-ocr page 1-
-ocr page 2-

,-4, -

-ocr page 3-

w

^ r.nf

I

»

1

i

L

-ocr page 4-

I

i. \'

^ f

-ocr page 5-

geschiedenissen

DER STAD

z w o l l e,

BBBÊLSENDE EÉN VERHAAL VAff
HAAR EERSTE BEGINSELEN,
FERHEFFINGE TOT EEN STAD^
EN DE MERKWAARDIGSTE
GEBEURTENISSEN ALDAAR
FAN OUDS HER, TOT BT
NA DESE TTDEN TQE^
VOORGEVALLEN.

uit stads boeken , egtk stukken en oudfi
chronyken öy een vergadeï^t,
en beschreven

ö O O R

Mb.. burghard joan van hattmi

DERDEDEEL.

te Z w o l l

Bv n clement, cn Wed: .t, a. va^- ^ i -n\'

-ocr page 6-

I

a X T 3 JI s CÎ

V: A^l \'VO\'V-ocr page 7-

Bladz. i

gb:sghiedenîssén

VAN

Z W Ö L L E;

XXVII. HOOFDSTUK.
INHOUD.

î. Verbod tegens de Vergaderingen der Prote-^,
ßanten. VerfcbU tußchen de Smten over d6
luyfe van het Stemmen m de Claringeru
II. Vervolg van dît gefihîL Het we \'ik în
der minne wordt bygelegt. III. Gefchil
tuffchen Campen en Zwolle. Stads klagten
üver de Viffchers van Vollenho. IV. Has-
feit maakt V gefchil over de Brugge leven-
dig. Klagten over Cancelier en Raad^ D-ocr page 8-

tz geschiedenissen

ningm des Stadhouders tegens de verande-
ringe. Defeive fyn vrugteloos. De Steden
hefluiten te fchryven ten voordeel der Prote-
ßanten. X, Brief aan de Landvoogdeffe.
Des Graafs kragtige vermaningen hier te\'
gen. XL- Sy verfoeken hem eenige vryheid
voor de Profeflamen. Den Raad is alhier
genoodfaakt: een Predikant te ontbieden,
XII. vcorfbrgen tegens de Beeldßormerye.
Sommige Edelen verfoeken de vryheid des \'
Xjödsdienß. XIII. Het mishaagt ongemeen
mn Aremberg. XIV. Hy brengt de Ede-
len van hun mornemen. De Proteßanten
tot Zmoolle nemen een Kerk in beßt. Arem-
berg ml dat de fchuldige geflraft worden
■en de Kerk riximen. XV. Onderhande-
linge -ocr page 9-

van 2WOLLE. XXVIL Hoofdst. 3

Her getal der gene, welke in het geheym ^
belydenifle van Leringen, met de heer-
fchenden Godsdienft ftrydende, deden, was^f^jg®\'
middelerwyl, en ftïdert de tyd van de eerfte Vergade-
verfpreidinge, merkelyk vermeerdert. In het ringen d«
begin viel het hen niet befwaarlyk fig bedekt
te houden: nademaal fy uit weinig Perfonen
beftonden. Dog nu fy, in getal merkelyk
vermeerdert zynde, des nagts, vergaderingen
en Predikdienften hielden, lekte het geheym
ook eerder uit. Den Heren van den Raad
en Gefworene Gemeente hier van niet onbe-
wuft ^ befloten , op maandag na S. Lucie,
dat men alle moeyte zoude aanwenden, om
de bywoners defer byeenkoniften te ondek-
ken en te ftraffen (^s:). Steven Potgieter was
een der eerften , die ^ tegens dit gebod
gaande , overtuigt wierdt, dat hy geheym
me Predikdienften bygewoond , een vreemd
Leeraar van Embden gehuisveft, en fyn Kind
binnen Embden hadt laten Dopen. Tot ftraf-
fe defer overtredinge wierdt hem de Stad en
vryheid fyn leven lang , omtrent defe ja-
ren ^ verboden : en den Raad dreygde hem,
indien hy dit verbod overtrat , op het
nieuw fwaarder te ftraffen. Harmen Leeuw ^
eenige tyd vroeger , fommige boeken ge-
drukt , en veripreyt hebbende , welke ftel-
liugen tegens den heerfchenden Godsdienft;
inhielden , wierdt ook ^ na de verbrandin-
ge defer boeken op de markt, Stads regts-
gebied ontfegt.

A a-ocr page 10-

tz geschiedenissen

1560. . Middelerwyl heerfchte in Overyflèl nies
Verfchil alleen een grote duurte der levens middelen,
tulfchen-ocr page 11-

van zwolle. xxvii. hoofdst. 5

fters waren : en de Stedegefanten , of eer- 1560.
der de Raden der drie Steden, niet meer te
feggen of het geringfte gefag hadden. Dat
men de Steden vervolgens niet kwalyk dui-
-ocr page 12-

lo geschiedenissen

15^1. vernomen hadden , dat de Steden vermeend-
den dat de vyf ftemmen van haar agt afgefan«
ten , niet minder moeft worden geagt, dan
van feftig of feventig uit de Ridderftand, Dat
fy defe nieuwigheid te minder hadden ver-
wagt ; nademaal defe invoeringe van alle
grond ontbloot was : nog door eenige oude
brieven onderfteunt wierdt: en in tegendeel
niemant van hen alle (^fchoon fommige meer
dan dertig jaren de Staten Vergaderingen had-
den bygewoont) eenig blyk hadt gefien, dat
de Steden haar voorgeven op grond ruftede.
Dat ook in des Keyfers Gerigtskamer en alle
andere Collegien nergens een diergelyke ge-
woonte onderhouden wïerdt, en in fwang
was. Dat fy egter , niet tegenftaande defe
ongezondheid , verftaan hadden , dat de
Steden in haar voornemen onveranderlyJk wa-
ren : Waar om fy ook tot nog toe geen ge-
fanten na haar hadden willen fenden. Maar
nu feer vrindelyk verfogten de faak op het
nieuw te willen overwegen ; op dat \'er aan

beyde fyden geen inbreuk , in de Oude ge-f
woontens, gedaan wierdt. Sy hoopten te
meer verhoort te zullen worden, dewyl fy
niet anders verlangden , dan in haar oude
vryheid te worden befchermt , en met de
Steden in goede harmonie en vrindfchap te
leven. Edog betuigende te gelyk, dat, in-
dien het Landfchap , ter gelegendbeid van
de voorgenomen nieuwigheid der Steden ,
eerfig letfel leedt, fy van nu af aan hun han-
den daar van afwafchten ; en fig by e^n ie-
der wilden hebben ontfchuldigt. Nadien fy

wil-

-ocr page 13-

VAN ZWOLLE. xxvii, hoofdst. f

wilden voortvaren te doen blyken, ^t het; 156^.
Land tot nog toe nooit eenig leedt door
(Je Ridderftand veroorraakt was. Op al hec
welk fy afwagtten, dat de Steden een bil-v
lik en regtvaardig antwoord , aan den Droft
van Salland, wilden laten toekomen; op dat
fy wiften hoe fy üg in defen te gedragen had^
den. Den brief was tot Nyerbrugge gefe-
gelt, en door Jan van Haarfolte , \'Wolter
van Coeverden, en Rudolf van Oofterwolde,
uit Salland , Twente , en Vollenho onder^
tekent.

Na lange onderhandelingen en veelvuldig©
byeenkomften nam dit verfchil, op een vrin-
delyke wyfe , een einde (c). op den 28 Jan-^^i,^^^
nuarius, van het volgende jaar, onder voor-wordtby-
waarden. Dat de ftemmen als dan zouden gcicg«*
voor ftakende gehouden, en door den Lands
Heer ondfcheiden zouden worden , indien
de Ridderfchap of de meefte van haar, ^n de
Afgefanten der Steden alle van een gevpelem
waren. Dog dat in alle andere gevallen (het
zy een der afgefanten fig by d© Riduerftan4
voegde, het zy eenige uit de Ridderfchap
by eenige afgefanten) de faken by meerder-
heid van ftemmen moeften worden beflift. Dat
ook als dan , het getal der ftemmen even
groot zynde , den Landvorft het felfde regt
Zoude hebben , als in het eerfte geval. De-^
fe vrindelyke overeenkomft v\\fierdt door de
volgende Heren ondert-ekent: ü. Ripperda,
G- Raasfeit, Joan Sloè:, B, van Beverfoer-
ae toe Wemsfel, Henrick Mulert, Derrik
A4-ocr page 14-

lo geschiedenissen

van Voel-ft toe Hagenfoerde , Wolter van
Heyden , Boldevi^yn Haeghen , Roeloff van
Oeftenwolt, Joan van Doettynchem , Arent
van Oldenniel, Gerrit van Irten , Lubbert
van Wynshem , Henrick de Wolff, Arent
toe Boecop, Wulf van Itterfum, Johan van
Harft, en luit woordelyk aldus,

Alfoe fich feker misuerftant, tufTchen die
Ridderfchap ende den drien Steden van
Averyffel, der ftenimen halven, foe fich in die
Glaeringhe begeuen, ende een tyt lanck erholden
hefft^ foe wort \'t felue misuerftant, nae etlicke
communicatie daer up geholden, by Ridderfchap
ende Steden verklaert , ende verftaen aldus. Dat
wanneer die Qedeputicrden van den drien Steden,
in der Glaeringhe, alle van eender opinien , me-
ninghe, endegeuuelen fin, ende die Ridderfchap
ofFte die meeite deel van oer vroeme LielFden ,
van andere contrarie meninghe ende geuuelen fin-
nen , dat alsdan die ftemmen fich then beiden \'t
fiden ftecken: welckér ftekende ftemmen als dan
die Prince van den Lande , pff fin Mat. Stadtr
holder, mit fin opinie ende ftemme, wóevanoldes
gewoentlicken behoirt toe entfcheiden; Ende wen
van beiden die felue alfoe met fin fternme by-
Uellich wordt, daer mede is dje fententie gewe-
fen , ende gaet in rem judicatam. Ende in allen
anderen geualle: als toe verilaene, wanneer die
Gedeputierden van den drien Steden niet alle eens
geuuelens weren, dan eener offte meer van hem,
m *t ftemmen der Ridderfchap , offten den mee-
ften deel van oer vroeme Lieffden , oftt eenighe
van der Ridderfchap etlicken van den Steden by-
«alHch worden , foe behoirt die Sententie, offte
dat gewisde, te gaen na den meeften ftemmen,
en alfoe voer recht erkandt te bliuen, Ende iO-ocr page 15-

vah ZWOLLE. XXVII. Hoofdst. 9

in geliken die Prince, ofF fin Mat. Stadtholden 156-ocr page 16-

lo geschiedenissen

Ï562. als hangende van haar af den accys op de el-
ders gebrouwene Bieren, fo hoog te fetten,
dat niemant defe drank betalen wilde. Dat
derhalven nog de verbonds brieven met Cam-^
pen , nog haar voorregten door defe bera-ocr page 17-

van ZWOLLE. XXVII. Hoofdst. ii

Viffchers woonden, hier van verwittigende, 1562.
verfogt hem , te willen forgen , dat het
voornemen der Viflchers verhinderdt wierdt
(/).

Dat defe heden, uit een winsgierigheid, iv.
de Stad in haar regt verftoringe deden, is 15^3\'
Wel te hegrypen. Dog dat de Stad Haflelt in^^^\'J^I-ocr page 18-

tz geschiedenissen

15^3. legt, dat dit Geregtshof des CapittelsBoeren
in Twente gelaft hadt, om van daar na Ge-
nemuiden, het welke den Koning liet ver-
fterken, hout te varen en vervoeren. Het ver-
fogt deswegen dat hier in voorfieninge mogte
gedaan worden, op dat een ieder in fyn oude
vryheden befchermt wierdt. Anderen klaag-
den en Verfogten ter felfder tyd, dat de Cance-
lier met fyn Raden, eenige vicarien tegens
oude gewoonte ondernemende te vergeven,
fulks verboden wierdt.
Dc Staten De Afgefanten eragtende dat de ondeme-
fenaen^ mingc van dit Gerigtshof, tegens \'s Laads
oude gewoontens, voorregten, en felfs met
fantfchap des Konings beloften, in het jaar 1556. ge-
na het daan, ftreet, namen de klagte feer hoog op.
Ook deden fy in de naafte vergaderinge van
de Staten, op den i April tot Deventer uit-
gefchreven, een breedvoerig verflag van de
ingebragte befwaarniflen , tegens Cance-
lier en Raden. De gefamentlyke Staten \'er
feer gevoelig over zyndefonden uit Salland
Joan Rengers, uit Tv/ente Adolf van Twic-
kelo , uit Vollenho Boldewyn Hagen , van
Deventer Lubbert van Winfem, van Campen
Arent toe Boecop, en van Zwolle Wolf van
Itterfum na het Hof: met fchriftelyke laft fig
over de handelwyfe van den Cancelier en fyn
Raden te beklagen.

V. De Afgefanten tot Brfel gekomen zynde
De Ge- vervoegden fig eerft by den Graaf van Arem-
fanteutrc-berg: die fy, van hun laft openinge gedaan
hebbende, fmeekten dat hy hen ten Hove
wilde zyn. Vervolgens wierden fy
-ocr page 19-

VAN ZWOLLE. XXVIL Hoofdst. 13

ter gehoor van de Landvoogdefle Magareta 15Ö3.
van Parma , in bywefen van den Cardinaal
Granvelle, en de Prefident Viglius, toegela-
ten. De Landvoogdefl!e de Geloofsbrieven
onderfogt, en de redenen van befwaarniflèn ge-
hoort hebbende , liet de Afgefanten met
den Grave van Aremberg en Cobel over hun
lafl: in onderhandelinge treden. Na dat fy,
in het lange en brede, de befwaarniflen der
Staten voorgedragen hadden, hebben die twe
Heren verklaart , dat des Konings voornemen
was, het verdrag, tot Bruflèl in het jaar
1556 ingegaan , heyliglyk te agtervolgen.
Dat hy ook tot nakominge van dien, de uit-
drukkinge in den laftbrief van den Cancelier
Ludolf vanHattum, en fyn navolger Mepfche
ingelaft: houdende mn ïVetien Regten en Ju-
fiitie te adminiftreren, verandert hadt, in den
laftbrief van Boldewyn van Roon, die nu dit
ampt bekleedde. ï3ie van Overyflefl betuig-
den van defe veranderinge onbewuft te zyn:
nadien den Cancelier fyn laftbrief de Staten
niet vertoont hadt. Ook hadden fy defelfde
niec gevordert te fien, om dat hen belooft
was, dat \'er geen nieuwe Cancelier aangeftek
zoude worden, voor dat de Koning met hem
over fekere punten verdragen was. Hier na
wierdt de Afgefanten de laftbrief van Bolde-
wyn van Roon voorgelefen , in welke de
aanftotelyke uitdrukkinge agtergelaten was:
en de Staatsdienaars verklaarden, uit de naam
der Landvoogdes den Cancelier met geen an-
der oogmerk te hebben aangeftek, als op dat
de Ingefetenen, by afwefendheid des Stad-

bou-

-ocr page 20-

tz geschiedenissen

1553. houders, fonder onkoften geholpen konden
worden. Dit laatfte verwekte onder de on-
derhandelaars een groot gefchil. Want die\'
van OveryfTel hielden ftaande, dat een ieder
Inwoonder, fo wel in hurgerlyke, als lyf-
ftraffelyke faken , fyn gewonen Rigter hadt;
dusdanig dat \'er felfs geen eenfig geval was,
waar in den Stadhouder een fchuldige in heg-
teniflè mogte fetten. Dat is gevotjfe waar ^
feyde den Graaf, ik mag in den Lande nie-
mant vangen of aangrepen laten. Men ver-
haalt , dat Cobel het feggen van Arem-
berg fo vreemd voorkwam , dat hy vrieg:
JVat duivels Privelegien fyn dat? Ook gaf hy
de Afgefanten , fig gedurig op de oude ge-
Vi^oontens beroepende , ten andwoord: dat
die olde gewoenten wajfen mfen hadden: daar
cm hoognodig te wefen te verdragen.

De Landvoogdeflè was veels te gematigt^
om na fulke heerfugtige taal en Raads Heer
te luifteren. Want \'s Lands Afgefanten, op
den 14 Mey, het laafte affcheids verhoor ver-
lenende , verklaarde fy vaftelyk te hebben
befloten, het Land in alle regten, voorreg-
ten, en oude gewoonten te laten. Dog vond
geen reden , den veranderden laftbrief van
den Cancelier , nergens mede ftrydende, te
wederroepen. Nadien de Staten feiven te vo-ocr page 21-

VAN zwolle. xxvn. hOOFBST. 15

^at het een Vorft geoorloft was, een fyner 15^3-
Raden, met de titel en waardigheid van Can-
celier te bekleden , was fonder de minfte be-
denkelykheid. Dog dat fy des niet tegen»
ftaande den Graaf van Aremberg gelaft hadt,
den Cancelier en Raden over de befwaarnis-
fen van het Landfchap te onderhouden. Dat
ook den Graaf, fig met de Staten , over
de verfchillige punten van het regtsgebied
2oude mogen verdragen. Dat fy als dan be-
loofde alles wat redelyk en billyk was toe te
ftaan , goed te keuren , en de Staten vol-
gens billykheid, in alles te vergenoegen. (/I).

Dit andwoord van de Landvoogdefle ftem- Aanmer-
de geheelyk over een , met het verdrag ,kingehkr
tuflchen Koning Philip , en de Staten van°*-ocr page 22-

tz geschiedenissen

1563. tyn Liither en anderen dagelyks maakten ^
hadt omtrent het jaar 1556 voorgenomen, dé
Bisdommen in de Nederlanden te vermeerde^
fen Qn). Den Paus Paulus de Vierde ver-
leende hiertoe, in het jaar 1559, lyn toe-
ftemminge, door een Bulle: waar by hy on-
der anderen binnen de Stad Deventer een Bis-
fchoppelyke fetel opregtede (n). Dog het
vinden van de middelen , om den Biffchop
fyn onderhoud te beforgen, vertraagde de
uitvoeringe, tot in het jaar 1562. Wanneer
de Hervormde Leringen in Friefland, door
de naburigheid van fommige Hervormde Duit-
fcbe Steden, en den handel en wandel der
gemene inwoonders op Denemarken, dusda-
nigen opgang maakten, dat de Landvoogd
deffè de aanftellinge der nieuwe Biffchoppen
meerder ter harten nam. Na eenig fukkelen
tot Romen (0) wierdt, door den Paus Pius
de Vierde, eindelyk de oprigtinge van het Bis-
dom Van Deventer goedgekeurt, te gelyk
deszelfs palen afgemeten, en des Biffchops
inkomften vaftgeftelt. Pius onderwierp ge-
heel Overyffel, het Graaffchap Zutphen,
by na de gehele Veluwe en het Graaffchap
Lingen aan des Biffchops Kerkelyk gebied.
Voor jaarlyks onderhoud leydde hy hem toe
3000 Ducaten kamergoud (/»); welke hyge-
deeltelyk uit de Prooftdyeri van Deventer,
Zutphen, en Oldenfaal , gedeeltelyk uit de

goe-^

(m) T. Strada de Bello Bdgico Dec. t,Ub. j. pag^m. i\'t
-ocr page 23-

van 2WOLLE. XXVII. Moofdsï.-ocr page 24-

GgSeHIEDENISSEN

151^5? wille was, dat de inkomften der Prooftdye
\' voor de^ nieuwes Biffiihops Bruidfchat zou-
den verftrekken. De Drollen gehoorfamen-
de, bragt het Capittel daar over fyn klag-
ten , in de Vergaderinge van Ridderfchap en.
Steden, van den 3 Oftober, fonder fig egter
te willen verklaren, of het van meninge was
den nieuwen BilTchop aan te nemen of niet.
De Staten befloten niets op de befvyaarnifien
van het Capittel, nog konden het niet eens
worden om den nieuwen Biflchop te ontfan-
gen : uit vrefe dat hy aan het Land te kofl:-
baar ?oude zyn, Immiddels vermaanden fy
. den te -verkiefene Prelaat met alles fo langftU
te ftaan, tot dat fy de faak geheellyk afge-
daan hadden.

VII. ......pe-ocr page 25-

vam zwolle. xxvil hooi?dst. ip

horen. De Afgefanten kwamen te rug met 15^5*
antwoord, dat het Capittel bereid was deö
BilTchop in de befitnemingen van fyn ftoel te
weren: mids de Cannuniken in allen val by-
ftand verleend wierdt ; welke de Staten be-
loofden. Dien ten gevolge verfogten de
Staten den Stadhouder fyn bevel, aan de .
Droften van Salland en Iftèlmuiden gefonden,
in te trekken. Dewyl defe wyfe van regts-
plegingen geheellyk tegens Lands gewoonten
aanliep, en het te vrefen was, dat anderfints
de goede Ingefetenen aan het hollen raakten.
Ook fmeekten fy hem de Landvoogdefle te
bewegen den nieuwen Biffchop te verlaten.

Dit fchryven was fonder de minfte uitwar- 1566.
kinge. Want de Landvoogdefle beval op hetVrugcc-
nieuw, in het naafte jaar, fchriftelyk aan een
ieder de nieuwe Biflehoppen van hunne fetelsjgj. stacea
befit te laten nemen. Ook nam Joan van aan de
Brueflè, eenige tyd te voren, uit kragt van Land-
haar bevel, de goederen van de Prooftdye,
voor den Biflchop, in befit. Waar door het
Capittel de moed verliefende den Prselaat van
de Prooftdye het befit nemen. De flegte na-
kominge der beloften van het Capittel mis-
haagde de Staten uittennaten: die, op den
So Maart, tot Deventer vergadert zynde ^
den Deken en Cannuniken met harde woor-=
den de verbrekinge der beloften verweten ,
en Vervolgens de Hartoginne te kennen ga-
ven. Dat fy den Graaf van Aremberg, uit
naam 1 en van wegens hec Capittel, om hec
ontflag van de Prooftdye goederen , vrugte-
loos verfogt hadden. Midsgaders dat de«

B s-ocr page 26-

tz geschiedenissen

J$66. Stadhouder Haar Doorlugtigheid mogte Tme-i
i-ocr page 27-

van 2w0lle. xxvil hoofdst. ai

hoorden Biïïchop, midsgaders het beflag der 1566.
Prooftdye goederen door den Raad derLand-
voogdefTe onderfogt waren. Dog dat den
Raad befloten hadt, fo lang het antwoord
hier op te zullen inhouden, tot dat de Ge-
fanten van Overyflel ten Hove kwamen. Dat
fy fyn Genade oordeelden te moeten onder-
rigten, dat fy \'er niet aan gedagt hadden,
een Gefantfchap na Brufl^l te fenden; en der-,
halven als nog een gunftig antwoord bleven
verwagten. Immiddels verhoopten fy niet,
dat het verfpreyde gerügte waaragtig was ,
als of fyn Genade, uit laft van de Landvoog-
deflè , op het nieuw den Droft bevolen hadt,
de Prooftdye goederen in bewarender hand
te houden. Een daad voorwaar die van een
grote nafleep moeft zyn, en een merkelyke
krenkinge in \'s Lands voorregten zoude ver-
oorfaken. Eerder vertrouwden fy, datdebe-
fwaamifTen zouden worden verholpen, en fyn
Genade haar met ten eerften een gunftig ant-
woord overfchreef (^s^.

