■ -

r i-ocr page 3- -ocr page 4- -ocr page 5-

Df.i, tollln Coyquêfrc|y#

i ö O O

\'ïi\'

5 f

ïüsti^tit Yocr Eecntsgescniecianis
det Rijksïitih\'Ci\'sitôiï is UffiscaE

-ocr page 6-

-ocr page 7-

ci;

¥r. L.WI. ROLLIN COUQUEBQUt
DEN HAAG.

. il
- ■■i.

-ocr page 8-

f c

-ocr page 9- -ocr page 10- -ocr page 11-

H E T

ROOMS-

HOLLANDS-REGT

Waar in de

ROOMSE WETTEN

Met het huydendaagfe

NEERLANDS REGT,

In alles dat tot de dagelijkfe onderhouding kan dienen., met een by-
fondere kortheit, fo wel in de vafte Regrs-ftofFen, als in de manier
van Regts-vordering over een gebragt werden.

Met allerhande Ordonnantiën ^ Flacaten^ Hand-veßen ^ Keuren^

Gewoonten, en Gewijsden defer en omleggende Landenbeveßigt.
Ten fevendemaal herdrukt,
DOOR.

Mr. S I M O N VAN L E E U W E N, R, G.

t\' A M S T E L D A M,
By HENDRIK en de ^a. van DIRK BOOM, Boekverkopers, 1698. .

Met Privilegie,,.

-ocr page 12-

y -

.....• i : J^-.

-iv:\'\'\'^-

-ocr page 13-

PRIVILEGIE.

E Staten van Hollandt cn Weft-Vriefland, doen ts
weten, Alfoo Ons vertoont is by Hendrik ende de Weduwe van
DirkBoom, Boekverkopers tot Amfterdam, dat fy befich wa-
ren met het herdrueken van de werken van Mr* Simon van Leeuwen,
in fijn leven Subftituit Griffier van den Hogen Rade van Hollandt ende Weft-
Vrieflant, beftaande in defe navolgende Boeken, als Cenfura Forenßf Theore-
tico fraBica , id efl totius juris civilis R^mani^ ufuque recefti èr praBici mc-
thodica Collatio In Folio: Het R^oms Hollands - Recht ^ waar inde Rgomfe
Wetten met het htiidendaags \'Reerlands Recht over een gebracht werden^ in
Quarto : Nederlamfche PraBycq, ende oeffeningh der Notariffen, en andere ge-
mene fchrift en rechtvorderers ^ waar in verhandelt werd ^ alles wat de fodanige
hebben waar te mmen^ met een Woordenbeeld van-allerhande kunß ^ enBaßaart-
woorden tot de voorJ\\^ praBycq gehorende ^ in Odavo :f JW^JWW van Procederen
incivile^ en criminele faaken met de aanteekeningen o]-ocr page 14-

Vrießant in dato den ü April I580. ifc. \'m 06lavo : en het Pncef Crimineel in
rechtelijke bewerin^o over het voorval ^ oft en hoe verre in lijfflrajfelijke faaken
de wil\'-voor de daat mochte opgenomen, engeflraft werden in Odtavo. Binnen
den voorfz. onfen Lande, alleen füllen mogen drucken, doen drucken, uyt
geven, ende verkopen, verbiedende daarom allen, ende een ygelijken delelve
Werken in\'t geheel, ofteten deele, ofte eenige van dien naar te drukken, ofte
elders naargedrukt binnen den fel ven onfen Lande te brengen, uyt te geven, ofte
te verkopen, op verbeurte van alle de naargedrukte, ingebrachte , ofte ver-
kochte Exemplaren, ende een boete vandriehondertGuldens, daarenboven,
te verbeuren, te appliceren een derde part voor den Officier, die de calange
doen fal, een derde part voor den Armen der plaatfe , daar het cafus voor-
vallen fal, en het refterende derde part voor de Supplianten, allein dien ver-
bande dat wy de Supplianten met defe onfen O£troye alleerj willende gratifice-
ren tot verhoedinge van hare fchade, door het nadrukken van de voorfz. Wer-
ken , daar door in genigen deele verftaan den inhoudc van dien te authori-
ièeren, ofte te advoueren , ende veel min het felve onder onfe protexie, en-
de befcherminge. eenigh meerder credit, aanfien, ofte reputatie te geven j
nemaar de Supplianten in cas daarinne iets onbehoorJycx foude influeren -ocr page 15-

O PD RA G T

TOEEYGENING

t^an d\'Ed. Achtbare Wtjfe Voorfienige

H E E R E N

M^GUALTHER van LANTSCHOT.
CORNELIS PAATS.
d^JIRYN VAN KRIMPEN.
JOHAN van BANCHEM.
PIETER VAN ASSENcDELFT.
M^ MAGNUS van AKEREN.
M-ocr page 16-

gcw^^

aardige Dings-luyden en Plettjngtige het ook mogen wejen^
geen of weinig hoger beroep valt of het werd en blijft voorgoed
gekeurt ^ als bejiaande tn een onfijdige tiping van regt engereg-
tigheyt ^ [onder aanfien van perfonen j \'fondergunfi of afgunfi,
waar mede het menfchel^k ver ft and licht elyk kan befoedelt wer-
den, en allereerji van regt en regtvaardigheyt komt af te w^ken^
Qiiatuor enim modis humanura judicium maxime pervertitur,
Timore, cupiditate, odio, Scamore, cap.Gi^atuormodis \\
qu£fi. 3. aquojudex maxime cavere debet. Nam quicunque
aut confanguinitate, aut amicitia, vel hoftili odio, vel inimi-
citiis ducitur, pervertit judicium Chrillij qui eftjuftitia, Sc
frudum illius vertit in amaritudinem damnationis. cap. quicun-
que. éod. cauf.-ocr page 17-

Uet ü ook een kennelijke (dak, dat de kennis en wijsheid van
\'vef/iandj niet alt ijt smet de geleer dheyd ffamengaat. Waarin
fomuD^len de ongeleerde de geleerde overtreffen, foookde erva-
rentheyt leert ^ dat vele luyden uyt haar aangeboren begaaftheyt,
van kennis en verft and,Jonder uyterlijkegeleertheyt tot den hoog-
jien trap van agtbaarheyt en w^fe matigheytgekomen fijn.Dege-
leertheyt ü wel een groet behiilf tot de natuyrlijke w^sheit j en
oeffening van het ver (tand ^ maar daar het ver ft and en bevatte-
lijke kennis niet in is, Jal de geleerdheyt ge^n of iz einig vrugt
doen. Het is dikmaal beter ^ (eid Cicero in oratione pro Ar-
chia j innerlijk wijs te fijn, jon der gele er dheyt ^ als geleer t tefijn
(onder kenms en verftand. Dat ook luyden, dewelke geen Regts-
geleer den fijn tot Regters geftelt mogen werden ^ als Jy maar ken-
nis van faken hebben j leerd ons de Kaifarlijke wet jelve in 1.17.
Cod. dejiidiciis, Quidenimobftaculieft, feid de Kaifar ^ho-
mines qui aliciijus rei peritiam habent, de ea re judicare, quam
fciamus omnes tales homines, per ufum quotidianum jam effe
approbatos, ut -ocr page 18-

tarïs Jan van Hout van den 28. Augufti 1595, het nader be-
wijs van de korte bejchrijvinge der Stad Ley den by my onlangs
uytgegeven pag, 530. mgelijft. Sonder dat men kan [eggen dat
deRégtbank der Stad Leyden oyt anders beßaan heeft, als ten de-
len u\'^t Regtsgeleerden en Regts-oeffeners j en ten delm uyt bur-
gerluyderti en uytdefelve de nutfie, en bequaamße.

Het gene dat ik U Ed. Achtb. op-offer e is van U Ed. Achtb.
eygen doen, en noodfake, een verhandelinge van het dagelijkfe
Regt fo dat by ons werd onderhouden, niet tn een vreemde 3 maar
m ons eygen taal bejc breven. JVaar in jo ik den grond en eygen-ocr page 19-

He«r van Rodorne j in fijn Begin enOorfpronk van de eerfte
Volken van Europe) hoe dat nogtans de Grieken en Latijmn met
veragting van al àeje j en alle andere ^ haar talen Jo gemeen
hebben kannen maken , dat in defelve taal alle kunßen enwe-
tenfchappen befchreven Zijngewordeni (o dat nog huydensdaags
om tot eenige meerder wetenfchap en kennis van faken te ko-
men y van noden ts defelve Talen met groote moeyten ^ koßen j
en tijt verlies, voor af te moeten leeren al eermentot eenïge
faken kan komen. Ontijüijfelijk voortgekomen ujt de albeheer-
fchende magt van defelve over andere bolken, daar by komende
de goede Oefeningen van faken en wetenfchappen^en daar toe de
opgeßelde Scholen, en leer-tucht Plaatfen, daar in fy anderen c~
vertreft hebben j de \'welke metter tijd hetfelve, ook met ver\'
agtinge van het hare ^ hebben aangenomen, en hare Kinderen o-
verge[onden hebben om aldaar de taal te leeren, en meteemnin
wetenfchap en wßsheyt onderregt te \'werden, tot dat daarna,
Jelfs in onfe Landen,gelijke Scholen ^ijn opgeregt.Daar wy met
grote lof van fpreken moeten , niettemin het onfe niet moeten
verwerpen i of verloren laten gaanj en onfe eygen faken, fo niet
moeten veragten, dat men met goeds waand in onfe oogen, dan
hetgeen van buyten komt, en fhuysden honing laten verloren
gaan, om elders metfwaren arbeydtefoeken,hetgernefttyren
bitter IS. Uit welke faak fo wy ons erinneren ^ taftelijk te vinden
is ^ dat fo weinig befcforijvmge van onfe oudheyd overig is, met
daï di weinige onder onfe Voor-ouderen de welke door Jodamge
^oeyten en arbeid tot den trap van wijs hey ten geleertheyt ge-
komen jzijn geweefl , de Griekfe en LatijnJe Jpraak als het
eenigfie middel om tot kennis en wtenfchap te komen, fohoog
geagt hebben, dat Jy feljs niet alleen haar eygen taal met ver-
agting hebben aangefien j maar ook haar eygen faken hebben
verin} äarlooß en voor het merendeel by gebrek van ervaren
heermtil^r s in haar eygen taal, en wetenfchap van eygen fa-
ken, onkundig zijn gebleven en onbe qua am gehouden, haar ey-
gen kennis en wetenfchap van faken, hare nakomelingen met

