapdumerigine qùantumin^enioyaria multip iàf
eufrorumvtrirjf lingua legione confequt fàui, altius
tepetem exfhcui, ex aquae ne ac term mixume in li::
tnumfmnpatllafrius, ac deivde miapdem dumerint^
quod quihujdm vìfiw efijngons ne m eahru v/^ Soa
lìjc^ denfita radiis ccncreuermt^ quxfententtanon fros
letaHos obfcuros ue habet auÌtores, m fotm, vf rerum
eliarumjìc & kpdumfint a rerum natura imita fmi=
H(i,quod ahi ixifiimauerunt* Praterea de eorm coicri»
bus, ex rata corpufculorm terrenorm cUliquentiaqUit
confujtone inftnt, quce fententia fuos mndicei im€:i
Kit, an ex innatafeminis ipfius vi,vf aliisplacet, anfOs
tius ex concerta radii impresone adfint, ncn cjdtanter
Ό perjm^orie (mft me tr cceterosfrUo ) dijputaui »

simvlq_ve vt svnt ab eo

TACTA BIS SILIVNT ET DISSI-
PA Ν Τ V R. Hof etiam Plinius diÌìo cap, Tyhur,
tini (inqujt)ad reliquafortes^vapcre di£ilwt, CI Re
CA LACVM VVLSINIENSEM,
ITEM PRiEFEC TVRA STATO,
ΝIE Ν S I, p/j„ii le^io ^aulum Mac diuerfi. Li,
gediaumcajut,x±^ NECLVE AB IGNIS
VEHEMeNTIA NOCENTVR. Pro
non eis nocetur^c infra L«rix ab earte, aut tu

neanonnoceiur. CVM ìSDIFicaNDVM
fVERiT, ANTE EIENNIVM EA
SAXA, NON HYEME SED i£STA=.
^^ EXIIMANTVR* Plinius lib. 3 ^ ^
I C ilii

4ο gvl. phil» annot*

2 ^Umedium eH in lapide Mio,(efiate eim exu
mere, nec ante biennium eu inferere teào domitum tem^
fefiatibus,CLm ex eo lxfafuemt,infubterraneaftru^
filtra aptantur vtilius* reHiterint^ tutum efi ^ vel
calo committere*

CAP, OCTAVVM,

et ic vlatvm,q.vo nvnc
r OMNES VTVNTVR*

Utum opus dicitur cum cementa non Ucentia^
[ed in Utus Hantia fonmtur, ea emm ^ìmFtura rete
\iietvr refirre » Q_uattqiim multo melius^fi ccefis fiat
Ufidibus, di noti potius rudihus fj wlgmhus. Aut ω=
Ìfilihus lutenulisjiimdratis Jed in angulum fiantibuf^
cmujmdi E otnce videtur in multis ruinis exTopho^pari
te tantum qux extaretfipccicfa tj quadrata,qUiS aatem
in mteriorem HruRuram inderetur, temere & vulgari^
ter duiia* Reticulatim opus Grxd difiyotheton yocatit^
vttradifPlinJii} é^cap* ti'Seda itti ΰΊκΊυωτίΙ
dicuntretisin modimfintfra er quafi cancellata, \it iti
Augufii Maufileo, & veHigiis Palatii Pimi, (juod eìÌ
non itaprocifl apcrta'Pindana^cui olimfuitnotnen CcL·
latice,viderelicei, σ alti' locis. INTER SE

ctve IMBRICATa. ldeHytmum,duo^
tumccementorum angulis,atf adeo ccementis ipfis fnue^
hatur ,fideatfimbncum tegu'arummodo ^ Smt autem
Imhrices tegula aduolutce, & canali! in modum

\eluti femitubuli,idefi,qm crurum tuendorum arma,
mtantm medio cavo servatq

^ECYNDVM

in lìb: Ih

SECVNDVM ORTHOSTATAS-

Orthoflatx aneHaria qmcm^fint matmx. Ugneorutn
^fmisprocumbentiurn mento efi lib.iO*cap^ I
^npdeorum autem, r^tio mtelìigi pteii^ ex Tyburtini
^ψάΐί Jpondis fontium Aàriìni ,Iahritii & Cejlii'
Q_uamis^lusfemidirutis, lmiduntur in hiscctnalésin
qmsMeluiiJcemims^ aliud quidfià ceumafculum ineat
(òmmittaturf/uwjynùdi fmt quas regnata norm^idejf^
fer-petuus mortefias^quiifi mordeftas a nioriendo vocat^
comwiJpÌrafaiicetgenus'^Hocautem loco interfreta^
murfro ereihs conis^fecundum qucc exatandi'oipediiles
fiìhetes, Reuinamtur vero Inter [e ewfdem fiafii

lapUes^avfisfirreiSjamareisptm.Q^uanquum &

gneisfecuruiu ( ηοβη hjrmdmis caudas vocar.t ) c<^rct
ZT amwcA ^erjìifis \eteres in dligationihusvfos, ΐρβ
opera docenh ìnfiriores autem ìafides currijiiferronhus
configuntur clams & conneBmtur. QYOO c
^ il ia ft C Ο a G μ e ν τ a e ο r v μ
^iihiliajuntfedeslitpdm^iiutlaterm* sev de
i^APIDE dvro ordì ν ari a m.
OrdinariafiruÌìura media eβ inter em, qi'.'X'fit e qm^
^rato iqiide, & qux ex informi ccemenlo, temere com
g^.vbi lap-ides_&β ad normm non rejfcndeni, afe
imicem non abhorrent, Ζΐ ordine coa^mentàtur * e x
his vnvm isodomvm, a l t-e.
r v μ Ρ s e V d i s o d ο μ v μ. Vinnu> ub.

3 6,caf*licitaexp-effnQrcecorujìruBuram. Grce-^
ci(mquif) e lapide duro^acfiliceR'quo/onV.ntun· velu^
ti Uteritios parietes* Cum itafecerint, ifidcwon vocàt
j^enus ìhuthrg * Ai cum ΐΜψώ c/-<ijjmdr>ie ftrufra.

41 gvl» phil, ANNOT·

funt, Pfeudifodomon^ TertweflimpleÌión, UntufUo
modofrcntibus^olìfis^ 'Rrliqua fortuito collocàt.Q^uoi
Itut o· ad rem attinet eodé locojcrihit alterna/ coagmettx
tartoriejferi dchere, vi commijJura< antecedentium^mes
in kpdes ohtineant^ in mdio (jucff ariete,β rei fatta,
twjinmimsvtif alaterihusmediif fitrtetibus jkr&if
fraliscitm'àis. cvm omnia cori a
jeq_va crassitvdine fveo
rintstrvcta. Corta,ide^ ordine s, tf
(Ur(ns* SBD conservant ea in
svo hvmore» Scriba eam, quia refirtur ai
waterim. sed e s vi s fr on τ a τ is
PERPETVVM* Yrontatum la f idem, qui fers
iendit ad vtran^jrontemfarietis, Graci Oiatonon vo»
(unt, quafi extentum dicas, alias Oiatoron, ideii, ffHfs
trmtem, Sunt enim aliqui \na tantum farte 'frontati
de quihus hic agitur^fcut de vtra^-^artejrontatisi^au*
ίοροβ, quos in muris refirunt talece vti ex cap-quinto*
liL· I. hquett Maior enim efi crajfitudofuhlicorù vrbis
murorumjqumpiuatorufarietum, in ve τ vi,
state non rvinosie, Scnbendm
invetuβιιtem,vtβpral·oc^pfi cap. Sed in vetuHatem
farietes efficiunt ruinofis. Hoc etiam animaduertendum
(H,tresnegationesvimduaruhabere^ de latea
riciis vero dvmmojjo ad
perpendic vl v2^ sintstan=
τ e Totos \igintifiquentes \erfitulos mutuatus efi
fltn.caf*i4-j!b.}f, in italia ares
tio vetvstvm egregie fa»
ctvm mvrvm, Plinm Meuaniam addiU

ITEM

in lib. ii* ^f
ITEM halicarnassi potens
tissimi regis mavsoli do»
mvs cvm proco nnesio mar»
^ore omnia haberet ors
^ a τ a, l^rceter locum l^perm citatum,Vlitiii{S hoc
CVM ESSETENIM
Ν a Τ V S Μ Y L a S i S. Mylafa ofpidum
riep^Plimo 9* IN CLVA ME»

dia mavsolevm ita egre»
giis ορε ribvs est, factvm.
OeMaafolo Sepkhro ah Arthemifia vxore ·, Maufilo
C^rìcp Re^ulofifto^^t Artifdbuf,f(rihitPlinJih.3
(ap.S.Miwinita· Stratolib. i4* martis

fanvm habens statvam

c ο L ο S S L Co/ojfoi vocM molesflatuarum tur^
rthusfaris^duHore Vlinio lik^ Amotatum

efl ΛPÓponio Gaurìcolibro He f(ulptura,fìutuas eas^quiS
intra humani habitus Haturam^erent, \oc(irifigna, &
figìlU^cubitales,palmares ue^&fiquceejfentharuquo^
ti^^artes, Oid autem pariles, cum eius qui exfrimitur
^aturm vridi^prt^fentabimus, άανίφ henemeritis, ac
fipientibuivins, Ma^as vero ejfe,cum infrafefoMiaU
teramflature continebuntur, dicarix R.e^ìbus,& Im^e^
ratonbusjicut tnaiorei^j^eH^qua ad alteram excreue^
mtJohsHeroibus. Maxima autm hoc eff quando ter
humani corforisjlatwa contìmhnur^ite(p \ur[usac rur*
ψΗίί easfihi 'B^omam et Barbari reges vedkauerint,
f^oprice tamenJmt Veorum ,βηΐφ Coloffi nomimtffj
Vel ab auSìore ifjó, vW ah noxia radiorum e0ìor,e,qua
fierifilet eiujmodi moles intuendo, vel (-vi ilìe ofinmr)

•--------- mmmae^^mmmmm^^^^Bm^

44 gvl. ρ hiu annot*

g f^ecuhuf ναίίαφ intus tnamtate^ id enim ejjc
yoccov* Sed ^uid frohbet^ne non omnia, communi demuf
stilitati^ Ο* illità adiungere^atuas quce dhsfiunt^vocari
<]Uie Her Gibus ξοΜ'χ, qua Regibus ou/djoi-
αντΝ fimcntibus, ^memeritis vi,

risjò^ir^oi. nobili MANV telo^
charis facta. Alias Leocharis, vi in
froosmio lih.j. ti apdwniumbh^y ó'cip* s"* i s
avtem falsa opinione ρ vs
tat vr venereo morbo im,

plicare eos, q_vi ex eo ex,

β e riν t. Salmacidis fontis Cariie ^ pater vuU
gifententimfohulofim^natuum explic^t Yitrmiuu
Stfitho autem lih.i 4. dum eos rejutat qui hominum moU
ìitiem em ab aere^ aut aquafien exifiurmt, noti in e*
ftidem^fed in diuitiastJ vifiusimontinentim/iiufim
ra/rii. epibatis comparatis,
ΈρΙαίχϊϋΐαοΙώή! debello Africano Zr Alexàdri^
no,dicuntur ehJJiarii milites ♦ ne dieam Oemofihenem^
Uerodotum, Xenophontem^Hurpoerationem^i^ellucetn^
"Porfbymm in qmftionihus hcmerici/^ Afpamm^Sui:^
dm,ì7alios^ leges pvbllcie non
pativntvr maiores cras,
sitvdinis q_vam sesq_v1pe»
dalesconstitvilococom,
μ v νi. Plinias/it.j 5·♦cajJa 4·.de lateritio mur&
loquens. Rmts nonfmt talia aedificia ♦ Q_«/ììfefqui^es
dalisfuriesnoni^lus qum vnmcontipationemtoììeraU
Cautm^ eìt ne cmmmis crajjwrfstt^necìn tergerinom

rm

in LIB. ii» 45"

mmratiopatitur^ lateritii vero
(nisi diplinthii, avt tri»
S'LINThiI FVERINT, Ueflduorum^
trium ordinum Uterm, qui pUnthi grace dkantuu
ìRgo cvm recipere non
3?0SSET area plana TANs
Ταμ MVLTITVDINEM, Aduerte
jLomanaisdifim-^rincipò fuijfe vnius contignatìonif^
pofimultanm. ΈΎ COENACVLORVM
ADSVMMASVTlLlTATESPERc
BICIVNT^ ET DESPECTIONES,
Alterv.tra tollenda eil vocula, pre>pfttio d, autfofie^
riortomunliw. ergo MENIANIS et
contignationibvsvariis

TAeniam erMpodia^fergulce ue/mffmdt fitit ea^qm
hodie ita fmicere affiteumus^ vi mutulis ( Comes dk
tmus,ItultModiglwncs)fimijfmi>· qmjcar.t & nù
tantur* Romt^m vocahulo eo ehm hodie vtmtur,Gr^ci
Orthctsap^eìlar.t, ytfcrihmt'Theodcfius a Ronorm
hfipfi .CodJik δ Je adfdis priuatis. SVMMIS
Parietibvs STRVCTVRATE
stacea SVB tegvla svbii»
CIATVRALTITVDINE circi.
TER SESCLVipedaLI. Hocetiammo=
net Paili'jm Ιώ, ι. cap. π, η Α E E A Τ CL V E

PROIECTVRAS coronarvm.
Coroni? hic dlcunturfroteit4,fiue froU^g, meis Calili
■ 'firmerà mMur^Itor.mienjibui Grmdis,idef},promip
ty velutiftìpercilicipitrietum artetidisfliUicidiis
menta. Q^uod etim admomit Bttdms.'Em^rdecluv,