Dog nooit hadden fy een ongunftiger tyd- viii.
ftip kimnen verkiefen , om verhoort te wor-J^rmcer-
den, dan des tyds. Want niet tegenftaande
dat den Koning de Landvoogdeflè op betrauten in
doordringenfte beval, den voortgang van het de na-
Proteftantendom te beletten Q) , nam het^uur-
felfde van dag tot dag in de Nederlanden den^\'^^^f -ocr page 28-

lo geschiedenissen

en elders volgde men dit voorbeeld na, m
het gehele Land raakte binnen kort in rep en
roer. Den Hartog van Aremberg, defe grote
omkeringe fiende , wierdt met regt beforgt,
dat die van Overyfl^el den felfden gang zou-
den gaan: en het Hof, in alleryl, verlaten-
de, kwam, op den ao dag Julius, tot Zwolle
aan(e?). Dog voor en aleer wy fyn onderhan-
delingen met de Staten gaan verhalen , zal
het de moeite niet onwaardig zyn, van den
aanwas van de Proteftanten alhier, te fpreken.

Den koophandel en gedurigen wandel van
Stads Inwoonders op Duitfland , Sweden ,
en Denemarken, alwaar, gelyk een ieder
weet, de wiege van het Ptoteftantendom
was, hadt het getal der gene, die van den
alhier heerfchenden Gods^enfl: verfchilden,
van dag tot dag doen vermeerderen. De Her-
dopers , omtrent het jaar 1530, alhier de
fterkften , waren nu veel minder in getal,
dan de Lutheranen; die boven dien, fo niet
in den Raad, ten minften onder de Gemeens-
lieden een groten aanhang hadden. Dit zal
de reden zyn geweeft , dat \'er meer van de
eerfte, dan wel van de laaften, wegens het
houden van geheime vergaderingen buiten de
Stad gebannen wierden. Swaarder was men
alhier niet gewoonlyk, de belyders van beyde
Godsdienften te ftraffen; gelyk uit het te vo-
ren verhaalde te fien is, (w) en uit eenige
andere voorbeelden nog blykt. In her jaar
Ï56S ontfeyde den Raad de Weduwe van

Jacob

(v ) I^eviui Dav. iSuJir, pg. 34^.
^V}) Thftde Bed.

Mitsga-
ders tot
Zwolle.

-ocr page 29-

VAN ZWOLLE. XXVli. HööfDST. 23

Jacob de Wrede en Pieter Kóetken deswegen
de Stad. In het jaar 1564 wierdt Hans Kort
van Gimlinge, wegens het bywonen van ge-
heyme vergaderingen , en in her vólgende,
Joan van Schoeten en fyn Vrbuw , (hun\'
Kind niet hebbende latèn dopen , nae orde-
ninge ende gebruik der Chriftélyker Kerken
leell men in het vonnis) uit de Stad én vi^\'-
heid gebannen vóór al hun leven Mïig (x).
Dog de meeften wierden door dé vingers ge-
fien : want defe voorgenoemde perfoneh zyn
alle de gene, die, federt het jaar 15621:0t
Ï569, ontdekt zyn; fchoon de l\'roteftahtefi\'
aireets een aanmerkelyk gedeélte defer Stads
Inwoonders uitmaakten ; gelyk wy , ons Y
verhaal tot den Stadhouder te rug Wendende ,
ras fien zullen.

Aanfl:onds na des Graafs aarikömfl:, fchreef IX.
hy een vergaderinge van de Droften van Sal-Y®-ocr page 30-

Si

H GESCHIEDENISSEN

1566. het platte Land krielde, gebannen wierden,-
■ op het nieuw afkondigden.
Defelve Defe Placcaten hadden geen meerdere uit-
zyn vrug-werkinge(3;), dan de nieuwen door deLand^
Shicr. voogdefle aan de Drollen en Amptlieden af-
gefonden , om onder fware ftralfen, alle oef-
feningen van den Proteftantfchen Godsdienft
te verbieden. En gelyk het gemeenlyk gaat
de vreze van ftraffe werkte min kragtelyk op
die van Overyflel, dan de voorbeelden van
hunne nabuuren; die defe bevelen veragte-
den. Binnen korte tyd lieten fig omtrent de
Steden Deventer en Zwolle Proteftantfche
Leeraars fien, die buiten de muren en op het
veld predikten (z). In de Capelle gelegen
op den AlTenderper Enk, of immers buiten
de Saften Poorte, verhaalt men, dat de eerfte
openbare Predikdienft verrigt is (a\'). De Re--ocr page 31-

vah ZWOLLE. XXVII. Hoofdst. 25

ringe, van de Droften, en de Gefanten der
drie Hoofdfteden tot Windefem. Den Droft ^^^
yan Coeverden vermaande de vergaderde
Heren ftandvaftelyk te onderhouden de be-
loften , die fy den Graaf hadden gedaan, en
-diens volgens nauwkeurig te forgen, dat de
Inwoonders wederhouden wierden, de pre-
dikatiën op het Land by te wonen. Die van
Deventer gaven hier op te kennen hoe fy ge^
noodfaakt geworden waren, om fulks voor
te komen, het H. Sacrament onder de twe
gedaantens uit te delen, die van Campen en
Zwolle verhaalden ook welke maatregelen
fy hadden moeten nemen. Na rype overwe-
gingen befloot men aan de Landvoogdefl^e te
fchryven, om voor de Proteftantfche inwoon-
ders een Kerk in de Steden te bekomen; ten
einde fy daar in den Godsdienft, na gebruik
der Augsburgfche Belydeniflè konden verrig-
ten : edog voor het verfenden van den brief
een nieuwe by een komfte te houden.

De Proteftantfche Burgers fiende, dat de X.
faken een goede keer namen, hebben in die
tuflchen tyd, op het nieinvaangehouden, om^^j^^^^lj^^
een plaats, in welke fy hun Kerkdienften
konden oeffenen. Die van Campen fig tot _ ,
nog toe ftil gehouden hebbende deden ook
aan den Raad het felfde verfoek. Selfs de
Gefanten van Haflèlt, Heflèl Coops en Her-
man Oeffinck, fmeekten in de vergaderinge
op den 4 of 7 September, weder tot Win-
defem belegt, dat de vergaderde Heren aan
de Landvoogdefl^e fchryvende voor hun Pro-
leftï^ntfche Burgers mede een Kerk wilden
• B 5-ocr page 32-

26 GESCHïEDËNlSSËN

i$66. rerwêrvén. Dog het verfoek van die vaii
Haflèlt wierdt, als buiten noodfaakelykheid
gedaan, verworpen, en van de hand gewe-
fen ; en men fchreef aan de Landvoogdeflè j
uit name der drie Steden: Hoe dat fy, door
het ffiondelyk en fchriftelyk fmeken der Bur-
gers , gedwongen wiérden te Verfoeken, dat
die de vryheid der oefi\'eninge Van de Augs^
burgfche Confelfie vergunt, en een Kerk toe-
geftaan wierde. Dat fy anderfints vreesden
niet in ftaat te zyn, alle oploop en de plun-
deringe der Kerken en Cloofters voor te ko-
men. Dat fy derhalven hoopten, dat Haar
Doorlugtigheid, met ten eerften, een troo-
ftelyk en minfaam antwoord zoude laten toe-
komen : dewyl fy by gebrek en ontfténteniflê
van dieiï geen middel wiften, om de Inwoon-
ders , tot nog toe door fraye beloften ge-
paayt, in toom te houden. Biddende immid-
dels- dat Haar Doorlugtigheid de Steden alles
ten beften duide.

Dés Defe vertogen in fchriften vervat befloten
Graaft de Steden ook aan den Stadhouder over te
«ragfge /gj^jje^^ pog hy , buiten alle twyffel, door
Droft van Coeverden , van het voome-
tegen. men der Steden Verwittigt, gaf fig in alleryl
op weg na Deventer ; alwaar hy op den ne-
gende aankwam, en de Afgefanten der Steden
vergadert vont , om de klagende Burgers op
het fpoedigfte te vergenoegen. Den Graaf,
des anderen daags , het voorftel der Afgefan\'-
ten gehoort hebbende , betuigde , met -ocr page 33-

VAN ZWOLLE. XXVIL Hoofdst. 476

fchap, een diergelyke veranderinge in den
Godsdienst voorgevallen zoude zyn. Ja, dat
meer was, hy voorfag, dat \'er meer andere
Religiën zouden moeten worden toegeftaan.
Waar uit grote fwarigheden moeften volgen.
Want nu al reets lag hy alles vol gevaar te
zyn. Weigerde men de Burgers een kerk en
de oeffeninge des Godsdienft \'er waren op-
roeren en opftanden te vrefen. Stond men
i-ocr page 34-

lo geschiedenissen

f566. drukkelyk bevel des Konings konde. Oor-
delende derhalven feer ongeraden te zyn\'er
over aan de Hertoginne te fchryven. Wat
raad dan vriegen de Afgefanten om de Burgers
te ffillen? Hier op antwoordde den Graaf
onder anderen, dat de Landvoogdefle en de
Edelen bewilligt hadden, dat de Proteftan-
ten , op die plaatfen, hun Kerkdienften
mogten houden, alwaar fy een aanvang ge-
maakt hadden. Dat hy om defe vergunninge
te erlangen , ook wel aan de Hartoginne
wilde fchryven. Kunnende de Steden fig met
haar Gefworene Gemeentens tot den volgen-
den Donderdag, hier over beraadilagen, en
als dan hem het beflotene mede delen.
Dog hy wilde dat van fyn aanbiedinge niets,
in het geringfte uitlekte.

XI._ . De Raden der drie Steden, met haar Ge-
llnhem\'^^^rene Gemeentens , het antwoord des
tenioe™ Stadhoudcrs onderfogt hebbende, gelafteden-ocr page 35-

van 2w0lle. XXVIL Hoofdst. 29

gedrongen zynde om de beelden te ftonr.en,
te ftillen, defe Kerk aan de Proteftanten over-
gegeven hadden. Den Graaf met Egbert
van EnfTe, Mr. Robert van der Beek, Mr.
Hendrik van Tiei en Gerard van Ooftendorp,
Raden des Konings geraadpleegd hebbende ^
betuigde op het nieuwe fyn leedwefen we-
gens de omkeringe, en fyn vrefe dat de Ko-^
ning fig \'er over beigen zoude. Nogtans lag
hy wel dat die van Deventer tot defe ftap ge-
nooddrongen waren: en hy beloofde henby de
Hartoginne te willen verfchonen, en her gefa-
mendyke verfoek der Steden over fenden:
by brieven welke hy gefchreven hebbende
de Gefanten zoude voorlefen; op dat fy fagen
hoe feer hy de Stedens belangens behartigde.
Welke nu te overleggen hadden hoe de Rid-
derfchap de veranderinge opnemen zoude;
fonder v/elkers weten en wille dit alles ge-,
fchied was. Ook gelaile hy haar feer ernftig
de beeld{lorm.eryen en uitplonderingen der
Cloofl:ers te beletten, het welke de Aigefan-\'
ten veripraken.-ocr page 36-

tz geschiedenissen

fcheen met het Capittel grote fwarigheid te
moeten volgen. Want het felfs regt, om een
Paftooraan te ftellen, daar door, volgens de
Magiftraats gedagten, gekrenkt M^ierdt. Ook
vreesden fy ^t de te ontbiedene Predikant op\'
roerig zoude zyn. In de by een komften vaa
den 19 September, tuflchen de Afgefanten
der drie Steden, tot Windefem gehouden,
raadpleegden die van Zwolle met de andere
Gefanten hier over. Het kwam hun feer ge-
vaarlyk voor de wille der Burgers te volbren-
gen. Nademaal het Capittel \'er door t\'on-
vrede moeft worden. Dog in de volgende
vergaderinge van den 23 September betuigden
de Afgefanten van Zwolle, dat den Raad op
het nieuw fo feer gekwek was, om een of
meer plaatfen tot de oelfeninge van den Pro-
teftantfchen Godsdienft in te ruimen, dat fy
geen langer uitftel, dan tot den naaftkomen-
den Vry dag verkregen hadde , en middeler-
wyl om een Predikant na Lubek hadde moe-
ten fchryven. Waar van fy den Stadhouder
kennis ga£

XII. Men raadpleegde ook nog in defe vergade-
Voorfor- ringe om het beeldftormen en plunderen van
^^-ocr page 37-

van ZWOLLE, XXVÏI. Hoofdst. gi

en alle «ioetwil te fluiten. Daar en boven IS^^.
jiamen de drie Steden op fig, om de Droft
yan Salland, tot befcherminge en bevryinge
van alje a^-nyallen v^n de haar naburige Cloo-
fters , Diepenveen, den Sonnenberg, Win-
defem, en Berg Cloofter, inval van nood,
yyf of fes van haar Ruiters te fenden.

l^st nemen van defe voorforgen wierdt op Sommi^
den September in de vergaderinge van
Ridderfchap en Steden tot Nyerbruggen goed-

fekeurt. Hier bleef het niet by: want de aes Gods-
ideUieden, of immers fommige van hen be- dienft.
floten aan de Iyandvoogdefl!è fchryvende re
verfoeken, 4at niet alleen de oeffeninge van
de Augsbwgfche Belydeniflè binnen de Ste^
den Deventer, Campen, en Zwolle, maar
Qok buiten haar muuren vergunt wierdt. De?
W^ldit het befte middel was, om delnwoon-»
ders te vreden ftellende van het beeldftormen
en de vernielinge van de Godshuifen en Cloo-»
fters af ïe houden.

Defè brief fonden fy aan den Stadhouder, XIII.
^ie, défelfde aan de Landvoogdefl^e niet ver» f-ocr page 38-

tz geschiedenissen

iS66. was (na dat hy , op den 8 Oftobef in de Vei-^
gaderinge erfcheynende betuigt hadde, het
nodelofe verfoek van de Ridderfchap aan de
Landvoogdeflè met geen vrugt te kunneil
voordragen) dat by ligtelyk befpeurde, wie
de aanleidinge tot den brief van de Edeliie^
den gegeven en defelfde opgefl:elt hadden.\'
Dat hy fe wel zoude weten te noemen,:ja
ook.) gelyk Arent toe Boecop fpreekt, met ee^
nen natten vinger hegaen. Want dat hem be--
V\\^ufl: was niet alleen wat in de Raden der Ste-
den voorviel, maar ook wat in de huifen van
de voornaamfl:en verhandelt wierdt (h). Dat
derhalven die van Deventer te overwegen
hadden , wat fy gedaan , en aangevangen
hadden: als zynde van het uiterfle gewigte
en in ftaat niet alleen hen, maar Ook de an-
dere Steden en het gehele Land in onluften
te brengen, welkers gevolgen allerdroevigft
en rampfaligft konden zyn. Na defe rond-^
borftige taal herhaalde den Stadhouder tot
• twe of driemaal toe: Ik [egge U, ende ick mit
U feggen^ al fout gy my fleenigen^ als S. Ste-
ven, U verderffeniße is nader by als gy meynt.
Om nog meerder te doen fien , dat hy met
grond en volle voorwetenfchap fprak, voeg-
hy \'er nog by, feer wel de namen van die
Burgers van Deventer te kennen, die fig be-
roemt

{b) Dit gefegte van Aremberg kan niemant fcet
vreemd voorkomen, ais men overweegt, -ocr page 39-

van 2WOLLE. XXVII. Hoofdst.

roemt hadden , door geweid en de hmlp van 1566^
drie hondert Schutten, een Predikant tot Zut-
phen in te leyden. Selfs betuigde hy bereid
tè zyn, de aanleyders naamhaftig te maken ,
indien de Regeringe hen ftraffen wilde, waar
toe hy de Afgefanten vermaande. Op dat de
Regeringe felfs, defe eh meer anderë feiten
ohgeftraft latende, niet geftraft wierdt. Som-
mige zyn van gedagten, dat den Graaf dé
tWe Afgefanten van Deventer met het opftel-
len van den brief der Edelen t\'onregt be-
fcbuldigde. Dog waar uit fy fulks afleiden is
my onbewuft. ViZant fchoon fy fig op het
gefag van Arent toe Eoecop beroepêh, kan ik
by dien Schryver fulks nergens aantreflfen (c).
Dit nogtans is feker, . dat de Afgefanten ont-
kenden hier aan fchuld te hebben. De ver-
anderinge , feyden fe verders, in de Stad
voorgevallen, hadt dén Raad, om erger voor
te komen, goed keuren moeten. Van het
voornemen der Burgers , een Predikant toe
Zutphen met geweld Willende inleyden, was
hen niets bewuft. Voor het overige , dat
den Graaf hen\' té gemoed hadde gevoert,
dat namentlyk de Gemeensliedeh den goeden
Man Oldeneel wegens fyn yver voOr den heer-
fchenden Godsdienft, van het kuflen hadden;
gefmeeten, dit raakte niet dén Raad, maar de
Gefworene Gemeente.

Den Graaf nam meer genoegen in het ant- XIV\'.
woord, heni door de Staten, in dé volgendeHybrcngï:
ftttinge van den 14 of 240ctober (i),

111. Ueel. C-ocr page 40-

tz geschiedenissen

1^66. ven. Hy Welt hen feer ernftiglyk voor de on-
voornc- mogelykheid van de vryheid van de oelfenin-
ge van de Augsburgfche BelydenifTe , voor
het platte Land van de Landvoogdelfe te ver-
werven : vi/elke hy voorfag , dat defen ftap
feer zoude mishagen, en fekerlyk van de hand
wyfen. Ten tweden dat hy niet befpeurent
konde dat het gemeen daar na verlangde ;
nadien het de Droften om de vryheid van defen
Godsdienft nog niet verfogt hadt. Ten der-\'
, den dat fyn Majefteit binnen een of twee
maanden hier te Lande zullende komen, de
faken rakende den Godsdienft zoude vaftftel-
len; en aan die van Overyffel defelfde vr-ocr page 41-

VAN ZWOLLE. XXVIL HOOFDST.

niet twyfFelde of zond \'er ook over voldaan
zyn. Dog des Scadhoüders vergenoegen was^^-ocr page 42-

tz geschiedenissen

1^66. fints om hun Godsdienft, te ftraffen, fyn Rui-
ters en Krygsknegten, door hem ten dien einde
in dienft genomen, aanboot. Dog dat inval
hier geen werk van gemaakt wierdt, hy be-
floten hadt ftg niet langer met hen te bemoe-
jen. Of den Graaf dit iaafte meende ofte
niet blykt my niet. Dit is feker dat hy geen
geheym maakte van het bevel , dat hy den
Droft van Vollenho en Yfielmuiden, midsga-
ders den Hooffchout van Haflèlt gegeven hadt,
om het Swarte Water te ftuyten, en alle toe-
voer der levensmiddelen na Zwolle te ver-
hinderen.

XV. Aremberg fyn Aanfprake gedaan hebbende

banddin- ^^-ocr page 43-

van zwolle, xxvn. Hoofdst. 37

dat men \'er over tot in den avond raadpleeg- 1566.
de, en eindelyk het befte oordeelde te zyn, dat
den Raad en Gefvs^orene -ocr page 44-

gg GESCHIEDENISSEN

t566. fien, nog gevreeft hadden, fig nu door eeni-
ge Clerken en moetwiliigen lieten beliuuren?
Ook verklaarde hy wel gelegendheid te weten
fyn krygsknegten binnen te laten rukken , en
de Stad tegens fulke verftoorders der alge-
mene ruft te befchermen. Dat dit het befte
middel was, om van het Land die onheylen ,
door die van Deventer veroorfaakc, af te ke-
ren, met welke het gedreygt wierdt. Dit
pfegt hebbende verliet hy de vergaderinge
in verwagtinge van een duidelyk andwoord of
de Staten het beflotene tot Haffeit wilden ag-
tervolgen of niet.?
^ keurt De verlegendheid der Staten hoe langer
«n nSct^®^ groter wordende hebben ftg de gecommi-
yerdra« -ocr page 45-

VAN ZWOLLE, xxvn. Hoofdst. ^^

äe overigheid magt, om in defen na goed dun- IS^^«
Jcen te handelen ; mids dat fy in het vervolg
van alle overlaft van fommige driftige R. C.
medeburgers bevryt wierden. Stads Regen-
ten , aan de Staten, van het uit de weg ruimen
der Verhinderinge, kennis gegeven hebbende,
beloofden in alles het eenparige befluit der
Staten te agtervolgen. Ook lieten fy op
flaande voet de fleutels van de L. Vrouwen
Kerk den Coflier afeyfehen, die defelve fon-
der tegenfl:and te rug gaf.