# gg.

-ocr page 20-

genoegfäme kfchrijving, tot Ie er mg van andere, te kunnen na-
laten. Dat wel door hulp van wij fe en geleerde Mannen onfes
iijdstnde fuyverheytvan onje taal ss bcgmmn her fielt te wer*
den ff0 dat men in onfe eygen taal ook al faken van wjsheyt en we-
ten fchap begint te verhandelen. Dog nog veel en het meeß ge-
breekt aan bequame Luy den die haar tot Leer-meeßers van de
jonge Jeugtwillenlatengebriiyken. Daar van de beqtiaamße
haar (elven om de veragtheyt by de onwetende, en hetweimg
voordeel, haarfilven ontrekken ^ en andere, om de fo verre inge-
drongen misbruyken in dequade manier van lermg, onder defeti-ocr page 21-

het Schoolmeeflerfchap in fodanige t^eirtagtinggekpmen j dat geleerde en wijfe
luyden haar daar niet me willen bemoejen. Hetwelk nogtans anders behoorde
te wefen. Waaromfoudemen dog niet alfo wel een Dujtfs School kannen oprig-
ten , daar men de Kinderen tot den hoogße trap van welfprehentheyd, kennis^
wijsheid, en oefening van verpand en redenkaveling foude kunnen brengen^
als de Latijnen en Gnekzn gedaan hebben ? Geen andere redenen fjnder dan
dat de Latijnfe en Griek fe taal fo veelgea^t fijn , om dat de luyden vandïe
eeniu in haar eygen taal Scholen vampijshep ^ en oeffening vanverßand en.
kennis hebben opgeregt , endealderwijfietot Leermee(ters over de jonge Kin-
deren gefielt hebben, wat waren dog Socï^ies, Plato, Diogenes, Caro,
Ariflotelcs, en andere Wijsgieren anders als Schoolmeefiers ever de jonge Kin-
d eren. Die het fo verre gehragt hebben, dat men hare fchrifcen , en Leringen ift
dejelve tale heeft voortgeplant, en hare tale als een algemene tale is aange»
nomen, en geen tale nevens defelve is geagt geworden , om dat in geen andere
taal fo veel wijshejt en wetenfchap befchreven is , om waar toe te komen , va-ocr page 22-

mijner fchriften y de Dujtfe aanquehelmgen fo ver inde Regts. oefening geka-
men xijn., datfjfommigevandefodanigederveTtbefchamen. Dank^heb dc
naarftigheyt van-dieluyden, die geen tijd nogmoejtenfparen om alles, u^at
daarvanregtis , te onderfoehen ^ voor detvelkemén niet verborgen behoord
te houden. Den Tabbard nog de Muts maakt de Man niet ^ veel zjjnder
die het maar om de naam te doen is, die verder of anders tot de faken niet
doen. Diegene, de welke haar naarßigheyd foeken aan te wenden om haar
wetenfchap diefy inde Scholen geleerd hebben -ocr page 23-

Kort Inhoud, en grondige verdeling
VAN HET

ROOMS-

HOLLAïSIDS-REG\'

HET L Boer,

m hare verdeiini-^

Voornammlijk\'VAn betreut derperfonen

In de verhandeling van Regt dient geweten, wat en van hoedanige j^.

werking en onderfcheid dat regt is. Wat voor-regt, en hoe het ielve D^iel.
byons werd onderhouden : en daar in van den oorfpronk van hét Hol-
lands RLegt, fo in Landftands in\'t gemeen, als der onderfaten faken in \'t
byfonder. Daar in van de eerfte Regters en Regt-bank defer Landen, n.

De Wetten, tot onderhouding van het regt, beftaande in het gebie- u I-
den, toelaten, verbieden, en ftrafïen, zijn van buyten ingevoerr, of
by onfe Hoge Overheid felve gemaakt, of toegelaten, daarom defelve
fijn gefchreven ofongefchre ven, algemeen of byfonder ^ die alle by alle
fonder onderfcheid hoges of lages ftands moeten werden onderhou-
den. Defe fo veel het gemeen aangaat fijn EdiElen, Ordonnamien.Placaten, IV.

Solutien, RefcriptienfApprobatien^Confirmatien^Revocatien^Alteratiriiylnßru^
Bun, Moderatten , AmpUdtien, Interpretatien, Confenten, Amhorifatien, en
diergelijke. En aangaande yder Menfch in\'t byfonder fijn Handyeilen
Privilegief7fPardonnen,RemiJßen, Abolitien, brieven van Légitimâtie^Refpijt
^^ Atterminmie, Suretè des Corps, Benejicien van Inventaris, venia -ocr page 24-

of Vrouwen, Bloedverwanten of vremden\\?/ettïg oi on wettig gebo-
ren , Edelen of Onedelen, Irageboren, Burgeren, of Uitheymen, Gee-
llelijke, of wereldlijke, Mondige of Onmondige.

V I. Het onderfcheid X.w\'^okitnMmnen sn Vrouwen komt uit de ingefchapen
aard, volgens welke het mannelijke geflagt meerder bequaam fijnde
tot faken van verbanden oordcel dan de Vrouwen, en Mannen tôt de
bedieninge van alle ampten-tot beftier van Landftands of andere geme-
ne faken gefehikt zijn, ende getrouwde Vrouwen geheel en al over-
gaan onder de voogdije en beftiering van hare Mans.

VII.-ocr page 25-

I .

tot haar XX. jaar volilagenis, maar na dereke jaren in wettelijke re-
den van weygeren bepaalt is. Defe magt houd op door \'t Huwelijk en
der Kinderen j door handligting j en meerderjarigheid; welke magt cn

•-ocr page 26-

Het IL Boek.

Van het regt der Sahen, en het bekomen van dien ^fo t eel in
enkele Saken beßaat.

I. ^ Akenhmttn de Pcrfonen aangemerkt, en fo veel defelve in hen reg-
Deel. ^3te]ijk onderfcheid denPerfonen werden tegen geileld, zijn of en-
kel, ofveel begrijpende en beherende faken.

Enkele faken werden genomen na haar eigen aard, often opfigt van
het gebruik der felverjna haar eigen aard zijn defelve wederom ichame-
lijk of onlichamelijk. Daar van de lichamelijke wederom zijntilbaar
of ontilbaar, dat is, roerende of onroerende. En onder die der//Wc of
roerende, beweeglijk door haar felven, als fijn Menlchen,Beeften,
Vee } of -ocr page 27-

het Vidcn in de Noord en Zuyder Zee toe alle Vifiêrs der aanpalende
Landen, maar in de Stromen cn andere Wateren komt het regt van met
netten te viffen het gemene Land toe, en die het regt daar van byver-
pagting verkrijgen, blijvende alleen de vryigheid van metten Hengel-
roede over al te mogen viflen.

Al ander ongeëigeïid Ademloos goed komt onder den eigendom
van de geen die het eerft aanflaan. Als fijn de onbekende Landen in de
Zee, verlaten en weg gewerpen goederen, Geld dat te grabbel werd ge-
fmeten, het geen de Zee uitbaat felven opwerpt, denaren roof der
vyanden, Verborgen Schatten die op en in het fijne gevonden werden: an-
dere komen den Grond-eigenaar lialf toe.

Door natrek^hj aanwas verkrijgt men de aanwaflen in de Rivieren IV.
ten wederfijden, fo ver men die met een mis-wagen mag berijden, of
van fijn Land gaande met fijn fwaard kan bereyken.

Doox- natrekt by (aaks gevolg verkijgt men het geen op onfen grond V.
gebouwd, gefaayt, of geplant werd, en \'t geen uyt verfcheide itoffen
by gedaantgeving vermengt werd, komt den gedaantgever toe, be-
houdens vergoeding van des anders toegedane ftoffe.

Onder faaks gevolg behoort mede het verkrijgen van de vrugten van Vl.
een anders goed, ter goeder trouwen als fijne befeten.

Het goed \'twelk airede by een ander is beheerlcht en hem toebe-
hoord 5 kan niet anders verkregen werden als by willige overgift en le-
vering des vorigen Eigenaars, het welk van tilbaar goed onder de hand
gefchied, maar van ontilbaar en onroerend goed, niet anders als byop-
dragt voor \'t Geregt van de plaats daar \'t goed leid. So nogtans dat het
^elve niet beftaat als van de gene die des magtig xijnj\'t zy dat het by haar
lelve of door haar gemagtigde, aan ons of onfe gemagtigde gefchied.

By Seßt-regt verkrijgt men het regt en eigendom tot enig goed, door VÏH.
het befit van \'t felve ter goeder trouwen, en onbelct een derdendeel
van honderd\'Jaren gehad.

-ocr page 28-

X,-ocr page 29-

anders gaat het felve by verfterf gelijk al andere onleen goed, ten tat
by de uingift \'t felve was bepaalt. Dog by verkoping behoud den Heer
het regt van naafting, en telken verandering moet denvolgenden(fulks
ook by verkoping) daar in verlijd werden, en daar van Betalen de Hof- XVI,
regten, en Heer-gewaden 5 by de Brieven van uitgift uitgedrukt, de
welke volgens Cofluyme met een fekeren penning werden afgekoft, of
anders fodaar geen fekere Heer gewaden uitgedrukt zijn fo betaalt
rnen boven de Hof regten, voor een groot Leen, het welk hoog ende
laag Regts gebied in fig begrijpt, en voor een midddelbaar Leen, wel-
kers jaarlijks inkomen is boven de tien ende beneden de dertig gulden, XVII.
eens tien guldens, en voor een klein Leen dat boven de tien guldens
\'s jaars niet inkomen heeft, een jaar Renten. Werd verloren door faaks
ondergang, door verjaring, door onderlinge quijting, door verbeur-
te , verluim , en gebrek van een regten Leen-volger.

Onder Erf-togt werden ook gerekent de geeftelijke Proven oi Pr^- XVIÏl.
benden, van ouds tot geeflelijke dienften opgefteld, by de naafte van
de afkomelingen , door een begiftigde Befitter telken verval uit te
voeren, daar van huidendaags met den herftelden Gods-dienfl:, (blij-
vende de gifte en het befit) de verdere dienften ophouden.

JVIinder geregtigheid van gebrekelijken eigendom als togt, is dienß- XIX-
baarheid, dat is, regt om y ets boven ofte buyten \'t gemene regt te doen,
of verbieden op eens anders grond of getimmer te, tot voor deel van *t
fijne: te verkrijgen door beding, of Befit-regtby verjaring fonder ge- -ocr page 30-

Het III. Boek.

Vm vsdbegrijpende Sahen en het bekomen van dien,
by uitterfie wil ofVerfierf-regt.