^ff GVL* PHIL» ANNOT.

rampaulofoHloncmtefiacem^ocat, non ραβ

tietvr lorica testacea

LROl laterem. Uejl.teflaceaHruFtu^
Uydih lorica efi teRorium^vt libJj-ca^* l » c r ae
ticii vero velim ne ina
venti q_videm essent. Craticii
f metef appellatifuntah arreci<irìurum,trajuerfarum^
camamm HruHura in cratis moaum « Sej locus hic ai^
fnortet,Mtfemel compkÌìmurpeirenfiumusip parictum
genera^ Sunt aute marmorei, alii quadratofaxo confiate
fiunt ζτ lem'éttdi ex informibusjèd imbricm modo hxs
rentibuslapidibusjfunt tejhcei ex iatere igne perca fio,
•Latericii \ero crudis kterihus,iitU,$ole tantum co^is,
fmt, Cr atleti ligneis cratihus^aut cmnìs in modum ex a»
tis infertis, cofiaKt* Formacei y/eroparietes fiunt ex terx
ritJiCli, auÌìore Plwio f. eap, 14» quoniamfors
marum modo circmdati vtrinf duabus tabulis, infitrcius
turveriusquàminfirmntur *Locumhunc Plinti emens
dauìmus ex iftdoro libati ,etymoL· cap, 9 ♦ qui forma,
tmjiueformatium vocat,idgenuspanetìs* Vtuntur &
fepiendisJundis,velhortis^macenis^ideH^ ex furìsccen
mentisJine arenato parietibus^vt tacea quodjaibit P//,
ntus lib,f .cap*i Mammanientes domosfde e montibus
fms excifo,ceu lapide cóHruere.^ quod idem refirt lib*
cafasfuas luto pennisc^ zr ouorum
^utamimbus conilruere^&β fiid huiujmodi afcriptori^s
busmemoratur. rimas in his fa:,
ci vnt arrect ariorvm et
transversariorvm dispo»
sit4 ο ν e» De bis Ub*7 *(ψί *YitrmiHs ♦

CAP·

IN HB. II-

CAP. NONVM.

ATERIES CiEDENDA ES*
W A PRIMO AVTVMNO AD
ID TEMPVS CLVOD ERIT
ANTEQ.VAM FLARE INGIPIAT
ÌAVONIVS. Q,«i> tempore materiem cadi
Qporteat,fr(vtereit qua a Catone jcrihmtur idf» 17*
VliniusUhi ca^t3 $.huncinmodumét^Cxdi tU
feiiiuum qux decorticentur, vi teretes^ad temfU catea
ταφ vJusrotmài,cHm ^emimn^ aliàfiorticfinextricas
carie fubnafcente ή, materni nigref cente· Ti«
gna zx qitihus aufirt fecuris (orticem, à bruma adpuos
nium, autfi prxuemre iogamur^ Atifuri occafu σ ante
eum Vidiculte. Νοκϊβ/ηα ratione SolfUtio. Certe Con*
fiantinuf Imperatore qui ex vtriuff lingua auÌloribuf
jdefi, de re r^cagrfece likos vigin*
tijcripfit.tj Beron qui ante iìlum totidem^vterf lib.i*
^'^tdtt^ {{edendammaterimmaxime menfibus Oecem*
i>ri Ό lanuario, iif Luna iamfenefcente fith terra
Mita, Vegetiui autem léJe re militari 3 ί"
Soimtiowfltuali ad cdtndaslanuarias. ΛΧν.

xxuu cxiifracipu ColumeOa vero lihM^cap.Z* è
sx^huna ad xxx.cadi» Liber Theophrafli qmntus de
flatarum hi^oria, qmquii hoc ca^M materie traditur,
ahfoluit exailijjime * A ν τ e q_V A M F L A=
re INCIPIAT FAVONivS. Έαϋο.
niut incipitflare.c*Uus Vebrmrii,'PUnMb*x

$,c^lC.C0lumell(eautlibM
Jicit,7,iduf. NEQ^VEIN VENA»

4g GVL, PHIL* ANNOT^
LIBVS EA CVM SVNT PU^i

gnantia pra-stantvr sa.

Is A^ Aliter Yiftmus lunjcon, Pandeftjih^. zi. de
Udii tio ediÌio^i mulier (inquit) l^wgnàs venierit,
ter omnes conuenit famnt ejfe eam » Maximum emm ac
frcecifuutn mumsjaminarm, (onapere^ ac umtcorin
cceptum, Suhjcnbit luflimmus coàtcu ΙιΙ>^6 de indifla
viduiUte. Mulieres (uit ) udhc natura progenuit^ vi
^artus eierent^ ηίΛΧΪηΐΛ eif cupiditas, in hoc cottjìk
tuta ejì* Sed hoc volebat Vitruuius^imbecitlem eJJèprXs
gnantem, O" ad munertt obeunda minus apam, qmd erth.
br-jo detrabat infe dmentum, y lpanus autem^intelle-
xit non mprbofam^ idejl mnredhibendm* Nam cum εβ
βte!iifiumad^ltum curultunijVt venditoref certioresfiis
cerent empiores quid morbi, aut vitii tnejjèt, cantra
quificijfet^ re improbatacogi pojfet habere id quod ante
hibusrat^ Certe qui ^rcegnMem vendtdijfet, nec emptoz;
ri dixijpt tamcn, cedifto cogt non poterai mancipium re=

àpcre,ldredhibere dicebant jVnàe redhibitio vocita^.

Séd quid hùHis vdetudmi cum concoeptione i Yt enim itt
■ id nata; jìntfccmim? gignant^grauis non ejfe non po^
tefi in operis^nonvalidayne.dicii^ alendumejjè quod
Hjfdpotcjl, rndtos innos antequm vpit ejfe ρφί ^ «y
nosfi tantmpiirtu capitnur, ijuismetuerenonpoffu aL·
ortum^iiutifi nixu mortemi Meaprofefiofententia^ne^
mopra'gnantemprofcìnA acce peri t^ aUt me auBore^comz:
parauent. CKDI avtemitaopor
τετ, vt incida τ vr arbo=
ris cpv.assltv.uo admediam
medvllam, iHmm iih* i (tt cap.} 9* eade

re in

IN tlBuqU» ^^

\e mlmcmoiutn traHu Circuncìfas ^ιίοφ àìmeMm
ulti non inutiliter relmmmt, vi omnis humr Mantibuf
dejluaU U^ Jf^JltdiuMult ΙίΚϋ.Μρ* If. pro.
^vndvnì eime'b^c llis q„vem
iìa3ent in se svperantem
ϊτ vitiosvm per forami»
Κ a li CLV ΟreM, Circunfojp)Ìiipite, &
eh imi parte,vff ad meduUam foratis arhorihus, detrstt
hiturmutUufuccoemijJhjfit\eluti detraffio
fartguirtiSjΰ· dejlues^uaf pituitaéjlrahitar* pro·
pter nodationis dvritiem
ϊ>ΐαΐτν resse fvs terna* PU=
f'uslib.t p.Ahietisquaparsàterrafuìym

φ, hacf qum AiximusratìcM,jlumta decortica^
^"fi tt^itgSapinus vocatur Jupenorpars nodofa dH=
ibi tn fuTiermjcnptu eft^mendofe iflui
quìdh ima avtem cvm circvn,
q_vadri?lvv1is dispa»
^ a τ v r. ideji quadripartito vemrum curfu, (vt
CL«z irJlmiutamob ià kbietem vo=
(Ut. Theophrafius hbJepiantarli hiftoria*S* tradii rfr»
ioruynn'^fΆξ^oouf,l·oc efi qudripartitus dici, qui,
htts in vtranφ partem meduM, bini venarum curfu s m^
mxmtrariiE^perteniunt, cDlóouf^idefi^ bipartita/,
iurfum venarm vmm tàtUm in manqì partem meduU
Ite gerere, eojdemf inuicemcontr ariosi abere, /«evo-
fim^lices appellari, qua vmm duntaxaive»
'^"'""'nhabentiurfum* Theodorus Ca^ (fi creàmus
HermoUo ) yertit ^aadrmmS i bmuiuas^ p· muiuaì^

SO G VL^Pir iL. A Ν NO Τ,

ψοί τε'ϊ^^^ωοίΛ',Λ^ωου!', tr ίωνοξωοιο", legìf*
[α,Μαηφβοεηοτε. PÌwmJtgmficantius trariffirt,
qUiShàbednt qmiripartiips vÉ*faruMmfos^ bifido/^ aut
mnim fimplkes. ·£ ie c τ ο το r yl ο»
InteUigoprtetmeMce froximiom, quat Architeli
(mHore Theophrafio lib^f^ de plàtarwn hiflork^) au^
j^endasprceàpimt^ vt ^uodj'ptjfiffmum moUiffimum^
matemijtjtantiìrdwquatur^ ad intesti»
na opera comp ar a τ vr» ο/'ίίχ
JtntMinitmyàicitìir qmquid materia^ idefi Ugno conflat*
torcl:vetvr et efficit in

CLVIBVS: EST; OPERIBVS, EA
3ί.νΐΝ0$Λ* Bthhy^cdf i.faihit aps quer·^
msfimd humorem psmpmntje torquentes rimas β^
.iminpammentii* VJT.EX, AlmLutinis voca^
tur Amermfiilix^ Gracisuyvos, quufi cafim dicaf^
ahinfitafciltii^t vi- Vulgo^ nomenclatura grxu adieiìa
latim interpretetme, appeUant Agmm caihm ♦
IGNIS ET AERIS SATIATiE,AT^
Q_VE HVMORIS TEMPERATiS^
Ρ A R V Μ TER RENI Η A Β Ε Ν Τ E S»
"Enmtimd*fmt aduerhiditer^ fatiate tj temperatK
IH PALVSTRIBVS LOCIS IN»
FRAFVNDAMENTA ìEDIFICIOs
RVM CREBRE FIXA» Mm palationi^
hs vtilem indicat Itb.}.up,ì « cup^ vltimo,
SEC CELERITER PANDANT»
yàadare, contram efljornumMnM-16 capAl,
Populus cantra omnia infinora pmiatur, Valma econ*
imìi^rnicrnr* A VΤ IΝ AC R'0 PER*
......... ...... SEQTM.

IN LIB; IL· rt

F E C τ ÌE. fkcUis lapfkS ryf(^rafhi, froprfefiai
ITEM CARPI]>ivs* CarpinmGrcedZys
gimvocm^quoà ex eolugaji(tnt,fnHt qui^utant Ace»
ris ejfegenus^ ruhens^ fidili Ugno, cortìce limdo & fea:i
irò* Aliipoprit ejfe generis malunU auÌfor* Plin. Uh».
tC*c<tpiS. SlC Έ.Χ CEDRO OLEVM
Q.VOD CEDREVM DIGIT VR,NA
s CIΤ V R» PlinJicitur CedraleumMKt
j 7» Cedria etìS ahu^Oe eo liquore caput ejl, hiofcor^,
SoAthi. Q.VO RELlQ^ViS RES VN
CT/E CVTI ETIAM LIBRi; a Tl =
KEIS ET A C ARIE NON LiE =
d v ν τ v R» Cedri oleoferunfia maeries ,nec Ha
tiem, nec carìemfentit,inquttPlinius lib* i p*

Idem Uh13♦ cap*i}.exfintentia Cajfn Hemìna,
fmbit, Ubrosiiuwie tineas non tetigi£è^ quoàcedrati
fwijfent. arbore s avtem eivs
svnt slmiles cvprfis se^ fo,
lia τ v r Sirìbendm arboris:toìi4(inqm)
Cedri funt cuprefftnis fmilia. e Ρ Η E SI IN
-ffide simvlachrvm diani5,
Templi Ephefix Diante teftumjuijp ex cedrinis trabiw
bus, comemreinteromnesaufioresfcribitFlittdib^i
cap. 4o» Oefimulachroipfius Oex mhigi^ cxteris ex
(benotrudentibus, vnoMutiano vitiliginemβϊβ trai
dente, WrmiusCedrinuexiflitnauiu ν as c v n.
tvravtemhie arbores μα=
xlmie cretie, et ap.hricìs,
et nonnvlus syriie regio,
Ni Β V HocitimFlinm Ub*J ^.cap, 3

., : ■ ^ D li ^

ti gvu phil. annot;

im in Creta, Africa, Syria, lauiatijfma ♦ NEC
TAMEN TVNC FLAMMAM RE-
CIPIT, NEC CARBONEM RE.
ΜIΤ ΤIT. Laricem nec ardere, nec carbonem faa
(ere,nec alia modo igtis vi confumi, auRores funt l?lix
nìtts lib,i 10.0· ρ alladius lib.tiua^. l ? » em/
rei cumpericulumfacere vellem VeneUis, monitus Vi,
truuiile&ioiie^f^eRaitteltlufiriJJimo Meaemte meo·.
Legato tìm ai Veneto! Rf^io, mnc ad Paulum Tera
tim Pont.Max, truenjà arjit, itàtamen ,vtvideretur
jìammaf dedignari, tj valle k fe discutere. C V Μ
AVTEM EA PER SE EXTINCTA
ESSET ET REQ_VIETA* Sichmuflib.
ta^^i^vfusefi.pjlearequieta. IN SVBGRVN
BUS* SubgrundiafuniteÌìipartes ^rominentiores^
Ita apj^eUat laboienus fandeH.lib. io*de y/erb*fi^ijic^
Varròfuhgrmdas, Greci yiiixu. & v-mySim^
HABETCLVE RESINAN LIQ_VI=
DAM MELLIS ATTICI COLORE.
Pliriiuj hb* i^^cap, I o^Viufculum huie erum^it liquori
rif, tneOeo colore, atque lentiore, nunquam durejcentis^
Refina autem (vt obiter dicam)e vmentibus pianti f dezx
fluit,tisda,pcea, abiete,terehyntho, larice, pinu* Matea
ria vero vbi coniburmr,puitpix, principio liquida, pon
flea,decortafitficca. ET SI NON iNOs
MNpVS, CERTiE TABVLiS. Seri,
ha certe citra diphthongum, prò faltem, quoi etiam Λ,
àturatcerte,idefi, άΜ'ϊν yc. * Q_ViE IN
VRBE SVPERNAS DICITVR A,
d£ter10il ist, Q^VAM
' SLViS

IN LI Β. IL· ^f

^VJS INFERNAS, Abiéf didìwrfifemdr
er infirm^ a jk^eriori infiromari,νt (^pqUm

titradttur.