Niemant dit horende was vergenoegder als Beloften
den Graaf van Aremberg : wel-ocr page 46-

40 geschiedenissen

Ïg66. A Lfoo onfen Gen.Heer, Stadholder dieWel-
jl\\ geborne Grave van Aremberg -ocr page 47-

VAN ZWOLLE. XXVIL Hoofdst. 490

gegunt, ende toegelaten worden mogen; daar by 1566.
verfoekende dat na dem de Eerbare Raet der Stat
peventer uit hooger aandringende noot ende tot
yerminderinge meerder indigaatie van Con. Maj.
haeren Borgeren eenen nyen reformatie der Reli^
gon by provifie toegeftaen hebben, dat fyn Gen.
der Stadt ende Borgeren van Deventer der wegen
ten beften aen de Hertoginne van Parma onfen
Gen. Vrouwe gedencken ende verbidden woldg
-ocr page 48-

r

42 GESCHIEDENISSEN

.tS66-ocr page 49-

VAN ZWOLLE. XXVIL Hoofdst. 43

gädert zynde, befloten niets het welke be- 1567-
^rekkelyk was op defe fwaarigheid. Dog in

de volgende byeenkomfl: tot Windefem gaven --

die van Campen en Zwolle aan die van De-
venter te kennen, hoe dat fy gelaft waren uit
bevel hminer overigheden de Stad Deventer
te waarfchouwen , dat fy bedagt zyn , en
overleggen moeft, dat defe faak, van hetuit-
terfte aanbelangen, met de groptfte voorfigtig-
heid behandelt wierdt. Op dat niet alleen fy,
maar ook de andere Steden , en het gehele
Land in geen overlaft en lyden geraakte. De-
felfde vermaninge was haar ook door die van
Twente gedaan. Die van Deventer, de ge-
volgen dieper infiende, hebben hunne nabuu-
ren raad gevraagt, hoe fy, buiten ftaat zynde
flg door de Proteftantfche Burgers te doen ge-
hoorfaamen, fig gedragen moeften. ?

In defe onfekerheid zyn de Stedegefanten XVIII.
na den Graaf, tot Vollenho zynde, gereyft: Sy pogen
en hebben die van Deventer fig op het krag-^\'J^^J^^^\'^
tigfte van alle blaam van ongehoorfaamheid „ens de
aan de bevelen van de LandvoogdelFe by deniïegte na-
Stadhouder getragt te verfchonen. Dog, ge-kominge
lyk te voren aangemerkt is, de faak van de
Proteftanten door de Ridderfchap en de twe
jongfte Hoofdfteden verlaten zynde, was van
gedaante verandert. Den Graaf ook, fig wei-
nig aan het feggen bekreunende , verklaarde
rond uit, dat 1iet fyn fchuld niet zynde de
Placcaten moeften worden onderhouden: of~
(;e dat die van Deventer binnen een dag of
8 of 10 iets onverwagcs boven het hoofd hing.
Pie van Campen eu Zwolle hier tufl^chen

fpre-

-ocr page 50-

tz geschiedenissen

1557, fprekende , baden dac hy van het Land alle
overiaft wilde afwenden, en verfekerden hun
beft te zullen doen , dac alle nieuwigheid af-
gefchafc wierdt. Met defe verfekeringen en
bede keerden de Afgefanten, in het geheym
onder malkanderen geraadpleegt hebbende ,
te rug by den Graaf: die enkelyk antwoorde
dat hy deLandvoogdefte, ten voordeel van die
van Deventer, niet fchry ven wilde, voor en al
eer hy gefien hadde , wat die van Deventer
ter uitvoeringe van hunne beloften deden.
Sy ge- Wat verder in defe faak gehandelt is, hoort
hoorfa- eerder tot de Gefchiedeniffèn van Deventer dan
^en em- z^^oHe; waarom wy \'er van ter loops zullen
melden. Die van Deventer, ongetrooft ver-
trokken zynde, bewogen Ridderfchap en Ste-
den, op den 21 Mey vergadert, hun faak te
behartigen. Aan Aremberg tot Harlingen in
Vriefland zynde fonden de Staten een Gefant-
fchap , met een Berigtfchrift, by het welke
alle voorbeelden en aanbiedinge van getrou-
wigheyd aangehaalt, en gedaan wierden: mids-
gaders verfogt, dat fyn Genade die van Deven-
ter alle het voorgevallene v^rilde vergeven.
Met belofte dat fy de oeffeninge van den
Proteftantfchen Godsdienft zouden voortvaren
te beletten ; gelyk fy al reets gedaan hadden.
Op den 26 Mey kwamen de Gefanten by den
Graaf: die, gefien hebbende, dat fynè-eyge-.
menten niet vrugteloos waaren geweeft , de
Gefanten antwoordde, dat hy geen kan» fag
de ongehoorfaamheid van die van Deventer
by den Koning, of de Landvoogdeffe, ce
verfchonen. Te min dewyl fy, het niet op-

regt

-ocr page 51-

VAN ZWOLLE. XXVn. HOOTOST. 45

regt meerxende, den Prediker, die oorfaak
van alle opfchuddinge was, binnen de Stad
hielden: en fy de kaften waren gev/eeft, die
des LandvoogdelTes Placcaten uitgevoert häd- \'
den. Juift toen fy fagen dat het langer dra-
len niet fonder gevaar was. My moeit niets —
^eer feyde hy , eindelyk de Gefanten van
Deventer aanfprekende , dan de vrome luden
die daer by uw ßaan. Want fy brengen ons
de Spanjaards int Land. Als wyfe nu hebben\'
woe zullen wyfe weder quyt worden. Einde-
lyk na lange wo orden wilfelingen tuffchen den
Graaf en de Gefanten, midsgaders verfchei-
den vergaderingen van den Raad en Gefwo-
rene Gemeente tot Deventer , en briefwillè-
lingen met het Hof, bewerkte den Graaf dat
de ongehoorfaamheit vergeven, en die van
Deventer voor dit maal, van de inkwartie-
ringe van Krygsknegten , ontflagen zoude
worden.

Defen gunftigen uitflag waren fy alleenlyk, XIX.
aan des Graafs fugt voor Overyflel verfchul-^\'^®-ocr page 52-

46 GESCHIÈDENÏSSÉN- \'

1568. Des nieuwen Landvoogds eerfte ft)rgen wa-
Hybeveeltj-en de befcherminge en fteun van den heer-
fchenden Godsdienft te handhaven. Ten diert
geen\'an- einde fchreef hy, kort na fyn aankomft, op deri
dere dan 31 Jannuarlus, in de Nederlanden,aan de Steden
R. c. Re-DeVenter, Campen en Zwolle, boe dat hy be-
fi fe-ocr page 53-

van ZWOLLE. XXVIi. Hoofdst.

plaats aan Meefter Momme Schoolvoogd al- iS^S.
hier: die naging de Augsburgfche Belyde-
niflè aan te Ideeven. Dit mishaagde den
Landvoogd ongemeen. Ook kwam den Heer
Groesbeek , by des Stadhouders afwefend-
heid fyn plaats vertredende, op den 9 Maart
tot Zwolle. Na de agt Heren Gecommit-
teerden uit den Raad het gehele geval te
hebben voorgehouden , vermaande hy hen
uit des Hartogs naam Mommius uit den Raad
te ontfetten , en in fyn plaats een ander te
kiefen. Het is feker , dat dit gehele geval
niet den Raad , maar de twaalf Gefworene
Gemeenslieden betrof: die, volgens gewoon-
te , door het lot de verkiefinge te beurt ge-
vallep zynde, de keufe gedaan hadden; ge-
lyk de Heren van den Raad niet vergaten aan
Groesbeek te doen begrypen. Dog hy bleef
onverfettelyk, en beriep fig op de laft hem
door den Landvoogd gegeven. Hy weiger-
de hen pok het uitftel, het welke fy verfog-
ten , om met de nabuurige Steden en het
Landfchap hier over te raadplegen. Maar
niet ora aan het Hof hun belangens voor te
dragen: en toonde hen eindelyk een brief
van den Hartog en fyn bevelfchriften, waar
by hem gelaft wierdt, in val van verweige-
ringe , binnen de Stad een befettinge van vier
Vaandelen (m) knegten te doen rukken. Dit
dreygen verwekte vrefe, en Dr. Mommius fien-
de dat alle tegenkantinge vrugteloos zynde,

en

Cf?J)-ocr page 54-

48 GESCHIEDENISSEI^-ocr page 55-

vam 5^w0lle. xxvh. hoofust.

feilden. .Terwyl den Graaf, over defe en
xneer andere faken, met toe Boecop fprak,
lag hy, door een fware Podegra fiekte gekwek,
te bedde. Dog \'s Konings dienft fpoed ver-
eyfchende heeft hy, fchoon niet veel beter
zynde, op den 13, fyn reyfe na Croningen.
aangenomen-ocr page 56-

f2 GESCHIEDENISSJEH

f $68. langer uitflaan, door een fwakheid vervoert (r).
fetfig, gewapent hebbende, met vele moey-
te en fmerte te paarde. \'Er op fittende,
vrieg hy fpotswyfe, of hy niet een fchone
Ruiter was Vervolgens fchaart hy de
muitfieke krygsknegten in flagorder, en valt
het Nallauwfche leger aan. De belhamers
-ocr page 57-

van zwolle. XXVIL Hoöpdst. 51

Overyflèl niet minder; aiwaar hy als een Va- 1568^
der des /Vaderlands , wegens lyn minfamen
ommegang , opregte liefde voor de Ingefe^
tenen, en fügt voor de befcherminge van
\'s Lands voorregten ^ betreurt en een veei
gelukkiger lot waardig geoordeelt wierdt.
Eene fwakheid beroofde het Land van een
Man alle de hoedanigheden befittende, wel-
ke de grote Mannen maken , fonder byna
«enige van de gebreekea te hebben ^ welke
hen jnaar al te dikwils verfellen.

■ S iS S

Ö s XXVin.HOOFD^

-ocr page 58-

f2 GESCHIEDENISSJEH

xxviii. hoofdstuk.

INHOUD.

I. De.-ocr page 59-

zwolle. xxvïil hoofdst. 53

Nieuw fmeekfchrift der Staten om 4e ver- ..
nietinge te erlangen. XIIL Alhaeyfcht een
looße ^oße en lodePenning, welke Over-
yjjel weigert. Megen doet nieuwe aanfoek.
XIV. De Staten volharden en kopen de pen-
ningen af. Sware watervloed. XV. \'De
Steden fchryven. Alba om de vernietinge van ^
de nieuwe Ordonnantie over het lyfflraffely-
ke. Defelfde wordt afgekondigt. XVI., De.
Statens Gefanten verfoeken de vernietinge\'\' er
van by het Hof. Alba\'s antwoord. XVII.
Misnoegen over fyn gedrag. Des Konings
Raad daagt een her dopers Predikant voor fig..
De Stad befchermt haar regtsgefag. XVIII.
De Steden fchryven Alba •wegens haar regts-^
gefag. Alhds redenen van verweigeringe. -ocr page 60-

54 GESCHIEDENISSEN

^568. Gravinne Weduwe , hun droefheid over ,
en gaven aan den Overledenen Stadhouder
dien lof, welke hy door fyn wys gedrag,
en fugt voor\'s Lands inwoonders, regten, en
voorregten , verdient ha;dt. Sy troofteden,
fo veei mogelyk was, haar Genade door dé
^ överweginge, dat het alle menfchen opgelegt
ïë-as , iets vroeger of later , uit de wereld te
fcheyden. Sy eyndigden hun rouwbekkgs
hrief met betuiginge , van een altoos duren-
de bereidwilligheid , en aanbiedinge, om
haar Genade alle mogelyke dienüen te be^
wyfen (c)»

De Graaf In de maand Auguftus, wierdt een pleg-
van Me- ^jgen uitvaart, van den overledenen Stad-
houder , door Ridderfchap en Steden ge-
araanou--ocr page 61-

^an zwolle. xxviii. hoopdgt. 55

^n Raad gelafteden , Harmen Sticker re 1568.
pyningen : en fyn misdaad bekent hebben-
de te hangen. Het geluk van den Cap el-
laan was dat hy , op den 7 Junius, de ge-
vangeniffe ontfnapte. Met règt was de Re-
geringe bedugt, dat Alba haar verdagt hielt,
aan de vlugt te hebben medegewerkt. Sy heeft
daar qm niet alleen den Landvoogd van haar
onfchuld verfekert, maar ook den Biflchop
van Deventer bewogen, door een brief haar
onnofelheid dien aangaande heyliglyk te be-
tuigen.

Het bleek niet lang hier na, dat den Land- Alba\'s

fchulds betmgmge genoegen genomen heeft,fc hade
de Regerings vorige grote toegeeflykbeidstadCam-
voor de Proteftanten geenfmts vergeten hadt. pc«.
Want fchoon hy voor fyn togt na Friefland
tot Deventer, en hier na tot Campen kwam,
vereerde hy Zwolle geenfints met fyn tegens-
woordigheid. Nog meer fag men fulks uit
fyn vrindelyke wyfe , met welke hy die
van Campen behandelde. En inderdaad fyn
gedi-ag met die Stad fcheen aan fommige fy-
ner Hovelingen, fo ongemeen vrindelyk,
dat de Graaf van Barlaymont tot ,de Gefanten
van Campen feyde : O gy, van Campen, fyt
-ocr page 62-

1558. van Campen fulks toegelaten hebbende, vrie-
gen de Afgefanten van Zwolle Wolf van
Itterfum en Joan van Haerft of him Stad niec
met uitfluitinge van de Bevelhebber van hec
Krygsvolk de forge van Stads poorten te o-
penen en te fluiten, ook zoude worden roe-
vertrouwt ? Waar op hy antwoordde ^ dac
hy defe forg aan allé krygs Overften der Ste-
den aanbevolen hadt : hoewel het waar
was dat hy de Raad yan Canjpen hier van
eenigfints uitfonderde. Indiervdegen nogtans
dat defelfde defe magt niet alleen, maar te gelyk
met een Lid van de Gèfvvore Gemeente hai.
Op ftaande voet fig na de Gefanten van Cam-
pen kerende feyde hy, in deFranfchefpraak,
de Stad Campen , metten eerften dag , vati
haar befettinge te zullen ontledigen.

III. Ook hielt hy ftiptelyk woord : en , op
%ont- den 7 Auguftus, Campen yerlaten hebben-
alfcen van\'^® , gelaftede hy op den felfden dag de be-
heSygï iettinge de Stad te ruimen. Voornamentlyk
.rolle. om dat den Raad fig (leeft men in een brief
van de Heer Noircarmes) feer voorfigte-
lyk, wyfl^elyk engetrouwelyk, gedurende de
beeldftormerye , en in het oproerige jaar
1566. gedragen hadt (ƒ). Des Landvoogds
gunft was aan die van Zwolle niet min
nodig als aan die van Campen geweeft.
^^ Nademaal d\'eerftgénoemden de befettinge
van des overledenen Graaf van Arembergs
Krygsvolk , niet alleen genoodfaakt wier-
den by de Burgers, maar ook in de Cloofters
t;e inkwartieren. Ook nam de Stad deswe-

gen^

mm

3.

-ocr page 63-

van zwolle. XXVIIL Hoofdst. 6$

gen , en om het Konings Leger te provian-
deren, een fiimme gelds op (g).

Middelerwyl meenden de Staten van Over- Klaagbrief
yflèl gedurig redenen van klagten tegens des der Staten
Konings Raad in Overyflel te hebben, in^\'^\'^.^«^
het begin deles Jaars hadt dit Hof voor fig gé- Raad!
dagvaart-, de Weduwe en Kinderen, van den
overledenen Rentmeefter van Salland Joan
Doys. De Stad Deventer, de woonplaatfle
yan defe Weduwe en de twe andere Hoofd-
fteden hebben een vergaderinge tot Windefem
belegt, om den gevreesden inbreuk harer
voorregten af te keren. Dog na rype over-
wegingen fcheen het haar toe, dat de gefa-
mentlyke Staten by dit voorval aanbelangen
hadden. Weshalven fy een algemene Staats-
vergaderinge tegens den 9 Maart uitfchreven.
De Gefanten der Staten het beftaan yan Can^
celier en Raden onderfogt hebbende, fchreven
vervolgens aan des Konings Raad, te hebben
verftaan, datfe fig, eerftelyk, niet ontfag fig over
twiftende lieden regtsgefag aan te matigen: Ten
tWeden Burgers der Steden te dagen; en ten
derden andere gerigtshandelingen te oeffenen.
Alle ondernemingen ftrekkende totverkortinge
yan des Landfchaps voorregten, oude gewoon-
tens, en\'verdragen niet den Keyfer ingegaan.
Ja , dat meer was, tegens de uitdrukkelyke
bevelen des Hofs felfs. Wapt de LandvQogdefl^e
van Parma, fo wel in het Jaar 1563 als 1566,
Landsgelknten verklaart hadde dat des Ko-
nings emftig voornemen was, \'s Lands gefag
in genen delg te krenken. En dat, inval den
D 5-ocr page 64-

mt.....graig

5s geschiedenissen

^569. doenmalige, Raad fig de magt van iets te ge-
bieden , en verbieden mögt aangemagtigt
hebben, fulks buiten laft van haar Hoogheid
gefchied was. Om welkers overwegingen
ly den Raad vermaanden , van alle regts
oelFeninge in het vervolg af te fien: en ver-
fogten ten fpoedigflen een billjdc en voldoe-
nend antvi^oord. Ofte dat fy by ontflentenifTe van
dien genoodfaakt zouden zyn een nieuwe al-
gemene Staats vergaderinge te beleggen, en
over defe verweigeringe te Raadplegen.

IV. Den Cancelier en Raden , het fchryven
Welke fig ^gj. Staten op den 12 Maart beantwoorden-
wSd\'. ^^ \' ontkenden op het kragtigfte ooit of ooit
\'s Lands gefag te hebben verkort, en betuig-
den op her heyligfle ook nu geen diergelyk
voornemen te hebben. Sy vertrouwden hier
om ook, dat de Staten des Konings gefag in
genermaten zoude verkorten, en het hunne
tragten uit te breiden. Dat ter betoog van
hun onfchuld en tot afweringe van de opge-
worpen befchuldinge, overwogen moeft wor-
den , dat fy van den Koning met fekere laft-
brief voorfien waren, welkers inhoud fy ftip-
telyk moeften agtervolgen: en van fins waren
op het naukeurigfte na te komen: fonder fig
in het minfte fchuldig te kennen van door-die
weg \'s Lands regtsgebied in het geringfte te
na gekomen te zyn. Dat dit laafte ook ner-
gens beweefen was, hoe wel het als iets on-
betwiftbaar, in de brief der Staten opgegeven
wierdt. Want, wat het eerfte betrof, fy
wilden geenfmts ontveynfen , dat fy uit laft
van den Koning en fyn Stacihouder de twis-
\'-ocr page 65-

van zwolle. xxvin. ïïóofdst, 59

tcnde erfgenamen over de DoornbitfTches
Lheengoederen in Salland gelegen, door
regtsgelkg te ontfeheyden. Dog wel verre
van hier door hun gefag te buiten gegaan te
zyn , fy hadden ingevolge billykheid gehan-
delt. Nademaal de partyen twifteden niec
over den eygendom defer goederen, maar al-
leenlyk over de befittinge der felver; welkers
laaftes kennifTe en ontfcheydinge ontwiftbaar
den Koning toe kwum. En wat raakt, vrie-
gen fy, dit gehele geval de Stad Deventer,
welke geen het minile regtsgefag in Salland
op bet platte Land kan oefenen. ? Het is
even waar, vervolgden fy, dat ten tweden de
Weduwe Doys door ons gedagvaart is, ten
einde van haar 1400 Caroli guldens, diè
haar man gedurende fyn Rentmeefterfchap ten
agteren gebleven is, te verhalen. ,Dog hoe
kan hier aan misdaan zyn , nademaal de
kennifTe van fulke gefchillen aan den Land-
vorft ftaat: en ook al van ouds in Overyflèl
geftelt was ? Dat ter bewys van het laatfte
nog eenige voorbeelden , ten tyde der Bis-
fchoppen van Utrecht gebeurt , aangehaalt
konden worden. Dat voor het overige en
ten allen overvloed genoegfaam uit de ftukken
bleek, hoe ongaarn ly de Weduwe en haar
Kinderen hadden willen aanfpreken, en ib
lang gewagt hadden tot dat fy wegens uitdruk-
kelyk bevel de Weduwe in regten hadden
moeten betrekken. Waar door fy fchenen
te kennen te geven, dat hun onderneminge
geenlins als met opfet om \'s Lands voorregten
rs krenken begonnen was ; gelyk de Staten

ftaands

-ocr page 66-

f2 GESCHIEDENISSJEH

BB

ftaande gehouden\' hadden. Dat wat einde?
lyk het gebod van de Hartoginne van Par-
ma van het jaar 1563 en 1566 , aanging,
voor fo verre hen by het felfde alle regtsge-
lag verboden was, hen het uitermaten
wei geviel. Want fy geenfints na over-
tolligen arbeid begerig waren, en fy fig \'er
fo lang na gedragen zouden tot dat den Ko-
ning anders beval. Voor het overige melden
fy dat den Landvoogd hen ernftiglyk hadt
gelaft , hun Berigtfchrift ftiptelyk na te ko-
\' men , en indien fy \'er van te voren eenig-
fints van afgeweken waren fy het in \'t vervolg
uit vrefe van des Konings ^ en fyn ongena-
de , verbeterden. Uit al het welk genoeg-
faam bleek, dat fy niets ondernomen had-
den , dan het welk fy voor God , den Ko-
ning , en de gehele wereld verantwoorden
konden : ©n hun voornemen geenfints was,
de geregtigheden van dit onfe Landfchap te
krenken :. Waar van fy meeft alle inboorlin-
gen waren. Het is dan te hopen, eindig-
den fy hun verantwoordinge, dat dit Land-
Ichap van niemant groter fchade dan van ons
te vervragten heeft Qb},
Vergadc- Het fcheen in het eerft , dat de Staten,
ringe der ^p den 2.8 Maart, tot Windefem vergadert,
het fchryven van Cancelier en Raden geen-
fints genoegen namen. Want fy raadpleeg-
den feer ernftiglyk , wat hen nu vervolgens
te doen ftont. De fwarigheid was te groter,
nademaal fy wiften dac den Landvoogd de veel-
vuldige algemene Staats vergaderingen feer

mis-

{h) tArmt toe Boecop,

-ocr page 67-

ZWOLLE. XXVIII. Hoofdst. üi

mishaagden. Sy befloten deswegen dat de iS^y»\'
Gefanten der Ridderfchap alle de Edellie-
den van het ingekomene antwoord des Ko-
nings Raad zouden verwittigen : en ook
vermanen, bedagt te willen zyn , om alle
indragt in\'s Lands voorregten te verhinde-
ren.

