|
f»."\' <?H/V- \'
|
|||
|
I
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
I, , i\\ . y
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
WOORDENSCHAT.
|
|||
|
LEESZAAL.
|
|||
|
WOORDENSCHAT, /Ff-
verklaring van woorden en uitdrukkingen,
|
|||||||||||||
|
IN1IHI! 1,\'KDACÏIE VAN
|
|||||||||||||
|
TACO II. DE IJEElt en l)r. E. LU lillillill
|
|||||||||||||
|
ICN MKT MKIIKWEHKIMi VAX
|
|||||||||||||
|
I.. VAN\' AN\'Kl\'M, Mr. e. BAKE, Dr. II. BLINK, Dr. .1. Th. CATTIE,
Dr. I\'. .1. II. CUIJPERS, is. VAX DAM, .1. E. DIEPERING, Prof Dr. PAUL FREDERICQ, (I. A. GEERLIGS, .1. GIMBERO, A. M. GORTER, J. E. TER GOUW, .1. C. GROOTHUIS, II. HELLING \\V/.., C. A. HOFMAN, Dr. I\'. BUITENRUST HETTEMA, Dr. X. I\'. KAPTEYN, A. s. KOK, MAL\'RITS II. VAX LEE, Mr. M. G. I.. VAX I.OGHKM (Fiore dell» Neve), Mr. Th. I.ORENTZ, e. I.. l.iiTKKHiilll. .Ir., P. M. .1. LURASCO, F. M. LURA8O0, JU8TUS VAN\' M AU RIK .Ir.. Dr. II. I\'. METER, l>. f. MEIJER .Ir.. MELATI VAN\' JAVA, F. NAGTGLA8, G. OVKIIIH.IKIXK, (i. VAX RIJN, X. W. SCHUURMAN», .1. F. M. STERCK, T. TAL, Mr. II. TRIP, Prof. .1. VERCOULLIE, \\V. .1. VII.JOKX, A. A. VORSTERMAN VAN OIJEN, Mei. l\'li. WIJSMAN\', Prof. Dr. JAN\' TE WINKEL, Dr. \\V. ZFIDFMA. |
|||||||||||||
|
Ft comme uu pot pourry des frèrea mendiaiuj
Elk\' tbrnir snn gonst de cent ingrédkuw. Rkqmeii. In der Beschrankung zelgt sk-h L\'rist der Meister.
GOETHB,
Or et* flminp ne M peut tellenen! moIsBonner
Que les dernk\'rg venus n\'y truuvent a glaner.
I.A Fontaise.
|
|||||||||||||
|
AMSTERDAM. - JOH. G. STEMLKR Cz.
|
|||||||||||||
|
Gedrukt I>(j De Erven Looqjes, to Haarlem.
|
|||
|
Lijst van Verkortingen.
|
|||||
|
afr. = Afrikaansch, d. i. de Ned. taal in Zuid-Afrika.
amer, = Amerikamiauh, anders: Anierikaanseli-Engelsch.
ar. = Arabisch.
bill. = billard d. i. daarop betrekkelijk.
chem. = chemie.
eng. = Engelsen.
fr. = Franscli.
gew. = gewoonlyk.
gr. = Grieksch.
hand. = handel.
hebr. = Hebreeuwse!]. (Wat onder deze rubriek als tweede woi>rd tussehen
haakjes genoemd is, stelt den Hoogduitsehen vorm voor),
herald. = heraldiek.
Ugd. = Hoogduitsch.
ierl. = Ierland, d. i. Iersch of op Ierland betrekkelyk.
iar. = Israëlitische kerk.
it. = Italiaausch.
lat. = Latijn,
lett. = letterlijk.
mal. — Maleiseh, of betrekking hebbende op den Indisehen areldpe.1.
inil. militair. mlat. = Middel eeuw ach Latyn.
mnl. ^ Middelnederlandsoh.
muz. sa muziek.
ned. — Nederlandseh.
phys. = physica, natuurkunde,
port. = Portugeescli.
rk. = Roomscli Katholieke Kerk.
rom. = Komeinsch, betrekking hebbende op het oude Rome.
stud. = studententerm.
tig. = telegraphie.
toon. = tooneel.
visch. = visschery.
vl. belg = Vlaamsch-België.
z.a. = zie aldaar.
|
|||||
|
Alphabetische Naamlijst der Inteekenaren.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Aarts Bisschoppelijk Seminarie
Adema, (W. I!.), A.lli.illi (.V. 11.), 1.\'. es.,
Ajnmera (F. L. van) 1 ex.,
Andreae Menger (tinna 1\'.). Anten (\\V. M. 11.), Airoitdissements-BibHotl.....k. |
Kuilenburg.
Brussel,
Leiden,
\'s Hertogenbosoh.
BarneveM.
Amersfoort.
Deventer.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kapt. der htfantrie
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
IC.
Boekhandel,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bakker (E. .1.) 1 ex.,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Yermlani.
Hilversum. St. Hubert. Rotterdam. *s Gravenhage.
Leiden. Rotterdam, \'s Gravenhage. Middelburg. Amersfoort. Zwolle. Hflversum. \'s Gravenhage.
Utrecht.
Willemsoord.
Rotterdam.
Rotterdam.
Amsterdam.
L\'trerht.
\'s Gravenhage.
Rotterdam,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bange (Mr. K.),
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Baselmans (.!.),
Bazendijk (P. M.), 1 ex.
|
Pastoor,
Boekhandel, |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
lias (.1. W.),
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Beek IM. van der) 4 vx.
Beets (Dr. A.),
|
I.....klmudel,
Medewerker W.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
rdenb. .Vod. taal.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Beker (L.),
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Belinfante (Gebr.) 4 ex.
|
lini-kllalulfl,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Beathnm & Jutting (Van) lex
Berends (J. .1.) 1 ex.,
Berends .Ir., (W. .1.) 1 ™,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bergh A. van den),
Besohoor (\\V. A.) 1 ox.,
|
Apotheker,
l;u. i,i,.,,,.M.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Itpjjers (tirmti .1. 1,.) 7 ex.,
Bibliotheek Kon. lust. Marine,
Bie (II. de),
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Biermans (I,. W.),
|
Onderwijzer,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
HLkus (A. A.),
Blanche « (\'o. (A. K.), •_> ex., Boekhandel
Blauckwaardt& schoonhoven, „
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Blond van den Berg (F.),
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Xntul\'is,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Boekhandel,
Boekhandel,
Hoofd der School,
Hoofd .Ier School v. M.ir.L.O.
Boekhandel,
|
|||||||||||||||||||||||
|
Blftnkenberg & Co., 2 ex.,
Blankenhejjm (G-. H.),
Blom & Olivierse, 2 ex.,
Blussé & Van Braam, 4 ex.,
Boer (P. de),
Boerma, (T.),
Boersma (]).) 1 ex.,
Bont & Zn. (E. de), 2 ex..
Boogaard (II. v. .1.).
Bos (C. H. de),
Bosman (F. A.), 1 ex..
Bredée (.1. M.), 1 ex.,
Brejjer ((\'. H. F..), 4 ex..
Brink & de Vries (ten), 1 ex.
Brinkman & Zn., 5 ex.,
Broekhuijzeu (W.),
Broese (.f. ().), 1 ex.,
Brouwer, (VV. F. H.),
Brunt & Zn. (.1.), 1 ex.,
Bruijn (I\'. A. de),
Bulo (F.),
Bussy (.1. II. de), 2 ex.,
Bijleveld (.1.), 1 ex.,
|
Leiden.
Utrecht.
Kuilenburg.
Dordrecht.
Sloten, (N.-H.)
Veendam.
Harlingen.
Rotterdam.
\'s Gravenhage.
Amsterdam.
Doetichem.
Rotterdam.
Utrecht.
Amsterdam.
Leiden.
Utreeht.
Groningen.
\'s Gravenhage.
Loosduinen.
Paramaribo.
Arasterdami
Utrecht.
|
||||||||||||||||||||||
|
Onderwijzer.
Boekhandel,
Predikant,
Boekhandel,
Pastoor,
Boekhandel.
|
|||||||||||||||||||||||
|
C\'.
Boekhandel, Predfkant,
Boekhandel, II.
Boekhandel,
|
|||||||||||||||||||||||
|
Cambier van Nooten, 1
Cikot (.1.), 1 ex., (Jleef (Gebr. van), 1 ex. Colenbrander (B. \\V.), Coronel .Ir. (M.), Convée (M. M.), 4 ex., Crooq (ö. dn), |
Alfen.
\'s Gravenhage.
Brfelle."
Amsterdam. \'s Gravenhage. Amsterdam. |
||||||||||||||||||||||
|
De Hor»\'.
Utrecht.
Amsterdnm.
Leiden.
Amsterdam.
Laren, N.-H.)
Leiden.
Vlaardingen.
Sneek.
Rotterdam.
Nijmegen.
|
|||||||||||||||||||||||
|
lekker (.1. Sz.), 1 ex.,
lekker & de Vegt, I ex lelsman & Molthenina, 1 lenekamp (E. .1.), lic (.1. .1. de), 1 ex., liuaux (F. F. .1.), loeüburgh (S. (I. van), 1 lorsman éï Odé, 1 ex., Irnteii (.1. F. van), 4 ex lurroissi (ioetzee, 1 ex., ïlljjneii (A. vuil), 4 ex., |
|||||||||||||||||||||||
|
Med. Student.
Boekhandel, Postdirecteur, Boekhandel, |
|||||||||||||||||||||||
|
E.
Boekhandel, Honm ilcr School,
Hoofd eener School,
|
|||||||||||||||||||||||
|
Edauw (II. C), 2 ex.,
Eekhoff & Zn., (W.), 4 KüseTn (n.r\'vnn)\',
|
Gouda.
Leeuwarden.
Gorinchem.
\'s Gravenhagt
Nijiucycii.
Zalt-Bommel,
Rotterdam.
|
||||||||||||||||||||||
|
F.
Boekhandel,
O. |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Nijmegen.
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Fellioga (W\\), 1 ex.,
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Zalt-l!oinmel.
Rotterdam. Hoorn.
Rotterdam.
Amsterdam.
Uiden.
Utrecht.
Arnhem.
Ouderkerk a/tl
A matei.
Amsterdam. |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Boekhandel,
Onderwijzer, Boekhandel, AiTowl. Schoolopziener,
Boekhandel, Onderwijzer, Boekhandel, Pastoor-Deken.
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Garde 4 Co. (H. J. van de) 1 ex.
Geene «J. M. F.), Geerts (P.), 1 ex., Gilse (Mr. J. A. van), Gogh (C M. van), 1 ex., Gootfer (P. de), Gorter (8.), 1 ex., Gouda Quint (P), 4 ex. Graaf (.). J.), Ujjselinun Jr. (L.)i
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
II.
Boekhandel,
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Groningen.
Gorinchem. Amsterdam.
LJzendoorn. Arnhem.
Montl\'oort. Hilversiun.
Rotterdam.
l>elft.
Amsterdam.
Arnhem.
Schalkwijk.
Leeuwarden.
Leiden.
Rotterdam.
Ngmegen.
Batavia.
Leiden.
Rotterdam.
Bamarang. Amsterdam. Kampen.
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Haan (Jan), 2 ex.,
Haar (E. ter), 1 ox.,
Haas (J. S. de), 1 ex.,
Haas (W. de),
Haer (Mr. O. J. v. d.),
Harbers (.1. A. W.),
Haaselaar (I).),
Keek (.1.), :t ex.,
Hengel (W. .T. van), 2 ex.,
Hemwveld (H. P.), 1 ex.
Retoren (J. H. & G. van), 4 ex.
Ileuvelink (.1.), 2 ex.,
Ilt\'ijlllllll (M.1.
Ilihmii (K.),
Hoek, (Gebr. V. d.), 1 ex.,
Hoes {.(.), Hoei (firma 11. ten), 1 ex.,
Hoettnk (B), Hoeven (Mr. H. van der),
Hoeven & Rothmeyer (Wed. van der), 1 ex. Ilniitlmijsen (B. V.), Hfiveker\'s boekhandel, 1 ex., Hulst (Laurens van), l ex., |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Kapelaan,
Maj. Intond. bid. lugor.
Boekhandel,
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Hoofdonderwijzer,
Onderwijzer,
Boekhandel, Boekhandel,
Hoogleeraar,
, Boekhandel,
Notaris, Boekhandel, Boekhandel, .1.
1\'i\'ut\'. ü h Anrtsn. Seminarie,
Onderwijzer,
Boekhandel, K.
Leersar a/h Gvmnasium,
Hoofd Openb. School,
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Rjjsenburg.
Brussel.
Rotterdam. Bolsward.
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Jansen (Mj*r. I»r. Andr.),
•lansen van Afferden (K.), Janssen Srhollman (J. J.), Jong (P. de), 1 ex. |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Kalff (Dr. G.),
Keiler (G.), Klardie (J. M.), |
|||||||||||||||||||||||||||
|
Amsterdam.
Arnhem. \'s Hertogenboeoh.
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
Klcouwons & Zn. (!•\'.), I ex., Boekhandel,
Klomp ((}.),
Kon-s (.1. II.), Hoofd der School,
Knierum (.1. 11.), 1 ex., Boekhandel,
Koffljberg (Da. 1).), Predikant,
Koller (Adr.), a ex., Boekhandel,
Koojjker ((\'.), 1 ex., „
Kraan (.1.), \'2 ex., „
Krult (I\'. .1.), 1 ex., „
Kramers & Zn. (11. A.), 7 ex., fl
Krüseman,
Kruijff (.1. de), 4 ex., Boekhandel,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Goes.
Maurik.
Dell.
Oorinchem.
Barnevold.
Rotterdam.
Leiden.
Amsterdam.
\'s Gravenhajrc.
Rotterdam.
\'s Gravcnllagc.
Utrecht.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
I,.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Laan (II. 11. van der) (K. .1.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Haarlem.
\'s Hertoirenlioseli.
Amsterdam.
Rotterdam.
Nijmegen.
Tiel.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Mul (II. X.). 1 ex., Boekhandel,
Muller (Goor.), 2 ex., Boekhandel.
Maller (Johs.i, 4 es., ,
Maller llxn. (Mr. s.i.
Munster vuil lleuveu (Mr. D.A.v) (lenieeiite-Seeretiiiïs.
Mij» (I).), •.\' ex., Boekhandel,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Rotterdam.
\'s Qravenhagc. Malang. Groningen. \'s Gravenhagp. Schoonhoven.
\'stilïtvenhnire.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Keve (W. .1. de), !> ex..
Xciszen (.1.}.
Xeiinnmii (F. II.), ffoordhoff (!\'.), 2 ex., tToordjjk (E.), 1 es., Xnnteii (S. & W. X. van), 4 ex., Xijluin* (Mart.). 1.") ex., |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Oehs (Mej. A. F.).
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Schiedam.
Rotterdam. Amsterdam. Franeker. Leiden.
Oosterbeek. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Boekhandel,
Kunsthandelaar,
Boekhandel,
Hoofd der Christ. School.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Odé ((!.), 4 ex..
Oldenzeel,
Olivier (M. M.), 1 ex..
Onsterlee (l\'.l.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Oostveen (Wed. \\V. .I.|, 1 ex.. Boekhandel
Openbare School, |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
\'s Gravonhagu*
Hilversum.
Rotterdam.
Arnhem.
Eindhoven.
Rotterdam,
Kali Kebo, Wlinffi,
(Jiiva.)
Paramaribo. Rotterdam. A|H>l(l.Mil\'ll.
Amsterdam.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Pape (Mr. C. 1\'. D.),
Perk (J.). Peters (X. A.), 1 ex..
Philipse (Mr. A. II.), I\'iere (M. F. vim), Pieterson (I\'. A. A. vim). Plcijsier (A.), Potax (J.).
I\'ouwtr (J.),
l\'ull (firma \'I\'. I). II.). 1 ex..
Patten geb.de Wit (Wed. F. E.)
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Boekhandel,
Boekhandel, Particulier, |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Doetlohem.
Schoonhoven.
Winschoten.
Arnhem.
Rotterdam,
utrecht.
Utrecht.
Utrecht
Amsterdam.
Schiedam.
\'s Hertogenboach.
Oosterbeek.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Raadgeep (W. J.), 1 ex.,
Raag {.). I\'. van). Kiimnn (F.), 1 ex., Reindera (II. .1.). Remerjj (F. ï. C). Hennes (Cntli. vnn), Kennes (.1. van), 1 ex., Uejjers (1\'. II.I, 2 ex., Ricardo (S. .1.), 1 ex.,
Hoelants (II. A. Al.), 1 ex., Roldanua (I). O. M.), Komijn ((!.), 2 ex.. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Pred. Eterv. Gemeente
Boekhandel. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Rosmini (A. A. J. van), Pastoor,
KnssumfWed.J. It. van),20ex. Bookhandul,
Kotter (Mi\'. W. II.), Rechter. Rijkskweekschool,
Rjjksnorniaallessen, |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bensohop.
Utrecht.
Zwolle. •
Deventer.
Harlingen.
Nijmegen,
Schoonhoven.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
S.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Sanders (M. B. A.),
Seheiberling (C), Pastoor,
SchillemanH&van Belkum,lcx., Boekhandel,
Schröder (Gebr.), 1 ex., „
Schröder Visser (II.),
Secker <J. <i.), Onderwijzer,
Sipman (M. A),
Smeding (S.), 1 ex., Boekhandel,
Smit (J/), Jur. Cand.
Önellens (H.), Hoofd eener School
Snouck Kurgroirie (Mr.), AitoihI. Sehoolopz.
Borneren Brand (Mr. J. E. van),
Spniijt .Ir. (!\'.), 1 ex.. Boekhandel,
Starreveïd (A.), 1 ex..
Steeden (lï. (i. van), 1 ex., „
Steen (L. L.),
Stenfert Kroese & v. d. Zande, Boekhandel,
\'i ex.
Stevens, Stockhausen (C. M. F.), Oud tud. Ambten.
Stockura &Zn.,(W.P. van) 2ex.,Boekhandel,
Storm Lotz (1). J. P.), 4 ex., Stratingli Tresling (Dr. S.), Swartsenburg (J. F.), 1 ex., Boekhandel, |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Vogelonzang.
Zutfen.
Amsterdam.
\'s Gravenhage.
Rotterdam.
Arnhem.
Leeuwarden.
Leiden.
Valkenswaard.
\'s Gravenhage.
Amsterdam.
Helder.
Uitgeest.
Hellevoetsluis.
Rotterdam.
Arnhem.
Amsterdam.
Utrecht.
\'s Gravenhage.
Rotterdam.
Hilversum.
Gouda.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
T.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Tadema (Mr. W.),
Taakte (II.), Taverne (N. F.), Tengeler (W. C), 1 ex., Teulinga (C. X.), I ex., Thieme\'s (II. C. A.), \'-\' ex., Thompson (M,), Tieman Jr. (B. J.), Tjeenk Willink (W. E. J.) li Treurniet (N.), Turnhout (J. J. van) 1 ex. Twisk (J. II. van), Tjjl (Kneu J. J.), 2 ex., |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Samarang.
Overveen.
Rotterdam.
\'sGravenhag
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kapelaan,
Deken en Pastoor.
Boekhandel, |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
\'s Hertogenbc
|
07835230
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
N|jmegen.
Amsterdam.
Rotterdam.
Zwolle.
Moordrecht.
Breda.
Amsterdam.
Zwolle.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kapelaan,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Bookhandol,
Notaris,
Boekhandel, |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
IT.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Uden (.1. I). II. van),
Ujjttenbroeek (Wed. II. II.), |
Hoofdonderwijzer,
Boekhandel. |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Tiel.
Venlo. |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
VnlkhoH\' (.1.), 2 ex..
Taan (G. C. vnn),
Veer (O. H. (Ie),
Vereé (L.)
Verhoelf .t Zn. (N. .1.), 7 ex.
Viewej; (ir. .1. (I.),
Vlaming (Dr. Th.),
Vlieger (.1.). I ex.,
V.iojrt (Anna (1. C. Ar), 1 ex.,
Yoratennan van oijen (A. A.),
1 ex.,
Vim (I>. de), Vreese (i)r. "W. L. de), Vries Az . (Mr. G. de), Vuylsteke (J.), 2 ex., |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
aunrters (J. M. W.), 1 ex.,
landen (.1. M. W.), 1 ex.. iltnmn .Ir. (.1.), 1 ex.,
es (Kd. vnn), 1 ex..
es .Ir. (.1. H. vuil), 1 ex.,
gerif (A. M.),
uk & Birkhoff, 4 ex.,
stbrcwk ((I. H.|,
vers (.1. W.),
vtinfrli ,v Brave, 1 ex.,
leringen .Ir. (*\'. van), 1 ex.,
ilile (W. .1. de),
ilk (1). .1. vim (Ut), 1 ex.,
Mlenlink (1). .1.), 1 ex.,
it (.1. II. de), 1 ex.,
(liters (.1. B.) 2 ex.,
uvster (IT.), 1 ex.,
jjk (X. vuil), 2 ex..
jjke (lis. Cl. vuil),
jjklliet (.1. M.i.
yti (Uez.) 1 ex.,
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
JA.....,„.
Leiden.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Vlies & Co. (Vlie), 2 (
Yperlaan (.1.), Vtsniu (T. II.), 4 ex..
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Zeeuw (.1. de), 4 ex.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Belangstellende inteekenaren on welwillende medewerkers Relieven
ons beteekenis en afkomst, oorsprong en geschiedenis te
melden van de volgende woorden en uitdrukkingen:
|
||||||||
|
Bluf nlaaii. .*•
RoIiin. zeker gebak.
Blikken domlilA, (waarom blikP).
Iti\'<\'jni«\'tj«-s. zeker gebak.
Hij <j:i:ii lllllir Beminnen «lil
t-nmlzitiitl te tuilen. ülM\'inrr RllllS.
Bnzelmoniieii.
BtlSSeillKCllC IMOIldslO|»|H I S.
I>e bokken, (Studententerm) wel- j
licht de ntefccorpsleden, elders „varkens*\' j genoemd P Rivalva, (stad.)een mispunt onder
de studenten, een valsche speler. Het meervoud vafoa* is porte-brteee. Kan \'t (aehertsend) zijn: een dubbele porte- brisée, een ileiir met een breuk ut\' seliei.
ding meer, dun men vermoedt?
|
||||||||
|
Komniel. (Mij is ii|. weg naar— ..11.,
BiiIIhiI.
BoalUotten. Rolfi tic lei*.
|{;ir-.;ic. (gebakjeR), ontbreekt bjj
Laiinisse.
Baba» (gebakfes), Larousse geeft
alleen: Gateau auquel on aioute du rafoln <le Corintlie, lloekblei*. (is dit werkelijk verbas*
tering van Eitnhecker Bier? Met een hok heeft de naam niets te maken). Bookmaker.
|
||||||||
|
VOORBERICHT.
|
|||||
|
Zonder vrees voor tegenspraak mag ini\'ii aannemen, «int tot de litteratuur van
rik volk een lexikon behoort, dat verklaring geeft van de namen en uitdrukkingen «lic, nis zooveel aanzienlijke of bont geklecde vreemdelingen tusschen de eenvoudige woorden iler moedertaal voorkomen en in liet woordenboek der landtaal, zoowel
als In de Encyolopaedie «les liuids, meerendeels gemist ot\' alleen niet liet oog 0p jr«.- lieel andere eisenen behandeld worden. Dat boek ontbrak tot dusverre, wy wenschon
liet te geven. Dit werk zal bevatten : zinspelingen, citaten, bijnamen, zinnebeelden op liistoriseli
en elk ander gebied, voor zoover dit bulten de vakwerken en de enoyclopaedle valt nl. noot\' zoorer men mag aannemen, dot daarnaar uiten ttan wel eens gevraagd zal worden, dus uiet, wat men wel eens zou bunnen vragen: geen vei\'seaiiirlliiu vuii zoltlznniiiliedeii. maar irel eene vorziiiiieltiiif vmi ucwciiachtc torItclitlii{|cn. Ilct boek zal dan in al|dml>etisehe volgorde inlichting en zooveel mogelijk
verklaring geven aangaande:
Citaten in verschillende talen; wapenspreuken en lenzen; mythologische namen;
heilige dagen; merkwaardige etymologieën; scheld- en spotnamen ook van stad- en lanilltcwoiiers; biografische en historische kleinigheden: volksdwalingen; spreok- wjjzen en spreekwoorden; Israëlitische, Romeinsehe en (Jrieksche antiquiteiten, enz. enz. enz. Er komen tjeen andere iroonlen of gezeyden \'m voor, dan die werkelijk in de
.y>reek- of schrijf tooi zijn opgenomen en overgegaan. Maar die woorden moeten er dun ook zooveel mogeiyk alle in worden Opge*
nomen, en vandaar, dat het aantal rubrieken tot in het oneindige zou kunnen ver- meerderd worden. Immers waar over muziek of taalkunde, over schermen ot\' kunst- kritiek wordt gesproken, daar komen benamingen en namen voor, die iedereen noemt en die bijna niemand kent. Dit boek wil \'t il zeegen, voor zoover dit zelf het weet; want Inderdaad, \'t spreekwoord van den gek en de zeven wijzen geldt ook hier, al houden wjj ons niet voor de zeven wijzen of den lezer voor een gek. |
|||||
|
Wanrom boeten ilio klokjes te Haarlem de Damiaatjes en wat beteekent die
(leslaten Steen te Utrecht? Hoe komen die snoeperjjtjes In de vier hoofdsteden aan
ilc namen van halletjes, hopjes, theerandjes of theekantjes en breggetjes? Hoe kwam 1111*11 mm den naam matadors in hel kaartspel, en waarom heeten die spadille, nmnille, basta en prnitoï Zeker zjjn er heel wat geoefende kaartspelers, die het niet weten en er zijn er zeker nok wel, die \'t zonden wenschon te weten, zoo goed al* or hier on daar een sportman zal zijn, die zon willen weien, hoe men aan het woord hawlicap kwam. Onze nniinii-Iittcrntiiur beweegt zich lioe langer hoe meer in kringen, voor velen
afgesloten: nu eens voert men mis in de zeemanswereld, dan in de achterbuurten onzer groote steden of in de hui/en onzer Joodsche medeburgers, dan in de kazerne, dan door Ie gevangenissen rond. leder dier kleine werelden heeft een eigen taal. waarvoor het woordenboek nog gemaakt moet worden en waarvan wij alvast een |
|||||||||||||||
|
258304
|
|||||||||||||||
|
klein w-ooi-denlijstje geven. Al weet een Amsterdammer wat een maffe is. hij kan
daaruit niet afleiden, wat tiadets aan de K. M. A. en ook enkel.\' naderen gaan doen, als zij gaan maffen; een militair verstaat onder kanariecogels heel wat anders dan een ornitlioloog en hij \'l leger heeft stoepte alweer een andere heteekenis dan in de historie, gel pk hel pen gi.....I verschil maakt of men van een soldaat, van
een werkman of van eene vrouw sprekende verklaart, dat hjj of zjj brood op dr
plank heeft. l>e verhalen uit .Ie nehterbuurten spreken van kanjer en roeaeh, de Indische romans van halé hu/r, gladakker, tandakken, ja, van zooveel Malelsch, dat het niet overbodig mag heeten ook aan deze woorden, hier een plaatsje te geven. Dat men na 50 jaren de Onmern Ohsciirn niet meer zonder woordenlijst kan
lezen, heeft llildebrand /elf erkend, maar wie kan zonder hulp Klikspaan lezenï En hoe velen verstaan niet juisl ieder woord, dat Weriimciis liuning of van Mmn-ik gebruiken om aan hun verhaal die eigenaardige locale kleur te geven, die er een groote verdienste van uitmaakt! Ook deze zullen vermeld moeien worden. |
|||||||||||||||
|
Tnoneelvorslnggevers brengen soms woorden te pus, die in de toonet
|
C8B
|
dlaal bekend,
|
|||||||||||||
|
maar aan deze zjjdc van het voetlicht schaars gehoord worden. Waf hengelen en
"l> dr pit leunen heteekent, wat een slome duikelaar of een derde f/off is, zal niet ieder /oo dadeljjk radon, en menig gchruik zal hekend, menige zinspeling vcrstaan- liaar worden, als ons hoek dergelijke uitdrukkingen vertolkt. Hoe rle Pantel» Hoedjes aan dien naam komen en wat Baglans7 Byrons en
Wellingtons ssjjn, zal voor Nederlanders beneden de 40 wel niet hekend wezen, nog daargelaten, dat de verklaring der namen van de gebakjes in oen banketbakkers- winkel (Zoo die ooit gevraagd n.....ht worden) meer voeten in de aard hebben zou. dan het opstellen van de onrlogsbegr ootillg. Wie weet el\' thans nog haast, wat het
heteekende nuar Spekman te gaan of bestrf/en me/k te drinken! en heel wat Am- sterdammers schelden op den Hartjesdag, zonder te weten, waaraan dit feest zjjti naam ontleent. In het Verhaal nttt de Ton wordt de wereld een kleerkast genoemd mi het
heelal hij een pak kleeren vergeleken, met evenveel recht kunnen wjj de taal onzer licdemlaagsche fraaie letteren een hedelaarsdeken noemen, samengesteld uit lapjes van den meest verschillenden ooi-sprong. Hier een lap uit het kleed van een bisschop, |
|||||||||||||||
|
danr een stuk uit den rok van een soldaat en broederlijk met die twee verbonden
een klein stukje uit liet buis van een hansworst Hier heeft de «unie grootmoeder een stukje van haar bruidskleed afgestaan, ililitr heeft »le oudste dochter een lapje
viiit een balkleedje, elders liet jongste zusje een klein knipseltfe vüii een poppejurk
voor de deken afgezonderd. Het zal ons streven zijn, de herkomst van al die stukjes op te sporen en mede
te deelen. Maar al te vaak zal liet hlijken. welk zonderling mengelmoes eene levende taul is, geschreven en gesproken door een volk, welks handelaren met alle landen in betrekking staan, welks zeelieden alle wateren doorkruisen, welks geleerden alle talen lezen en alle litteraturen kennen. hen statigen Komeiiisehen inuur zien we staan naast den een vond i yen leemeti
ivrtnd onzer Gerinaansclie voorvaderen, tcrwjjl de (Jrieksche dim-h gespreid wordt op de Romeinsehe tafel on ia ons Arabisch alconf ons I-Ynnsch ledikant staat. Inderdaad, aan verscheidenheid van stof en aan verrassende nieuwigheden zal
het ons niet ontbreken. .Moet eensdeels op een zooveel mogelijk groot getal vragen een kort en afdoend
antwoord worden gegeven, anderdeels moeten de antwoorden ssóo zjju ingericht, dal het geheel leesbaar is, zoodat het geheel ook een werk wordt, geschikt om in verloren oogcnhlikkeii ie doorbladeren en een der meest geschikte hoeken op de schrijftafel en de salontafel niet alleen, maar ook in de wachtkamer van den gc- neesheer en den rechtsgeleerde. Dat menig antwoord anders zal luiden dan velen verwachten, dan „urhi et
orbl" verteld wordt, ligt voor de hand: ten waarom .urhi et orbi"?( Menigeen zal bijv. met verwondering zien, dat de edelmoedigheid vnn den leeuw en de vergiftig* lieid van den upashoom alleen in de verbeelding des dichters bestaan en dat er van het oproer aan boord van het schip van Columhus al even weinig waar is, als van het i-i van Columhus. Waarom de Amsterdainselie straatvigilantes (tii/ijis lieeten en hoe ze aan dien
naam gekomen zjjn, sinds wanneer het woord nihilist bestaat en wat calamitfttft eigenljjk is, wat eene eigenschap van sommige polders moet wezen, datznl menigeen willen weten.
Niet allen weten, hoe men er toe kwam, te zeggen, dat hier of daar „de muren
noren hebben" en hoewel men dageljjks in de couranten kan lezen van utopieën en van rechter\' en linkerzijde, er zullen er heel wat zjjn, die den hlstorlschen oorsprong dier woorden niet kennen. |
|||||||
|
6
|
|||||||
|
Namen als gymnasium, atkenaeum, lyceum, odeon, panoptieum zjjn algemeen in
gebruik, maar den waren zin der woorden kent men veelal niet en niet ongewenscht mag men de mededecling vinden, dat een meerkat niets uu-t „katten" een veelvraat niets met .vreten" te maken hebben, en dat de tnbei\'oos geen roos is. Opschriften als fétix meritto, musin sacrum, woorden als Talmud, Synagoge,
Dmrisj, Odaliske, gezegden als e /i/tiribti* nnn»i en ex ungue leonem komen niet minder voor dan ttt Vos poulu Oeorge Dandin of, zoo als het bjj Molière luidt: roii* Favtz <->,tilit Qeorae Dandin of que diable ttllnit.il faire duns rel te aalhv, en in den regel kent men evenmin de juiste heteekeuis als de afkomst van dergelijke uitdrukkingen. |
|||||||
|
Hor komt «Ir znftlngisehe fuiti ir Amsterdam haii den imam Art Is pn hef oude
lust slot der r\'rniisrhe koningen iiitn dien van \'/\'•\'>\'/• r/rrn\'f Ata iemand zijn trtimontam
kwjjt rankt, weet hjj gewoon Ijjk niet, wat hij verliest, en ats hjj war*ejirin eet zal hij veelal bezwaarlijk kunnen vertellen, lioe dut koekje aan dien naam komt. Hi ir weinig spiekers en schrijvers zich diuinloor rekenschap geven van de
woorden, die ze gebruiken, blijkt wel uit de steeds weerkeerende uitdrukking //" liffht imw uu the riyhl /thee, wal eerst een zin I.....!\'t. nis men leest „/« the right plaee." De ilnmes mogen zich bevallig hullen in moa^e/ine et\' ttarèt/e, In alpaca of
rtt/rttciiHiirx, of wel a#trar/tan dragen, ze /uilen veelal de stollen lieter kennen dan den oorsprong van den naam, en al weet men nu nog, wanrom vroegere modekleuren Pari* kt Ment 8oïferhio-r...../ I.....Iten, nis ze dennmen meitie d\'nie otcara dn tkmplmi
moeiden tegen komen, zullen /,p er even weinig raad op weten, als op den naam
ft r nuntii f voor \'t voorhoofdvei-sii>rsid van Noord-Hollandsche boerinnen. Gednrhtetlloos hoort men van fla rap» en nf fine spreken, roept brurb als men
hiiirit bedoelt, al is het tegen eene vrouw, als wanneer het btttra moest linden, on praat over uoclarne en /\'"</", over harmonie pn melodie, maar \'tjuist begrip ont- In-eekt l>|j velen, even als wanneer er van arlequinmle,opera,ha/letofdrama wordt gesproken, waarhjj de sprekers en hoorders niet ouderling goedvinden aannemen, dat /e elkaar verstaan, hoewel de woorden sleehts ten naastenbfj uitdrukken, wat men zeggen wil. Twee vragen zuilen allielil den belangstellenden lezer op de lippen komen:
1. Wat komt er wel en wat komt er «iel in \'i •1. Hoe welen We, dal lletgOeil er il) kollll, juist i«?
I>jj ile eerste vraag denk ik aan Wngner iu den Paust:
.,/war welnu lelt viel, doell möelit Ic-ll alles wissen,"
en Pr kan dus geen ander antwoord volgen dan: Na eene voorbereiding van zeer vele jaren en liet samenbrengen van Itotiwstoffon, die tienmaal meer bevatten, dan noodig is, zal zintree.1 mogelijk :i I I «\' s gegeven worden, wat een dozjjn zeer belezen mannen achten, dal toelichting Mioeft. Wat de tweede vraag aangaat, zjj gezegd, dat wjj, zou \'t boekwerk niet oiiban-
delhaar worden door zjjn omvang, genoodzaakt waren alle autoriteiten en bronnen onvermeld te laten, maar dat hel werk met de grootst mogelijke zorg wordt samen- gesteld en dat elke rubriek, voor ze ter perse gaat, door een specialiteit in elk vak wordt nagezieii en verlieten! of aangevuld, terwijl t]e proefvellen dooi\' vier ver- schillen.Ie medewerkers in buil geheel gelezen worden. Hjj een werk van dezen aard zijn echter uitlatingen en vergissingen niet te ver-
mjjden; aan liet einde zullen dus aanvullingen en verbeteringen worden geplaatst. |
||||
|
EXTRËMIB M.U.IS BXTRËMA BËMEDIA..
|
EZKt*8BRUU,
|
||||||||
|
Kasiiii (Van buiten —seliijiieii,
iiinai\' »Iultol> van binnen zijn. (ion. XXV:25 on XXVIII: 11. Sehijll- baar wat ruw, maar in *t hart godvruuh- tig zjjn. Hierbij wordt nief op Jnknbs bedrog on Kzuu\'s odelmoodlgheid gerin- speold, maai* eenzjjdig aan do godsvrucht van di.\'ii eerste on do ruwheid van «Ion laatste gedocht Kzel (w a |>.), In Engeland bij ^o-
slachten, wier namen mot .I.-, As* of Af/s beginnen. Kzel tudeleetiweiiliiilil (De -,
eon lafaard, die zieh voor oen held uit-
geeftj een dwaas, die eon w[btman natirtpt Toespeling op de Ksopisehe fabel van den ezel, die oen leeuwenhuid aandeed, moai\' ontdekt word dooi\' oen oor, «Int
uit de huid atak, ol\' toen hij zijn stom liet hooien. Kzel vim KI-IIJeziriik (lic —•
bijnaam door do Arabieren aan KliulU"
Merwaii II gegeven, en wol als eertitel, omdat in hoi Oosten do ezel, die er traaï- er, vluggor, sterker ploegt to zijn dun ten onzent, een der mecstgeachto lntis- dieren is. SCzels»xi|i-aïenis, ttepnUnra «m-
»;>t(i, ile begrafenis van eon zelfnioorde- luuir in ongewijden grond zonder pleeh- tigheden. /o werd hij deereet van het Concilie van Trento (midden 16e eeuw) ook toegepast op hen, die in een tweeffe- veeht gevallen waren. Ontleend aan .Ier. XXII vs. I!\', waar van Jqjakim, .luda\'s koning, gezegd wordt, dat zjjn lijk als oen ezels-aas zou woeden weggeworpen. Zie 2 Sam. XVIII : 17. KzelsliiMijf. do »e Propositie uit liet
eerste hoek van Klieüdos. Dit is liet eerste moeilijke voorstel ia de niietkiin- de, on domme knapen komen er zelden don eersten keer zonder haperen over,
zoodat de ezel niet over de brug komt. Ook (lat), jtons asinorum = brug dei- ezels, van of voor ezels, te gcmakljjk hulpmiddel om ingelicht to worden, bijv. oen schoolboek, vertalingsboek, woorden- book, enz. Ezelsbrug, (lett.) een brug om
ezels aan do overzijde te brengen, 1 ö t. pon* asinorum ol\' hij verkorting potte, |
|||||||||
|
l\'-xli......is dialis cxtecniu re-
tnciliu (In t), voor wanhopige kwn-
k\'M, wanhopige geneesmiddelen. IV. Aar
yntnt/s matf.i; fes grands remè*les, K.vuc ( Itoehi vim —, belasting ge-
hoven van <!<• nalatenschappen van vroem- deliugen, thans weinig meer in zwang. (\'All lil Ut I II (lat. r.r,il/iin/-s), l,fttt-
nelimjrn, ia hnllingsehnp levenden. V001-
at vaak als geschiedkundige term voor do uit hun huid verdreven Israëlieten, IA vat o. geloftegesehenk of gift,
boetvaardig otfer. Zie Ex voto. IC> Mtcriilfml : KfKtcilllfoilii n -,
vergaf lering ran geleerde /minne,> (har- den en druiden), ïi] de taal van Wales, dagteekent reeds van dr 7de eeuw. i>.n. 9 Aug. l.ssT met grootc plechtigheid in de Albert-Hall te tanden geo|«nd. Van tijd tot tijd worden zulke vergaderingen in Engeland gehouden, nu hier dan daar, met het hoofddoel om het gevoel voor de nationale muziek on poczjj van \\Va- Ics bij do bevolking levendig te houden. Hot nationale maziok-Inutrumeiit, do drie- snarige harp, wordt er l»espeeld on het Pennllliongezang uitgevoerd, terwijl de harpspeler naar willekeur eene of andere wijs Bpeelt, cm twee zangers bjj beurten duarbjj oen lied Imprüvisueren. Diodorus Sioulua (omstr. 45 vóór Clir.) bericht, dat destijds reeds vóór langen tijd do harp het geliefde speeltuig was der Druïden in Brittannlë. Vanhier Ih\'tntlenharp. Kyi-uiidlsiiic, do zieklijke zucht
der dagbladpers, om v.....\' misdadigers
do belangstelling van het publiek gaande
te houden, door alles aangaande hen mee to declen. Naar aanleiding doroverbren- ging van den moordenaar Kyrauti uit Amerika naar Parjjs in 1890. ICznu. lett. harige, Gen. XXVII: 11.