CAP. DECIMVM.

ontis apennini primje
m radices, ab tyrrhè,
no mari. Tynhenmtmtrejinfirurn
mutw* Airìatìcum \erofiferum. Q^uxAhietes ex
Apinnini ea parte ^ua aJ ^ynhemm mare froteditur,
mduehmtmj àitmturinfirnates.Q^m autem ah ea
\erpt età mare Adnatimm^ ece jupermtes nminantur,
avgentvr amplissimis ma,
gnitvdinib vi VaUaiius likiucap^j f»
firibit quxcufjf ex fatte meridiana cisiuntur, vttliou
mejfe, qm vero ex ^epentrionah^frocerioresjed^n
ale vimru ideo infermate s
q_v & ex apricis locis ap<
portantvr meli gres svnt,
clvam Q_VB ab opacis desv,
pernatibvs advehvntvr*
AuÌfor eH PiiniusUh. ι é.cap^^ 9· 1«arborihusrohuv
fìiores Aquilomas partes ^ intotum deterioref
tx humidis opmsfjpiffiores ex ψΐά/^
diuturnas, lieo iLoma infima^
tem Abietemfi^ernati
^rfpfirri *

Β

G ν L I E L M'I

PHILANDRI CASTlLIO>

NII GALLI CIVIS RO.INTer,

tium Libt M* Vitru, Poi-

lionis de Archite-
<ilura,Anno-
tariones·

ΈΧ PROOEMIO,

ePORTVISSE HOMIa
nvm pectora fe=
nestrata et aper
τ a esse« Bmfententià Lu,
(ittms in Uemotimo^ Mom repre^
' henàenti in hoc Vulcanum trihuit,

Nrf»» [uhortu ejfet Inter ìie^mum,Minemm^ O-

Vuicamm,contmerfi<t, quis ttrtificii ^rcefÌMia antera
alleret, TSleptums taurm, Minema hmm, Vulca^
nushominem componiti Qjuiflatuat vnus àebgitur mo»
tnUK If cum in reltqms operibus multa dmna^èt, hoc itt
Vulcanihotninetjonprobauit, quodfinefiella inpeiìore
aààitn non ejfent, vi videri pojfet quii io^taret, verum
mfolfvmdiceret^ SI non pecvnia
SIΝ Τ COPIOSI» OimtiXf Ό officince vetu=»

tujlis, ,

in xiβ; ut. sf

pas, aifirunt artificihus auÌforìtatm', ν a mq_ ve
vti civitatibvs magnis,
avt regibvs, avt civibvs
noeilibvs opera FECERVNT»

Vi/ hinc difce wnfarxm refirre ad cómendatìcnm^
t^us tuum dicefj nut quo aufiore frciendum nàpitts*
NOBILIEVS ET hvmili FOR,
Τ V Ν A CIVIBVS. Fori,'ffè tnelius olii (odi=
(es^ignohihbus, vt hellas A the,
niensis, chion corintivs,
myagrvs phocevs, pharax
e phesivs, bedas bizanflvs*
Myagri ©· Bedie jiatmrwrum mentio efi apà Vìimum

quodfcimnon mmìnit*
ijeformationib vs grammi
CIS^ Idefì, defcriftimhui, & def^iaticmbui fum
enimlineadkitur*

cap» primvm,

divm composltlocon«
- x sta τ ex symmetria,

Symr.etria, non hahet nomn latinum, stuBoz^
reVl^tιM,3q.^cap.8^Vitrίwhsl·oc fap.viàtur co=
tnenfom tranfiuhffi. Zantprimus vjùrpauit Buphrawr,
VtJ'crihitPltrtm Itb.^ f.cap.tu ΈΗ mtem,partium aà
fartes, et fartium ni vniuerfum corpus rejpotifus, con^
-, ίίαίφ numero ι erto partim^Mt in corpore^quasfi mìnues
ris,m auxeris, penhit eondmitaf, Q^mntitate, ideii
fro^ortioneló^itHiimiSfUtHudmpdm^^ (oL

Ώ tìii

fè ovu pmu annot;

iocatiotif, »<tnifitolocopofitxpartes ,venHfiatm αίβ^
rmt, alieno non decenti, mirti qum offertimi^ Adeo
cprtet omnia refpondere,fimma imif, dextrafinifirif^
ne quidfit informe* Ardua frofiffò res, tam varias^tam
difp<iresfartes,ita collocare tamen, vt in organo nonfit
gratior concentus discordi a iìla fidium concordi ^ pam
cbleRatinHruffura, gratapartim,Ζΐ muerfx molli
commodulatio* vti os capitis a
mento ad fronteμ svm,
mam, et radices imas caa
PILLI esset decimie partis^
Pomponius Gaurìcus lihjef :ulptura, Hominis iuβά ait
altitudinem, nouem ejfe capitum, idejl, nouies quantum
fit a mento imo ad vnum capillum^ldc^ in adultis dunta^
xat^futorum autem infrntium longitudinem ,mfi qua,
tm conÌiarefifciehuiMon defuerunt qui in nouem pars
tes & vnius tertim, hominis corpus partietes( mas rei
laudani auHorem Varronem) conflituant fartem vnatn
Λ mento ad radices imas capillorm,duas a fiimmo pefÌo^
re advmbilicum, ab hoc ad genitalia vnam, ab ifiisper
femora ad genuduas, infra genu pertihiai ad maìlec,
losduas^Viurfusvniustertim,a radicihuf capiUorum
(idvetticem^atuunt, tantundem amento ad fmma pe<t
(ius, Bpi^natidifiue myk, quae iun^uramfimoris &
tibie operiti tantundem trihmnt, à malleolis adplantam
fedii tantundem, vtfit à mento ad verticem feptima io,
tius corporis, afitmmopeRore ad mas radices capiUorU^
tantundem,adfummum verticempaululumfuprafixtà^
Q_tfod auteapud eumfcriptum legmui,quart(e ejfepar^
tis a fummo feiìoN ad verticem, id juidem fi agnofch

mus

IN UE, UT; ίΨ

mus(quodficeruntLvcas a Burgo Sacerdoi lik de ^i*.
ftptaproporime^ & Μαπκί Aquicola de motis mtura
lib. 1immemor Yitrmius tuntum fi atuet ad verticem
β radìcihui, quantum à mento ad has ipfits, Cum tmen
òHenderimus non ejfe eius interualh,vel tertiamfortern*
£β ίίαφ non quarta, fed puflìum infra quintam ^ Sed ζΤ
iubitum (um didtejp quarta partis, acnptnon vi itpa
terifire auiìores, a itinHura hrachiiad carpu fìi<e bra^
chiah^fed adftimmm longìffmmi àifìtum .aus.
tem ψΰτηο,ίο quartce ejfepojfit, tm video, Nm β ad
(Ha vjf metmurjoreuius erit quarta,β ad pudendajons
gius ern qmn juperior pars,qua diximus ejfe infra quin^
tm, CLuod vero ad iatitudinem corporh attinet, itafs
rèfla'ui video, vifitpeRuifextcs, Brachiorum vnm-t
quodf tantundem, (uhitì duo duarumfeptimmm,i7 ea
amplius pufiUum , amba manus duarum decitnarum, jì=
t^uidem Ìorporisfit decima pars a mto adβ mmnjronj,
tem* Animduerti enim in nohiliffmis ìiatuis^Laocoon*
tis,Apoilinis, Generisp Cleopatrae, qua in Vaticano
'Pmtificum horto adferuantur, αίφ adeo in omnibus quaf
fukherrimas in vrbe vidimus,longiores ejfe manus a me»
tmarpio ad extremum longijfmutn digitum, qum fit à
mento adfimmamfrontem. Vuìebant prce^antiffmi arm
gracilitate & acceffmeea, adfirri venuiìatem*
Bt mirum quam^pHerì, imo antiqui Sculptores, gracH
liorihusβηΐ moduUs deleEiati.Adeo,virginalìstenerìtaa
tis^ ΰτ JuhtilitatìS memhrorum imitatìo ^ effeffus reeipit
ornata venufliores, Q. uowodccunf idfiet^ curadmn eff^
vi expajfce manus, ίφη corporis longitudwm «quent,
Cfeternpi muerfisietìènArtm mmm hmnufyir^

^ fS GVL, PHIL. ANNOT,

metrìiii coìlAtione!^ ai wuumcopofm domit Alhirà
tus Vureruspiffor infignisjcripto defymmetrta corpose
rishumanivolutnitte,BtnosfortajJl· reliqua dlquanio
trademf. CIRCINIQ.VE COLL OCA,
TVM CENTRVM. Centrum,froalteradr<s
(ini aure iiffm eft^ pedem in drmo mobikm ^ imtnom
lilemapfellamus, Q_uodexpreffitOuidius Metumor^
fhoM* 8 Ms verhìs^deTalo Ofeddifiroriffilio loquef*
Etex vno duofirreabrachianodff iHxit^vtaqualifpa*
tto diHάtil·usίpβf Alterafarsfiaretjparsalteraduccs
tet orbetn * Hoc vero loco non mittendum duco^ ex veUs
ri marmore,quod Romce in horto Angeli Colotii νΐβΐκκ^
iidicijfe noi, duo etia antiquisfuijfe cirànorum genera^
vnm,eorm qui reUis O* rigentibus cruribus conjìarent^,
Alterum^eoru qui Valgi Vatii ut (\t ita die ani} ejfent^
he eilj qui crurtbus e^ent extrorfum incuruii Jtue in*
trorfim flexis Allorum vfusquis ftt^nemonon nouit,
horum autem^fili artifices^ Ytunturitaf in dimetiendif
fiantiu coUnarum crajfitudine, in circinàdisfpiraruparm
tilus quw fihfugiunt ,vti funtJcoti(x et earu quadra^atip
gdeoquicquidhuiujmodi eβ,Vtrorumφfiguraifibtitxi.

IN li β. Ili, fsf

nam si a pedibvs imis ad
svmmvm capvt mensvm
erit» btplmjib.7.cap.l7*&solinuscafs^
Aufìoresfunt^quodfi t hommfpatium a vefiigio ad vets
ticemjideJfefpjrfismambus inter longijjìmos digito ( ^
Έί nos άϊψΛηάο expertifiimus^ ^mnquam non continua
ià verum credi ofortet , quandoqmdm nort omnium
corprmijyncerus & frobus eH membrorum ad vniiier^
firn (ompfitionem commenfus sr cmmodulatio*

r ad normam svnt q,va-
- d r a τ Ikjì quatuor (Equalnm latemm & iin=
gulorum^ ηά exigumr ad nomm anguli» ρ e r f e=
' ctvm avtem anticlvi cons
stitvervnt nvmervmclvi
Ώ £ c e μ di ci τ v r ♦ PerfiUionis numero::
rum varia eFt ccnfideratio apud Martianum Cafellà lib*
" 7*u efi de Arìthmeticajunt etiam qutsàm apd Bapt^
Alber umMaaòbìum infomniurn Sci^
" ponis. Q_tiod autem ad demrium numerwn attinet^lege
Arijiotelm froUematum feBione decima quinta ♦