I. T TEcI begrijpende faken beftaan inBoedel-regt en defTelfs behering,
Deel. V verkregen werd onder Ervenis by uitterfte wil of rfr/fr/. By
Ervenis verkrijgt men niet alleen het waar befit van des overledens
goed, maar ook van deflelfs in en uitfchuld.

n. Uitterfie wil IS Qcn opentlijkevcrklaring van\'tgund dat yemand wil
dat van of met fijn goed fal gefchieden, het fy by tefiament, dat is, vol-
le Erf-fiéllinge, of by Codicille daar by alleen yets werd gemaakt of
befproken fonder gevolg van Ervenis. Ändere is mondeling, zndeifchrif-
rt/^\'^ffingefteldjvoor Notaris en twee bejaarde Getuigen, of voor den
Secretaris of Geheimfchrijver en twee van\'t Geregt van de plaats daar
\'t gefchied. Daar van werden uitgefondert de uitterfie willen van
d\'Ouders onder hare Kinderen, of ten behoeve van den Armen ge-
maakt, die by enkelgefchrift, en de uitterfte willen by tijde van Peft:,
onder den Huis-luiden, of by Kvijgs-luiden in den Oorlog gemaakt,
de welke alleen voor twee Getuigen fonder fchrift beftaan kunnen.
Ten\'waar defelve op gelijke wyfe dat die gemaakt fijn, waren weerroe-
pen, het fy by opentlijke vernietiging, of by ftilfwygende door een la-
ter uitterfte wil in tegendeel van dien gemaakt.

III. Uitterfte willen mogen gemaakt werden by alle die fulks by de
Wetten niet en is verboden, als fijnMans perfoonen beneden de 14. en-
de Dogters beneden de 12. Jaren. Dieby de Vyanden overlopen, die
byde Gods-huifen werden onderhouden, volgensHand-veft aan haar
vergunt. Van alle goederen, en van wie men wil, uitbefondert aan Oe-
verlopers , Ballingen en Banditen, Overwonne Baftarden y Voogden,
Curateurs, en Adminiftrateurs, Kloofters, Geeftelijke Vei^aderin-
gen, en verboden Collégien, Paus ge finde geordende Notariflen, by
het teftament voor haar gemaakt, Man en Vrouw buyten het Kints-
gedeelt van een der Voor-Kinderen,
JV. Tot Erfgenamen mag men ftellen wie men wil, en fo veel men wil,
die naar regten; niet verboden is by uitterfte wil te mogen ontfangen,
in\'t geheel of voor feker gedeelte, Onder de welke kinderen en Ou^
der«, mitsgaders Broeders en Sufters, ( by feker geval ) voor feker ge-
deelte moeten gekent werden, en niet als om wettige reden kunnen
onterft of voor by gedaan werden.

V. Het feker gedeelte, anders legitime portie,àz^x in dc Kinderen,Ouder»

Il i\'

lüi

-ocr page 31-

of Broeders cn Sufters ( by feker geval ) tot Erfgenamen moeten
werden geftelt, is inde Ouders en Kinders min dan vijfin getal , en in
de Broeders en Sufters, (by de Erflating aan oneerlijke in haar plaats)
een derdendeel, en in meer dan vier Kinders de helft van \'t geen fy an-
ders by verfterf fouden hebben gehad5daar in gerekent werd het geen fy
te voren uit den Boedel van den Overleden eenigfints hebben genoten-

Erfiating anders-ocr page 32-

kent, voor -ocr page 33-

pkats heeft In ongeh\'jke leden, de welke volgens de Peline. Ordonn. an,
2-8.ook in ongehjke leden plaatsheeften daar in onbepaalt is. Beyde tot
Broeders enSufters Kinds-kinderen, en Omen en Moeyen Kinderen,
buiten dewelke die in gelijke leden even na fijn, gelijk en hooft voor
hooft moeten erven, en in ongelijke leden de naafte voorgaat met uit-
fluytinge van alle andere. Tot uitvinding van welke naderheid, de
ïnaagtalen en leden van dien opgetelt moeten werden, inde regte op
en nedergaande lijn van de een geboorte tot de ander, op of neder-
gaande , van den Overleden ,tot deflelfs naafte Erfgenamen. Maar in de
Zijd-magen met een kromme ,ofovergaande dobbele lijn en tellinge,
eerft van den Overleden opgaande tot de gemene ftam die hem en fij-
ne Magen heeft voortgebragt, en van daar weder lij deling nederda-
lende, tot de gene die fijn naafte Maag in\'t leven is, volgens delen
Stok-Regel: Jfloe veel perfonen \'van d\'een tot d^ ander, fo veel leden, uithefon-\'
dert een die niet mede telt.

De Kinderen of Kinds-kinderen t\'famen ervende moeten tot gelijk. XY.
ftellinge voor alle delinge in brengen, of werd haar afgekort, het gene
fy of haar Oudersten Huwelijk gaande, of anderfints voor, of na van
eenige merkelijke waarde hebben genoten.

HET IV. Boek.

VanVerhintenis en onderhandeling, \'bj onfchuld ,/ö in^gcmene,
als lijfjlraffelijke Saken,

, en het regt op eenig Perfoon om van hem yets te ge-
nieten, komt voort uit toefegging of onevenheid.-ocr page 34-

fehlet en voor en door fig felven, ofvoor of door een ander, als Kin-
deren,Dienaars,Laft-en Bevel-hebbers: ten laften vanfich felven, mag de-
felve gefchiedenby een yder die fulx niet uit onbequaamifeid belet, of
anderlints verboden werd, ais dolle, malle Menfchen, en Jonge Kinde-
ren , of andere Stads of Hofs Kinderen, en boven Kintfe Minderjarige
londer toeiland van haar Voogden. En datyan allerhande faken daar

III.-ocr page 35-

baar, of weegbaar is, aan yemand werd overgegeven, teverbruyfcen
mee fbdanigeii fin, dat den Ontfanger op fekere tijd, of anders tot ver-
maning fo veel van gelijke {lag en waarde weder geeft« Waaronder
de Geldlsning de voornaamfte foortis, dewelke gelijk alle ander Ver-
bruik-Leen uit fijn eygen aard weldadig is, foo dat men daar voor niet
geniet, ten fy fulks uitdruklijk werd bedongen.

Het genot of ge win van uitgeleend geld werd genaamthet VIL
welk, op dat niet al te hoog gefchat werde, van tijd tot tijd jegens het
gebruik gejuft is.eerft jegens agt ten hondert, daar na tegen den penning
feftien, daar na tegen den penning twintig, en eindlijk vijf-en-twintig
in\'t jaar, welk gewin ook fonder beding begint te lopen van het geen
dat wettelijk genaamt zijnde niet betaalt werd, item van makingen
en befwaarde Erflpeniflen, en Kufting-penningen vangekofteHuifen
en Landen.

Van welke gemene loop van Intreft uitgefondert werden dc bank VIIL
van Lening, of Lombard, Bodemerije en Geld-lening op den Bodem
van het Schip, en Afwmtte, dat is, verfekerheid van behouden Koop-
waren. Daar van de gene om de grote onkoften die daar op vallen, de
defe om het gevaar van de Zee en roof van de Vyanden, die fyt\'haren
laften nemen, werd toegelaten, twaalf, feftien, twintig, en meerder
ten hondert in \'t Jaar te bedingen.

Bruyk^leen is alleen van feker goed dat in wefen blijft, fonder ge-
win , mits dat het felve onverargerd gegeven werd.

Bewaargevingxs een handeling daar by eens anders goed voor niet te
bewaren werd aangenomen. Daar naaft aankomen onder regt-le

3ende intreft, of onwillige die

oon werd aangenomen, en de
it wérden, de defe niet, als na

gewillige tot voorkominge van lo

yemand by provtße by den Regter werd opgeleid, anderefequeßratie.

daar van de gene om niet, de defe om
genct\'allen tijden mag wederom geëifc

^^p^^^\'^efiegting van de faak en onder Borg-togt.

^rprfXpT^^^\'-ocr page 36-

mag verleden werden, andere van dit of dat Huis of Land in \'t byfon-
der 5 anders Speciaal Hjpotheeq, het welk niet als voor den Geregte van
de plaats daar het goed leid, beide onder\'t Zegel van de plaats j en
mits betalende den 40. penning van de fchuld, fo die in\'t byfonder
werd veronderpand 5 beftaan mag.

XIII. Pand of onderfèttinge mag gefchieden van en op alle goed, dat en
voorfb veel den onderfetter toekomt. Daar van de ftilfwygende anders
legale enby de Wet geveftigde verbanden, de welke vericheiden zijn,
als zijn het Gemene Land, voor de gemene fchattingen en omflagen:
Doodfchulden, Schulden uit Voogdye van Wees-kinderen, en dierge-
lijke, in kragt en uitwerking benevens de byfondere onderfettingen, elk
naar fijn tijd, en ordre voor alle andere byuitwinninge van het felve
goed betaak werden, en van jonger tyd, voorgang regt hebben voor de
algemene verbanden die ouder van tijd en verly zijn, Uitbefondert
t\'x^mfteldam daar geen onderfcheid tuflchen generaalen fpeciaal ver-
band gemaakt werd, m aar defelve van een en gelij ke kragt zij n.

Verband van roerend goed yoor Notaris en twe Getuigen, of an-
ders voor drie Getuigen bekragtigd , heeft gelijk regt op roerend
als byfondere onderfetting op onroerend goed, dat het benevens, de-
lelve\'elk naar fijn ouderdom voor alle andere Hand-fchriften en lo-
pende fchulden, uit het felve roerende goed by uitwinning moet be-
taalt werden.

Een handeling of ovèrkonlfivan^fw?? om geven, geven om doen,doen.
omgeven, doen owi doen, kunnen njedè fonder overgang van de faak niep
beitaan.

Geven om geven van enkele faken Werd ruiling genoemt,dog de ande-
re drie fborten hebben geen byfondere naam in regten: daar in een diib-
beld verband is, dat voldaan moet wérden^ \'t geen bedongen en toege-
feid is, of het geen gegeven is, weder gegeven moet werden , fo daar
op door verfuimof nalatigheid niet volgt het geeri belooft is : gelijk in^
alle andere handelingen het gene tegens regt, om een oneerlijke faak,
uitvrefe of dwang, ionder fchuld,ofte over werd gegeven, wederom
mag geëifcht werden.