Vandaar naam voor een harige, maar ook voor eoii trwsf man. i\'Lzaii\'* (Bij A:\\ Kolts stem tnoe-
toii j|cen — Immleii wezen, Oen. X \\ VU : 22, eigonlflk : „Geen Jnkobs stom moet or hij Kzau\'s handen wezen." Wie op bedriegen uit is, moet zorgen, dat hij in zijne rol blijft, dat hij zieh niet door een ol\' ander verrade. |
|||||||||
|
EZELVEREKSDERS.
|
|||||||||
|
KZELSFEK8T.
|
|||||||||
|
Ezclsoortjeft, pollen of dollen aan
het oppereind der mouw van\'t vrouwen- kleed, zóó hoog dat ze bjjna do ooren aanraakten. Zie kasseiden, KzelHriiji, hij metselwerken eene
Schuine vlecTlting, waarmede men den
bovenkant van lieren, enz., dekt. Ont- leeml aan de twee donkere strepen. In de architectuur de gecompliceerde spits* hoog (beneden convex, boven concaaf)
van den laat-Unlisehen ortlambovant-stijl. Zie ook Eselskruia. Ezelsvel, oen sprookje van Moeder
•Ie Gans, aldus betiteld naar de hoofd- persoon, een prinses, die in eene ezels- huid gekleed was (peau </\\hie). Ezel vereerder»*. Vern.....dl ijk op
grond van de kabbalistische dn.omerij-
cn der Aloxandrynsche Joden, welke vaak met hcidenseïic denkbeelden waren vermengd, hebben de Romeinen voor goede munt aangenomen en is zelfs door bun geschiedschrijver Tacitus voortgeplant een ongerijmd vertelsel,dat de Israëlieten in hltn tempel een e ze l (of ezelskop) die, nota bene, hij hen nog wel onrein wasj — vet\'\' eet-dfHj dcwiil zich door toedoen van een troep wilde ezels eene plaats waar water voorhanden was, in de woestijn aan Mozes zou ontdekt hebben. Een ver- telsel, dat zelfs Josephus {Contra Aj>>»- iiititi II, 1) n.....lig oordeelde opzetlijk
te weerleggen. | Uit tot toelichting van
Asinarüs, zie hiervoren.J |
|||||||||
|
fig. hulpmiddel voor luie leerlingen, «Ui; I
de rivier moesten overzwemmen, maar j Itever oj> hun gemak over de brug loopen. I „(iradus ail Parnnssutu sive novus sy- !
innivnuii uin epithetorum, phrosiam poe- dcarum, ao versuum thesaurus," een boek verschottien malen gedrukt was t/i\' pons asinorum der gymnasia gedurende vele jaren en als zoodanig meer dun bij /jjn gewonen titel genoemd. Ezclsf«*cst, in do Middeleeuweneen j
openbare vertooning van de Vlucht naar \' Egypte (Mattli. Il vs. 13,14), waarbij een jongen, een meisje en een ezel de hoofd- rollen vervulden. Dit mysteriespel ging van do grootste dwaasheden vergezeld, j l>jjv. van liet zingen van een Ëzelshymne in \'t Latijn en/. Ook een processie op Palmzondag, waarbij de Zaligmaker werd voorgesteld door een pop op een houten j ezel, donr de notabelen van stad of dorp voortgetrokken. EzclKki\'lliA, twee donkere strepen
die kruMinRS over den mg van tien ezel | loopen. Vanhier, dat de ezel nuk trui». \\ drager heet. Volgens de overlevering draagt do ezel dit kruis sedert den zegevierenden intocht van Jezus in , Jeruzalem, toen Hij op een ezel zat, vgl. Joh. 12 : 14. Ezolwoni\'eii, omgekrulde en opge-
vouwen bladhoekeu in een boek. |
|||||||||
|
F I P&A80KWIJS.
|
|||||||
|
F, op oude Franache munton, beduidt
Angers nis muntplaate; — op OoBton- rijksuhe, Ilutt in Tyrol, in Pruisen Maag- denburg. F, bij eigennamen, filim (lat.) = zoon.
F, in de muziek, forto = atork.
F, vóór eeno geldsom, fioriju(en) =
gulden(g). F, viermaal geplaatst, aldus:
ta zlnneteeken van de Dultsche Turnclubs,
t-ii beteekent: Friseh^ Frei, Froli, Fromm. F., als merk voor goederen fijn.
F. (Er In mam* £cnc — in \'t
AK(\'. i\'ll (la lil* loopt il m cru streepte (f) door, gezegdo, waarin
F op den klonk af n effen wordt go- nonu\'ii, om min te toonen, lioe zelden men den „guldon middenweg" bewandeld ziet, en hoe moeilijk dit is. F» Kun. het taitd waar de vetten
wom-n. Vleiende benaming der Chineeache regeering voor Frankrijk. F.B. ot\' Fb.j fuageurund burgu-
meester. |
FF (muz,), fortissimo = zuur stork.
FF (hand.), zeer fijn.
FFF (li ji ii«!.), extra fijn.
Fl. c/in. = Floi-yn Conventlons-
Münze; 100 H. c/m. = 105 fl. o/w. Fl. o/w. — Florijn Oe&terreichtsoho
YValirunir, van ion Kreuzer; gehalte <>.!),
uu !>0 stuks uit 1 1\\.(J. lijn zilver. Fo. of Fol. (hand.), folio.
Fr. (hand.), franco of Franc.
Fr., frater (lat.) = broeder. Fz. (muz., it.), forzuto. FIsb. = for-
zatisshntt, d. i. stork geaccentueerd. Faam (De — bode van Zen* ot\'
Jnpiter, godin, die du .inden der belden en allerlei gerucht aan de menseden ver- kom ligilu en daarom met een trom put afgebeeld wordt. Van lat. fama = mare, gerucht. i\':i:is (wan.) — hal\',; zie ald.
FitaHi|cwl}M (wap.), (geplaatst) in
de richting van de laas of dwarsbalk, d. i. met de lengte-as horizontaal in liet midden van bet schild, ot\' in hut muiden van hut schild naast elkaar. |
||||||
|
280
|
|||||||||||
|
PUCBEI X TBOISIEHB
|
|||||||||||
|
FABELACHTIGE Dl BREM,
|
|||||||||||
|
Fnli«\'liit*litlj|«* dieren» komen in
sagen en legenden voor, bijv. in de Tal- mud-literntuur: Beliemotli of het groote
beest, de vogel Chol (= de feniks), de Jid\'oni (slang der kennisse, vastgegroeid aan di\' narde), Leviathan (reazenvisch), ilc Salamander, vuurslung of vuurdruak, de Schanier (siceiispljjtendc worm) enz. In deGriekache literatuur: de lialfmensch of pnardiiiens-b (C\'ciitaurus), wrdcr: de Imrpjj, de draak mot T koppen of slung van Lerna, de Sirene of meermin, het zeepaard sphynx. In de Qermaansche literatuur: de weerwolf, de melusina (vrouw met een of twee vischstnarten), de griffioen. In de Noordschc literatuur: de Midgnardslang, de r\'enrh-swolf, het zesbecnige ros Sleipncr, enz, Fii belucht ï «i c- pla ut on, komen
in sagen en legenden vuur. Itijv. in de Talmud-literatuur: plant, die door twee vogels overgebracht wordt, en dan dooden doet herleven; kruid dat tegen slangengif behoedt; kruid dat gescheiden lichaams- dcelen weel- verbindt, enz. In de Ger- maansche logende u-literatuur allerlei lief- de-wekkende planten. Fabci* est Kiinc i|iii>4|iir ïoi--
tiiiiac. ieder in </e sehepprr run zijn eigen geluk: Sullust, de tiepubltat Or- ttiitamta, I. Pa-Ma a-uache takt lek, kr|)gs-
taktick zoo genoemd naar Palrius den Draier (CtiHctafor), umdut bij llauitibal en zijn leger afmatte /onder een beslis* sendeu slag aan to guan. Ook ovt?rdraeh- teljjk in de politiek gebruikt. Tnlilc eouvcuuc (fr.), afge#pro~
ken fabel (onwaarheid). Naam door
Voltaire aan de geschiedenis gegeven in Jeannot et Volta, waarin bij «egt: „Toutes les histoires aneiennes, comme Ie disuit uu de nas beaux-esprits, ne sont que <Ies fables convenuos". 2i\\\\ kan .mi de nos beaux-esprits" Voltaire of een ander geweest zjjn; het is toeli door Voltaire, dat de uitdrukking beroemd weid. Tegen- woordig is ze synoniem met „Praatjes!" FiiboiiH (tratisv.t, vagebond.
I"ji liiiejindo lubri fiiuiiN (lat),
rfoor h- werken tmrden wij (goede) werklieden, d. i. „al doende leert uien", |
t of „door oefening wordt de kunst ver-
kregen". Fabrleat-Steuer, belasting op den
; bewerkten tabak in Duitschhind.
Fabriek (r. k.), kerkelijke stichting
I of inrichting, het gel.....1 der kerk of der gebouwen, welke tot de kerk eener pa-
; roe bic behooren, (ook kerkfabriek), waar- I bij de fabrickmeesters als kerkvoogdon | of kerkmeesters dienst doen; 1 a t. fabriva
o. a. ---- gebouw. Fabrieksmerk (hand.), merk. dat
j dient om de fabriekswaren van een fabri- i kant te onderscheiden van die eens an- | deren. Itepnlingen daaromtrent bevat de j Nederlundsche wet van 30 September
| 1893 (Staatsblad n«. I 16). Faln-Iekswet (band.), de wet van
2 Juni 1875 (Staatsblad no. 95), „tot
I regeling van het toeztgt bij hel oprigten
I van inrigtingeti, welke gevaar, schade of
hinder kunnen veroorzaken," bijv. Ieer-
\' luoierjjen, niilskuslabl ieken, enz.
Pac-atmlle, getrouwe afdruk van
| een handschrift, van een miniatuur of
! handteekening. Afgekort uit lat. faetum | similiter (hetgeen geljjk gemaakt is). Fucuilc (bouwk.), voorgevel, aan-
: zicht van een gebouw. Gewoonlijk wordt daarmede bedoeld, bet gedeelte, dut uuil
de slraatzyde gelegen is. Facet (fr.), facette = geslepen ibtk.
\\ Taille ü f\'nrrttcx, niet facetten geslepen.
i Faeettenooyen zjjn veelzijdige oogon, ge-
lijk sommige inseeten hebben. Faeetten- .>.)! is ,.n Bchryftrant in korte vol- Facéttes (bibb), afdeoling of ru-
, briek van boeken, die lachwekkende ; dingen behandelen; lat. I\'ucrtia, grap,
j geestige zet, boert. FAelieux tvolefème (fr.), lett.
lastige of hinderlijke derde persoon; I iemand die, tegen zjjn wil, een aangenaam
l tête-a-tête door zijn tegenwoordigheid
i stoort. Zoo noemt iemand zich in een
\\ gezelschap van vier personen, waar men
i quadrille speelt, en waar bij als vjjfde
I persoon wel te gebruiken maar toch ook
volmaakt overtollig is, ook wel fdéheux i eitujuièms.
|
||||||||||
|
Js.1
|
|||||||||||
|
FACULTEIT
|
|||||||||||
|
FAdUKlUilt WATKK.
|
|||||||||||
|
Fucliiiin/cr water, mineraal tva- I
ter, het sterkste alkalisch-solinische water ;
van Duitschland. Van het dorp Fachiu. ijcêi in het voormalige hertogdom Nassau. Facies hlppocr&tf ca (lat.), dood-
kleurig gelaat; de in \'t oog vallende verandering van het gelaat eens ster- venden. Naar den Griokschen geneesheer Hippokrates, die liet eerst ontdekte, dat de verlamming der gelaatsspieren een I zeker teeken van den dood is. Facies non otunllms una, nee
uiveraa tanicn (qualis decet esse so- rorum). Allen zijn niet gelijk van getoet t en toch ook niet verschill-.nd (zooals \'t hij zusteren past). Ovid. Metamorph. [I. 13 en 14. Factie est Inventie atldcrc
(hit.), het is gemakkelijk oef beteringen
aan te brengen hij dingen, die eenmaal uitgevonden zijn. Factie prlnceps (lat.), gemak-
kelijk de eerste; /.ondel\' tegenspraak
vooraan. Fucio ut iIch (lat.). //.• doe iets,
opdal gij iels geef/, of ook: Faclo llt ïacius. ik doe iets opdat gij iets anders doet. Zoo duidt men eene overeenkomst tusschen twee personen aan die, volgens het oude Uomeinsehe recht, op onzokeren en onbestendigen grond berust, omdat de overeenkomst willekeurig bepalingen kan maken. Facit (lat.), Bom, uitkomst; van
gelijk!, lat. = //e/ maak/, d.i. bedraagt; vandaar Facit (hand.), bedrag ot\' beloop
eener rekening. Facit iiiuiaiiatio versmal, eig.
(Si natura negat, facit indignatioversum).
Wanneer do natuur weigert (het talent j in gebreke bljjt\'t), dan smeedt de veront- waurdiging veizen. Juvenalis, Sati- \\ ,-ae, I, T!)- Fact ïs s tra nu, er thau Hction
(e n g.), een feit zelf g at {soms) de ver- >
dichting (verzinning) in zonderlingheid te hoven. Vgl. fr. Ie vrai peut quelqttefois I n\'etre pus vaisemblable, hgd. die Wahr- heit sieht oft wie \'m Lüge atts. |
Factie, van Int. factio = afdeeling
van wedrenners in ile,u eireus. De strij- ders waren in vier afd. verdeeld en te herkennen aan vier verschillende kleuren. Daar zjj tegen elkander streden en een partijgeest onderhielden, ging die naam naderhand op politieke partijgangers over in den /in van eene staatspartij, die bet publiek belang verwaarloost en slechts liet persoonljjk voordeel van haar zelve en hare leiders zoekt: d- Spaansche Factie, te Amsterdam a". L538 —1578; de Loeve- steinsche Factie n". 1018 en 1!). Factisch (hand.), feitelijk.
Facto {1 a t.). feitelijk, gewoonlijk ge-
eombineerd in Utre et facto — rechtens en feitelijk, of omgekeerd facto el jure. Factoor (h -.\\ n d.), bestuurder, op-
zirhter hij een handelshuis of fabriek ; in de llie eeuw factor, bediende, die de zaken in tien vreemde waarnam. Factorij (hand.), nederzetting, ves-
tiging in een vreemd land, «nu van daar handel met bet moederland te drjjven; een agentschap, filiaal, compagnie ot\' maatschappij onder de leiding van een agent. Vr. factenrerie, van facteur - coimnissionnair, bezorger van goederen. Factoi\'iihauuel (hand.), de han-
del, .lie door factorijen in vreemde landen gedreven wordt. Factotum (I at.), algemeen zaak-
iraarnemer; een man, die alles doet; de spil waar alles om draait. Van geljjkl, hit. = doe alles. Sehertsend voor „duivels- toejager" (z.a.). Vgl. Otnnis-homo (z.a.). J ju\'In in Il In tl Heri Iiifcctlim
nou potcst, n-at gedaan is kan niet ongedaan gemaakt worden, gedane dingen nemen geen keer. Tere n t i u s, Phormio, V, s, sr>.
Faetureeren (hand.),een factuur
(koopmansrekeniug) over geleverde gne- deren opmaken. Faculteit, bepaalde groep van vak-
keu van wetenschap. De vijf faculteiten zrjn bj) ons: godgtleordluul rechtswc- tensehap, geneeskunde, letteren, \\vijsbe- geerte. Ook de groep «Ier hoogleeraren, die te znmen dat vak, elk in zijne specia- liteit doeeeren. Van 1 a t. facultas (aanleg, gave, geschiktheid). |
||||||||||
|
1\'Al\'l LTKIï\'s Kl.El\'KEX.
|
|||||||||
|
282 l\'AIUE DES OOBQBS CHAUDES EXZ.
|
|||||||||
|
FalIlc-zIJde, Vlaanisclie zijden stof,
gewoonl|jk grof van draad; eigenlijk alleen faUle. Van Vlaaniscli /W.V (doek, kleed). Fullli (Wii p.), zie Keper en Af geknot.
Fa laêant (I\' r.)i nietedoende. Hoi*
fainéants, naam gegeven aan het vroeg-
ste geslacht der Frankische koningen van Clovis il at\' tot den laatsten zijner tien opvolgers, omdat zij in weeldeen wellust leefden en de regeer in<* overlieten aan hunne oppermachtige huismeiers (tnaiores rfOHM/*).
Faire (\'Iiapleiuayac (fr.), zich
ran ten spt-l terugtrekken, itai/at int-n
gewonnen heeft, zonder zijn tegenpartij gelegenheid te schenken het verlorene te herwinnen. Naai- men gelooft, uit de
omstandigheid geboren, dat Charlemagne „het spel des levens verliet" zonder iets
van liet duur hem veroverde te hebben teruggegeven. I ;i ï c: clioil l>ln lie (fr.), irittv koof
maken, in \'t kegelspel, niets omwerpen, geen kegola raken, poedelen. Faire de In, prosc Kans Ie
Kiivwir ll\'r.K fimza maken zonder het
t<- weten. Dat duet ju Mnlière\'s Honr- yeoi* gentithomme II, . de heer Jour- ilain, ilie, hoorend, dat de gewone Bpreek» taal proza is, verwonderd is, dat hij
„veertig jaar lang proza heeft gemaakt, zonder het te weten." Faire des brfoelies (fr.), flater»
begaan. Kertijds bestond bjj liet orkest der Uroote opera te l\'arjjs de gewoonte, dat elk lid, die bjj eeue uitvoering een
fout beging, eene boete van zes stuivers bad Ie betalen. Uit de opbrengst werd aan het einde der maand, du aauscliaf- lillg eener hrioche (een soort gebak) best re-den, die de; in uzi kanten gemeon- sehappclijk verorberden. Men noemde de
boetedounors ci\'txjite briocttex of faitenrx de brioches. En zou kwam het lautste woord voor flaters in de taal. Ftiire des <|",*il,s eliiiudcs fle
qiiel<|if*iiii oi de <|imtlqac eliose. iets iift grooten ophef verhalen. Oor- spronkelijk een jachtterm. Eertijds, bjj
de valkenjacht, noemde men gorgechaudei het vleesch van verseb geslachte dieren,
|
|||||||||
|
FiiciiHelt\'s kleuren (stml),
striH\'eti ui Idem; die ile leden der stu-
dentencorpsen l«i plcrhtlge gelegenheden dragen ter aanduiding der t\'aetilteit, waar- toe zij behooren. In Ouitschlnnd pelten of mutsen in klein\', «Uu vcisi\'hilli\'ti naar do hoogeseholen, tic corpBen on nfdeo- lingon. (Uurwlienwihaftvn). Kuilen (Iree rote —, \'/\' leidende
gethiehle. Qocthe verhaal! in de \\\\ulil-
rerieaiulteltapru II \'-\'. .lat door al lul
bjj .Ir Britarhe marine geheiligd touwwerk
i\'i......i.inli\' draad heenloopt, ton eindo
liet Ir kunnen onderaeholdcn. Vandaar
ili\' uitdrukking, waarmede men gewoon*
lijk aanduidt, dat dezelfde grondgedachte
iets, li.v. een hoek, doortrekt liothar
Burher (Naliwml Zeitmig, X Juli 1855)
maakt.....\'liter de opmerking, dat de bo-
iloclde draad toch maar alleen rood was,
warm.....\' het touwwerk Ie 1\'iii\'tsniiiutli
wa» geslagen. Te Uhatliain, Plymouth,
Pemhroke was de draad daarentegen
oiiilersi-heidelijk treek hlauw ut\' groen.
.1 Fajr. (nuiz.t, afkorting vuur j<i-j<>! i
(/.. u.). Fagot (urn z.), houten blnosinstru-
inent, in \\~t\\V.\\ uitgedacht door dun cano- nieus At\'t-iiriiu te Ferrara ; ilc fagot n.....st
dlciiHl doen als /«„„{Mirte ui" lutmttaide,
die soms S j\'i KI voet lang was; Al\'niniu
boog liet luuge instrument om, uu boiul ulii\'s samen nis oen bundel, ltal. fagotto. F« luim v. oMie. plechtige uitreiking
en inzegening door vorsten van nieuwe vanildels aan het leger in Duitschland. Fallllessc de moralite, onzede-
lijklieid; toen in 1H77 zeker abt Froneois
te liinss.-l wegens het plegen vim on- zcdel[jke handelingen wen! vervolgd, noumile bij die sself aldus. Sedert dien tjjd worden soortgeltfke feiten in de Hel- gischu pers dikwerf met dien nuamaun- geduid, vooral wanneer de daders gees- teljjkcn zijn. Fiiïeiiee» urn soort van platcel ot\'
aardewerk, mei ondoorschijnend glazuur en daarna beschilderd; onecht ui\' hall\' |
porselein, zoo geheeten naar Faönza, de j plaats der uitvinding, eeuc stad in Mid- ; dcn-Italië. |
|||||||||
|
\'A FAITES MOI DB LA 110NNU POLITIQUK KN\'Z.
Faire snater l\';ins«- «la panier
(fr.), met dribbel krijt schrijven, door
dienstboden bjj liet doen van inkoopen, door anderen b|j he"t In-rekenen van on- kosten. Faire na troa a Ia ïnne. stil
heen gaan zonder te betalen, bankroet spelen, hune wordt hier gobruikt voor nacht. Ook, geld op oneerlijke wijze ver- dienon. FairtraderN, protoctionisten, die
zouden ijveren voor handelsvrijheid, in- dien dit\' stelsel algemeen werd toege- past. Jfu dit niet zoo is - maar ook alleen daarom — ijveren zij voor be- scherming. Fairy (Jiieen, of Faery (gnccac
(eng.), de Koningin der Feeën, Queen
Mab, of bjj Shakespeare, Titania, en in liet gedicht van Edm. Sponser: Gloriana. De Koning der Feeën is Oberon. Fairy Land, het land <ler feeën
of elfen, het land der droomen, lig. een land van ongekend geluk. Fals ce que dois, advienac
qilC VOllllra. dnr UW /dïeht, waf ir
van kome, of: doo wel en zie niet om. Spreuk van üirard de Mielot van Coc- boorn en anderen. Faisense d\'iiiiifcw (\\\'v-), engel-
maakster, eng. ani/c/miikrr, de vrouw, die kinderen (gcwoonljjk) van geheime geboorte, die bij baar uitbesteed zijn, doodt, om liet geld te: ontvangen, zonder voor de kinderen te zorgen (e hebben. Fait aeeonipll (fr.), voldongen
feit; een gebeurtenis, die niet te hcrroe- pen is.
Faites mol de la bonne po-
lltlqne et Je voiih fcrai ile bon- nes Rnances) maak mij goede poli- tiek, ik zal it goede financiën maken,
uitdrukkend, dat politiek gekibbel en gebeuzel de zaken niet verder brengt maar alleen geld kost. Woord van Col- bert (f lt!8;i), minister van financiën, onder Lodewp XIV. Gowoonlijk gebruikt in den zin van, als de staatkunde goed wordt geleid, komen de geldzaken van zeil\' in orde. |
||||||
|
FAIRS FOUR.
dat jnen vóór het bekoeld was, den vogols
toediende, in tegenstelling tot de uit- drukking gorge froide, die voor liet vleeaeh vim sinds langoren tjjd geschoten dieren werd gebezigd. Faire lonr (fr.), lett. een oven ma-
ken, h\'g. gekke streken \'toen of niet sla- r/en in een e onderneming. Naar een verhaal uit Eugène Hugo\'s Histoire du ThéAtre dn Palais Kot/al, waarin verteld wordt, dat zekere Théaulon op het denkbeeld kwam, kunstmatig eieren uit te broeien; daartoe liet hij een oven bouwen, legde de eieren er in, en stookte twintig dagen; toen had lijj geen kuikens. maar alleen.... harde eieren. Littré is van oordeel dat de uitdrukking ouder is. Faire 1» moiiche du eocbe
(fr.), den gewichfigen, invloedrijken man
spelen, zich veel laten voorstaan. Naar de fabel van de vlieg, die op den wagen gezeten, er al\' ging, toen de wagen in het slijk raakte, om gelyk zij y.eide, de vracht te verlichten. La t\'on taine Fa- bles VU <>. Faire la plnle et Ie beau
Iniips (fr.) alles naar zijn pijpen laten
dansen. Het blind geloof aan de voor- spellingen der sterrenwichelaars, deed eerst voor waar aannemen, dat zjj wisten, welk weer liet zou worden; later, dat zjj ook liet weer konden regelen. Faire (I^a — iY roscHIc, sterk
overdrijven. Toen de bekende l\'iirjjsehe
komiek Lasonche zieh eenmaal in een restaurant beklaagde, dat de hem toe- gediende ommelette aux fines herbes niet •rroen genoeg wan, riep de kastelemes, bij wie hij in het krjjt stond, hem toornig toe : Fallait-il pas Ie Ia faire a Voseille \'t Dat beet de oorsprong van liet gezegde te wezen. Faire Ie pleit «Ie jjrac (fr.), lang
staan wachten. Men verhaalt, dat wan-
neer de kraanvogels (grues) in troepen zijn vereenigd, een hunner op één poot staande, de wacht houdt. Faire lc pont (fr.), wegblijven op
venen werkdag tusuchen twee feestdagen. Als de tussehenpoos twee dagen bedraagt, dan heet het faire Ie grand pont. |
||||||
|
284
|
|||||||||||
|
l-\'AMKS lAMNA.
|
|||||||||||
|
I-W KIK UK KAKYIi,
|
|||||||||||
|
Fakir of Fakyr (turk.) oon boo-
tcdoend, zichzelf kastjjdend kluizenaar, dio van aalmoezen leeft; fanatieke Hindoe, die /.u-U martelt, soms lot den
dood toe, op lioo|> van zóo de eeuwige zaligheid te verwerven. Fakkel, hij is ,<•>, verachte fakkel,
.loli MI : :.. ondank* zijn vr.....mlieid eu
wijsheid wordl hij niet op du rechte
wuardo geschat. Fakkelilnii*. con reeds !>ij de eerste
Christenlegcra (4c eeuw) gebruikljjkc ceremonieel» ridderdans, mot prachtige,
plechtstatige muziok. Faldistorlum (1 n t.), vouw- of
ploois.....1 vim liout of metaal die gemak*
ki\'ljjk te verplaatsen Urn voorzien wordl
van een kussen. Oudtijds werden deze stoel on steeds gebruikt door Koningen en Vorsten o). Iiiiuuo tronen. De K. K. liisschnppcn gebruiken steeds de vouw- stoel bjj kerkljjke plechtigheden. FiiU»*k kritieke tla{|oii. dagen
van ongunstig weder, aardbevingen enz. iu \'I v.....\'uitzicht, volgen» den Oosten-
rjjksclicn weerprofeet, den journalist te
Leipzig, Rudolf Falb (gob. 1838 te Obtlaeli, in Stiermarken). Falbala (i i n I.), ruim-geplooid boord-
scl; ufliangcndc versierde /oom aan vrou- wenkleedcren, gordijnen, enz. Fiil<al<liii lex (lat.). [tomeliiHclio
wet, waarbij het den erllater verboden werd meer dan tlrio-vierd.cn zjjncr na- lateiisi\'ha|i aan legaten weg te si\'hi\'ii-
ken. Naar dm . olkstribuun l-\'alcidius. die ze a" 110 v. (\'. voorstelde. Faleonets, Napolitaansche stnats-
pnpioren; eertitieaten. Naar den bankier Fa Icon et. Fnlcmiet ol 4 ji I kon et (in i 1.),
veldslaug als veldstuk, de kleinste soort van liet unde veldgeschut in de tGe eeuw, dio oorspronkiyk in den arm word ge- drageu. Men schoot er kogels mede van I—:i pond zwaar. Falemtev wijn. \'\'ene v.....al hij
HorutiuH geroemde zeer goede lhiliaiui-
Bohe wijn, groeit In de landstreek l-\'nlenii iu Middon-Italiö. |
|||||||||||
|
Fallevouwcr, in de volkstaal a° 1050
huichelaar, iemand die niet te vertrouwen . is. Thans nog mot dezelfde beteekenls in I gebruik in Zeeuwsch-Vlnanderen. Men ilcnke aan do falie, don sluier, die zulke menschen mot do meeste nauwgezetheid in allo vouw tjes on plooitjes leggen, terwijl zjj groote en belangryke /aken mot oen ruim geweten behandelen, „ke- inols doorzwolgon en muggen uitzygen". (d. i. uitziften.) Fall City tam.), de Btad dor water-
vallen: liOiiisvillo in Kentucky, naar het verval of de watervallen, die aldaar voor
do scheepvaart op don Ohio zoor biu-
! derljjk zijn.
Ftillnlt \\n\\H (|n\'y ntlle! Hij had
er zich muur buiten te houden. Itefrain van Lu ronde da sultan de Beltnuto, oon liod, dat vooral omstreeks IHü\'J in
Frankrjjk zoor in zwang was. Fa lol (w a p), ijzeren mantl met vlam-
mend vuur gevuld (op do muren geplaatst ! om teekens te geven). Falset-sten (muz.), ook Fistel-
I stem, oon zungstem, dio de hoogste
Huit-achiigo tonen voortbrengt (keel 8 tem). Falstaff (John - dramatische pcraoonljjkheid door Shakespoare iu zijn llt-Hfif /Ken Mei-rif Wiv*n of Windsor geschetst: een komische heidonderde deugnieten, een bluffer, drinker «mi spo- ler, oon ln-ge lafaard. Falsiuii (hand.), hot bedrog, do
vervalsching van oon document. I\'ihiiioi\' Ifirillantcn. afdrukken
van mot facetten geslepen glazen in een
metaalmengsel bestaande uit lil doelen
lood on 29 dooien tin.
Faina oreaclt eaiido (lat,), de
faam trast in Int gaan, het gerucht neemt gaandeweg toe. Vgl, Vires aeuni- ril eundo (z. a.), Fa nut volut (lat.). Ve rgi I ius,
Aeiieis 7, ;{!!•_> vgl. 3,564. Dr faam vliegt (beeft vleugelen). l^HilK\'S faiiillM (lat.), of faiui\'ea-
j nièia (it.). hondenhongcr. Het fr. faim de hap on hgd. Wolfshnnger, wolf*. honger, groote honger, doelt op de vraat- zueht dor wolven. Wy zeggen honger als een paard, denkend aan een groot dier. |
|||||||||||
|
FATïAXnot.E.
|
|||||||||
|
FAMTUA.
|
|||||||||
|
Fancy, fantastische liguur, door Mul-
tatuli geschilderd, o. a. telkens vonrko- nicnd in diens l\'trerit, vertegenwoordigend liet gezond verstand. Naar eeue bloed- verwante door hem geteekend. Faiicy-falr (eng.), nagemaakte ker-
>nis, tentoonstelling en verkoop door
dames van allerlei artikelen voor een liefdadig doel. FiimltlllffO (sp.), rondena, wafit-
tjiteiia, Spuansche dans in 7;: \'naat, nlle- gretto, met begeleiding van guitaar en castagnetten. FnilIni\'O, trompetgeschal, vrooljjk
muziekstuk of muzikale phrase met trom- petten en pauken, gewoonIjjk bestemd voor de ruiterij; kort, vrooljjk .jachtstuk. Ook, muziekgezelschap (fanfare-corps), bestaande uit enkel koperen hlaasinstru- menten, tegenover andere ook met Hui- len en klarinetten, welke harmonieën heeten. Fanion (mil.), riohtvloggen b(j do
infanterie.
Fniion (wap.), een lang af hangend
versiersel aan de mouw van een |>ries- tergewaad. Fnnoil (w a \\t.),<(nnhitnil, zie manipel,
FailtilHiiiayot-lc, het scheppen
van lichtbeelden op een donker veld, oproeping van geestverschijningen. Fuiitnst Iscli (phantastisch), wat als
voortbrengsel van de verbeeldingskracht de grenzen der werkljjkheid te buiten gaat. Flllltlist, iemand, die in zijn denkeu
en gevoelen zich door de voorstellingen zijner al te sterke verbeeldingskracht, en niet door de werkelijkheid, laat leiden. Fantcn. lijjnaam van de inwoners
van llaamsdonksvcei\'.
Fa-r il lente (i t.), nietsihen. Zie (tolce
non far niente. Far West (eng.), in Amerika de
staten, die in \'t uiterste westen van Ame- rikii gelegen zijn. Faraiidolc, duns in Languedoc,
naar Drovoncuulsch farandolo (dans).
|
|||||||||
|
Fnmilla (rom.), familie of tak van
een geslacht (yens) \\ c-eii «Ier familiae van de gens Cornelia l>ijv. waren <lo Cornelii Scipiones. Venier behoorde tot de familia nlles wat aan de macht van den pater familias onderworpen was, have en goed, slaven en vee er onder begrepen. Familie (Heilige -tr.-kath.),zeer
verbreide aartsbroederscliap vuur mannen en vrouwen, onder bescherming van liet II. Huisgezin vnn Nozareth. (Jozef, Ma- rie en Jezus.) Gesticht te huik door den Belgischen officier Belletable, omstreeks de helft dezer eeuw. 1\'ii inilii\'-i| i>1<1. i Knffii\'-en tlieegcld.
Fllllllly. De zedenlooze Georgo IV
deed zjjn l>est om de eerste gentleman van Etüropo te zijn. Zjjne vriendin Lady Conyughtim.dc vrouw van een Seliotselien markies, die sedert ÏS\'JIÏ tot spijt van liet ministerie als Lord Steward optrad, was overal _ Regnante" (regeel ingspersonnge), haar man en hare kinderen „theFamily". Fll milisten . I\'ji 111 i I In «:ti ilii-
tls of Hiicïdei»i\'«ed( is. mystieke, godsdienstige secte, in de 2e helft\'der 16e eeuw door Hendrik Nlcolaï (Xiklaes) uit Munclten gesticht, en die in Engeland en Nederland veel aanhangers vond. Nleolaï was onverschillig omtrent leerstellingen en plechtigheden, en zocht den waren godsdienst alleen in de liefde. De secte is Langzamerhand verdwenen. FinmiliiK (rom.), de «laaf als huis-
genoot; lid van den Ituislijkeii stoet. In Duitschlund in de middeleeuwen helper van een geleerde, assistent, medewerker, en derg. Fa uil i\' of Fn nn I. wijk te Konstun-
tinopel, waar de Grieken wonen, met hun patriarch en twaalf bisschoppen. Zij ma- ken grootendeels de bevolking der vijftien voorsteden uit. Van gr. ptmnarion —
vuurtoren (aldaar aanwezig), nieuw-
Grioksch fanari, uit phaneros zichtbaar. Deze Grieken heeten Fa nn roten. D« moesten onder hen zjjn rjjk en voor- naam, en waren vóór <le Grieksehe om- wenteling van 1822 vooral, zeer machtig. Funutlck, dweepziek, bezeten. Van
lat. fanaticus = door de godheid aan-
ge ldazen. |
|||||||||
|
KEN VERSTOKTE FARAO. 28fi PASZI.
|
|||||||
|
Fni\'uo (Een verstokte — een
hardnekkig heet; een onvermurwbaar
meenter, naar Exodus VII en IX. Farao Iteut Jozef niet, het
nieuwe bewind is minder goedgunstig
dan het vorige, Exodui I : s. \' Farao\'s (HIJ behoort tot «Ie —.
lllc ile Heer verhardt en vev-
wei\'pt. zegt \'li\' aanhanger van de leer ilor predestinatie van iemand, dien hij volgens de leer der uit verkiezing niet voor do zaligheid bestemd acht, daarbjj denkend aan Kxodus XIV: 17 enz. Fnnl de Clilue ((r.),Carfhatuine,
ronde verfstof, die gebruikt werd tot tiet ven-en van wol en zijde; met tutkpoede" gemengd, dient 1i«-t nis Schmink* (rouge végétnl, rouge d\'F<pagne) of hlanketsel.
Farizeeën, (van o h n 1d. V,r<„-
scliirti en S v r. yeriencliójo --= atgezon- derden). eenè sckle onder •!<• .loden tjj- Henii den Tw.....Icn Tempel, die Av tra-
ditioi.....Ie gcloofswetten en beginselen
door schrifrgel....."dheid en praktische
toepassing krachtig bewaarde. Zo breidde
zich later nl sterker uit « n werd eene brcedc, mnelitige, godsdlcnstig-nationale volkspartij, in scherpe tegenstelling met deSadduccën; niet altijd was hun gedrag in overeenstemming met hunne leer. /•> bestreed ook de eerste Cl i risten en als eene afvallige sekte. In liet \\. T. wor- den dan ook «Ie Farizeeën in een /.eer ongunstig licht geplaatst. Vanhier heeft de uitdrukking Farizeeër de iWeckonis gekregen van schi/nht ///V/f, huichelaar\', vgl. Mdith. 23 : 13. Farizeeër* en Siuldueeeëi>«
liaiin samen, ongel fjkfi.....figo lieden,
die éénzelfde doel hebben, vereenigen
ziel] dikwijl*, en zijn als verbnndelingen geenszins \'te vertrouwen.
Farlzeenwscli, ook gebruikt in de
beteekenia van schijnheilig, huichelachtig ten gevolge van de latere lieleekenis
geheeld aan liet woord Farizeeër (%.&.). Farmmuiiertorcn, scherre toren.
De eerste toren te Fnrnisuni l»ij Appm- gedam stond erg sehcef; daarom zegt men in («ruilingen van iets, dat erg selieel\' staat: zoo selieel\' als de Farnisuinertoien. |
Favo. zie Pharaospel,
Fartliinn; (eng.), do kleinste En-
gelscbe munt, een vierde van een penny. I\'jis est et all hoste iloceri
(lat), het is goed ook vamijm vijanden
te leeren. Ovidius Metamorpiu IV, 428. Oorflpronkljjk bij A ri stnpjianes in de Vogels, V. 375 en 821. Fns et nefus (Per — (lat.), wrt
recht \'ii onrecht; op allerlei wegen. Van fas = .1.\' goddelijk." uitspraak, liet gml- delijk recht. Fascinen. (mil.), nok wel Fachi-
ii\'. ii. takkebossen, bossen rjjslmitt; die- neiule i:i den regel tot versterken van aarden aanval*, of verdedigingswerken, nok wel tol herstellen van wegen; ook dikke vuurpijlen. Van lat. fascina, tak- kebos. Faeclno «Ie lavoratorl. arhei-
flersbond in Zuid-ltalië en op Sicilië.
flttsci = bundel (van rjjshout), pjjlbundel. Fasltion (eng.), smaak, mode onder
de aanzienlijken, hij pronkers of saletjon- kers; fr. facon, waaruit ons fatsoen. Fnstbowler (sport.), in het crickot-
spel balwerper van den len rang. FüNtl ealendares, Someiusche
kalender, «!<• Ijjst der Fasti\'dies (z. ald.),
door Flavius in S05 v. Cbr. vastge- steld; hieruit ontstond eene andere op- gaaf van alle dagen des juut\'H, met aanwijzing der feesten, gewiehtige voor-
vallen enz., waaruit wederom onze he- dendaagse.he kalender of almanak is voortgekomen. Fnsttl dies (I a t.), rechtadagen, waar-
0]i de Praetor de woorden do, ,ti,-<>, addico mocht uitspreken, zie Praetot\'. In den rom. kalender waren ze aangeduid met
de letter F. Op een dies uefastu* (N) mocht zulks niet. Feu dieB nefasttts pfiu- cipio (XI\') was vóór den middag N, na den middag F. Fastl mllltarea (lat.), doorloo-
pende Mist van officieren hij het leger; jaarboeken) van en voor het leger.
FrhzI, zie Bonte.
|
||||||
|
FATA MOltnjixA.
|
|||||||||||
|
287 KAI\'ST-KAIlAKTF.i; OF MATUUR.
|
|||||||||||
|
Fata. morjfa iin, atmospherisohe
Btrafllbuiging, luehtspieireling, wier \\vnn-
dorhure verschijnselen men in vroeger tjjdon niet verklaren kon. Door de Itali- anen aan een tooveres toegeschreven, die in de Straat van Messina woonde. Het volksgeloof noemde deze tooveres zelve Fee of Futtt Mortfiimt (;/.. v. u. fnovergodiii gezichtsbedrog), en meende, dat zij zich in een kristallen paleis op den bodem der zee ophield, vanwaar zij ten tijde van zonsondergang niet haar nyinplien opwaarts steeg om de menïgvuldigste heelden in de wolken uit te spannen. Futn oliHtnat (lat.), Vergilius,
Aeneis IV, 440, het noodlot laat het niet toe (wil het anders).