Het is feer vermoedelyk, dat de grotere én V.
meer gegronde befigheden , met welk
Staten vervolgens overvallen wierden , ben gerings-
het gefchil met Philips Raad uit het oog der Scedeis-
deden verliefen. En inderdaad de aankomft on^lerfoe-
van den Commifläris Carel Quarree in Over-J^-ocr page 68-

aBBBBEi

GESCHIEPENISSEN

2569, Scharf vallende, van het huisraad en verdere
nalatenfchap een Inventaris opftel4e: fonder
voorkennis des Raads, v/elke \'er een gerigtè-
lyk proteft tegens liet doen.
Gefant- Met de uiterfte gevoeligheid en droefheid
fchap na namen de Staten, ter verfoek der drie Hoofd-
\'-ocr page 69-

VAN ZWOLLE. XXVIII. Hoofdst. 63

Niet te min \'er weinig hoop tvas van ver- 15Ö9.
hoort te worden, hebben de Staten hun klag-
ten aan het Hof gefonden. Den CommilFaris,
middelerwyl fyn lail: tot Deventer hebbènde (j^n Ra^j
witgevoert, is van daar vertrokken, (i) en totZwolIe
den 21 Julius, tot Zwolle aangekomen.
Raad liet hem door Bitter van der Merfche
Burgermeefter in der tyd, Wolf van Itterfum,
Joan van Haerft, Jacob Duifterbeek, Joan
Loefe en Mr. Hilmich Splitloof, verwelle-
komen. Carel Quarree , de Gefanten des
Raads voor de bewefene eere bedankt heb-
bende, heèft ben van fyn iaft verflag gedaan,
cn bekend gemaakt , dat de oorfaak van fyn
komfte was , om de Regenten na de oor-
fprong en aanleidinge der vorige onluften on-
der eede te verhoren. Joan van Haerft, een
der bekwaamfte Regenten van fyn tyd, het
woord opvattende, antwoorde dat den Raad
\'er niet in konde bewilligen : nademaal dit
onderfoek geheellyk met Stads voorregten
ftrydjg v^as. Het is van den Burgermeefter
in der tyd, en van niemant anders, hervatte-
de Quarree, dat ik het antw^oord op myn
voorftel verwagte. Vervolgens voortvarende
poogde hy de billikheid van fyn laft te ver-
regtvaardigen. Byfonderlyk hier op fteunen»-
de , dat de Stad fig, in het Jaar 1566 , aan»
de misdaad van gekwetfte iVlajefteit fchuldig
gemaakt hadde, welkers kennifTe alleen aan
den Koning als Landsheer toekwam. Joan
van Haerft , fp^ak hier op het nieuw tuflTchen,
en errinnerde den Commiflaris, dat den over-
ledene

(1) iJr?ni toe Boecop,-ocr page 70-

f2 GESCHIEDENISSJEH

iS6p.-ocr page 71-

van zwolle. XXVIIL Hoofdst. 6$

fuik een feit misdreven hadden : Vi^anneer de
Magiftraat hun wettige regtsoeffeninge geen-
lints betwift wierdt. Dat ook al verder de
Regenten des te . eerder moeten, gehoorfa-^
men : gemerkt den Koning nooit iemant
meerder konde begunftigen, dan by de Be-
fehuidigden , gelyk fy waren, (elven, wegens
de misdaad, onderfoek te laten doen. Be-
balven dat het te vermoeden was, dat de te
doene. informatien meer tot voor- dan nadeel
van de Regeringe zoude moeten uitvallen.
Dat wat het andere betrof, om namentlyk de
Regeringe, in bet bywefen van de twe Bur-
germeefters in der tyd,; te verhoren , fulks
nietaannemelyk was; nademaal de twe Burger-
meefters felven,; niet min als de andere Re-\'
genten, moeften onderfogt worden. De.
Afgefanten des Raads, door Quarree\'s rede-
nen overgehaalthebben verklaart \'er ge-
noegen in te zullen nemen: en om geen an-
■dere reden ,\'er de «Gefworene Gemeente af
te zullen verwittigen, als op dat alle de Le-.
den, van den aard .en gefchapendheid defer
faak onderrigt, fyn oogmerk niet mogten
tegenftreven. „-ocr page 72-

f2 GESCHIEDENISSJEH

3E5Ö9. ftekenis en aard der misdaad het vereyfcht;
en de Stad Deventer en anderen \'er ook reets
in bewilligt hadden- Na genomen beraad,
nam de Gefworene Gemeente het befluit,
des Raads voetflrappen te volgen: in meninge
ên met voornemen om de Burgers fo veel te
verfchonen, als het mogelyk was , fonder
den te doene eed te krenken (k).

De Regenten toonden hen, ter felfder tyd.

VII.
Alba

eifciu ecn^^®\'^ bereidwillig den Landvoogd, in een
Jianjiyft ander verfoek, te bewilligen. In de Maand
der rente-Maart vorderde hy van de Stad Zwolle, en
niers van anderè Steden, een naamlyfl: der inwoonders:
dc Stad. ^jg j^gj. 2y lofle-, het zy lyfrenten van de Ste-
den genoten: midsgaders de hoeveelheid van
defe Jaarlykfe opkomfl:en. De Regenten be-
willigden eenpariglyk den lyfl: den Landvoogd
toe te fenden: Hoewel, inval men fom-
mige fchryvers geloven mag, na vele angftige
raadplegingen. Nademaal fy met die van De-
venter en Campen dit verfoek , voor een
nieuwigheid, aanfagen; welke, ter verkor-
tinge van hunne voorregten en gewoonten in-
gerigt was

Hy flaat Wat hier v^n zy ofte niet, de Steden warea
hecfmeek-gewoon, haar geregtigheden, van eenig aan-
Staten belang, met meerder ftandvaftigheid, dan in
aan^anaehetMe geval, te verdedigen; gelyk wy tot
bet onder-hier toe meer dan eens gefien hebben, en ook
foefc van niet lang hier na klaarlyk op het nieuw ge-
OHarreaf.

{fl) \'R^ejolmieu van Raad en Mtent: vm het fasr 15 . v-ocr page 73-

van ZWOLLE, xxvni. Hoofdst.

yeek. ^ Want de Staten hebben, niet te:min
\'er v^^einig hope was, van door het Hof ver-
hoort te worden, fig, wegens het doen van
het voorgemelde onderfoek door Carel Quar-
ree, met een fmeekfchrift by den Stadhouder
aang-ehouden, dat hy by het Hof bewerkte ^
dat diergelyke regtsplegingen, met het regtsï
gefag der Steden ftrydig, voortaan niet on-
dernomen wierden. Het verfoek der Staten
viel uit, gelyk den Graaf van Megen ^ uic
fyn kennifTe van de gevoelens des Hofs, voor-
fpek had. Want den Landvoogt verklaarde,\'
na rype overwegingen, dat de voorregtenj\'
door de Staten aangebaalt, in alle gevalleri
behoorden ftand te grypen : uitgenomen int
yal van de misdaad, van gekwetfte Majefteit,-
Nademaal de eer van God, de dienft van den
Koning, en het algemene welzyn der Lan-
den het indiervoegen vereyfchten (m).-

Wy fagen te voren, dat die van Haflèlt,^ tlir.
niet tegenftaande \'er reets in het Jaar 1545,- 1570.
een vonnis tegens hun oogmerk gevelt was, Haflclc
Cn) het gefchil, van een brugge over
Swarte water te leggen , weder levendig
maakten (o). Het twift vimr, dat men mid-fchnftaafc
delerwyl als uitgedooft hadt kunnen aanfien Alba htt
t-ocr page 74-

8o geschiedenissen -

Ï570. tragten te bewyfen, dat hy hen het leggen-
van een brugge over den Swarte waters ftroom
toeftaan mogt. Na den vorigen oorfprong,
van den twift , en den uitflag, te hebben ver-
haalt, wendden fy het gefchil op een gehelen
anderen boeg, dan te voren. Want fy be-
roepen fig geenfints meer op de vergunningen
van den Biffchop en den Stadhouder Georg,
Schenk, maar alleetilyk , op het vonnis, van\'
Keyfer Carel de vyfde , en de ftaatkundige
overwegingen daar uit voortfpruitende. Ne-
mende daar toe tot hun grondfuil het flot de-
fer fententie: waar by gefegt wordt , dat den
Keyfer en fyn erfgenaamen, den eyfch van
die van Haflèlt afflaande, fig voorbehielden,
hen te kunnen toelaten een brugge , over het-
Swarte water , te leggen ; inval \'s Lands
dienft, en welvaart, het vereyfehlen. Om
defe noodfakelykheid nu aan te tonen houden
fy den Landvoogd voor oogen, hoe voorde-
lig en nuttig hec geweeft zoude zyn, dat des
Keyfers legers, in de vorige oorlogen, een
brugge over het Swarte water, by Hafl^elt,.
hadden kunnen gebruiken. Hoe menigmaal
defelve verhindert waren geworden, met de-
nodige fpoed, by gebrek van een bekwaam
veer, de Revier te pafl-ocr page 75-

van ZWOLLE. XXVIIL Hoofdst.

Jaarmerkten van de Overyflelfcbe Steden, en 1570.
yan Zvi^olle felfs, te befoeken. Dat nu tegen
de grote voordelen fo wel van des Landsheers
als Ingefetenens fyden, geenfints opgewogen
Jconden worden de geringe nadelen , wel-ke de
Stad Zwolle voorgaf te zullen moeten lyden.
Was aan de eene fyde op te merken het gröie
•nut dat \'er de Stad Zwolle felfs door den
.voorverhaalden groteren toeloop der kooplie-
den na Overyfl!el by genieten moeft. En aan
de andere fyde, dat den Zwolfchen fcheep?
vaart \'er geen beletfel van te verwagten hadt.
Nademaal de Brugge in diervoegen zoude
worden gemaakt, dat de fchepen fonder de
minfte verhinderinge \'er door konden pafle-
ren. Bebalven dat, van wat natuur defe laft
ook zyn mogt, defelfde ontwifl:baar fo gering-ocr page 76-

f2 GESCHIEDENISSJEH

1570. met fchyn van rege, fyn ongenoegen te doen
gevoelen. Behalven, dat het ontwiftbaar was,
dat fommige Commiflarien des Konings en ee-
nige Edellieden, dit vuur aangeftoOkt heb-
bende (r), na gedagten, niet zouden nalaten,
de faak van die van Haflèlt te behartigen. V/at
hier van zy ofte niet, den Landvoogd het
imeekfchrift, van die van Haflèlt, ontfangen
hebbende , heeft het onderfoek defer twift,
aan des Konings Raad in Overyflel, bevolen,
en gelaft de beyde Steden, inval van moge
lykheid, op een vriendelyke wyfe te verge
lyken. Dog hem anderfints beiderfyds be
wysftukken over te fenden: met de bedenke
Jykheden, welke den Raad \'er over maken
mogte-ocr page 77-

van zwolle. XXVIIL Hoofdst. 6$

ftaan hebbende van neen , ftelden wederfyds 157^*
Gefanten voor, of\'er een weg zoude zyn, om
de beyde Steden in der minne te vergelyken?
joan van Haerft, het woord op vattende, fey-
de , dat \'er geen vergelyk te pas konde ko-
men : nademaal fy over het leggen der brugge
met die van HalTelt, federt het vonnis van hec
Jaar 1545, geen gefchil hadden. Niet te min
wilde de Stad wel, alleenlyk tot des Ko-
nings narigt, en afkeringe der HaflTeler eyfch,
binnen 14 dagen tyds, aan den Raad een ver-
werings fchrift inleveren, waar by de tegen-
deels ongegrondheid klaarlyk aangewefen
wierdt. Mids dat het felfde niet in handen
der Stad Haffelt gefield wierdt: dewyl fyn O-
verigheid befloten hadt, fig geenfmts met haar
in een pleitgeding in te laten. Hy eindigde raet
fig te verwonderen, dat Haffelt, na vele ge-
note tekenen van goedgunfirigheid, de Stad
Zwolle haar weldoenfler wederom met nieu-
wigheden onderftond te kwellen. Dit verwyt
konden de HaflTeler Gefanten niet verduwen,
en fy hebben liever een geheim willen aan den
dag brengen, dan defe klagten met ftilfwygen
voorby te gaan. De ware reden, feyden fy,
is, dat wy worden van lümiglyke Majeßeyt Com-
mijjarien, ende andere Edellmden, daartoe
geneget (v). Jammer is het, dat dit doenma-
lige ontdekte geheym, voor ons als nog, by
na geheellyk een geheym blyft; want fchoon
het klaar genoeg is dat des Konings Gommis-^
farien en andere Edellieden oorfaak van dit
»ieuwe gefchil zyn geweefl:, weet men geen-
E 4-ocr page 78-

f2 GESCHIEDENISSJEH

iS79- fints, of fy uyt lafl: van het Hof, dan, om eygen
belangens, het twiftvuur aangeblafen hebben.

Wat hier van zy ofte niet,\' die van Zwolle^
IX. beforgt om aan het Hof alle kwade indruk-
Tegenbe- (gjg ^ die door het Haflèler fmeekfchrift ver-
^dSvan oorfaakt konden zyn, weg te nemen, hebben
Zwolie middelerwyl een Tegenberigtfchrift opgefl:elt:
teilen het waar by fy in het brede de ongegrondheid van
den Hafleler eyfch foeken te beweren. ■ Na
fdiHft. ^oor af het gehele geval, van defe nieuwen
twifl:, te hebben verhaak, treden fy ovei- tot
de wederlegginge van het fmeekfchrift: on-
der betuiginge, van fig geenfints met die van
Hafl^elt in een nieuw pleitgeding te begeven. Op
, het eerfte voordeel der brugge y door die van
Haflelt, ten tyde van Oorlog voorgewend ^
beroepen fy fig op de eygen kennifle des
Landvoogds, So dóch, voeren fy hein te ge-
inoed, Kuniglycke Majefleits Krychsvolk in V
reyfen na Jimmingen der\' Hajfelder Bruggen
gien mangel gehadt, ende jmider behulp der
felver gelucketicken gemiliteert en gefochten
hebben. Van het tegendeel , vervolgen fy,
het kan ligtelyk gebeuren, dat de Brugge ten
tyde van Oorlog nadelig zoude kunnen zyn
en \'moeft worden afgebroken,. Sy vergeten
niet fig, dien .aangaande, op een voorbeeld
van den Gelderfchen kryg te beroepen. Wan-
neer den Keyferlyken krygs overfte Schenk fig
genoodfaakt vont, ^ om den vyand afbreuk te
doen, de Brugge te vernielen. Behalven dat,
dit alle-3 ter fyde geftelt zynde , het on waar-
agtig was, dat de weg over Haflèlt gelegener
was s dan over het veer te Genemuiden n en

-ocr page 79-

VAN ZWOLLE. XXVIII. Hoofdst. 73

de Berkemer Brugge in Jiet Carfpel van Zwol- 157.0»
Ie. De redenen ontbraken hier niet, om die
gevoelen ftaande te houden, het zy men mee
de gelegendheid defer paflagien: het zy m.et den
bruikbaarften weg: het zy met de voorbeel-
den raadpleegde. By dit alles kwam de hate-
lykheid, vï-elke in defe eerfte beweegredenen
ftak, van lig juift op een binnenlandfchen Oor-^
log te veftigen. ■ Nademaal fuik een Oorlog
■van korte duur, de Brugge van geen langer
voordeel, en de laft voor altoos was. Floe-
wel dat al moeft het Land, door defe plage
worden geftraft , \'er wel andere middelen
zouden zyit, om van den weg Op Haflèlt ge-
bruik te maken; /inval men bet voor noodfa-
kelyk of nuttig aanfag. Want de Steden
Zwolle, HaflTelt, Geneniuiden, ende Swarte
Sluys, altoos in ftaat waren, fonder grote
onkoften en moeyte, een fcheepsbrugge over
defen ftroom te leggen. Boven dien was iig-
\'telyk een weg door de Roete aan te leggen.
Door dewelke inderdaad des\'Konings Legers
^ a 3 mylen zouden in de regte gaan kunnen.
Men fag dus dat dit voordeel van veel meer
aanbelangen als het andere was. Ook was
reets in vorige tyden aan het Hof defen voor-
ftel gedaan: welkers uitvoeringe nog koftbaar
nog moeyelyk zoude zyn. Hier mede van de
wederlegginge van dit eerfte punt aftredende,
tragten de Regenten van Zwolle htm gereg-
tigheyd op het Swarte Water te verdedigen:
en dien na niet grond de ongeoorlooftheid
yan het Hafleler beftaan voor oogen te ftel-
len. Dog voor af zullen wy hun antwoord,

li 5-ocr page 80-

f2 GESCHIEDENISSJEH

1570. op het twede voordeel door die van HafTelt
beoogt, mededelen. Om te. bewyfen, dat
HalTelt felfs \'er weinig by zoude winnen ,
merken fy aan, dat het fteedtjen feer kleyn:
weinig bevolkt: en door een gering getal
kooplieden, in hout en ofTen alleen handel
(dryvende, liewoont was. Het was dan ligte-
lyk na te gaan, dat de kooplieden feiden hun
vi^eg \'er door zouden nemen: by gebrek van
gelegendheid, om\'er te kunnen kopen en ver-
kopen. Veel groter was het nadeel, dat de
Stad Zwolle \'er by te lyden hadt. Nade»
maal het tot verhinderinge van den vryen
vaart moeft ftrekken ; welke nu met volle
zeylen, en, felfs by nagt tyd, gedurig ge-
oefFent wierdt. Wie fag nu niet , dat de
Brugge, hoe fe ook mogt worden gemaakt,
by den dag aan de Schepen veei tydverlies
moeft veroorfaken; by nagt tyd de gehelen
fcheepvaart doen ftilftaan : en by verder ge-
volg geheellyk bederven ? Het Iaafte bleek
voornamentlyk hier uit, dat de Zwolfche
fchippers ftg veeltyds aan de kooplieden ver-
bonden , binnen een fekere tyd, van Amfter-
dam na Zwolle de ingefcheepte waaren te be-
forgen. Behalven dit nadeel hadt \'er de Stad
Zwolle nog meer by te verliefen. Haer tol,
van Biffchop Frederik van Blankenheim, in
het Jaar 1404, gekogt, (w) moeft \'er door
verminderen. Den tol, door Keyfer Carel
de vyfde, aan de Stad, op de Berkemer brug-
ge, toegeftaan, ^^^^ ^^^^ -ocr page 81-

VAN ZWOLLE. XXVIII. Hoofdst. 75

msm

lopen: gemerkt de drift van vee niet meer 1570,
door ons Carfpel maar over Haffelt zoude ge-
nomen worden. Dog hoe gering waren nog
alle defe fekere nadelen, in vergelykinge van
^et gene, \'t welk het gemene Land, en den_
Koning van de brugge te vrefen hadt? Want
de Dyken, welke men werks genoeg hadt,
nu tegens de fware Overftroomnngen te be-
fchermen , door het leggen van de brugge by
de winter tyd en ysgang nog in veel meer ge-
vaar zouden geraken. Al het welke fy met
een grote kragt van, re denen tragten te bewy-
fen. Onder het wederleggen van de twee
meergemelde grondfuilen van het fmeek-
fchrift halen fy de volgende redenen aan, waar
om het beftaan van Haffelt ongeoorlooft is.
De eerfte trekken Stads Regenten uit de ge-
regtigheid , welke de Stad op het Swarte wa-
ter heeft: haar regt van viftchen aldaar, en haar
befit van, federt onbedenkelyke tyden af, de-
fen ftroom, vry en fonder infpieringe of de
minfte verhinderinge van iemant, te hebben
bevaren. Ten \'tweden beroepen fe fig op
het Keyferlyke vonnis, des Jaars 1545; waar
van wy hier voren meldinge gemaakt hebben
(j). De derde trekken fy uit de gemene
regten: willende dat het ongeoorlooft is, dat
\'er op de plaatfen, tot een algemeen gebruik
gefchikt, geen veranderinge ten voordeel van
niemant mag worden gemaakt, welke andere
nadelig kan zyn. De laafte reden, uit defe
overwegingen, dat, al wierden alle de nade-
len 7 en alle de regten en redenen ter fyde ge-
ftelt,

(jy; Twt\'cJe Deel zj/ïe Hoofdjlufi^LaaJh ^fdelinge.

-ocr page 82-

8o geschiedenissen -

;570. ftelc, het billyk was, dat den Koning de
Stad Zwolle boven Haflèlt begunftigde. Na-
demaal fyn Majeflreyt fig veel meer, aan het
wel zyn, der derde Overyffèlfche Hoofdftad,
dan het Steedtjen Haflèlt gelegen moeft laten,
leggen. , Voornamentlyk om de ftemi die \'er
den Koning aän hadt: het welke feer moeft:
verkleint worden, indien Zwolle, met onge-
mene onkoften der gemene Landdagen , het
onderhoud van een menigte gebouwen, ves-
tingwerken en andere laften befwaart, hiep
\' boven nog met dit nieuwe ongeluk gedrukt
wierdt (z). Dus tragteden Stads Regenten af
te wenden, dat Haflèlt verhindert wierdt ^
een brugge over het Swarte water te leggen.
Sy voerden in hun Tegenberigt nog meerder
beweegredenen aaii, welke ik wegens de
kortheid des tyds, voor by gegaan ben Qd).
My vergenoegende met het aanmerkelykfte
\' te hebben medegedeelt.-ocr page 83-

van ZWOLLE. XXVIIÏ,- Hctofdst. 77

cffigen. Haar Afgefanten, Joan van Haerli, 1570/
en Bitter ter Merfche, zyn, op den i April
ten dien einde na Arnhem, by den Stadhou-
der gereyft.. Den Graaf heeft hen, na ope-
ninge van faken , verfekert, de gefteldheid
des gefchils te zullen onderfoeken: en, Stads
geregtigheid gegront oordelende, met nadruk
te onderfteunen. Met dit gunftig antwoord
zyn fy, na BrulTel, verreyft, en op den 5,
aldaar aangekomen. Den Secretaris Joan ten
Broeke geleyde hen, des anderendags by den
Prafident Viglius: aan welke fy een brief van
den Raad overhandigden. Viglius was reetS
van de gefchapendheid der faak onderrigt?
dog verklaarde, dat fy fig by den nieuwen Pr^-
lident Tyfenach desviregen mogten vervoegen.-
Het Tegen Berichtfchrift, ontfangen hebbende,
beloofde hy te zullen doorlefen, en verfogt de
Gefanten des middags ter maaltyd. De Ge-
fanten zyn van daar, by den Prefident Tyfe-
nach, gegaan, om hem van Stads wegen te\'
begroeten. Den 8 hebben fy by den Prefident
Viglius vernomen, of hec van nut was, dat
fy den Landvoogd begroeteden: het welke hy
hen, als onnodig zynde, afried. Den Pra;-
fident Tyfenach verklaarde hen het felfde:
niet byvoeginge, dat het onderfoek van het
gefchil , een langer tyd verevfchte , dan
dat de Gefanten het Vonnis afwagten kon-
den. Weshalven fy , na affcheid van defe
Heren genomen te hebben, na huis vertrok-
ken zyn (è).-ocr page 84-

78 CËSCHIEÜÈNISSEN

1570. In de maand September wierdt eindelyk die
Her von-gefchil, doör den geheymen Raad, tot na-
, deel van Halfelt beflift; en hen verboden den
Tan dk Stroom met een brugge te befläan. Onder
vanHalfelt voorbehoud van des Konings en fyn erfgena-
men \'s geregtigbeid, om die van Haffelt by
verloop van tyd hun verfoek in te willigen,
of niet, even als by het eerfte vonnis ver-
ftaan was; gèlyk met meerdere woorden uit
den volgenden brief te fien is.