. SchrtfUijke overkomft is de welke alleen door het fchrift werd bekrag-

° tigd door Schepenen kenniflen, verband Brieven door Notaris en Ge-
tuigen , ook door enkele Handfchritt by den Toefegger geteikent,daar
door den felven kragdijk werd verbonden : Sonder dat hy tegens defel-
ve, als met volle bev^rijs daar van aanllonds kan blijken, mag werden ge-
hoort,. anders werd hy uit fijn Hand-fchriftby voor-oordeel verwefen»

Gewille—

-ocr page 37-

Gewtlïekeurde verhintenis^h de welke tuficlien twe .perfonen ten weder- XVÏ.
fijden ter goeder trouwen gefchied, fonder dat daar toe iaaks overgang,
ofte fchrift tot het beikan van defelve van noden is. als zijn Koop,
Huyr, Maatfchap of Gemeenfchap, Trouw-belohen en Laft-geving.

Koop beflaat uitwederfijdfe toeftantvande verkofteengekoftefaakXVIÏ.
om fekeren prijs en Koop-fchat, maar werd het verkoftegoed den Ko-
per niet eigen voor dat de Koop-penningen zijn betaalt, alwaart datter
levering op gevolgd was, ten waar de Koop op dag gefchied v/as, en
den Verkoper het credijt van den Koper gevo gd had, met hem tijd
van betaling te geven : (onder het welk hy eigenaar van het goed blijft,
tot dat de penningen fijn betaalt, al was het in een derde hand geko-
men , daar het den Verkoper t\'allen tijden mag vervolgen, dog is het
felve vervolg-regt in verfcheide tijden binnen fekere tijd bepaalt.

Kooys gevolg is voile en vrye levering by overgift, of opdragt van XVIII.
het yerkofte, daar onder verftaanwerdw^«\'«^ van alle namaningfon-
derling op onroerende goederen, daarvoor veeltijds borg bedongen
werd 3 en op fommige plaatfen den Verkoper ook fonder beding gehou-
den is, dat men Waarborg noemt: En fo hy des onmagtig is, wer d het
goed by decreet gelevert, en by preferentie van alle laften gefuiverd.

Indien het verkofte enig heimelijk gebrek heeft, dalarom het den
Koper foude gelaten hebben indien hy\'t gewetenhad, mag het den
Koper wraken.

Onder den vollen eigendom behoort ook de juifte levering van het
uitgedrukte gewigt en maat, ten waar het goed by den hoop fonder
maat verkoft was, welke C/^^ji^e in verkofte Landen dieby deMergen
of fes hondert Rijnlantfe roeden verkoft werden , benevens het uit-
«Irukken van fekere maat gefteld, met defe woorden: dog by den hoopfon-
^r maat, ^c. geen weder plaats heeft als tot vijftig roeden, in kleine

^^Wcen van minder gedeelte na het aandeel.

ï^oop bekoord naaßin? het fy datdefelvejiitbeding,of ftil- XlA.
voorkomt.

«Pr-ocr page 38-

Hoedanig regt ook hebben de Schuldenaars by verkopinge van de in-
fchuld, tot haren laften, om een minder fom als iy fchulaig zijn, gedaan.

XX. Wyders mogen alle bedingen in koop beftaan die eerlijk en by de
Wetten onverboden zijn; maar was yemandover de helft bedrogen,
foude daar van herftellinge mogen verfoeken, ol was de koop in een
dronken gelag gefchied, mag ten platten Lande de Koop binnen 24.
uyren daar afgegaan werden.

XXI. Huyr is een wederfijdfe onderhandeling daar by het gebruik van een
faak, of dienft van enig werk, of doen voor een fekeren penning, werd
toegefeid.

Het gebruik van faken beftaat meeft in Woon-huifen en Landen,
die voor enige jaren werden verhuyrt, welken tij duit zijnde, ook de
de Huyr uit is.

XXII. Huyr van werk ofdienftbeftaat in het werk of dienft van Menfchen,
of van Beeften, voor feker gewin aangenomen.

XXIIL Maatjchap is overkomfte van gemeenfchap van goed of dienft met
meining om winft daar mede te doen , het fy van alle goed, of van
feker goed in het byfonder, ook wel van fekere handehngenKoop-
manfchap, het fy uitdrukkelijk offtilwijgend. Gelijk als by het Hu-
welijken fonder Huwelijxe Voorwaarden, daar door ftilwijgend tuf-
fchen Man en Vrouw alle Goederen gemeen werden, fonder onder-
Icheid, fo wei in het twede of verder, als in het eerfte Huwelijk, ook
in fchulden voor \'t aangaan van het Huwelijk gemaakt, fo die ftaande
\'t felve Huwelijk werden gevordert. Uitbefondert Leenroerige enfidei
^ommißa]re, dat is, verbonde goederen, die in geen gemeenfchap komen;

De winft of verlies werd genoten cn gedragen na aandeel van het
geenyemand in de gemeenfchap heeft, of anders voor fodanig deel als
by het beding is uitgedrukt.

De gemeenfchap houd op met deinbedongentijdofandersmetde
dood van den deel.genoot,fo ook tuflchen Man enVrouw by het fchey-
den van\'t Huwelijk.

XXIV HtiweliikCe Foorwaarden, zijn bedingen voor banden van Huwelijk,
daar by men van de Land-gemene gemeenfchap tuflchenMan enVrouw
fo veel afgaat als men wil: \'twelk feer nau genomen werd, fo dat in
het geen daar in de gemeenfchap niet uitdrukkelijk is uitgefloten, ver-
ftaan werd de gemeenfchap plaats te hebben: So dat de gemeenfchap
van goed uitgefloten zijnde, evenwel blijft gemeenfchap van winft en
ftaande Huw elijk te vervallen, daar in de Vrouwen een Voor-regt heb-
l?en, dat fy haar vrye Keur bedingen mogen, of fy de gemeenfchap van

winft

-ocr page 39-

winft of verlies by \'tfcheiden van\'t Huwelijk verkiefen willen , dun
niet, dog gemeenfchap van goed, winft en verlies uitgefloten zijnde,
bly ven de Vrouwen verbonden voor de helft van de Ichulden tot on-
derhoud van de Huishouding gemaakt.

By Voorwaarden mag men io veel tot voordeel bedingen als men
wil, behalven in het twede Huwelijk daar Voor-kinderen zijn jin wel-
ken geval men niet meer by overkomft, uitterfte wil, of anderfints
mag genieten als een het minfte Kints gedeelte. Voorwaarden die
kragt van uitterfte wil hebben, moeten ook gelijk als uitterfte willen
verleden werden, en kunnen niet als by uitterfte wil met beiderbe-
wilging en volherding ten einde toe , gebroken werden,

Trouw-belofcen, zijn een onderlinge toefegging van een toekomend XXV.
Huwelijk, van fodane kragt, dat den Onwillige van beide tot het vol-
trekken van die kan werden gedwongen. Ten waar by wettelijke reden
van berouw en vernietiging had, ter befcheidenheid van den Regter,
of dat een Minderjarige die fig felve niet kragtelijk verbinden kan, hem
met fijn Minderjarigheid wilde behelpen.

Onder de wettelijke reden in de Minderjarige, werden gehou-
den , de gehoorfaamheid aan de weigerende Ouders, fonder kennis en
in weerwil van de welke de beloften waren aangegaan. 11. Onmagt
van fijn fchulden te kunnen betalen, die aan een Dogter een groote fom
ten Huwelijk belooft had. III. Verloop met een derde hangende de
beloften. IV. Onbequaamheid tot voorteeling. V. Komen defelve tc
vervallen door verjaringe van twe Jaren verloop, nadat een Jongman
behoorlijk aangemaant zijnde, in gebreke is gebleven fijn belofte te
voldoen.

Lafl.geving, is volmagt, daar by yemand eenige laft omyets voor een XXVI.
^deruit te voeren ,voor niet aan neemt. Is algemeen van alle faken, oi
b^r -ocr page 40-

Ajfignatie, is een enkele ovenvijfinge, op des Schuldenaars Schulde-
naar.

XXVIII. Verbintenis by overkomfl: gelijk, gefchied by onderwind van eens
anders faken, het welk yemand iHlfwijgende verbmd in defelve faken
te doen , al wat in redelijkheid daar toe vereifcht werd.

XXIX. Daar onder mede gerekent werd gemeenfchaps deyling, uit gelij-
kenis van maatfchap , Erffcheidinge van mede Ervenis , oFt\'lameii-
belending, anders grond-fchaarding.

Gemeenfchaaps deyling, ofErffcheiding van mede Ervenis, gefchied
by ftukken, of delen, in \'t gunt by Hukken deylbaar is. Anders by ver-
hoging en aan de meeftbiedende, of by Helling te geef of neem, daar
in den oudften delen fteld, en dejongfte kieft.

Grendfchaarding gefchied in de lengte van de Zee-kant , of de Rivier
af te beginnen.

XXX.-ocr page 41-

m de wil voor de daad werd aangenomen, en daar aan fcliuldig\'wer-
den gehouden die van het verraad wetende \'t felve niet hebben on--
dekt. Daar van de gemene ilraf is het Swaard , ten waar de omftandig-
heid de faak verfwaarde, tot Vierendelen , Rabraken, Branden, Wor-
gen : of verminderde in Geeflelen, Brand-merken, Bannen, 6cc.

Minder foort is Kerk-roof^ die met den hals geftraft werd, en Land
diefie in de Gemene lands, Stad of Arme Bcurfe begaan , by die ge-
ne die defelve was toevertrouwt, Knevelery en af-perfing van Schat-
ting , buyten laft en boven \'t geen daar op de luiden fi)n gefield, Corrup-
tie en omkoop in regt en geregtigheid, en diergelijke, de welke met
gemene Lijfftraf, Bannen, verbeurte van Ampten en Bedieningen, en-ocr page 42-

Ommaagding, de Welke met de Dogter te trouwen, of anderfints met
geld ter befcheidenheid gebeterd werd. Overfpdcn onteering van eens
anders Egt-genoot, dat met eerloosheid en verbeurte van alle Amp-
ten en bedieningen boven een geld-boete beregt werd, boven vergoe-
ding , van de Befchadigde tegen den Overfpeler, tot fcheiding van het
Huwelijk, of andere vergoeding

Bloed-fchande, is, vermenging van t we perfonen die om te na Maag-
fchap niet trouwen mogen , dat volgens het gevoelen van fommige
fwaarder als Overfpel moet geftraft werden.

Sodomie, is verkeerde en onmenfchelijke vermenging, het welk fwaar
geftrafc werd.