Fatalisme, hot geloof aan do leer
van een onvermijdlijk noodlot of fatum; do leer van voorbeschikking tot alles wat men in dit leven ondervindt aan vreugd
on droefheid; dus onderscheiden van Predestinatie (z. nld.). I\'lttiilist. Voorstander van het fata-
lismc, d.i. vim hot gevoelen, dut alles in de wereld, inzonderheid der menselien lotgeval afhangt van- of bepaald wordt
door oen onvorblddeijjk uood/o/, en niet dooi\' oen vnjuuH\'htig Opperwezen. Van
fatum (lat.) = noodlot (deeeuwigevast- staando orde der natuur, hot eeuwig onveranderlijk lot) uit fot\\ fari, d.i. „liehten, beselijjnon, duidelijk maken" door de sten,, dus spreken, verkondigen, zeggen. Louis Couperus ï* in zijne ue- kende geschriften, ten onzent tegenwoor* dlg Ae Apo*M van het Fatalisme, Fataliteit, noodlottig toeval, ult-
vlooisel van het blinde noodlot Van lat.
fafalitas = hesteiuming door hot noodlot. Fatllt\'l\' o! Watei\'M (am.),</«• rader
der wateren^ de Hisslsslppi -- detlrootc Rivier. Ontleend aan de taal dor Indianen. Ia i i mille n , Arabische dynastie,
omsti\'. het jaar 910 gesticht door Maho- med Obaïd Allah, die voorgaf of te stammen van Fatima, de dochter van Mohammed. Fato prauVntla major (lat.),
de injeheid is sterker dun hei noodlot. Spreuk van Catharlna de Modicis.
|
|||||||||||
|
Fato prudent i;i uiinor (lat.),
het noodlot is sterker dan de wijsheid. Spreuk van lamoraal graaf van Egmond. Futnl. Fatime (hit.), dwaze, on-
noozele mensehen, van \'t manlijk en vrou- woljjk geslacht, die In de huishouding dor Hom. grooten als huisnarren gebruikt wenlen. Dwergen, itatti, minne, waren tot dit doel ook zeer in trek. Fatum flat.), de uitdrukkelijk uil-
gesproken en onherroepelijke wil der goden ten opzichte van den mensch, dus zjjn geheel levenslot, gelukkig of nnge- lukkïg; in het bjjzonder het natuurlijke, bepaalde levenseind, het doodsuur. Het meervoud fata beteekent deafzonderlijke beschikking van het noodlot bctreffendo een persoon of zaak, do lotgevallen er van. Faalt (sport), uitdrukking bij \'t
I,;iwn-tonnisspel, als een tuil wordt niïs-
geslagen, tegen het net, of in een ver- kecrd vak komt. |
|||||||||||
|
Fauiin, beschrijving der dieren, die
in eeuo bepaalde landstreek te huis be- hooren, naar \\at. famii, de veld- en boseh- goden. Van Va un us, den oudsten koning dor oorspronkljjke bewoners van Italië, die als waarzegger door hen als god vereerd en wiens gade Vau na, volgens sommigen, :ils de „goede godin" (liona dea) beschouwd word. Fauaalira. feesten, jaarlijks .*» De-
eemher te Home aan den veldgod Funnns gewijd, bestaande in bokkenoffers, wijn- en melkplonging en vrooty\'ke maaltijden. FannI*ohelnKten,(//>f7///-0 lusten
on begeerten van de Faunen, veld- en
bosehgoden, voortbrengende natuurgoden, aan wie de zorg voor het welzjjn en de venneerdering der kudden opgedragen was, en van wie men zoovele afschuw- lijk o zaken vertelt, dat /\'\'. lusten tot een spreekwoord geworden is. !\';i.ivl liai\'iiktci1 of natuur, do
geaardheid van den modernen mensch, in wi.-ii het zinnelijk en geesteljjk beginsel om den voorrang kampen, en die onvol- daau hljjft, als liij met wetenschap alleen meent te kunnen volstaan; naar het ka- rak ter van Paust, gelijk Uoethe dat heeft voorgesteld.
|
|||||||||||
|
FAUT d\'LA VERTÜ, ENZ. 288 PA.V0NITT8.
|
|||||||
|
Faut cl\'Ia vcvtii, prh tvajt ïi\'cn
faut:
ï/cxces en tont est uu detuut. (fr.), gewoonljjk alleon in den eersten
regel aangehaald met de beteekenis men moet niet <tl te deugdzaam zijn. Ontleend aan een blijspel in een bedrijf van Boutet de Monvel, den vader van Mllo .Mars, muziek van Des .Vides (I)ezode) den 11 Juni 17T:ï voor het eerst opgevoerd, ge- titeld VErreur tfun moment nu la Suite (liet vervolg) de Jtttie, waarin Alix de vrouw van Blaiso tegenover haar man ui te gereserveerd is. De Ju/ie was van dezelfde schrijvers, en werd in 1772 voor liet eerst gespeeld. Fante ile uiicux. (fr.), bij gebrek
aan iets beters. Fuiite d\'im uoiut Wiiilin pcv-
ilït sou Anc (fr.), door een punt ver- foor Murlijn zijn ezel; d. i. kleine nor- zaken hebben (soms) groote gevolgen. Zekere abt Martin had op de deur zijner abdy van Azello laten schilderen Porta, pute.ns esto, nulli clawlaris hunesto (deur, wees geopend, sluit u voor geen fatsoen- lijk man), maar in plaats van de komma achter esto te zetten, had men ze l>jj vergissing aehter nulli gezet: Porta, patens esto tiulli, claudaris lionesto, vfat aan het opschrift de beteekenis gaf, dat de deur voor niemand open en voor fat- soenlyke lieden gesloten zou zjjn. I>e Paus zou over dit opsehrift ontsteld geweest zjjn; hy zou den armen Martyn zjjne abdij ont- nomen hebben. De opvolger liet de komma, die oorzaak was van Martijn\'s ontslag, op hare plaats zetten, en om de godach- tenis van de ongelukken, die ze veroor- zaakt had, te vereeuwigen, voegde men er dit vers aan toe: Pro solo putte/o caridt Mar/inus Azello. Hun die in deze geschiedenis nog geen ezel hebben opge- merkt, doen wij opmerken, datAsinello ezeltje beteekent en dat het schertsende vernuft hier eene woordspeling maakt. Fauteuil (fr.), oudtijds fattdesteuil
en f\'a/di-steail, van 1 a t. faldistolium en dit van o.-g.m. falttttuoï, vouwstoel. Fauteuil uea<leuil<|iie (fr.), oco-
demise/ie zetel. Vroeger was er iu de Academie maar één leiiningstoel, namelijk voor den directeur; de andere leden van de academie hadden gewone stoelen. |
Toen de kardinaal d\'Rstrées zeer zwak
was geworden, verzocht hij verlof een gemak Ijj\'ker zetel mede te brengen dan een stoel. Men gaf er kennis van aan tien Koning, die de gevolgen inzag van zulk eene onderscheiding; daarom beval hjj den opzichter van de meubelkamer, veertig stoelen naar de Academie te bren- gen, waardoor hij voor altijd de acade- misohc geljjkheid bevestigde. Fauteuil ile lialeou., hoogere zit-
plaats in den schouwburg, vooruitsto- kend boven de benedenloge. Fauteuils (fr.), twee leuningstoelen
zijn in de Fransche geschiedenis vermaard gebleven: 1°. die van koning Dagobert of van eenigen anderen der eerste koningen van Frankryk, die de reliquiëen der abdij van Snint-Denis bezaten, welke Napoleon I in 1804 naar Uoulogne-sur-Mer liet over- brengen, om op plechtige wjjs aan zijne soldaten het kruis van het Legioen van eer uit te deelen; 2". die waarin Molière te réréna zat, hjj den barbier Gelly, om de zeden en gewoonten waar te nemen der talqjke klanten van den barbier uit Languedoe. Favavueil (pers.), Januari.
Fa vete 11uj|u1h (lat.), Horatius,
Varmina 111, 1, 2. Woorden, die de Ro- meinsche priester tot de aanwezigen placht te spreken vé>or den aanvang van het offer; letterljjk: begunstigt (de hei- lige handeling) door uwe tongen, d. i. door het stilzwijgen te bewaren, daar men, sprekend zich licht woorden van ongun- stigen zin zou laten ontvallen, liet is dus zooveel als zwijgt! of stilte! Faveur (fr.), eig. een linkje of strikje,
naar het gebruik, dat eene dame inden riddertyd aan den ridder, die haar diende, een lint sjerp, of strik gaf; wat als eene buitengewone gunst of faveur gold. Faveur (h and.), ton gunste; en
faveur zjjn (van eenig artikel), gezocht of gewild zjjn. Favenrdagen (h a n d.), zie Respijt\'
dagen. Fa v on lus (lat.), de warme westen-
wind, die half Februari de komst dvr lente aankondigt. Van farere (begunsti- gen). Omdat deze wind hjj de Grieken Zephyrus heette, was Favonius aan te merken als de zelir (z. a.) der Romeinen. |
||||||
|
IN 1>E KAVOIUTE SPÜLBK. 289 EB WT ZUM FELDBISSCHOF BHZ.
|
|||||||
|
Federalisme, van lat. foeduê, =
verbond, stelsel, waarbij staten zoodanig zijn vcreenigd, dat zij èen geheel vormen, maar niet behoud van de bevoegdheden, die niet aan het geheel zijn overgedragen. Federalisten, in de Bataafsehe Re-
publiek, de personen, die de onufhan- kelijkheid der provinciale en stedelijke besturen, in alles wat hunne inwendige administratie betrof, voorstonden en ge- kant waren tegen eene vereeniging der provinciale schulden. In liet algemeen voorstanders van de betrekkelijke onaf- liankelijkheid van in een staatsverbond gevoegde shiten of provinciën, in tegen- stelling van un\'itaristen of centralisten. Behalve in de Nederlanden trad deze partij op in de Vereenigde Staten van Xoord-Amerika, in het midden der 19e eeuw en in Frankrijk in 1871. Fée, naam van den vrouwelijke!! geest
der ttomeinsohe en Keltische volkssage; zoowel booze als goede, die vooral in bosschen en bergachtige streken zich heette op te houden en den dans be- ïniude. Omdat zij geacht werd ook bij ii.\' ijvboiH-ti\' der kinderen tegenwoordig te zijn, spreekt men nog heden van «een gunsteling der feeën", als van een zeld- zaain bevoorrecht, inzonderheid een rjjk begaafd ineusch. fee ook toovernifflf en fêerie, tooverspel, vanhier operette féerie. Feest der lantarens, \'t pleeh-
tigste aller feesten in China. Op den dag
der opening is elke plaats niet allerlei lantarens, zelfs ter grootte van luchtbal» lons, versierd en verlicht; deze zijn van allerlei kleur, en soms grillig beschilderd, \'t Feest gaat vergezeld van schitterend en vernuftig uitgedacht vuurwerk. Feest il ei* rozen, zie linzen feest.
Feestnummer (s t u d.i, pretmakerr
fidele kerel. Feeststemming (stad.), lichte
graad ean dronkenschap, Feldbissehof (Er Ist zum
frliülit mul uibt den vovbet«e- liendeu Letiteu mit den Ftlszen den Segeil, hij is tot relilltissrhop bevorderd en geeft den voorbtfgaanden lieden met de roeten den zegen. Eehte galgenhumor, voor: „Hjj is opgehnn- gen". Ook in den vorm: \' VJ
|
|||||||
|
Favorltc (In ile — spelen, bij
het hombre en quadrille-spel, ra de „fijne"
spelen; ile kleur die gekeerd is, troef maken, wat liet tarief verdubbelt Van fa couleur fctvorite, de meest geliefde kleur. Favorlte, ile meest begunstigde be-
woonster van een harem; sa/tane faro-
rite, de meest begunstigde vrouw van liet serail, wier zoon den sultan op tien troon volgt; de Snltana Cftastteki. Ook bijzit van een vorst. Van goljjkl. fr. = liefje, en dit van faveur = gunst. Favour lier (eng.) (si e et), ease
the helm\'. Draal of wind liet roereenige spaken naar beueden, om tegen eene hooge zee met meer kracht te kunnen opvaren. Fawkes, een Engelsehe spotnaam
voor een dame of heer In een belachelijk dwazen opschik. Naar Quy Fawkes, den aanlegger van liet buskruitverraad van November 1605, wiens beeld, van stroo gemaakt, in een bolaoheljjken tooi ge- liuld, jxarljjks bij de herinneringsfeesten rondgedragen en dan verbrand wordt Fax et tuba (lat), Iott. fakkelen
tromp«t, aanlegger, raddraaier, belhamel, hoofdpersoon bij oproorige bewegingen. 1\'\'« /.-.i in stau i-i. de staart van een
geangliseerd paard. Feheren (barg.), schrijven.
Februari, sprokkelmaand; lat, l\\-
bruarius (tnensis = maand), van /\'- bruire — rainigingsmaand, omdat in deze maand, op den die* fthruatas, de Ijiinercaliii (z. ald.) gevierd werden. FehrilM ei il;it|« ir. de diigen Van
22, 2:t <>u 24 Februari 1848, de <>niwen- teling te Parijs, die Louis l\'hilippe (en val bracht en ten gevolge had, dat de Republiek werd uitgeroepen. Feclt (lat.), hij heeft het gemaakt;
op schilderijen en gravuren achter den naam des kunstenaars. Van lat facto, ik maak. I Yen n il i oallces <| ii e in uon
lecere disertam (lat.), Horatius,
Kpistolae I. 5, 19. Wien maakten volle
bekers niet welsprekend.\' Federale Unie, Statenbond, b. v.
der Australische koloniën.
|
|||||||
|
RR \\vn;1> l\'Ml.luilssciioi\' WERDEN ENZ, 290 1\'Kli.U.IA. OF FAUESTAMA,
|
|||||||
|
Foucj|i>lok (plan tk.), bokahoorn,
eïg. GHeksch liooi, van lat. faenmn grae~ ram, een sterk riekend kruid, «Int als huismiddel gebruikt wordt. IViiiaii\'s. Vereenlglng van ontevre-
den Ieren, in 1865 in de Voreenigdo Staten van Amerika ingelijfd, wier doel het is. lerlan.l van Engeland los te maken en er een republiek te stichten. Van V ioni of V i n u .M ac C u m hu 1 «Ie aan- voerder eener kaste van krijgslieden, van fiauna (gael.) = .jager. Im niks (phoenlx, wanrschijnljjk de
Phoenicische rogeT), fabelachtige won- derschoone vogel, die na 1000 jaren (Tal- mud) of na .">0O jaren (Grieksehe sage) te hebben geleefd, in zjjn nest door vuur verteerd wordt, doch dan uit «Ie ascb, geheel verjongd te voorschijn vliegt. Zinnebeeld van tijdperken, die zich her- nieuwen ; volgens sommigen van de plnneet Mercurius, dio in zijn kringloop de zonneschijf doorgaat. In de Talmud- literatuur heet hij ühol; ook Uwratchna ol\' Ursehina (waarschijnlijk Perzisch). — l\'it deze overlevering vloeien twee be- teekenissen voort: 1°. dio vanden vorst, den heftte, den eerste onder soortgelijken : bijv. Vondel, de „fenix onzer «lichters"\'. Ook op voorwerpen toegepast, hijv. „Pho- nlx mangels" (de hoste die er zjjn, vol- maakte machines). 2". fenix nis Bymbool of naam van vele brandwaarborgmaat- schappüen, die het verbrande „als een fenix uit zjjne asch doen herrijzen". V\' ;i -!.;i. i\'Mj (eng.), hardrijder op
schaatsen. Naar het Kendistrikt ten noor- den van Cnmbridge, van waar «Ie he- roeimlste hnnlrijilers komen, evenals hij ons uit Friesland. Fep (fltud.), dronkenschap; zoo nok
foppen, drinken, zuipen. Fci\'liltii of I\'w i\'i\'iil ;i 1 iii. feest te
Rome gevierd ter eere der afgestorvenen, wier geesten men geloofde, dat in die dagen hunne oude woonplaats mochten bezoeken. Het feest toch viel jaiirlijks in op 21 Februari, en duurde verscheidene dagen. Men bracht offers aan de schim- men van bloedverwanten (parenten), en versierde de graven. Feralis (lat.) van fero — brengen, z. v. n. tot du dooden of ljjken behoorend. Zie Charistia, l\'a- renfalia. |
|||||||
|
l\'VIdhlsoliot (Kr wlvil wer-
ilcn 11 ml den S«-(|«-ii itiit il «n
Fünsoii (jc\'x\'ii. als voorspelling «lat iemand iian ili\' u.-;11 n" zal luimen. Fcllcitns (In(.), nehiksgodin; hij
ÏIoratiuR (CM. IV, 5, IK) Fattatita*, op Hom. munten afgebeeld met vredestaf, korenmaat en hoorn «les overvloeds, Fellx Anstrla (1 a \\.),gehtkkig Oo*-
leurtjk, lick nul uit een distichon van Mat tli i as Corvi nus, koning van Hongarije (f 1 (90): Bella gerant alii! la, felle .1 nstria, nnhe!
Nam qnae Mara ftlüs, dat tibi regna Venu*!
«1. i. Laat anderen oorlog voeren, gjj, gelukkig Oostenrijk, ga ten huwelijk. Voor anderen is Mars ile verineerdcraar «los rijks, voor u is het Venus. Volgeus I >r. I-\' r a ii z K ü r s <• li n e r Hertog Jtn- dolf /!\', Srhriftdenkmtller komen <!«• woorden reeds iu 1363 voor op een zegel van Rudolf IV, zoodat de benaming hekend of gebruikljjk kan geweest zjjn, toen het distlehon geschreven werd. Follx Vuvore9 gelukkig door gunst.
Zinspreuk van verschillende genootschap- pen. Kaam eener zaal voor het houden vjtn lezingen te Haarlem. In nabootsing van: Fclix Merltls, gelukkig door ver-
diensten. Spreuk eener Maatschappjj, die te Amsterdam heeft bestaan en zich aan kunsl en wetenschap wijdde. Follx qutpotulftrernm cofjiios-
eere caiisns (lat.), Vergilius, Gi«- orgien II, 49(1, Gelukkig hij, die de oor- zaken (liet wezen der dingen, den nood- wendigen ouderlingen samenhang van alles) heeft heren inzie». FcIIilIi\'h. of juister fellaheen, lnnd-
lieilen in Egypte, de landbevolklng nl- daar. Felock (ar.), oorspronkljjk een
kleine galei met van vier tot tien riemen. één mast en «\'én groot driehoekig zeil. Van uinli. harraka, oud-spnansch halo- gue (wisselvorm falogue), fr. falongue, felottgue. Ft\'inftiinmc,richting, welke de reeh-
ten ol\' de emancipatie «Ier vrouw (lat. ft-miim) voorstaat; de voorstander heet feminist. |
|||||||
|
•J\'.il
|
|||||||||||
|
FESTIVAL.
|
|||||||||||
|
FF.RPIXAXDEA.
|
|||||||||||
|
Feruaaihuk of Fcrnambnk-
liont, bruin hout, een voortreffelijke zeer zware houtsoort uit Brazilië, van rood- achtig gele kleur. Naar de stad fW- itambnco, Ferrouuïere. voorhoofdversiersel
der Noordhnllandsche boerinnen, op het midden van het voorhoofd tegen de Bchei- ding gedragen, bestaande uit een drie- hoekig ornament, hartje; of plaatje niet een diamant, gedragen aan een lijn gouden kettinkje. Naar ht belle Ferronniere, bij- zit van Frans I van Frankrijk, die het droeg om cone wonde plek te bedekken; zij was eerst de vrouw van Ferron, een vermogond burger van Parijs, met wien zjj omstreeks 158J) trouwde. Ferryboot. veerpont. Van eng.
ferry = veer, overvaart. Fei\'set. furset of vei\'set, in de
17e eeuw eene soort van zjjdeil stol\'.
Fe i» vet opus . re<loleufque
tliymo frii ojra ut i:i melln dat.), het werk bntint (d. i. wordt met drifti- gen jjver verricht) en <le geurige honig riekt titmr <!•» tijm (uit welken ze door de bgen gepuurd is). Verg. (ïeorg. IV Itü». Devies of blazoen van rederijkers- kamers. FcHcciiiilim (licentia — (Int.),
onkiescho geestigheid. Van Fescenninen ot\' Feseenntsche verzen, beurtzangen, be- hoorend tot de Oud-Italiaansche volks- poëzie, die bjj bruiloften en andere feesten werden aangeheven, vol dartelen spot en ongebondenheid. Uit de oude Ktrusclsohe stad Fescennla oorapronkljjk. Fr. fessen* niuë = vuile verzen. fessc (wap.), zio Faas.
Fesslc (transv.) mode, bnlle begin
bier ook al die Engelse Cessie te volge. Van eng. fasHion. FcNtln «Ie Pierre, zie bjj Don
.Titan.
„Festlna leuter* Itcctc, seil
festfua! (lat), „haast n langmaatuf"
Heel goed, maar haast u (in elk geval). Festival, (eng.), groot feest, feest- lijkbeid, waaraan verschillende vereen i- gingen deelnemen, inzonderheid een feest, waarop men zich aan muziek vergast. |
|||||||||||
|
Fcrdl ii ii mica, eiland, dut in do |
zee vim Sicilië, den 3den Juni 18:11 ten-
gevolge der uitbarsting van een onder- j
zeesehon vulkaan ontstond, nuuir reeds •
in December daaraanvolgende weder ver- !
dwenen i*. Het is bekend geweest on- j
dor verschillende namen zoonis Xerita, {
Julia, Graham-Island, Hotham-Island, i
Corras. De zee hoeft te dezer plaats thans \'
weer een aanzienlijke diepte. SYi «liiiumlsopdo (De — of de
orde van den Heiligen Ferdinand, mili-
tairti orde door koning Ferdinand IV van Sicilië in 1800 gesticht ter gedach- tenia aan zjjn terugkeer in zjjn rjjk. Ferentartl (lat.), lichte, ongercgel-
de troepen, die met werpschiebten en Bteenen toegerust op de vleugels dienst deden en den strijd openden. Ferentarii Bcil. mtlitea — joculatorcs, tiratlleurs. Forinc (lat.), dagen, waarop gods-
dlonstige handelingen verricht werden, en de gewone bezigheden rustten. Feriae statae waren zulke dagen, die jaarlijks op een vast tijdstip terugkeerden, rou- eepticae, die, waarvan het tijdstip ieder jnnr ilnnr de l\'ontiliees werd vastgesteld. Fei\'lno (r. k.), de Kerkelijke benaming
voor de dagen der week, Feria II — Maandag, Feria III — Dinsdag, Feria IV = Woensdag, Feria V = Donder- ilng, Feria VI = Vrijdag, Sabhatuin r=
Zaterdag, Dominica = Zondag. Ferlne si uli oi-iiiii, i Fornacalta.
t\'eiiu «\\i iliiitpii (Icillll ml ill
-—» lieni een dracht Blagen toedienen;
vun lat ferio (slaan). Fe riant suinniON lui {f urn
mouten (I at), Hora ti u s, Carmtna II, 10, 11 sq. De blikëemstrateH treffen ile fiwii/sfi hei-i/i\'it, hoogo boonii>n vangen
veel wind. Fcrinn 11 (wap.)i zie Kesp.
Fcrillflll. minder goed Firma u.
sehrittelijk bevel des sultans. Van Per-
ziseh firiiitin = bevel, koninkljjk bevel- se hri ft Fcrinatc (m uz.), rustteeken, verlen-
ging van rust zonder nauwkeurige nan-
dulding vun den duur. |
|||||||||||
|
FESTUVaSACHAT.
Fostiiin|s;ic*liat (hgd.1, agaatsteen
met teekeningen, die aan vestingwerken herinneren. I\'*\'-l:i ftl (fr.), iemand, die van fees-
ten en braspartjjen zijn voornaamste werk maakt. F£te de 1111Ï1 (fr.), noch f feest, een
modern vermaak, bestaande in concert en hul met liengaalsche en andere ver- lii-litinir enz. datdikwijls tot aan den mor-
genstond duurt. Fetlscli, een ding, door kunst of
natuur voortgebracht, waaraan toover- kracht of goddelijke kracht wordt toe- gekend. Het woord stamt van de neger- volken van Nlgritië, die aan steenen figuurtjes, bloemen of wat ook goddelijke kracht toekonden en liet dan feiïicn noem- den. Als het ding hun ziu niet deed, sloegen zij het. of wierpen het weg. Het woord feiisett wordt dikwijls gebruikt ala iets, dat men zich tot voorwerp van slaaf- scho aanbidding lieert gekozen, zoolang het duurt. Pettoe (Kekke — (barg.), deel of
helft van \'t gestelene. Fe ml uil 1. leenroerig. Van m.lat. feit\'
tlalia = wat tot het leen (ftuihttn) behoort. Feuillitiitcii (r.-k.), eene uit de
Cistercien eer-orde voortgekomen congre- gatie van monniken, aldus genoemd naar hun klooster .les l-Yuilluns" in Haute tiaronne. Deze eon-rregutie is gesticht in de laatste helft tU-r 10e eeuw, door Jean de la Barrière, uit de later zoo beroemd geworden familie der Vieomtes de Tu- renne. Feiilllii nts, de meer gematigde club,
die ziel) ouder Lafn yette van de .la-
kohjjnen afscheidde (1790); ook Bièyos en iiaroehefoueauld behoordon ertoe. Ze heette eerst „Genootschap van 1780". en kreeg den naam Fruillaitts naar het klooster dei- Ft uitlaai*, waar ze hare vergaderingen hield.
Feullle tic elioii (fr.), lett. k»<>i-
blatl voor RchcMhhtd, een weinig achtenB- waard nieuwsblad; ligd. WIukelbliUt- eheu, ook de letleren slobkous van den soldaat, waarsehijuljjk omdat deze uit- |
ui
|
1\'tASCO MAKEN\'.
Fcntlle €le scle ((wap), aan één
zijde getand of kantig. Zie Hezaayd.
Feuilleton, (fr.), blaadje. Kigenljjk
een dubbel verkleinwoord; want het is een verkleinvorm van fcuillet, en dit laatste weder een dito van feuille, Oor- spronkljjk voor bladvulling eener cou- raiit bestemd, is het ullengskans een integreerend bestanddeel der nieuwsbla- den geworden als mengelwerk van belle- tristischen, novelliatischen inhoud, dat onder aan de eerste hladzjjde(u) wordt
gedrukt. Somwijlen is liet ook aan de kritiek van kunst en letterkunde gewjjd, of van historischen aard. Viennet noemt het wel wat excentriek, „la pro- videnee de tous les jouriiaux, Ie palladium de cheque feuille periodique". AIsdeuit- vinder er van wordt aangemerkt Géoll\'rov, (f 1814) die. onder liet eerste keizerrjjk het feuilleton van het Journal <le VKffl- pire redigeerde. Ken feuilletonsehrijver heet feuilletonnist. liet steeds onzijdig gebruikte en als zoodanig door de Vries en te Winkel geijkte woord, diende man- lijk te worden gebezigd. Fes. donkerroode wollen muts der
Turksclte soldaten, sedert 18*20 hij bet Turksche leger ingevoerd. Naar de stad Fez in Afrika, waar die mutsen het eerst
vervaardigd werden.
Fluci\'c (fr.), licht huurrjjtulg, dat
op een bepaalde plaats slaat. Van St.
Fiucrias, een zoon van Eugeniua IV, koning van Schotland. Die heilige is otnstr. 000 in r\'rankrijk gestorven. De herberg van Nieolaas Sauvage te Parijs, alwaar in den tjjd van l.odewjjk XIV omstreeks 1G50 bet eerst huurrjjtuigen te bekomen waren, bad de beeltenis van St. Flacrius op het uithangbord. Vandaar
dat de naam op bet rijtuig zelf overging. Flllleil, spitse zuiltjes ter versiering
der stennheeren, steunbogen, horstwee- ringeii enz. in do O.-tinthiseho arebitee- tuur. Fitttlicnt (aiust.), bijv. lianient koud
= hevig, Van fr. véhément, FIiihco maken, it. fat\' fiasco —
op de tleseb gaan of gerakon; lett, ftesch maken. In de 16e eeuw bloeide de glas- fablicatte in Italië, maar kreeg onder I.odewijk XIV door Colbert (f 1*83) een |
||||||||||
|
gesp
|
50
|
reid, wel wat op een koolldad gelijkt.
|
||||||||||
|
•2<.y.i
|
|||||||||||
|
FIDB8 C\'AIMloNAKIA,
|
|||||||||||
|
FIAT.
|
|||||||||||
|
zoo sterke mededinging, dat menige Ita-
liaansohe fabriek, die vroeger fijnere zaken vervairdigde, zich aan \'t ftesschen maken zette Nu zou ile spreekwijs de beteekenls verkregen hebben van achter- uitgaan, in verval geraken, enz. Fint (barg,), vertrouwen.
Flut (Int.), het geschiede.\', \\l\\U\\ruk-
kiug, waarmede men iets toestemt of goedkeurt. Ergens zjjn fiat op geven, er zijne goedkeuring aan hechten. Flat (hand.), toegestaan, bewilligd.
Fin I insi-i-t in (la t.), aanwyzlng,dat
in oen officieel stuk een volzin ot\' een
artikel mag worden ingelascht Flatj,iiHtltlactpei*eatiiiuiidiift
(lat.), het recht worde gehandhaafd, al
vergaat de werefd er bij! Recht hoven alles, dit worde door niets gestuit. Lijf- spreuk van keizer Ferdinand I (anno 1356—64). Men vindt ook {Fiatjtistitia) pereuf Heef integer orhis (liet recht worde gehandhaafd), al verging ook de ganeche aardbol. Fiat lux (lat), door zij licht. Uit
Gen. I : 3.
Flat traiiMactlo (hit.) lh- ruiling
(wisseling of vereffening) hebbe plaats! Üij (raaneieele aangelegenheden. Fiche (wap.). Zie Gescherpt.
Fiches, apeelpennlngen, beentjes.
Van ned. vlachjes, naardien men oudtijds inderdaad ivoren visehjes als sj»eelpen- nlngen gebruikte; volgens anderen van
Sp. fichtts = rekenpenningen.
Fictie, het verhaal van een feit of
eene veronderstelling, gegrond in de workljjkheid; lat. fiett\'a.
Fldalao «f Illdaluo. lid vanden
kleinen adel in Portugal en Spanje. Van Hidalgo = Ugo d\'ah/o -_ zoon zijner da- den, ridder, dolend ridder, avonturier. Flde. wed ante vide; «pil ii<lit.
nee bene lidit. fullitnri erno vide, ue en uln eis flde (lat.), n-r- tronie, maar zie eerst toe; die vertrouwt en niet toeziet, wordt bedrogen} zie dus goed toe, opdof gij door me goed cer- troitwen niet bedragen uitkomt. |
Flue, sed cnl, vltle (lat.), Ver-
trouw, maar zie toe. trien. Spreuk van \'t geslacht van Iddekinge. Fldelcomiiiln, een wettelijk goed,
dat een erflater aan Iemand (fiduarius) nalaat, onder verplichting het op een bepaalden termijn of bjj zijn overljjden aan een derde {fidei roiiintissaritrs) overtegeven. Geschiedt de overgang in rechte lijn, dan ïs h.v. de kleinznnn de fidei commissairê erfgenaam van zijn grootvader. FldclcoiiimlsHalt\'c siiU8titu-
tlCll, erfstellingen ondershands; xonda-
nige, waarbij degeen, aan wien b(| uiter-
sten wil de goederen gegeven worden,
(de bezwaarde) heiast wordt, die goede-
ren aan een derde (den verwachter) uit
; te keeren. In ons recht alleen in enkele
\' gevallen veroorloof.) (artt 1020 en 1021
| lï. W-).
Fidei et Virtntl (1 at), Voor f rome
1 en deugd, opschrift van het kruis, dat
j Paus Pius IX (f 1877) placht te sehen-
ken aan personen, die zich verdienstelijk
J maakten omtrent «Ie U.-Katlndi. ke Kerk.
l Hlt-iiisM iii- (hand.), borg; lat
; fidyussar. FidelusHicI (hand.), borgstelling.
Fldel (in uz.). lat (idula, eng. fiitdle,
j ned. vedel, hetzelfde als riool, n.I. het
! oude, peervormige instrument liet vlak-
kere noemden de Franschcn in de I2e
eeuw spottenderwijs, wegens uvoreen-
komst in den vorm, gtgite (luim), vanwaar ligd. tieige. FIdeN, godin der goede trouw, afge-
1 beeld op munten, enz. als eene ernstige vrouw in liet wit gekleed, gekroond niet
oljjf- en laurierbladeren, met een korf
met vruchten of korenaren In de hand. Het zinnebeeld der trouw waren twee | in elkaar gelegde handen. FldeM ruWioiiiiiMii, hetzelfde als
j fides implicita, het kolenbrandersgeloof, ! d. i. een blind geloof. Naar liet verhaal,
I dat een kolenbrander op de vraag, wat | hjj geloofde, antwoord.Ie: wat de Kerk | gelooft; en op de vraag, wat de Kerk dan wel gelooft, ten antwoord gaf: wat 1 ik geloof. |
||||||||||
|
P1DES QRAECA ET I\'IMI\'A. 1Ï94 FHiARO.
|
|||||||
|
FiileN !|i:iii\';i et punten, lett
Grickaclic en Punische, >1. i. Knrthaag-
Bclie trouw, In den zin van trouwloos- licld, kwade trouw. Fi«1«\'s historica (lut.),/*/*/oWw/m!
tromt; trouw ireljjh die, waarvan de Ro- meinsrhe geschiedschrijvers gowagcn, maar niet altoos getuigen. Fldea o blijf at fUlctn (hit), ver-
trouwen wekt vertrouwen, vervormd uit habita fitlfü ipmm plermnqne obligai fiiliiii, het vertrouwen,ttutmen in iemand stelt, verplicht «lezen meestal wederkeerig vertrouwljjk te wezen. Volgens Llvius XXII 12-14 een woord, dat P. Seipio in ^17 v. C. vóór Suguntum tot den prefect Bostar zou gozegd hebben. FIuUhis, opgerold stuk papierom du
pijp te ontsteken, als Inter do zwavel- stok, die aan den lucifer voorafging. Van Vit/. Fhus. 8. J>. X. II. Hodie hora VII
A. i. in. in. Ii. ii. t-. e. a. ij. g. d.i.: ]\'i- delibus fratrihus salutem dieit N. hospes. Hodie hom VII upparebltlH in museomeo, herbn Nlcofiann et cerevisia abunde vo- bis sadsfaciam., ^den getrouwen broedere brengt N. gastheer, zijn groet. Komt herten te geven uur in mijn /.tuner, /\'/• zal i\' ruimschoots van tabak en bier voorzien". Toen den studenten liet roo- ken nog verboden was, werden de leden der geheime rookgezelschappen, - een dergelijk rookeollege werd in l«93 te Künigs Wusterhnuscn (bij Potsdam) ge- sticht — door middel van dergelijke brief- jes ultgeiHwdïgd, en niet die papiertjes werd de pijp aangestoken.
Flilo (hand.), \'iet vertrouwen, het er f il iet.
FidiM\'lt dinrh. Int.), in de taal
der Dulteclie studenten het antwoord op den toegebrachten drinkgroct, z. v. o. ge- zondheld (Schmolli*). Fidncii h\'C en il in Midelen (lm 11 tl.),
ruilmiddelen, waarvan de geldigheid op goed vertrouwen berust; pnpiergeld. FhliiM AoliutcN (1 <* t.) — de trouwe
Achates, Aeni\'iis\' metgezel, wiens epithe- ton bij Vergiüus fidus is, \\«\\, Aenei* VI 1.">8 1.1. Vandaar in \'t algemeen gt- troiace vriend, ook ironisch. |
field < olmiiliï;i il MllHeillll,
museum, geboren uit de wcreldtentoon- stelling (Columbian exposition) van 1893 te Chicago, naar aanleiding van liet 400-jarig jublld der ontdekking van Amerika, en door de vorstelijke bijdrage van den maniilaitureiiprins Field moog- Ijjk gemaakt. FleldeVM (sport), personen in liet
cricketspel, die den bal moeten togen- houden of opvangen en teruggooieii, Fleiulsli (transv.), sikkeneurig.
Fier (w n p.), met vliegende manen
(leeuwen.). Fleva (hand.), jaarmarkt, de mis.
Flertnit (hand.), de koopman, die
jaarmarkten of\' wissen bezoekt, l\'iei\'t;i (lat.), re/itfuiënhtisl.
Fi<*rt« (wap-), het samenstel van
baarden bij don walvisch. Aldus in de
Fransche heraldiek, doch alleen wanneer liet van eeno andere kleur is, dan de kop. Fr. jierté = edele m.ts. Beieekent
ook een vlscll, die de tanden laat zien.
Fletel (<len) voeren (V laamsch),
— feestvieren, goeden sier maken met
meer of min luidruchtigheid. Fietel of fiertel of fierter = lat. feretrum = relikwiekas; dus de rolikwiekos dragen in een plechtige processie of omgang, vandaar hoovaardig zijn, pnelien, luid- ruehtig feestvieren, Ftetelfllllis, 8t. Vitusdans, dtins-
woede, een soort zenuwziektc met spier- vertrekkingen, goheeten naar den IL Veil (S. Vitus), die O.a. eeno beroemde kerk bij riin had, waarheen zied de lij- der» aan vallende ziekte, zenuwpijnen, hysterie en rheuniathiek in pleehtigen optocht begaven, om genezing voor hunne kwalen. Flj|aro (sp.), dramatisch karakter,
door lieiunnarehais in „Ie Barbier de
Seville" 1775 en „Ie Mariage de Figa- ro" 1784 op het tooneel gebracht, als tg/te van xlutrlieitt, kiti/ierij en beheH- digheid. Daarnaar Le Figaro, een veel gelezen nieuwsblad in 1\'Yankrijk. |
||||||
|
295 FILS DK 8T. LOUIS, HONTKZ AU Cl KL.
|
|||||||||
|
KIÜAHO-JAKJK
|
|||||||||
|
Figaro-Jakje, dames-jakje zonder
mouwen, over \'Ti\' blouse (jongenskicl) been. Flu,iiruiilstciii, stem, die dun cantus
firtnus of de melodie verstelt en siert. l\'i<|ui-<\' (wap.)tinc1 een nienst hcljjk
gelaat er op ge teek end, (iiuiun, bcsuuten). Fiyiirlsiiiiis, de zienswijs van hen,
ilie do gebeurtenissen In het O, \'I\'. ge- boekt, als voorafschaduwingen, figuren, van die dos X. \'f\', beschouwen. Fijiiiiii\'i\'IJdcii, in de manege, het
maken van zulke evoluticn, dat daarbij verschillende figuren door de ruiters ge- vornid worden, zoon Is „het kruis", «do slang", „dr molen", e. n. Ook toegepast op sport, bijv. pen wielerwodstryd. I ijHiiiii\'iulcn. de kunst om met
schaatsen tigaren in hot ijs te snjjdcn, l.jjv. een Blangenboog, drie, dubbele drie, strop, klaverblad, paragraaf, amorboog, buffelhoorn, tulp, spiraal, roos. FluiMU\'sniJders, houtgraveurs, die
figuren sneden voor niuut-e val natiën,
dovote boelukens, enz. In tegenstelling met plaatsnijders, die in koper werkten. Fiji uurtje sjii ;ni|«\'ii. du oude
naam voo** dansen (17c eeuw.). Fijt, ook wel vljt, zweer aan den top
der vingers, in den vorm van een vijg.
Va.) lat. fUttS = vijg. Fikfakken, treuzelen, talmen.
FUch met loopjes doen (b arg.),
leegnemen, oceniemen. FUcceeu (burg.), aanzetten (van
een mes.). Filet (wap.), de kleinste verkleining
dor heraUUeke stukken; zie Bande en Versmald. Fllhiulliuiidcl (h a n <!.), bijkantoor,
commandite {/.. ald.).
Fillaalkei\'k, l\'jjki rk naast de hoofd-
kerk eener W. Katli. parochie, van welke hoofdkerk ze afhanklijk is. FUicrc (wap.), zeer smal boord-
sel, meestal bij kruisen, vanen, enz. Zie Geboord. |
|||||||||
|
Filij|i*uiui (-Ctreeii)-voorwer-
pen, artikolen niet fijn draad werk om- geven, als lleselijes e il bakjes van glas, niet dun zilveren metaaldraad omvloch- ten ol\' daarvan gevormd. Is liet draad- werk van goud, dan noemt men liet Cantilleicerk. Fllloque-8trl|d, een onconlgheid,
i die lang de Oosterselie en Westeisehe
| christenheid verdoold hield en de vraag | betrof, of de Heilige Ueest van den Va- der alleen uitging of van den Vader en den Zoon, {FWo.,,ne). I-Ulster, aan bet I loogduit ach ont-
leende stilden teute i in voor ploert. l>e
Israëlieten spraken niet niiuaeliting van een onbexneden Fili*tijn <I Sam. Wil:20, II Sam. I : 20, Zacb. IX : <i), en daar- door kwam de scheldnaam Filistjjn of Fllister voor een niet-stiideut, meer in \'t b|jzonder een ploert, in zwang. Tamme Filistijnen noemen zjj zich, die zich niet meer zoo vlug als voorheen gevoelen ; ook s|iotnaam voor de dienstdoende seliutterij. mist ijn (stud.). diender. »acht-
waeht enz.; door Duitschen iuvloed hoort ui\' boorde men ook wel Filistr, maar altijd iu dezelfde bet., niet — niet-stu- dent, zooals bij de Duitschers. FHlet (wap.>. het onderste vierde-
deel van hot schildhoofd. Zie Mcltitdvoet. Fllomeel, nachtegaal; gr. philo-
mèlè =t zaïigiuiniieiid; van phileo -= lief- hebben en méhs = gezang; volgens de mythologie een nimf, wie du tong was uitgerukt door haar verleider Teretu, opdat ze zijn wandaad niet ruchtbaar kon maken, on die de goden in een nachtegaal veranderden, terwjjl Tere lis een havik (roofvogel) werd. FIIm aïné de I Kulise (fr.), oudste
zoon der Kerk; titel van den koning van Frankrijk, naar men zegt sedert Chlodwig. Frankfjjk zelf heette ook: fille ntn/e. Flls de Ssiïiit Kouls, montez
itu elcl (fr.). zoon van d<->< heiligen Lodeicyk, stijg ten hemel, woorden, welke llenri Allen Edgeworth,abbéde Kirmont, die de biechtvader van Klizabeth. Lode- wijk\'s zuster, was geweest, aan den voet van het schavot (21 Jan. 1798) tut Lodc- |
|||||||||
|
296
|
|||||||||||
|
ratcBuas.
|
|||||||||||
|
l\'IMIEItlK
|
|||||||||||
|
wijk XVI zou hebben gesproken. Den
volgenden dag stond er echter in den Répnblicain francais, dat hg geen flauw besef had, «leze woorden te hebben ge- zegd. Volgens de Mémoires van de her- togin d\'Angoulémo zou Edgeworth gezegd hebben Attez, fifs de saint Louis, \'les portes de Véternité runs sont ouverhs (Ga, zoon vim don heiligen Lodewjjk, de poorten der eeuwigheid zijn voor u geo|»end). Dit beweerde de abbé (f 1807) echter eerst vele jaren later na zijn lier- stel uit eene zware ziekte, waarin de hertogin dWiigoiilême hein verpleegde, gedacht en wellicht zelfs gezegd te hebben. Flinlirlé (wnp.), zie Geboord.
Fliiicns (a mst.), geducht, hevig.
Verbasterd uit fr. fameiw. Men spreekt ten onzent ook van fameus in denze!f- den zïn: „Wel, fameusI" Fin de «leclc (fr.), einde dereemr
(nnil. der 19e). Onuitstaanbare reclame voor allerlei ongenïetl{fke dingen, uit- hangbord voor alles wal onmoogljjk of onzinnig is. Naar een blijspel Fin de siècle van Mieard en de Jouvenot, 17 April 1888 voor het eerst in het Chdtean iV E\'iii opgevoerd. Fluanl Itransv.), geheel en at, ten
zeerste, ik ontken Anaal. Finale (Hal,), slotstuk van een
opera of ander groot muziekstuk. Van lat. pnalis = het einde betreffend. Fiuiitcr (burg.), venster.