■ dvabvs partibvs additi^,

et decvssi facto, bes al =
: ' τ e r v Bejpm Varroni placet d0m a demp<f
iriente^ quod, vi ajfim eguiat triens defit. Sexi.Vm=.
}^eiusmauult,qmd, histnensfit.ita^ dcnariim nume^
rum afpeUuhant hesalterum, quòd exfenario, quem fer=
pRum & Veluti ajfèm exijìmabant,& quaternario, qui
heffts habebatur/omfomretur. Nam & Vompeiitsaho
, locoligìum besalterum dici ait, fedem & hejjém ìatitu^
énU habens, Creào^^uoijuemadmodm in fcjlmiofig

co gvl. PHIL. annot,
mìt erat tertius, ita in eiufmodi numero, hes ejfet atter^
heeeilfecunhf. ex eo Q.VOD perfie
citvr pedvm nvmero, Scrihetu
dumquo^ et in denario, DenOS
ìereos asses constitve.
R V Ν Τ. Ante Vyrrhum Regem deuiÌium^\t memi,
mìegereafudPlimumliL} 3 .ίψ) Mhrdis difendili
ttfpendehaturafftf^Ppfieaflamtdenarius fro decem
libris cereiSy ^uinams^ro ψίίηφ Jeìiertim fro difotts
Ho & Vano et Sext.Vomp.feflertium di^

ffumpOdunt, quòdfems tertìusβί, hoc e fi ftoi valeat
iuos ajfès tf femtjjèm) Oeinieajfes vncides faiìi, ^
titnamsfedecimaffihus femutatus JeÌiertim autem
^uaternis, q.v a dr ante sctve ο β ο
lorvm, clvie alii dichal,
ca, nonnvlli trichalca
dic v ν t» ScrihitluliusVahx Uh, 9*dmhmm
thólos fex habere, dichaUon autem oboli ejfe quadrante^
fieβpartemφiίtrtamΛdemoholumoίίo hahere chalcos
vultjVlimus autem lib.2 I ^cap.\ltitno,di(it decm.
PALMVS AVTEM HABET Q.VA.
TVORDIGITOS, Palmus duplex ejfe tré»
iitw, minor digitorum pKtuor, qui grcsce ττκ λ ott S»
iicitur^tif mmr duodecimdigitorum^àQnerìs (sn-*
^t^H \o(atus*Pliniuslih*7^cap. 1. dodruntemtranjw
frt, idefi quantum eiìJpatii inter exfanfisfitmmupoU
ticem & minimum digttum » Sed er libti I. (af*7* de
*Tripoho loquens, palmum altoc^iule oit^ qued Οίοβοτ»
dicitì{^v?èvωη^μ^άίον, ideHdodrantaUm.Et
de AnthyMe Ub*x I « (φίΡ* D* Hieronymuj

in lib, ii tff

ì^'^chelisAOtfcrihit amdtc^m dici falmm, Trat*
veroplmum^ et totidem A Su
SES jerevs denarivs» q_uod dfx.
rsiirmfuerìt aureus, aut argenteus^vt ex Vlinii libri tri*
(efimi tertìi cttp^J *dtdidmuf,fro (sreus^crihocerees^Mt
refiratur a^ ajfes , isdivm avtem
principia svnt e clvibvs
constat figvrarvm aspe»
C Τ V S» Septuplex templorum ratio hicfcriUtur, w
farafiiidihus, idefi in antis^proHylos ,mphiproftylos,
feripteroi^pfeudodipteros, diptemty hy pathos,
nomina fropter appendices acceperunt, Namifie, aut in
mitico filo, ideTtfronte ,jiìie pronao cellce, adiicimtur^
ÉUt in fronte pariterapoHico, aut ipfa tota cella ohfe^
fitur ♦ Id antìs ^ aut colmnis perficitur , hai
Gr4(ci,antciS murum^modo iìfi^òi^

modo 7rfi^òa</jTU vocàt*ApudStrahonemlib^7»

(umloquitur deperuetnHo tempio quod erat Heliopoli^
reperiOj pteromuta dici muros (eque altos^ex vtraip prò»
miparte ad templorum altitudinemfirgenttf^ Sed iUam
ψοφ qui&fit columnis (sdium circunuuUationem/tpotifi
Jimii in ceìltE laterihus,pteromatos nomine inteUexit VU
truum, quùd alarumfpede^ quafi protegant ^Vnde pes
ripteron xdem vocat^mius cella vno tantum columnarum
ordine cingitur, Dipteren, qux duplicihus ^ Pfeudodipte.
ron, in qua fublato dipteri generis interiore columnarum
ardine, relinquitw amhulationis circa cellam laxamen,
tum,1^am monopteron ltbA*cap,7'dicit rotundam,ceU
la colmnis prò mm ohfeptm ♦ 'Srofìylon

cz GVL, PHIL. annot,

eutem,nomnat in fronte folum cdumnatm, Amphìproz
ftylon vffo, vfriw^·, idei Ìinfronte fo (oiutnnas

habentem. Qenus tedium in antisfieri exiitmamt Hfr^
moUuf, antisfer ambitum tempi} extra pmetes udhibU
tiSjVitrmm certe, non mfi ex fronte ita appelìauit^
B-ypiEthri vocahulum^tisinàicat cuiufmodi ades ejfet^
nempe[uh diuofine vUo teiio^ c v μ η a'b e ,
bit in fronte antas V Ah
rie τ v m* Kntas hocloco interpretar lapideas p/a
Usinpatietiiextremispartìbus. hvivs extm
plar. erit ad tres fortva
^as, ex tribvs q_vod est
proxime portam collia^
NAM* ifiorumtempìórum,ne ruìnx quidem fun·
f erfmtj& upud alium auÌìorem ψ/iod meminerm, non
kgi^IOrtdauteCollina^ inhodternumdiem Salaria vos-
(atur, ab antiqua proxima via* in v e r s va
r iVer fura hicfignificat flexum angulorum inpa^
rietibus exteriorem, namaltudfcnUmuslib.i^cap^ ζ,
hvivs exemplarest inln=
svla tyberina in je d e io,
vis et favnl· lomsquidemtemplumlio^
mcefuitiuxta t^dem E.fculapii, Vanni autem, in initi»
ìnfulcs Tyberinx. Ouiiius YaHorm Uh, i »
Q^uod tamenex illis limi mihi dicerefaìlis,

Sacrmerefatreihcec duo tempia die*
A ccepit Phceho ì^ymphaf Coronide natum,
., Infida diuidua quam premit atnnis aqua
luppiter in parte f/?, (oepitlo(Ui mus vtrunf^
ImÌìàffiintma^notm^anepotismo*

Vi

in lib. iii.

iDe temflolaum^idemhk j

idibas^agreHisfumantaltariafami,

aie vhi dif:retas inftila rumpit aqms*
l^eutrius eorum quorum mminithocloco Vnruum,ctpm
'fiirentvllavefiigia,f£fculapiautemeffè qu<s videntm
in hortis^O,Bitr^tolomei,ommm cófetij» receftum efi»
ET ad mariana honoris,et
virtvtis, sine postico a
mvtio facta, CMutium,«dmhono.
ris p Virtutis Mman<c celk^fiàJJèjVitr* repetit in
fromio Ub*7, & nos ihi de Mariana ceUa fmbemus.

CLvaternas colvmnas me.

dia ν a s» ArchiteÌìmico vocahulo vfus, medili^
nascolmas dixit^aii differentiam angularim^quaru tnem
tninit cip^froximof Eadem ratione vocat mediana acromi
teria^epflyUa^capta leomnii^tr reliqm. e τ μ a»
gnesiie, dianì5 hermogenis
alaeandi, eihuiusmemimtin diffo froocm
mio* ephesiie dianie ionica
a ctesiphonte constitv.
τ a , df hic etim teflatur memorato loco « η ye
p^thros vero endecasty·
los est in pronao et po.
s τic o. idefifuhdiale templm vndecim habet ìos
tumms in fronte, ^ totiiemin forucu quceà ter^ (ii*
Sed omninofcribendm decafiylos, nef enim medianum
interiolumnium^atitum hishàs mparem coìumnarum
mmerum coìhcari, quod oporteatvtm^ ad emdem mo^
àumtolumnashèere. ad circvitio.
^ £ μ (v τ ρ ο il τic v per j s1 ifa

ÙVU PHIL* ANNOT.

li ο r v m* Perifìylia locafunt columnis daufi ^
νηϋφ/ψα. hvivs avtem exem«
plar romì5 non-est, sed a =
thenis octatylos, ε·γιν tem
plo lovls olympil· Ioni templum
tonflitui deherefub diuo, Uefi hyfxthrum^momrn
<ap*i*Pantheona autem, ir ^Muni templum,quod efi in
Cae'io monte hodie dm Stephano dicatitm, quanuis βίο
Jorminefuperne lumen admitìunt, Vitruuìus hy^xérct
mon iixerit^. no«funt lUaquidefui» diuo^fidhemi{^e=
^ns idefì Circulatis cameris tetìa^ quanquamfumm<tta„
imfurte fingulh foraminibus circulariifgura^lucem
■redpmt* sed athenis octasty
los, et in templo lovis oh
Y Μ Ρ11» Έχρη^ priitulm et.

i CAP, SECVNDVM»

I

PECIE5 AVTEM iEDIVM
f SVNT CLVINQ_VE, Q.VA=
E.VM EA SVNT VOCABY^
LA> A f^iitiointercolumm,nS(e[nnt«des appda
ìatmes.'Nm, euiusintercolumnium non amplius qum
vniui a· dimidiatce columncE erit,àfrequenti(t,fycnofly3t
los vocatur, cum duce craffitudines dabiiturfyfiyloi ^fl
ìntegrx tres^ diuHyloi ji fuperahtt interuallu tres ααβ
(itudmes^ (iri;eofiylos wcaturxdes ♦ CLuie maxime μ
^fi!Uhm probuturfpedes, nominutur eufiylos^qmfi dicas
^ecentcr ijf probe columnatam, habet(^fpatia duaru cos
ìtimnarum gr ^unm^mif mas cra^itudìnu*leo AU

bertm

IN ' LIB> IIL â‚¬f

i>ertus Iih^7'Cap,S'* po a me ordine ex^ììcdafint, vo=
iauitlatine^ Confirtam, Subconfirtam, Suhàjpanf^m,
Oif-panfam^^ elegmtem. q_vemadmo.

e stdi vi IVLII, et in
ciss aris; jforo veneris. Oims
Ctffir pofeforum fuum templum hahuit, in eodemfo^
rofmjfetemplum Veneris Genitricis placet Appiano
hifìorico. et spirarvm plinthi=
x> e s, Uefl Plwthi hafiu Έίί aute Vlinthus imapars'
inpj ita dììfa^quoijormafiiare^rat l(ttereni,Q_mnzi
pmincolumnaTufcmca^Plinthufmn fit qudrata,
Jéd ad cirdmm^ vtJmhitlibA.cap.T·· Nfgrfi autem[e
ΒαρΗβα Albertusid genus hafis vjqmm in operihui ve-
terum inuenìjfe^ ei nos, cmβί Romce antiquorUm cpe=
rum mhil quod non viferimus^ vifi quid pojfèmusperdi-
fceremus^ nihil eiufimodi repperimus. Sed mirum videri
non debet^ cum qux rerum exempla refìabant, ex qui=
bus, tanquam ex optimis» magìÙris ^ multa difcerentur^
non fine lacrymis etia hodie vidmus in caltem excoqui^
aut in dia cedìfiàa,muUtfi%!j ùìminuta trajfirri.Qjnn^
& qui multis retrofeculis extruxerSt^apparet nouis inez:
ftiarum deliramentis^ potius quam probatijfimis laudai
tiffmommoperumratwnibus, delethtcs, Sed quid (obz
fecro) hoc e^ìji non efi infinire ifi non efipoHeris ίη-,
mderef Wud quo^ admonebo ^ in ρ eruetuHo tempio Ty-
lurtìpinfiornice Arimini, hctjès cormthias T?linthos
non héere. ifiud vero quam reiìe^ videnvt, qinbus in^
uentisfrugibus placet glande vejci^at^ adeo qui Ji quid
φ in antiquorum monìmentis ahfurdum, eo maxime ca»
q.vemadmodymest f OR

E

cé GVL, PHit* ANNOT*

TVNiE EQ_VÌESTRIS AD THEA.
TRVM LAPIDEVM. Theatrum(nififaU
hr) inteìligit Pompeii^ quod manfumm primus omnium
extruxit^ auSlore Cornelio Tacito lib. 14 ♦ Ciìrn antea
temporaria iìruerent* Capiehat autem locUjVtfcnbit P»
Vithrfiuepotm Sext.Ruffuf, oSiogmta millia. Bius
vesitgiafirufìturejfe qm in capo YÌorx in Stabulo Vr»
finorum vìfmtur ♦ Porphyrio certe Ode Horatii *ίθ4
lih.j »car/mnum traiit^non longefuijp amante Vaticas
ao^inq^ofcimus ^D.Petri bafilicam ejjèfitam*
MA TRE S ENIM FA MI LIA E. VM
CVM AD SVPPLICATIONEM
GRADIBVS ASGENDVNT. Nonpa^
rumadmitieitatemZT digmtitemtempìifrcit,,fi a cce,
fero vrhisfilo extet^ vi gradihus afcendus* IΡ S A,
RVM i?DIVM SPECIES SVNT
BARYCJE, Β ARYCEPHALiE, HV.
MILES, LATiE» Cm in porticibus rame, o·
^lujculumdiitantesilatumtur columne ^ob interuaUos
rum laxitudinm, crajftorei depre^iores^ coUocandat
funt,oh tpfas «desminm attoUi necejjè ♦ Eam

J'peciemwcat Barycum, Barycephalamf ♦ Verbis his
quidfigm^cari veìlet, videturmihi exprejfijfe ^ cum
quit (hmiles latxc^J ìimquod ρ^ηφ omnes ai
(olumnarumformamretulerunt, quas BaluHrias ,quafi
BaluuHias vocant (credo àfimtlitudine florismali piin
mcOnonfitisMidiJJèexifimo^veiipfi auiiore Vitru,
qui ait, in Krceofiylis, cediumfpecies ejfe Barycas^Ba*
rycephalasci^^ Vjòs autem ejjè antiquo; his quas hodie
vocant Balufirias in eandelabrormfcapis^ didicimus ex

his

IN LIB. III.

lis qu(S marmorea Unge fulcherrima vìàimm in cede*
V^Af^netUjfecmdofireabVrbe lapide, in JùwUno
vice Nomentanceftnijìra, ctsterum, orienta iL· verho^
rum quce in diqmtexemfluribusfuni, Barici, Varicce^
Vhàce, humiles, vrniles, ktis, hisfe^tis arcemus.
POMPEIANI ITEM CAPITOLI!.
X)e Pompeiano Cafitolio non fficcurrit quicquamapui
alium aufioremlegijfe. Eritfortajp (jui ita diflinguat,
Uerculis Vompeiani, item Cafitolii^ Sed cum nec memi-
fierimlegereextrufiamBerculi (Sdem à Pom^ieio, nihil
iiatuo^ atf iti eispno de quihus non liquet ♦ louis certe
Pópeiani meminìt Sextus E ugus in nona regione vrbi/*
PRiETER CREPIDINES ETPRO=
lEGTVRAS SPI'RARVM. Suntmargi=
nes bifium, ideH l?linthorum, αίφ adeofartium omnium
qmjcai^um columncefuperant, froiecfurce* Sedhoc loco
anguUres tantum poieiìurx inteUigenàcs, cceterce enim,
inintercolumniisannumeraiur^· SED IN ASIA
THEOCTASTYLON LIBERI PA=
Τ RIS^ Theofiaflylon hic quidfibi velit ^ non video,·
Legendum autem, Teo oH:afiylon^fe^aratis difiionibus.
Ndm Teos ΙηβΙα eii cum Oppido, auiì* Plinio Uh* i".