XXXVIII» Misdaad tegens of in het goed is Diefte, dat is, een heimelijke en be-
driegelijke aanhouding van eens anders goed. Andere enkele diefte, de
welke voor de eerfte reis met Geeflelen en Bannen, voor de twede maai
met Geeflelen, Bannen en Brand-merken, en ten derde maal verdub-
beld , met de Galg beregt werd. Andere met geweld vermengd, als
Roof, Huis-braak, Koey, Paard en Schape Diefte, de welke ten eer-
ft:en metter dood geftraft werd
XXXXI. Verbintenis uit faakgelijk, als misdaad, komt voor door het doen van
de gene diewy in onfe magt of dienft hebben, of door fchade die een
ander uit en door ons goed komt te lijden, tot vergoeding van de fcha-
de , maar niet tot flraf. Hoedanig gehouden is den Huis-heer , uit
wiens Huis yets werd geworpen of genoten dat yemand fchade doet,
een Schipper of Herbergier, voorde fchade, die de luiden aanhaar
aangenomen goed, komen te lijden, een Eigenaar voor de fchade by
fijn Beeften yemand aangedaan, en diergelijken.

Alle Verbintenis vergaat en eindigt door voldoening van de fchuld,
het fy dele)ve gefchied by betaling^ oïCompenfatie^ dat is, wederfijdfe
vergelijkingevanhetgeen den Schuld-eiflcher daar tegen fchuldigis.
Item door quijtfchelding , verjaring, en fchiild-vernien\'ing.

Yemand de welke vreeft overvallen te werden van fijn Schuld-eif^
fchers, heeft defe behulp-middelen daar uit hy boven vermogen niet en
kan geperft werden, als Boedel-ocr page 43-

Die in de onderhandelinggroflijkmisleid en bedrogen werd, magXLIt
daar tegen binnen vier jaren herßeüinge verfoeken, de welke hem van
de Hooge-Overheid verleent werd met committimus^ dat is, op nader on-
derfoek van den dagelijkfen Regter.-ocr page 44-

ÏV. Andere zijn die de faak voorde AanleggersenVerweerdersbedie-
nen,als zijn Advocaten, Procnreurs, Deur\'waarders, en Geregts-boden..

Advocaten of Regts voorfpraken zijn, die eens anders pleit-iaken vol-
gens het gene Regt is, by monde, of by gefchrift beweren, en daar toe
na gedaan onderfoek bequaam geoordeeld zijn.

Dele hebben tot haren dienft een Procureur of Taalman , die het
dingtaal houd, en de voortgang van de faak in al de delen van \'t geding
■waarneemt. De welke in de Steden en ten platten Lande,tot feker ge-
tal toe werden aangenomen, en aldaar ook de bewering van de gehele
faak waar nemen, als in faken van gewigt, daar in fy een Advo-ocr page 45-

Uit de-ocr page 46-

ten de perßon, mag een yder fijn goed vervolgen daar Iiy het vind, en
moet een Veriïoper de verkofte faak tegèns allen aantaal vryen en wa-
ren voor dien Regter daar denKopergemoeit werd, gelijk ook de la-
ken rakende befit van erffeni?, maken en leveren van Staar eninventansy
Voogdy en bewind , geflegt werden ter plaatfe daar het iferf-huisis
gevallen, of het bewind gedaan is.

Daaronder behoren faken van Gemeen-lands Middelenjdeweikeme-
de fonder aanfehouw van perfonen voor een byfonderen Regter beflegt
werden. So ook plagten de Geeftelijkefaken, by ons verwurpen en
tot de gemene Vierfchaar gebragt te werden: Item\'Leen-roerige faken
die mede een byfonderen Regter, en Regts-gebied hebben-

XI.-ocr page 47-

ede default werden afgedaan. Daar tegens den Gebrekigen intijds
werd toegelaten fijn verfchoning van ongelegentheid te doen.

Den Gedaagde ten dage dienende verfchijnende, moet den Eyffcher XV.
tesens hem ey fch doen, daar in fekere manier van inftelling gebruy ke-
hjk, gevolgd werd, of werd by cofnvaruit van de faak verlleken, en den
Gedaagde ontflagen.

Tegens den eyfch van den Aanlegger mag den Gedaagde ultftel en XVI.
\'dag van beraad verfoeken,ten waar in al te kleyne faken, die ftaande rolle
moeten werden afgedaan : welke uitftel en tijd van beraad op elk ter-
mijn vergund werd, daar by yets nieuws werd ingbrap?t.

Voor het antwoord van den Gedaagde moet hy wel letten of hy geenXVïf.
verfet of exceptie, tot afwijking van den Regter, tot verder uitllel, of
vernietiging van de faak heeft hy te brengen. Daarvan de uitfteliing en
vernietigende exceptien te geltjk en benevens het antwoord moeten
voorgewend werden. Dog de afwijkende moeten voor het antwoord
ingebragt werden, en is een Regel dat onder de afwijkende en vernie-
tigende driederhandc foorten zijn, daarby den voortgang van de faak
werd gefchorft, en daar op alvorens Regt gedaan moet werden: na-
mtnxXiyk Renvoy, dat is, overwijfingaan den dagelijkfen Regter j litis-
pendentie, dat is, dat de faak voor een anderen Regter bank- vafi; is, cn
litisfinita, dat is, dat dc faak by voorgaande afgedaan. Alle ander verfet
kan den voortgang van de fiak niet fchorfen maar werd te gelijk met
het antwoord voorgefteld.

So den Gedaagde in tegendeel mede yet van den Eyflcher te eyflchen XVIIL
heeft, mag hy voor het antwoord reconventie, dat is, weder aantaal doen,
en voorts antwoordende op den eifch van den Aanlegger,gaan beyde de^-
felve faken te gelijk voort. Anders fo het na het antwoord werd inge-
^i\'agt, kan het den voortgang van de eerft aangeleyde faak niet fluy ten.
r^r^ Gedaagde antwoordende,werd de faak voort by eyfch,antwoord, XIX,
fcheJf-ocr page 48-

Daar onder ook aangenomen werden oude Leggers, een getekent
handfchrift tegen den Schrijver, Koop-luydenRegifters met Ede ge-
iteriit in faken de Koopmanlchap betreffende, Makelaars aanteikeiiin-
gen, Kerf-ilokken, Schrift aan de W and.

Bewijs bj Getuygen beilaat inde verklaring van twe of meer geloof-
waardige Getuygen van haar fekere kennis en wetenfchap, met Ede
bevefligd.

• XXr* Buyten Getuygen kan ook bewijs gedaan werden, hyconfejpe enbe-
wefen beiicntenis van den Schuld-pligtige, voor \'t Geregt of buyten
regt ia tegenwoordigheid van denTegendinger met volkomen kennis
gefchied.

Daar toe mede behoord deoculaire infpeBie^ en aanwijfing, op de
plaats en grond, in faken daar over erf-fcheidinge en grond-fchaar-
ding gedongen werd.

XXIL-ocr page 49-

^ppel en Hoger beroep moet binnen de tien dagen naar het wijfen XXV,
van het vonnis aanoetekent, en binnen de twintig dagen daar na ver-
volgt werden,welken tijd verlopen zijnde,ligtelijk werd verfchoont,en
den Verfoeker daar tegens herfteld.

Andere is ^ppel met de CUufuh van inhibitie, dat is, verbod van fchor-
fing van de uitwinning, andere Reformatie, dat is, enkeleherfmning,.
daar toe geen fchorfing van noden is. Daar onder ook behoort reduBte,
dat is. Hoger beroep van een uitfpraak Arbiters enKeur-regters,
gefchied met trappen van de Steden en Dorpen tot het Hof, ten waar
de Dorpen eerft hetfeggen van Welboren-Mannen wilden horen,
daar fy onder behoren, en van het Hof, tot den Hogen Raad, en van
daar in Revifie.

Van alle Vonniflen mag hoger beroepen werden , uitbefonderd van
Provißen cn voor-oordelen , die ten definitive, dat is, by eynd-oordeel
kunnen werden herfteld. Van geen liifftraflijke faken op de bekentenis
van den Scbuldpligtigen gewefen. Van geen faken iu manier van Cor-
reüie en Vaderlijke kaftijding by Politijque Overheid gewefen. Van
geenPagters ofGemeen-lands laken,, van geen faken uit de Steden
beneden de vijftig, en Dorpen beneden de twintig guldens. Daar in
Gemeenlands faken, en tegen de Vonniflen van de grote Steden ter
fomme van :^oo.guld. van de andere befloten Steden tot i yo. op de Dor-
pen van Baljuw en Mannen tot 60. en van Schepenen tot 40. gulden,
en van het Hof tot 8qo. guld. geen inhibitie, dat is verbod van uitwin-
ning werd verleend.

Alle Vonniflen daar van binnens tijds niet Hoger en werd beroepen. XXVL
mogen binnen \'sjaars of anders by nieuwe letteren van executie loi de
dertig jaren toe ter uitwinning geleid werden by fommatie, renovatie, en
^f^tvtjfinge van goederen te 24. uyren,of by weigering of gebrek van dien
de-ocr page 50-

XXVII De aanklagt van de mifdaden Wérd by dc Baijuwen in de naam van de
Hoge Overheid aangeleid en uitgevoerd. By gevangenis, ib den Mis-
dader te vinden is, io niet, by openbare inroeping, een, twe j drie ,ea
vierde werf, ter fchuld en fb\'afïe.

So de Befchuldigde in hegtenis is, of in geroepen te voorfchijn
komt, werd om de Misdaad, ordinarie, dat is, op de gemene manier
van aanleggen, of exiraordinarie, op de bekentenis van den Beichul-
digde regt gevorderd fo men daar toe kan komen, dat van fodanige
kragt is, dat hy van het vonnis niet hoger beroepen mag.

XXVIII.-ocr page 51-

andere tot onderhoud van Sluifen, Dijken, Molens, Bruggen, See.
om geflagen, werden by panding op dubbel gewin, en daar op gevolg-
de ichatting ingevorderd na Dijkregt, daar tegen wederom indien
te onregt ofte hoog gepand werd, mits ondertufichen voldoendejpand-
kering mag werden gedaan.

_ Het onderhoud van gemene Wegen, Kaden, Dammen, Wate- XXXI.
ringen, en Sloten, werden jaarlijks met een 6Vöe«/enfijn Kroos-hcim-
raden, of Polder-meeflerèn, by eerfle, twede, derde fchouw, en
eintlijke befleding op fekere boete beregt, hetwelk mede op dubbel
gewin by den Schout werd uitgeleid, en by panding als voren
werden uitgewonnen. En is\'t d^at het werk ongeheerd gebleven is, of
anderfintsonfeker is wie het maken moer, werd het verfchil by Zc-
ventuyg, datfijn feven van de naaftgelanden, daar over wetlijk geroe-
pen, beflegt.