FlmloekNpocp. in Friesland een
koopman in ma nu facturen, omdat van oudsher velen dier kooplieden uit Wesi- falen kwamen, l-\'in = lijn, doek = ge- weven stof, poep = Vestfalinger. Fine fleur (fr.), lett. fijn* bloem,
keur der ingezetenen eener plaats, inzon- derbeld der aristocratie, of van eeuige andere coterie. Ook de keur van fijne spelers, bijv. op een biljart. Fliils coronat opus (lat.), het
einde kruimt int irerk, üus einde i/oed,il goed. Ovidius lleroid. II. 85. I inis Polonlae (lat.), het eind*
van Polen. „Het is gedaan met Polen", werd Koseiuszko in No. 24 der olIiei- |
|||||||||||
|
ecle „Siidpreussische Zeitung" van 35
Ootober 1794 in den mond gelegd. Kos- eiuszko is in den Blag 1 >ïj Maclejowice op 10 Oct. 1711» op «1e vlucht in een zandheuvel blijven steken; daar moeten de Kozakken hem het paard onder \'t Ijjf dood hebben p-schoten, en moet hij van het paard afspringende, hut achterhoofd bobben verwond. Op vier stokken werd hjj daarop naar het kamp teruggebracht, waar lijj zijn degen o\\er- gaf en waarbjj hij gezegd zou hebben : | „Fin is vegni 1\'ohmiaé". In een brief van 20 Frimaire van bet jaar XII (12 Nov. 1803) aan den graaf de Ségur, die dit verbaal in zijn Tableau histoHaue (PariJB, 1800) vermeldde, beeft Koseiuszko dit bepaald tegengesproken. De brief berust in het archief der familie de Ségur, en werd o.a. door Ainedée Kenée in du vertaling van Cesare Uantu\'s Hisiu- rin di cent» amii p. 419 afgedrukt. Zie 2iog is Polen niet verloren. FIiiIhIi (sport.), eindpaal, einddoel
bij wielrijdeii, harddraverijen, enz. Flnkcl (tra nsv.), spiettvit, fijn
bladA oniter rotsen groeiend, eetbaar, verkoelend, buitengewoon zoet. riool (He — zijner{fi\'aiiiMclinii
1 uil Mo ei i ik hevig vertoornd zijn. 1\'it
i Opeub. 15 vs. 7, U» vs. 1: zeven (gou- den) phiolcn vol van den toorn (bals. Phiool •= schaal, waarin de priester on- der Israël den wierook naar\'t reukaltaar droeg. F r. fiol* (hVschjc), uit g r. ph!- a/»\', 1 a t. pliiala, di\'inkschaal, glazen vat met wijden buik en nauwen hals. Florlno, Toscaansehe zilveren munt
van 67 a (is cents Ned. Florltlircn (it., m uz.), versierselen,
vooral in voeaal-muziek, bjjv. roulades, trillers, nionlanteii (z. ald.) I isi>;i ;i I recht, laag, inkomend
recht, dat alleen in \'t behing der scbat- kist en niet om redenen van protectie wordt geheven. rii\'clMinjs (a nier.), lett. vunrluizen,
| brandstichters van beroep te Xew-York,
! die brandverzekeringen sluiten, soms bij | twee, drie hrandwaarhorg-mnatschnppjjen : tegelijk, voor dezelfde panden en daarna 1 in brand steken, wat maar branden wil. |
|||||||||||
|
F1KK-KATEU. 2!>7 KI.AGKU.ANTKX
|
|||||||
|
Fisen* *lll<lit lcu«, de belasting der
.loden, welke in de kas der Koineinsche keizers vloeide. I isii 1. ettorafleider, ctterwond; van
lat. fistufa, pijp, buis. Flsi ul:i tlnlee eantt, voln-
ere 111 «lam «Icelplt uuceps ilai.i, Cato l\'b llosn pb u s. Disticha de uuirh bus I, 27. Een Hef deuntje speelt de fluU\', terwijl de vogelaar er op uit in den vogel te verschalken. Fitter, werkman En een gasfabriek.
Van eng. to fit — in orde brengen. FltH, mv. Fitzcn, (Bouwk.) van
jjzer of ander metaal samengesteld kliuk- werk of verbinding, waarmede de deu- ren en vensters opgehangen worden en draaiou. l-\'itz. in samenstelling, als in Fitz-
Qerald; Fitz-Oshert, de eerste volksleider van Londen (1196) met den bijnaam „Langhaard" en dergelijke. Vitz (zoon) vóór den voornaam des vaders is ge- woontijk de naam, dien de natuurlijke zoon van vorstelijke personen draagt. Van hier fitz (eng.) = natuurlijke zoon, fits\'t\'oi (e ng.) s= bastaard eens koning*. Fïx (hand.), vast, onveranderd,voor
bepaalden tjjd. Afgeknot van fijcutn. Fixaiu (1 a t., b a n d.), het vastgestelde,
hepaald inkomen. Flnllhe, zilveren munt der stad
Groningen, waarde vier stuivers, uit de Hie en den aanvang der 17e eeuw. Men vindt ze ook van Deventer vermeld. Flaeherle. (Iï.1 slaapziekte, veroor-
zaak t door een bacil. Deze Haeherie-hucil kan door inenting kunstmatig op andere
voorwerpen worden overgebracht en brengt bij deze de ziekte teweeg, waar-
door zij te gronde gaan. (< ontdekking van Dr. Hofman te Regensburg). Flueltaert (burg.), kaars,
Flaner (barg.), bad.
Flagellanten, secte in Italië in
124iO ontstaan, die geloofde, in \'t geeseleil
of met zweepen slaan van bun lichaam een zoenoffer voor de zonde te vinden. Doordat deze geestdrijverij ten laatste tot razernij oversloeg, werd ze dnor den Paus veroordeeld, en als ketterij uitge-
roeid. Vat» lat. fiageltare (geeselen).
|
|||||||
|
Zelfs bestaan «laar ter stede maatschappijen
waar men eene brandstichting kan laten aannemen. Men geeft dan aan die maat- schappij zijn huissleutel en gaat uit de stad, komt men thuis zou is do boel ver- hratiil. Fire-eater (am.), vuurvreter, oor-
spnmklijk een hansworst, die net doet alsof bij brandende stoffen inslikt; daarna, evenals Hotspur, heethoofd; eindelijk de politieke leiders der Zuidelijken, omdat /ij hunne bijzondere behingen met on- Btulmlgheid en zelfs met bedreiging of geweld zochten te bevorderen.
Flrenkl-beu (turk.), «V Paus. Uit firenhi = de Franken, d. i. do vreem-
dellngen, en hnj = vorst. Firma (hand.), ook de ditta de
ragioue of raison «oc/cf3e,de naam, waar- ouder eene handelszaak, een fabriek, of iets dergelijks gedreven wordt. Firma «even (h a n d.), volmacht
geven tot bet teekenen der lirmu; pro- eui\'atie geven. I\'ii\'ina li\' >hlu n < Eene — (hand.),
procuraiie hebben, gerechtigd zijn, om de firma van een handelshuis te teekenen. Firman (perz.), zie Fertwhi.
Firmant, deelgenoot eener firmant\'
vennootschap (z.a-). Van (lat.) firmant tegenw. dlw. van firmore (bevestigen.) Finiieea (sp.), standvastigheid.
Spreuk van Mr. IsaSc Da Costa. 11. feiinezxa, stabilifa. Firn. de grofkorrelige in vast glet-
soher-fis overgaande sneeuwmassa in Zwitserland. Fisens, eigenlijk een uit biezen of
teenen gevlochten mand (verwant met faseis — hos, bundel), tot verschillend gebruik. Het sehjjnt «lat de Romeinen geldmanden gebruikten in plaats van geldkisten: althans wij vinden fixci ook
gebezigd tot verzending van geld, even- goed nis tut bewaring er van. Vandaar beteekent fiscus ook wel schatkist van den staat s= aerarhuu. Onder de Keizers kreeg fiscus de beteek en is van private kas des Keizers, waarin ten laatste het aerarlum zich oploste. Eindelijk nam liet woord ook de beteekenis aan van verpersoonlijking der belastingheffing. |
|||||||
|
FLAGELLUM, KI,.Y<iHl\'M. 2!>8 PLBMOH,
|
|||||||||||
|
I l;i>|< lliuii. ihnj.iiiii (Int.), In-t
eerste was ren geeselwerktuig, bestaande uit touwen met kiioopen er in, die aan
een steel bevestigd waren; een ftagrum (knievals) lm,! kettingen mei ijzeren knop-
pen er mm. Flnurantc uVllrto (In (lat.),
np lieeterdaad (betrapt). Van fiiujians (branden.)), en deltrtnm (overtreding). F1 ara bant, (wap.). \'/:w <«y,f\'i-
Fllllllbllllt (WH |».), gegolfd en boven
in een vlam eindigend (paal). ri.;ni!liri\'i\'>\'n. in gebruik l>|j \'t U0I1-
voiuoron: niet een sein berispen, aaneen «•hol bewijs van on tevredenheid geven,
dat liel zi\'eli niet op zijn pust bevindt, of van gegeven bevelen alwjjkt. Fr. flamher, 0.11. door de vlam {(tamme) balen, fitj. een uitbrander geven. Van hier schertsend: ik hen flaiiitié: ik ben gefopt, \'t is nijj mislukt. Flamboyant (buuwk.), loat-Uo-
tliisehe bouwstijl, zoo genoemd naar de vhunvormige venstertruece-ringen. I-\'lniiK-ii. priester ecner bepaalde
godheid hij ile oude Koineineu. \'I\'e Home
vijftien in\' getal, verdeeld in Ftatnints
utaiorety uit patrieiselio en /•\'/. miiiiires, uit plebejisrlie grsliii-llteu gekozen. De Ft. mature* waren de Fl. Dialis (van Jupitcr) Ft. Martiali» (van Mars) en Ft. Qniriualis (van (Juiriiius d. i. Itomulus). Later kwamen bij de vijftien nog de flamines \\an vergode kei/eis. Hun ambt {fl\'uniiiiiini, mul. »iHHH*) behielden zij Flamingant, voorstander van de
VlaaniBclio taal in Vlaanderen. 1 hui (fr.), oppervlakte, sehijf o.a.
ecner munt, inuutpbuitjc. Flanellen (wip.), /ie Flanken.
Fliinclils (wap.)i kleine, schuine
kruisjes. Zie St. Andreaskruis. Flanel, liehte wollen stof. Van fr.
pattelh = (vroeger) beddentjjk. Flnilk, zijde, vleugel van een leger.
Fr. panc -= weeke zjjde van den buik. Flanken (wap.)i de zijden van het
|
|||||||||||
|
riiiiu|in\' (wap.), zie VttyeziM,
(paalsgewjjs gestelde stukken.) I\'hi i-u-ssi n {|><- —. vereenigüig te
Roermond, die zich ten doel stelt de car- navalsfeesten zoo vennaaklijk n.....gljjk in
te riehton (evenals Mannin to Maastricht
en Jota» te Venlo, zie ald.). Haar wapen is een ezel, en tot de klciiioodiën van \'t gild belmoren groote zilveren ezels. Dit moderne narrengilil vierde I I N\'ov. 1H!)4 zijn elfjarig bestaan. I ltts<|iies (wap.), smalle Manelies.
Zie ald.
Fin ii t :i il o, Il au I ;i ndo i (u l.,m u /,.),
bjj strijkinstrumenten, annw ijzing om midden op de snaar te speten, wat een toon "velt, niet ongelijk anti dlou van do fluit, eerder nog dien van de klarinet. Flaiittno (muz.), klein.\' tlnit, ila-
geolet. Flanto (ital.), tlnit.
Flnvlt «leliovith et diNKfpati
SHllt (lat.). ./<//<»» rf///>/iV.-, enz., zie boven,
Afflaeit. (Vgl. Van Loon, Sedert. Uie- toriepemt. 1, 392). Flebile (it., in uz.), klagend, wee-
FleetCl\'C Ni 11C(|1I«\'0 NU|tCI\'OH,
Aelieroutit niovebo (I at.), f w/int
ik tlr booea*ard*che goden niet verin nr- j teen kun, zal i/.- <i,- yeexteti der ontttr-
i wereld heweijen. Uitroep van Juno in ! Verg. Aen. VU, 312. ISjj Vondel: j Stoept lllpijtl <>nt ttimnlty (\'AÉ( sc/ietl Plu- \\ torn geesten aen, Flciini (transv.), flanellen. Doet
| kokende water op \'n tteiini lap. Flemen (st ud.), 1° overhalen om
lid van een stud.-vereenigiiig te worden.
I \'Z: een galant avontuur zoeken. Vau
I l-\'lein, vischljjin; vandaar ook Hjitwii.
Flemoll (wap.), html aan de kroon
boven \'t wapen. Oorspronkelijk alleen aan
de koninklijke kroon ei^en (toen alleen
de keizer een kroon met banden, wereldbol
: en kruis voerde zooals de tegenwoordige
\\ koningskronen) zijn de tlemoiis later zelfs
tot kronen boven wapens van beeilijk.
\'. beden en bijgevolg boven bedendaagsebe
i gemeentewapena afgedaald.
|
|||||||||||
|
0
|
|||||||||||
|
schild boogvormig afgescheiden van liet
veld. |
|||||||||||
|
299
|
||||||||||||
|
FLIKKEREND.
|
||||||||||||
|
FLEP.
|
||||||||||||
|
Flcurl (wap.), gebloemd.
Fleiiron. eig. groote bloem, de
\' bloemvorinige versiering op den band eener kroon. In de l7o eeuw werd zulk eene kroon met vijf Hourons gebruikt hoven do wapens van provinciën en steden. |
||||||||||||
|
Flep (barg.), brief.
Flep raken (Aini ilt- —, eon
pimpelaar of drinkebroer wezen ofdrook- aard worden. Flep =: napkan, bierkan met deksel. Fleselidlc^ven. spotnaam voor de
inwoners van Vlissingen in verband met
hel wapen, dat ceu lleach vertoont. Flesschentrekker, oplichter, be-
driegor, in het bijzonder lemnnd, die groote bestellingen of inkoopen doet, met liet doel "Ie goederen tut eiken prijs te
verkonden, zonder de leverancier» te be- tulen. lïij de talrjjko afleidingen is ergeene,
ilie op wetenschappeljjken grond rust; evenzoo is het met do uitdrukking: op de fletch i/dan, wat stellig geen vertaling kan wezen van fare flanco dat istflcsch maken. Flcswiule (Hal. m »/..), buigzaam,
glad, vloeiend. Fleur de eoln (A — (fr.), stem-
pelglanu, van een muntstuk, dat niet de minste sporen vertoont van in de wan- deling te zjjn geweest, dus nog even blinkend is als toen het de muntpers verliet. Fleur de lis {fr. wap.), lelie, liet
zinnebeeld der Bourbons, fleimlelisé, in leliën eindigend, bjjv. croix ftenrdelisé*, kruis, waarvan de armen in leliën eindi- gon, leliekt uis, in wapens en op de keer- zijde van 15e en 10e eeuwscho munten. Lelie hier /. v. n. laaspunt, niet de bloem van dien naam. Flenre (wap.), geleüetl. Ook fleur*
lUliaé <>n fleuronné. Fleuren, in Rijnland voor schooit\'
rijtftii, beentje-o ver rijden op seliaatseu. Naar de beroemdste rijders uit du 18e eeuw, de gebroeders Cornelis en 1\'aulus Kleur uit Leiden, die één uur gaans in til minuten reden. Paulus muntte uit in hard, Cornelis in sierlijk rijden. Het beentje-over rijden heet elders ook „baai- vangen" {/.ia B >ai vanger). Fleuren (a t u d.), een meisje door een
soupeetje of Iets dergelijks trachten over te halen tut eeue kortstondige liaison. Van fleur, opgeruide lijn, waarmede men snoek en andere rivierviseh vangt. |
||||||||||||
|
i\'li\'iu\'oinii\'. in bloemen eindigend,
bjjv. croix flenronnfr,krui*, waarvan de
I armen ia bloemvorinige versiersels (nVu-
i nnis) eindigen, zooals men zeer veel op
de keerzijde van 16e en 17e eeuwsch»
munten vindt.
Flevo of Fleviiin, de noordelijkste
arm van den Kjjn, die in bet Ffetwtneer, de latere Zuiderzee, viel, waarin een eilandje Fleoo (Urk). FIcxé (wap.), zie tiebogeii.
Fllliustler (fr.), vrijbuiter, zijnde
lieden van de bemanning van een ftibott vlieboot, een klein schip, dat vooral ge- bruikt werd voor de haringvangst; van daar komt Ir. fributier en hgd. / V./- beuter. In de 17e eeuw zeeroovers, die in de Ameriknansche zeeën in veroent- giug als in eene republiek bun hand- werk uitoefenden. Fllek (barg.), knecht
Flik (barg.), kaarten.
Flikflooien, van flikken = strijken,
en pooien — vleten, iemand strijken en vleien. Vandaar in het algemeen voor schijnheilige liefkozing. Vgl. pluira- strjjken.
Flikje, rond chocolndekoekje, zonder
suikererwtjes er op, naai\' den uitvinder Gaspar Flick, te Amsterdam. Flikken (barg.), kaartspelen.
Fllkker(Een platte krleinac -
(barg.), een zilversmid, die gestolen goed
opkoopt. Flikker (Feu platte smeltls -
(b n rg.), een tinnegieter, die gestolen goed opkoopt.
Flikkerend (wap.), met een onbe-
paald aantal fijne straaltjes tnssehen de hoofdstraten (sterren, kometen, zon, maan, enz.). |
||||||||||||
|
800
|
||||||||||||||||
|
FLORBH01
|
||||||||||||||||
|
FLIRTATIOK.
|
||||||||||||||||
|
Flmikeii (burg.), branden.
Flop» (rom.), de godin der bloemen,
ook lentobloemen. Vau ft"" (meerv. floren) = bloem.
Flora (I*c Htad vnti —, Aran-
JKe: iu Spanje, zoo genoemd naar hare
weelderige bloemtuinen. Flora (De — van een land, de
gehoele wilde plantenwereld van dat huid;
b|jv. de flora der Alpen. Naar Flora, de godin der bloemen. Flornlla (lat.), leesten ter eere der
godin Flora, jaarlijks van 27 April tot 1 Mei. Ze waren in 241 v.C. ingesteld. Alles werd op dit feest met bloemen versierd, terwijl men zieb aan dartele, uitgelaten vroöljjkheid overgaf. De vrou- wen droegen op die dagen bonte gewaden, hetgeen anders verboden was. Floralla, vereeniging, welke zieb
ten doel stelt, een wedstrijd in liet kwee- |
||||||||||||||||
|
Fllrtntlon (on g.), heen-en-weer-
gefladder, hofmakerjj, coquetterie binnen de grenzen der zedelijkheid, [uzonder- lieid vrouwelijke behaagzucht. Hetoude fransehewerk\\v.///Wrr, uitgespr./o-w^r,
is met Willem den Veroveraar naar En- geland gegaan en daar geworden t<> flirt. In de* laatste jaren is liet als flirtêr woei- naar Klankrijk overgewaaid, en wordt in onze taal \'als flirten gebruikt Fllttcrwoelicll (li gd.l,wittebroods-
weken. Volyens sommigen naar de met lomertjes (ftitter) bedekte mutsjes, die do Duitsi be vrouwen, weleer na bet hu- wel ijk gedurende eenigen tjjd droegen. Anderen leiden de uitdrukking van liet tijdperk al\', gedurende hetwelk men flit- lert (hgd. fliferu = heimelijk kozen of Inclien, vleien). En zoowel de Ned. uit- drukklng als liet hgd. Zartefteocften of KuxsmoHat en hei eng. houeymoon of bet Zwitsersehe Trittrrwoche (van Triiu- ter voor liefje) schijnen de laatste ziens- wijs te rechtvaardigen. .Niet onmogelijk hcblten heide begrippen tot de vorming der uitdrukking bijgedragen. Flobertgeweer, •baks, -i>n-
ll-oo». naar den iu Januari 189-1 te
Parijn overleden uitvinder Flol.ert. 1 lolu i-i pa \' lont ii (niil.), gran-
\\Ce, entten (naar de overeenkomst in kleur).
Flodder (kina.), tosxe, bjjuaani voor
Iohmb patronen, die bij excereitiën gebruikt worden. Flodder (barg.), hand.
Floddcrlll-oclc, een broek uit de
17e eeuw van denzelfdeu vorm als ze nog op sommige visschersdornen gedra-
gen Wordt, maar veel wjjder.
FloddcriiintH, muts, met eone van
achter afhangende, geplooide kanten strook, die de vrouwen over bet oorijzer dragen, lijj verkorting ook flodder. Uit het begrip flodderen n loshangen, sproot de hete.-kenis voort van tloddermuts = slordlg-opgemuakte muts. of ook van naelitmuts. liet gedeelte voor \'t geheel kl.....Ie vrouw.
FlocrH, krip, zwart gaas, rouwstot\'.
Uit fr. retours - fluweel. |
||||||||||||||||
|
ken van planten te op
|
3
|
enen. De deelne-
|
||||||||||||||
|
mers ontvangen van de vereenigtng de
stekken (meestal Itegonia, tieraniltin,
Coleus, Fuchsia), gratis of togen eene
kleine vergoeding, en zenden op een
bepaalden dag hunne planten in tot eene tentoonstelling, waaraan ook prijsuitdee- Mng, muziek, volksvi rmaaklijkheden en bet onthaal van kinderen verbonden.zijn. Van /•\'lom. Floreal. de achtste maand van de
tijdrekening der Fransche Republiek, 20 April—20 Mei, btoemmaand. Van fr. fleur, lat. flo» m bloem. Florecil (munt.), de naam van den
Friesehen achtentwintig, naar het op- schrift flot-enm avgenteita (1601—1688). Floi>ccii|>11cliti(|, iu Friesland
ieder, op wiens huis of I.....rderij sedert
de l(te eeuw eene belasting van een
Horeen gevestigd is en die daarvoor eene stem beeft iu het beroepen van predi- kanten.
Floreer (n Ir.), bloeien, l\'it t\'r.
fleartr. Florence (fr.), lichte taf, eu floren-
tllic. gebloemd satijn, naar de plaats, waar ze liet eerst vervaardigd zjjti. Florence, bloemenstad (ital.) Fi-
rerute (uit fiore = bloem). |
||||||||||||||||
|
pldTmstek,
|
||||||||||
|
R01
|
||||||||||
|
FLORENTK.
|
||||||||||
|
Florence (wap.), zie OeJelied (krui-
Ben), hetzelfde als flaurdelieé. FIorciitljiiKcli luk, prachtige
mode, kostbare verfstof.
Florciitl|iiHch ittnrmcF. een
soort kunstmarmer, gemaakt van een pap van gemalen marmersoorten. Men maakt er sierlijke vazen en schotels van in [tallaanschen stjjl. Floreutllnsclie school, schi)der-
school, gesticht dooi\' Glovannl Cimabue, gel). 1240. Floret, Bchermdegen. Van f r. fleuret.
Florlda (sp.), naar sp. I\'asqna f!o-
rida, ~ Bloem —, il. i. Palm-Paschen, zijnoV de dag geweest, waarop de Span- jüard Jn. Ponce (de Loon) in 151:1 Plorida ontdekte. Florijn, gulden. De oudste guldens
wei\'ilen omsti\'. 1250 te Florence van goud geslagen en vertoonden eene bloem, n.1. eene lelie, vandaar de naam flor in. De tegenw. Oostenrjjksche llorijn is nomi- naal ƒ1,20 waard, de Engelsche geldt t Bhillings. Florlleiiimii (lat), bloemlezing,
lett.: verzameling van geplukte bloemen; fig. keur van bijzonder fraaie stukken uit verschillende schrijvers. Flos ijiwe! (Int.), tle bloem in den
knop. Terent. Knn. II, 1 vraagt l\'ar- meiio naar den leeftijd van het meisje, dat (\'haorea zoo roemt; en als deze ze^\'t, dat zij zestien jaar is, antwoordt Parmeno: il.- bloemknop zelf, FloHkmirtJcN. een kinderspel, be-
staande uil kaartjes met afbeeldingen, die tirrr tuut /*w\'hij elkander belmoren, bijv. de Keizer, de Keizerin, enz. en ein- digontl met het leven en den dood. Som- migen (o, a. Ds. Bchultz Jacobi, isü») zien er eene toespeling ïn op den Doo-
dendans. Herder, toespeling op de Mid- doleeuwsche liefdesnee van nFlos en Blane/ftw" d. i. „Bloem (roos) en Witte bloem (lelie)", als zinnebeelden van liefde
en onschuld verpersoonlijkt In Floris en
BlanoheHeur", twee gelieven, die na vele j avonturen vereenigd, in hetzelfde uur eterven en hegraven worden; reeds in den aanvang der 13de eeuw in zuideljjk j Frankr{jk bekend, Kioskaartjes worden ook peutermamittjee genoemd.
|
||||||||||
|
rios-.il e ii (burg.), water.
FloBifclIuk (barg.), viseh.
Flot «1e ruban (fr.), golvend lint,
eeretiitf. Flonr City (in».), de meelstad, Ro-
ehester (ïn Xew-York), naar de vele
meelfabrieken. FlowerClty (am.), de bloemenstad,
Springfield, de hoofdstad van den staat Illinois, naar de schoonheid ha rei\' om- streken. Flowcr of klnffs. Bloem der ko-
nïngen, Ia t. Vlos regum, naam van konius" Arthur, hem het eerst door .loseph van Kxeter, een lat. dichter uit de 12e eeuw, gegeven. Floylinck (barg.), schip.
Fliteli (Dat* cbeii Ist der —
iler htfftcii Mui t. Daflfl «ie fort- zciij|eii(l Iniiiier Miiscs iiiiikn gebaren. Hel kwaad moet noodznke- lijk altijd alleen kwaad voortbrengen; dat\'is de vloek der slechte daad. Uit Schiller\'s Die Piccolomini (1800) V. 1 waar < letavio aan zijn zoon Max verklaart, dat men \'m den st\'rjjd tegen de boosheid, zelf ook booze dingen doet en dut is de vloek van het booze. FItictaat ncc iner{|itnr. het
won// geslingerd, maar : inkt nr\'et. Devies
onder het wapen (een schip) der stad Parijs, zie Parijs. Fluctuatie (hand.), het rijzen en
dalen van den uiarklprjjs der effecten en andere artikelen. Van\' lat. fht.hmlin, slingering, onrustige beweging. Fluflac (fr.), ihmn of krufasprong,
waarbij de danser de beweging eener zweep nabootst, het been van rechts naar links slaande. Fl(l|fclu (Aiil <1cn a.i-sii iu|f>s.
eerste regel van het 9e gedicht uit het Lyrische Intermezzo (I82:i> van Hein e, dat niet het minst dooi\' Mendelssohn\'s heerlijke muxiekbegeleiding iu betgeheu- gen aller beschaafden voortleeft. FlllïcllKtcH, aanhangers der leer,
dat het dierlijk magnetisme uit een bjj- zondere vloeistof, fluïdum af fluïdum nni- pernale, ontstaat. |
||||||||||
|
302
|
|||||||||||
|
PLUIM.
|
|||||||||||
|
I>K FOK OPZETTEN".
|
|||||||||||
|
| Rchendbaar. Als de algemeene foeuê der
! stad Rome gold de tempel van Yesta; I overdrachtelijk de woning, en verder liet ! brandpunt of middelpunt der beweging. i ! Foiloi* (AIiihciiiii —. verzameling
I van schilderijen te Amsterdam, bifeenge-
brocht door den koopman Care! Jo-
sepb Kodor, aldaar, en hij diens dood
(21 l\'ee. IftfiO) aan de stad vermaakt met
I de huizen, daartoe behoorend. Het ge-
1 bouw bevat nok den „Atlas van A.m«ter-
dam", In 1S7S door Louis Splitgerber
(f Dec. 1879) aan de stad vermaakt.
Foedraal, doos voor kostbaarheden,
instrumenten enz. waarin het voorwerp
i juist pust; los overkleedsel van gewast
linnen, vóór eene halve eeuw nog ge-
i l.ruiklijk ter bescherming h{j slecht weer
| van den kostbaren vilten hoed; verder voor allerlei andere zaken in zwang.
Ook thans nog hij het leger, om vaan-
dels, standaarden of lunions te boscher-
ineu.
Foekepot. of rommelpot, op do
Veluwe en in Overijsel een pot met een
blaas bespannen, in welks midden een stok gebonden U; door de vochtige hand om den stok op en neder te bewegen,
ontstaat een brommend geluid, dat tot accompagnement voor vastenlavondlied- jes dient. Van fneken = stooten, stom- melen. Foubii uk (e n g.), (z e e t.), mistbank,
mrelbauk; denkbeeldig land, dat men hij mistig weder in volle zee waant te bespieden. Ook eigenaardig uitgedrukt als Cape fhj-mruy (kaap Vlitg-iveg). Foff-bow-dog-eatev (en g.), ne-
vel-boog-hond-vroter, voor regenboog l>ij
• zwaren mist in volle zee, daarom mist-
vreter geheoten, omdat hij een voorteeken
is van een fluks optrekken van den nevel. Föhn. geweldige wind, die over de Alpen strijkt. Foi (wap.), twee in elkaar geslagen
handen, taasgewijs.
Fok (l»e — opzetten, den bril
| Opzetten, omdat deze op den neus gezet
I wordt, die, als de boegspriet voor liet
. schip, evenzoo voor het aangezicht uit-
\' steekt, terwijl bovendien de bril tot be-
liulp der ongen dient, evenals de fok tot
I versterking der aeliterzcüen.
|
|||||||||||
|
Fluim, slijiuvlok. Van g-r. phJtgma.
(Kt uil.) In lic, vervelende kerel. riitinterna w t-\\\\ en, ellipsvormig
gebouwde gewelven (welke derhalve twee
brandpunten voor de goluidstralen be- zitton) waarin de in hel eene brandpunt kjuilsiiii.\' zhli in In-t andere vereringen,
terwjjl men op do dnartusschon gelegen plaatsen niets waarneemt. Merkwaardige voorbeelden daarvan vindt men in de St. Pieterskerk te Rome, in de St. Pau- luskerk te Londen en elders. Fluiten. l>e gew.....ite om doorflui-
teii zjjn afkeuring te kennen te geven
is /eer mul. Wij lezen, dat Phiüppusvan Macedonië aan deOlvmpischespelend.....•
de IVloponcniëra werd uitgefloten. Wal
Rncluc in een van zjjn epigrammen zegt: „Quand silllets prirent eommenecment,
„CVst - j\'v jouais, j\'en suis timoin
fidele — „C\'est a l\'Aspnrdii sleur de Fontenelle"
is een stekelige aardigheid gericht tegen zjjn mededinger. FlukH (afr.), vlug, Hink, \'n flukse
vent — ferme vent; \'n flukse stap = flinke stap; linkse rente— hooge rente. Flunie 0\'\'ii.), van Int. flmiien
(stroom), kunstmatige heek, die dooreen kanaal met houten hedding stroomt; het water wordt er in uitgestort door reser- vohs. De fhtme dient tot vervoer van gekapt limit in bcrgstreken. Flituky (n in.), lett. Hei-eikurehl;
een vleiende flikflooier, die hooggoplaat- ste personen naloopt, on zich in hunne nabijheid verl.eel.lt, deel te hebben aan hunne grootheid. Vliotkywm is het langste waartoe iemand kan dalen; van de „veile pers" sprekend, gewaagt men ook van flunkyism. Flux <le bouelic (l\'r.), eig. speeh-
setrlord. ltt<hi-ijhhei<l, radheid en glad- beid van tong. Fly-uwity of Cape fly-iiwny,
zie Fogbank,
Focus (min,), de haardstede, een-
voudig bestaande uit een ijzeren plaat of een steenen vloertje, waarop het vuur brandde, eene heilige plaats. De rlueh-
teling, die zich daar nederzette, was on- |
|||||||||||
|
:io:i
|
|||||||||||
|
FoKJB.
|
|||||||||||
|
FOOD POR l\'OWDKIt.
|
|||||||||||
|
Fokjc (barg.), het gezelschap.
Fokkehnls {llü trekt min de
—. hij krh*gt stank voor dank; omdat j
de Loos van de fokkehals onder \'! galjoen \\ (geheim gemak voor de matrozen) hangt, en men min de fok ken al 8 trekkend wel eens iet» andera dan zeewater over \'t Ifjf krijgt r»Uiiiii;isl. de voorste mast, be-
ütaande uit mast, voorsteng en voor- bramsteng. Fokken (k.m.a.), hebben.
Fokken (b n r g.), gaan loopen ,
vluehten. Foks (barg.), goud; fokse fok - \\
gouden bril. Foks ïmilojiemer (barg.), goud-
smidswinkel. Fokse oksener (borg.), gouden
horlogo. Fokse veemstekers (ba rg.),
Folie d\'Esnngiie (!\'r.),Iett. 8paan-
sche flirtut.iltrïtl: een nu eens sneller dnn langzamer dans in % maat; ook demu- ziek van dien dans, n.1. oorspronkljjke Spunasehe ditnsmetodie van een vond i;r, ernstig karakter, waarin de nationale
trots herkend wordt, meestal in een moltoonaanl gezet. Folieeven (hand.), do bladzijden
van een boek nummeren. FoIleN-I8ei\'(|ei\'c, Zie hij Serpentine.
Folio, van \'t lat. folium, blad, ééns
gevouwen, dus twee bladen of vier blad\'
zijden.
Folio (hand.), de bladzijde vaneen
koopmansboek; het cijfer eener bladzijde. Folklore (•ie, niet het) (eng.) r<>U>-
leer, volkskunde, volkswezeit, d. i. do ver- ssameling van alle overleveringen, mee- ningen, zeden en gewoonten, bijgeloof, taaieigen, sprookjes, liederen, spotnamen enz. van een volk, inzonderheid der la- gore volksklasse. Volksleer «hukt eigen- lijk een ander begrip uit. |
Folterwerktiiljfen, deze workfui-
gen heetten euphemistisch o. a. de Spaan- sehe (Poolsche) Hok. de Spaansehe laars.
(bcenschroeven), de gespekte haas (rol met spitse punten), de ijzeren handschoen, de Pommersehe muts, de IjUneburger stoel, de gpunnsohe kap. de Deenseho mantel, de ijzeren jonkvrouw, de appel enz. Fondant (wnp.), neerschietend op
een prooi (vogels).
Fonke (barg.), vuur.
Fonkmirt (barg.), hout.
Fonds (hand.), het oorspronkljjke
vermogen eener baudels/aak ; publiek fonds, (zie Effecten en StaatsjHipiereit), Foniic (En — (wnp.), zie Xeér>/>-
hurH. Foiltllliue (fM. liehte strik op het
kapsel der dames, boog kapsel. .Vaar Moilemoiselle de Fontange, ranttresse van
Lodewijk XIV, die hij hevigen wind ge- noodzaakt was, baar\'kapsel door een lint op te bonden, waarvan de strikken op liet «relaat vielen. Den koning behaagde dit kapsel zoozeer, dat hij haar verzocht, den geheelen avond geen nnder kapsel te dragen. Den volgenden dag droegen ook de andere hofdames dit kapsel, en van het hot\' van Frankrijk zijn ze naar bijna alle hoven van Kuropa overgehraeht. Ook: opnaaisels onder aan de japonnen. Fontein (wnp.) 1" een gewone fon-
tein; \'ln zie Koek. Fontein koek, stedelijk beroemd
gebak te Schoonhoven. Naar den naam van den eersten bakker. Fontenel, (diminutief van fonlano,
ital. « fontein, bron), opening in bet vleeseh ter afleiding van kwade sappen, kunstzwoer, Fr. fontaiielle, dat ook fi»i- teintje beduidt. Food lor powdcr (eng.), kanon*
nenvleeseh, fr. vhair tt canon, bgd. KanonenftttferJKarakteristiekenaam voor
krijgslieden, die naar den slag gaan. In Shakespeare\'s „Henry IV" een woord van Palstaff, (IV, L>),"die na \'s Konings geld bijna geheel Opgemaakt te hebben, voor het restant een ellendig znodje soldaten beeft aangeworven, en nu den l\'iïns betuigt, dat ze stellig goed genoeg zijn voor kanonnenvloosch. |
||||||||||
|
I VOIïEVAISN\'ET> Is FoHE A*RHBD.
Foreeetje (Een — (niL), arrest
foreé (officieel, arrest zonder acces), zwaar arrest voor officieren, waarbij het ont- vangen van bezoek verboden is. Slechts op officieren toepaslijk. Forcc (w a p.), zie Schapenschaar,
Forcciie (wap.), zie Woedend.
Foroep* (lat), tang; in de krjjgs-
knnst een slagorde, in den vorm eener V, welke men tegenover den cuiieus, de
|
|||||||||||||||
|
OP !>K RON\'XE TOOI LOOPEX.
Fooi (Op de boimc — loopcn
(fr.), op goed geluk uitgaan op avon- turen, zonder gegrond vermoeden van |
|||||||||||||||
|
04
|
|||||||||||||||
|
slagen, klaploopen. Van fr. bonne /\'»>/,
goed vertrouwen, n.l. op de hulpvaardige heid van anderen. Fooi ol iin\'iiiiii\'. speelbal der for-
tuin, lett. dipaatt van liet geluk, Shake- s]mmm\'i\'. Klng Lear, IV, (i, in Timou of Athene, lil, 6, en in den vorm „for- tune\'sfool" in Romen and Julia, III, 1, do 111:111, met wien liet Fortuin of liet nood- Int speelt, dien hot „voor dennethoudt." FooIhou]» (e n <;.), een bijzondere
vorm van een boek, verbastering van het Ital. fitglio\'capo, foHovorm van een vel. l\'it ilit misverstand kwam reeds in den ouiisti\'ii tjjd het watermerk in Eng. papier voor, a foofa head niet kap en Lellen. Footlmll (sport), wordt in de open
lucht en meestal door twee elftallen ge- s|ieelil. wnarl>jj de eene partij niet den voet een met ieder bekleeden elastieken bal door \'t doel (goal) van de tegenpartij zoekt te trappen. Yoor dit spel val» Engelschen oorsprong bestaan vereen i- j,rin<ren of clubs, die foothatt-tnatches (wedstrijden) houden. For lïeiiuis ia au lioitoui>ul)lc
lil Ril,
So ure llit-y ;;li. llll I1011011-
ruhlc men.
Want lint/u* is een eerlijk »,«,<,
Dat sijti re allen, allen eerlijke mannen. Hhakea pea re, Julhts Caesar, III, 2. woerden van Antonius l>jj In-t lijk van Caesar; Itrutua heeft Caesar gedood en hem allerlei kwaad verweten; Antonlus zegt (en bewjjar) het tegenovergestelde, 111:1:11- vermeldt telkens, dat llrutus liet omgekeerde zei en stelt dezen niet in hel ongeljjk, maar zegt (ironisch) dat Brutus en zijne aanhangers toch eerlijke men- schon zijn. Fot\' o" tlmt and o\' tlmt (eng.),
in weerwil run alles, uit Burns in het
gedicht fa Uure for honeetpotertg,enz. For tlie ruin It ruluetli every
(Ijiv. trant de regen valt interen d<uj. IJlt Sluik espea re, Kiug Lear, III, 2, waar de nar dat telken» herhaalt. |
|||||||||||||||
|
wigvormlge slagorde des vij
|
95
|
nuds, over-
|
|||||||||||||
|
Btelde.
Forel (wap.), viseh v. zilver gevlekt
v. keel, in sterk gebogen houding. De wapens, waarin hij voorkomt, zjjn meest van Dnitsehen oorsprong. Foi\'clHclilmmcl, paard met roode
plekjes, geteekend als de forel (rivier- visch). Foi\'CllHCll. op markten rondtrek-
kende kooplui, die geen vast verbljjl\' hebben, l\'it farensea (lul.) nieerv. van forens!)* - - wat tot de markt (forum) behoort. Thans noemt men ook hen alzoo, die in de stad hunne zaken uitoefenen, doeh elders wonen. I»eze laatste bena- ming werd te Amsterdam van de I>uit- sehers overgenomen, toen men er op uit was de belasting ook van buitenwonen- den ie heffen. Forest City (am.), de woudstad,
Cleveland, (Ohlo), naar de vele pronk- en srhailuwboomen in de straten der stad. ForcMtors (Aiieient oimIci* of —,
omstr. ltïlO opgerichte vereenigiög in
Engeland, oorspronkljjk van ho»chwaeA- /e/vs, doeh in 18:ill/4."> opgelost in de
tegenwoordige Ancient Oraer, welke nok te Amsterdam sedert 1*80 een distriet telt niet drie ufdcelhigcn, dat het nmn- mer 0762 draagt. t>ver de gansene wereld telt die Order een millioeu leden, ver- deeld over meer dan 8000 afdeeltogen. Met hoofddoel Is philanllu\'opie en lnmiii- niteit, waarvan de beoefening geheel geschoeid is op de leest der vrijmetselarij. Forcwariicd is forc :i"einril
(eng.), ran te voren gewaarschuwd i» vooruit gewapend fr. uu homme acerti en vaut deux. |
|||||||||||||||
|
FORFBITS. a».ï
|
||||||||
|
FORTMANOEVVUE,
Foriinrlna, (it.), la hel/a Fomarina,
de schoone bakkerin, een der schoonste schilderijen van Rafael. Fornuis, kooktoestel, naar lat. for-
hcu" = oven. Foarlcrisme, zie GaranHsmus.
l\'.iisii\'i\'. boachwachter, veldwachter,
houtvester. Van foreatier, roormaals een adellijke titel, uit mid.-lat foresta =
boseli, fr. forel. Forte, (in uz. it.), verkort (/\') sterk.
fortissimo (ff) zeer sterk, mezzo forte (m f) matig sterk, fortepiano (fp) sterk en daarop weer dadelijk zacht, pocoforte (pf) een weinig sterk, pik forte (/>ƒ) sterker. Forte» lort umi adluvat. (la t.).
liet geluk helpt de tlitppiren, liet eerst bjj Terentius. Vhormio I, t, 26en bij een groot aantal andere schrijvers. Fortiori. (A tl a t), sterker getegd.
Fortlter In re. stiavltcr In
modo. (lat), krachtig in V handelen,
zacht in de wijze van uitvoering. Dit
gezegde zal afkomstig zijn vandenvier- den Jezuïten-Oeneraal Aquaviva (1B43- 161a), die in zijn „Industriue ad enrandos aniinae morbos" (Venetië 1606) zegt: dat de wijze van uitvoering der regeering sterk en mild moet zijn, leert niet alleen het gelijke gezag van\'de heilige vaderen, maar loeren ook In ruime mate onze wets- bepalingcn". Na de uitvoerige uiteenzet* ting van deze grondstelling eindigt hij met de woorden Forte» in fine asse- qttendo et suaves in modo assegiiendi simu» (Laat ons sterk z|jn in het streven naar het doel, en zacht iu de wijze, waarop wij er naar streven). Fortnnn cacea esi. (lat), het
gelul* is blind. Cicero, l.aelius II, 54. Fort una aiulaces Juvat, (lat).
de fortuin (het goed geluk) helpt hen, die durven (de stoutmoedige»). Zie Au- daee». Fortmanoeuvre, deel van een
spiegelgeveeht, waarbij ecne troepen- macht, bflstaaude uit de vier wapens (infanterie, cavalerie, artillerie en genie) nis verdelger optreedt, terwijl een aan- vi lier, insgelijks uit de vier wapens saain* 20 |
||||||||
|
Forfelts, (sport), l>ij wedrennen, «ie l
in leggelden.