1 ,vt infra capa lih.'^^Eodem errore in'Proamio
Uh,7-fcriptum efl, Teomonopteron, prò Teo monoptes
ron. QRaUylos autemnominatur a columnarum nume^
ro, cuius quidem medianum intercolumnium, ftcut Te =
trafiyh et Uexafiyli, vult Yitruuius tribus quartis era/-,
fitudtnù colummrum aliis ejfe maius. In qua re erra^
\idetur ofiaHyli pronai Panthei ,idefl porticus.M*
Agrippx praHanttffmus uUoqui arèite^us, Μ potim

£ a

«g GVL PHIL* ANNOT,

ίη\ϊίΜν(ίίοτ,ψιιηΐεΐζοΐΗϊηηϊϋϊη meàianum^n^lo ^mì
((eteruficeritfiftentm* Ώίβηηύαηάο tmen errore β f
enim fuit o^cre in tantofomnii obre'pere. 'Eodem vitio k=
horantfcalptie in marmore iedmmfrontei tres^TetraJiy-
los^ Hexajlylos^ ^ OiìaHylos, m horto Andrea Card^
a Valle, '^wunqum jortajje ent,qui eam/yrnmetriam,
adeufiyU tantum^ertinere exifiimahit, Sed sjiàendum
erst ne vmmm^ idejl hoHii apertura, latiuS ejfet media*
nointercolummo. Εχ DIPTERI ENIM
iEDiS SYMMETRIA, SVSTVLIT
interiores ordines co =
LVMNARVM. XXXVIIL'
xxxiiii, Smt enim exteriores quadraginta duce* V Τ
ASPECTVS PROPTER ASPERI=
TA TEMINTERCOLVMNIORVM
HABERET AVCTORITATEM.
Simili dicendi genere vtitur lib* 7» cap* S* Itaf (um
ajpciìui eius fcence vropter afperitate eblandiretur ohm
vifus. PRiETEREASIEXIMBRIVM
A CLViE VIS OCCVPAVERIT. Seri*
hendum,ft et imhrium * Eandem autem oh caufam dicit
^jHfcenamporticuf e£è confittuendas lib^S' cap* 9,
ETIAMQ_VE ANGVLARES C O^
LVMNiS CRASSIORESFACIEN,
ON. EX SVA DIAMETRO CLVIN,
Q.VAGESIMA PARTE, Cuiujmodifirè

Symmetria animaduerfum eFtlPanthei& Templi An*

mini angulares colmas ej/è»CONTRAGTV.

AVTEM IN SVMMIS C 0=
LVMNARVM HYPOTRACHE.

Llli

1]>ί II Β, ηΐ>
1IIS ITA FACIENDiE VIDEN«
Τ V R* Hypctracheln nomne/am intelH^ofcafi ^ars
ttm, qui^Juh aHragalo efi, Apthefis fiue Ap^hygis
tonflexum ( nam \ttoqi nomine affellantur cum limbis
Conjlexus quifiuntin Jummis, zy imis Jcapis ) vhi (Ctts
traÌìuraffeRandci, er diwevfione colmnaruw ^ dia^
metros mtelHgenda- Vitrmiui iib^.cafat Bafmfca^
fi a^feVah έΗ autem dtmetcrmt canjlextis, breuior
dimetro flama^fepmafctrte, (Zuod vero adfupne^
ris contraÌìurce rationem attinet^ hu deffgnahofguriitri^h
fro fententia Yiimmpetifcjfit*

70 GVL, PHIL» ANNOT,

frogrejfaivltr(t^nonlegu)qu(trumJcapus infirior dtz
hetfuijfcprtium ocìo etfemis,contraÌìurafumma,pr=
tiumfepemzxfemis, vtl si colvmna
sit a minimo adpedes q_vi,
nosdenos» CLwi depede hicJlmitur^ de
φώηο^ foìlicejigito, αΐίύφ méorihus mìnoribus ue mé^
funs cenfendum* Nmprofcaporum magnitudine,vmis
vtemur modulisjutn refirantur omnia ad iHatn rationé,
et earvm septem insvmmo
scapi hypotrachelio c ο ns
trahantvr. Aduerte in columnarum c5=i
tracìura, quo altiores funt ^ minus contrahi ♦ Νλ>« qué
flits ab ocub ahfmt^ gracilwra a^farent. Et quemads
modum crejcmt altitudines, pm^ortione adaugendx jca^
forum crajjitudines* 0_Η0φ in fede denfioresβίηίγοβ::
tee coÌumnx, eò craffmesmdetur, auRorePlinJib,} c*
cap.Z3* vf plus minuendce veniantpntfcripta ratione^
Idem de Hriatis^duendum^quod vifusfiiUatur, circuitios
no crebraperuagandOjVti.ifralib*4;cap.4·, lUudvero
j'citu dignii^piltf adpufias ZJ adfixas/ontnèi etià opor=
fere* Έarum autem nomine etim atticurges ^fìue attica!
columnas acdpi quod genusfuntinfummo amphi^
theatro Romce, de adiectione
qvm adiicitvr in mediis
colvmnis» Scapicolumntedeformata altitu^
dine^defcriptisin ipfaquatuor diametri!, duabus in
fmma, Aiìragali, autfi libetipftus tantum limbi apchz
^hygtSjZX inflex(e ad cotrafiurx caput linea, ζίία enim
apophygim accipimiispr<^terfuumlimbum ,quce appeU
ìatur zs hoc loco a VitruUio Hypotrachelium ) duobus in

itn*

/ IN LIB* III.
ima, caìàscolumnee (qui efi limbus altus ìffìus diames
triparte^m·,) 55 np^ygu^Ueflconflexusqui^oxh
rne Imhumfucceiit, cuius àiameter efi breuicr diametro
^Untie ^fepimafarte^ficut Afiragdi àiameter mdor
efi contraRurce lirnhi diametro^ farteipfiusnona sar am=
flius dimidia.Iffam autem contrafÌuram qmmodo fieri
oporteretpauloanteex Vitrmiifententìa. tndicauimus*
nis ίΐαφ dejmpis ,ftgna in media colma ^ dimetrum
faretti calcijiaei^lmx imifcap ^ duc^ line^jreiias à
captìhui diametri afofhygum, ad capta ifjìus medine
eoìumna diametri, videbis fitBam adie&tonem^ t^ui et
vetìter dicitur ,quod ili \ideatur columtìa fukurgere*
'R.eSìas auterti litìeas nias ^moUiter indorfrm injleftes^
vffint columna teretes, ceu tornatiles ♦ 'R.omx ohferua=
uimus, diuifo f cap in farteis tres ^ imam ad perpend}cu^
lum tornatam, duahus reliquis fenfim retraÙis 0· dimi^
mtis, Q^uod cotitraÌfurcegenus multo gratijfmum*
Superioris aute generis exeplar efl inBafilica· D.Pìs
tri* Infiìe huius libri Vitru* docet crajfitudincs firiax
rum ejfejacienàas^ quantum adìeHioin media columna
inuenititr^ Atqui camper tum efi columnarumflrìges ejjè
viginti quatuor^fingularum autemflrias, ejp nihilplui
quam ex teriiaipfirum parte,nihilminus quam ex quar^
ta, vi iamfacileJit coniicere ratiocinari^quantum ex
Vitruuilfententia itt media columnafit adiìciendm,ni,
hi ccntratfo imofcapoXiuJmodi columna nulla tniìn v/=
fa ejl^&haudjcio anftt oculo refponfura ^ cuius ratio^
nem habendamaximumfemper duximus * Seder Uh*ir*

iap* ί indicare videtut (olun(iS,arb0rum fJaturam mi=

tari^ ahietis^cuprejfifpinusf ^Uisfenjm ab ime adfum^.

Έ iiii

7i GVL. phil» annot.

mumfaβtgi<(ntur,vt aàeÌìio ea ^uum in medio
cipity cantra naturam videri fojjìt, nifi ptius humamm
(orfusimiuri velimus^ quod in wentrerà crejdt*

cap. tertivm,

v ο νia μ 1« rii (edificiitori^ ornmenm
j tis,prim(ii f^rtes coUmnis^ ζτ (^m fn^er
afirmntur,trihueYit velmediocriterin eaver=
jktm^^jT de earmnratione hoc capite agìtur ^foffurum
me preciit operse futaui^fì tjuce ροβ Vitruuium hac γ arte
animaduerfi funt ab alhs, aut ijuantum ex veterum mos
numeniis ipfe iudicio con/equi potui, breuiter exponere*
SubflrufiiPmbus igiturjirmijfme quam fohdiffime
iafhfj&finttis columnarumtnteruallti, exatandi fmi
mmdi qui coluninas fuHineant .Idnon ante reiie ροβ
fisfrcere^ qum quo genere extruere velis, conHituenSt
Nw reliquos imitati^ vniuerfam colmmationum, truz
bcatwnis^ rationem, in generaquinqidtfiribuems^Yt
fttpnmum maxivtéf fmplex genusTuJcaìium^Secm^
dum Ooricam * Unicum tertium * Q^uartum locum da^
himus Corinthio ♦ 'Nouiffmum Italicum ftue mixtum
©· compofitum appellabimus, Oe quo quanquii apud Vi®
truuium prxfcrihitur mhil^conahimur quce legermus aut
viderimus^pauciiexplicare * Dì Tufcanoprimum, de
aliisdewdedicemus. AB IPSO Statimfolo^mu^
rulusiìle, ideH Stylohata, extruendus. Yiet autemhoc
tnodo*Q_uam lata futura €β fpine plmthus^ tm ma:^
gnum quoquo verfnm, confiituatur quadratum, additi^
fofieafmnma sr im teniìs^altis^uarUipftusparte^

g· dk

IN LIB. III. 7f

p· aliquantumpmcRiy^ vi h<scfit vice hafis, ilk (oro^
tficis, Iigurasfingulis memhrts ^uia adikere Vijìm eÌìy
hinc imipiemuf ♦

- j Stylohatanj fequitw bufj,
I qmeritaìta qu<intum craf^
fus efi medius imus columnce
fcstpus ^ ea altitudo in
teis diuidetur duas,infirior^
mt pHntho ai circìnumjii^
(Ice àìcata^ Klterms in tar^
teis tres dkiijie,di{<^ tnhum^
tur toroj tertia erit am
■fbygilmhus^qucelicét ve^
ms pars erant fccipi ^ hoc in

gemrepro hajis parte habi,

Scifpus jìdefiipfa colmst,
fuper hajìm· aìperpendi's
cuhm fiatuemU, dtafe^
xies quàtum eU ima par-
te σαβά, hahet^ infmn^
m ajlragalum et afophy
gintjed vifit aHragalus
duplo maior qtiàm apophygis, vtraf} non mpliusqum

meàapars UypotrachelU capituli * Columncs ìmponens
dm capitulm, dtm, quantum dimenfa erajjmditìis
imi^capipAn mediaΛά àiuiietur in pmeis tres, In=
fma donabitur Bypotrachelio ,rt]edi(e diuijce inparteis
quatuor ^ tres partes ermt Έώίηΐ , quarta Annuii^
' fipresì Capitult, erit Blinthm

GVL. PHIL. ANNOT»

] Trabsfequitur^ E^ifiylium vocata*
Erii ea altcs quantum capitulum^ fei
prò tenia aMeturfixta i^fi^s pars*
ΈρβγΙίο mprìitur pari craffitU::
dineZophorus, &fitnmatntrabea^
tmm fxhì vendicai Coronix ^ ea
mnino craffittirne qm trabs Jed cumfefia erìt in par^
teis quatuor, ima e2r futnma ermi prò cimtits, è medita
duahusfiet corona, in cuius mento tres incidantur cuna*
luuli* Corona in hoc genere, zr aliis, vi minimum
froiieietur quantum alta eiì*