De gemene laken, na dat die over en weder met haar gewoonlijke
dingtalen, voldient fijn, en in regten geconcludeert is, werden die fo
in regten beftaan mondeling bepleyt indien daar vande planoen fon-
der verder onderfoek kan werden geoordeelt, anders indien nader on-
derfoek van noden is, werden defelve belchrevenbyMemorien en Ad-
vertifTementen van Regten^ maar de faken die in feyten beftaan, wer-
den befchreven by eyfch, antwoord, repljq^ endupljq. en indien dat-
ter getuygen moeten werden gehoord by Reprochen en Salvatien^
En in Materie van Rekening fchrijft men by debat. Contra debat,
Solutien en Superfolutien.

Het Regts-gebied over het Jagt-bedrijf werd geoefïent by den XXXII
Hout-vefter en Meefter-knapen toe drie in getal, twe maal desjaars,
in Mey en in Oótober, by kort regt fonder trein van procederen, wij-

—-ocr page 52-

A F E L

E N

BLADWYSE

DER

D E E L E N.

Het I. B o E K.

Ded. Fan Regt y en defelfs werking, en onderfcheid.
Van den Oorfpronkjvan het Regt van V Lands Overheden in Land-

jland fa\\en y van Regters en Regthanken,.
Van Wetten.

Van de-magt der Overheden in\'\'tgeven der Wetten.
Van den jland en onderfcheid der Perfoonen.
Van Mannen en Vrouwen , en der felver regtlijk onderfcheid.
Van Maagfchap ofverwandfchap,van wettig en onwettiggeboornen.^z
Van Maagtaai.-ocr page 53-

IV., Van V hefbomen van ejgendom do or natrehjn aan was.-ocr page 54-

X V. Vitn het verßerfm den grond van het Aasdoms en Schependoms-regt

in t gemeen.-ocr page 55-

XXXIII.

Van Hoogfie Magtfchending, als Primen moord, Vdshejd, Kerh^-
roof, gemaakte Diene, C^\'c.-ocr page 56-

Van bewijs hujten getuigen, by conjejfie \'Cn oculair e infpeBie^ 60 5
Van halve preuven by prdfumptie en eed fweren.-ocr page 57-

-ocr page 58-

\'m

f ■

-ocr page 59-

[i/^titti-)-ocr page 60-

Pag. I,

ROOMS

HOLLANDS REGT.

HET EERSTE BOEK.

HET I. DEEL.
Van Regt, en deflelfs werking en onderfcheit.

9- \'Burger regt

10.-ocr page 61-

2-ocr page 62-

I. Deel. Van den Oorfprong van het Regtj -ocr page 63-

Rooms-Hollands-Regt.
HET \'II. Deel.

LBoek.

Van den oorfpronk van \'t Regt, van \'t Lands Overheden, in
Lands-fl-ands-faken, vanRegters, enRegt-banken.

ï. Met B^omfe -ocr page 64-

nde gekroont, en beveftigt, by die gele-

o O _____^ Jat de Hollanders voorts-aan het Roomlê

regt fouden gebruyken. Daar by komt dat den felven in het Graaffchap
van Holland met groter eeren ingehaalt, en ontfangen zijnde, in
■J. ^^\'^\'venhage een Vorfthjk-huys heeft doen bouwen, daar men over
JWaarwigtige faken van het Land, vergadering foude hoMdtn.tefie
Joan.Be^. in OtthonJII. Epifiop. XXXVI.-ocr page 65-

6-ocr page 66-

lï.Deel: Fan den Oor/pronk van het Regtj-ocr page 67-

S Rooms-Hollands-Regt. I. Boek.

gien, Wi L H E L M, als eerfte en voornaamfte Voorftander van onfè
Nederlandfè Vrylieit. Al het welk geen kleyne verandering in het be-
ftier en in den Staat van defe Landen heeft veroorfaakt.

ï o Dewijl dan by de feven FerenigdeBond^mten^-soiXi^t^^^ri was gemeen-
fchap van Oorlog, van Vrede, van Uitheemfe Bond-genootfchap, en
van vele andere iaken: fo hadden de felve fomwijlen een by-een-komft,
om ten gemenen beften te beraadflagen, daar toe elk fijn Gemagtigdc
gewoon was te fenden: en wierd dit genaamt, Be Vergadering vm dc
Generale Staten,

11-ocr page 68-

11. Deel: Van den Oor/pronk van het RegtJ-ocr page 69-

Rooms-Hol l an ds-Regt.-ocr page 70-

ïi. Deel, VmdenOorJpronk\'vanhetRcgti-ocr page 71-

12-ocr page 72-

II. Deel, Van dm Oorfprong van het Regt^ -ocr page 73-

Room s-H o l l a n d s-R e g t. I. Bcek.

. de welke alle Criminele en lijfllraflijke faken werden berigt, daar den
Baljuw, als gefeit is, het Hooft van is, en op welkers aanklagt Regt
gelcliied van den Hoogflen, dat is, uit den naam van de HogeOverhejt:.
. voor de welke ook de gewijiden van de Schepenen in Civile, en geme-
ne faken, by hoger beroep, tot herfinning, of die wel, of qualijk gewe-
fen zyn, gebragt mogen werden. Dog by wie, en wanneer die elk in
den iijne zijn ingeftelt, is onfeker.

In Rijnland houdmen voor een gemeen gevoelen, dat de eerfte inftel-
\\mg^2xiés.Wel\'gehoren Mannen in den jare 1295. by Graaf Floris
de V. van dien naam, foude gefchied zyn, welkers Vierfchaer van ouds
verdeeld is geweeft, \'m Criminele, of Civile faken, die affonderlijk en by
byfondere Mannen wierd bedient : in Criminele {-AKen met dertien,
en in CivileÜkzw met feven mannen: tot dat op der felver te ken-
nen geven, en klagte, weynig tijd voor AtTrouhles, aan die van de
Finantie , doen ter tijd tot BruJJel, gedaan , den Baljuw vergunt is : dat
hy de fuflitie foude mogen admimflreeren, met dertien geeligeerdé en goede
Aiannen,fo ^»Crimineel als in V Civijl,f^pwOT. Welke vereniging by an-

Vierfchaar oefenden, by de Staten van Holland op den 15. Martii 1-ocr page 74-

II. Deel. p^andenOorfpronk vanhet Regt,-ocr page 75-

af-fterven van de twe onverwinlijke hoofden FredriK en Wil-
helm, Princen van Oranjen, enige verandering veroorfaakt, daar by
het gefag van de Overheden, elk in h et fijn, vry herfielt, vergrotet en
aangewaflèn is. ^itdeHerfielde L€euw\\znL.Akz.€ma.

3 Alfo zijn by verfcheyde Refolutien in de Provinciale Vergadering in den
Jare 155-0. en i^^i. in den Hage op de ^me gehou4en, aan de
verfcheyde waardigheden, bedieningen en uitvoerin-

f en, toegekomen en aangewalTen : byfonderlijk in faken betreffende
en Godsdienfi, de Unie, en V Krijgs-volkj, in \'t geven van de Patenten en
verandering der Garnifoenen. Siet L. Aitzjma hier voor en Hift.op V Jaar
16^1.en

Aan de Staten van Holland was ontrent dien tijdt,en daar nÚar door
vervallen het vergeven van alle Ampten en Voor-regten die te voren
van tijd tot tijd aan de Gouverneurs en Stadhouders van de felve Provintie
waren opgedragen en gekten.

Aan de Steden was met de dood van Prins W i l h e m de II. die
in \'t laatft van het Jaar 1650. overleefde by OZ/tÃ¶; van de welgemelte
Heeren Statefi^Ytrgmit hare eygene Overheeren te ftellejnjen te kiefen,in
fulker voegen als defelve O^riJ^^Â«, die van fommige Steden wat ver-

\'iir^

Ã¯6

I. Boek.

Ro oms-Hol l ands-Regt.

fchillen,en van de fommige over-een-komen,mede brengen: in plaetfe
dat de felve van te voren voorflelling deden van een dubbel getal, en
daar uit by den Stadhouder in der tijd de helft gekoren wierd. Dog met
het herflellen van het Stadhouderfchap op den tegenwoordigen Prins
WiLHEM de III. op den 3. Julii 1672. in gelijke waardigheden
als fijn Voorouderen Princen van Oranjen \'t felve hadden bedient, op-
gedragen zijnde, fijn alle defelve 06i:royenby af-ftand van defelve ver-
nietigt, en wederom komen te vervallen, fo dat al het felve beneffens
de verkiÃªfing van Burgermeefteren en Schepenen in de Steden na luyd
hareroudehandveflen, v^edtxQm-^^xa den Stadhouder is komente ver-
vallen.

He\'

-ocr page 76-

III. Deel.-ocr page 77-

i8 ÃIooms-Hollands-Regt. IBoek.

Iii het verbieden : op dat het Regt, en de gejufte even-redenheit des
teruymerenonverhinderder uitflag krijge in kennis, en regt onder-
fcheid van goed en quaad. Hellende mede tot een grond-befluit, dat al
wat niet by de Wetten als quaad is verboden, te doen, of uyt lijn eygen
aart, daar toe niet behoort, geoorlooft, en goed is.

In het firafen: tot uitwerking van de gebiedende, en vermijding van
de verbiedende Wet. Het zy dat het gene tegen de Wet gedaan is, in
\'t geheel vernietigt, en metter daad voor kragteloos wert gehouden-
/. 5 .CodJe legib.G-ocr page 78-

III. Deel-ocr page 79-

20-ocr page 80-

III. Deel.-ocr page 81-

21 Rooms-Hollands-Regt. I. Boek.

fodane lO^en by de Staten te laten geftaden. Gelijk ook fomige

hare magt om/Ce^r^Â« te makend uidanig is bepaalt: Mits hebbendÃ©
aggreatie [dat is geftading) van die van de Rekening m Holland-, als is het
Frivilegie aan die van Wefop onder dusdanig mits vergunt.

De Voor-regten, of PrivUegien, daar mede ymand in \'t byfonder werd
begunftigt, werden vergunt by ai die gene, die en voor fo veel fy magt
hebben om Wetten te maken. Sulks dat een lager Regter, niet tegen-
ftaande hy felfs onder een hoger magt en Overhelt ftaat, aan yemand
enig byfonder of Voor-regt kan vergunen.\' So nogtans dat de Wetten
van de Hoge Overhelt gegeven, dar mede niet te kort gefch^eden,ofge-
krenkt werden, arg.l.ult.jf.de jarisdiB.