Forlaue. (ir.)» verouderde vi.....lijke
Italiaansche dans in % of % maat
Forma, (In optima — (lut.),/»
den besten vorm, naar den eisch. Van i lat. optimus (beat) en foriwa (vorm). Formaliteiten, (ha nd. en rechts- p l.), vormen, die in acht genomen moe- ]
ten worden, om de geldigheid eener /aak t>- kunnen bewijzen. Forinc. (En — (wap.),neergehurkt
(luwen). Formeeren. (Il n nd.),maken, bgeen- |
brengen, sa riten stellen. FormoNii facies .....la com-
nii-mhn i<>. (lat.), een schoon gelaat i»
een stilzwijgende aanbeveling, Publi- ; I ius S y rii\'s. Senteutiae. ForaioHiim pastor t\'orydon
nrilebnt Alcxla, (1 at.), Coif/don de j h>r<l,r brandde van liefde voor den srhoonen Alert». Verg., Ech II, 1. Formnlo iilljliril t ion in. (lat), i
a f steering*\'formulier; formulier, dat de i heidenen in den vraegstcn Christen-tjjd \\ moesten nazeggen, als het hun door den | (feestelijke werd voorgezegd, bij bun i overgang tot het Christendom. Daarin 1 werden hunne voornaamste afgoden één . voor één opgeteld. Formala C\'oneordlneila t.),een- I
drnchts-verklaring, waarmede de kerke* \' lijke twisten onder de Lutherschen in i Duitschlond in de 10e eeuw ten slotte eindigden. Formule, algemeene regel in be- ]
paalden vorm uitgedrukt Van lat for- imilti, diminutief van forum (vorm). Formulier, vastgestelde vorm, waar- j
in eene zaak onder w.....-den wordt ge- \'
bracht Kerkelijk: verklaringen, beljjde-
nissen, toespraken aan welker bewoor- i dingen niet mag veranderd worden, Forunen Ma. (rom.), feest ter eere
van Fornax, de godin van het koren | roosteren en broodbakken. Zij, die op \' dit feest verzuimd hadden te offeren, bc- hoorden dit verzuim te herstellen op den laatsten dag der Quirinah\'a (z.ald.), ! welke dag hierom Feria stuHonitn (feest der domkoppen) heette. \\ |
||||||||
|
PORTUHATUSHOEDJE EX BEURS. \'MW
|
|||||||||
|
KIIAEZE
|
|||||||||
|
Fortiuiatiislioed|e en beurs.
Fortnnatus, de held van een ouden volks- roman, kreeg van vrouw Fortune een beurs, ilie nooit leeg van goudstukken werd, en ontkuapte den Sultan van 1\'erzië een hoed, die hem overal heenbracht, waar hij wenschte. Ondanks deze gaven tier fortuin, die luj ook na eenigen tjjd verloor, had Idj een leven vol weder- waardigheden en tegenspoeden, welke
juist den roman zoo geliefd hij het volk
maakten. De oudste Duitsehe druk is van 1502, de laatste Nederlandxohe van 1796. Fortuiie-liuntcrs. (ain.), lett. ge-
ÏHkftjagrr*, of ehevaliers d\'industrie, de bewoners van [daho; ook wel cittthroats (keelafsnjjders) geheeten. Forum, (,j u r.), het gerecht, waarvoor
iemand moet worden gedagvaard, is zijn forum. Bekende rechtsregel: Actor *equi- tm-forum nï — de eiseher volgt het forum
des gedaagden, d.w.z. de zaak moetuan- hangig gemaakt worden hjj den rechter, tot wiens rechtsgebied de gedaagde be- hoort; — een regel, die alteen voor per- soonlijke rechtavorderingen, en in han- delszaken niet onbeperkt, geldt In ver- band hiermede: „Vóór het forum dei- kritiek, des gewetens", enz. Bij de oude Romeinen was forum een vierkant stadsplein voor het dauglijksch verkeer, handel-, gereohts- en geldzaken: het marktplein. r«i\'Mnr(ls. (sport), de vier pers0-
nen, die bjj het voethalspel in \'t derde gelid vóór den goalkeeper (doelvenledi- ger) staan. I-\'ossji Corbuloilis, (1 a t.), het ka-
uiial tussehen Maas en Itijn, pi. m. 50 n. C, op last van den roni. veldheer Corbul o gegraven; van 1 a t. foxsa (gracht).
Fossa lti\'iisï;iii;i. Dntausgracht,
naar den Honieinscheii veldheer Dru- nu.8, die liet liet graven ter verbinding
van den Kjjn en de Zuiderzee. Fohmil Ot toulann. \'/^ gracht van
Otto /, keizer van Duitechland (f 97:ï), welke graeht nis scheidsgrens tussehen
|
|||||||||
|
liet Roomache Kijk en Frankrijk, van de
St. Jacobs-/**•»«/ tot in de Hont liep. Die I graeht mag dus niet met dezen Schelde* tak vereenzelvigd worden. Fossielen, overblijfselen van voor-
! wereldlijke dieren of planten. Van lat.
foxsilis, d. i. (uit de aarde) opgcdolven.
l\'oss.....-s. (lat), doodgravers in de
Oud-Christeiyke Kerk, vooral die in de
(\'ataioinben dienst deden. Uit fot/ere —
graven. Fonlnuf. (wap.), iets oppikkend
(hoenders), zóoala de eenden in het wapen der familie Duyek. l\'ciiir-ïii-h:i inK. (en g.), pier f pa».
; Letterl. «vier (paarden) in de hand". nml. die uit de hand gereden worden. I Lord Chesterfield verklaarde: „geen \\ sehriftlijk bewijs, of ik zie kans er niet [ een four^iu-hands doorheen te gaan", d.i. \\ zulk eene ruime uitlegging laat het toe. Foiirclictt*\', (wap.), gevorkt (kruis).
l\'"oui\'riM|rr<\'s, (m i 1.) in plaats van
, hmii\'lefiniirt/s (z.a.)halssnoeren-versiersel
bjj groot-militair tenue. Fox «\'s, (am.), vossen, de inwoners van
. Maine, die evenals de bewoners van vele andere staten, diernamen tot spotnaam
! hebben, zonder dat men veelal weet, wat
! de keus van den naam bepaalde. Foyer, koffiekamer van den schouw-
\': burg; van gel|jkl. fr. = haard, haardstede. Fra, lit.), /\'rag (sp.), Prei of Fratle
\'. (port.), lett. bloeder, titel voor de kloo— ; tergeestelijkeu van enkele orden. o. a. Franeiseanen, (\'apiieijnen en Dominiea-
1 nen in Italië. Spanje, Pnrtuirul en Spaansch Amerika.
Fra riluvolo, (i(-) broetier duivel,
j eig. M ie ha el 1* e zz a, eerst monnik
| onder den intuin Fra angtlo (broeder j engel), daarna in dienst hij eene roover- j bende in Calabrië en Napels, in 18(li; te ; Xapels opgehangen, nadat hij Jozef Xapo- | leon en de Fransehen in die streken veel afltreuk had gedaan. Fraeze, (w a p.), geplooide halskraag,
; fr. fraise (staande kraag). |
|||||||||
|
FRAGMENTEN (WOLPENBÜTTELSCHE. 307 FRANCISCANER-ORDEN.
|
|||||||
|
Fra|| inenten, (Wolleiibfittcl-
sche —, door Lessing uitgegeven in zijne verzameling Zur Oeschichte und Litteratur, aus den ScMtzen der Her- eSgliehen Bibliothek zit Wolfenbllttel (1774—1778). Deze fragmenten, met groote scherpzinnigheid geschreven, ge- tuigen van hevige vijandschap tegen den geopenbaarden godsdienst; Lessing\'s va- derlyke vriend IJ eimar us was er de schrijver vim. Friitlty, thy name is hihikiii.
(eng.), zwakheid, uw naam is ironie. Shakespeare, Hamlet I, 2, waar Ham- let zich beklaagt, dat zjjne moeder zoo dadelijk zijn edelen vader vergeet, en diens ellendigen broeder trouwt. Beter nldus: Vrailty thy name is, woman (zwak- hetd is uw naam, o vrouw!) Fraisc, (wap.), zi«\' Kraag.
Framhoslac, (b a r b. -1 a t.), wratten
ot\' pokken op de huid, in de gedaante
van moerbeziën ot\' frambozen; Indiaan- sche pokken of frambozenuitslag(=j«ïK>a). Frnmca, Ir» me. spies, licht en zeer
scherp wapen der oude Germanen; ïacitus, Oen». VI. Francais (Les — , (f r.), denaam,
dien men te Parijs geeft aan hetThéatre- Franeais, ook genoemd la Maison de Molière. Franco (•Icunc—. het jouge Frank-
rijk, Barbe a la j. Fr. = een ring- baard run de kin omstreeks 1840, toen, behalve door studenten, die \'t eerst on- langs begonnen hadden, knevels alleen door militairen gedragen werden, volle baarden niet dan door suppeurs. Franco (La — i-si asNcz rlelie
pniir payer sa jflolre, Frankrijk ia rij/i\' genoeg om zijn glorie te bekos- tigen, gezegde ten onrechte aan Guizot toegeschreven (Ed. G-reni e r. Souve- nirs litterairea 1893). Inderdaad lil ijkt het door John Lemoinne, (f1892) omstreeks 184(i voor het eerst in zjjn opstel van het Journal des Débats over de kosten eener expeditie naar Madagas- car te zijn gebezigd. France (La — marehe a la
tcte de Ia civilisation (f r.), Frank- Hjk staal (eigenlijk) loopt aan liet hoofd der beschaving. Het gezegde is ontleend |
|||||||
|
aan de Histoire générale d<> la civilisation
de VEurope (1845) van Guizot (f1874) en wel aan de eerste dier reeks, in de Sorbonne gehouden lezingen. Kigenljjk schreef hij echter, dat Frankrijk* eigen- schappen (helderheid van geest, sympa- thieke aard, enz.) het land bijzonder ge- schikt maakten, „a marcher a la tête de la civilisation européenne." France, (Ton ile — (muz.), een
lagere stemming dan de kamertoon; hjj de internationale regeling van den dia- pason (z. a.) stelde Frankrijk alleen dien lager dan de anderen. Franccscono, Toscaansche zilve-
ren munt van 4 horini of /\' 2.70 Ned. Franceschino, = \'/i Fraucescone. Franclic, (w a p.), zie Finthrié, Franchlgla9(ital)., (fr, laFran. i chize), het recht ean vrijfavartier, d. i. het recht der Fransche gezanten te Rome, van hunne woonverblijven in de eeuwige stad als schuil- en wijkplaatsen, voor toevluchtsoorden te doen gelden. Paus [nnocentiua XI hief omstreeks 1680, toen hij met Lodewijk XIV in onmin lag over de uitoefening van sommige regaliën in Frankrijk dit recht op. Franchise, (jur.), eene zoodanige
s hade, waarvoor de zee-verzekeraar uit kr.ieht van eer beding niet aansprakelijk is, omdat ze beneden een zeker percen- tage blijft. Fra n einde, tijdruimte van vier
schrikkeljaren in de eerste Fransche I republiek, Frniictjll, een soort fijn perkament,
- Pransch fabrikaat, daarnaar: een boekin j dat perkament gebonden. Franciscaner-orden, (r.-kath.),
i de orden door den H.Franciscus vanAssisi
gesticht, in de 1ste helft der 13e eeuw.
\' Ht. Francisous gaf drie regels: den len
regel, een kloosterregel voor mannen;
2en regel, een kloosterregel voor vrouwen
(de Clarissen); 3den regel, voormannen
en vrouwen, die in de wereld leven. De
mannen, die volgens den len regel leven,
hebben zich in den loop dei1 tijden in drie
van elkander onafhankiyke orden gesplitst
I namelyk 1°. de Minderbroeders(ge\\voonljjk
nog Franciscanen genoemd;)2°. de Capu-
I eijnen; ;t«. de Oonventualeu of Minoriten.
|
|||||||
|
:to8
|
|||||||||||
|
FRATER.
|
|||||||||||
|
FRANCO.
|
|||||||||||
|
l-\'i\'snic». volgens de sage de stam-
voiler «Ier Franken, en een zoon van Anteimr, een held uit den Trojaan- scheii oorlog. I-\'i-ji neoj|ll II Ih<>Ii . mernvingiseli,
tot dt.....rste dvuastie der Fransehe ko-
nlngen behoorend.
Fi\'iniCN tlreiii\'N. i\'r.i, Fransehe
vrgwilligera, niet tot de geregelde troe- ren beli....."ende, die de Diiitachen in
l»7U 71 bevochten.
Frank, algemeene naam der Euro-
peër» in de Levant. I\'i\'ji uk. Fransehe zilveren munt.
thans |\'1. m. f 0.47 waard. De zilveren franken dagteekenen van 1574; vóórdien ij|<t had men reeds gouden munten, die franc u pied en franc « eheval heetten. De frank is. behalve in Frankrijk, ook de grondslag van \'t muntstelsel in België, Luxemburg en Zwitserland en met in- heemsehen naam nok in Spanje, Italië, K innen ië. Griekenland en eenige Zuid- Amerikaansche Staten. Van 1811—1S13 zijn te rtreeht t>ok francs geslagen, met veelvouden en onderdeelen. Franken, d< a r ir.), dr ratelwaehts.
I i;i nl. iin\'ti-r .(!><* flloHOof,
Götfie, die te Frankfort »/M is geboren. I Y;i iiUi \'IJk. (He twee zonnen
van —. de dichter Victor Hugo (f L885) en Ferdinand de Lessrpn (f 1894) de ontwerper der doorgraving van liet Snez-kanaal. Aldus het eerst betiteld door den schilder Bonnat te l\'arijs. Deze had liet portret van den eersten be- roemden man gemaakt, en zou dat van den ander schilderen. Victor Hugo /.at in een hoek van bet atelier, toen De Lesseps binnentrad. De hoeren groetten elkaar als vreemden, t«.t groote ver- wondering van Bonnat. „Wat!" riep bij uit, „kenl gjj elkander niet? Als het niet onmoogiyk klonk, zou ik u aan elkaar voorstellen als „de twee zonnen". Toen trad De Lesseps met uitgestoken hand op di\'ii dichter tut\', en zei: „llugo!"\' en Victor Hugn deed evenzoo, en riep:
,i),. i,-,,|,s:" l\'r;i iisi-h tttHclielil nemen. (Ken
—). FrniiHeli compliment imi- ken (een -, een gezelschap ter sluiks |
|||||||||||
|
verlaten zonder iets te zeggen : hgd. stelt
F\'ra 11 ziisi.seIi «mpfehlen; fr. se reiirer a Tanglaisêi eng. la takt n freuch foace. FrniiMeli krui*, (wap.), hrttis waar-
van de armen etndlgen in (heraldieke) leliën. FrniiNeh met I111I1-. het gebroken
Franseli. dat de Franskiljons in Vlaan- d e re 11 spreken. Fi\'niiNeh van i \'t ui r:i ;i l- \\/.ïê
(Het . bet Perzisch, dat daar alge- meen bekend is en gesproken wordt. FrniiHche titel, voorhandsehe =
voorloopige titel (fr. faux Utre — niet «ie goede titel), eerste blad in sommige boeken, vóór tien meer nitvoerigen titel, waarop de naam van den sehrjjver. de plaats van uitgave enz., geplaatBt is. FrniiHclieii hIiiji, (Met een—.
niet deegtijk, grondig of nauwkeurig. Verbastering van voorhandschen slag, en tlit weer afkomstig van liet rjjden
met een hmgspun of voorspan, waarbjj de voorste paarden zoo heel veel van de zweep niet voelen. FriiiiNohepieN, (timmerl.), frott-
tispice. FftlllMellllIllll villl liet OtlMtCII.
Europeesche titel van den Arabier, we-
gens zijne beleefdheid. Franskiljon, verfranschte Vlaming,
voorstander van bransche taal en zoden onder de Vlamingen. Men spreekt In Vlaanderen ook van Waalselie frans-
kiljons of franskiljonse!!.» Walen. Fl*nsentl, naam van een gebouw
met groote zaal te Amsterdam in de Nes, oorspronklijk bestemt! voor muziek* en zanguitvoeringen, tooneelvoorste!lin- gen, bals en derg.; later tot verkooplokaal ingericht, z.v.a. tuintaal; naar Fraseati, — eig. meervoudsvorm van ital. frascatu = prieel, — bet oude Tttscitlum, niet ver van Rome, beroemd om zijne heerUJke ligging aan de helling van het Albaniseh gebergte; zoodat vele rijke Romeinen daar hunne villa\'s hadden. (Zie Tivolf). Frater, (l»t.), broeder, vóór drie
eeuwen de titel, waarmee men den ehi- rurgjjn, tevens barbier tier koitipagiiie,
in het leger aanduidde.
|
|||||||||||
|
HO!» FufcREK d\'AI.UAXCE.
Frederiks, (barg.), schoenen.
Frederiks h......rii schuiven,
(barg.), hooren loopen.
Fredon. (t\'r.. muz.), korte roulade,
I triller.
Frccholder, (eng.), bezitter of eige-
\' naar; bezitter van een vrjjleen of een
leengoed gedurende zijn leven of als overerflijk eigendom. In Amerika een : onafhankiyk grondeigenaar.
Frecunller, (am.), bewoner van een
vrijstaat; in de parlementaire twisten. die den opstand der Zuidelijke Staten
I voorafgingen, aanhanger der stelling, dat de slavernij tot de Staten, waar ze reeds bestond, beperkt zou blijven en in alle nieuwe Staten ZOU worden uitgesleten. Fi\'eestone-State, (am.), hnrd-of
\\ bouw steen-staat. nml. Co n neet ie ut. zoo
j genoemd naar de vele steengroeven. j die daar zijn. Ook wordt deze Staat • met zinspeling op het karakter hurer \\ bewoners Land of steady habits, land der vaste gewoonten, genoemd. Freetradei\', (e n <,\'.), voorstander van
\' den vrijen handel, zonder beschermende rechten. Fregat vogel,een tusschen de keer-
kringen verblijvende envrnvogel, met een vlucht van drie tot vijf ellen. Naar de
1 snelheid zjjner ectart aldus geheeten. FrelMchiitz, lett. vrijechutter, vol-
geus de snge een schutter, die ziidi door f een verbond met den Duivel zoogenaamde vrjjkogels verschafte; in de door L\'arl .Maria von Weber gecomponeerde opera,
i wordt deze saye behandeld.
Freres :in\\ ;ïn<--.. (fr.) (r. k.j,
ezelbrofders. Orde van Trinitnriërs, eene
in lüts door .i.an de Matlia (naar
I wien /.\\\\ ook MatïniHug heetten) en
PeÜx de Valois gestichte aan de
II. Diieëenheid (Triniteit) gewijde orde,
! die tijdens de Kruistochten de bevrijding
j van Christen-slaven bezorgde. Zij reden
op ezels (unes).
Freres d\'alllance, zie verbond**
i broeders.
|
||||||
|
FRATERHEEREN.
Fraterheeren, (r.k.), broeders ean
het genteene leven, een in de Nedcrlan,
den ontstaan godsdienstig genootschap tor vernieuwing en bevordering van het gemeenschap! jjk loven der geestelijken. Het weid in\' de 14e e-uw gesticht te Deventer door Geert G roo te of de Groot. i-\'i\'ji i w-s Gandent«ms geestlfjke
ridderorde, gesticht door den Dominicaner
monnik Bar t li olom e u s in 1233, met liet
doel. om de orde en veiligheid, die door de twisten der (iuelfen en Ghihclljjuin gestoord was, in de Ituliaanschc steden te herstellen. In Trevisn Meet\' deze orde bestaan tot in de lHe eeuw. Zij werden spottend Pratres Oaudentes,
(vrooiyke Broeders) genoemd wegens hun vrjje Opvatting van liet orde-leven. De eigenlijke naam was: Ordo milHiaeBeatae
Mariae; Dante wraakt hun weelderig leven in Inferno 23, vb. 103. I\'e;i i iimii <|noi|iic gni tin rara
est, (lat.), tetfeowlereigen broeder*ia de gunxtteldtoam. Orid., Metamopk. 1. Fratienfrage. (hgd.), de kwestie
der emancipatie van de vrouw. Fredn of 1 i\'imIji . „denkljjk alremo-
genste goddinne gheheten fera. die \\vi nu onsc sprake hieten firdi, ende vieren dve opten VI, daefa van der weken ende n\'aamen die firdendach"; gelijk, volgens de oude Holl. Divisiën Kmnyk (Leiden. 1517) fo. 44h, de Friesidie prins Hengtst aan Vortigern, der Britten koning (omstr. 446—49 n. C.) zal hebben gezegd. Deze godin eerden de Friesche vrouwen b[\\ Stavoren, en de maagden aanbaden haar als Meda. Frederlk. (barg.), voet.
Frederlk d*oi% Deensche gouden
munt, ter waarde van acht gulden Ned. Frederlk Ileiidrfk (l»e mantel
van -. In den tjjd des Actiehandels (z. ald.) schermde men veel met den .mantel
van Frederik Hendrik." Deze vorst had n.1. een plakkaat der Staten van Hol- land vernieuwd, waarhjj de koop van actiën nul werd verklaard, indien de verkooper de stukken op den dag der levering niet in zijn bezit had. Zjj, die dus in 1720 gevaar liepen, veel te ver- liezen, beriepen zich op dat plakkaat om zieh voor schilde, te dekken.
|
||||||
|
310 IIMKMU.Y-OAMK.
|
|||||||
|
KKKKES HtOVKNi.At X.
Freres pro ven van x, tot voor
korten tjjd l>at kostbaarste restaurant te Parfjs, waar diner» van fabelachtigen prijs werden gereed gemaakt, naar een voormalig klooster. Frci\'oiilMinc, bittere, ongenadige
boek!.......rdeeling; naar Preron, een
Pranscli Itelïettrist en scherp recensent,
den verklaarden vijand van Voltaire(1719 -1T7.-,).
FrcHOo, (it.i, nuiu-sehildering in
een limg van zand en kalk met water- verf uitgevoerd. Van it. al frexco versch, imnliit de kleuren moeten worden aan- Fresh starters. (The . sedert
Maart lH!tr> te New-York een .lul) van
aanzienlijke jongelieden, die ziel.....n
wedstrijd in het weldoen ten doel stelt.
Ieder lid moet op elke veertiendaagsche vergadering een geval kunnen meedeelen, waarin iiij iemand, die in ongelegenheid verkeerde, in de gelegenheid heeft gesteld er bovenop te komen, - u fresh start gegeven lieeft. Om dr <li-ï«- maanden worden de invallen, waarin de lilllp gebaat heeft, «\\< het credit van de be- trokketi Hfart*r* gebracht, en aan liet eind van het jaar wordt een zilveren eereteeken uitgereikt aan liet lid, dat de meeste ntonseheil niet sileees geholpen heeft.
Fret. zie Lahcerk:
F i-et e»\'ren. (hand.)) e©" schip uit-
rusteti of bevruchten.
Frette, (wup.), ym- Latwerk,
Freiule. sehttner 4«ttttcrliiii- ken. >T<-tt<ftU-. nchoone npitwk </<•*•
god*», ee^te\' regel van SchiJler\'s gedicht An <l; f\',endr, waarvan liet finale der negende xymphonie van Beethoven de muzikale vertolking geeft. Freintvoll mul lelilvoll, rul
vreugd* *-„ rol zoele »uwrf, d. i. verliefd, eer-Ie regel van Clanheifs lied in Goetlie\'* fymaiit, 3e bedrijf, Freiit eneli iles l.dinis. well ......ii iIiih lüin|j* ih-ii jiiniiti
l*ilii» i.i-i ille K»se. eli\' »lc ver-
hl (Hit. Srlifpi vreugde in \'t leeent zootang nog
het lampje *rhij,,t. |
|||||||
|
Plukt liet bloempje^ eer het rerhirijnt.
Algemeen bemind volkslied van l\' s-
teri (17ö:(—1H\'^7), muziek van Nagelt, het eerst opgenomen in den Gütthujer Musen-Alntanaeh van 17ÏNS.
Freya, (noordsch), de godin dei-
liefde, dochter van Njord en Skade, na Prigga, de koningin der goden, de voor- uaamsto \'Ier vrouwljjke Asen; haar broeder was Freyr (de zon), zij zelve gold voor de maan; naar haar heet de zesde dag der week Freyja-dag of Vrijdag. Freyr. (m y t h.), een der voornaamste
godheden in Scandinavië; Inj bestierde
regen en zonneschijn, verleende vrede, voorspoed, ruimen oogst en andere wei- daden: als zoon van N\'iÖrdhr, wordt hij door sommigen voor den zonnegod ge- houden; het zwjjn was hem toeyewjjd : het dezen god gewyde joelfeest viel op onzen Ker-tjjd in. FrU\'CO. (myth,), zie Freyr.
Friohoteereil, (ha rg.), stelen onder
den sihjjn \\an geld te wisselen. I\'i\'icht i. (t\'r.), ontbijt, verbastering
van het hgd. Friïhstftck voor dit ofeenig ander maal. FrlCM, (bouwk.), platte hand in ho-
rizontale richting van een hoofdgestel hij de klassieke orden, tusschen den hoofd -
balk [architt-aaf] en de comiche. In de dorische irde is de fries versierd met w ijrüjsten en metropen ; in de overige orden wordl de fries met dom-loopend hetzij in \'seliïlder-\'ot\' beeldhouwwerk ver-
sierd. FrleS, (bouwk.), het middendeel
(tusschen architraaf en kroonlijst) van de horizontale dekking van een zuilenrij. Fricilrl<*li «l*«r, Pruisisch goud-
stuk ter waarde van vijf thaler, het eerst in 171:i ge-lagen onder de regeering van Priedrich Wilhelm 1. FrlciiflIy-||Rine. (sport), vrtend-
sehapsspel van twee partijen (cricket, fóotball ete.i. waarvan de eene bepaald sterker is dan de andere, met het doel
den zwakkere te oefenen. |
|||||||
|
FRIES (DOK WEL AAN IKDEREB5, BHZ. 31 1
|
|||||||||
|
PRITBIOI8AOA
|
|||||||||
|
Frlyotlieraple, geneeswijze door
middel van lage temperatuur, bijv. hl een puil* frie/orifiqne (koudmakende put, knelput). I>e uitvinder is de Zwitser Etaoul I\'ietet. die zich reeds twintig jaar ge- leden naam verwierf met tic verdichting van zuurstof en stikstof tot vloeistoffen, en die te Berlijn een inrichting heeftom groote ruimten tot zeer lage temperaturen af te koelen. Door aansluiting aan die inrichting zal men zich misschien over eenigen tjjd, op heete zomersche dagen, zoo en zooveel BI3 koude lucht van 50 of 100= onder nul, of van nóg lagere tcm- peratuur, in huis kunnen verschaffen: alleen maar door een beetje liquide Ptctet te koopen. Frlniiilre. (fr.), (jzelmaand, vorst-
mnand, tierde maand van den Franschen republikeinsi hen almanak (\'Jl Xov.— 20 Dee.). lTit fr. frimas (ijzel). FrIkn«lel,\'>ok Irlckndelen trlk-
kedtl, gehakt vleesch ; van fr. frican- dehts, klompjes gehakt vleesch, die ge- bradeu zijn.
I i is «ii. Iromiii. Iroli. f rei!
frisrli, vroom, vroolijl; \'\'rij; zinspreuk
tier Duitselie turners.\' I-VU ïï Holl sjM-s fleeiiM<iiie.
(lat.), de hoop en het sieraad van den Friettchen bodem, bijnaam van lïudolf Agricola, geb. te iïallo in Groningen in 1441\'. toen Groningen nog Friesland heette, gest. te Heidelberg in 1485. I\'i\'iso. volgens de fabel stamvader
tier Friezen. Zoon van Adel, koning van een Jndiseh rjjk aan den Ganges, moest hij zjjn vaderland verlaten met zjjn broeders Bruno en Saxo. en vestigde zich, na veel tnnzwervens, iu 813 v. C, bij liet
Kreileibosch in Friesland. I>ezc sage is dichterlijk bearbeid tloor W. van Haren in zijn heldendicht Friao. Bruno en Saxo
zouden de stamvaders zjjn van de Bruns-
\\v ijkers en Saksers. (Vergelijk Bato). Frfaoues = moerasbewoners,anders niets.
I\'VÏI liCHiiInd, /ie Kuna Fm/F.
1 i ï 111 i i. i -:, (,;i. verhaal der lorge-
vallen van tien Noorschen held FritMof de Stoute, in het Uslandsoh, vermoedelijk in de 14e eeuw gedicht, l>jj herhaling uitgegeven en wereldberoemd geworden |
|||||||||
|
Fries, (Doe wel itnn Iedereen,
al was liet ook een —. zou volgens de overlevering boven tic lleeselpoort te Njjmegen gestaan hebben. Het spreek- woord wordt nog wel gebruikt, en stamt uit een tjjd, toen nog de felste vijandschap tusschen Hollanders, Friezen,Gelder9chen, Brabanters en Utrechtenaars heerschte. FriesoJie ruiter» hatpétstok, nok
Spaaitfchê ruiter en Spaatmehe Imlk ge- lieeten, in welks gaten houten of ijzeren lunzen, pil men ut\'pieken worden gestoken, ter versperring van ingangen van droge grachten, of om op wegen en dijken de ruin-rij tegen te houden; thans niet meer in gebruik, vervangen door palissaden. Frli\'Hflie wnpciis. T>e familiën
van <ien Frieschen adel voeren schier
allen de helft van een dubbelen zwnr- ten adelaar in een gouden veld, en om «leze concessie voeg/aam te kunnen plaat- sen deelen zij allen hun wapenschild; .Ie rechterhelft wordt dan door denade- laar ingenomen, de linkerhelft vullen zij met liun familiewapen. De overlevering der oude Fries, he schrflvers, dat Karel de Groote «leze concessie, of gunst zou verleend hebben aan al tic familiën, uit welke een of meer leden, onder uanvoe- rïng van hun opperhoofd Mnynus For- tenian deel hadden genomen aan den tocht naar Rome en de inneming de- zer stad in 809, is uit heraldiek oogpunt onhoudbaar, Omdat de wezenlijke wapens
eerst lang na Karel tien Groote ontston-
den en «Ie dubbele adelaar als zinnebeeld tles Kjjks van nog veel jonger datum is.
Keu latere krjjgs- ot\' kruistocht kan in- tusschen aan <lie familiën deze keizer- lijke concessie hebben bezorgd. FrleNcn, (barg.)i gouden gespen.
Frlfiit. (m \\ th.), naam der Noofdsche
Juno, liiesc\'h Frifftf, FriHu, Frehe. /ij. tic gemalin van Odin, wordtdikwjjls verwisseld met Freya (/.. ».). In Saksen heete zij bepaald Frfkka. hreke, dochter van Fiöi\'f/un. Verward met Frouwa (z. a.) en Fredu (z. a.). Bc>< hernister der vroti- wen en maagden en huwelijken. I i i«U)ji (n. mrth.), tic gemalin van
Odin, «Ie moeder der goden. Frljfldnrliim, de zaal voor koude
baden in een liomeinseli badhuis. |
|||||||||
|
KKJTZ DEK FlilsE.
|
312
|
|||||||||||
|
KROCWA.
|
||||||||||||
|
door de Zweedsche he werking1 van E saïa s \'
Tegnor, welke in liet Nederlandsen is overgebracht door .1. .1. L. ten Kiite. FrltK (Oer bitse -, Frederik I,
keurvorst van de Paltz, bijgenaamd de «overwinnaar," tijdgenoot van keizer Friedrich III, f 1476,
|
||||||||||||
|
vóór een legerplaats, waar de troepen
zich, tot uitrukken, verzamelen. Frontaal, een vroeger foltertuig,
bestaande in een touw met knoopen, dat om het voorhoofd (f r. front) werd aangetrokken. Frontaal (bon w k.), voorzijde
veelal het boveugedeelte van een voorge- vel of andere bouwkundige samenstelling, puntgevel hove» een spitsboogvenster. Front aalband, hoofdband gedra-
gen door (irieksche vrouwen, wordt V0QT> namelijk aangetroffen op stand deelden van godinnen : van lat. frons, voorhoofd. Ook een metalen plaat vóór het voorhoofd van «en paard, ter bescherming van her roorhoofdsbeen. l i\'ontaliJIn, (r.k.), de voorstukken
der hoogaltaren. Fronte «-;i plllfi i n. post est oc-
canto cnlvn. Cato V hi 1 o soph u s, Disticha de maribus II, 26. Van voren is de gelegenheid gelokt, van achteren kaal; nis men de gelegenheid laat vnor- hijgnan, is het te laat. Frontlsplce, (b o u w k.),driehoekige,
uit het dak vooruits|)ringende gevelbe- kroning van een gebouw, gewoonlijk met beeldhouwwerk gevuld; titelprent van een lw»ek; fr. frontispice. Fronton, (bouw k.),reiinissanee-st(jl,
gebeeldhouwde lijst op de kroonlijst. Froskepolle, kikvorsehen-eilandje,
een herberg, Vi our t. o. van Leeuwarden, door vissehers, schippers.jagers en schaat- senrijders druk bezocht, en beroemd door Prins Willem IV, die in dit huis met Onno Zwier van Haren en andere jaehtgezellen verwijlde. Frottola, (it.), lett. vrachtjes; eene
soort edeler italiaansche volksliederen, het midden houdend tusschen de kun- stige madrigalen (herdersdichten) en de zeer eenvoudige villanelle (oude herders- dansen met zang) en cllloteii (boeren- liederen) der 15e eeuw. Fronwa, (niy tb.),als Dui\'sehe godin,
hekend geworden door een omstr. 1846 te Merseburg gevonden fragment, waar zij als r\'ra > voorkomt, zuster van Folla. Haar wordt het genezen van wonden door tooverrjjmen («hu higuolen Krua) toege» geschreven. |
||||||||||||
|
Frlvollté, lijn dameshandwerkje,
randversiering, van geljjkl. fr. nietig- heid; van Int. frimlua, jjdel, onbeduidend. Fro, de zonnegod «Ier Germanen, bij
de Noren Freyr. I-\'i\'öIm-NcIioU\'u. nholen naar het
jdan van den Duitselien paodagoog Frie-
dricb Fröbel (tl852), den oprichter der zoogenaamde kindertuinen. Volgens de
Fröbel-methode worden reeds zeer kleine kinderen bezig gehouden met oordeel- kundig gekozen leerzaam speelgoed; ze moeten papier vouwen, knippen en vlech- ten, met erwten en stokjes versehillende figuren maken, en vide andere zaken. I\'i\'öhlii\'hiji in-u. sekte, die niet tot
de Doopsgezinden behoort, maar hierin met deze overeenkomt, dat ze liet dragen van wapenen ongeoorloofd acht. Ze geniet echter niet de voorrechten, welke Idj Kon. kabinetsorder van 3 Maart 186H den Doopsgezinden in Pruisen zijn toegekend. Fronde. (I.jii —, lett. de slinger;
Bpotnaam, dien Bachaumont, tjjdens de onlusten In Frankrijk, gedurende de min- derjarigheid van Lodewfjk XIV (1648— 1652), gaf aan de leden van liet purle- ment, die zich tegen het ministerie en kardinaal Mazarin verzetten; hij verge- leek hen, wegens hun kleingeestig strijden met schotschriften, liedjes en laffe uit- vallen, met straatjongens, die met den slinger steenen werpen, maar weglnopeu als de politie {Ie.* archers) komt. In den mond des volks hetee kende fraudeur spoedig „Hinke kerel"; zelfs kwamen allerlei artikelen a /(/ fromle in het huislijk leven voor. Hij de onlusten te Bordeaux (1652) verdeelden zich de fraudeurs in groots en kleine fraude; een derde partij noemde zich VOrméê, de olmenlaan, naar de plaats der samenkomst. Frondeur heeft thans de heteekenis van mopperuar, kleingeestig opposant. Front de ba n dl è re, (mi!.), lyn
|
||||||||||||
|
313
|
|||||||||||
|
FRUCTIDOR,
|
|||||||||||
|
FULOCRIET.
|
|||||||||||
|
Fructldor, vruchtenmaand, 12e i
maand van den Republikein schen kalen- | der in Frankrijk, 18 Aug.— lti Sept. Bjj deze maand kwamen vijf aanvullings- • dagen, want de eerste maand (Vendé- miaire) ving 22 Sept. aan. Van 1 a t. fructns = vrucht. I\'\'i\'im|«-s consumere natl, (lat.),
geboren om de vrucht fles velds te eten, d. i. onschuldige, eenvoudige menseheu, uit II o r. Kpist. I, 2, 27; gewoonlijk minachtend in den zin van doodvreters. De gelieele zin luidt Xos numerus sumus frttges consumere ttati (wij zijn nullen, alleen geboren om de vrucht des velds te eten); in gunstigen zin staat het oor- spronkljjk Ilias VI, 142. Bij Homerus is het alleen eene tegenstelling met de Uoden: als in de Ilias Glaukos tegen Diomeiies in \'t strijdperk treedt, zegt de laatste, die 01. niet kent, dat hij, zoo (ïl. „een der onsterfljjken zijn mocht", niet zal strijden, maar als hjj was „van der mensehen geslacht, dat zich voedt met de veldvruelit", dan zou lijj hem bestrijden en overwinnen. In de Ode is liet eene omschrijving van menseheu, meer niet. lYiili tibt slch was cln Mels-
ter wer«lcn tvlll, wie een meester (in zijn vak) teil worden, oefent zich vroeg, Uit Schiller, Teil III, 1, waar de uit- inuntcnde schutter Teil zich verheugt, dat zjjn jongens zoo vroeg gaan schieten. Friih schoppen, wijn of bier drin-
ken in den morgen, onder studenten in Duitschland gcbiuiklijk; soms duurt dat van 11 — 1 uur. Frillté, (wap.), zie Gcvrireht.
Fruits egouttés, (fr.), vruchten
in suiker, gekookt en daarna uitgelekt, om ze in doozen ot\' kistjes te verpakken, van égoulter = laten uitdruipen. I\'imiKs secs, (t\'r.t, lett. gedroogde
vruchten, Fig. iemand, wiens studiën mis- lukken. Aardigheid van de école poly- tecliniipie, te Pnrjjs, waar de zoon van een handelaar in gedroogde vruchten, hjj het vooruitzicht, dat hjj niet door zijn examen zou komen, ten antwoord gat": „je serai dans les fruita secs comme mon père". Frnstra cnm mort e pujfiia-
tur, (liit-)i rergeefs is V den dood te bekampen. |
Fuchsia, bloem, het eerst door Plu-
mier beschreven, die ze zoo noemde ter eere van Leonard Fuchs (1501-1565) een der vaderen van de plantenkunde, die ze in 1542 naar Europa bracht. Meestal verhaspeld in foks\'ut. Fmlgc, (eng.), of Mr. Fndge, een
onbetrouwbaar verteller ol\' berichtgever. Naar den uitroep Fudge (larie), die de heer Burehell herhaaldelijk laat hooren op de hluffenjen der twee zoogenaamde groote dames uit de stad, op bezoek bjj den Vicar of Wnketield in Goldsmith\'s roman. Fucro, (sp.), gereehtsplaats; m.v.
Fnéros, verzameling van wetten, in be- paalde steden ot\'landschappen van kracht, privilegiën, inzonderheid in de Baskisehe provinciën ; (waartoe ook behoort vrijdom van belastingen). Van lat. forum. Fujjere cnm Heet, ne qnaei\'e
[Item, (lat.), zoek den strijd niet, wan-
neer gij hem kunt vermijden. Fuglt ïrreparabllc tempus, de
tijd vliegt onherstelbaar heen, Verg.,
Aeneis III 384. Fuif, (stud.), jolige partjj, prettige
avond, van lat. foveo, warmen, verk\\vik- ken. Fulimis 1\'i\'«i:*i. (1 a t.), wij Trojanen
zijn er geweest; woorden van een Tro- jaan na Troje\'s val, het is met ons ge- daan. Uit Verg., Aeneis II, 325. Fuiven, (stud.), feestvieren, ontha-
len, vrijhouden, aanbieden. Fult II in mi. (lat.), Vergilius,
Aene;s II, 325, I/ium is er geweest, woorden van een Trojaan na Troje\'s val. Het is gedaan met de zaak. Fiilchuert, (barg.), haan.
Fnlj|urlct, zoogenaamde bliksem-
buis, donderbeitel, zjjnde een buisvormige opeenhooping van kwaitskorrels, door den bliksem half gesmolten, die in sommige oorden aan de helling van heuvels vaak loodrecht in het zand staan. Van fulgitr (lat.) bliksem. Fiiluiirlct, ontplofbare stof, die geen
warmte noch rook ontwikkelt en niet aanslaat, in 1893 uitgevonden uoor Ra- |
||||||||||
|
814
|
|||||||||||||||
|
F UMI.
|
|||||||||||||||
|
FUSTAQE.
|
|||||||||||||||
|
oul Pietet, ZwitBerBoh ingenieur. Kan
in drie verschil lende graden van sterkt*1 worden vervaardigd; de /wakste voor oorlogswapenen, de beide andere voor technische doeleinden. Deze stof heeft dit vooruit hoven dynamiet, dat het naar omstandigheden gewijzigd, o. a. voor ge- weren gebruikt, zonder gevaar vervoerd en moeilijker gefabriceerd ksin worden. Om het te maken, zijn bjjzondere toestel- len noodig, die men zich zoo maar niet onopgemerkt aanschaft, liet ontploft niet door schokken, maar alleen bij een zeer hoogen warmtegraad. Fiiml, (it.), lett. vookvoortbrengselen,
eigenaardige soort van teekeningen, ver- kregen door de onderzijde van een tafel boni boven de lamp te berooken, daar met een stift figuren in te trekken, en daarvan afdrukken te maken, liet enkv, fttmo = rook, damp. Fiimlsterle, (toon.), pikante fan-
tasie, die de zinnen streelt en den laeh- lust opwekt. Kigenlijk de handeling of het middel van een fumixte (rookverdrij- ver). Zelfs in de dolste klucht, in de grootste fumisferte, moeten de tooneel- spelers den grootsten ei\'nst bewaren. Fuoco. (i t.), vuur. Cuii fuoco (in u z.)
met vuur. Furbeh\'s, prachtige bef/mafplaatxen
van de Btichters der vijftien keizerlijke moskeeën en tempels te Konstnntinopel. Ze omringen die moskeeën. Furcae (of Fiivculac) ctuuli-
n we, Caudijnsche vorken, f r. fourcfiea
catidineft; bergengte in Italië tussehen Caudium «mi Beneventum, alwaar in !121 v. C. de Konieinsehe legioenen in den oorlog tegen de Samnieten tot een aller- seliandeljjkst verdrag genoodzaakt wer- den ; vandaar, eene plaats, waar iemands eer, goede naam, gevaar loopt. Furehtlos initl trcii, (hgd.), on-
bevreeitd en trouw, spreuk van Wur- temberg. Fni\'lii Franccsc, (it.l, Fransche
furie, komt het eerst voor bij Antonius de Arena (f 1"»44) Ad cotnpagnones, deukljjk naar de furur tentamens — DuitBche furie bij LucanuB (f (*5 j. v. C), PharsaVa 1, 2,5, 6. OokPetraroa (f 1374) Canzone \'i vs. 58, spreekt van tedesco furor. |
|||||||||||||||
|
Furiae, (myth.), wraakgodinnen, die
ver van goden en menschen in den Ere- bus wonen, met onverzoenlijke gestreng- lieiil de heiligste rechten, niet name van ouders, broeders, gnstvrienden, smeeke- lingen wreken en de met vloek beladen zondaars tot na den dood met helsche folteringen vervolgen. In het gr. heften zij Erinttes (z. ald.). I\'iiii;i ui. vlugge Boheemsche dans
met afwisselende maat. Fui*ic, (myth.), wraakgodin. Zie by
| Eumeniden. Vandaar, woedende vrouw, ] ook helsche furie, van lat. furo(furere) | = razen, woeden, tieren. (EiiHclsche —, oproer der (roe-
|
|||||||||||||||
|
10127380
|
|||||||||||||||
|
pen onder Marlborough wegens niet be-
tuling der soldij. — (Fl\'Rllsche -, de mislukte ann-
slag van Anjou op Antwerpen in Ja- nuari lóSIS. — S»n.aiisclie —, te Antwerpen
I 4 Nov. 1876, Haarlem onder Don Frederik j Juli \'73, Naarden onder Komero Dee. \'72, ; Oudewater onder Hiërges Augs. \'75 en j Zutfen onder Alva zelven Oct. \'72. FuHën van de Guillotine,
(0e - zoogenaamde tricoteuxes, vrou-
: wen, die met de breikous in de hand de vergaderingen der conventie bewoonden
i en de leden aanmoedigden in hun ver- [ wjjzen naar de Guillotine. Fusee, (wap.), zie üpifsruit.