GHefien in den fecreten Raede des ConinCX,
die fupplicatie , geprefenteert van weghen
der Burgemeefteren ende Raeden der Stede van

Haftêlt; tenderende tot oerlof ende confente,om
feker Brugglie , hier voertyds gelegen hebbende,
over het Zwarte watere , weder op te mogen
maken ende tymmeren, metten Certificatien ende
andere fchriften daer by_ ghevoecht; ende gefien
die redenen van oppofitie daer tegens fchriftelic-
ken gealleglert , ende overgegeven, by Burghe-
meefteren , Schepenen , ende Raedt der Stadt
Swolle; contradicerende die optimmeringhe der
voirf: Brugge, by diverfche redenen ende mid-
delen; ende befandere , dat, in den Jare XVc
vyf en veertich, dezelve optimmeringe, by den
voirn. van Haffelt, doen verfocht zynde , hen
by fententie afgewefen , ende geweigert es ge-
weeft ; ende gefien oich de Refciiptie ende advis
van Cantzler ende Raeden in Overyifele ; ende
op alles rypelick gelet hebbende, Syne Mat., om
fekere confideratien ende bevindt niet gheraden
noch expedient, den voirn: van Haffelt fupplianten
heur verfoek ende begeerte van de voirf: Brugge
te mogen optymmeren , t\'accorderene ; niet to
min behoudens altyts zynder Mat. daer inne Syn
Hoochheyt, en gerechtighek; volgende ende naer

inhoudt der vooirf: fententie van den Jaere XVc

vyf

-ocr page 85-

VAN

iSWOLLE. XXVin. Hoofdst, ^p

vyf en veertien. Aldus gedaen

in den voirf: fe- i^^ó,

creteii Raede, gchotideu s\'Antwerpen, den fehen
dag der maent van September, in \'t Jaer XVc en-
de t\'feveatich.

(was get.)

Van »er. Aa;

Gedurendê het hangen van defe twifl: ver- XL
boot den^Landvoogd, die van Overyflèl, na Alba vet-
elders te reyfen, en ter Schole te gaan dan^^^^
alleen in des Konings Landen, en de Stadfj-t-et/byjl
Romen. Ook fig voor het 2ofl:e Jaar, in ten Lands
hand- en kunflwerken en talen , in vreemde te reyten.
landen te oeffenen. Syn oogmerk hier mede
was, de Jeugd van de Proteftantfche gevoe-
lens te wedernouden. De inwoonders kwam
dit verbod ongemeen Mig voor, en het
mishaagde wel het allermeefl:e de drie
Hoofdfteden.

Sy fchreven de reden harer befwaarniiïèn De Stedem
aan den Graaf van Megen over, en verfogten j^hry ven
hem by den Landvoogd te verwerven, dat fy^e\'^enS-
ontflagen wierden , dit bevel \'af te kondigen, tinge^dra\'
Sy ftelden hem ten dien einde, aangaande hetverbods,
eerfte Lid, voor oogen: hoe nadelig dit ver-
bod aan den voortgang der Studien moeft zyn:
nademaal haar mwoonders in verfcheiden
plaatfen het regt van Beurfen genoten, waar
van fy nu geheellyk verfteken moeften wor-
den. Sy wefen, betrelfende het twede punt
aan, dat het felfde niét min nadelig aan den
koophandel was. Want haar voorregten in
dè Hanze Steden vrugteloos moeften zyn, en
de kenniflTe des koophandels vergeten zoude

worden

-ocr page 86-

8o geschiedenissen -

1570. worden,nu de Jeugd de gelegendheid ontnomen
wierd, fig fo wel daar als in de talen te oef
fenen. Sy hoopten dat, dit alles rypelyk
overwogen zynde, den Landvoogd haar mid-
delerwyl van de afkortdinge van dit gebod ont-
fiaäfi zoude; ingevolge Konings bevel van den
9.6 April des Jaars 1559. Want fyn Majefteit
ais toen de Stadhouders bevolen hadt, de -ocr page 87-

vak 0WOLLE. XXVIII. Hoopöst. ui

^elykheid iets fekers te kunnen vaftftellen. Op i57ö-ocr page 88-

8o geschiedenissen -

1570. Want die van Deventer befaten fo wel totf
Herwarden in Weftphalen, en tot Geulen, als
tot Peroufe in Italien, het rege van eenige
Leerlingen in de Latynfche taal en Hogere
Wetenfchappen op Beurfen te laten onderwy-
fen. Die van Campen en Zwolle hadden ins-
gelyli tot Ceulen een diergelyk voorregt. Bo-
ven dien vervolgen fy , „ is ook gebruike-
„ lyk, dat de Borgeren van Ceulen, ender
„ drie Steden, met malcanderen Permutatie
5, ofte wiffelingen holden: alfoo dat die van
„ Ceulen haar kinderen defer drie Steden
5, Borgeren, ende fy wederom hoere kinde-
„ ren der Ceulfche Borgeren, fonder pennin-
„ gen te geven, Jaerlyx in de coft te fchik-
„ ken, ende alfoo, ter beyde fyden, fonder
5, grote oncoften, de kinderen in Studie on-
„ derbolden connen.-ocr page 89-

van 2w0lle. XXVIII. Hoofdst. 83

lari welkers behoud en bloeyinge fyn Maje- 1570!
ïteit dus ongemeen belangen hadt. Dat nu
inderdaad alle defe voordelen door het verbod
by na vernietigt wierden, was voor het eerfte
öp te merken, dat den bloey van den Over-
ylfelfchen handel meeft fteunde op de grote
kennis, welke de OverylFelfche Jeugd van
de talen defer Landen, en de grondbegin-
felen defer koophandel verkreeg ; door lig
van Jongs af aldaar te hebben geoeffent en
Opgehouden. Het verdiende geen minder op-
merkinge , dat vele Overyftelfchen fig reets in
defelve Landen aan de kooplieden verbonden
hadden voor 5. 6. en meer Jaren, aldaar
hun Cantoren waar te nemen: Hoe was het
mi de Jeugd mogelyk fig van defe verbinte-
niiren re ontflaan, nademaal fy tot fekerheid
harer beloften, door het ftellen van borgtogt,\'
fig den pas afgefneden hadtom van hun
meefters ontflagen te worden ? Om eindelyk
alle fwarigheid, door den Koning ter betrag-
tinge des Godsdienft opgevat, weg te riemen,
beloofden de Staten fulke fchikkingen te zuh
len maken en niaatregelen te nemen, dat de
Jeugd voortaan, by geen andere kooplieden,
dan die voor opregt Roomfch Catolycq gehou-
den wierden, gefonden zouden worden. By
al het V/elk overv/ogen zynde, dat den Ko-
ning hen fn het byfonder belooft hadt , \'s
Lands Voorregten der Hanze Societeit, niet
niin als de andere geregtigheden te belcher-
men, twyffeldenfy geenfints, of den Land-
voogd zoude dit gebod , en aan de weten-
fchappe^^ en aan den koophandel fcbadelyk/
F-ocr page 90-

GESCHIEDENISSEN

f570, in trekken, ofte ten minften minder nauw
en nadelig bepalen. Om dat wy meer
dan eens dit aanmerkelyke gefchrift aanha-
len , agten wy het tot des nieuwsgierigens
Lefers vergenoegen woordelyk hier in te
moeten laflchen.

Edele ende wel geboorne Gen: Heere!

N\'Aaft eerbiedinge onderdenige, ende gebehoor-
_ lyke dienften , vertoonen , ende geven U
Gen. \'Ridderfchap , en de Steden , Deventer,
Campen, ende Swolle, reprefenterende de Staten
van den Lande van Overyffel, onderdanelyck,
ende dienftelyck toekennen. Dat alfoo de Ampt-
luyden ende Steden des felvigen Landes, onlanks
fekere, der Con. Maj. aldaar genadichften Hee-
res, Mandament van Studenten, dat fy in geene
uytlandige Univerfiteyten noch fcholen , om te
Studeeren, Ende de andere jonge gefellen onder
de twintich Jaren, om fprake of Coepmanfchap,
ofte Ambachtes te leeren laeten, buyten fyn Maj.
Landen, niet uyt trecken folden. Ende de drie
Steden, Uwer Gen. van v/egen defielvigen Man-
daments haere befwaernifle, fchriftelyck geadvcr-
teert, ende oock daar op vertrooitelyck antwoort
verhoopt hadden, dewyle averfte Vorft, Doorl.
ende U. Gen. de drie Steden bevolen, des niet
tegenfliaende des felvigen Mandament, te publi-
ceren , hebben fy fulcken bevel onvertrooilelyck
nagekomen, ende het felve Mandament doen pu-
bliceren. Hoewel nochtans de Supplianten voorfl:
wel ganfchelyck fich verfien , dat fyn Vorft.
Doorl. beter, ende int particulier bericht fynde,
hoe grootelycken , ende inerckelycken de inge-
fetenen des Landes Overyffel by de voorff. Man-
damente geintereffeert, ende vernadeelt fullen kön-
nen worden, fyn Vorft. Doorl. des een genadich
in fich te dragen, ende fo veele denvoorif.

teaea

i .

-ocr page 91-

van zwolle. xxviil Hoofdst. 85)

tenen, beï^ngt gratieufelyck te believen fal, dat fel- 157^0.
vige ietswes toe mitigeren ende linderen. Ende
ob dat de Suppliantpn dies te beter ende eer daer
toe comen mogen, bidden fy U Gen. gelievehae-
re navolgende befwaerniffen ende gravamina aan
te hoeren , ende als haer luyden Gen. Heere
Stadholder hen genadelyckbey fyn Vorft Gen. daer
inne te verbidden, gemerck doch ook dat de Sup-
plianten eertyds te Hove geappunéleert, ende afgege-
ven is, dat als hem eenige Placcaten, ofte man-
damenten toe gefchickt worden , dewelcke lich
befwaert vinden, fy luyden füllen gaarn haare be-
fwaarniflen haeren Stadholder te kennen geven fol-
den om geremedieert te worden. Soo ift aenvanc-
kelyck GenadicherHeer, dat die Stadt vanDeven-
Kr voor ondenckelycke Jaren , van goethertige
Heeren verfien is geweeft, in verfcheyden Steden,
buyten fyn Maj. Landen, van herwarts over ette-
lycke haerer borger kinderen in Collegien te pras-
fenteren , als voor eerften tot Hatwerden in
Weftphalen in de particuliere Scholen , daer na
in de Univerfiteyt toe Ceulen, in ßurfa genaemt
Coronarum; al waer fy prefenteren mogen twe
borger kinder, die in de feivige Beurfe vyf Jaeren
lanck de koft hebben, ende haer Studium Conti-
nueren mogen, tendes de welcke vyf Jaeren pre-
fènteren de Raed van Deventer andere twe gefel-
len in de afgetredenen plaetfen. Volgens dat wyl
de Hoochm\'is der gedachteniife HeerFulviusCor-
neus Cardinael j ende Biffchop van Perufe den
oock Eerweerdigen Heere Biffchop ende Dom-Ca-
P\'ttel tot Utrecht toe prefenteren toe Utrecht ver-
gonüigen toe prefenteren binnen de Stadt van Pe-
rufe in Italien, daar een Academie is in Collegia
veteris Sapientise, twe bequaeme Scholcren, ee-
pe uyt Utrecht, de anderen van Deventer: de-
welcke twe gefellen feven Jaren lanck int felve
Collegie de coft, ende onderholt hebben, oock
fo fy binnen defelve Jaren in de Rechten , ofte
Medicyn tot het Doctoraatfchap quamen tot haere

F 3-ocr page 92-

8o geschiedenissen -

X^yo. Promotie te vollen te genieten 2,1 guldens. Ins-
gelyck hebben de Steden Campen en Zwolle el-
^ck een plaetfe in de Univerfueyt toe Ceulen in
BurfaLaurentiana genaemt, dewelcke voorfr. pre-
fentatien, ende plaetfen de drie Steden in goeder
polfeliie geweeft, ende noch ter tydt fyn, fo tot
Ceulen als Periife haer borgeren kinderen in de
voorfr. Collegien refiderende\', ende die voordeelen
genietende fyn. Is oock gebruyckelyck , dat de
borgeren van Ceulen, ende der drie Steden mcfc
malcanderen permutatie ofte wilfelingen holden,
alfoo dar die van Ceulen haer kinderen defer drie
Steden Borgeren, ende fy wederom hoere kinde-
ren der Ceiilfche Bc^-geren, fonder penningen te
geven Jaerlyx in de Cofl; te fchikken ende alfoo
ter beyder fyden fonder groote oncoften de kinde-
ren in Studie onderholden connen. Dat welcke
ailes de Supplianten aghten een groot voordeel, en-
de commoditeyt voor de fchamele borgers, om
hoere kinderen met kleyne coften in ftudiis te hol-
den, dat fy tot bequame menfcnen gedyen, ende
deGemeynte nut mogen worden, dewelckemid-
delea ende voordeel hen lieden by den voorfr.
Mandamenten, indient in fynen ganfchen vigeur
blyven worde, ganichelyck folden afgefneden
worden, Ende fy luyden als die, fonder die
felve middelen ende voordeel de macht niet heb-
ben, vermits de groote duerte, foe in deUniver-
fiteyten comen, ende daer in cofl;, ende anders in
haer kinderen ad Studia te verfchicken van onver-
mogens halven toe huys holden folden, de Jonge
Jeucht, die daar door tot ledich gang ende vol-
gens tot alle boosheyd geraden folde mogen. Ge-
lyck V. Gen. uyt hoogen verftande genadelyck
weet te berichten. So veel wyders Genadiger
Heer, den anderen artvkelen des voorfr. Manda-
ments belangt, dat fyn Maj, verftaet, dat felve
oock plaets behoorde te grypen op de anderen
Jongers , wefende onder de twintich Jaeren die
in anderelanden, omfpraeck, Coopmanfchap, of-
te

-ocr page 93-

VAN ZWOLLE. XXVIII. Hoofdst. 87

ie Ambachten_te leeren, iiytfchicken, befwaeren 1570.
fich de Supplianten niet weinigen detfelven als de
voorverhaelde artykelen uyt na befchreven reden:
dat de Steden mede Lidtmaeten fyn der Duytfcher
Hanze Societeyt, welke fonder verfcheyden
Cantoren als in\' Brabant tot Brugge , dat nu tot
Antwerpen vertransfereert is, tot Londen in En-
gelandt, tot Norgarden in Ruflandt, in Norwe-
gen , ende in andere Landen, ende van weegens
defelve Societeyt veele verfcheyden vryheden, pri-
vilegiën , ende Immuniteyten van verfcheyden
Coningen, Vorften, ende Heeren met grote cos-
ten erlanget hebben, cracht wellycke privilegiën,
ende vryheden de Borgeren op de Cantoren fon-
derlinge tot defer tydt in Norwegen eenen goeden
handel vvas. Ende oock alle daer toe geryf des
handels haer eygen ftoven , behuyfingen , ende
Familie hebben moeten, waer heen fy haer kinde-
ren Jonck heen fchicken, omme fonder coften fn
de Jeugd dien handel te leeren dat fy aldaer haere
gelderen in haere Coopmanfchap , ende handel
voor te ftaen. Insgelycken oock menichvuldige
negotiatie in de palen Ruflandt, Ly flandt, S weden,
ende andere Landen voor veele Jaeren gewoon-
lyck geweeft te exercerenende al noch hebben;
by welcken handel Hooch dagt Con. Maj. Lan-
den van herwarts over grootelyck gedient, ge-
fpyft , ende gevordert worden , als met haeren
Viswerckboter, Tallick, Velwerck, ende andere
Coftelyke waren fo uyt die Landen in defe Ne-
derlanden gebracht,. ende meeflendeels verhandelt
Worden. Welcke Coopmanfchappen ende han-
del de ingefetenen defer Landen ende Steden niet
folden connen gebeuren, als fy niet haere kinde-
ren , voor dat fy twintich Jaren oltfyn, derwaerts
in dienft van andere Coopluyden, ende Meefters,
orn ¬ke ende Coopmanfchap te leeren, weg
gefchicken folden mogen. So doch oock den
Jongens tot den handel niet nutte, noch des oorts
niet aengenomen folden worden, ten waer dat
F 4-ocr page 94-

f2 GESCHIEDENISSJEH

1570. fy andere Coopluiden in der Jeucht aldaer gedient
ende voor eerft deonduitfche fpraeciïe als Poolfch,
Ruffes, Littouwfch, ende andere diergelycken,
ende der Landen handel geleert ende eerft ervareii
hadden. _ Waer toe fy fich oock tot vyf, fes, fe-
ven, min ofte meer Jaeren verbinden, ende daer
voor goede borge ftellen moeten In welcke ge-
ftalte tot defe tydt noch vele goederen luyden kin-
deren uitlandich, ende rede verbonden fyn, die
fonder groote Collen, moeyte, ende fchade uyt
haere dienften niet folden connen genomen, ofte
by den Coopluyden verlaten füllen willen wefen.
Wanneer nu de ingefetenen voorfr. deiibeneyt,
van haere kinderen in der Jeucht voor de twintich
Jaeren uyt te fchicken, afgeftieden worden, fy
luyden, ende haere kinderen grootelycks daer
door vernadeelt, ende andere vreemde Landen,
ende Steden by dat middel gevordert worden, ea^
de prospereren folden. Des welckes alles na, bid-
den de Supplianten feer ootmoedich, onderdanjch,
ende dienftelyck, dat U Gen. defelve opgemelte
befwaerniffen ter herten nemen, ende het by Vorft:
Doorl. hier in genadelykhen, ende dermaten ver-
bidden willen, dat fy luyden by haer vorige vry-
heyd van haere kinderen in de Univerfiteyten, en-
de Beurfen boven benoemt, ende fonft om Coop-
manfchap, fpraecke, ende handel te leeten mo-
gen, uytfchicken believen , ende alfoo noch voor-
taen genadich by haere privilegiën, ende gerechtig-
heden (foo fy cracht der Hanfifche Societeyt in
verfcheyden Coninckrycken hebben ) mogen gela-
ten worden ; gelyck de Roomfche Keyf. Maj.
Hoochmilder Gedachtenifle hen luyden in haera
petwillige Submiflie, byfolemnele tractaeten, in
h Jaer achten twintichts genadichft bclovet: Oock
fyn Keyf, Maj. ende Con. Maj. haere aldergena-
dichfte Erfheeren tot nog toe haer daer by gelaten,
ende geandthavet hebben: fo de Supplianten wöl-
ken met alle vlyt daer aen fyn, ende haer kinderen
hy fïileke goede luyden fchicken, der verhopin-^

gen-

-ocr page 95-

van zwolle. xxviil Hoofdst. 85)

gen , dat fy voortaen in de gehoorfaemheyd der 1570»^
Catolifclier Kercke blyven, ende met geen boofe
opinien, ofte Secten geinfecteert füllen worden;
dat doende -ocr page 96-

8o geschiedenissen -

JS/O. den dag, uit laft van de Staten den Stadhou-
der voor oogen geftelt de vrywillige voor^
waarden op welke Overyflel Keyfer Carels ge-
hoorfaamheid omhelft hadde : midsgaders \'s
Lands flegten toeftand door de gedurige door-
braken der Dyken, en den doortogt van \'s
Konings krygsvolk veroorfaakt. Om welkers
overweginge fy hoopten, dat het Land ont-
flagen zoude worden van fuik een onge-
hoorde belaftinge ; welke alhier ondragelyk
was; en de meefte inwoonders tor het mi-
men van het Land noodfaken m^oeft. In plaats
van welke geeyfchre penningen fy aanboden,
binnen 4 Jaren, den Koning 28000 giüdens
te betalen, en den Landvoogd 6000 guldens
te fchenken.

Megen Veels te gering kwam defe aanbiedinge den
doet nieu-Graaf van Megen voor, welke met des Ko-r
we aan- j^j^gg Canceller en Raden geraadpleegt heb-
2ock dcs-j^g^^i^g ^ Staren op het nieuw voordroeg,
wegen. ^^^ ^ Lands onheylen en armoede met
een groot leetwefen vernemende , niet
te min oordeelde , dat Overyfl^el veel meer
konde opbrengen. Voornamentlyk gelettet
zynde dat Braband met hoe veel grotere on-
heylen van een vrinds en vyandfch Leger
gedrukt , niet te min een veel aanmerkely-
ker ftuiver gelds aangenomen hadt te be-.
talen ; om van den aoften en loden pen-
ning ontflagen te worden. Bedragende een
fumme van 1400000 Goudguldens , fes
Jaar lang in \'s Konings fchatkift te beforgen.
Behalven een dubbelde loofté penning wd-ocr page 97-

^an zwolle. XXVni. Hoofdst. ps

siog was hy niet verfekert, dat den Land- 157©.
voogd \'er genoegen in genomen hadt. Niet
min was te overwegen , dat Gelderland en
met de gedurige doortogten van \'s Konings
Krygsvolk, en met Avare watervloeden
gekwelt, met 600000 Guldens, binnen
vier Jaar te betalen , den eyfch der meer-
gemelde penningen afgekogt hadt. Fries-
land en de naburige Landfchappen hadden niet
minder hun beft gedaan. Hoe was het dan
mogelyk , dat OverylTel niet in ftaat was,
op het minft\'e fo veel op te brengen , als
ieder Quartier of vierde gedeelte van Gel-
derlandalleen? Hy twylfelde derhalven geen-r
fmts , dat de Staten , dit alles overwogen
hebbende, fig mildadiger fouden tonen,
om de gunfte des Hof te kunnen verwer-
ven , en de betaalstyd , foo veel mogelyk
was te verkorten, nademaal men aan het Hof
\'er feer opgeftelt was.