Ncwrf&ire erit, dis
meftspartihus, mmL
m ir feriem ftngulis
ingenerihuspercenfis
re j&fiiuras,quanx
tum Molumims angU:z
iìia patietur^ inte s
^^^^ dejcrtbere ( qux
vero deeruntpartes, ex adieÌìistpfis memhrìs formif^
peti dehebuntM ea vfurajruatm leHor, dm mea ope,
rainVitruuium graphicoterce & emendatiores edantur
deformationes.Suntigitur partium ordinis Tufcaniei
nomina etferies (ita in cwterisfofluri fumus) Τ E.
BEATIONIS, Cimatim,Corona,Cymatium,
Zophorus, renia, Έpψylwm, C A ΡIΤ V L I,
Vlìnthus, Bchinui, Annulus, Hyptrachelium, C O.
L V Μ Ν ìE fìue Seapi, hfiragalus, Apophygisfua
ferior, nam infiriore Apophygim inBaJì nominammus,
s ρir je ji»f Bafts, Ltmhusfiue hpophygis, To*

rvfg

in lib. ili, 7γ

m, VÌitìths. stylobatis, Tenia fro
Coronice.Q^mdratum^erfiRum * Ύεπια-^νοΒαβ*

hactenvs infcrihen,
dofumeum oràinemfcqmtus ^qui

in extruenàoferuarifoLet, vi wdu
iure qmpafto a filo forgerei oms
& ferfdrtes crefceret. Nw^jf
tata ferie ^ quoà fir/am verjàs itt
Tujcanico dixi/in reliquis ijua^
tucr ofierJ.am deorfum verfus,
exorfus aβτηη-,α tràeatione^iiefl
Coronice(itaenimvoiakmiis àì^
pAnguenài gratia, quandoquidem
Corona, quo nomine vtitur YitrUs
uius^ Qoronicisfarseft·) Coronix
itacf) Oorira confiat Corona & Sis
ma, alta media cr&ffiiuàìne Scap
(de imo femper inteìligi volo) adie^
fta ©· cBar>a fftrte, quis fu Simce
regiiia * Iffi Sima tnediam altitUs
àimm hahet, reliqimtn a; àiuifum
erit in ivrtei/ quitj^Jahmur tret
Corone, dMttnim fMrefiant, vna
Cytnatiofifermì, dtera infirio:^
ri eedet^rriglyphi qui Zcfhori lo-
cum ohtitìent, alti erunt quantum
media crajjìtudo Scapi xs toùus
quarta,lati medim crajfìtudinem*
hatitudo ea inparteif duodeam dimietur, qmi extre=
m dm (runtfmimalicuU, reli^mrum ^mj^x da^

GVL. PHIL. ANNOT,

hunturfin^Meii plam (cogimur hic^vt aprtius ikete
muSjStrice abuti mmìhe) Vitruuinsfimora· voc,it,Q_uc(s
tmr quaefuperjiitìt duabus mediifjingibus ^ idefl cam^
liculis ad nomee angulum cauatis.trihuentun Ahhis ca^
nuliculis^ Trigly^hi dtffiβίηΙ.Οοηβαηί enim veluti trU ,
busfalds ^fcalpturi/^ èuobustnediisintegris,^ femU
camliculis hinc atf hwc αφί » Fwwi autem hoc modo*
ϊη medio defomatur femurktm fxrtesduas, dextra
αίφfinifira excauÓtur ad mrmce angulum camhculi fa^
ri cmfimore crajjìtudine, deinde, hinc atf hinc aliafis
mora néilo tìngujitora frimo ,femiamali(uli duo
extremas dmsprtes occupatjt* Inter Triglyfhps relìn^s
quendmintermUmtmìatm, qumfuntaltiifjt^ ita
enimfiet quadmtu prfiÌtm, id Mocant Metopatr>,qmi
fit inter opas duas^ ita enim dicmt tigmum ,fiue affe^
rum cubili^, idejl wi quiejcmt er fedent, Metopa aut
fintfura, autjcalpunturiandhus Taurorum capi*
tibns^ reuwfìis vittis cornibus ^ fenduUs etiam Jloribus
fronhbus zx fruRihsts, autbaccis, Aliiiui aliter oina^
veruni. Supra rriglyphos efi Tenia, quce qumws eis «ìÌ
^erpendiculmrefpcndeatj aliquantum exerìtur^^ipjis
eapitulorumvicemprwffiit, ItiierTriglyphos &Έρίη
fiylium, efi rema altafeptim parte medice crajjitudi*
nis Scapi. Ipfum autem Bpùiylium totam mediam craf,
fttudmem altm efl *Eiuspartemfextam occupant re,
Jpcndentesfingulis Triglyphis l uttit fex turbinii tB«er=
fiji^ra,quarumregulavndependetìt,ipffrum pars εβ
quarta. De Coroni cu -^roiefiura diÌiumjitfemel quod iw
Tujcanico diximns, ne tono' eadem rés repeteniafiU

Par eritahitudoOorici cafituli ^uce zx Tufcam^
farf άίβήό^ιο, in '^linthm, Bchinum, Bypotra»
chelmm, Sedfuhtilior jfMprewa enim intres pofnda^
^mrum duce FJmho relinquemur, Tertw w tri-f dmu
Jaedueprtese^uiuntCymutkm^ quce refiat, regula
mt Cymatii, media pars Echfft> aj"cmitur* Bum vbt in
tmparteis Huiferii, ipfe duas retinet, reliffam trespas
■ ees annuii cupunt.Hypotraéelium diximus totius ejfe
fartem tertim*
COLVMNA Hahet
Afiragalum ζτ Afophygm
fuperiorem vtin Tujcana eir
infèriorenij aita β pus quans
tmn crajjiis eÌÌ mus Scapus,
Bafis alta qiiantu media craf
fltudo j diuidetar in farteli
tresitquas^ Imam VÌinthus
habehit, duce reliquie in quatuorpartìemìw, Barum vna
fetfuperior Torus, qucereflant, in aquas diwpartet
V/ diuija emt, vn^ dabitur Toro infirmi,dtera Troc

78 GVL* PHIL. ANNOT,

thlofiueScctiiS^fediÌìmfeptmis^artihus fiant reps.

y duts quibus cUuditur*
STYLOBATA erit
froprtìoms àiagonice iieji
altus quantum esì ab angu*
lo ΐ^Ιιηώι b(tfis,qu(s panum
eii laterum, ad aduerfum
angulum, latus ad peqendu

-' cHÌwn difiie Vhnéi. Ei aU

titudìnifro CoroniceZT Έ>φ adduntur quintce partes,
fed Coronix diuidetur inpartes tres ^ duce dahuntur Cy,
matto cu reguU qux ìpjius efi pars tertia, altera Αβκα^
gaio σ regults, qux etiam ipfitis tertia parte confiate
Bajt in duas diuifapaYteis^ vnaVlmhotnhuetur, alte::
ra in dms dimdetur^ Torui vnm acdpiet, partito quoii

fupereji intria^A

ftragaius duashabe^
bit parteis, Re^Ws
la tertiam*

PARTIVM^
'Dmci generis nomi
na et feries huiufmo
difunt^ TRAa
Β E A Τ I Ο =
NIS, Regula.Si,
ma,Cyinatim β~

___perius^ Corona^Cjx

, matiiiinfirius, Te=

Γ I ma vbi capitula tris,

glyphorum^ TriiUphi cmUeto^iSf Tenia, Regula in

ΪΝ LIB, III. 79

tfìjljlio vnie fendetti guttcefex, C A ΡIΤ V L Γ,
:Regula.CmΛtiMm^■BlίntL·s,Echims,^muli tres , Hy=

fotrachelium * C Ο =
LVMNiE. Aflra^
galus, Apophygisβγβ^
rior,& Apophygis {ψ,
rior. Β A SIS, Tì>«
rus fipemr, Hegula^
Scctia. Regala, Toruf
infimr^PlinthuSr STY
LOBAT Coro:
nicis* Regala ,Cym<t^
tium * Aiìfagaluf, Rfs
gula,Q_uadratu diagos:
nium» Bafis* Regtthj,
Afiragalus^Tom, ^ϊιη
thm^

SEQ_VITVR^e
mstertium* lonicum, in
pTexflicmdo, non Itcet
quod in fuferiorìbus^inri
(ipereàfumma trahea=
tìone^efi Coronicefei
quodimatrahSjidefl Efi
ίίγΐΜηι,€β veluH modu=
lus quo t dimetiedis aliis
Rambus vfuri fumus,
inde initium capere ne»
(ρβίίϊ,ΕρϊίίγΙϋ Io=
mcinoneHfmj^lex Ma

So GVL. PHIL. ANNOT/

tìojed ex mugnitudine Columnce etenda iHius altifu^
do. Xd quo modo fiat Jcnhit hoc ca^. ^'xtrmm, vt mu
nus nnhifit lahorundim, Conjlituta quam oportet ex au»
iìons^rc^ffripto ΈγίΒγΙιι altitudine, dtuidenda eritea
inparteis fepteni^ qmrum vmfiet Cymattum^ qu<sfupes
rabuntfix fartcs,in tmfxjaas ita diflrihuenturima
(cuius cr^[jìtudtnem rejfondere oportetfummo columnce
jcapo) treshuheatpartes, media quattior Jìmma^ tam
crajji qnitm crajjuf efl trnus Scapus^quinf·. Itafi^tEpi
Hjln prceter Cyrnutium, partes àuodecìm. Media trabs
ZophorUf dida,fipiiraBatuetur, minor ΕρίβγΙίο quar=
ta parte eritfnaenia, Sinfcalpetur^ ilio eritparte quars
tamaior, aidmr Cymatium altumipfiuspartefeptima*
Supra Cymatium coUocatidui denticulus^ ita emm appek
laturfrfciiifeci a ad dentiuimaginem. Oentium aiit (ita
vocemus) aititudo duplo maior Utitudine* Q_uod jpaqii
inter duos rehnqmtur cauum,altius ent quam latti tertia
fKrte,ad!U4getur Cymatium altuipfiusfixtaparte, Co:;
ronicis(quttftimma eft trabs)corona^quanta media Bpi^
Pytiipicia/ìahebit Cymatium,altitudinis ipfxus quarta
parte,Sima altior erit corona parte oflaua/Hi addita re^
gula/ius eritfextaparf.

lonlcvm =
fitu'um altum erit^quam
{rajja ejl p,irs tertia diaz
tnetrt imce colimce* Abaz
ci frons printer Cyma =
tium latitiuìine refpon =
dekttoti -iiametrojfed
ei Latitudini in decem ^ oÌìo partes diuijce, \trinφ aL·

ieiw

IN LI Β. III. ti

ieturMnìusfitrsmeàk^ro Cymatii froìeffura, vtftnt
in vniίιerβm ^artes decem & nouem, ihi cum recejfens
in interiorem partem^ parti/ vnms & dimidiee latitudu
fie,àemìÈenà(idperpeniuìÀmlinea (Vitruuius Ca=
tbeton vocat) aftapartes nouem <ΰτ dimiMam^hmm fu^
^rema erit Ahacì, dimidia vero illafet ei Cjmatiu ♦
^ereil voluta in qua circinanda & rotund<itida,foflqum
VitruuiìferUtdeformatio, multi laborauerunt, Baptù
fii Albertus (quodjcim) pr'mus cum heJiia (onjlikar^
tus eH liberei cedificatorix^j,. Q_mnqum locus men^
àìsnon met* Alhertui Ourerusfecuduscertmen inni,
sgregmvtertpfu^ator^isouiffmus omnium cmmi^^
fits Sehafiiitnus Serlm (quo egofirn primis initiis huiuf
ftrtis vfusprxceptore) videbaturfiram confifturus^
rum pofl multa vulnera, rejpirantem adhuc ,^· memz^
hra,licet agre tollentem reliquit, \t.β ita dimittaturjpes
falutisfuperejfe viderì queut ♦ Noi dum languet \ perie
ditahimur ecquidpojfmus, vi β confidumus, vel hinc
' aliquidgratin àfpeUatoribus eXpeHemus, β non fucce^
iet j hoc certe me nomine folabor, quòdfortes UH & egre
gii citracontrouerfiampugnatores, etimreitififia ecsa
fliSìu redierunt, ei in magnis ahunde efl, voluijjè » Vos

circinum inuoluetur hoc
modo.Diuifo quodrejlahat linete ferpendicakris ροΐΐ
deformatum abacum^inparteis oBo, in pinta quàm ma^
pà efi, defcribetur Ciclus qui oculus iìdtur, vtfintj».
f^raocdmpùrtes quatuor jinfratres ,lUe ipfe diuide^i
vw inpartes (sqms oHo, àuFtis totidem lineis, Oefcrim
heturjdein alia (karti jèBus linea perpendiculariquin,
^epnium^^ plana linea^iirtium trim,duR(ttirg

Έ

Si GVL, PHIL. ANNOT.