Fuseller, soldaat bij het O. en W.
Indisch leger, eig. geweerdragnr, van fr. fuAÏl = geweer. Fusie vermenging, waardoor ver-
! Bchillende bestanddeelen één geheel uit- | maken; •/,• io bijv. fusie van de verschillende ; takken der Bourbons; fwiie-imnisterie, \'. waarin leden van verschillende richtingen i zitting hebben. Flislck, (Zeeuwscli-Vlaaiideren) ije-
• weer, verbastoring van \'t Fr. fusil, in | 1880 beschimpten do Zeeuwen de Bel* ! gische yardes-r.tviqueti als: t/arde fitsieke. ! Fusll, (wap.), zie Vnitishuj,
FllstaflC, (h a ml,), vaten, kisten enz.,
: waarin de goederen verzonden worden. |
|||||||||||||||
|
BIS
|
|||||||||||
|
FÜSTASEI.I.A.
|
FYRHAR.
|
||||||||||
|
Fiistanella, Albaneesch hemd, dat ]
tot over «Ie knieën gaat en dan niet door overkleeren wordt bedekt. Vnn (turksoh) fystan = vrouwenrok. KiiNtO of Fftt*, (w ii p.), met een lade |
(vuurwitpens) ot\' een schaft (pijlen*. Zie Gestamd (hoornen). I
Kust i. (hand.), proeentsjrewijze af-
trekking vnn gewicht ten voordeele van j ilen konper voor de onbruikbare deelen der v.\'ikoeiite waar; tlians veelal refactie geheeten. |
|||||||||||
|
I\'ii st i;i ii. (en g.), bombazijn; Fustiati
au ape, trjjp. van Bp. fttxttati, nlge- meene term voor gekeperde stof. Fut, (Bou wk.), schacht of sehnt\'t van
eene zuil, het gedeelte tussehen het voet- stuk {basis) en het kapiteel. Fylot, (wap.), een kruis, waarvan
alle armen in dezelfde richting reehthoe- kig zjjn omgezet, in. a. w. waarvan de armen eindigen in halve krukhoofden. Fyrhur. zie Oere.
|
|||||||||||
|
o
|
|||||||||||
|
HABBATHA.
Oaaper, (1> a rg,), mond.
(>;i;is. fijn en doorschijnend weefsel
van zijde of paren, ook van poud-. zilver- of ijzerdraad. Van fr. yaze, naar de stad Gaza in Palestina. Gaba*gaba, bruin en peel pewor-
den lihtdere.n van den Sayopahn. Ze vormen den wand (de omwending) der woninpen van de Anihoneezen boven de muren. Gabaar of Gabare, plat, nijd
schip niet zeilen en riemen, op de Fran- Bohe rivieren in gebruik lijj het lossen en oproeren van poederen uit schepen, die te prooten dieppanp hebben om verder te vuren: hij ons vlet of lichter. Gabah. (inal.), rijst, van hetstroo,
maar DOg niet van den bolster ontdaan;
ook zaairijst. Gabbatha, plaats vóór het Keeht-
liuis of het paleis van Pilutuste .leruza- lem, vanwaar deze over Jezus vonnis heeft geveld. N. Test. Urieksclie vorm van eliald. Giüta, liebr. Gibbétón, /.. v. a. helling, hoogte, heuvel. Uit het Joh. 1!* vs. 13 bjjpevoegde Lithostrt\'dos (z. a.) bl[jkt, dat \'t eene hoopte is geweest, met steenen bevloerd, of oorspronklijk met steennehtipen bodem. |
|||||||||||
|
G, (hand.), op Franselie munten
Poifïers en mt\'t een leeuwtje tiinïve, op : Oostenrjjksehe Kagg-ljfinija, in Hongarije, ! Cmtzburg en Jlngo Bouwt, op Pruisische j Glatz of Stettin; op kocrsnoteerin<ren geld of gevraagd. G, (k.m.a.), Genie voor <>.-liu!ië.
fir.fi).,Goh verneur-Generaaf (vanNed.-
Indië). G. H. V. Ij., op Ned. munten Groot-
Hertotj run Lit.rembarrf. G. I. T. V., Gloriam Imitamur Teu- \\
tlenfes Virtittem, (Wij bejagen roem als i
wy naar deugd streven). Zinspreuk van \'
eene vereenipiny te Amsterdam, ter be- :
|
|||||||||||
|
oefening iler uiterljjke we
|
61
|
lsprekendheid. \'
|
|||||||||
|
G. SI., Gouvernements-marine,
G. O. SI.. (enp.). Grand Old Man,
de fjroote oude man, n.1. Gladstone. Door
tegenstanders wordt Ü. O. SI. vertolkt met Grand Old Miuldfer (de <*roote oude modderaar); zijn scheldnaam luidt Einpty OM Windboy. Ga, in Minnerts-pu, en/. = dorp |
van fr. gea, Gaales (Om — maken, (ba rg.), |
om hals brengen.
|
|||||||||||
|
317
|
|||||||||||
|
OAI-WKKAJON\'.
|
|||||||||||
|
O AU BK
|
|||||||||||
|
Gabbe, van n.j hebr. gabbai meer- !
vond: gabbo-ïm. beheerder, bestuurder. Gabber, of flabbert (ba rg.>, »ietfe- i
gevangene, kameraad. Gn bbromn ssa. plastische massa ;
waarvan de voornaamste bestanddeelen | uit speksteen en klei bestaan. Ze is na \' gebakken tt\' zijn zeer hard en dient voor vazen, bustes, enz. Gabelle, (t\'r.), osaks. {pa/ei, oorapron-
kelijk elke soort van belasting, later be-
lasting op bet zout, in Frankrijk afge- ; schaft in 1790 doch in 1806 weder her- steld. Ironisch de Fransche Suli.tr/iewet geheeten, naar lat. aal = zout. <.:t In -ll«>i i o. pachter van een adel-
fijk grondeigenaar (principe) op Sicilië. Zulk \'\'fit pachter beeft dikwijls een sot- togai>effat(t)<>, onderpachter, die hem ,met de noodige verhooging, de pachtsom moet opbrengen, welke bij zelf\' aan den grond- elgenaar schuldig is. Gabelgberaer-systeeni, meest
verbreid stelsel van stenographie, naar Franz Xaver Gubelsberger te Müncbeu, 1789 • • 1S49. <-;i Imii tl. marine-vaartuig. Gabordè
(t\'r. meerv.). = gaarboordcti, zandstroo- ken tegen de kiel. Gabrlel (heb.), = de macht Gods,
de engel van de straffende band (iods, beschermengel Israëls, gestalte van vuur. i*n li rl e I. (b e b r.), de engel des doods,
de vorst van vuur en donder; 2e. Bij de Mohammedanen de eerste der vier begunstigde engelen en de geest der waarheid; 3e. in de BUddeleeawsohe letteren de tweede der zeven engelen voor Gods troon; 4e. bij Hilton net hoofd der engelenvacht bij bet paradijs. Zie ook Aartsengelen. Gabrielle (La belle. Gabrielle
(TErtréeSf hertogin de Beaufort, sedert 1Ö90 minnares van Hendrik IV. Gaeliamlai, (b e b r.), meervoud van
gaeham = wijs, de wijzen, de klassieke geleerden Uniël\'s, die ,),. traditie be- uet\'eiideii en overbraebten. i- ii il it;i n ii in 1 ti ui in. oud-Ro-
mei&sche benaming van de Straat van Gibraltar, Naar Gtadea of Cadix, zie by Hercules, |
|||||||||||
|
Gadjah, (mal.), olifant.
<«» lljo, i| iiiUjo. «ju ilsji. zie Gids.
Ook noem(d)eu de Zigeuners de boeren en dorpsherbergiers, die voor hen ge- stolen goed bewaarden, aadsfO. Gacllach, taal van Schotland en
Ierland tot den CelHschen taaistam be- boorende. Gaffel, (wap.), een der herauts-stnk-
ken, gevormd door de bovenste helften van een fxtnd en een baar en de onderste bel ft van een paal, vereenigd tot een Y-vormige figuur. <i:i Hel«ijvw ij-i. (wap.), geplaatst
ouder boeken van 120" (drie stukken): verdeeld dooi- een pi Hel lijn in drie kwar- tieren. Gaga, (fr.), syn. giUenx, een zwak,
een krankzinnig, een zeer dom menseb, met wien men alles kan doen, die geen weerstandsvermogen beeft; naar fr. guga zaehte koek. Van daar ook gaga of fuu- teuil de gaga als naam voor een luier~ stoel. Gup, (mal.), droog udit of rijst-
veld. In Dejook. Gauate of git, (x. a.), eene aardpek-
achtlge bruinkoolsoort met schelpachtlge breuk en pikzwarte kleur; laat zicb be- werken op de draaibank, polijsten. Voor de namaak van gitten sieradiën bedient men zieb van zwarte glassoorten, ebo- niet (z. a.) en derg. Gaye, (mar.), handgeld, soldij, enz.
voor matrozen, van it. agyio = pand: jaargeld der leden van tooneel- en opera- gezelschappen. Gillireiid l>i•aeheiialft (Ia —
haNt da die Alllcb der fronnnea DeukaH inii\' verwandelt, In gistend drakenbloed hebt gij mij de nielk
der vrome denkwijze veranderd. Sehil- ler, Wilhelm Teil IV. 8. Ongetwijfeld heeft Schiller bjj het sebr|jven dezer woorden aan Lady Maebeth gedacht (Macbeth l. 5.), die van bet gemoed van baren man zegt, dat bet is „too full o\' the milk of liuinan kindness." Gal-wckaioia, (hebr.), de luid
uit-tc-roepen beginwoorden van een He- breeuwseb sineek-gebed. Vandaargai-tce- kajom-ach reen wen, Joodseh-Duitsche uit- drukking voor luid ach en wee roepen. |
|||||||||||
|
318
|
|||||||||||
|
(iAEA.
|
|||||||||||
|
GALERIJ.
|
|||||||||||
|
Oneii. (gr, myth.), de Aardea.\\sgo-
«lin en wekster der menseden, «Ie Tellus lier Romeinen. Gal-gal, lange bamboestok, die, als
onze vischhengels, verlengd kan worden, np de Banda-eilanden gebruikt om de mus* kaatnoten af te stooten, te dien einde zit aan den top een soort kleine vork: <-;i il hi rilc i\' i oude Fransohedans,
ook romanesca geheeten, Hink en vmoljjk, ilenkeljjk van ItaliaanBChen oorsprong, daar de naam aan Itomagmt doet den-
ken, liet s]irw. den Spaauschen galiard dansen, (Amst.) beteekent: gegeeseld worden. Gajes, (ba rg.), dienders.
Gajcw, (il. hebr.), schuldig, inliet
bizonder, geld schuldig. Ga}llll, (hebr.), leven.
Gal. (wap.), zie Naakt (paarden).
tóibi (In -, (sp.), M feestkleed ij;
van Gala = liofkleed. Hu luiign ii. (mal.), heuveltje, dijkje.
Galante si Ijl. (muz.), de vrjje stjjl
in de 18e eeuw. niet streng aan een bepaald getal reale stemmen gebonden; de klaviersonaten van i\'b. C. Bach belmoren er o. a. toe. Galante ziekten, tmgesteldheden,
die de gevolgen zijn van ontucht; van
galanterie (z. «.) Gnlmiterfe, oorspronklfjk botljjk-
lieid of\' smaakvolle beleefillieid jegens het sehoone geslacht: later de ge- veinsde hulde aan de vrouwen gebracht door hen. die zieh bij deze aangenaam zoeken te maken zonder een duurzame verbintenis te beoogen ; nog later : vnlscb- heid, dekmantel dei1 grootste losbandig*
heid. Galantcrlewaren, (b a n d.), de
artikelen van weelde, die tot opschik of mitde \'Henen, uitgezonderd die, welke hij de el verkocht worden. Galimtlne, (fr.), oorspronkelijk een
gerold speenvarken, thans ook gelardeerd gehakt, d. i. gehakt (rund- of kalfs-) vleeseb, met stukjes spek (lord) en truf- tels doorkneed. |
|||||||||||
|
Galaten, (gr. myth.),zeenimf,doch*
ter van Nereus en Doris, verliefd op
\' Aeis of Akis. Titelrol van Elandei\'s opera „Aeïs en Gulateu". Fig, een schoon meisje. Galchocs, in. hebr.), christelijke
! (vaak ook inliet algemeen niet-Joodsche) letterkunde en wetenschap. Galatle, zie tlallograeeia.
Galei, (\\va p.), een ouderwetsch schip, dat door riemen werd voortbewogen; de «raten voor de riemen zjjn soms omboord van een ander émail. i Galeitlache aderlating, een tot nauw worden s toe gedrevene aderlating. i Naar (ialenus (z. u.). Galenns (Clnncllns, geb. 131 n.
1 C. te Pergamus, studeerde iu zijne vader- stad, te Smvrnu, Corinthe en Alexandrië in de geneeskunde, en werd een van de \\ beroemdste geneesheeren der oudheid. ! Naam voor een geneesheer in \'t algemeen : Dat Galcnus opes, .lustinianus honores. Paupertatem Aristoteles. Geneeskunde geeft goud. rechtsgeleerd» I beid eer, onderwijs armoede. GaleniiR zefft .,Xecn*\\ lIrppo-
ri ;i tis ,,Jiiv, de geleerden (dokters)
| zijn het niet eens. Naar (i a 1 e n us (z.a.),
\' ontleend aan de Folies amoureuses van
Regnard.
.,GaIere (qac «llalile allalt-11
faire tlanscette — "**) Vit Les Four-
• herhs de Scaptn van Molière (II. 11), in
! 1071 voor het eerst opgevoerd. Üéfonte
richt die vraag bjj herhaling tot Seapin,
die, om bem geld af te persen, den eersten
tracht diets te maken, dat zijn zoon op
j een galei wordt gevangen gehouden, door
een Turk, die losgeld verlangt. Niet alleen
het denkbeeld, zelfs de woorden zjjn echter
\\ schier letterlijk ontleend nan Le Pedant
\\ jota\', comedie van Cyrano de Bergerac
j (II, 4), in 1654 voor net eerst opgevoerd.
; Molières woorden worden gewoonlijk ge-
bezigd in den zin van: Wat had hij er
i mede te maken f Waarom heeft hij zijnen
i neus in dai wespennest gestoken?
<-;i li-i\'ij, overdekte wandelbaan aan
| ééne zjjde open, ook lange en smalle j zaal van een paleis; daar deze veel voor ; het ophangen van schilderyen gebruikt |
|||||||||||
|
(.JAI.I.A,
|
|||||||||||
|
worden, ging <le naam over op elke vor-
steljjke sein ld erij-verzamel ing. Van hier weder yalrrij-irfr^en, de praehtwerken, waarin de schilderijen van beroemde ver- zamelingen in kopergravuren werden ge- j reproducctird. Gaigelapper», Bpotnaam voor de j
bewoners van Leeuwarden, Galgemaal, (stud.), de afscheids-
partij, die de gepromoveerde geeft en waarmee hij van het studentenleven af- sclieid neemt; van geljjkl. </. —, het laatste inaal, dat een tot de galg ver- | oordeelde nuttigde, hetwelk, volgens het \\ oude gebruik, uit de spijzen zijner keuze bestond en waarbij, naar men beweert, j vaak ook de rechters en geestelijken mede \' aanzaten, terwijl allen veelal in taamljjk opgewonden stemming dendisch verlieten. \' inn I(|i-mIimiiioi-. korte, zinrijke ge-
zegden van goedaardigen of bitteren aard, ! door of omtrent menseden, die aan den ! lijve gestraft worden, bepaaldelijk galgen* j humor geheeten, omdat de galg weleer het gewone strafwerktuig voor ter dood , veroordeelden was. Ken voorbeeld er van i zie bij Feldbiachof. Overdrachtelijk: al i te cynische humor. GalMenfong. lett. iomj of kind der :
galg; Viaamscbe volksnaam voor de al- j ruinplant (mandragora), welke zich naar j het (iermaanaehe volksgeloof uit het | zaad of de urine van den gehangen dief ontwikkelde, en, met behoedzaamheid en ; inachtneming van zekere regelen uitge- \'• drukt, haar bezitter geluk aanbracht en [ de kracht bezat om \'t verborgene te ont- i dekken en de toekomst te openbaren, i Zie Alruinmannetjef>t Gitluczaffers, Bpotnaam voor de !
inwoners van Zaandam. In 1678 vond \\ men daar eene galg met vier lijken, i doorgezaagd, op den grond liggen. Gil li«- t-.;i. i h e b r.1, sc/torn-nitlrek- \'
hing (z. a.) de naam der Israël, ceremo*
nie, die bij verbintenis, ontbinding en overgang plaats had; vgl. lïuth 4 v. 7, 8. <i ii 1 ï Ier rs, schimpnanni aan de eerste Christenen gegeven, dewjjl (ialilea Jezus\' woonplaats was, zjjne eerste discipelen en belijders (ialileërs waren, en de <_ia- lileërs zich van de .Judeërs ondersclieid- den door een pletteren tongval. Oalifea = omtrek, gebied (hehr. yalil). |
Gallmafre, zie Bouffóu.
Gallardje, (zie Oailfarde), in Xoord-
|
||||||||||
|
B5C
|
|||||||||||
|
olland (X. O. deel) een jongelui-par-
tyt.je met sang en dans. Galjas, ital. yaleazza, een soort
van groote yabi op de Middel), zee in gebruik, heeft riemen zoowel als zeilen (drie masten) en voert een paar stukken gesehut. Galjoen, (w a p.), een ouderwetsch
Schip, dat door drie rijen riemen, boven el- kaar werd voortbewogen; het schip heeft geen tuig, doch meestal voor en achter- een gevechtstorentje. Galjoen, (mar.), êcheejfflneb, snuit
van een zeeschip. Ken galjoen met een borstbeeld er op of er aan heet eng. butithead) beeldgaljoen, (h g d. Bildga- lion), fiyurehead; een galjoen met meer
liguren famihjhead. Hoog-opgeboeid vaar- tuig, waarmee de Spanjaarden op \\Vest- Indië varen; van m. lat. galto en dit van ijulfit = galei. Gnljoeil-kapteln, (mar.), spot-
naain voor den schepeling, belast met het schoonhouden van het geheim gemak aan boord. Zie Fokkehals. Galjoot, koopvaardijschip met een
mast en eenige kleine stukken : van nilat. yaliota, verkleinwoord van yaien = galei. Gn M (Systeem van . het stel-
sel of de xclwMleer van den Weener geneeskundige Kranz Joseph Gall 1758— 182S, schrijver van „Anatomie et physio- logie du agstème neroeux en général et du arveuit en particulier". Volgens hem kan men door betasting van het hoofd en van de hersenkas den innerlijken ge- moeds- en zielstoestand van een inensch leeren kennen, daar de uitwendige hoofd. deelen en \'deeltjes overeen kwamen niet de innerlijke eigenschappen. Gnllti, (n. hebr.), br»»dfa>ek\\ fijn.
brood; ook, het stukje deeg, «lat (Xum. XV : \'21») afgezonderd moest worden. Van- daar: ngalfa >n-»teny" het afzonderen van dit stukje deeg, en yulht in het bizon- der het Sabbathnrood, waaraan deze plicht vervuld is. Hebr. cltaila, van i:/ni/i!(h\\\\ heeft doorboord); nog tegenwoordig door- boren de Arabieren en Joden hunne of- ferkoeken. |
|||||||||||
|
320
|
||||||||||
|
GALLAS.
|
||||||||||
|
OAI.üN.
|
||||||||||
|
Gallas, (e n g.), gewerkte Jacqu-
ardBtof. CiallcjfO (sp. port.), bewonervan de
Spaansehe provincie Galtciè\'. De Gallego 8 gaan veelal naar de groote steden van Portugal en ook naar die van Spanje om daar harden, zware» arbeid te verrichten, liet zijn de Auvei\'gmits van het Iberisch Schiereiland, vandaar, dat gallego syno- niem is met sjouwer, en ook, om zijn eerlijkheid en soberheid, met een model werkman van lageren stand. Gnlllcaniischc Kerk, de R. kerk
in Frankrijk. Met verschil tiissehen deze en de R. K. kerk in liet algemeen is niet gelegen in de leer ot\' de kerkeljjke gebruiken, maai\' alleen in een zekere nationale zelfstandigheid der kerk in Frankryk tegenover den Paus. i\'U llïrt\'s. Keltische volksstam, oor-
spnmkeljjk tusschen den Rijn en de Garonne; een deel van ben ging naar bet tegenwoordige Frankrijk, dat van- daar door de Romeinen Gallia transalpi- na (tiallie\'-over-de-Alpeu) genoemd werd, in tegenstelling met Gallia Cisalplna Gallië aan «leze zijde der Alpen (Boven- Italië), liij de Grieken bekend als Keltai, bij de Romeinen nis Galli = krijgslieden, naar den ooi logski-eet (g r. galatai). Dieli- terlijk ot\' spottend worden de Fninselien nog wel eens Galliërs genaamd. Galllf ,(»• 1\' e b r. en a r a b.), slacht mes.
Gallimttthlas,o«c*nA:ramery,naar
een rechtsgeding over een haan van zekeren Matthias, waarbij de pleitbe- zorger de woorden gallus Matthias (de haan van Matthias) bij vergissing meer- malen verwisseld zou hebben met galli Matthias (Matthias van den liaan) en hierdoor onverstaanbaar werd; fr. gali- Di at las. Galllo, (Een —, iemand, die on-
aandoenlijk is tegenover dingen, welke toch wjjdstrek kende gevolgen kunnen hebben; inzonderheid in godsdienstige aangelegenheden. Handel. 18 v. 17: „Gallio (stadhouder van Achaje) trok zich f/een van deze. dingen uctn". Gallische haan, spotnunm voor
Fransehe opgeblazenheid (zie Galliërs), vooreerst met het oog op liet F\'raiische roem-bewustzjjn, dat snel zich verheft, |
||||||||||
|
I zooals een haan in woede z|ju kam
j opheft, en vervolgens als zinspeling op
j het Lat. woord gallus, dat beteekent
j 1° haan, 2<> Galliër,
Galllsceren, methode om den most
| van onrijpe en dus suikeranue druiven | door toevoeging van suiker aanmerklijk ! te verbeteren; van Heinrieh L, L. j Gall, die deze methode in 1828 bekend maakte. Galaeth (n. hebr.), (spr. galvet),
\\ ballingschap, verbanning.
Gnllogroecla, dubbelnaam van
I Galatië (in Kloin-Azië); ook Galutiah;
i Hellqnis, Grieksch of Aziatisch Gallië
; geheeten. Voormaals deel van het oude
j Phrygië, ontving het deze benaming van
eeno Gallisch-Germaansclio volksineuigte,
die van de boorden van Moezel-en Ryn
naar het Oosten van Kuropa getrokken,
Xiomedas i, koning van Bittynië, (egen
Antioehus Soter ter hulpe traden, en
| door dezen in 275 v. C. geslagen zyn
i en vervolgens met do I\'hrygiërs ineenge-
\' smolten, /ie Sater.
Gallomanie, overdreven inyeno~
j menheid met alles, wat Frankrijk op- \' levert, Inzonderheid met de Fransene taal | en zeden. Ze heerselite zeer sterk in Duitschland in de dagen van Frederik
j den Groote, en in ons vaderland in den tijd der Bataafsche republiek.
Gallon, Engelsehe inhoudsmaat voor
! vaste lichamen = 4,r>4il4r>8 L. Ze vindt ! een plaats in de volgende Schaal.: 1 quarter a \'_\' cooms ïi 4 bushels o. 4
> peks a 2 gallons a 2 pottles a 2 quarts a 2 pints a 4 gills.
Voor vloeistoffen: 1 tun — \'1 pipes of buttsti 2 Jlogsheads
j a. 0;i gallon\' a 4 quarts a 2 piuts a 4 gills. Ook is 1 tun = \'6 puncheons a 2
I tierces en 1 pipe = n runlets. Gallach, (n. h e b r.), die de tonsuur
of geschoren plek draagt (van hebr.
\' galach = scheren), als bjj den r.-kath- ] geestelijke. Galon, distinctief der militairen; bij
di\' onderofficieren geel, bjj de officieren
goud.
|
||||||||||
|
«21
|
|||||||||||
|
OALOS ENZ.
|
|||||||||||
|
GA MM EK.
|
|||||||||||
|
(mrIoii (qiiaiid on prend dn —
on ti\'en snnvaft trop prendre, parodie op een regel van Roland tra*
yèdie Igrii/tie van (^ u i n a u 11, muziek van Lulli (II, T), in 1688 voorliet eerst opgevoerd, waar echter het woord awiiir de plaats van galon Inneemt Toch wordt de volzin altjjd in den eerstgenoem- d>\'ii vorm aangehaald, om aan te duiden, •dat iranneer men zich omwaai wet titels enz. vooral valsche, stuif i-t, wen niet halverwege behoeft te Wijven staan. Galoosclioes, (n. hebr.), zn-akte,
onmacht^ bezwijming. Galop of galoppade, rondedans,
vlug, springend in V. maat. Galstlu;, (trans v,), rans, ga/sterig,
bijv. galsng varkspek.
Galvanlame, (nat.), onderdeel der
natuurkundige wetenschap; zoogeheeten naar Lonis Gal van j van Bologna, die hij gevilde kikvorsellen, die hij een
electriseermaehine geplaatst waren, het eerst de later naar hem genoemde na- tuui\'krat\'ht waarnam, in «ie werking of strooming, opgewekt door de aanraking van twee verschillende metalen. Galvniioincter, (nat.), instrument
tot het aantoonen van de aanwezigheid van electtischi\' stroomen.
Gamache-dienst, militaire-dienst
in vredestijd, in zooverre daarbij met kleingeestige gestrengheid op uiterlijke zaken wordt gelet. Van gamache = slobkous. GamalIPl (Hl] heelt aan de
voeten van gezeten, hij heeft eenc uitstekende opleiding genotm; naar
< i a m a 1 i 81, den beroemden liabbi en
PauJus\' leermeester. (Handel. XXII :3 en line. X : :*9). Cambe, zie Viola di Oamba.
Gaiiibefttemmeii, (muz.), open
tongtoerken in liet orgel, alle registers, die namen van strijkinstrumenten dragen violino, viola, violoncello, viohne, con- tiahasso, oitintviola, gambette, e.a. Gambiet, mi misleidende zet in het
sehaakspel door middel van een voor den raadsheer staanden pion of looper, den gambietlooper.
|
Gambrllina. zie Camlirinn;.
Game. spel ook: de punt die in
1 \'t „lawn-teiinisspel" op 41) volgt. (Men telt nml. 15 — 80, 40 en game). Camel ol Kanill, (ïn i \\*),groote *oh
I daten-retkefel.
Gamelan, (niet gametangi (ind.)
spr. niet f\'r, gu: gaani hm: Oost-Indiseh orkest, stel Javaansohe Instrumenten.
tinmeMenhorden,! tettshorden aan
I boord of in de Kazerne. F r. gamelle =
houten of blikken etensbak. Vanhier man- ger a la g. = aan den bak schaften, il. i. zich met zeer alledaagschen kost behelpen; êtn a la g. = zieh met soldatenkost moeten tevreden stellen (we- gens schuld). ti:i inellc, gemeenschappelijke tafel
der zeeothcieren aan boord. Gamliio (nhbr.), hitte.
| Hu ui i lis ij o ld. joMjensyeld, van
I werklieden in glnsblazerjjen; niet van
! gamin, kwajongen maar van ligd. ge- meine, vroeger in tegenstelling tot gtntiU homme vervier (een blazer) gebezigd ter i aanduiding van den helper (aide). Zulk , een is dan ook niet zelden 80 of 40 jaar ! oud. Ook de naam van den oven Stra- i ckoiif is eene verbastering van het hgd. | Streek» feu. Gamle Norye, lett. het oude Xoor-
i wegen, volkslied in Noorwegen, gezongen
I door degenen, die de oude muatschappjj
willen blijven handhaven, en in stand
gehouden wenschen te zien. Het tegen-
; beeld dus van de Marsei/laise.
(iammii (It. muz.), benaming van
I het oude toonstrisel, naar de Grieksche u of gamma, fr. gamtne (thans toon- \'. ladder, loonschaal) omdat het met de g begon: door Odo van Clugny (f 942) inge- ! voerd, sedert Guido van Arezzo (omstr. I 103tï> tot de 14e eeuw de diepste toon, en ! daarnaar werd de toonsohaai (skaia) ge-
noeind, later de toonladder eveneens.
Gammel, ( X. II o 11.), oud, versleten:
(Friesl.) onystehl, ook gammel\'ig. Vgl. angelsaks, mimof, o u d - X o o r s o h gamaf = oud. Gammer, (n.hehr.), (hebr. ga mor
I ezel; vooral in den zin van domoor. |
||||||||||
|
322
|
|||||||||||
|
GAMMER,
|
|||||||||||
|
O AKS,
|
|||||||||||
|
Gaininer, (toon.), toejuiching run
Iets, wat de n ritsten helijk vanden.
Gainna bus, (transv.), Gamnabas,
ook Aschbes. Lage struik met sappige loten /onder hinderen; wordt verbrand, en de asch dient als loog. <-ii moscliïui. m h e li r.),zieGomesch.
(ian-Kdcn, (hebr.), of hof Eden
(zie boven, Eden)] symbolisch als naam voor „tiet oord der eeuwige gel ul-zal ig- heid", in tegenoverstelling van Gehin- iiom of Geinem (z.a.). <>:i n:i <-li«-. (Ir.), oude babbelaar, o.a.
als père ganache, ot\' père dindon, d. i. ren dwaze, lichtgeloovige grijsaard. Ook naam voor een stoel op lagepoolen, zeer geschikt voor een ouden man; van o. l"r. (/attaché, kakebeen. Oh 11 lic eken, Duitsche benaming
voor zydelingsehe ophoopingen van steen- blokken bij de gletschers. Zie Moraitten, Gh nelaen ol Gaiielon. vanMainz,
stiefvader van Roeland (/.ie Orlando),
die uit valsi\'lilieid Karel den Q-roote den raad gaf, om dezen zijn paladijn tot ste- dehouder en bewaker van Spanje aan- testellen, opdat hij voor de overmacht van Marsili, dor Mooren koning, bezwijken zou. Zie Hoelant. Ganf of aaniief, dief. Van hebr.
\'jannab. Ook snaak, snuiter. Gaaien, (barg.), stelen, zie Ganf.
Gaalenen, joodsch-duitsch (van het
Hebr. chaneph), vleien, flikflooien. Gangboord, (zeet.), kant van bet
schip, waarlangs de roeiers van den voor- naar den achtersteven Hepen. Nu, de weg, waarlangs de passagiers opliet schip komen ol\' er afgaan. Gaiin;clots«flu (Sint — ,vryer&-
gild, eigenlijk hoorndfagersgild, want Kt. (inngoll ((iingulphus, ook Saint (Jen- goul(t), s. üengonx geheeten),oorspron- kelijk een Borgoensch ridder te Varennes (bij Langres), uit de dagen van Pepijn de Korte (f 7)>S), wien kuisehe ridder- moed zijne vrouw deed ontvluchten, om op avonturen uit te gaan en in een dal bjj tiebweiler (bij Colmar, in den Elzas) het tonneel te vinden zijner wou<!erda- |
|||||||||||
|
I digheid, — was als heilig de patroon dor
hoorndragers (wrnis coeun), omdat hij door I den minnaar zijner vrouw zou zijn om-
gebracht. Gmiffnia, vreemd paard. Benaming
bij de Cliineezen van het rjjwiel. Gangmaker, (sportt.), voorrijder
voor hen, die aan een wielerwedstrijd 1 deelnemen, thans veelal op een tandem, triplet of quadruplet, waardooi\' de gang- maker sneller kan gaan dan de kam- I pioen; ze dienen om dezen gelegenheid ! te geven voort te trappen, blindelings den voorman volgend. Ganljtzoe of Ganltsjoc, de
Nieuwjaarsdag in Japan, de eerstedag I des jaars of de feestdag bij uitnemend- ] beid. Hij viel in de oude tijdrekening. . die tot op het tijdstip der troonsbeklim- ming van den tegenwoordigen Mikado (Keizer) geldig was, op of omstreeks tl Februari, als wanneer in dut land de pruimen bloeien; vanhier, dat oude lie- deren, die bet feest van dezen dag be- zingen, telkens gewagen van pruimen* bloesem en nachtegalen. In de plaats van dit bloeisel doen thans andere bloemen dienst tot opluistering van het feest des dags, dat een waar familiefeest is. liet- welk in Koren, door groot eerbetoon, I gebeden en buigingen ook tot de afge- | storvenen zich uitstrekt, en waarbij plan- | ten en bloemen voor het zinnebeeld gelden I van voorspoed, gezondheid, geluk en lang t leven. Gannet, zie ganf.
Ganoeto, n. Hebr. (zie öaufenen)
vleierij; Ganoefo drijf en = vleierijen j vertellen. Ganoekn, hebr., chanoeka (Num.
7 vs. 10, 1 Ps. :(0 vs. 1) = inwijding,
inwjjdingsfeest of feest der Makkabeeè\'n, dat vooral door het ontsteken van feest- lichten tegen het einde der Joodsche maand Kislew (ongeveer begin December) gevierd wordt. Het gedenkt de bevrijding Israel\'s van de Syrische overheersching omstreeks 180 v. Chr. Gans (wap.), stappend, kenbaar aan
korte pooten, dikken bals en korten kop.
|
|||||||||||
|
GANS (MOEDER DE). 323 «iANs KNUPPELEN.
|
|||||||
|
(•HUM, (Moeder de —, hulfhisto-
rieche, half mythische figuur, waarbij de naam Bertha een en andermaal voorkomt en die op nog niet verklaarde wij/e in hetrekking wordt gebracht meteene reeks kinderverhalen. Wat aangaande <le Ber- tha\'s en ilïe verhalen bekend is, komt in hoofdzaak op het volgende neer: 1" Bertha, Bert/iraile, metten breeden
Vwte, was ile dochter van Kloris en Blan- ehefioer, moeder van Kare! denGrooten, de heldin van „IA rouitiatts <ie Berteaux f/rans pies." Haar voet (of voeten), zou misvormd zijn, doordat er een spinnewiel op gevallen was. Volgens de historie was zü een dochter van Charibert van Laon. 2* Bertha van AUemannie, gemalin
van Kudolt\' II Koning van Boiirgondië. Zjj liet den roem na, eene zorgvuldige huismoeder te zjjn geweest, met. door het veelvuldig trappen van liet spinne- wiel, plat geworden voeten van daar het Ital. spreekwoord: «Al temjio che Berthe fi/ara," fin den tijd toen Bertha spon). ;(*• Bertha van Bourgondic. kleindochter
<ler vorige, gemalin van Kobert Capet. koning van Frankrijk (au 996—1031), die, door dezen verstoeten, zich door Paus Uregorius V (a° 9JMI—9) met den kerk- Ijjkeu ban zag getroffen, en van toen af eene zivrveling. Zij werd daarnaar ge- noemd Bertha met den Qanzevoet^ eene andere Bertha dan die sub 1", De gans is de met overleg reizende vogel luj uit- nemendheid- 4U Bertha. Berrhta, E\'eivlitha. I\'eraehta
de godin van het licht, later een heks, kinderdievege, in Beieren, Oostenrijk en Zwitserland gevreesd, eene Witte Vrouw. In Salsbnrg de Perchta-optocht, een mas- kerade. In (iastein: I\'erehtalspringen. in Oostenrijk: het l\'crchtaspel, een Baccha- nalium; in Zwitserland op S of 3 Janu- arï: de Perchtelsdag. In Zwahen: het perehtelen in Kerstnacht, een woeste op- tocht. Vrouw Perchta haalt de ondeu- gende kinderen weg. Aan de Saai woont Vrouw Perchta
met de Hoiiupjes, dwergjes onder den grond. Ook rjjdt Perchta in een wagen met de zielen der ongedoopte kindertjes. 5° (Volksvennaken bl. 168) .Moederde
Gans = de Sint-Maartensgans, de hoofd- schotel van den maaltijd, bjj welks ge- |
|||||||
|
briiik oude sprookjes verteld werden, die
daarom Sprookjes van Moeder de Gans
of van Bood Kousje genoemd werden,
6° In \'t Fransen werden </<• Spr. r.
M. d. O. voor \'t eerst uitgegeven door
Charles Perrault d\'Armaneour; ook werd
I de vader van dezen voor den waren au*
teur gehouden. Ch. P. geb. In 1628,
i (f 1703). Zijn werk heette: Vonten den
\\ Fées en volgens anderen: Cmites de la
\\ Mère VOye, 10(1!» te Parijs. Volgens soin-
1 inigen heeft Don Franciseo Queredo de
Villegas de Spr. r. M. tl. O. liet eerst te
j boek gesteld in l(i_N>: later Giovanni
Battistn Basile in \'t Italiaauscli. Perrault
- heeft den naam MPre VOye niet uitge-
j vonden: Regnier (f 1613) schreef reeds:
Kt ne m\'esmeus non plus, quand leur
! discours fourvoye
Que d\'un conté d\'Urgande et de mn
mère rOye. Klein-Duimpje en Asschepoester waren
reeds lang vóór 1\'errault bekend. Sommigen zoeken den oorsprong der
Sprookjes in Bretagne (Annorica). Ken en ander samenvattende komen wij tot i bet besluit: Uit de legenden betreffende Bertha bljjkt
! niets van ëprookjeë vertellen of kinderen vermaken. Uit de sprookjes door Perrault verza-
meld, bljjkt niets van een zekere Bertha. Het eenige verband tusschen beiden is het woord ganu: Bertha met den ganzevoef.
Moeder de gom». Kn dit verband is te zwak, om aan
! eenige overeenkomst te denken. GansejfRnr of\' |UM« n r
: (transv.). geheel en al. Montreval was
I nou gansgar mal. 11 gd. gan; und gar. Gansje (Dat valt op een —,
dat ïs coordtelig of gelukkig; uitdrukking
aan bet gansebord (z.a.) ontleend, waarbij de speler, als hij tot aan een gans telt, die met den kop naar voren staat, nog 1 eens zoo ver mag tellen. Gaiiskmippeleii, een zeer oud
volksvernmak, thans op de meeste plaat-
sen afgeschaft. Ken levende gans hing aan een touw tusseben twee hoornen en werd zoo lang door de spelers bij beur- ten met een knuppel geslagen tot de kop er afvloog. |
|||||||
|
324
|
||||||||||
|
<;AN-?AKEI.EN.
|
||||||||||
|
GANZEN ENZ.
|
||||||||||
|
Gaimsabelen, een volksvermaak
waarbij de geblinddoekte spelers met een sabel eene min een touw opgehan- gen gans den kop moesten afslaan, \'t Ge- schiedde voor een kleini\' halve eeuw nog te Amsterdam, Uunstrekken, een vroeger zeer
algemeen volksvermaak, heeft nog hier en daar in ons himl plaats. De spelers moeten te voet, in een schuitje of op schaatsen een gans, tlie aan een touw hangt, den met zeep besmeerden kop af- trekken. Als de medespelers te paard of in een wagen zijn gezeten, heet liet ganarijden. Gaut»mi (ti-ansv.), vrijer,
Gaut/\'. (vap.), zie Gehandsehoettd.
Gantlope, gauntlope (eng.).
ppitoroedenioop op een zeeschip, waarbij de roeden door touwen met knoopen worden vervangen.