Den Graaf bedroog fig feer in fyn me- XIV.
ninge dat defe voorbeelden op de Staten in-De Staten
di-uk moeften maken. Sy hebben , in te-
gendeel , by hun antwoord, van den isJepera^n-
Julius, fig beroepen op de vrywillige on-ge« af.
derwerpinge aan Keyfer Carel de vyfde ge-
daan, Uit welkers överweginge fy ftaande
bielden , dat het Land niet op de felfde
voet dan de overige Konings Landen moeft
worden behandelt. Maar in diervoegen ais
het ten tyde des Keyfers, ja des Konings felfs
gebruikelyk geweeft was. Sy konden te wei-
niger met Braband gelyk geftelt worden ,
iiadeinaal fy , wel verre van tegen den Ko-
ning

-ocr page 98-

GESCHIEDENISSEN

J570. ning de wapens opgevat te hebben, fig in de
fchuldige gehoorfaaniheit ftandvaftig gehou-
den hadden. Nog meer liep hec tegens het
verdrag met den Keyfer ingegaan , dat de
Steden Ingevolge des Landvoogds eyfch, als
een byfonder Lid, de gevorderde penningen
zouden afkopen. Om dat Ridderfchap en
Steden nooit tot nog toe in het opbrengen van
\'s Lands laften, als byfondere, nemaar als
een Lid geconfidereert waren. Hoe billyk het
mi, dit alles overv/ogen zynde, was, dat
fy boven hun gedane aanbiedinge niet hoger
befwaart wierden, wilden fy niet te min den
Koning, na \'s Lands geringe vermogen, by
ftaan, met 50000 guldens binnen 4 Jaren te
betalen: Mids dat uit defe gifte by verloop
van tyden geen verpligtinge getrokken wierdt,
Megen antwoorde by gefchrift, met defe
geringe fumme niet te kunnen worden ver-
genoegt, en diensvolgens te verwagten, dat
de Staten 100000 Daalders, ofte immers,
fo veel mogelyk was, aanboden. Zynde an-
derfints verfekert dat den Landvoogd \'er geen-
fints mede tc vrede zoude zyn. De Staten heb-
ben dan eindelyk 56000 guldens belooft, en
den Landvoogd 7000 en den Stadhouder 3000
giüdens gefchonken. Hoe feer den Hartog
van Alba , by vele, van geldgierigheid be-
fchuldigt wordt, hy weygerde nogtans het
gefchenk te ontfangen , \'en heeft d^e Staten
van de geeyfchte penningen, volgens fommi-
ge , voor 60000 guldens, binnen 4 Jaren te
betalen, ontflagen.

He?

-ocr page 99-

van 2W0LLE. XXVIIL Hoofdst.

Het is ten hoogften vermoedelyk, dat hy
ftg met een geringer ftnnme hadde moeten ^waie
laten vergenoegen, indien het ongeval, ee-
nige weken later gebeurt, het Land vroeger
getroffen hadt. Want, op den i November
ofte Aller H. H. dag, verwekte een fwaar
onweer, een ongemene hoge Watervloed,
Waar door in Holland, Zeeland, en Over-
yflel enz. een menigte menfchen cn vee ver-
flonden wierden: niet alleenlyk op het platte
Land , maar ook felfs binnen de bemuurde
Steden. Tot Campen verdronken vyf of fes
menfchen. Anderweegs dreven gehele huifen
weg: De fwaarfte eeken bomen wierden door
het water uit de aarde gerukt: en \'er is by na
geen fchade te bedenken, welke dit onweer
niet veroorfaakte (-ocr page 100-

f2 GESCHIEDENISSJEH

î 570. heid van \'s Land regtoefFenîngen, tuflchen den
Alba om Koning, en de Staten eenig gefchil verwekfe
de vernie-^ jj^ j^gt vorige Jaar het onderfoek
de-ocr page 101-

van zwolle. XXVIII. Hoofdst.

1570^

punten geen gelykformig berigt gaven; ter
(jorfake dat haar voorregten, aangaande het
ïyfftraffelyke verfchilden, en fe byfondere ge-
woontens en gebruiken hadden. Alba, haar
antwoord ontfêingen hebbende, heeft in het
laaft des Jaars 1570, fyn Ordonnantie over de
lyfftraffelyke faken ter afkondinge en ftipte
hakominge aan de Staten van Overyflel gefon-
den. Hen mishaagde ongemeen des Lands-
voogds Reglement, byfonderlyk wegens de
volgende articulen, welke fy oordeelden tegens
bmi voorregten te ftryden. Den twaalfden art.
hielt in, dat \'er voortaan geen goederen meer
in bewarender hand van de gerigten zouden
worden geftelt -ocr page 102-

1570.

96 GESCHIEDENISSEN

msm

van Overyfiel in Alba\'s Ordonnantie aantrof-
fen. Ten einde de afkondinge op te fchor-
ten, ende vemietinge van de aanftotelykear-
ticulen te erlangen , hebben fy den Graaf
van Megen voorgehouden , hoe heyliglyk
Keyfer Carel de vyfde , en Koning Philip
felfs, met eede befworen hadden het Land
in alle fyne regten en voorregten te zullen la-
ten. Dat tegens defe befworene voorregten,
welkers handhavinge fy ook met eede belooft
hadden, des Landvoogds Ordonnantie aan-
liep. Dat fy derhalven hoopten dat den
Landvoogd, om defe overwegings halven hen
van de afliondinge zoude ontflaan. Met ver^
fekeringe om de misdadigers na Landregten
ftiptelyk te ftraffen. fy beloofden daar en
boven bereit te zyn, alle de misbruiken, wel-
ke in \'s Lands regten en gewoontens gekro-
pen mogten zyn , in bywefen des Stadhou-
ders, uit te roeyen en te verhelpen. Dog dat
ingevalle niet te min alle defe onderrigtingen,
den Landvoogd onverfettelyk by fyn voor-
nemen bleef, fmeekten fy om een maand tyds
uitftel te verkrygen ; niet twyfielende of een
Gefantfchap by het Hof zoude mondeling
verwerven, dat gene het welke hun fchriften
niet vermögt hadden.

Den Graaf van Megen heeft defe brief den
rardc Landvoogd overgefonden, die op het nieuw
g^^^^e de Ordonnantie af te kondigen. Mids
dat de Staten het regt behielden, om wegens
de voorgemelde befwaareniflen, by hem hun
vertogen te mogen doen. Van dit antwoord
heeft den Stadhouder de Staten verwittigt:

welke,

Dêfdfae

ivordc
a
digt

-ocr page 103-

TBE

van ^WOLLË.\' XXVIIL Hoofdst.
welken, ttiet langer dervende des Landvoogds 1570.

hevelen te vi^ederftreven, de Ordonnantie, in
het openbaar des Sondags naS.Lucie, hebben
laten afkondigen. Na \'er by voor af, tot
behoud van \'g Lands voorregten, bekendge-
maakt te hfebben, dat fy bier aan niet, dan
met veel tegenfm en op het ernftige gebod van
den Landvoogd voldaan hadden. Onder voor-
behoud vah het verdrag met Keyfer Carel de
vyfde gemaakt en alle hun andere voorregten:
en in hoop, dat fy den Koning van alle hun
befwaarniffen in diervoegen zouden onder-
rigten, dat hy het Land en Steden niet min
als te voren by haar gewoontens befeherm-
de.

Op deri 13 Decembèr waren de Staten deswe-
gen reets tot Zwolle vergadert, en na de afkon- GcfantcT
dinge indiervoegen te hebben goedgekeurt,ver(bekea
befloten fy een gefantfchap na het Hof te fen- de vernie-
den, waar toe de volgende Heren benoemt-ocr page 104-

8o geschiedenissen -

1570. Keyfer Carel de vyfde ingegaan, des Keyfers
en Konings eedelyke beloften, ende verfchey-
den verfekeringen van het Hof: alle ftrekken-
de en inhoudende dat \'s Lands voorregten enz.
fonder de minfte krenkinge zouden verorden
bewaart. Ten tweden dat de Droften en
amptlieden by het aanvaarden hunner waar-\'
digheid, en de Regenten der Steden , alle
Jaren met eede moeften verfekeren, dat\'fy
op geen andere wyfe regtsoeffeningen zouden
plegen, dan die welke op \'s Lands regten en
gewoontens geveftiget waren. Ten derden
dat de drie Hoofdfteden het voorregt hadden,
dat den Landvorft haar moeft befchermen, in
alle regten en gewoontens, welke fy met eede
bekragtigden en verfekerden haar toe te ko-
men; al fchoon fy hier toe geen het minfte
fchriftelyk bewys hadden. Ten vierden dat
den Vorft geen regt hadt ^ op fyn eygen ge-
fag, maar te gelyk met de Staten in Over-
yffel wetten te maken, en defelve te veran-
deren ; gelyk blykelyk was uit oude brieven
der Biftchoppen, en de Reglementen en ver-
beteringen op het Landregt, ten tyde van
Keyfer Carel de vyfde, in het by wefen van
fyn Stadholders,^ Georg Schenk, en, Maximi-^
liaan van Buren y vaft geftelt.- Ten vyfden
dat den Raad en Gefworene Gemeente, bin-
nen de drie Hoofdfteden alleen de magt oef-
fenen ^ van, na tyds omftandigheden, de wet-
ten te veranderen y af te fchaffen^ nieuwen
te maken enz. fonder voorkennis van wie het
ook zyn mag, D)is dat de Statenuit over-
weginge van alle de voorgemelde redenen ^

behQu-

-ocr page 105-

van zv^OLLE. XXVIIL Hoofdst. 0

gehoudens hun eedt, en goede naam,- nog
inogén nog kunnen genoodfaakt worden om
de Ordonnantie te onderhouden. Sy betuig-
den nogtans bereidwilhg te zyn, om alle de
misbruiken, in \'s Lands regtoeffeningen in-
gekropen zynde , te gelyk met den Koning
te verhinderen, en ten dien einde de oude reg-
ten te veranderen, en nieuwe te maken; ge-
lyk het in oude tyden gebruikelyk geweeft
was.-ocr page 106-

IGO GESCHIEDENISSEN

ftel te kort te zyn; nademaal de faak yan het
uitterfte gewigc was, en de wegen met water
overftelpt by na onbruikbaar waren. Sy hebben
deswegen den Landvoogd door den Stadhou-
der laten fmeken, om eenige verlanginge des
tyds: fonder iets verkregen te hebben. Want
hy verklaarde, op den 6 Februarius, te zul-
len afwagten, dat de Staten aan de affprake
voldeden (g).

Des Landvoogds gedrag verwekte , vol-
gens fommige, een groot ongenoegen in O-
gcn over yej-yffel. Vele fagen het voor dwingelandye
drag.^^\'-ocr page 107-

va-ocr page 108-

f2 GESCHIEDENISSJEH

1571. Middelerwyl hadden de Staten, fchoon de
)Nadcr tyd, om baar befwaarniflèn op de Ordonnan-
aanfock ^^^^ ^e lyfftraffelyke misdaden in te bren-
omdeTe?-gen» ^^or den Landvoogd bepaalt, een wei-
nietinge nig vervloten was, de voorgenoemde Gelän-
der Or- ten (/) na Antwerpen gefonden. Hun laft
dpnnanue.j^j^g^ niet mede om den Landvoogd te onder-
rigten, over welke articulen der Ordonnantie
de Staten fig befwaart vonden; gelyk hy ver-
fogt hadt. Maar alleenlyk om hem in het ge?
meen, wegens het verdrag met den Keyfer
ingegaan, en andere voorregten, de vernie-
tinge \'er van te fmeken. Alba verklaarde,
op den 30 Maart, dat hy geenfints defe rede-
nen fo voldoende, regtmatig, nog bewefen
vont, om defe Ordonnantie, tot het gemene
nut en beft des Konings Landen ingevoert, in
te trekken. Behalven dat het nog billyk nog
betamelyk was des Konings magt, door fulke
voorwendfels, te verminderen en te verklei-
nen. Nogtans was met dit antwoord fyn me-
ninge niet \'s Lands voorregten in het minfte
te krenken. In tegendeel, om fyn geneigd-^
heid voor de Staten te betuigen, verleende
hy ben op bet nieuw zes weken tyds, om
hun klagten in het byfonder \'er tegen in te
brengen.

XVin. De Staten hebben dan wederom alle debe-
I5e Steden fwaamifi^en met de uitterfte naukeurigheid ge-
Alb^\'we-^^^\'^\' engewogen, en, in gefchrift geftelt
gens baar^ynde, door hun afgefanten den Landvoogd
yegtgefag. voorgeftelt. De drie Hoofdfl:eden ftelden
\' ■ ■-ocr page 109-

van zwolle. XXVIIL Hoofdst. 103

()ok een verweringe van haar regtsgefag op.
Sy houden daar by den Landvoogd, als on-
twiftbaar voor, datfy van oudsher binnen haar
Steden en vryheden over allerley misdadigers,
felfs fchuldig aan Goddelyke gekwetfte Maje-
fteit, het zy burgers, het zy vreemden, al-
leen den regtsdwang geoeffent hebben. Tot
Deventer alleenlyk hadt den Schout het rege
om vreemde misdadigers in hegteniftè te fetten,
ten ware den Raad hem defe magt ontnomen
hadt. Binnen Campen gaf den Schout mede
fyn ftemme in het vonniflen der fchuldigen,
die aan het lyf en niet ligtcr geftraft wierdcn.
In Zwolle hadt den Schout alleenlyk de magc
de Boosdoenders in \'t Carfpel in hegtenifle te
fetten, fonder de minfte infage of ftemme over
hunne ftraffe. , Welke van onbedenkelyke ty-
den af ter dispofitie van den Raad, fo wel in
defe als in de twe andere Steden , geftaan
hadt. In h,et befit van defe geregtigJiéden
zynde, hadden fy Keyfer Carel tot Landsheer
aangenomen. Den Keyfer en Koning felfs had-
den met eede belooft haar by alle defe voor-
regten te zullen laten. Sy vertrouwen daar
om, dat fyn Majefteit haar daar van geenfints
zoude willen beroven, en eerder de Ordon-
nantie , daar tegens ftrydende, te vernietigen, l
Sie hier hoe fig de drie Hoofdfteden woorde-^
iyk uitdrukken,

D^ drie fteden Deventer, Campen, ende
^wolle, hebben, over ettelycke hondert Ja,-
ren, de vryicheyt ende gerechdcheyt gehadt, ende
iQor contmueie gebruyck hergebracht, dat de
G 4-ocr page 110-

IQ4 GESCHIEDENISSEN

Borgemeefteren Scepen ende Raedt der voorfr.
Steden binnen de Steden , ende haere vry hey t,
alle den aentaeft ende volkomen Judicatuere en-
de Jurisdiäie hebben: in alle criminele faken fo
wel van Crimen Ijefce Majeftatis Divinse, -ocr page 111-

van ZWOLLE. XXVIII. Hoofdst. ^05

Majefteit fie luyden gevonden, aengenomeii, ende 1571»
gelooft heeft, fie daer by te laeten blyven, alles
nae inholt des gemeltes reciprocelen TraÖaets, die
fynKeyf. Maj. ende de Kon. Maj. folemnelyck
beveiligt hebben. Hierom is \'t vertrouwen hier
by te füllen blyven, volgende de privilegiën, fo
de voor Heeren BilTchoppen haere Landt Vör-
den, in anvanck hater Regeringe, de drie Stee-
den , gemeenelycken alle gegeven ende geconfen-
teert hebben. Uyt welcke voorgemelie reden
ende befcheyden nootwendelyck volgt, dat fyn
Maj. als Erf Heer van Overyffel niet en folden
behooren de voorfr. Steden in fulcke haere aen-
geboorne confirmeerde Jurisdictie ende Judica-
tuire, by de voorfz,. attyckelcn, ofte anders, te
regftringeren ende eenige faken, als geprevele-
geert, te pimeren, waer door de Staten refpecti-
velycken in defelve haere aengeboorne ende wel
comener Judicatuer ende jarisdidie eeniger ma-
ten vercortet folden mogen worden. Geven bin-
nen de Stadt Swolle, in den Jaer pnfes Heeren
1571, op den 7 Mey.

Nog het ftellen der befwaarnifte in fchrift, Alba\'s rc-
nog defen brief der Steden hadt den gewenfch-
ten uitflag, immers niet fo volkomentlyk, alsji-ocr page 112-

to6 geschiedenissen

1571* Overyflèlfche en rykelyk gegoeder wäs. Be-
halven dat hy verpligt zoude zyn de goede-
ren, hem inhewarender handgeftek, binnen
24 uur, na de uitfpraak des Gerigts aan den
wettigen eygenaar over te leveren. Op het
twede, dat fyn oogmerk niet was, de Staten
htm gewoonelyke regt van kleine misdaden
met boeten te bedwingen, te*beroven. Maar
alleenlyk dat defe wyfe van ftrafiè openbaar
door vonnis van deGerigten, en niet ki geheim
of alleenlyk na de fin der amptenaars, op ge-
legt mogt worden. Aangaande het derde dat
hier door beoogt wierdt, dat, inval den Ko-
ning nodig oordeelde te zyn, fulke misbrui-
ken te verhinderen, hy als dan tot bereikin-
ge van dit oogmerk iemant mogte aanfl:ellen,
om de kwalen te verhelpen, en als dan de
magc van de gewonelyke Rigters zoude fl:il-
fl:aan. Sonder het regtgefag der Staten \'er
door in andere opfigten te willen verkorten,
krenken , of verhinderen. Betreifende het
vierde wilde hy de Staten, om de aangehaal-
de redenen, nog wel 6 weken tyds vergun-^
nen, voor dat fy den 20 articul ter uycvoe-
ringe zouden fl:ellen. Aangaande het vyfde ver-
maande hy de Staten, ter överweginge van
de fwaarte der gemelde misdaden, de Ordon-
nantie dien aangaande te agtervolgen. Op
het fesde verklaarde hy dat de Staten wel een
gewoonte, maar geen voorregten aangeha?Jt
hadden, waarom die van Overyflel, fig aan
de misdaad van gekwetfte Majefteit fchuldig
gemaakt hebbende, van de verbeuringe der
goederen ontflagen behoordfn te worden.

Wes-ocr page 113-

van2WOLLE. XXVIïI. Hoofdst. lo^

Weshalven fy de 80 articul moeften agtervol- 1571,
gen. Hy antwoordde eindelyk op het laafte,
dat den nieuwen eed met den oude niet ftry-
dig was, en \'er dus geen beletfel was, dac
het nieuwe eeds voorfchrift te gelyk met het
oude door de Regenten gedaan worden moeft.
De Gefanten deden van den uitflag hunner
laft in de vergaderinge der Staten tot Zwolle,
pp den 23 Junius, verflag, Het viel hen feer
hard, en fy vriegen den Stadhouder verder
om Raad. Den Graaf feyde hier op, dat hy,
piet het Land, maar den Koning den eed van
getrouwigheid gedaan hebbende , niet ver-^
mogt hen verdere onderrigtinge te geven. E-
venwel verfekerende niet te zullen beletten,
en wel te mogen lyden, (Jat fy nieuwe fchrif-
telyke vertogen by den Landvoogd deden;
met belofte van fyn vermogen aan te wenden,
dat fe verhoort vvierden. In defe hoop heb-
ben de Staten, op den i Julius, aangehoudeUs
dat het Land by alle voorregten en geregtig-
beden befchermt wierdt. Waar onder geen
van de geringfte geftelt worden konde, herge-
ven van vergiffenCe aan lyfftraffelyke misda-
digers ; welke lioge voorregt de drie Hoofde
fteden van ouds befeten hadden, Blykende
klaarlyk uit de oude Stads Regifïprs: geven-
de voorbeelden van Landvorften,, en Stad-
houders aan de hand, op welkers verfoek de
Steden misdadigers van hun ftrafFe ontheft heb-
ben. Schoon, dat al bleek hier van niets,
fy zouden volftaan kunnen, met de waaragtig-
heid harer geregtigheid met eede te fterken;
waar toe fjg ook de Magiftraten der drie

Hoofd.

-ocr page 114-

8o geschiedenissen -

7571. Hoofdfteden bereidwftlig betuigden te zyn?
hopende dat het fyn Doorlugtigheid mogte be-
hagen hen fo wei over defe als de andere be-
fwaarnifle te verhoren. Den Pra^fident Tife-
nach wierdt nog breder over \'s Lands befwaar-
niflèn gefchreven: en om fyn voorfpraak ver-
fogt. Dog van wat uitwerkinge alle die moeyr
te was, fiet men nergens gemeit,
XIX. Middelerwyl wierdt men tot Campen en
Zwolle ongemeen door de inkwartieringe,
doorkin--ocr page 115-

van ZWOLLE. XXVIIL Hoofdst. 109

en andere Heren om van het krygsvolk ont- ^S/rj
flagen te vsrorden.

In defe benauwdheid fonden fe Arent toe De Stad
Boecop en Joan van Haerfl: na het Hof: dieraecCam-
, eenige tyd vrugteloos by den Landvoogd aan^^^^\'
hielden, om van defen overlafl: te worden be-[ancfchap
vryt. De ruiters wierden middelerwyl nog bal- na hec Hof
dadiger en moetwilliger; het welke verfchei-f-ocr page 116-

iiö GESCtlIEDENISSEN

lies van hun leven te betalen; Hun edelfflöé\'^
digheid verdiende een beter lot. Ook zyn fe,^
voor de volgende week, gelukkiglyk en be-
houden tot Campen en Zwolle aangekomen.
De ruiters hebben na den ontfangene en ver-
toonde laft des Landvoogds binnen drie dagen,
de twe Steden ontruimt.