ύ* linea * fimmj perfendicularì ai extrmm j/a
mm* Collocato Cirdmpedeflahilì in punilo extrem»
f Ionie, iucito ai aliuà ipjtus funitm poi in centro octts
li eii^ feiem mobilem^ & circuagito dum lineam attinf^
fue àtBa ίβ afumma perfeniieulari ai extrmam ftas.
tianu li cminationis diuiiito in parteis [ex tequas^ er à
ptnffo pUni^ ,aifefpeniicidaremiucita lineai teRas
ferfèx iUaipartes. Qjtoi interuailm erit interfin^
laf^f(trtierinnquatuor,ducens item lineas k plana ai
ferpediiularem, vi infex abisficeras* Oufiiihii lineit,
«otapmfiA vbi attigemtperpendicularem, o- iifdem di»
ίϋϊψί angtéiarnchartamé Hanc vhi ai veram iìlà per»
fendicularem traniideris/f in oculi centro jcicula <rfl?»
armi, vtàrm§pojJit^yhiiUn(§ ea pmRa in drcuamo*
ne rejptmderint ad extremum v/^, ti ermt termini Va»
ìtitce^Qt cra^itudo corniceJeu Baltheum dicere mauif,
^njminjinetnmtninvitx quantuoportet. Reliqumerit
in o&ottttbus Cic/i, idefi Imeis quibus prmum adrnonuìm.
wasaRofecandumoculum^ reperire^ vnde duRus Circia
pi mchilispes ab oÌiante in oBantem , re&as circinatio»
nes e0iàet ^ ìiam locum prafcribere, non ita licet^cum
inmuttiseiupem linea hciSjplerun^ idfieri pojfit,
Uocpoffmmnere^initimcapi ah intrinfeco affante
flano, deiniefurfm verjus per reliqm oHantesfieri
iirànationem* Inter pendentesMtrin:^ Volutasjcalpim
tur^chinus omcviis vjcp adlibramentm fummt ochU^
smfcalptoBacciJ Afiraialoi^tm terti* parte»

i il

' GVLi PHIL, ANNOT.

q_V A Ν Τ V Μ l?otui^nm obfcutam oratione ita
explicare contendi, vi qui ìegeritit, meejjè facilem di'
(iridomduijp inteUgant^qumvideri difertum*. CLuòd
fi i4 demum ajfecutifttms, vi é his inteìligmur,qui i»
ho( dijcipnce genìre^nt-vèrfati, Ai cene egecimus,
vtquifenatlifionficemt.cumrem iffim cognofcent^

di^tto recefui^ moK

doflituint ♦
CO Ii VMN A
Afiragalli habet &
Apophyges ,vt in
Tufcank diximus ^
[ed ίφ alta efl qm^
tum crajjttm habet
imm ScupH, oiiies*
Βαβί altitudine no
fitprat mediam Cos,
lumnet craffitudinem, quu^ctrtita in tres ^artes, imam
relinquemus Plintho, dms reliquas in tres ficabi mus ,
Q^itaruminfimamcum infex diuiferimus dahin

tnusAfir agaio infirigri^Bucs

medietates qufS erlitRegulie^
(laudani Scotiam comfleHatin
tem idquod reSìahatfex^ar»
tim * Media pars diuidetur
etià infeXjVnà habebit Afira,
galus Jùferior * Scotta fufe*
rior,clauditur duabus regulis,
quarum quet^^erior efi,vnius
inβrior èmdiie^ sum tetti» prte jit Torm

Styiobatit

iii» si*

STYLOBSA.

ΤΑ Propnionit
erit fej'quialterie j
idefi quadrati ^aa.
rìumlateri& eius

dmiiiatiE fartis^
[ed vtnn^ ^iim^
gcnm fextis farn
tespro CoYoniceet
Βφζ ϊρβ/η qua*
dratum in hoc gSs
nereetaliisptìtwt

^ __ ex ferpUkuloflin

thiBafis*) Coro»
Mix diuideturinpartes iecm ^duce dabuntur Cymatio^
νηα eius 'Kegulx^tres Corona^ dm Simce^O· vna viriw^
Bajis diuidetur tnfartes quinf * Vna da,:
■ bitur Aiìragalo, & Regulte qua eius medietatern hahes
hityfecunda daktur Sim(e imetf<s, addetur Ό quantum
em tertia pars^pro ipfi us reguÌa, Tertim acdpiet To»
rulus, Q^uartam O· quintam PlwtH-f ampleffetur,
ϊίΟΜΙΝ A Btferiem partium generis Ionici ita
tmmeraumm, TRAREATIONIS, Rigifa
ia^Siwa, Cymatium, Corona, Denticulus, Cymatiutìiy
7.ophr^,CyrKattum^Fafaaprima,VafaaJscunda,Va^
^ciatertia* CAPITVL·!^ Cymatium,Ahacus^
• Voluta, ΈώιηΜ5, A Uragdus, GOL V Μ Ν R,
■AHragalus ^.Apophyges ,fmnma ar ima, Β A SIS,
*Torui,ReguU,Scotiit fuperior*iiegula,Asìragaluspri^

Έ Hi

GVU phil, annot·

ffe«i,STYLOBATie,Co.
romcis,Cym<itiutn,Corona,Sima,
Q^uadratumproportionisfefqtàaU
ter(e.Bafis,Regula, Afìragduf,
Simaimerfa, Toruluf^minthus*

tìtionìsmemhru ψοά Comthium
vocauimus, explicandmefl^Bius
traheatìo tà^n efl ionica fimilif,
vt qui viéerit, excuUm fotiux,
•qmm diuerfam fit iudicaturust
Eadempartes ^idem commenpts^
hochabet difcrimen, ^uòd iniUa,
inter Coronam & denticulum, (oU
locatur tam altus qum εβ primi
Epiiìyliifrfcia Bchims, fcalptuf
ouiculis aliquitido integrìs^aliquatim
doβ perite decacumìnatì/, cum ittm
terfertis νΜ»φ hamatif fpiculìs »
Prieterea fuh ΕρϊβγΙϋfrfciafimm
ma & media, adduntur Afìragali
fingt(li,craffi fmfifàceparte offa
uaje4quifiib fimmaefl,refirt
Baccaffilecfi Verticillis in/utaf,
qui autem eslffih media, ì/? vf/w»
ti refiicula,

C A ΡIΤ V L VM Certnthìum
eU veluti vas ah anguilla in latitu,
éinem paulatimββ kxtns, effigie
CMathifCui Abmtfit p-0 operctu
lo»

Il<r tlB^ Ili,

U*l^usvitjislehru aquat amplitudine craffitudinm
colùtix ittfmà^jùndi autem latitudo efi quanta infumm
ioJumnaefl^praeterfmeflurai^ ideiì quantum eiì^m*

p Bypo^
trachelifi^
βΐΙ€ cott i,
traBura *
Vefìitum
ifftmK^
cantkifos
liis Vas^
altitudine

rm Khato xquabìt itntp Columm amplitudinem (hàt
partefiptmur Vitruuium, quìdiffi cenfiams^ indicai
himus ΙώΛΟ Airfii crajfitudo eritfeptima totius dtitu
àittisfartejfedeiusdiu^t in prtes tres dua démm
Abaco, tenta relinquetur Cym
matìo cum Regula * Q_uod ah
titudinisβίϊσ A baco reflat ^ ii
dimenfum infortes tres^ trifUs
eietiamfolimtm differetiavi»
fiitur, ì^amfitntima oBoJùnt
qute ttà dms ν^φ parte/firgant
οίίο ♦ Nafcuntur & tertia ex
caulibtts qui οίΐο funt^ mno=
fafedecim, ad Ahacumperttnent. Bxhis nata ci*,
làculte bipartito difpdrantur, vt earum parte fcraffmef
in Abaci angulosJingulosprotedàtur^efficiàt^ Volutaf^
iieβ malore f Uelkes in wiuerfHm omfedenim bm in

? iiii

88" GVU PHIU ANNOT^

angulis conueniant. Allertipartei ^bflores frocunant
(qui infrontim Abaci mediofcdpti^ totam dui crttffi=i
tuditiemoccupant) reààantftninores Uelices, iiefi. mitk
nores Volutas totiiem * Singulti fiontes ima duo jolia
ofiendut^vmm iuntum ex mediis adfloris fer^endimlu^
diisfui) (tngulìs exifientihus. Inter h^c & iUudfurgunt
f^ng^li cdules, floresfuni ^atuorβψΐί tfingùìs Aba
djinuatisJrontìhHs deformati ♦ Έοϋα omnia refupinis
funtper ambitumlabris* Abacum autem quomodofmuas
ri oporteat,fcribemuflib*4*

COL VMNA Ahaeflqità^
t^m in ima^arte ejl crajfa nouus^
haheti^ Ajlragalum a apofhy^ '
ges,vt in diis diximus^Bafisfiet
alta media f arte crajfttudinis co^
Imce^qucs diuidetur in fartes qua=i
' tuor^inde vnius Plinthus erit. Rfts
Uqu(V tres diuidend^ fmtin quitif^ts ma-parsfiM Toa
rusfuferior* Infirior erit vtia quarta maior-, Q_mà rem.
Itet^dmiiatur (squaliter,vmfeirsfiitcum Aβragaloet
Regulij iuabus^ Trochilus infirior^fed ita dejìrihuetur^
vi jit Ajlragalusfextafars Trochtli, CLucs me regv^
k iHum tangit ^βί eius medietas ^ Nam ψχ eHfiper
rorum Aììragali habehit tantum duas tertiay * Altera
fars diuidetur pari dimenfione in Trochlum, reguUs
duas,zj AÌìragalum.

STYLOBATA Erìtproportiomβ^ρerbipιίrtien
tis tertias^idefi quadrati perfiÌìi duarum tertiarum,
[ed eius proportionis addeturfeptima pars^ prò Coronice^
ET tantundem j^ro Bafi* Bttitu Coronix digerì ab lonim

(Λ

IN LIB. 111«
ea queà fro Sima habet Zopho, ^
re et AJlntgalm meèeMis Zo

fmtexim^artes J""""""^^;.
p omimeudemmnftira*

CORifiTHII Geherit
fhtw nomim etfiries, Τ R A=
BEATIONIS, T^eguU,
Sima^ Cymatiuni, Corona, Echu
mSjOenticulus^Cymatium, Zo=
fÌorus*Cym«itium, Vafdafrmtt,
Λβrψlus\ΈaJciajecunda. A=
jirugalus ] fajda tertk. C A =
ΡIΤ V LI, Cytnutmm, khé^
ius^ flos inAbmJcd^m, Cm

30 GVL» PHIL» ANNOT*

gulum,'^òlutiS maloref,Volutie minorei, Yoliaminm,
CauU^, > ^olit C Ο L V Μ Ν ÌE

Aiir(tialui,Afophyges qua in Tufca»a,B ASI S,To
rus[uferm^KeguU, Scotittfufertor,'Re^la,Anragam
ìusfrmus,AiìragÀffiit{duf, Regula, Scotio i^rior,
iLegula, Tom infirior, Plwthus > STYLOBa,
Τ jPè., Coronicif,Cyniatium^Corona,Zofhom,AÌÌriU
galus,quadratmpropùrtionìsfiperbipartientis tertiai*^
BaftSjAflragaluf^Smainuer^^TorulfifjVlmthus*

VTTVJ, â€”

τ VM ...................................»

msfinép=
(iet nteie β

titióijquod _

Jtalmqui
άα,ηάχύ

fiuecomp â€”..........'"'"'^a.·

fttum ahi vocauerunt. UfoH Vitruuifcriptit exrìutii
€ΪΙ aicitis ex genere Ionico ornametis^et Corinthio aix,
ìmSitf, rréeatmisfummetpmnon fiperabit eraffi^
tuiinemfitfrema columtti^* Ea altituio cum diutfipgm
ritinprtesfix iahuntur Corone ,\ni Cym^ti»
inferiori, quoifiper Zofhorum hfienàitur faiiuriimìt^
tulis€(tptulum,cmiUisaà perpendmlum rejponderit
diqmntumproiecìm. SupraCorommnon Sima eeilos
eatur vi in diti generibus Jeà Cymatium alttm partef
ihs tres reliquus, Zophontf in quo mutili fcdpuntur^rtim
hil erit altior Coronice^tantundem ipfi mutili, fed altiom
tiores quortaparte qum latiores, inter mutìlos rehttque»
^ turinteruaìlum^autumduobufffftjsfttfUutìlos r^ofiri,

Ccrua/^

IN LIB, IIL

Coruos,Itali ModiÌionesaffenant^ refrafintant autem
finmtam Canteriorum froieRurm ♦ Bpjìylim eaiefn·
éltituàxne altera traheationum Jeihm infafeiaf
tres haud aliter φ lonicutn*
^CAPITVLVM non
vnofitmodo, Q_uoiì maxi»
tnefrobktur, Abacum, Έΐοχ
rem et Folla habet, vt Corin
thium,[eclfro Heliàbus ant:
gulorm^ etfnnt VolutteriQ
admodm ahhorrentes ab los
nicis^inter Khacm iS Om
eulatum Echinum emrgen*
tes * ΈώιπΗί altusejl quantum Ahacus^ AHragalusfith
Έώίηοipftus tertiafartejcalftus i^tisBacàs cti Ver
ticiUis* Vtdimus in Bajìlua.OtLaurentii vìa Tyburtis
na^é imocaftulo ad Abaci angulosjcalpafiglila, ìfifi
fronte trofhais militanbus ornata ,i7fojl trophaa* €<,
Marti iuxta iedem.O.Eufebii ^ adaiimf arieti cafitus
Ittm a fronte ad angulos frotenfa habens cobite cornua*
Miahabentjcalftam froYolutafarté equi anterierem
datar». Sed quid moror ί No« totus liberfu^ecerit ad^
notandacaptuloru varìetate qua
Rotnce (ottjpexmui*

IP SA Colma alta efi quatum
eii tra^ui imus fcafus decief (ti
Aβragalo & Afofhjgtbus, vtin
alns * Bafis fetitur a Corinthi*
^ cmmenfif

ANNOT·

. SΤYLOSA-
TA T?rop&rtmifft
Capite, additur viriti,
que ^ars oUam ff^
Coronice^yBafiJei

Olafmìtur ah lomc4
autCorinthia, hitca
Comthia* Comfofttì
fiue Italici generis
partium ttomim tS
firies*

TRABEA,
TIONIS, Re.
gultì^Cymatium, Ces
rom^Mutili in Zo·
fhorc^ fefdctBpifiyB
la prima, 'Ìa.jcia ftB
Λ (mia . Vdjcia tertia^
CAPITVLI, Cymatìum, Abacus,¥losi» Abit^
tojcalpus * Yoìutx Inter Ahacum Cr Bchinum emergem
US, Bchinus^CauUs, Toliafumma iieii minora, ΈϋίΐΛ
meha, ΈοΙϊα ima. COLVUN R, AHragalus^
Afophygcsfwferior Cr infirìor^ Β A SIS, Toruf
f»femr,Regula,Scotiafoperior, Regula, AÌfragaluf
^rimus, Afìragabsfecunìiis, 'Regula, Scctia tnfirior*
Regula, Toriii infirior, Wnthus, S Τ YL OB A»
Τ ìE , Comids, Cymatium,Corona, Sima, aut Cjm
matium,Corona, Zophcrus, AHragalus^
tumpoportionisduplce, Bafif, Aitragalus, Simn in%'
uerfa^ rorui, Vlinévi, Ρ ΐ R F E CI quanta fon

m

lib, iii. sì

tuiMigentkjVt quenb aliìs
de his quinf generibus tradis
ta ejjènt, ipjè excolerem, Μ
fmtemiffh,ex Kommisruin
frisfetita adiicerem, Ncf vfs
lim qu(t à mef cripta βηί,βη
iìa ejfe,vt non liceat vel Utn
vnguem difcedere^NoUm e»
(ontrario miU ohiidat φφ
ψαη},αΙ) mtipis Afchitemi
nonfem^er héitam ejfe ha::
rum omnium fartum, atit dis
mnfionu rationem ♦ Hae ità
tradita [unt ame^ ctsterif^
vi qui imitetur,perbeìte genus
} generefecemat*Έum autem
ArchiteRum oprtet vj» ejfe
feritum p folertem , qm des
mere aut iiiicet;e ^rxjcri^tis
velitj Idcp demum^pno ìm<s
probe fiet,\t admonet Vitru^
uiuslih,s 7-ty
cap.é^ (SI CLVEANT
iNVENIRi; AB
SOLIDO,. ET IN
SOLIDVM. Smhen^
dum (β^ueat itiueniri) adfoa
lidum, ζτ infolidojìc Uh. i.