Gants iVons en anrez \' vous
n\'en ani\'ez pim les -f zegswijs ter aanduiding, dat men ut of niet iets nieuws aangebracht of gevonden heeft. Weleer ontving de vasal of de hoodschap- per, die eene goede tijding bracht, een paar handschoenen van zjjn heer, toch vorni- den die voorwerpen ook dikwerf eene verplichte heffing van den laatste, doch minder uit winstbejag, dan om de af- hankeljjkheid van den vasal aan te duiden. Gaiiymcdcs, gr. Gttttumèdèe =
viooljjk gezind, opvroolijker, in o. lat. tot 1\'ataniifns verhaspeld: zoon van Tros en Callirrhoë, de schoonste aller stervelingen, die als kind door de goden in den hemel werd opgenomen om schen- ker van Zeus te zijn; Hom. II. XX, 232. „Gnnz kannlballach il\'n* lat
— wo hl Als wie tfliiflinndert Sfinen\'% "ij zijn beestachtig op ons gemak ais vijfhonderd varkens. Koor uit Goethe\'s Faust (Auerhach\'s Kel- ler) gewoonlijk gebexlgd om a»n te dui- deii, dat men meer dan Op zjjn gemak is. Ganzebekketi, spotnaam voor de
inwoners van (loes, naar het wapen, dat, op grond van volksetyniolngje, eene gans vertoont. Want goes mn!. =ï gans. |
||||||||||
|
Ganzebloem, Xederi. naam, van
Chrvsanthenium (z.a.): oorspronkelijk 1 „goudsbloem". Gaiicebord of Gnnzenspel, d. i.
het spel van de gans, als de met \'.verleg
reizende vogel, door de Hermanen in
eere gehouden. Zoo tcli-h-n de speler*.
op het hord ook al tellend heen en weer.
: Itrug, tol. herberg, put, doolhof, gevnn-
| genis, dood, zijn alle symbolen der
i tevensbaan, van den tocht der mensehen
! door dit leven. Men telt tot no. 68, oin-
, dat ieder menseh met de 7 jaar veran-
j dert, en menigeen kort na de (>i> bezwijkt.
: IHt irijsyeerig kiiuler*\\\\e\\ laat Fokke
Siinonsz reeds door de Grieken vóór Troje
(tif\'/ji eeuw v. C.) uitvoeren; anderen
noemen de wijsgeerige Duitsehers als de
uitvinders er van. Eene keur der stad
Brussel a°. 1342 gewaagt van lieden
„worpende ter gans". En IIugo de Groot.
die het tot zijn ernstig huisraad rekende.
i dichtte:
I.udus anseris. Jeu des Oves.
\' Sorte quidem varia, metam tarnen [mus ad Linani:
i Votaque mors ruiupit. tjuis putet esse joeum ? „Poema ta" a«. 1639. d. i. Het ganzenspel. Hoezeer ons lot verschilt, éeu is toeh aller eindpaal,
De dood! lij] sny\'dt al ons wenschen, hopen, bidden af. Wie zou dit houden voor een spel \'i Gnnzevoct, bijnaam der beminljjke
iierthu van lïorgondië, gemalin van Iïo- bert van Capet, koning van Frankrijk (A°. 996—1031), die, door dezen ver- stooten, zich door Paus Gregorius V (A«. 096—») met den kerkdijken ban zag getroffen, en vun toen af eene*w*»*- veling werd. De gans is de met overleg reizende vogel bij uitnemendheid. Ganzen (De — van liet kapt*
tooi, (rem.), deze wekten door haar ge- snater de Komeinen i>n een naehtlijken overval der Galliërs, en gaven den naam aan hen, die in hun domheid iets goed- tot stand brengen of veel praten, tenvjjl anderen het werk doen. |
||||||||||
|
325
|
|||||||||||
|
«•A.PEK.
|
QAKPOOEDEREN.
|
||||||||||
|
Gaper, nithungteeken van apotheker*
-/j drogisten, ee n groote houten kop met gapenden mond aan een fjseren stans boven de ileur geplaatst, IIjj beteekent <-en zotskap met bellen op en «loeit op den nar, «He in tle Middeleeuwen den reizenden kwakzalver vergezelde, om volk te lokken. Gapers, spotnaam voor de Inwoners
van Gouda. Garant, (hand.), borg.
GttvwLnthvl^\'venofgttarandbriepett,
actes of lettres tle. guarande, gttarant,
einde lwe eeuw, en in den Fransohen tyd ten onzent, documenten, uit welke blijken kon, dat de lieden niet van de (\'•file gemeente naar de andere verhuisden wegens armoede of uit begeerte naar ruimere bedeeling. Dus, juist liet tegen- i.vergestelde van „Aeten van indemniteit" Ki. a.), waarmee ze wel zjjn verward geworden! Garantie (Acte van —, waar-
borg van erflijk Stadhouderschap in het huis van Oranje als Constitutie, 27 Jum 178H in de Vergadering der Staten-(ïe- nernal geteekend, en \'i Juli plechtig Prins Willem V overhandigd. Toen, \\\'.i Juli op het L"<> het traktaat tusschen Truisenen Engeland gemaakt werd, kwamen deze regeeringen daarbij overeen, dat zjj we- derkeerig aannamen, wat zjj afzonderlijk de Republiek en den Stadhouder hadden toegezegd, en hetgeen voor de provinciën ïn de vergadering der Staten-Ueneraal was gewaarborgd, als boven. Garaiitlsmus of Foiiricrisme,
icaarborgêtetsel^een door Fourfar (1772—
1887) voorgeslagen socialistisch stelsel van staatsinrichting, daarop berustend, dat de opbrengst van ondernemingen verdeeld werd tusschen wetenschap, ka- pitaal en arbeid, waarbjj de grond ge- meenschappelijk eigendom zou zjjn. il t ideale stelsel strandde op de klip, e.i der praetijk. GarcOll, (En (fr.), als vrijgezel.
..•Karde (La - meurt et ne se
remi pa»\'*, de garde sterft * n \'jee ft zich niet over. Na al hetgeen daarover indelaat- ste jaren, ook op grond van herhaalde ver- klaringen van Cambronne zelf, werd ge- |
|||||||||||
|
schreven, is het zeker, datdie volzin, even-
min als zeker ander woord, ooit door dien generaal worden uitgesproken, al prijkt die volzin ook op het voetstuk van Cam- bronne\'s standbeeld, te Nantes, en niet- tegenstaande het bedoelde woord ook in Les Misérables van Victor Hugu voor het eerst voluit werd wedergegeven. I>aaren- tegen beweren de afstam mei in gen van generaal Michel, dat deze met den volzin, een eiscli tot overgaat\' van den vjjand, zou hebben beantwoord. Doch zulk eeue sommatie is met den loop van den slag van Waterloo onmogelijk overeen te bren- gen. Hoogstens kan men de lezing van I\'ons de PHt\'rault voor mogelijk ann- nemen. Volgens deze, zou generaal Michel de officieren, in het door hem gecomman- deerde carré\' verzameld en een toespraak tot hen gericht hebben, die met den volzin eindigde: „/-« garde meurt" enz. Garden-City. (am.), de tuinstad,
Chicago in Illinois, naar de vele prach> tige tuinen van particulieren. Garden of the West, mm.), tuin
run liet Westen, naam voor Kansas, maar
nok voor Illinois en andere westelijke staten, om de groote vruchtbaarheid van den grond. Garden ol the World.lam.), tuin
der wereld, het dal van de Mississippi, wegens tle zeldzame vruchtbaarheid. Garden party, feest in een tuin
gegeven, de Kngelsche aristocratie gaf
er het voorbeeld van door in haar kolos- sale parken leesten te organiseeren. Gardiaan, (r.-kath), kïoosterbe*
waarder, F r. gardien. Garen roolcen, zichzelf prijzen,
zich verheffen oj> welvaart en voorspoed en daarbij öod vergeten. Booken is bier een reuk- of brandoffer brengen, en wel bepaald aan afgoden, zie Habak. I : 10, hij rookt aan ry» <igen garen of net. d. i. zjjn eigen overleg en macht beschouwt hij als een afgod, dien hij bewierookt. Garljjoederen, oudtijds, goederen
in pacht uitgegeven tegen de derde of vierde garf, d.w.z. dat van elke drie of vier garven de verpachter, de grondei> naar er ééne kreeg. |
|||||||||||
|
01RQANTUA.
|
QARTNER-THEATER.
|
||||||||
|
<-HI\'l|ll H lil II . VolgeUS K :l 1\' i\' hl *IS,
ih1 zoon van Grangousfer en Gangamelle.
Nauwelijks geboren, riep hjj: „drinken, drinken", en wel zon hevig, dat de woor- den in Beauce en Biburois gehoord wer- den: waarop zijn doorluchtige vader uitriep -ijui\' grand til as!" welke woorden, omdat zij de eerste waren die hij na de geboorte van liet kind uitsprak, als zijn naam werden aangenomen; zoo werd hjj genaamd _liah-gran-tu-as", veranderd in | tiar-gan-tu-a.
GnrHaiitun-aelitlg. reusachtig, \\
naar het hoofdwerk van Francois [
Rabelaia it 1553) als pastoor te Meu- I
don. eetie beschrjjving van het leven van den reus (iargantua en de heldendaden j
van zjjn dooriuclitinn zoon Pantagruel, j
koning der dorstljjders. een satirieke .
roman ter bespotting der zeden van zijn \'
tijd. Garuallata. ifiirgo. oud-ita 1.
voor \'frijn = koeterwaalse!), dieventaal. l Fr. jargon. Gargullle, zie ftaitiUi;
Garibaldi, een kleine ronde hoed,
met Mpstaanden, d. i., dubbel gevouwen ; rand, indertijd zoo genoemd naar liet 1 historisch geworden hoofddeksel van den [ llaliaaiisi-lien nationalni held Uiuseppe ! Garibaldi (1859—1867), uit den ltaliaan- schen vrijheidsoorlog. Ook heet een rood hemd, in verband met diens gewone kleeding, een garibaldi. Gnrlbn liliuiiii Of Gil H lm Wist,
vrijwilliger van Garibaldi (z.a.)
<;:........t-. Qarmr (noordsehe
M y til.), helhond, gelijk aan den Cerberus
rler Grieken. Garnalen, spotnaam voor de in-
wonen van Dokkum, Gnmalenfjclieiljfen,. een slecht
geheugen. Hij de garnaal overtreft de
bijna letlige kop en wat hiertoe behoort, de grootte van \'t overige gedeelte des lichaams. Als ecu kind zieh koppig toont, krijgt \'t wel van den oudere in jaren te hooren: „koppig? wel zeker, een garnaal heeft ook een hoofd". Garnl. (wan.), met een gevest (de-
gens en derg.) /ie ook Beslagen. |
Giii\'iii. (wap.), vin tiraard wanneer
zyn gevest van andere kleur is dan het
lemmer. Een zwaard is dfyami, als hef gevest ontbreekt. Gamlsalr, bewaarder hij belasting*
schuldigen. Die persoon vertoeft dan op kosten van dezen zoolang te zijnen huize totdat de schuld gekweten is. Fr. garnisaire. Volgens het gebruik van \'f Middeneeuwsche (bij iemand» .in leisting komen" (hetgeen soms wel dooi\' ridders te paard werd in praktijk gebracht), zi>- InMstmg. Garnwerd. (Stuur \'t maai*
aaar -9 gooi het omar teeg ; naar t?arn- werd, een dorp drie uur van Groningen af, waar veel schepen gesloopt worden en alzoo veel rommel wordt verkocht. Guroto. (n.hebr.), berouir.
Garpe, (hebr. cherpa), schande.
Garrelswcer. (Alweer van
voren al aan. zouuls «Ie koster van 1. Naar <!, een dorp bij <ironin- gen, waar de koster voorlas, wat hem was opgegeven; maar toen de predikant er nog niet was. zou bij gezegd hebben : „Dan maar weer van voren af aan" en zoo deed hij. Gurrot, (wap.), zie Quareêl,
Grape-ue-Schaud, Joodsch—
Duitsch, samengetrokken uit: EineGarpe und eiiif Üchande, Garrottecrcii, wijze, waarop straat*
roovers in Engeland en N. Amerika in onzen tijd hun slaehtotl\'ers plunderen. n.1. door hun een strik om de keet te slingeren en ze daardoor bewustloos te maken. Fr. Garrotter = sterk binden, knevelen, van garrotte, strop, een aan een rechtstandige!! paal bevestigd bals- ijzer, dat men door dichtschroeven ver- nauweu kon en dat weleer in Spanje diende om aan adellijke misdadigers de doodstraf te voltrekken. In de Fransche boeventaal Ie coup du p.\'rc Francatê. Garter-orde (e u g.), zie Kottêeband,
fjiirtiicr theater, een in den
renaissancestijl tier Middeleeuwen ge- bouwde schouwburg, met den rondboog tot hoofdkenmerk, de bouwtrant van Friedrich von (iartner, f \'«47 als pro- fessor in de bouwkunst eu koninklijk opperbouwraad te München. |
||||||||
|
327 GA8TRE0HT OF aASTGSRECHT.
|
|||||||||
|
OARVEBOEKWEIT.
|
|||||||||
|
Garveboekweit, «lat gedeelte van
dit gewas — 20 procent van «Ie opbrengst
— hetwelk aan Compagnons (medege- rechtigden tot veengronden) moet worden afgestaan voor liet gebruik der venen, door hen. die ze behouwen. Gas, in "t algemeen: elke luehtror*
mige stof in \'t bjjzonder die, welke men door verhitting uit steenkolen verkrijgt en tot verlichting1 aanwendt. Het lichtgas is bekend sedert l(it>4; als straatverlieli- ting het eerst gebruikt te Londen en Parijs in 1812, vervolgens in bijna alle woonplaatsen der beschaving. Het woord gas in de algemeene beteekenis werd uitgedacht door den Hrusselsehen schei- kundige Van Helinont (f 1644); het Grieksehe woord chaos stond hem daarby misschien voor den geest. 4-ns (n.hebr.), lett. gespaard! hetzij
verre! vooral in de uitdrukking :</«>wre- schirfem, ijas-it\'t-golieie, zeer verre zij het (zoo iets te spreken of te doen ofte denken). Gas zien, \'honken zijn. In het
koffiehuis van Franckente Leiden brandde (omstreeks 1841» het eerst het draagbaar gas of Hallo-gas. De nieuwsgierigheid dreef de academische jeugd derwaarts, die duizelig werd hjj het kjjken in de vlam en — in het glaasje. (Jas (Lach —, (nat.), gasvormige
verbinding van stikstof met zuurstof, die iremakkelyk ontleedt. Bij inademing gaat aan bewuatloosheid een gevoel van wel- behagen vooraf, vandaar de door Davy gekozen naam. Gasoht, (joodsch-dultsoh), niet
ceel taakt. (ÏII8CO, (sp.), rendez-vous, samen-
komst in \'t kaartspel bet sanienzjjn van de twee zwarte azen. liasconnade, verbasterd tot kas-
kemcle, onschadelijke blutt\'erjj; naar de bewoners van Qascoans (voormalige pro- vincie in Z. W. Frankrjjk), die zich wegens den schralen bodem hunner woonplaats verplicht zagen, in vreemde legers te dienen; maar beweerden, dat alleen roemzueht hun drijfveer was, ter- wjjl zij bovendien hoog opgaven van hun gewaande bezittingen en rijkdommen. |
|||||||||
|
Gasèle, in de Arabischedichtkunsr de
i naam van een kort lyrisch gedicht, waar- van meestal de 2e, 4e, Ge, 8e regel alle [ rijmen op den eersten regel; de inhoud ; is gewoonlijk erotisch. Gil -H loelllchi. verbeterde gasver-
lirhting, uitgevonden door Auer von Welsbnch, die de gasvlam van eenen Hunsen\'schen brander omgaf met een wollen kousje, gedrenkt niet thorium- uitraat. Het weefsel zelf verbrandt, terwijl de overgebleven mantel vnn het thorium- zout een intensief wit licht verspreidt. GaSHeillllNiailfl. wijsgeerig stelsel
• van den t\'r.geleerde(Jnssendi,(lü!)2 — l(ïö.>), vernieuwd materialisme, heftig bestreden
. door de Jezuiten en de aanhangers van Cartesius.
Gansene, (n.hebr.), b e b r. chasunna,
1 (Hoogd. uitspr. gasoeno), bruiloft.
Gasser, (barg.), spek, (anit) ge-
i roeene kerel. Gassepoor, (barg.), domoor in V
irerk lett. varkenshaar. Gnstiliii}[. oudtijds revhtsgeding.
waarbij een der gedingvoerenden een l vreemdeling was, die hier zijne woonplaats niet had; tegenover poorter ding, waarbjj beide partijen poorters waren, thtstding gaat vóar poorterding — luidde toen de regel. Hlist liuis, oorspronkelijk logement
I (hgd. Oasthof), maar al zeer vroeg zie- i keuhtiis. Gasthulsa. lid, vereenigtng van per-
\' sonen met het doel een ziekenhuis te
| stichten en te onderhouden. Gastlinlskevmls, een feestje in
I het gasthuis op den gedenkdag der stich-
ting. bestaande in een maaltijd binnens. huis, of openbare vermakelijkheden en optocht. Gastklt, (barg.). gasthuis.
Gastrcclit of Gastyerecbt, 6e-
, spoedigde rechtspleging uit vroeger tijden
j in sommige steden van ons land, oin den I vreemdeling het verhljjf alhier aangenaam | te maken, Met bestond hierin, dat de |
|||||||||
|
328
|
||||||||||||
|
GASTROMANT1K.
|
||||||||||||
|
GAÜLOIS.
|
||||||||||||
|
Rechter verplicht was om „den uytheem-
sehen man recht te doen binnen il en
tierden daeghe", Gastroniantle, het buikwaarzeg-
gen hij de oude Grieken. Vgl, Alciphron II, 4. Gastronomie of ||natrologlc.
hjj de Ouden de regelen der hoogere
kookkunst, die zich hij het klimmen der weelde in Griekenland en Italië /.eer
sterk ontwikkelde en aanleiding gaf tot de grootste zweigerij (gastromanie).\\nn gr. gaster = huik en homos — wet. Gast i-osophle, de regels, welke men
in acht moet nemen om het hoogste tafelgenot te smaken zonder zijn gezond- heid of waardigheid op het spel te zetten. Bnrou Vaerst heeft een geestig hoek geschreven, getiteld „Qastrosophie oder die Lehre von den Freuden der Tafel", 1851, 2 dln. ((ir. sophia = wijsheid). Gastsneler.— speelster, (toon.)
artist. die enkele groote steden bezoekt, en geene vaste verbintenis hij eene Directie aangaat. Hij of /ij heet „gast", d.ï. per-soon, uitgeuoodigd om uitvoeringen tekomen geven, welke men gastvoorsteU tingen noemt. Als zoodanig gasteeren zjj. De „gast" of „ster" is gewoonlijk het eenige, wat het zien waard is; want deze omgeeft zich het liefst door zeer middel- matige spelers. Gat (Hall-, — (burg.), wambuis,
vgl. 1\'r. pet-en-Vair. Gat (In \'t —, (barg.), *\'« het geoan-
genlmis.
Gate, (e n g.), iu plaatsnamen poort
(mul. gat), als de Gate (erven te Twello, Vaasen, Apeldoorn en Kpe). Van menig oud kasteelmatig gebouw liet men, als liet gesloopt werd, de poort staan, en richtte deze tot woonverblijf in. Gate City, (« m.),/HM>r/«tö<2, Keokuk
in Jowa, nl. poort van den Mississippi,
omdat hier, aan den voet der benedenste watervallen, de scheepvaart begint. Gatepettel (HU U zoo dicht
als een —, hij kan niet zwijgen.
Hattepetiel is verbastering van gaten- platect = doorslag, vergiettest. |
Gath. (Verkondig het niet
te —. spreek er niet verder offer, hij
de tegenstandei\'s; klacht van Dnvid over Knul en over Jonathan, zjjn zoon. waar hjj wenseht, dat niemand tot de Filistijnen van de nederlaag sprak (2 Saai. 1 i>\\ 20). Gatlikker, (stud.), vleier, pluim-
strijker. Vgl. het motto van Klikspaan :
, tik mr go, (2de pers. gas, 3e pers. gat).
Gattes, (hebr. chattha), meervond:
gatteisim, zondaar, arme zondaar. Iemand van weinig aanspraken. Gatiehos, politiecorps in Rlo de la
Plate; zie Kurales. Gamluiiia, godheid in Bounn iAch-
! ter-Indië)b(JdeBoedhisten, ook Gantama j en Sakja-Sfuni genoemd, met den bij- naam ftoeddha of hoeft hu smis k r. de Wipte; de zoon van Suddhodann (Koning van het Indische rijk Miigadluii i thans ISehar) de stichter van het Boedhisme en na zjjn dood (f omstr. ">4:t v. C.) af- godisih vereerd. Zie ook Gantemu. Gaiifleamns, (lat.), laat on*rtoo-
lijk zijn : het eerste woord en vandaar de benaming van een oud studentenlied, waarvan het meest bekende couplet al- duB luidt: Gaudeairius igitur
Jnvenes duin sumus. I\'ost jueuudain juventutem l\'ost molestam senectutem Nos habebit humus. (Laat ons vroolijk wezen, zoolang wij
jong zjjn. Na de aangename jeugd, na den moeitevollen ouderdom liggen wij onder den grond.) Gtuilcin, (n.hebr.), klomp, geeste-
looze materie, vandaar automaat,lummel. Gaulo, ziek, zieke, van hebr. cha-
la ol\' etialah (hij is ziek cd" zwak geweest.) Gaiilols, (fr.), Gallisch, Evenals ten
onzent di- Batavieren en in Duitsehland de Germanen, leven in Fi\'ankrjjk de Galliërs in de taal allergunstigst voort. Men spreekt van probité (braafheid) en franchise (rondborsrigheid) — &ntftfigr, van nianii\'rtn gtialoises (manieren van den goeden ouden tjjd), van Vesprit (iaulois (goedaardige, beminlijke. ver- goelijkemle geest); terwjjl un (iaulois in dat land een man van den ouden stempel, ww expression Qauloise een ouderwetseh gezegde aanduidt. |
|||||||||||
|
:t29
|
|||||||||||
|
QACL0I8.
|
GEBAI.DOVERD.
|
||||||||||
|
Ganlols, (fr.), tegenwoordig attiiftj/,
maar prtJi twijfelachtig zedelijk gehalte. Ganlolserle. woord van Vinet(1797-
1847) omtrent Iïlaise Pascal (f UJi>2), ter aanduiding dat deze schepper van den Friinschen stijl „liet losse en naïve dor
rulleren liet varen". Al wat «i«/ is, is den Fransehen Gaulois (Gallisch); mitsdien spreken zjj van „probité" en „franchise gauloiae", van „maniere g." = manieren van den goeden ouden tjjd, en noemden iemand van don ouden stempel .un (>au- lois;" vandaar ook: _ Ie bon rire gaulois" ile gulle lach der vaderen, en naar de vrijere opvatting dier dagen komt nok gaulois voor in de heteekenis van on- deugend, loezinnig en derg. Gaiitlope, zie Ganihpe,
Gausoill. (n. )i e li r.), zegel. Van
licbr. chótam. Gaataina otGaudamOi oppergod \'ter
Birinauen, de vier hoofdwuarheden van Gautama zjjn: lo. Lijden bestaat; 2e.De oorzaak daarvan is _erfzonde,\' d. i. de som der zonden in vroegere bestaansvormen bedreven; 8o. Het lijden eindigt in Nlrva- na (vernietiging); 4o. Den weg naar Nirvana vormen acht deugden: recht geloof, reeht oordeel, rechte taal. recht doel, rechte praktjjk, rechte gehoorzaam- lieid, recht geheugen en rechte zelfbe- achouwing. Gave Godn. euphentiame voor de
„heete sieckte" of pest.
Gave. (fr.), in de taal derFransohe
anarchisten, een rijke burger; van se •jarer = zich overzndigen. Gavotte, (t\'r. muz.), ondeFransclic
dans. in allabreve maat (\'/i), matig snel, komt gewoonlijk in de suite {•/,. a.) voor, en volgt meestal op de sarabande (z. «.). (iiin\'iM\'lic, (fr.), grappige, brutale,
straatjongen, type van den Parjjssehen; naar een nnvcrganklijk type vau dien naam in de Mttérabtes van V i e t o r II 11 g o. (iawe, (transv.), gaaf, goed.
Gawroe§o, (n. hebr.), gezelschap.
Van gatctrer, (z, a.).
Gawwer,(n.liebr.), makker, vriend. |
Gay, (wap.), vmolijk, opgesmukt.
(inyant. de reus van Douai, dertig
voet lang, die met zyn vrouw van twintig
voet en zjjne drie kinderen in iederen feestIijki\'ii optocht te Douai paradeert. Deze reuzen zijn teenen korven met houten koppen en sierlijk uitgedost. (ïaiail, (n. hebr.), Big. opziener, vooi-
\' ganger in het gebed, voorzanger ter I Synagoge. Gazel, (ar.), oorspr. gazunl, in
j n.afr. gazeel, lyrisch diduktïsch gedicht 1 van eigenaardigen vorm, omdat het eimU ! rijm der beide eerste regels telkens her- ! haald wordt, nu en dan door een of meer rijmlooze rebels afgewisseld. («Hzeereii, op liet Israël. N\'ieuw-
1 jaarsfeest iemand een goede lien/issiiig I of bestemming taeu-enschen. Van hebr. gezeera = besluit. Gazette, krant, in Frankrijk, Spanje.
Portugal en Engeland, zoo genoemd naar
I de kleine munt gazeta, of guzettn, vroe- ger in Italië gangbaar, waarvoor men
I ze kocht, iu België gazet; het eerst in 1 Venetië in 1563. Gazlr, zwijn, hebr. rhazitr.
Gazzer, (van het Hebr. Chazir =
! zwijn), slechte kerel. Geaecldenteerd, (mil.), oneffen,
i hobbelig, vol ongelijkmatigheden (acci- 1 dents); van wegen en terreinen. Fr. acci- \\ denté,nn\\i fig. bewogen, vollotwisselingen. Geiiiiglleceru pan id. paard met
! kort afgesneden en dicht aan het lijf I hoog Opgedrongen (vergroeiden) staart. Geappeld Ken is. (wap.), krui?
! waarbij de armen in bollen eindigen. Gebaard, (wap.). met een baard.
I van email, (mensclien, dieren, enz.). Gebaard, (wap.). door lijnen even-
; wjjdig aan den linkerdiagoimal verdeeld
i in een aantal even breede strooken, af-
wisselend van metaal en kleur. Het aantal
strooken wordt vermeld, en is altijd even.
Gebaldoverd, (burg.), aangewe-
zen.
|
||||||||||
|
330
|
|||||||||||
|
GEB AND.
|
|||||||||||
|
GEDACHTEN ENZ.
|
|||||||||||
|
Gebaad, (wap.), door lijnen even-
wijdig aan den rechterdiagonaal verdeeld in een aantal even breede strooken, at- wisselend van metaal en kleur. Het aantal stronken wordt vernield, en is altijd even. Gebastllleerd, (wap.), niet tinnen,
alleen aan den onderkant. Gcbefleuteller, \'dj P.C. Hooft voor
rozenkrans, (zie hij Paternoster), nmdat
deze in aaneengeregen grootere en klei- nere halletjes of koralen bestaat, welke liet aantal der opgezegde gebeden aanwijzen. Gebekt, (wap.), met een bek, email,
(vogels). Gcbcr, zie Gheher.
Gefoeaanteerd, (wap.), bezaaid met
besanten, (z. a.). Gebeuweu, (barg.), roepen.
Gebladerd, (wap.), met hinderen
(bloemen, vruchten, boomen). Gebloemd, (wap.), met bloemen
(planten); bezet met bloemen (boordsels, zoomen); met bloemvormige uiteinden (kruisen). Geblokt, (wap.), samengesteld uit
blokken, afwisselend van metaal en kleur (in één rij). Geboden (Hij zet er zl|n tien
— in. iemand de vingers of de nar/els
in het gezicht zetten. Ook, hij gebruikt zijne tien geboden = hij eet met de vingers en niet met vork en lepel. Om het getal tien eene toespeling op de tien geboden uit Mozes\' wet. Gebonden, (muz.),z. legato zooveel
als strenge stijl; zie ook Galante stijl. Gebonden, (wap),, door een hand,
koord, lint, enz. vereenigd tot een bundel van meer gelijksoortige voorwerpen. Geboord, (wap.), met boordsel
kleur of metaal. Is het boonhei zee\'\' smal dun heet liet bij de Ir. herauten filière .•il de figuur finihrlé of frattché. Gebouw (*t —, kortaf in \'t Haagsen,
liet Gebouw voor Kunsten en Weten- schappen. |
|||||||||||
|
Gebraden duiven, die iemand
! In den mond vliegen, oorspr. gr. ! bjj Km te s en vele andereu, ook bij
j Hans Sachs, Rabelaise. a. in be- ! sehrijvingen van de gouden eeuw of | Luilekkerland. Gebraden haan uithangen
I (Den —, goede sier maken, zieli weel- ! derig aanstellen; naar het uithangbord | van voormalige gaarkeukens. Gebroken, (wap.), veranderd door
I verandering of omzetting der kleuren, of ! ook door een harensteel (z. a.). Gebrulkskniist, schilderkunst toe-
gepast op artikelen van dagelijkse!/ \\ gebruik., als op glasramen, glas- en
gleiswerk, vazen, flacons, meubelkasten, tapijten, enz. Deze kunst, sedert drie eeuwen en langer in verval, geraakt niet in Kngeland alleen, maar uu ook bepaald in België en Frankrijk tot een i nieuw leven.
Gebulzerd, (barg.), gedronken;
van mul. butsen of buysen = lustig drinken. Gebuurte, (transv.), buurt.
Gecommitteerde Raden, oud-
| tijds ongeveer hetzelfde als thans de i Gedeputeerde Staten. Geeonfederecrde Staten, de
: elf staten, die tegen de Unie opstonden
| in den Anierikaansehen burgeroorlog
| (181U—18fiii), nml. Georgië, N. en Z.
I Carolina, Virginië, Tennessee, Alnhama,
! Loiiisiaiin, Arkansas, Mississippi, Florida
> en Texas.
Gecoördineerde begrippen,
begrippen, die naast elkander staan in
rang, waarvan niet het eene uit het andere voortvloeit. Tegenovergesteld aan gesubordineerde begrippen = begrippen, welke uit hoofdbegrippen voortvloeien, en dus aan deze ondergeschikt (geimbor- dineerd) zijn. Gccrcnelecrd, (w a p.), zie Gekan-
leekt.
Gedachten (Op twee — htu-
keu, weifelen, ontleend aan het Bijhel- sche verhaal van Elin op den Karmel (I Kon. XVIII : 21). |
|||||||||||
|
331
|
|||||||||||||
|
(iEDACHTEXlSWAPES.
|
QEBB.
|
||||||||||||
|
Gednclitenlswapen, een wapen
dat deel uitmaakt van een ander en daarin geplaatst is ter herinnering aan een ot\' ander historisch feit. Zoo bevatten
het Oostenrijksche wapen (vastgesteld 1830) en het Pruisische (vastg. 1817) vele gedachteniswapens. Gednlja (Ynstendiifj van —,
Joodsche vastendag op den Sden Tisri
(in September of Oëtober) wegens de ver> niettging van de laatste rest van Israël\'s nationale zelfstandigheid uit den tijd des eersten tempels (Jeremia XI.I). Gednmnsceerd,(wa p.), veld, gou-
den of zilveren met iets donkerder tigu- ren, krullen, enz. de op het veld aange- brachtedamasceeringen zffn geen stukken; naar de stad Damascus. Getlnnken slnd zollfrei, <j<-
daetiten zijn tolvrij. Lut her in zjjn ,Von weltlicher Oberkeit, wie man Ihr Gehorsam schuldig sei", in eenigszJns anderen vorm in het Latijn hij Cicero pro Milone XXIX, 71»: Liberae Bunt nontitie coyitatUmee e. a. Gedeeld, (wap.), door een verticale
ljjll in twee geljjke helften verdeeld.
Gedekt, (w a p.), met een dak,
email (gebouwen), of met een torentje op het dak. Ook wordt een schild gedekt door kroon, helm. wrong of helmteeken, Gedlelitsel, (B jj b e l v e rtali n g
Gen. VI, .\')>. vrucht der overdenking = voornemens, plannen. Gedienstige j|cest, dienstbode;
schertsend en op den klank af uit Hebr.
I VS. 14. waar het van de engelen ge-
zegd wi.nlr. Gedomicilieerde wissel, wissel
betaalbaar gesteld bij een ander dan den
betrokkene. Gedrajien. (wap.), met ecu ander
stuk onder zich, dat het hoofdstuk schijnt
te ondersteunen. Het stuk, dat gedragen wordt, is de hoofdfiguur. Gedrledeeld, (wap.), een op eeni-
gerlei wijs door twee evenwijdige Ijjnen of door een keper of gatfelljjn in drie geljjke deelen verdeeld veld, als de drie deelen ieder een nfzonderljjk email hebben. |
|||||||||||||
|
1 Gedsje, zie Gids.
Gednltl Is ziilli een schoone
zaak, VnnAl j> li e tt,Kindergedichtje?.
Geëcllpseerd, (wap.),. zie Vtr~
duistert/. <-«mi den Keizer, wat des
Keizers Is. en Gode wat Godes Is. Aansporing om het verschuldigde te j betalen en Gods molmden op te vidjjen.
| Ontleend aan liet gezegde van Jezus (Matth. XXII : LM). Komt ook voor als I omschrift ran een ouden Batenburgschei] I dukaat nit de lfie eeuw. Geel ini| de vijf. <1. i. de vijf
vingers, dus do heefe hand, ten bewijze
j dat \'t goed gemeend is, —en niet koel of afgemeten een paar vingers, gelijk uit
j onverschilligheid of ook uit hooghartlg- \' held vaak geschiedt Geel ml] waar Ik sta, zie Dos
moi /#\'(• >/".
G eelt "in katoen nt geelt \'in van
; draad, (toon.), uitbundig schreeu-
I wen om eilect te maken, onnatuurlijke | stemverheffing. Ook milit. Schiet hem : dood; ook: sin er muur op! Geeikcld, (w a p.), met vruchten,
eikels. |
|||||||||||||
|
Geel, (barg.), goud.
Geel vaantje, zie Gele huis dragen.
|
|||||||||||||
|
Geel of Gheel (Naar — gaan,
km nl. zinnig worden. Geel, een plaatsje in
de Belg. provincie Antwerpen, is sedert eeuwen een oord, waar bjjna allen zich bezig houden niet krank zin nigenverple- ging. Geelhart, zie (froetthart.
Geeltjes, dukaten, in \'t algemeen
| goudstukken. ! Geënt, (wu |i.), niet volgens een rechte
I lijn afgescheiden, doch de deelen met
uitsteksels van eenigerlei vorm, in elkaar
grijpend.
Geer, hwk.), schuin vlak; eene
kamer geert, wanneer de eene zijde smal- Ier is, dan de andere en de rechtstaande muren in het grondplan stompe en scherpe hoeken vormen. |
|||||||||||||
|
GEERI, 332 GEGEH DEMOKKATKSf EXZ.
|
|||||||
|
(Jeerl, zie Gheerat\'.
Cïeer, (wnp.), een reehthoekige drie-
hoek, met den rechten hoek en een recht- lioeksz|jde langs den schildrand. vanwaar de geer uitgaat, e» met de punt in liet
middenpuiit of in ile iniddellijii van liet schild liggend. (iii\'itin. (Sint — minne !i<-il-
dronk hij afscheid of bij het aanvaarden
van een reis; van Geertruidtt, dochter van Pepjjn van Landen, dezelfde wier naam wij weel-vinden in < ieertruüh-nherg. <;«•«•*.,.] past zoo\'n brandmerk
(Op SOO\'n —, na zulk een kostlijk maal past zulk ent lekkere sigaar; (Jel-
dersoh spreekwoord, uit <le dagen toen bij erge booswichten na de geoseling het
brandmerken werd toegepast. Aan de geeseling ging vnor den delinquent een goede raaaltjjd vooraf\', opdat hij /e beter /on kunnen doorstaan. GeeselaaraofCieeselbroedevf),
broederschap van dwepers, in 1260 in-
gesteld door den kluizenaar Rainer te Perugia, die op zekere tijden hun lieha- nien in liet openbaar door vinnige geesel- slagen teisterden. Later vervolgd wordend, namen ze in Frankrijk den naam van Begharden, in Duitschland dien van Kruisbroeders aan. Zie flagellanten, lieewt. in Hinsnmageest en derg. ook
wel gaast en gust in Gaasterland en Qrootegast. zandgrond met veen ge- mengd. Geest (I>e — Is wel uewilllu,
maar het vleesch In zwak. het voornemen bestaat, de bedoeling Lsgoed,
maar het goede voornemen wordt niet uitgevoerd;ontleend aanMatth.XXVI:41. Geeuwen, (barg.), tingen,
Gecuwert, (Een lokkende —
(barg.)} een kleine jongen.
GW-vriid. (wnp.), met stukken te
weerszijden naast zich, welke In deselfde richting gerangschikt zijn. Gelm h si. (w a p.), door horizontale
lijnen verdeeld in een aantal even breeds stroken van afwisselend email. Geferteleert, (wap.), zie Latwerk
en \'ie/rah\'e\'l.
|
|||||||
|
Gcniiffcerde nnnit. (hand.), niet
werkelijk geslagen munt; rekenmunt,
b. v. het Banco-Mark in Hamburg. Geflatteerde balans, (hand.),
balans, bij welks samenstelling men den
inventaris zoo taxeert, dat de toe-tand van de handelszaak te rooskleurig wordt voorgesteld. Een geflatteerde B. leidt bijna onvermijdelijk tot opdrijving van onnoodige uitgaven, bij handelsonderne- mingen tot uitkeej\'ing van winsten, die niet gemaakt zijn en werkt du* op den duur noodlottig. Geflenst, (toon.), mamgelupt; zoo
ziet een tooneel bjj de opvoei ing van een stuk er uit, wanneer her materieel
ontoereikend is. Getlep, (barg.), gerinkel.
Geflont worden, (hand.). oier-
stroomd tcorden, van Compunies. spoor* wegmaatschappjjeii en andere ond>-rne- mingen in Noord-Amerika. die \'r niet houden kunnen. Van e n g. to //<»*/. o ver- stroomen, eene maatschappij oprichten. (•i-toi\'i /iin. (mi l.i. buiten echt
met eene vrouw leren. lett. op een fort zitten, alzoo gebonden zijn aan een plaats, daardoor niet meer kunnen gaan, waar men wil. Gejialit, (barg.), gestolen.
Gejfanfreerde manchetten.
lubben niet zeer fijne plooien, die er
met een warm jjzer werden ingedrukt; van ga tl f re (fr.) = wafel, dewjjl het ijzertje dichtsloeg als een wafel ijzer. Gc|feerd, (wap.), overdekt met of
verdeeld in een even aantal rechthoekige driehoeken van afwisselend email. Gej|eu (\'oiisiiiii, (hgd.). tegen cer-
tering eene zaal bjjv. aan een tooneel-
zelsohap verhuren, alzoo, dat de zaal gratis aan dat gezelschap wordt afgestaan, mits de toeschouwers genoeg verteren. (ÓMjrn ItetuokrH ten hellen
nnr Soldaten, tegen demukraten hei- pen slecht» solt/aten, slot van lief gedicht van v. Merekei: die filnfte Znnft. Zeer bekend geworden, doordat de overste v. Griesheim in 1848 de uitdrukking als titel voor eene brochure gebruikte. |
|||||||
|
333
|
||||||||||
|
OEGESPT.
|
||||||||||
|
OEISCHKK.
|
||||||||||
|
Gcgeupt, (w ii p.), met gesp. van
ander email. Genolld, (wsp.), met ecu balk, paal,
enz. wanneer zij» Ijjnen niet recht muur golvend zijn: het schild of een figuur, wanneer het door golrende lijnen in waterpa-richting in een even getal stuk- ken verdeeld is. De gegolfde paal loopt van boven uit in een vlam en heet bij de t\'r. herauten ftambant. Geuroild. (w a p.), op een grond van
ander »-t>iitil geplaatst, boomen, gebouwen,
e. a. De grond is eene variatie van den roet. Het gewone email is êinopel of grasgrond. Gehnlsband, (wap.), met e<-n hals.
band van ander email. Gehameld,<wa p.), gesloten doorver>
tieale van onderen gepunte balken bijv.
poorten. Gehandeld, (burg.), bestolen.
GchiindNCliocud, (wap.). meteen
handschoen, (z. a.). Geharnast, (wap.), met een har-
nas of een deel daarvan bekleed (men- M-hen, lidiuamsdeelen). Geharnaste rede, aanval enz.
gespierd. En krachtige bewoordingen. Geheld, (kma. toon. muz.), vast
er in zdt-nd, goed. De repetitie ging geheld, d. i. alsof die geheid was. Geheim comité i\\ la Briona-
rotti. heimelijke vereeniging in den trant van die van B., den vertrouweling van Robespierre, communistisch samen- sweerder onder het Directoire (z. a.) te Parijs (f l*:iff als gedeporteerde). Gehelmboek, (h a n <!.), het boek,
dat door den chef eener handelszaak gehouden wordt, over artikelen of zaken, die hij niet ter kennis van zijn bedienden brengen wil. In denzelfden trant heet een geheim k;tsboek een geheime balans. Gehennn, hel (Matth. 5 v. \'>•>, 29,
80; 10 v. 28; 18 v- 9= 2:{ v- l»i 33), afkomstig van h ebr. yeri Htmiom = dal
Hinnom, een aangennum dal bjj .lerusa- lem, waar de oude Israëlieten aan Mo- loch dieren en zelfs kinderen otterden |
||||||||||
|
I (1 Kon, 11 v. 7), en dat, na de afschaf-
ting dezer otters door den koning .Iosi;« I (2 Kon. 23 v. 10) diende tot begraafplaatn I voor de lijken van misdadigers en tot verbranding van onreinlgheden; van hier, strafpluats in het doodenrjjk (tien Sieól) voor de goddeloozeu, tegenover eene andere plaats voor de vromen, het Pfl- radijs (z. a.) genoemd. Geherrle, zie herrie.
Gehoond, (wap.), met een stompje,
, waar de staart moest zitten; deze is at- I gesneden en verwjjderd, de tanden zijn \' uitgebroken, eveneens de nagels, de tong I ontbreekt. Gehoornd, (wap.), met hoorns
(dieren). i Gehuild, (wap.). een huif of kap
[ dragende. GeMiliinom. (h e 1» r.), (Joodsch-Duit-
sche volksuitspraak (ieinem, (irieksche I uitspr. <:,!,• nna), zie Gehenna. Gelder, (van hebr. cheder = ver-
i trek, studie-vertrek), godsdienstschool.
Gel|zerri. (wap.), geharnast.
Gellek. (n. hebr.), deel, aandeel.
i Hebr. chélek; I Gellew, (u. h e b r.), vet, talk: Heb r.
chéfeb, chèleb. Gein, in de tuul der aardrijkskunde,
! doortocht van water; ook, waterlozing. \\ Oudere vorm: gana. Gein. (t o o il), joodsche volkstaal.
aardigheid, geestigheid, liefheid; van
i hebr. ebeen, gunst, liefelijkheid, aardiff- \\ beid: vandaar pleizier,pret, zooook gein- niakers (pretmakers).