Na hun te rug komft béval den Landvoogd,
aan de drie Steden, ende Amptlieden des
Lands binnen drie maanden tyds, der Ste-
dens en Lands gewoontens , in gefcbrift ver-
vat zynde, hem over te fenden. Keyfer
Carel de vyfde hadt reets,\' in het Jaar 1531,
en 1540, dit bevel aan alle of eenige fyner
Nederlanden gedaan, waar aan fommige Lan-
den gehoorfaamt: en anderen met die van
Overyffel geweigert hadden, te voldoen. De
Staten hebben, op den 25 November, den
Landvoogd voor oogen geftelt, dat den Key-
fer het Land èindelyk van fyn gemelde bevel
ontflagen hadt. Midsgaders \'s Lands misbrui-
ken niet op fyn eygen gefag, maar met be-
willinge der Staten op de Lands vergaderin-
gen van het Jaar i533,- 1541- 154^? en an-
dere Jaren verandert hadt. Om geen andére\'
reden, dan om dat hy onder eede Verfproken
hadt, het Land in alle fyn oude gewoontens
regten enz. tebefchermen. Defe beloften hadt
den Koning felfs vernieuwt. Weshalven hen-
het geenfints billyk toefcheén dat dé ge-
woontens ■ onderfogt wierden.- Te min nade-
maal de Steden al reets voor ondenkbare Jaren
het voorregt befeten hadde om haar onbe\'
fchrevene regten , door des Raads eedte

kunnen\'

Ï57I-

jcx.

t-ocr page 117-

van -ocr page 118-

iii geschiedenissen

m

1572. ken van de Ridder Order van het gulden Vlies
(O, en met de degen aan de zyde, op een
parade bedde gelegt, en aan Stads inwoon-
ders vertoont. Het lyk, den 9 Januarius ,
gebalfemt zynde, is na Megen vervoert; en
fyn ingewanden wierden in S. Michaels Ker^
ke ter aarde beftelt (/).
Synlióe- Den Graaf van Megen hadt Overyffel, ge^
4enl durende fyn Stadhoiiderfchap , wel met alle
fagtigheid en minfaamheid beftiert. Syn dood
wierdt nogtans, op verre na fo feer niet be-
klaagt , als die van den Graaf van Aremberg.
De redenen van dit onderfcheid is , onfes oor-
deels, ligtelyk na te gaan. Aremberg be-
hartigde \'s Lands welzyn met alfo veel na-
druk , ja veelligt met meerder genegendheid j
dan een inboorling felfs , Overyffels befte
beyvert zoude hebben. Megen gedroeg fig
indiervoegen, dat hy \'s Konings gunft ver-
diende, en fig geen ongenoegen dér inwoon-
ders op den. hals haalde. Om my met een
woord uitte drukken, Aremberg was tufTchen
de handhavinge en befcherminge der wettige
regten des Konings, en die van Overyfl!el, de
onverfchilligfte der menfchen. Megen fcheen
eenigfints meer na Philips dan des Lands fy-
de te hellen. Wie zal fig dan verwonderen
dat men Aremberg meerder dan Megen be^
treurde.?

XXIX. hoofd-

Ten minften my ftaat voor ergens tc hebben g«\'
ïefen, dat Megen van defe Ridder Order was.
( f ) omrent toe Boecop.

I I

-ocr page 119-

vAfïzwolle. XXIX. Hoqfdst. ïis
XXIX. HOOFDSTUK.

INHOUD.

I- Barlaymont wordt Stadhouder. Toeßant der
Nederlanden des tyds. Campen en Zwolle
vermaant tot het houden van goede wagte..
II. Zwolle wordt vrugteloos door den Graaf
van den Berg opgeëyfcht. De Stad ßelt ßg
in ßaat van tegenweer. III. Des Prins
liß om de Stad te veroveren wordt ontdekt.
Overgaaf van Campen aan de Prins. IV.
Zwolle geeft ßg mede over by verdrag. V,
Campen verfoekt by den Graaf van den Berg
vrugteloos van de befettinge verloß te wor-
den. Hun redenen van klagten WegeHs dei
Graafs gedrag. VI. Hy fet de R. C. Re-
genten af enz. Een hoop van fyn volk wordt
geßagen. VII. Den Graaf dreigt fommi-
ge Regenten van Zwolle. Hy verlaat Zwol^
le, Campen enz. VIIL Sy worden door Don
Frederik tot Zutphen in genade ontfangen ^
Blydfchap deswegen. IX. Voorforgen tot be-
\' \'üeilinge van Zwolle genomen. EenZwolfcb
fchip vergaat. X.- De meeße verdagte Re-
genten worden afgefet en hét getal ver-
mindert. XL Alba gebiet Campen en Zwol-
le ter heveilinge der i£e twe galeyen uit tR
■ rußen. Sy verfoeken wegens haar armoede
ontßagen te worden. XII. Midsgaders we-
gens het geringe gebruyk der galeyén, Men
beßmt deswegen twe y^^iß^ te rußen. Sé
lil, Dee-i..--ocr page 120-

563 GESCHIEDENISSEr^

worden volmaakt en uitgerufl. XIH.
laßenixorden verhoogt wegens deßerkebefet^
tinge. Het Carfpel verfoekt van de overlaß,
door Stads befettinge veroorfaakt, ontfagen t-ocr page 121-

y^ri 2W0LLE. XXIX. ïlodFDST. irs

^as. Hy vergifte fig feer. Want op het onver- isf^*
wagtfte namen de Gereformeerden den Briel
in. Vliffingen verraften fy. Geheel Holland,
op Amfterdam en Schoonhoven na, viel, om-
trent bet Jaar 1572, van Philips gehoorfaamheid
af. Valencienne en Möns, raakten meide in
de handen der Gereformeerden. In defe ge-
ftelteniflè trok Prins Willem van Orangien met
een aanfienlyk leger in de Nederlanden. Met
het grootfte gedeelte viel hy inBraband, om den
Landvoogd van het beleg van Möns af te trek-
ken , en de veroveringe te beletten. Dit geluk-
te den Prins niet. Het ander gedeelte van
Prins Leger, door fyn fwager den Graaf van
den Berg aangevoert, was in Geiderlaiid ge-
rukt: en maakte fig byna van het gehele Land
meefter. Op den 11 Junius nam hy , met
behulp der Gereformeerden , Zutphen by
Verraflihge in.

Den Stadhouder, de veroveringe van Zut-Campen
phen verftaande, vermaande de Steden Cam-^-ocr page 122-

116 GESCHIEDENISSEr^

ï57a. de Steden, op haar eygen koften, een ge-
noeglaam getal ft;hutters , ft) lang het gevaar
duurde, in dienft namen (O*

Defe voorforgen waren ten hoogften nood-
fakelyk. Op den 20 Junius, \'s middags om
nustc- uuren, lieten fig eenige voetknegten en
loof d\'oot ruiters van den Graaf van den Berg\'voor Zwol-
den Graaf le fien. Sy eyfchten door een trompetter de
Tan den Stad op, en dreygden met eede fig, inval van
geëyfch:\' verweigeringe, op alle de ingefetenen; die
boven feftien Jaren oud waren, te zullen wre-
ken. Men gaf den trompetter tot antwoord,
dat de burgers befloten hadden de Stad, tot
het uiterfte , en den laaften man, te verdedi-
gen. En inderdaad de burgers hebben aan-
ftonts de poorten , wallen en muuren , die
haar aanbevolen waren, met grote bereidwil-
ligheid befet. Een ieder deet lyn beft om
den vyand te verjagen. Men fchoot fo fel, dat
de vyanden na eenig geleden verlies, omtrent
den avond van de Stad aftrokken. Een ge-
deelte trok na Itterfüm en Winfem. Het an-
dere na Goten. Het vee buiten weidende na-
men fy mede. \'s Avonds omtrent negen
uuren liep hier het gerügte , dat fy weder na
de Stad in aantogt waren. Den Raad gaf \'er
dien felfden avond den Stadhouder kennis van
(d). Dog de uitkomft toonde, dat de ver-
fpreydde tydinge van waarheic ontbloot was.
De Stad Het uitgeftane gevaar deedt den Raad van
tot dag forgvuldiger worden. Sy liec
legen- menigte fchanskorven vervaardigen. Het

weer.

grooc

(c)-ocr page 123-

van 2w0lle. xxIx. hoofdst. 117

groot en kleyn gefchut wierdt in de Stad ge- ïS/^^
bragt, om \'er gebruik van te maken. De Bur-
gers verdeelden fy in rotten, en beval aan elk
een de wagte van de poorten, de muuren en
wallen aan. Om den Stadhouder geruft te
ftellen fchreef fy op den 23 Julius, dat de ge-
hele Stad bereid was, ftg tot het uitterfte te
verdedigen. Zwolle was volkryk, de burgery
dapper, en tot alles bereidwillig- Sy vreesde
alleenlyk voor gebrek van levensmiddelen ,
van welke men fchaars voorfien was.

De Prins van Orangen, befpeurende dat lll.
de Stad door geen geweld ligtelyk te verove- p-ocr page 124-

ïia GESCHIEDENISSEN

ïg^ü. Alle defe fchone en wel gemeende betd:
Overgaaf gingen van ftandvaftigheid waren van geen lan:
yan Carn- _-ocr page 125-

van zwolle. XXIX. Hoofdst. 568

^e, de Stad Zwolle, aan den Graaf over, 157«*
onder de volgende voorwaarden. Eerftelyk
dat de Stad onder Konings Philips gehoor-
faamheid en byhaar oude Regeringswyfe zou-
de verbly ven. Ten tweden dat de Priefters-ocr page 126-

\' 120 geschiedenissen

ontruimen en fo lang fy hier waren zoude
Prins Willem defelfde onderhouden. Mits
dat de Stad haar ferviesgeld, door de geme-
ne bewillinge van den Graaf en de Regerin-
ge te bepalen , betaalde. Ten agtften dat
Prins Willem en den Graaf op fig namen,
de Stad met goed, lyf, en bloed te verdedi-
gen , tegens een ieder haar, wegens het ge-
flotene verdrag , aanvallende. Ten negen-
den dat fy alle de gene , die de Stad Zwolle
appelhorig waren, en dit verdrag omhels-
den , een gelyke befcherminge verleenden.
Dat eindelyk aan die van Zwolle al het ver-
lies, hen door des Graafs Krygsknegten ver-
oorfaakt , fo verre men konde ontdekken en
bewyzen , zoude worden vergoet. Tot fe-
kerheid en beveftinge defer voorwaarden te-
kende den Graaf en Scads-afgefanten den vol^

jenden brief.

Lfoo de Doorluchtige en Hoochgeboorne
Vorft ende Heer, Heer Willem , by de
Genade Godts, Prince van Oraugien , Burger-
meefteren Scepen ende Kaedt, Sampt de Gefwo-
l-ocr page 127-

van zwolle. XXIX. Hoopdsï. ist

deputeert de eerfame Helmich Splythof der Rech- 1572,
ten Doctor , Jan van Graes , Henderiek Knop-
pert der Rechten Licentiaet, ende Henderiek van
jEffen , van wiegen des Eerbaren Raedt : Hille-
brant ter Cuylen , Gornelys van Velthuyfen,
Willem van Ceulen , ende Henderiek Campher-
beke van wegen der Gefworen Gemeentes luyden,
«nde famptelycke Borgeren der Stad Swolle, toe
reyfen aen den Welgeboornen Grave van den Ber-
ge , ende met fyn Gen. op fekeren pnncten ende
artyckelen toe accorderen , ende entelyck te ver-
dragen. Dewelke voorfr. Gedeputeerden, naeko-
mende haere ontfangene bevel, lig voorts na
Campen vervoget, ende met fyn Gen. dermatea
oock accordeert, ende verdragen hebben, op na-
volgende conditie ende voorwaarden. In den eer-
ften dat Borgemeefteren Scepen ende Raedt, fampt
de Gefworen Gemeentes luyden endefamtelyeken
Bürgeren der Stadt Swolle, füllen blyven in den
dienft, fubjeftie, ende gehoQtlaamheyt der Con.
Maj. toe Hifpanien haerer alder Genadichllen Erf-
heer, ende by den Eedt, \'fo fy luyden haere Con.
Maj. en der Stadt Swolle gedaen hebben ; ende
oock te blyven by haer olde hergebrachten rege-
inent des felvigen Stadts. Item dat alle Priefle-
ren, Cloofteren, ende voort Geedelyke , ende
Wereldtlike Perfonen ende haere goederen , en-
de regementen , fo wel van de Religie ende exer-
citie van dien, ais anderen onbefchadiget ende onbe-
dwongen fuUen blyven ; fonder jemant des Rae-
des ofte ai-ocr page 128-

571 GESCHIEDENISSEr^

Ï572. morien, Keyfer Car. de vyfde haereil eerften Al»
dergenadichften Erf-heer ofgerichtet; cn wat daeE
en tegens ter contrarie gehandelt mochte fyn ,
helpen afdoen. Ende fo eenige des Raedes tot fe-
ven Perfonen by Princelycke Doorluchticheyd,
bedragen ende in ongunfte gebracht mogen fyn,
©m defehige voor anderen aen haeren lyve ende
goederen niet te füllen verdachtich geholden wor-
den , als andere^ Raedes verwanten. Item daz
Borgemeefteren Scepen ende Raedt noch haer®
Gcfworen Gemeente, niet en fullen geholden
worden, noch gedrongen, eenige munitiën Ar-
tillerye proevifioen , van gefchut noch ander«
goederen, de Stade toekomende -ocr page 129-

van -ocr page 130-

573 GESCHIEDENISSEr^

1572. oogen fien kan , of defe voorwaarden wel of
kv/alyk onderhouden zyn?
V. HalTelt, Steenwyk, en Genemuiden volg-
Campcn ^q^ voorbeeld. Die van Campen hadden
rïn-ocr page 131-

^au ZWOLLE. XXIX. Hoofdst. lag

feyde de Graaf, Ik hevek het God aan.
j)og ik kan de reden niet nagaan hoe \'\'er tot
Campen al reets fo een grote armoede kan
zyn. Na eenig mffchen fpreken der Zwol-
fche Raadslieden bedaarde hy , en gaf te
kennen , dat hy na de aftogt der Hoiftein-
fche Ruiters veelligt eenige verligtinge aan-
gaande de befettinge zoude maken.

Of den Graaf dit bedagt was of niet, blykt Hun rede-
my niet. Dit is feker dat hy de Campers
alle wyfe tergde. Sonder de Burgermeefters
in der tyd te kennen fmeet hy een Burger indesGraafs
hegtenifTe. Alle de Kerken beroofde hy van gedrag,
de Autaren, Beelden enz. Ongemeen hoog
nam den Raad de fchendinge van de voor-
regten , en het verdrag op. Sy dagt het
beft te zyn over dit alles met die van 2wolle
te raadplegen. Arent toe Boecop , en fyn
fwager Coenraad van Vechte , kwamen des-
wegen tot Zwolle op den i Septem.ber. Sy
deden een fwaar beklag over het gedrag van
den Graaf van den Berg. Den Raad zoude
gaarn hun nabuurftad in haar regten heb-
ben willen handhaven, maar fy wift geen
middel. Die van Campen fagen het met een
innig leedweien. Voor hun vertrek , ftelde
fy den Raad voor oogen waar het heen wil-
de ■-ocr page 132-

575 GESCHIEDENISSEr^

gende ; zyn wy ook een diergelyk lot ver-\'
wagtende. Toe Boecop hadt nooit iets waar-
agtigers, ais dit laafte, gefproken. Hy en
fyn fwager, tot Campen te rug gekeert,
worden aanftonds uit laft van den Graaf in
hegteniftè genomen ^ en met veie veragtin-
ge, wel verre van na hunne ftaat behandelt té
worden 5 na het flot te Genemuiden ge-
voertj

vr. Die van den il. C. Godsdienft Belydenis-
Hykcde fg deden verloren meeft alle na defe tyd hun

SnSuaf\'^\'^^P^^-ocr page 133-

^Atf rWOLLE. XXIX. Hoofdst.

m

ten liepen in het wilde, en fonder de minfte 1572.
order langs de weg. De ruiters volgden ver-
re van agteren na. Tot Olft lag een hoop-
Lauwenbergfche ruiters en Spaanfche krygs-
knegten in hinderlage. Sy vielen des Graafs
knegten onverhoeds met wakkerheid aan, die
fon^r tegenftand te bieden, de vlugt namen;
Edog by na alle het leven x^erloren, ofte ge-
vangen genomen wierden.

Eenige weken later eyfchte den Graaf van VIT.
de Steden Campen en Zwolle , dat fy een
bende of Vaiie ruiters betaalden. De Regerin- fo^^^ig^
ge tot Campen befloot \'er in te bewilligen, Rcgcmcn
om meerder overlall en moetwilligheden der van Cara-
ruiters voor te komen. Ten dien einde namen fe P«-ocr page 134-

577 GESCHIEDENISSEr^

ftrormender handt verovert hadt. De vrefe
onder de krygsknegten van den Graaf wiérdt
fo groot, dat fy na half November Zwolle,
Amersfoort, Harderwyk, Elburg, Hattem,
Halfelt, en Steenwyk en Campen op den 19
verlieten.

De Steden Campen en Zwolle hebben, des
Sy worden anderen daags, in aller yl haar afgefanten na
2utphen gefonden. Sy waren met regt be-^
vreeft, dar den Landvoogd de verlatinge des
Konings gehoorfaamheid de Steden kwalyk
duiden zoude. Haar afgefanten met Mr. vah
Rhemen ^ en Joan Kreynck , Burgermee-
fters van Deventer byna ter felfder tyd, in
het leger voor Zutphen aankomende , fyn
allereerft na des Stadhouders verblyf plaats
gegaan. Na een weinig wagtens , zyn^erft
die van Campen , en vervolgens Joan van
Haerft, wegens Zwolle ter gehoor van fyn
Genade toegelaten. Na dat fy een voetval
gedaan hadden , hebben fy den Stadhouder ^
op het demoedigfte , te kennen gegeven.
Hoe dat fy door de Regenten en alle de Bur-
gers , in de uiterfte bedruktheid , waren
afgefonden , om fyn Genade te fmeken , dat
die by Don Frederik vergiffenifte verwierf
van het overgeven der Steden. Dat fyn Ge-
nade ; overwegende de onverwagtheid van
de veroveringe , haar altoosdurende getrou-
wigheid, en de armoede en ellende der Bur-
gers , mogte beforgen, dat fy in haar voor^
regten gehandhaaft , en met geen fwaare be-
fettinge belaft wierden. Dat fy van nu ^^
aan , met de grootfte demoedigheid, aan^

boden-ocr page 135-

van -ocr page 136-

579 GESCHIEDENISSEr^

fo vele Krygsknegten binnen zoude nefflên?
als hy, na tyds omftandigheden, oordeelde
te behoren. Nogtans wilde hy ft)rgen , dat
fy van de befettinge geen overiaft of geweld
«it te ftaan nog te lyden hadden.\'
Brydfchap Men kan ligtelyk nagaan , met welke
deswegen, dankbaarheid, de Gefanten Don Frederiks
antwoord ontfingen. Die van Campen lever-
den hem Stads fleutel over. Hy gaf fe aan
den Stadhouder , die defelve weder aan de
Gefanten ter hande ftelde , met vermaninge
van de Stad getrouwelyk te bewaren. Don
Frederik, van hen affcheidende reikte ieder
Afgefant tot een teken van vriendfchap fyn
hand toe (g).

IX. Op den 24 November trok een Spaanfche
Voorfor- befettinge in de Stad-ocr page 137-

^au ZWOLLE. XXIX. Hoofdst. lag

m

jc\'eerden den Burgermeefter in der tyd aan- iSfSS
brengen. Sy trokken vier ftuivers dag-
geld (0.

Een groot ongeluk was \'er , op den 21. Een
Maart Van dit felfde jaar , gebeurt. : WantZwolfcli
een Zwolfch Carvielfchip verging, met meer^\'^\'^\'P
dan 28 perfonen j in de Zuider Zee j tegensS^®\'*
over Harderwyk ,

Schoon de Steden Campen eii Zwolle, in X.
het laatft van het vorige jaar , Konings ge- 1573.
hoorfaamheid omhelfende , grote betuigin- Dc meefte
gen van een altoos durende getrouwigheid ^
gedaan hadden, was den Landvoogd nipt ge- worden .
heellyk geruft. Hy mistrouwde verfcheiden afgefec cfi
uit den Raad en Meente , en hielt hen ver- getal
dagt, van de overgave der Steden te hebben
veroorfaakt, of ten minften verhaaft. Een
algemene veranderinge in de Regeringe fcheen
hem alleen bekwaam te zyn , de Steden vaft
aan \'s Philips gehoorlaamheid te verknogten.
Om te fekerder fyn Oogwit te treffen^ be-
val hy , dat by de aanftaande keur een van
des Konings Raden tegenswoordig zoude
zyn. De Afgefanten van Campen kwamen^
op den 3 Januarius i tot Zwolle met deii
Raad over des Landvoogds fchryven raadple-
gen. Dog men befloot niet anders , dan
de Stad Deventer, \'er van te verwittigen (/).
Voor en al eer den Cancelier van Roon, van
\'s Hartogs wegen , tot Zwolle kwam, toon-
den ftg alle Regenten bereidwillige desLand-
I 2-ocr page 138-

iii geschiedenissen

voogds voornemen te onderfteunen. Sy wag^
teden hier toe geenfints de gewone verkie-
fings dags, invallende op die van S. Pauwels
Bekeringe , af. Op den 8 Januarius ,
wierdt met eenparigheid van ftemmen beflo-
ten , de gehele Regerings wyfe te veran-
deren. Het getal der Heren van de Magi-
ftraat , van ouds her uit twaalf Schepenen,
cn twaalf Raden, beftaan hebbende, wierdt,
op fes Schepenen , en fes Raden gebragt.
De Gefworene Gemeenslieden , wierden
van 48 tot 24 vermindert. In plaatfe dac
fy fig , federt het Jaar 1523 , felven ver-
koren hadden , kreeg den Raad de raagc
van hen voortaan te verkiefen. Alle de Ge-
meenslieden ontfloeg den Raad van bunnen
Eed , en fy ftelde 24, fo wel nieuwen ,
als van de afgefette aan ; welkers namen wy
elders mede delen zullen. Met defe nieuw
aangeftelde Gemeenslieden maakte den Raad
verfcheiden nieuwe beramingen. Onder an-
deren wierdt de Stad in plaats van vier ftra-
ten in drie verdeelt. Den Raad behielt de
bewaringe der fteutelsvan Stads poorten voor
fig alleen, in ftede dat de Gefworene Ge-
meente te voren hier mede toe beregtigt was
(my Op den volgenden keur-dag van den
Raad wierden \'er een groot getal Leden voor
by gegaan , en daar en boven drie of vier
nieuwen verkoren (n)-- Men kan niet twyf-
felén, of de gehele Regeringe beftont van
nu af weder uit de gene , die voor R. C. te

boeke

(m) Boek^van J(efolutien vait l{aad en Meente.