___ caf*f*(Q_uanqum eoloco

vitiofe quean^cn^m efi) Tmc Tumum mrorm§

GVL* PHIL, ANNOT,

fundamentitficflint fiiàeàa,ytfoiutwrfi tjueat inuenU
ri adfilidum & infoltào. SVPRAQ^VE
TERRAM PARIETES EXTRVAN
TVR SVB COLVMNIS,DIMIDIO
CRASSIORES CLVAM COL VMN iS
SVNT FVTVRie* Hiprietes^moioflereo*
late, fofieaflylohata voeantur, (Vulnus Pedefiala iim
fit)Jùpra quos, Bafis coUocantur* Q_uod autem ait dù
mtdh crajjioresfacienias quattifintipfa colmttafutu*
rtSj ita accipendutfi efl^ Spra maxima latitudine tióβί^
ferat columnam tufi dimtdia ctajfituditte, iiefi hine αίφ
httc quartaparte, id^in Oorica^namfroieÌìuraBafis
Jomcdfit oiìaua & decima fextaparte crajfitudims co^
luna^idcfl in vniuerfutn ma quarta & ofiaua,ficut Co,
rinthiafifupra alias coìlocatur, ab Ionica mutuanda,^
in plano a Dorica* Ad Spira ^lintUperpendiculum(vH
Jumma latitudo jpeÌÌatur, )fit Stylobata trmeusfiue
quadratutn,(adiiciutur enim er quota partes vtfcripfis
muspro Corottiee&Bafi )Atf id,eH quoi Yitru^
vius alt fpirarum proiecluras non procedere oportere
extrafolidum,idefi non oportere 'Plinthidi Bafis proce.
Aere zj latiorem ejfe quam fit Stylohata quadratum »
SoUdum enim non erit, vt id ftmel moneamufjt perpetis
itculm apedefupenmpofiti Upidis cadetis Juh fe ae^
rem et φ vacuum inuenent. Alias non negauerim jlereom
hatam pojfe ν acari aditeti yeluti Bafim , quod Baffàz.
mntttm vulgo dicuntjicut Stylobatam proprie Colhti*
rumfulcimentum* Bafis cedificiifigurmffthiutixi,
AVT SOLIDANDA FlSTVCAe
ΤI Ο Ν XB V S, U^^aktiombHf, plis e réore ^

duo,

in tlb. uh $t

alno^olekf
\fiul(ttii,
trfiiiuea
machina
adaRii^vt

hoc loco^

&UK

Mf.v/ii,
wo^Sede^
h»l*cap<,
tradii

émm in faluflrihus locis infra junimenta «eàifciorum
fglattombus erebrefixam,permanere immortale aìater*
nitatem. svbllcisclve maghi.
nis adigantvr» Uefl ^ali, SuUica,
lingua Voljca trées longas figmfieat , vnde ©■ fons
SMicim vocatus, eius ^acfirè Mtmtw in fdas

tiottibuf,itpc

^ofui fgtt s

ram»

STRV*
CTVRIS
SOLIDISs
S I Μ I S
fvnda.
Menta
IMPLEi,
ANTVRo

ss GVL/PHÌtt. ANNOT,

TmdamentavocatVìtrmmipffis fojjàs vbi fuhHmU
tur(ait)ltK 9 'CafMtimo*lnterfiptionesjundamétafos
iiamur, ipfim Mtm HruÌiuram &fiihncam, affellat
fubHru^ionevthb.S , ITem in svm
mo templo primvs erit po,
Ν e ν d v S. In codice nomine Sulptii imprejfo,
iteeiì diftio fummo^&merito^ nmnon infummiute th
ψΐί, fed iti pMÌmento id jien certum efi* v τ ν e a
clve crassiores dextan,
te, neclve tenviores do =
drante sint collocatie^
Aliq»i codicespre iexmte,hAhnt fextantejenfu^la:^
ne ahfurdo^idejl vi cra^tudmes gradm itafintfimeda,
vt necp [uperent vncias duas^idejl duos pollices^ ηεφ fini
tenuiores vnciis noue,ideTl rwuepoUicibu>*Q_uisnon vh
detfi italegatur^ crajfiorem tenuiUteprce^crihere^^am
ipfim altm crajfituditiemfiniat i No/ prò fextante des.
xtantemjcrihimus, tdefl vtneffìnt cruffiores iecepoU
licibus,nec^ tenuiores nouem* Mirar emdem errorem ejx
fe in Baptifìa Alberto lib^ i .fjj)^ I} *Q_uod autem rfdf
gi-uimtn crajfitudinem uttinet/x Meterutn adificiif
fiotaui,fatis commodm eosputajfe, ^uce ita e^et duRa,
queadmodum à Vitruuio definitur * Èofiri vera, quoai
eiusfieripotmtjCaJligationbus & prejjioribìis ^tdeil in=
trafemipedem^vticonfiiere ,interiekis etiam areis ζτ
refraihomhus ^ quibus matrona & grandmi fefe lento
firant gradu, ut φ inter confcendendti quiejcant^li quod
Pauluf UI.Pont.Mdx.folet dicere, Princeps^ cuipra^
ter dignitutis ornmentum accedit antiquitatis Zjf linguax
rm,atf (ideò rerum^ene omnium cognitio non vulgaris^

memoria

IN LIB. ΙΙΪ.

fnemorìamaxma^& inbonos αίφ dc^es frofenfi£ì»ia
volmtits. er vi aijcelicìtatis cumuìum mhil de{jjct,vi=
wmdenti^ ej\ Nepos Alexander Yarnejius Cardimlis,
quantum (etasfutisur/ofìiffimus^ ide liberabjfmus, ne
dummodesìijjmum ^ in .ts^quw adRemp.-pertwent,
Vi^ilwtiffimum, Ycelix auusfaÌice negete,Sed Iccushic
admonet (quando iam^rimum Mtimur co raUccwu)\tjf=
mei dicamis, quare in interpretaticne dodranlii^dcxtans
tu,fextantis^bejjis^ Zrhumfmodi merfirarum
mus vncice vocabuìo^ & fcriidijiipcrhìticjishmimlui
ahUtun caìummmdi occafionemSciemhmitaf^fedem
frinapio in paìms quatmr^idefi digitos fedecm^dmfutn
fuijfe (quodfiitentur prcfter Vitruum Columella^ Iron=.
tinus^lfidoms/jr ahi.) ratio quum ^aulò diffid:
lior aut mimis expedita videretur^ qmffcutifunt,pdem
ψΐο ajfe hahentes, eum quemadmodum & omne ahud in=
tegrum (quod aJJ'em nominauerunt ) in duodecim eequus
■ ^artei dmfere, Vnmfortionem vnaam dixcrut^Buas
fextantem^Tres ^iaàMntem,Q_uatuor triente^ Q_m;«x
que quineuncem, Sexfem Jfem, Sepmfeptuncem^OBo
bejfem, Nouem dodrantem ,Oecetn dextantem ^ Yndex
dm deuncem, Ouodedm djfemfiuefedem ♦ Έα! vnciaf
mfln cum vìderentpoUtcìbus quadrare, non ampUus vw=
(laijedpoUices nominarmi^ Et certefi comfonaS, tres
polìices quatiior digitos effidant. (Hu nan ago de ohfer^
uatione HÌit^qua apud irontinUm ìib,de aquccduÌìibus di^
gitus aliai \/ocatur rotundus^ahus quadratus^'ix rotundus
tribus vndecmisjuis, quadrato minor traditur, Q^uae
dratus autem trtbus quartìsdecimis Juisrctundo maior)
Vermtamen q^uomam non iUtìm ex cmujcmffoìluibut

G

G ν L. Ρ Η I L. ANNO Τ,

mt dtgitis, qmsfuerit apud mtiqms Romanospei^fcm
^oteHfiiinrum meJiudwfis rem gratam putaui Ji ai
rnariinm libri (quòdintegrum non caperei ) femipedem
(tpfonerem, petitù ex antiquo marmore quod efl m Bor=
tu kngeli Coloni Rom<^,cuius etiam, mfi mefallit me=
moria ^ meminit Leonctrdus Voraus libro de fciìertio..
ΈΗίη αΗΐβϊπ nos cceterii, qui circunfèrmtur prcetulimus^
fiod'cohueniret cum eo^quéfcuiptum inuemmus in mar^
moreoEpitaphio ^T, StatiHh Voi Apri^
menfori ceitficiorum^qaodopera lacohi Mfa
lesini,Sumrrn Ppr.t,ArchireÌft ex Irnienti
lo non itapridem refòjfum ^ in Vatuanum
hortum translatumefi. Q uanquam lacen^
tem in Β afille a Apofìolorum columnam ex
l?orphynte cum bis ^cccis in calce literif^.
|[| F ϋ δ', θ. Idefl pedum nouem, nos.
cum'dmenfi ejjèmus/eprehendmus no res
fpondere noitro j€um quo vfusfuerat eiuf.
columnce artifix ,fed nojlro ejjè maiorem
daobus jcrupulisty bejfe, tdefi vncix parte
nona ♦ Semipedis autem palmum vnum digia
tis diHinxmus ^ alterum vndis* R E a
tractiones avtem
gradvvmnec minvs
q, vam s e s CL v iρ e d a l es,
nec plvs q„vam bipe«
η dales faciendi? vi =
x dent vr. Retra^ones vocat vbi
gradus calcantur, quos ìmparesìn ^emplis
^robauermtjen aiunt oportere^ vi dextro pede afcen^

IN LIB> IIL·

fus in Temphm ìnchoetur, er eodem opcrten vf (ieβ?
nat^Coìlocarianimstiuerti non flures continms ^uam
fepem aut nouem, quodfiplmbus conj'cendendumerat,
pTieu mmerum^jìehat retraBio ampliar Z3· ν eluti areoz:
refprare er quiefcen pojjènt. V Τ I
Q^VADRÌS, SPIRÌE, TRVNCI,
CORONiS, LYSlS,&c. Q_uadrasproPlin.,

this interpretar, fpiras prò reliquo Β djì f, vf pania max,
truncospra excequatu mediu^ Corona quidfitintelligi^
tur,idefi Coronix^habet lyfm iieH gulum inuerfim^ vi
vulgo dtcmtf Azi ίίαφ oportm podii hafm^medium, &
coromcem^rejpondereiìjdern Stylobatx refilientis par^
tibus * De Lyfi quid cenfemjjcrihm UbS *cap,7·,
VTI HABEAT PER MEDIVM.
ADIECTIONEM PER SCAMIL = ,
LOS IMPARES. ScamUlihic & Β^ς
videntur^diÌìi quaft gradilli^ Cl md autem fignificentin
Stylobatarum adieÌlione^non liquet.^ dejcriptioné poL
licebatur Vitruuius deft^aturumfe extremo hoc tertio
hbro^fedpenitjVtillade adieBionein mediis columnis^
froximo cap.promiJJa,& alice wultx quas recenfnimui.
hh.-i uap.c^ Si quidpojìea ludiaum aut anm a^erenf,
mn inuidehimui Hudiofis eam vtilitutem, Me profiilo
m quicquampocmtebit meiji huic AuBori inHrufii£u
moJedUcero ^ obfcuro, ahquidopis attulero, namìods
omnihui lucem adferre, prorfuieiìfrcultatis er
tioniimaioris,quminmeprofiteftr^ exorìeturjpero ali^
quisqui meo exemfo exatutus^id praflabit, autfiet vt
iPias ventura demit eis tenebrasi- VTI CRASa
WTVDO CVM PLINTHO SIT.