Defe zijn mede oEalgemeen, de welk het ganfche Land in \'t gemeen
aangaan, of byfonder, de w elk enige Landen, Steden, Dorpen, Verga-
deringen , Lichamen, fekere loorten van Menfchen, als Weduwen,
Wefen, -ocr page 82-

H Ã®. Deel.-ocr page 83-

Room s-H o l l a n d s-R e g t.

H e t IV. D e e l.

de magt der Overheden in het geven der Wetten ^ verlenen
van brieven van Gratie, of gunft en herftelling.

I.Boek.

I I

I. Hoe V elerhanÃ¤eJoorten vin Stetten by ons.
z. Waar tn de magt en het gefagh dfr Overhe-
den voornamely\\ beÃaat.
3. Privilegien, Foor regten, ef gratiÃ«n aan
yemand in het byfonder vergund, hoe te

verÃaan, en -ocr page 84-

IV. Deel. Van de Magt der Overhedefij -ocr page 85-

26 R O O M S-H O L L A K D S-R E G T. I. Bock.

Welken aangaande op het/Â«^mWfw, en geftaden van de vergunde
brieven van quytfchelding, herftelling of guntft^, sls Cijnpardonnen, re
mijfien, aholitien, en diergelijke, daar in den Regter aan de welk de-
felve ten Interinemmt,-ocr page 86-

V. Deel.-ocr page 87-

28 Rooms-Hollands-Regt. I.Boekr.

fodanigj dattotvoorftantvan de aangeboren vryheid, de Slaven en
Lijf-eygenen, die van andere Wijken hier gebragt werden, fo haaft als
fy de Grenfen van onfe Landen genaken, metter daad, in weerwil van
hare Heren en Meefters^ voor vrye luyden verklaart werden, Chriftin.
w/, 4. decif 80. num feq. Gudeh de Jure Movif lib. i. cap. 4. Grot.
Inlejd. i.^.^.zJeel. \'Lj\'^. Not.Jur. Belg, lih.6. Hand-vefihy Graaf Flo-
ris aan die van Mmikendam gegeven in den Jare 1288.
Æ De vrye perfonen werden, voor fb veel daar van in Regten te pafle
komt, verdeelt \'mMannen enVrouwen^ Bloed-verwanten oiFremden,
Wettig of on-Wettiggthoormn ^ Bedien of on-Edlen, Inboorlingen oÃ¯Ujt-
landers , GeeÃlijken oiWereldlfken. Geleerde ofon-GeleerdejJidondigen of
en-Mondigen,

H ET VI. DE EL.
Van Mannen en Vrouwen, en der felver regtelijk onderfcheid.

t. Onderfcheid tuffchen Man en Vrouw-ocr page 88-

VL Deel. Vari Mannen en Vrouwen, -ocr page 89-

go Rooms-HÃ³ll an ds-Regt. I. Boek.

doen,nog enige goederen vervremden,dan door haar gekoren Voogds-
hand. Het welk, als t\'eniger maat ftrijdende tegen de aangeboren vry-
heid van ons Volk, door langheid van tijd in ongebruik gekomen is, en
daar van nog wel overgebleven is een gewoonte, dat een Vrouw tot
haarder fÃ¨kerheid, in het berigten van hare faken, een by-ftaanden en
gekooren Voogd verkieft, die men een-ocr page 90-

V.Deel.-ocr page 91-

Rooms-Hollands-Regt,
HET vil Deel.

I.Boek.

Van Maagfchap of Vervvantfchap, van Wettig en
Onwettig\'geboornen.

1,-ocr page 92-

vu Deel P\'anMÃ¤agÃbapofPerwmtfchÃ¤f.-ocr page 93-

Rooms-Hollands-Regt. I.Boek.

toegeaaemt de Fette, aan die vrnMonihendam^g^tn op Vrouwe-
boodfchaps- dag, in den Jare 1288. \'t welk onder anderen inhoud i dat
Papenkinderen, of eniger luy den, die van genen Bgten-bedde gekomen zJjmgeen
oirkund dragen en pAllen in goeden Luyden Regten, en by den felven Graaf
Floris aan die van Kenmerland, gegeven tot Aalberts-berg des vrydags
na Half-vaften in \'t Jaar 1291. daar na verniewt by Hertog Willem den 3.
April 1417. inhoudende, I-ocr page 94-

VII. Deel. Van Maagfchap of Fer^andfchÃ¤p, -ocr page 95-

Rooms-Hollands-Rb g t.

Het Vin. Deel.
Van Maag-tal.

1.-ocr page 96-

VIII. Deel.-ocr page 97-

58 Rooms-Hollands-Regt. LBoek.

â Jieeft voort-gebragt, en van daar wederom zydling neder-dalen, tot de
gene van wiens Maagfchap gevraagt werd. d.l.io.^.g.f.degradih. en
alfo tellen, volgens den felven Regel, So veel voor-telingen tufchen my, en
die gene i vans wiens Maagfchap werd gevraagt, foo veel Leden. Of anders,
So veel Perfonen, fo veel Leden,uitbefonderteen y het zy dat men daar voor
aftrek, den gemene Stam, de weikin fig felven geen Lid, of Voort-te-
ling maakt, of dat men daar voor de eerfte perfoon, van wien men be-
gint te tellen, af-trekt, de welk mede van fig felven geen Lid, of
Voort-teling maakt, fo dat de twede Perfoon altoos het eerfte
Lid is.

Het welk is de jufte Maag-tal van de befchreve Regten, die men in
het tellen van de Leden der Maagfchap volgt, volgens de welk wy al-
hier tot nader onder-regting, een Voorbeeld hebben ingelijft, tel-
lende van het middel-punt , genomen voor die gene de welk het
vraagd, regt op-gaande, ofneder-gaande,en indekromme, ofzyd-
iijn, fchoins,of zydlings, op en neder-gaande door den gemenen Stam,
tot die gene van wiens Maagfchap gevraagt werd, tot in den feften
graad, volgens den Regel: So veel Perfonen, fo veel Leden, uitbefondert een.
Als by Voor-beeld, om te weten hoe na dat Broeders en Sufters -kinde-
ren , metten anderen in Maagfchap beftaan, fal men aldus tellen: Ik,
mijn Vader, mijn Groot-vader , ( daar v/y al uit gekomen zijn) mijn
Oom, mijn Ooms-kind, zijn vijf Perfonen, een afgetrokken , de welk
iiiet me telt, blijven vierl^erfonen, fo beftaan wy den anderen in het
vierde Lid. Of anders volgens den Regel, Hoe veel Foort-telingeri^fo veel
Leden, foude men aldus tellen: mijn Groot-vader (die ons al heeft
voortgebragt) heeft voortgeteelt, mijn Vader, en mijn Oom, die we-
derom voort-bragten Mijn, en mijn Neef, \'t welk zyn twe Voort-te-
lingen, fodan ook twe Leden, elke voort-teling voor een hd gere-
kent 5 ten waar het dubbelden aan beyde zijden wierd gerekent, de
welk dan mede vier voort-telingen en fulks vier leden foude maken, en
indat voorbeeld op een foude uytkomen. Dog dewijl de andere tellin-
.ge fekerder gaat, en by ons in alles gevolgt werd, hebben wy de felve
voor debevatlijkfte gehouden, en aller wegen gevolgt als ten genoe-
gen in alle Leden, fo in op-gaande, nedergaande, als zijd-lijn, tot\'in
-ocr page 98-

-ocr page 99-

Rooms-Hol l a nds-Regt.

Defe Maaktal verfchild daar in van de telling der Geeftlijken, da
defelve, ook in de zyd-lijn, alleen telt van de gemene Stam neder-
waarts, de eerfte af-komelingen van defelve, ineenen ry gerekent
voor het eerfte Lid, de twede voor het twede Lid, de derde voor het
derde Lid, volgens defen Regel, hoe verreJj beyde, daar fy gelijk^z,ijn, of
hoe verre de laagjiey daar fj. ongelijkjJjn) van dengemenen Stam zjjn, fo verre
x^ijnfy ook^van den anderen. Volgens welken Regel in gelijke Leden,
twe Broers-kinderen,en in ongelijke Leden,een Oom,met fijn Broers-
kind , den anderen beyde ten tweden Lede beftaan, met onderfcheid
van gelijke, of ongelijke Leden, Vid.cap.adfedem. igz.C^ cap.primo grx-
du 106.de welk volgens de befchreve Regten, ert
voorgaande Voorbeeld, eikanderen in den vierden, en derden Lede
beftaan. Daar uit dan dikmaals verwerring werd veroorfaakt in de op-
telHnge derMaagtal-leden, by Lieden die fulks niet wel kunnen on-
derfcheyden: Tot welken eynde, alfo\'t felve by ons niet is aangeno-
men, alleen diend defÃ¨ ingelijfde fchets.

GelyKe Leden.-ocr page 100-

V n I. Deel.-ocr page 101-

ROOMS-Hollands-REGT.
Het IX. Deel.
Van Edele en Wei-geboorne.

Het regt onderfcheid der ferfonen,

Adel^ m Edelen, wat en wie.
Hoedanig ee bewijfen.
^\'Graven en Baronnen fpeel-kinderen
werden mede voor Edel-luyden ge-
houden.

4. Oorffrong van den Hollmdfen AdeL
f. Hertog wie en wat.
6. GraafOijk-graafPluym-graiif^Land\'
graaf, Mark-graaf? als-graaf\'Burg-
graaf wie en wat,
j.Waneer tot een ervelijken^aat gebragt^
8., Rjdders wat en wie.
^JiaronnenofBaander-heren^watmwie\',

IN het flot van het vijfde deel werd gefeid, dat alle perfonen defer
landen fijn vrye perfonen, het felve is te verftaan\', van de wrede fla-
verny der lijf-eygenen by de Romeinen, en als nog in der Onchriften
wereld bekent, by de welke de Heren regt van leven en dood over hare
li jf-eygene flaven hebben, maar wat aangaat de gemene dienftbaarheid
defelve is hier in defÃ¨ geweften behoudens de natuyrlijke vryheid mede

4.2

den felven Staat was van perfonen, dewelk hj dtn Franken tn Saxen
daar wy onfen oorfprongvan hebben, Edlingi.^ Fnlingi, enZ-^J/Z ge-
noemt wierden, ddX is Edele, Vrye, oÃ¯Welgeboorne, en verlatene, of
dienfibare, als te fien by Joann. Pontan. Origin. Francicar. Ub. 6. cap, 1
by Paulus Math. Weehner. FraÃ©^, dferv. de Verbor. Signif, in verb. lafft,
en by Sententie van den Hove van Holland van den ^.Martj 15 5 2,in de fake
van Welgebore Mannen van Maafland Impetranten, en de Rent-
meefteren van Noord-holland en enige Huysduyden van den felven
ambagte uytdrukkelijk erkent werd. Sie mede Math. Van der Houve
in fijnHandvefi-Chron^khet%.boek^^t 18.deel.