-ocr page 139-

van -ocr page 140-

583 GESCHIEDENISSEr^

fi-ocr page 141-

VAI« 2WOLLE. XXIX. HOOFOST, 135

aen zyn- welke fo veel water niet nodig heb- 1573.
bende des wegens bekwaam waren, over al
by na te kunnen landen: en ook ren tyde van
den Stadhouder Graaf van Buren gebruikt wa-
ren.^ Men befloot niet anders, dan dat men
de timmerlieden , de galeyen tot Groningen
gebouwt hebbende, en Jacob Cok zoude ver-
fchryven, en in de volgende week een nadere
byeenkomfl: houden.

Tot defe vergaderinge by te wonen waren Men bc-\'
de Droften van Salland, Vollenho, en Yflèl-
muiden mede verfchreven. Op den 25 traden t^f buis-
de Heren, nevens de Afgefanten der Steden, fen wit ts
met \'s Konings amptenaars, in onderbande-ruft^»-
hnge. Hec weinig nut der galeyen bewefen
fy door de voorverhaalde redenen, en bet ge-r
tuigenis van de ervarenfte zeelieden. Sy boo^
den in Stede van dien aan twe buifen te bou-^
wen, welke 70 voet lang en 14breed zouden
gyn. Midsgaders 15 riemen hebben, en met
30 knegten, behalven de 30 roeyers, en
andere fchippers, bemant zouden kunnen wor-
den. Middelerwyl, envoordeuitruftinge,wft^
den fy beforgen, dat \'er drie of vier vaar-^
tuigen , ( door toe Boecop fchutfchepen ge-
noemt) de Zuider Zee bekruiflèn en van de ka-
pers bevryden zouden. In een nadere byeen-
komfte namen des Kenings Raden de aanbie-
dinge der Overyflèlfchen aan. Voor en al
eer de fchutfchepen in de Zee liepen , wier-
J® door een Ysgang vernielt.

Men was, op den 14 April, reets met het Se worJea

bouwen der buyfen aan de gang. Dog\'-ocr page 142-

585 GESCHIEDENISSEr^

1573* dragen fcheen die van Overyffel een al te fwa-

ren laft, op hunne fchouders te zyn. Sy fon--ocr page 143-

van zwolle. xxix. hoofdst. 137

(]g genooddrongen uit elke ftrate een der
Gefworene Gemeenslieden aan te ftellen met
mägt en laft om van ieder burger, na fyn ryk-
dom en ftaat, een feker ftuiver gelds, tot be-
talinge der knegten, te vorderen. Van defe
befwaringe wierden nogPriefters, nog Reli-
gieufen uitgefondert. De ledig ftaande huifen
der gevlugtede inwoonders ^p) moeften fy
mede op een ftuiver geld aanftaan. Nogtans,
niemant wie het ook was, mogte hoger dan
■met 7 ftuivers worden befwaart. De onwilli-
ge Burgers zoude men een foldaat in fyn huis
leggen. Derk Hertgers, Harmen Knoppert,
Andries van Lynner , uit den Raad: Arent
Gernften, Henderik Berterinck, en Mr. Arent
Gerritfen, uit de Gefworene Gemeente, toe-
vertrouwde men de uitfettinge. Men bevont
later dat de uitfettinge te laag aanflagen en niet
toereikende was, de knegten te onderhou-
den. Deswegen gavep de Regenten, op den

November, nader .magt, aan de Gecom-
mitteerden , om de beft gefegenfte Burgers
hoger, dan met feven ftuivers, te befwaren

O)-

Eenige tyd vroeger wier4 het Carfpel van Het Car-
Zwolle niet minder gedrukt. Het hadt onge-[P^\'
meen veel, fo.wel voor, als na Stads verove-
ringe, door des Graafs van den Berg ruiters laft door
en krygsknegten moeten lyden. Byna ai het Stadt be-
hooy, en koorn, was opgeraakt en verteert.
Het weinige dat fe nog behouden hadden,
ontnamen de Zwolfche befettelingen en foete-nagen te

ï 5-ocr page 144-

138 GESCHIEDENISSEN

Ï573. laars hen dagelyks. De Stad Zwolle fag die
alles door de vingers. Het was haar ook het
voordeligfte Want fy de eene en het Car-
fpel de andere helfte der voeragie, volgens
liet bevel van den Stadhouder, aan de Span-
jaarts moetende leveren , wierdt byna ge-
heellyk van defe lafl bevryt; door dien de
ruiters fig rykelyk van voeder in het Carfpel
voorfagen. De Carfpelingen , de moetwil^
ligheden niet langer kunnende uitftaan, ga-
ven \'er by een fmeekfchrift aan den Stadhou-
der kennis van. Met verfoek dat hy de Stad
Zwolle wilde gelaften, de helfte der voera-
gie aan de befettinge te leveren (r). Des
Stadhouders antwoord was geheellyk aan de
Carfpelingen gunftig, en is in de volgende
weinige woorden begrepen,

GEfien und verlefen wefende, wat de Suppli-
anten te kennen geven, is \'t, dat wy, aan-
merkende de reden und oeren billiken vérfuch,
ordonneren , dat de burgers en ingefetenen der
Stadt Zwolle de ene helfte, en de gemene huys-
luyden des Kerfpel van Zwolle de andere helfte,
van haver, hoy, en ftroy, voor de peerden daar
binnen fynde und Con. Maj. krygsvolk toebehoe-
rende leveren ftillen, op behoorlyke recepifle: op
dat fulks den felven op de betaelinge worde afge-
toegen , und der borgeren en huysluyden weder
gereftitueerd endé betaelt. A6i:um Niemegen den
iz Juny iy73 fty}; Com.raun.

Gillis vak Barlemont,^

XiV. De aanftellinge en verkiefinge der Regen^^

3574-ocr page 145-

van 2WOLLE. XXIX. Hoofdst. 139

^e Raad bevreeft, dat het Hof\'er fig, even 1574»
als in het vorige jaar, mede mogte bemoe- ^^ Scad
jen. Om fulks af te wenden fleïde fy den^Z\'S-
Stadhouder, op den la , en 15 Januariiïs, voogd iïg
voor oogen, dat den Koning geen de minfte met de
infage in de beftellinge van Stads Regenten verkiefm-
hadt. Dat men, in het vorige jaar ,
bewilligt hadt, dat van Konings wegen, denuigj be-\'\'
Cancelier Boudewyn van Roon, by de verkie-mocyt.
finge tegenswoordig geweeft was. Niet fo feer
om door defe toegeellykheid van dit oude Stads
voorregt afftand te doen. Maar byfonderlyk
om dat Stads befte na de veroveringe , van
den Graaf van den Berg , vereyfchte , dat
\'er een gehele veranderinge gemaakt wierdc.
Dog dat defe reden nu ophiel: de Regenten
alle van den heerfchenden Godsdienft belyde-
niffe deden; en \'er geen vrefe v/as, dar\'er
van andere Godsdienften zouden worden aan^
geftelt. Hopende en fmekende derhalven,
dat fyn Genade by het Hof uit werkte, dat
\'er .by de aanftaande keur, geen inbreuk in
Stads voorregten gedaan, ofte iets, \'er te-
gens ftrydende, ondernomen wierdt. De
vertogen van den vonden by den Stad-
houder fo veel ingang , dat de verkiefinge vry
en fonder iemants inlage, ds van ouds, ge-
daan wierdt. Den Raad bedankte \'er hem
feer voor, en verfogt hem de befcherminge
van Stads voorregten gedurig, inet een gely-
ken yver, te willen behartigen.

Sy hadden hem ook te kennen gegeven, hoe^y klaagt
feer de inwoonders gedrukt wierden, met de^^^J^^fn
betalinge der krygsknegten: midsgaders door van de\'

de

-ocr page 146-

iii geschiedenissen

1574. de moetwilligheid der befettinge; welke on-
bcièreinge der anderen des avonds eenige inwoonders
gewont», en fommige van hun klederen be-
hadden. Aangaande het eerfte verfog-
ten fy, dat den Koning eenige penningen tot
onderhoud aan de Stad, even als hy Deventer
en Campen fchonk, mogte laten genieten.
Nadien fy reets 13 maanden lang, met een fter-
ker befettinge, dan defe twe Steden, fchoon
veel ryker als fy zynde, belaft was. Aan-
gaande het andere, dat de baldadigheden der
befettingen na behoren wierden geftraft. Den
Stadhouder antwoordde, dat het eerfte niet
in fyn magt v/as. Weshalven den Raad hem
nader verfogt fyn gefag by fyn vader, en ove-
rige Heren van het Hof, te willen aanwen-
den, dat fy verhoort wierdt. Sy font felfs
om dit te bewerken een gefant na het Hof,
niet fonder vrugt. Want het blykt uit een
gefchrift van die tyd, dat de Stadhotider laft
kreeg, de helfte van Stads befettinge te beta^
len.-ocr page 147-

van zwolle. XXIX. Hoofdst. 141

te hebbeni gaffy den Stadhouder te kennen,
de noodfakelykheid van de Steden en floten
Hafl^elt, Oldenfaal, Hattein, Genemuiden,
Vollenho, Blankenham, en de Cuinder, mee
krygsknegten te voorfien. Want het ander^
flnts te vrefen was, dat, defe plaatfen in vyands
handen vallende den toevoer na de Stad be-
lemmert en afgefneden zouden worden. Sy
verfogt ook, dat den Drofl: van Salland, de
huislieden der nabuurige Carfpelen miogte ge-
laften, aan Stads veftingwerken mede te arbei-
den. Nademaal fy alleen niet in ftaat was de-
felve, volgens het gemaakt beftek binnen korc
in order te brengen. Dog fy vreesde met de»^
Stadhouder, nog wel het aidermeefte voor
geheyme aanflagen en verraderyen. Waarom
hy den Raad toeliet, fommige Roomfche Ca-
tholique Regenten en Burgers, te gelyk met
de befettinge, Stads Poorten en homeyen te
bewaren en te fluiten , en by dag en nagt
wagt te houden (s}.

Defe vrefe wierflt byfonderlyk veroorfaakt, Mistrou-
door de verfchillendheid der Godsdienft on-
der de Burgers. Want m.en meende reden tejeftamen.
hebben de gene, die geen belydeniflè van den
Roomfchen Godsdienft deden , te mistrou-
wen. Men fiet nogtans niet, dat men hert
deswegen, ter defer tyd , meer vervolgde.
De herdopers alleenlyk wierden, ontdekt zyn-
de, gebannen. Hendrik Ghyfe, in dit Jaar,
verweigert hebbende , den Burgers eed te

doen

(O Vit verfcheiden brieven in Stads boek Diverfe Mdjm
Cowqten,

-ocr page 148-

1574\'

14^ geschiedenissen

doen, ontfeydeden Raad, op den i Oc1ö^
ber, de Stad en de vryheid.

Het ongenoegen en raisverftand, het welk^
federt eenige jaren , tuffchen het Duitfche
Ryk, en de drie OveryfTelfche Hoofdfteden
opgerefen was, nam, in het laatfte defes jaars,
een einde. Het was veroorfaakt geweeft ,
door dien de Steden fig niet in allen opfigte
gehoorfaam aan het Duitfche Munt-gerigte
gedragen hadden. Keyfer Maximiliaan gelafte
haar voortaan, daar aan ftiptelyk te gehoorfa^
men, de gewoonlyke Munt-vergaderingen by
te wonen: en vergaf haar al het voorgevalle-
ne, op den 22 December, tot Wenen, doof
de volgende brief,

MAximihaen der Ander von Gottes Gnadeii
Erweiter Römifcher Keyfer, fu aller feyten
Merer des Reichs, Unfer en und des Reichs Lie-
ben Getruwen -ocr page 149-

van^WOLLE. XXIX. Hoofdst. 143

^es Kreifs abfcheiden gemees, bezeigen, und die 1574.
ordentliche probation tagen gehoirfamblich befue-
chenwillet; feindt wir genadichlichen Zufrieden,
das ihr gebettener maffen und vermoegen unferer
voer ham an Hilliger Reich gegebener friheyt, mit
den munte , fo lange wir uns eines anderens mit
gemeine fiende befliifen faeret dies genedichen ver-
fehens ihr werdet mit folcher unferer erelferun-
gen danckbarlich xy frieden fyn, und muth in an-
gerichten Munthen dermaifen ausrechtlich ; und
gehorfam befeigen, dat Ewerenthalben weiter an-
dere neye voerfeineme niet notich fyn. W ölten
wir euch aus obangerichte der Kraiftende erinderon-
gen und intercelfion genedichlich niet bergen , und
fein Euch fonften mit genaden wohl geneigt. Ge-
ben m unfer Stadt Wyen, den iz December, Anno
in 74lte, unferen Reich desRömifchen in Zwölf-
ten , des Hungarifchen in Dreyzehenten, und des
ßoheemifchen in fes und Zwantfigilen.

MAXIMILIAAN.vt.

]o. Bapt. Weber ad mandatum Sacr^ Csf.

Majt. Imperium

A. Ernften Befge Collt.

J, Appeldoorn Secret: Daventr:

De Keyfer hoopte, dat eenige tyd vroeger, Hy ver-
de Steden het Ryk , voor een aanftaanden foekt
aanval der Turken bedugt, hulp zoude verle-\'^^®\'^^,
fien. Ten minften hy vermaande, op den i o ^c
November, de Stad Zwolle, om haar gefan-xuiken«
ten na de Ryks vergaderinge deswegen be-
legt te fenden. Dog de Stad antwoordde,
eenige weken later, dät haar dit ongeval zou-
de ter harten gaan, en fy hoopte dat de Ko-
ning, wegens fyn Nederlanden, des Ryks
byeenkomfte zoude bywonen. Maar dat het

haar.

-ocr page 150-

144 GESCHIEDENISSEr^

Ï575- haar, by gebrek van geld, ondoenlyk was^
\'er gefanten been te fenden (vy
Hyerges Hoe ongunftig de tyden alhier ook waren j
hïTet^\' wegens de duurte van fommige levensmidde-
ontwerp lenCiw), den geringen koophandel, én over-
der Stad lalt vau de befettinge (x^ maakte de Raad,
om eeu jj^ het Volgende jaar, een nuttig ontwerp.

was een gragte van de kolk by Oldeneel,
indcAatedoor den Affendorper Enck, tot in Stads
Aa, te delven, ten einde den fcbeepsvaart te
begunftigen. Om defe onderneminge te ge-
makkelyker uit te voeren, beloofde den Stad\'^
houder, den Droft en Rentmeefter van Sal-
land te bewegen, dat de rontsom wonende
boeren gelaft wierden, \'er aan te helpen ar-
beiden. Dog tot het verlenen van een tol
op de Schepen en goederen, defe grift beva-
ren zullende , waar toe hem den Raad VerfogC
hadt, feyde hy geen magt te hebben. Nog-
tans wilde hy wel by de Heren, met de finan-
tiefaken belaft , fyn befte doen , dat fy \'er
in bewilligden. Dien ten gevolge ftelde de
Regeringe eenige Raads en Gemeenslieden \'er
tot opfienders over aan. Het ontwerp is ^g-
ter in rook verdwenen (\'3\'). Buiten twyffel
dat de grote veranderingen, in het volgende
jaar, binnen de Stad, en het gehele Land
voorgevallen, en in het naaftte Hoofdftuk be-
fchreven, het felfde belet, en verhindert ge-
hadt hebben.

XXX. HOOFD-

( V) Vi-verfe Mijfnen Concepten.
( \\v ) Chronyl^ter Kinderhuis,
ix) R^clutie boek^ van B^ad en Meente,
iy) Kefolutie van I{aad en Meente van den i j Decem^t
des fuars

delven.

-ocr page 151-

Van ZWOLLE. XXX. Höofdst. 145
XXX. HOOFDSTUK.

INHOUD:

Toeftand der Nederlanden. Opregtinge van
de Pacificatie vanGendt. M.Zwolle neemt de-
felve aan. Swaren Hagelval alhier, lll. Men
verhiet hier na Enkhtiifen te reifen. Oproer
tot Zwolle. Mgidius d^ Monte fterft aldaar,
IV. Voorforgen tot Stads fekerheid Den
Raad verfoekt wegens de oproeren ontflag
van de Regeringe. V. Zwolle blyft eenfy-
dtg in den Oorlog tujfchen Dón Joan en da
Staten. De Ridderfchap kieft Renmnberg
m Stadhouder, VL De verkiefinge wordt
door de Algemene Staten op Philips naam
goed gekeurt. Zwolle ftelt fig in ftaat vaii
tegenweer. VH. De Steden weigeren Ren-
nenberg aan te nemen. Redenen waarom
Zwolle \'\'er toe Weigerig is. VIII. Deventer en
Campen in haar weerwille belegert. Zzmlle
\'wordt verfterkt. IX. Dog treet in onder-
\' handelinge m neemt Rènnenberg aan. Is tefi
Hove wegens haar uit ftellen tot vyand ver-
klaart. X. Campen ingenomen. Remtenbergs
beloften als Stadhouder; XI: Hy beweegt
Zwolle ee^ nadere Unie ie omhelfen. Land-
dag om de onkoften tot het beleg van Dèven-
ter té vinden. XII.\' De Cloofters lenen geld
, ^^^ -ocr page 152-

146 geschiedenissen

tingen uitgefchreven. Veranderinge derKe-
geringwyfe tot Zwolle. XIV. Nieuwe fchat\'
tingen ingevoert. Overgaaf van Deventer.
Zwolle verlofl van de Befettinge. XV. S-ocr page 153-

^an zwolle. xxx. Hoofdst. 14;^\' .

4ers raakte onder fyn beftieringe op het hevig- 157^«
{ie. Middelerwyl overleed dert Landvoogd.
Schoon hy, kort voor fyn dood, het Land-
voogdyfchap , aan Philips van Barlaymont ;
en het bevel over de krygsknegten, aan Pe-
ter Emft van Mansfeld, toevertrouwdenani
de Raad van Staten de beftieringe der Neder-
landen^ volgens gewoontey op fig; tot fo
iang den Koning hier in anders voorfien hadt.
Philip , om fig de verwyderde gemoedererï
der Nederlanders, door tekenen van een groot
betrouwen op hen, weder tot fig te trekken,
toonde fig vergenoegt met defe gemaaktö
fchikkingen. Dog de verdeeltheyd; en ver-
fchillende belangens der Raad van Staten fel-
ven bragt het Land nog in meerder rep en
roer. Hier by kwam de gedurige, en tot vyf
maal herhaalden oproer, en moetwilligheid;

der Spaanfche krygsknegten. ,-ocr page 154-

597 GESCHIEDENISSEr^

tS76. begerende in defe vereeninge te treden, \'er
zouden in moeten ontfangen worden. Deft
Raad van Staten keurde later defe verbinte-
niflè goed. Selfs Don Joai^ van Ooftenryk,
door Koning Philip tot Landvoogd aangeftelty
heeft kort na fyn aankomft in de Nederlan-
den , defe vereeninge\' aangenomen: en op \'s
Konings naam, op den 17 Februarius,, onder
de benaminge van het eeuwige EdiëihxQt^^^l
kondigen (O- Onder voorbehoud van de
fchuldige gehoorfaamheid aan den Koning,
en de behoudeniflè van de Roomfch Catholi-
que Godsdienft, gelyk by de Pacificatie over-
eengekomen was.
ir. Eerlang, en felfs voor half December,
Zwolle wierden de Staten van Overyflèl verfogt, om
«^\'^-in de Gendtfche vereeninge ^ van den 8 No-
vember, deel te nemen. Den Stadhouder
Hyerges felfs, eyfchte een verklaringe van de
Staten en de Stad Zwolle in heC- byfonder of
fy „ fych by den Raedrvan Siatefi en genera-
,, len Staten geven, oder by den fpanyer
„ blyven folde willen.-ocr page 155-

van zwolle. xxx. ^oofpst. 149

Stadhouder gefonden om met hem te raadple- 15/6.

fen en eenige tyd van beraad te verkrygen.
ïyerges fcheen felfs verlegen te zyn. Ten
minften hy verfekerde de fwarigheid wel te
kennen; maar geen hulp middel te kunnen
geven. In het verfogte uitftel, feyde hyook,
niet in ftaat te zyn te bewilligen. Ten ware
de Ridderfchap, binnen defe Stad vergadert,
^ig alhier fo lang wilde ophouden, tot dat de
verklaringe voor den dag kwam. De Regen-
ten, fiende dat langer verwylen vrugteloos
was, hebben £indelyk befloten, de Veree-
ninge tot Gendt gemaakt aan te nemen. On-
der voorbehoud van den heerfchenden Gods-
dienft te willen befchermen: den Koning ge-
trouw te blyven; ^n de verdragen, met den
Koning opgerigt, en alle regten, voorregten,
en oude gewoontens geenfints \'er door te ver-
korten. Sie hier hoefy fig woordelyk uitdruk^
ten, om des anderen daags, de verfogte ver-
klaringe aan den Stadhouder en Ridderfchap
en Steden te doen.

in-ocr page 156-

\'-ocr page 157-

van zwolle. xxx. Hoofdst. igt

ErfF Nederlanden voerfr. tot wederftand van den 157Ö.
Rebellen tyrannifierden en mutwilligen Spanyets,
en oeren anhanck: mith dan noch uitdrukkeliken
voerbehoU, en confervatie van die oelde Catolixe
RoemifcheReligie, en fynen Mayt. authoritet en
hoecheit: oeck in fynen Majt. gehoerfamheit,
dienit, en onderdanichrit toe blyven, toeleven,
cn toe fterven, en in allen gefallen diefer Stadt
ftatuten, privilegien, rechten, vryhedenpolfeffien,
coftuymen , en in den Traetaet, tuffchen fyn
Mayt. en defen Landfchap up gericht, unvetkor-
tet. Ende dat up foedauevorwiérden en conditiën,
als Landfchap en Steden desfals beraemen en ae-
verkommen werden.

Dus liep het Jaar 1576 ten einde; waar inSwaren
nog eenige andere voorvallen gebeurt zyn. ^h^^J
Op den dag van S. Peters banden viel hier een \'
ongemene fwaren hagel, welke een menigte
glafen aan ftukken floeg. De hagelftenen
waren boven maten fwaar, felfs groter als
hoender en ganfen eyeren (d).

Op den 18 Maart liet den Raad en Gefwo- UI.
rene Gemeente aan alle Stads inwoonders ver-^^-ocr page 158-

GESCHIEDENISSEN

tS7T- vervolgens een van hen, uit een byfondere