Adel is een voordelige uitftekenheid en waardigheid, boven andere^
in Geflagt, ofin eygen daden, en werken. Edelezyn, dewelk foda-
nige waardigheid, boven andere Onedele, befitten, uit geboorte, of,
uit eyge verSenften.

Edele van geboorte zyn,de welke door wettig geboorte zyn voortge-
teelt^.

l.Boek.

I.-ocr page 102-

^ V au ai ouÃ¼e tijden daar voor zyn erkent geweeft, dat men voor
pewijs genoeg houd: als zyn die gene, de welk menvan ouds gewoon
isg^eeft, in fodanige waardigheid, ten Dagvaard ia de vergadering
Â«eieren Staten van den Lande te befchrijven.

Tot het bewijs van een Adelijk Geflagt, is genoeg dat yemand van
een Edelm^, uit een wettig HuwÃ¼jk is vooi\'t-gekomen, al waar het
uit een Onedele Vrouw , de welk door haar M^ veradelt Wepd. I
Cod.de digmt. maar van een Onedele, al waar het uit een Edele Vrouw
geboren, mag voor geen Edelman gehouden werden, l. ig.fde Stam
hofmn. want een Vrouw geen Adel geeft, of neemt aan of van haar
Kinderen, de welk geheel en ai volgt den ftaat, waardigheid en ge-
legendheid vai\\ haar Man. 1.1 o.infin^M SenatorikjuMJ. i g.f de Stat.
hom. Sie Tiraquel. de Nohilitate cap.iU.num.i 5 .zo. Orfe^jq.

C^r^z\'w en-ocr page 103-

R Q O M S- H O L L A N D S - R E G T. Ã¯. Bock.

Baander-heren, waren namen van Officiers, maar geen erffelijke Heer-
lijkheden.

5 //wegwas een Overhooft over het Krijgsvolk, by den Prince ge-
koren, en in een feker Landfchap gefet. So blijkt by fekeren brief van
de oprigting van een Kloofter tot Lucerne ia Swuferlandvmdcnjiire
840. beginnend aldus: IkÃ^f-g^\'^rd^enmijnbroeder Rupert, Hertog van
den t^ygsvolk^van Sivabe, onder KoninkJ^oujs,-ocr page 104-

Rooms-Holi, anÂ£^s-Rbgt. IBoek.

^^ OÃder Bt-ocr page 106-

IX. Deel. Van Edelen en Wehgehoorne.-ocr page 107-

^-ocr page 108-

X. Deel. Van Inlanderi en UiiUnders, -ocr page 109-

^o-ocr page 110-

X, Deel. Van InUndtrsenÃ¼Ã¯Ã¼anders, -ocr page 111-

Rooms-Hollands-Regt.

\'tjaari2.66. By den fdven Graaf F/oris am die van I-ocr page 112-

XI. Deel. Van GeeÃlijke en PFereÃ¯ilijkCi-ocr page 113-

f^,-ocr page 114-

XI. Deel. Fan Geefll^ke en PFereltlijkey-ocr page 115-

Rooms-Hollands-Regt. I.Boek.

aan haar en fdllen mogen behouden^maar na het overlijden van defelve, op ivien
fodane goederen waren beÃorven,defelve goeden fÃ¼llen mosten overgeven,en la-
ten volgen den naaf en Wereltlijken erfgenaam , op den welkÃn defelve goeden
behoren le fuccederen. Het vvelk als nog by ons werd onderhouden, felfs
in de Godshuyfen, daar arme en gebreldijke menfchen werden onder-
houden , de welk van hare huisgenoten, fo die by erfFenis, of anders
yets quamen te verkrijgen, niet verder, of anders yets quamen te genie-
ten, als een reedlijke vergoeding van het gene aan haar te koft is geleid.
So in fommige Steden uitdruldijk is gekeurt. Sie de Keuren van Leyden^
art. 91. Uitgenomen fodanige Godshuyfen, de welk fodanig regt in
\'t byfonder, by//^Ww)? vergund is. Hoedanig \\oox-xegt Katrijnen-
GaÃhuys binnen Leyden, by Hertog Aalbert van Beyer en, den 14. Augufti
1401 .vergund is, Bat diegene, de welhjn den felven Huyfe ont fangen werd,
o\'ntfangen werd met al Ãjne goeden die hy beeft, en met al dat hem- opkomen
mag te beÃerven, den felven Gaflhujfe te blyven. Ten waar dat hy alfo rijk

\'iuas, dat hy met Voorwaarden goeden buften hielde f daar foude die perfoon,
JlÃ¯an, ofF/ijf, fijn-wille mede mogen doen.

Wat het Regts-gebied en Vierfchaar der Geeftlijken aangaat, ze-
dert den Gefuyverden Godsdienft, en dat met de Neerlandfche beroer-
ten alle Kloofters, en Pauflijke ordren in Holland zyn uitgeroeid,
en der felver goederen ten behoeven van het gemene Land Holland,X.tn
onderhoud vandeKerken, Arm huyfen, en Scholen, als andere geme-
ne faken, zyn aangeflagen, is het geheleGeeftlijkofKerklijkregt,
en Regts-gebied, en met een hare Vierfchaar komen te vervallen. En
hebben de Kerken-dienaren by ons geen byfonder voor-regt voor
Wereltlijke perfonen, nog ook enige byfondere Vierfchaar of Regts-
gebied behouden, als alleen in faken de Kerkelijke tugt betreffende,
onder hare Ledematen, de welk fy om opentlijk quaad, en ergerlijk
leven, de Kerkelijke tugt doen onderwerpen, ingevolg van hetz-
en volgende Artijkelen van de Kerk~ordning,haar by de Staten van Hol-
land in Mey i JS-ocr page 116-

XI. Deel. Van GeeÃlijke en Wereltlijke^ -ocr page 117-

Rooms-Hollands-Regt. l.Boek,

aldus: Dat al de Studenten, en al diegene die tot de Vniverfitep behoren, fi
welin civile als criminele faken, ^tfy datfy aanleggers of verweerders fijn^
niet dan voor den ReEhor en Ajfejfeurs metten Burgermeefieren en twe Schepe-
nen der Stad Leyden, fullen te regt fiaan, h jy of defelve met Studenten of met
Burgeren gefchil mogten hebben. Waarvan hier na breder in het j. boek^
: deel, num.

Het XILDeel.

Van Meerderjarige en Minderjarige, Mondige en
Onmondige.

l. Minderjarige of Onmondige, wie en
hoe I-er te rekenen.

1.-ocr page 118-

HET XIII Deel,

Van de magt der Ouderen over hare KÃ¯nders.

I. De Vaderlijke magt^^waar in diehuy- S- ^-ocr page 120-

XllÃ¯. Deel. FÃ¤n de magt dir Ouderen 3 -ocr page 121-

6z R.O O M s-\'H O L L A N D s-R EGT. L Bock.

Ã¯^xircajin. Chriftin, voL 4. decif 185. mm. 7. -ocr page 122-

XIII. Deel. Fan de magt der Ouderen i -ocr page 123-

64-ocr page 124-

XIII. Deel. Van de magt der Oudren ^ -ocr page 125-

io8-ocr page 126-

XlII. Deel Van de magt der Ouderen, -ocr page 127-

XIV.Deel.-ocr page 129-

M\'ijf, en gefegt-.defe twe fullen tot een Vlees zjjn^ verklarende het felf met de-
fe nadruk: geen Godt\'famen gevoegt heeft, en fchejde den Menfche niet,
daaruit de onfcheidbaarheidvolgt, So \'t felve gebod hyMofe werd
aangetekent, Genefi.verfz/!^. \'t welk door iVo^f/7, Japhet, Gomar.
en fo voort tot de jegenwoordige Europefche Volken is over-gebragt,
en onderhouden. So dat by de Chriilenen een doorgaande Wet is,
dat een Man maar een Wijf, en een Wijf maar een Man te gelijk in
Huwlijk mag hebben. Die anders doen werden daar over alsOver-
fpeeldersgeftraft. l.%o.%.ult.ff. ad l.Jul. deadult. Novell. cap. 10.
Sie Sande Hb. 5. tit. 9. deÃn. 16. Menoch,^?^ ArbitrÃ¤r.judic. cafu ^zo,num.
z. -ocr page 130-

XIV. Deel. Vm Trouw, oJ Huwlijk,-ocr page 131-

io8-ocr page 132-

XjlVDceL-ocr page 133-

Rooms-Hollands-Regt.-ocr page 134-

XIV. Deel. Van Trotiw, of Huwlek,-ocr page 135-

io8-ocr page 136-

XIV. Deel, Fan Trouw j of Huwlijk.-ocr page 137-

78 R.ooms-Hollands-Regt. XBoek,
van haar Ouders, of de langft-levende van dien, maar ook indien fy
geen Ouders hebben, van haar Voogden, ofnaaftevrundenj Politic,
Ordonantie, -van Zeiand ,art. 8. Provifionde ordre op Vftukyan Huwelijxe-
faken binnen Leyden , art, 3.

Het geen van het-laten en bewiUigen van de Ouders, in \'t Huwlijk
van hare Kinderen is gefey t, heeft me geen plaats in het twede Huwe-
lij k. Al-hoe wel den minderjarige Weduwen, ook door handligting,
haar eygen felfs magtig gemaakt zijnde, na de befchreve Regten, het
Huwlijken, fonder bewilliging van de Vader ongeoorloft fchijnd,
/, iS.deNupt. So ook in Vriefland is geoordeelt, volgens getuygnis
van Jan van den Sande lil. z. tit. i. deÃn. 5. Het welk na den uitflag van
het Geeftlijk-Regt, verfl;aan werd allen uit eerbaarheid, fonder
noodfaak te gefchieden. ycffiÂ«^/?^Â»? Glofl. Bartol. -ocr page 138-

XIV. Deel. Van Trouw, of Hnwhjk.-ocr page 139-

io8-ocr page 140-

XIV. Deel. Van Trouw, of Huwlijk.-ocr page 141-

io8-ocr page 142-

X, i V. Deel Van Trofi\'w j ef-ocr page 143-

84 Rooms-Hollands-Regt.-ocr page 144-

X V. Deel-ocr page 145-

86-ocr page 146-