Geïntimeerde, gedagvaarde in
i hooger beroep. F r. intimer, aankondigen.
\\ (vonnis) beteekenen. Gelrem, (h e br.) ban. In gei rem
doen = iemand in den bun doen. Gelvoesch, (n. hebr.), verdrijving.
Joden-vervolg ing. Getechek, (hebr.), lust, zin.
|
||||||||||
|
334
|
|||||||||||||||||
|
GEISER.
|
|||||||||||||||||
|
GEKWARTIERD.
|
|||||||||||||||||
|
Geiser, nok wel yet/zer. periodieke
litetwaterspringbronnen op IJsland ; men
vindt ze op eene vlakte noordwest van den vulkaan Hecla. Gey^ir, (jjsl.l. on- stuimig, woedend, vandaar badkeM, die dadeljjk warm water geeft. Getslersehc liui-. langwerpige
glazen bnls, met verdunde lucht, of eenig
^as. gevuld, en aan welke uiteinden pla- tinaspitsen — /.. g. electruden — gesmoU ten zijn, naar den Fabrikant O ei si er Ir linnn. Zie X-.<traIen en Croof.es\'Jmis (Aanhangsel.)
Gelst «Ier stcts veriieint
(Der 9 de t/rest, die altoos ontkent, naam, dii\'ii Mephisto zieli in (ioethe\'s Fanst geeft in zijn gesprek in den He- mel: Hg. de weerbarstige, ongeloovige fil ongevoelige ïrienseh. Grit. (k.m. a.i, knap, pink, kranig
m<ni.
GeJiLsperde loiifjen, (barg.),
iemand, die gezeten heeft.
Gekamd, (w a p.), met een kam
van ander email (hanen). (>eka iitomici :m1, (wap.), met ge-
lijke figuren in de vier hoeken om de
hoofdfiguur. (Jekapt, (wh]!.), door een keperlijn
verdeeld in twee deelen. De punt der
keperljjn raakt den bovenkant van het schild niet. fïekapt -— ijekonsd, (wap.)*het
veld is in drieën verdeeld door twee keper-
lijnen, die in de z{jdeu vun het schild samenkomen, doch niet reiken tot aan den boven- en onderkant.. Gekard, (k.m,a.), t-erwijderd, ook
evenals bij de studenten, gesjeesd. Geh cpcrd, (wap.), door kcperlijuen
iu een getal even breede kepers van afwisselend email verdeeld. Geketend, (wap.), niet een keten of
koord, aan den band, om Iinls of buik (dieren). Gekheid, mer neet boeten de
(schraom, spreuk der Sociëteit Mnmus te Maastricht, dtraaslieid, maar niet buiten de perken, |
|||||||||||||||||
|
Geklnkt, (wap.), heet het kruis
j wanneer zijn armen eindigen in den vorm |
|||||||||||||||||
|
26
|
|||||||||||||||||
|
! van krukhnofden; zijn het halve, alle
i vier in dezelfde lichting, dat noemen de • fr. herauten zult een kruis fttlof. Gekkeuspel of Zottenspel, een
wedstrijd tusschen de narren der verschll- lende rederijkerskamers in liet zegden
|
|||||||||||||||||
|
04
|
|||||||||||||||||
|
en doen van dwaasheden.
Geklan wd. (wap.), met klauwen
van ander email (dieren). Geklaverd, (wap.), met uiteinden
in den vorm van klaverbladen (ankers, kruisen, enz.). Gekleed, (wap.), met kleeding.-ruk-
ken van ander email. Geklepeld, (wap.), met een klepel
(klokken). Gekloft, (barg.), gekleed.
Geklokt, (wap.), met een kink aan
den hals (runderen, schapen); niet kink- ken aan den onderkant (faas. enz.), zie Caittpania, Gekloste eieren, (rest.), omelet.
Geknljft. Gespant, (barg.), ge~
•/repen.
Geknoopt, (w a p.), iu bochten voor-
gesteld, zoodat indien de uiteinden weiden aangehaald, een knoop zou ontstaan (slangen, linten). Geknopt, (wap.), met een hart van
ander email (bloemen). Geknopt, (wap.), met knoppen op
de uiteinden (degens, kruisen). ! Gekoosd, (wap.), door een omge-
j keerde keperljjn verdeeld in twee deelen. | Zie (ir/rapt. Gekrookt riet, zie Rookende vlas-
wiek. Gekroond, (wap.), met een kroon
op het hoofd. Gekruist, (wap.), geplaatst ïn den
vorm van een kruis. Gekrnkt, (wap.), met uiteinden nis
krukhonfden. Gekwartierd, (wa p.), met andere
wapens saamgevoegd in één schild. |
|||||||||||||||||
|
OEKWARTILBRRD. 335 GEI.X ItAS (HET).
|
|||||||
|
Gek wart Neerd. (wap.), door een
horizontale en een verticale lijn in vier geljjke deelen verdeeld. <i»\'l»i j|. onuangetiaine, slechte toe-
stand, lot. Ook, \'t geen men neerlegt op tafel, om zjjne vertering te betalen. Voor iemand het gelag betalen = be- talen \'t geen een ander verteerd heeft,
fi;f. hoeten voor de misdrijven vnn een ander. Gelaletscli |aar. (chron.), een
\'•estrHtiiy tonnejaar hjj de Perzen in
1079 n. C. ingevoerd door den Turksehen keizer Gelal. Iedere maand heeft 80 dagen, tn op het einde van een gewoon jaar worden er 5, en van een schrikkeljaar tl bijgevoegd. (•rliivic. (wip.), speer, lans, ook
voor banier gebruikt. Geltl stinkt niet, of lat. pecunia
non olet, wat Vespasianus tot zjjn zoon
Tims gezegd zon hebhen, op diens vraag of hij niets rook aan een zak. gevuld met de eerste opbrengst der belasting op de privaten; naar die belasting heeten in Frankrijk de openbare waterplaatsen cespaaiennea. Gelderseh gelool (Geen beter
geloof dan een - (Zeeuwsoh- vlaanderen), Oehlersch, woordspeling niet geld, en geloof met cred\'et. dus: die met geld in de hand komt, heeft het meeste oredlet Geldersen Kruis, (wap.), kruis
waarvan de zijlijnen der armen zich naar buiten buigen, zoodat zjj aan het uiteinde aanmerkelijk breeder zijn.
GeMersche Achtlles, (De —» bijnaam van den geduehten Maarten van
Rossem <t 1.*>;»5), veldmaarschalk, de rechterhand van hertog Karel van (lelre (t 1688). Geldersclie Aleldes, (De —»
bijnaam van hertog Karel van öelre, den Hercules zjjner eeuw. Aloides was de bijnaam van Hercules; van gr. alkè (oorlogsmoed, strijdkracht). Geldcrsche Marlns (De —,
hetzelfde als Geld. Achil/es, (/.. a.). De Kom. veldheer Ca jus .Marius f BV, v. C. was rusteloos in \'t oorlogen, en hield daarin nok veel van blakeren. |
|||||||
|
Geldersehe Blom (De -, naam
i van .verschillende logementen, o. a. te I Arnhem, te l\'trecht en te (Jorkum. Deze ! bloem is de niis/ieffiloew. het oude wapen van Gelder. Vanhier ook de familienaam ; Gelderblom. Geldkoers, (hand.), de prijs eau
/en dag run verschillende geldsoorten. Geldenenen (In — hfirt die
I Geinnthllehkeit aal. eigenlijke"
Getdfragen enz. In zaken sper/t het
\\ gevoel geen rul, woorden op 8 Juni 1*47.
in de „Kurie der drti Stfinde," van den
vereenigden 1\'ruissischen Landdag, door
l>. .1. L. Harrsemann, later ministervan
financiën, uitgespreken. Meest gebezigd
! als *ün hürt die Gemilthliehkeit nuf."
Geldsaoelers, personen, die de
randen der muntstukken afsneden en de
dus verminderde stukken voor volwichtig
: uitgaven, behaalden in vorige eeuwen en 1 tot op 1*46 grove, maai" onrechtmatige i winsten. Om te kunnen oordeelen of een stuk gesnoeid was of niet. voerde men
! in 1741) het kabelen in, d. i. het maken ! van schuine inkervingen op den rand, , tegenwoordig maakt men h-\'trt>-lingrii,\\\\\\. rechte inkervingen. I>e snoeiers stoorden
I zich er niet aan, sneden de randen af en maakten een nieuwen kahelntiid.
Gele bals dragea (Het -, de
! blakende gunst f/es Keizers van China
I genieten, geljjk lioogbevoorrechten Chl- I neezen te beurt valt, als deze zich in een 1 geel buis mogen kleeden, evenals hun i keizer zelf doet. De hoogste onderschei* ; ding, welke aan eenig sterveling in het Hemelsche Kijk kan ten deel vallen, is.
I dat Z. M. zyn eigen geel buis uittrekt. om er den begunstigde mede te bekleeden.
\' Voor zeer bizondere verdiensten wordt hierh[j nog verleend het Gele vaantje,
i dat door den bezitter in de rechterhand j wordt gedragen, en hem souverein recht | geeft over leven en dood. Geledigd, (wap.), geheel uitgehold.
I zoodat alleen een smalle rand overhljjfr I langs den omtrek, (kruisen enz.). Gele raas (Het —9 <le Chineezen.
\\ naar hun gele tint en voorliefde voor de \' gele kleur. |
|||||||
|
GELEttEXHEIDSOEZICHT. 336 GEMENGD KOOR.
|
|||||||
|
i Gelootszeiidelingeii, zendelingen
1 uit Amerika, Engeland en DuitBchland,
; die zonder tot eenig ZendelinggenooN
schap te beliooren, zonder voorbereiding
ol\' opleiding, onder de Heidenen uitgaan,
maar niet op een vaste plants blijven,
] doch een trekkend leven leiden, als rei-
: zende Evangelisten, zonder controle, maar
1 ook zonder salaris. Zij verwachten alles
j van God, die hun bekwiiamheid en salaris
geeft, die ook hun bestuurder is. Zij
j willen — echt Amerikaansch! — df
I wereld in dertig jaren bekeerd zien:
| Frederic Arnot is zeker de meest bekende.
Gelnlpaard, (w a p.), zie Stappend,
(leeuwen.)
Gelukkig Arable, onjuiste verta-
ling vim lat. Arabla felix, dat eenvoudig
beteekent aan de rechterzijde, d. i, Ara-
bië aan de „felix" van Meeca ; de linker.
I dus ongelukkige stad is Al-Shan.
Gemakajemol, (barg.), geslagen.
Gemanteld, (wap.), verdeeld dooi\'
een keperlijn wier onderste punten lig-
gen in de onderhoeken van het sehild.
Gcmnra Gennoro, volmaking,
i van hebr. ga nier (hij heeft voleindigd),
I maakt met de Mischna (z. a.) den Talmud
(z. a.) uit. Ze heet „volmaking" met bet
! oog op de Mischna, welke ze uitlegt en
i aanvalt bij wijze van commentaar.
Gein ara. (n. hebr.). (Hoogd. uitspr.
1 genioro) leering, naam der Talmud* I boekeu. Ge meenln iiilslin is. het buis, waar
de vergaderingen van het waterschaps- bestuur gehouden worden, waar de ar- chieven van \'t waterschap berusten, in \'t kort: het Raadhuis van\'t waterschap. Geineciilnndssliiis, sluis dienend tot gemeenschappelijke uitwatering der landerijen van een polder, of een water- schap, staande ouder toezicht van en on- derhouden door het waterschapsbestuur. Gemengd koor, (muz.), ital. coro pieno; lat. plenue chorus, samenwerking van inannen- en vrouwen- of kinder- stemmen, dus bas, tenor, alt en sopraan: in tegenstelling van de koren met gelijke j stemmen (voces aeguales) mannenkoren, j vrouwenkoren, kinderkoren. Bij het orgel: fr. jeux ctnnposés, samengestelde hulp* | stemmen. |
|||||||
|
Gelegenheidsgezlclit, een ge-
laat, dat zieh naar tijdsgelegenheid, blijde, droevig, preutsch, benauwd, verbaasd toont, geljjk een veteraan op net tooneel. Vooral ten aanzien van het godsdienstige veel gebezigd. Geleenwd, (w ;i p.),zie Klimmend en
Lionvé; vgl. gelnipttttnt; een geleeuwde luipaard is een loopende, »tW aanziende leeuw en een geluipaarde leeuw is een klimmende, aanziende leeuw; omdat de leeuw altijd klimmend, i-iet aanziend is. Geleid (Hij heelt —, had de
leiding, nam de leiding (sportt.), hij
tras vooraan bjjv. tot aan de zooveelste tonde. Van eng. to fead. Geleibrief, (hand.), zie Morato-
ritim. Geleide, (hand.), zie Convooi.
Geleld, (wap.), met lellen van an-
der email (hanen, kalkoenen, visschen). Gelelied, (wap.), met uiteinden in
den vorm van leliën: met leliën aan de uiteinden. Geli|ke monniken, gelijke
kappen, vgl. Cucullus (z. a.). Gelijk doen, (barg.), deelen.
Gelijkvloerse!!, alledaagsch, niet
verheven, bijv. een gesprek, hg. ontleend aan een huis met hooge verdiepingen. Gellep, (barg.), buit.
Gellep, de maascmat tlocn
(barg.), niet elkander deelen.
Gelling, (trans v.), gallon, maat
voor natte waren, van eng. gallon. Gelocinpang, zie Kroeng.
Gelooi, hoop en liefde, I Kor.
XIII : 13 (vgl. I Thess. I : 3; V : 8). Geloof (Het — maivkt zalig,
gewijzigd naar Mare. XVI VS. 16: „die
geloofd zal hebben en gednopt zal zyn, zal zalig worden." Geloof (Het — verzet bergen,
il. i. voor den geloovige is niets onraoge-
Ijjk, letterlek naar I Kor. 13 : 2, verg. Matli. XVII : 20, en Mare. XI . 23. |
|||||||
|
:::;:
|
||||||||||||||
|
QEMEXODG JAQEBS.
|
OENERAAL-AVERAOE.
|
|||||||||||||
|
Gemengde Jager*, (in il.), »flj-
hoouen met aardappels^ naar de groene uniformen «Ier jagers. Gemerk. (vap.), kenteeken.
««1 tui"-i «• kali slachten (Het .
een feestmaal houden. Uil Lok. !."» vs. 23, 27. Gemlelntte Gasadln. (n. hebr),
<> roeld-ix/ d-r Dromen, Israélietisehc in- stelling (17!M»|, welke liet verrichten der voorgeschreven plechtigheden by ster- venden en dooden beoogt, en tevens zorg draagt voor de begrafenis der leden. Gcmodcreerden, gemat iijil&ti\'. in
de 2de helft der vorige eeuw godgeleerden en predikanten, die niet in uilen de kerk- leer der Gereformeerden, uitgedrukt in de Formulieren van Kenigbeid, beleden en bejiamden, maar op sommige punten afweken. <•« iim.Ii. (barg.), om hals gebracht.
<>iiiioI. (barg.), politie: liet lieele
gemot, !<et gerecht. Genuiilbaild. (wa p). met een muil-
band (beren). G<-iijmm \'poortje. (Het —, achter-
deurtje, waardoor men, hoewel eigenlijk onbevoegd, toegang kan krjjgen tot eene tooneel voorstelling, een concert, enz, i*<mi «1 * —.la <|. de slag, welken men
een gevonnist misdadiger enz. toebrengt, om hem uit zijn lijden te belpen, zijne stervenssmart te doen ophouden, door be- spoediglng van zijn dood. Fr. coup de ynh-e (z. a.). Genageld, (wap.), met nagels aan
de klauwen (dieren); met spijkers (hek- werk, enz.). Genda i\'iiics. (fr.), oorspronkelijk
gen» d\'armeê, mannen van wapenen; R de wapenJknechta uit den riddertijd; 2°. politie-mannen van gedeeltelijk militair, gedeeltelijk burgerlijk karakter. Gendrc (. Hou — , tont est
rompii, schoonzoon % alle» is insteken ons uit volzin uit l\'n dia/H-un depa\'tlle
d\'Italie. eomedie van La biebe en Marc- M ieliel, in 1»."»" voor het eerst opge- |
\'t dezen te beklagen heeft, Gemeenlijk
: sehertsenderwijs gebezigd, om te zeggen
dat men alle betrehk-in-ien af breekt, dat
; allen uit is.
Geiiecfwche conventie, de op bet
i initiatief van den Zwitser Henri Hunant j die in 18H0 in «l\'n Souvenir de Solferino" de ïjslijkbeilen van een slagveld uu den slag beschreef, tusselien bet ineerendeel der Kuropeesehe Staten 22 Aug. 18H4 te (.ienève getroffen overeenkomst, waarbij aan zieke en gewonde krijgslieden in den oorlog eene zekere mate van be- scherming verleend en behoorlijke ver- pleging, ook door de tegenpartij, gewaar- j borgd wordt. Onder den titel: Couv, van G. voor de verbetering van het lot der I aetconde krijgslieden bij de legers te j velde. Deze Conventie is van bttjventlen \' aard: vorige overeenkomsten of voorsteI- • len waren van zeer tjjdeUjken aard, en j het humaniteits-begrip daarin nederge- legd, ging later weer verloren. Mie vroe- i gere overeenkomsten waren: Ie. bet verdrag van Ast-hutten burg
i van 27 .luni 174:4, na den veldslag van I Dettingen gesloten tusselien de opperbc- ! velhebbers van het Pragmatieke en van I het Frunsche leger, den Generaal Von ! Stnir en den Maarschalk de Noailles. I tot wederzijdsche bescherming van ge- wonden en hospitalen; 2e. het tractast. den Uden Februari
175!» te Sluis, in Staats-Vlaanderen, tus- sehen Frankrijk en Engeland gesloten, regelend de zorg voor de zieken en ge- gewonden en hun verplegers; 3e. de conventie van Brandenburg van
7 September 17">!l, tusselien Frederik den (Jroote en Loilewjjk XV, op de grond- shigen van liet Sluiser-tractaat; 4e. het voorstel, in 1H00 door den be-
roemden Frnnschen legerarts Percy aan
de generaals Moreau en Kray gezonden
tot onschendbaar-verklaring van hnspi-
i talen en regeling der zorg voor de gc-
] wonden.
Deze op zich zelf staande uitingen van
humaniteit bleven echter zonder gevolg. Zie r,ok lloode kruis. (mih-IwoIi. (n. hebr.), diefstal. Vgl.
ganma. Generaal-average, (hand.), al-
gemeene averij: de Engelsche benaming voor averil grosse. |
|||||||||||||
|
C2B
|
||||||||||||||
|
voerd, die door Nonaneoart zijn aanetaan-
den schoonzoon Fadinard telkenmale wordt toegeworpen, wanneer hij zich over |
||||||||||||||
|
«JEXERAAI.-HA.IOXET. :I38 (iËXOVEVA (DE HEILIGE».
|
|||||||
|
Generaal bafonet, bjjuaam van
•ten generaal David Hendrik baron i\'hassé, hein wegens zijne veldtochten in Spanje in Franschen dienst, gegeven, omdat hij vele aanvallen met geveld ge- weer liet doen, Generanlbasol\'Geiierale-bas,
(iiuil), hasstem, hoven welke de ak-
koorden door cijfers zjjn aangewezen. Uidovico Vhidana (f 1634) heet het Ge- neraal-U.isschrift te hebl»en verbeterd. Generaal Seniliiai*ien,(r. k.), de
in liet eind der vorige eeuw door Jozef II. opgerichte opvoedingsgestichten voor |{. Katholieke geestelijken, bestemd om de opvoeding der toekomstige priesters aan de Kerk te ontnemen en den Staat in handen te geven.
tüenernllsslmiis, generaal en chef,
opperbevelhebber; i ta 1. generafissimo. Generaliteitslanden, of wïnge-
icesten, de grenslanden, die door de wa- penen der Republiek voor en na op de Spanjaarden veroverd waren en geen deel
uitmaakten van de Unie, Zij behoorden aan de (lene-aliteit d.i.aan de vereenigde Pro- vincicn in het gemeen en waren: Staats* Vlaanderen (liet tegenwoordig z. y. vaste land van Zeeland), Stiiats-ltmbant (bijna geheel Xoord- lira bant en de stad Maas- trichti, de Landen van Overmase (Val- kenburg, Daalhem en VHertogenrade), Staats-Oppergelder (Venlo, Montfoort en een paar forten) en de Westerwolden
(het /..Oostelijk deel van Groningen. Gencratlo aeqnlvoca. (I a t.),
twijfelachtige rourtte/ing, benaming voor de „généYation spniitanée\'* of wording
zonder zand of vritclitkieni. waarvan de moogljjkheid thans als eene dwaling op- gegeven is. De stelling, die daar tegen- over staat, is het omtté rivnm ex ovo (alle leven (komt) uit een el (voort). Genesis, fer.), hef ontstaan, de wur-
rfinff, Naam van het Ie hoek van Moxes, omdat daarin het ontstaan der wereld wordt geschetst. Gcaetrix, «niet geintri.r\'\', zcgffe»
de jongste woordenboeken, voortbreng- ster, voortteelster, stammoeder. „ Mathesis Sxientiarum Genitrix\'\' (sic) = Meetkunde |
|||||||
|
j draagt de wetenschappen in haar schoot.
j de naam van een genootschap, tot aan-
\' moediging en .^oefening van wis-, natuur*
j kunde, houw ..mist, enz.
Genever. of beter Jenever, zoo gv
j heeten naar de samenstelling uit mout en | bessen van den jeneverboom, lat. Jmi!- ; jjeriis. Geaais-Kban, groot opperhoofd,
machtig? Khany eeretitel, waaronder de nfongoolsche veroveraar Ttttmtdechin (11C4 —1227) bekend is. Genie, groot vernuft, oorspronkljjke,
voortreHijke yeest; ook mensen met zulk
| een geest begaafd; geniaal persoon. Van ! lat. genius igfno,gigno — voortbrengen. telen), beschermgod, die, naar de meening
I der oude Romeinen, over de geboorte der menschen gesteld was, hen doorliet
I leven vergezelde en hun lot bestuurde: ! zij offerden hem wijn en bloemen. Genie, (fr.), korps van ingenieurs,
j mineurs en sappeurs.
Genie (cfiicl — ! i|iw I dentiste,
(fr.). welk een genie, ivelk een tand mees-
ter; woorden ter aanduing van een bluf- fer, naar I.e Voyaye autourdt ma mar- mite, vaudeville van Labiehe en D e- lacour (1. Il (1859), in den tegenwoor- ; digen vorm in hes trente Millions de | Gladiator (187f»l comedie van l.abiche | en (rille (III, (! tot 10) en eindelijk in Lecabinrt Piptrlin (1K78) eoinedie-bouft\'e ! van II. Raymond en I\'. Buran(I,2). i Geunnli, paradjjs der Kfohammeda-
] nen, Vgï. Oom Eden. (ïeiuiavo\'s Confessie, (St. —,
I benedenkerk of crypt (z. fl.). onder het
I koor der Domkerk te Napels aan San (ienuaro = St. Januarius (den bloed- ! heilige der Zuid-Italianen) toegewijd : een j heiligdom met zeven altaren, waarin de ; kostelijkheid van het marmer wedijvert | met de schoonheid van het rijkste beeld- ] bouwwerk, vervaardigd door Malvio uit j Cosimo. Genoveva, (I>e Heilige —, ee-
| boren i\'Z4 bij Pai-ys, stond tjjdens den
j inval van Attila als eene vrome en wel- i dadige vrouw bekend, werd later heilig |
|||||||
|
339
|
||||||||||
|
OEXOVEVAHOL.
|
||||||||||
|
GEOPHAGIE.
|
||||||||||
|
verklaard en vereen! op den 3n Januari.
Xjj is de patrones van Parijs; aan haar
i» de kerk de Ste-Généviè-e, thans het Pantheon, gewijd. Genovevaliol, bij Trier, het hol
waarin G e nn v e v a van Brabant 1 eet-
de <z. ft.) (ïenoveva van Brabant, buis-
vrouw van Sïegfried, graaf van Trier. Zjj
woonde, valsoh beschuldigd, zes jaren in de Ardennen in gezelschap van een ree. totdat hare onschuld aan \'t licht kwam en huur gemaal zich met haar verzoende. Zjj is het onderwerp van een volksroman, die algemeen geliefd was en nog in de eerste helft dezer eeuw herdrukt werd als volksboek. GeuovevaneiHcn of <iieiiove-
vi\'ii. dochters van de 11. Genoveva of Miramionen, geestelijk genootschap in n>3t; gesticht te Parijs door Frandaca de Blosset. Genovlna, Genueesche gouden munt
van !)(! Lire of francs. • - en re-sch i lili i-st ii L. een binnen*
huis of ook landelijk tooneeltje, en bij
uitbreiding: iedere voorstelling uit het dageUJkscn of huiselijk leven. Verwant met het Fr. geus; bjjgevolg: al wat tot bet meiischelijk leven in betrekking staat. GeiiN fin pol. (Leut —, lett. de
lilden van den koning; de procureur- generaal en twee raadsleden, naar hunne vergaderzaal het parguet genaamd, be- raudslaagden later over de koninklijke edicten, die aan het Parlement voorgelegd moesten worden; nog heden ten dage heet de officier van justitie met den griffier b(J het eerste onderzoek in straf- zeken, het parket. Gente per bene. (ital.i. fa4soen-
lijke menschen, en welgestelde lieden, fp. grim de bien. Geut lemiin, van fr. gentHhomnie,
edelman. De zedenlooze (leorge IV, trachtte „de eerste gentleman van Euro- pa" te zijn. Zijne vriendin Lady Conyng. hum, de gemalin van een Schotschen markies, tlie sedert 1823 ten spjjt van het ministerie als Lord .Steward voor- komt, heette altijd ., Kegnante", haar man en hare kinderen „la familie" of „the tamily\'1. |
||||||||||
|
• ii-iilJeniBii. (Cominonep —, een
student (in Engeland) die uit eigen mid- delen in zijne behoeften voorziet. Van eng. gentleman, (verwant aan \\\'r.gentil- hoinme en i t. gentihanno), in Engeland de titel van ieder, die geplaatst is tus- sclien den hoogen adel (nubilitg) en den stuud der burgers; VommOMt\' = bur- german. Gentleman-plder, (e n g.), man
van de wereld, die de wedrennen bij-
houdt. Daartoe worden alleen toegelaten: 1° de h\'den van de Jockev-club en van de voornaamste kringen te Parijs; \'2-> de officieren van het Fransche leger in actieven dienst; 3° de personen, die na examen en ballotage door het „comité «les courses" worden aangenomen. i- v n t lenin n nsher ol the black
rod, of kortweg Black Bod, naar de
zwarte roede, die hij draagt, een wel- bez«ddigde waardigheidsbekleeder, bood" sehapper van het Huis der Lords aan dat der Gemeenten, bijv. om in een vast-
gestelde formule de afgevaardigden uit te noodigen, naar het andere Huis te komen, om de Koninklijke goedkeuring te hooren schenken aan eenige wetten. Gcutrj\', (eng.), de lagere adel, de
knights, est/ui ren eu baronet», in tegen- stelling met den hoogen adel, «ie nobilitg. Genus Ippitabllc vatiiin. (lat.),
Horatlas Epietota \'i.^.l3\'_\': het prikkel- bare geslacht der dichters. Genuszscheln. (hgd.), zie Jouis-
aance. (Action de —.
Geologie. («Ie vader der — 9
Willinm Smith. (171!!)—1840).
Gcoitiancle, tooverkunst door mid-
del van cirkels en figuren in de narde
getrokken. Ge, aarde; manteia profecie. Geopend, (wnp.), met een opening
van ander email, (bloemen, hoorns, poor- ten, burchten.). Geopliafjle;(gr.),het eten van aarde,
eene door verschillende reizigers geeon- stateerde gewoonte bij sommige natuur- volkeren. De Ottowaken aan de Orinoco b. v. verslonden in den regentijd ver- bazende hoeveelheden kleiaarde, zelfs bh\' overvloed van ander voedsel. In de meeste |
||||||||||
|
GEOKGABCHOKT0MACHIA. 340 GERJDA OF GEKi\'tUE.
|
|||||||
|
gevallen bleek het hergineel en de cetbnre
narde geheel of gedeeltelijk te bestaan uit infusie-diertjes, «He. wanneer ze leven, werkelijk voedende waarde hebben. Uit ff} (aarde) en phagein (eten). GcOrUJI ie I.....I om :i rh ijl, / ,
en Overheidsstrijd, een gedicht van den
nierkwaanligen I*. J. lïe ro n i cius, die in de 2e helft der 17e eeuw in Frankrijk, Engeland en Nederland rondzwierf, zeer geleerd en — gone h e hiar-schoorsteen ve- ger was, en her bovengemelde gedicht, waarin hij den aanval der Waleliersehe boeren op Middelburg in 1672, geestig in \'t Latijn bezong, tijdens zijn verblijf in Zeeland voor de vuist maakte. Het is in het Ned. vertaald door 1\'. Rabusinl691. l\'it gr. geórgos (landbouwer), arekAn (magïstraatspersoon) en mach} (strijd). Georjfdor of Pistool. Ranove*
raansehe gouden munt van Koning
George, waard vijl\' Thaler of bijna negen Gulden. Georifcs, ( Kfon n —(eng.), bruin*
George», bij de zeelui hardt teheepsbe* schuit.
George Damltii. (Th 1\'rb voh-
In — (fr.), zie Dwtdiii.
Georye (St. -, de beschermheilige
van Engeland, volgens Gibbon, George van Cappadocië, de Ariaansche bisschop van Alexandrië 3t>n.
Georuc. (Kruis vnnSt, — rood
kruis in een wit veld.
George» (De ridder van St. —,
bijnaam van den 1\'retendent, zoon van
Jacotras II van Engeland, 1088—1785. Georjic (St. en de Drnuk,
zinnebeeld van de zegepraal der cliris-
felijke kerk over het heidendom. Hij ons meestal St, Joris. George nobel, (eng.), munt, onder
de regeering van Hendrik VIII gesla* gen, met de beeltenis van St. George. I>«\'in j| ir 11. (gr.), nml. poiimatat —
fandboHirknitilii/e gedichten, gezangen van
VergiliiiB over den landbouw, velddichten. (ïepan lil. (w » p,), door verticale
lijnen verdeeld in een aantal even breede strnoken van afwisselend email. |
|||||||
|
Gepnleerd, (wap.), zie Gepaald.
Gepareerd, (wap.*, wat niet een-
voudig is, maar uit eeniire eniails samen- gesteld. Geparlevlnk, zie Parteoinkeu.
Gepasteuriseerde melk, melk.
baeterienvrij gemaakt volgens de me-
tho«Ie van den beroemden scheikundige Ta steur. Gepinkt, (barg.), gevangen.
Geplekt, (wap.), met vlekken.
Geprofest, (r.kath.), eertijds ook
\\ grprofexied, iemand, die de kloosterge-
! lofte kwam te doen. Men spreekt van
monniken of nonnen gekleed ofgeprofest
I onder dien abt of die abdis, d.w.z., door
I deze(n) met liet monniken- of nonnen- j kleed begiftigd. Van lat. profiteri(békeil- nen, belijden). Gepunt, (wap.), met een punt tegen
; de uiteinden; de uiteinden puntvormig
; bijgewerkt; met kleine driehoekige bland- i jes tusschen de hoofdbladen; mer een : punt v. a. em. Ger. (hebr.), vrouwelijk: n.hebr.
gijoeres — vreemdelinge, een persoon, die
uit een ander land of volk komend, zich ! hier vestigde; vandaar vooral, iemand.
I die tot het Jodendom is overgegaan.
Gérn, als gewieht en tevens »ls geld-
! stuk het kleinste, bij de oude Israëlieten
; in gebruik, mul. Vio heilige sikkel (zie
I Sikkel); vgl. Exod. 30 v. 13, Levltic.27
! v. 2.~>, Num. :i v. 47 enz. Beu naam
[ gera — boon, ontleende dit gewield aan
! de boonen van den St. Jansbroodboom,
; gr. keratonia, een in Palestina, vooral
j in Kethlehem\'s omstreken, nog heden
[ menigvuldig voorkomende altoos groene \' boom, welke bonnen de Grieken h\'rat ia noemden. Dit laatste werd, eveneens de naam van een gewieht, bij ons nog overig in karnat (z. a.), een gewieht voor goud en edelgesteenten. Gernnkt, (w a p.), omringd door stuk-
ken, die er niet de punt aan raken. Gertlda of Gerilde, huisraad en
leastgoed, dat der vrouw, volgens het Duitsehe recht, na den dood des mans I ten deel valt. |
|||||||
|
341
|
|||||||||||
|
GERANIUM.
|
|||||||||||
|
tiESCHOElD.
|
|||||||||||
|
Geranium, zekere bloem, lett. kraan-
vogeUbek, van gr. geranos — kraan- vogel, zie Pelargonium. Volgens de Tur- ken een gewone malve, door de aanraking van Mohammed\'s kleed tot de bekende plant vervormd. Gerant, (hand.), de verantwoorde\'
lijke bestuurder eener zaak.
Gereformeerde kerken In Y«--
derlnnd, vereeniging der (meeste) leden
van de Cnristeljjk-Gereformeerde Kerk (bet Genootschap iler vroegere Afgeschei- denen sedert 1884, met de Xederlandsch- <ifreformeerde (of Üoleerende) Kerk. Zie Kerk A. en B. De inlijving kwam .limi 1892, krachtens de door \\)r. Abraham Kuyper in 1S8*> voorgestelde Kerkforma- tie, tot stand. Kuyper\'a Kerkfornuitie wordt door de Doleerenden geheeten BReforma- tie\'\\ De Theologische School van Kampen, de voormalige hoogeschool der Christe- ljjk-Ge reformeerden, behoort sedert tot de „Gereformeerde Kerken in Nederland". De Christel}) k-Gereformeerden of Afge- scheidenen van a°. 1834, voorzoover zij de inleving van a°. 1892 of bet zooge- nanmde „nieuwe Kerkverband" niet er- kennen, hebben eene eigen „School" opgericht, te \'s-Gravenhage, in het ge- bouw Eben-Haëzer (z. a.), waarbij 12 Sept. \'!>4 de eerste twee docenten, F. P. L. C. v. Lingen, oud-direetor van het Gymnasium te Zetten, en J. Wisse Gzn., pred. te \'s-llage, plechtig geïnstalleerd werden. Gerfknmer, sacristie eener kerk,
consistoriekamer, kleedkamer dergeeste* lijken. Van bet verouderde geneen (of (fheghenren), Uuitsch gerbeit, dat berei- den, zich toebereiden (zich kleeden) be- reekende. Gergo, zie Gargaliata.
(»ci\'mliinl. (fr.), maand van ontkie-
\'"hu/, dus lente; zevende maand of eerste lentemaand in tien Fransch-republikein- Bchen kalender (21 Maart tot lil April). f *eroddel, (joodse h-d u i tse h), kwaadsprekerij, zie roddelen. Gevololl ofgarofani, (ital.), anjers,
in kraampjes te koop geboden op bet feest v»n San Giovnnni Battista (St. Jan, 24 J|nii) te Rome. Fr. giro/ie (kruidnagel- bloem). |
|||||||||||
|
Gcroolemd, (barg.), gezeten, van
het Rooie dorp z. a. Gerrymander, (to —, (amer.),
i de kiesdistricten van een Staat zóó ver- ! deelen, dat, al heeft de tegenpartij de | numerieke meerderheid, zij in de verte- I genwoordigïng toch de minderheid beeft. i Naar Governor Gerry van MaBsachusetts, J die in 1811 een wet teekende, waardoor • op deze wijze de democraten, die \'/a dei-
bevolking uitmaakten, in de meerderheid kwamen. l>e schilder Stuart teekende een karikatuur van de kaart der districten en noemde die Salamander, maar de Kedac- tenr Husselt zei: Noem het <>errt/»utnder en zoo bleef de naam in wezen. Gerstehi\'ooden niet ueifcten,
(Hi| heeft van il e —, uit Joh. 6 v. 9. Zie bij Dertig. Geruit, (w a p.), doorkruisende schuine
1 of schuine en rechte lijnen, verdeeld in
i een aantal ruiten van afwisselend email. Geschaakt, (wap.), door horizon-
tale en verticale lijnen in een aantal : even groote blokjes verdeeld, van afwis- i selend email. Geschaduwd, (wa p.), met schaduw
opgewerkt; alleen iu omtrek aangeduid zonder opvulling van email; met een : ander email geschaduwd. Gcschnectafelt, (wap.), zie Ge-
schaakt. Geschakeerd, (w ap.), zie Ge-
schaakt. Geschakeld, (wap.), met schakels.
Gcsclieft,(ba rg,),gezeten nml. in de
gevangenis. G e scherpt, (w a p.), met spitse lange
punten aan de uiteinden, of de uiteinden tot spitse lange punten uitgewerkt. Gescherpt In den voet, (w a p.),
1 met een spitse punt aan den onderkant, • zonder tien onderkant zelf te veranderen.
Geschift, (wap.), gerangschikt
Geschminkt, (toon.),vaetSchminke (hgd.) tooneelverf, vet besmeerd, getee- kend (nml. het gelaat), schminken (hgd.) = blanketten. Geschoeid, (wap.), met schoeisel i v. a. em. |
|||||||||||
|
GESOHOLMD. 342 GESTA ROMANOKCM ENZ.
|
|||||||
|
Gescholmd, (barg.), op \'t schavot.
Geschoren zitten, in verlegenheid
ziften; misschien naar 2 Sam. X : 1—5, waar verhaald wordt, dat HantiD David\'s knechten den baard half at\' deed sche- ren, waarom zij «lom ten spot zouden geweest zyn. Geschubd, (wap.), met schubben;
aangegeven door netwerk. Geschuind, (w a p.)i «loer een rechter
diagonaal in twee gelijke deelen verdeeld. Geschulpt, (wap.)j begrensd door
een lyn, samengesteld uit rakende halve cirkeltjes of aansluitende boogjes. De ron- ding is naar buiten gekeerd. Zie ook Uitgcschulpt. Gcschwan, Joodsche maand, (on-
geveer in October—November). Gesera, (n. hebr.), lot, beslissing,
bestemming; meestal door loten. Ook ge- bruikt in den zin van noodlot, onheil. Gcs$ad, (n. Hebr.), verdenking.
Gesjnnkt, (barg.) getrouwd.
Gesjeesd, worden (stud.), van
de universiteit verwijderd worden. Gcsjclt. (barg.), gearresteerd.
Gesloten, (w a p.), beet een kroon
met banden, die in een middenpunt Bamen- komen, zooalsdie boven \'t Ned. wapen; of wel met eene muts er in, zooalB de Engel- sche hertogen ze boven hun wapens voe- ren en bij plechtigheden ook werkelijk dragen. Gesloten steen, een groote kei
te Utrecht op de Oude-Gracht hoek Eligensteeg, met vier kettingen aan liet beekhuis vastgemaakt, waarmede oud- tijds de Duivel over de gracht wierp, totdat men den steen vastketende. Gesnnard, (w a p.), met snaren, met
een pees. Geennveld, (wap.), met een snavel
v. ii. i\'in. Gesnoerd, (wap.)5 met \'\'*\'" draag-
band of koord. Gcspant, zie Geknijft.
Gespekte hans* zie Foltertcerfa
tuigen. Gespiegeld, (wap.), zie Geplekt.
|
|||||||
|
Gesplnnen, in Drente en Overy\'sel;
avondpart ijtjes van jongelui, zoo genoemd, omdat, oorspronklyk, de meisjes hare spinnewielen meebrachten en vlas spon- nen, totdat later in den avond de jongens kwamen en de gezelligheid vermeerder- den. Thans is van spinnen geen sprake meer, en de jonge dames brengen een hand werk je mee. Gespleten, (wap.), eindigend in
twee rechte ot\' eenigszins uitgebogen takken. Gesplitstaart, (wap.), met een
gespleten staart, waarvan de heide rak- ken sierljjk nm elkaar zijn gewonden, ook dubbelstaartig d. i. h la queue fottrehue. Gespoord, (wap.), met sporen.
Gcsso, (itftl. gesso = gips, plei-
i ster), een zeer oud middel om in relief te werken, reeds in de Middeleeuwen hekend. .Men gebruikt tegenwoordig een deeg van 1 deel Hjn gips, 2 deelen lijm en 2 deelen glycerine, en modelleert • daarmede de figuren op meubelen enz.,
j die men later kleurt of verguldt. Voor • gesso lustro wordt ook hars en schellak
! gebruikt. Geesowork wordt tegenwoordig : in Engeland veel beoefend. Gcsta Frlsoiimn, (lat.), oud ge-
schrift, waarin de daden der Friezen verheerlijkt worden. Gesta Romanoruin of Hlsto- I rinc nioralisiitac, liet oudste sprookjew-en legenden boek der Christel jjke ; middeleeuwen, oorspronkelijk in het Latijn ; geschreven, meerendeels ontleend min den ; tijd der Romeinsche Keizers; vanhier , „Gesta Elamanorum". Later werden er ze- i dekundige uitleggingen nan toegevoegd : i van daar „Historiae Moralisatae" (vrooni- i eenvoudige naïeve verhalen, soms diep- ziiinig-imstiek), bestemd om in de kloos- i tere aan de monniken in de eetzaal te worden voorgelezen, van 150 tot 181 hoofdstukken groot, voor het eerst in 1472 , te Keulen gedrukt en later herhaaldelijk in verschillende tulen weergegeven, inNe- I derland in 14XL Als schrijver noemde men j vroeger Petrus Iïerchorius of Bercheur | uit Poitou, f 1362 als prior van het kloos. | ter der Benedictijnen van St. Eloy te Pa- I rys. Met meer waarschijnlijkheid werd ; later een monnik Eltnandua f 1227 i genoemd als opsteller of compilator. |
|||||||
|
943
|
|||||||||||
|
I.K-TAAI! !.
|
(«ETRoL\'WE ACIIATEs.
|
||||||||||
|
Gestaa.Pt* (vap.), met een staart
v. ft, ein.
Gestamd, (wap-), met een stam v.
a. em. Gesteeld, (wap.), voorzien vaneen
steel van andere kleur of metaal dan het voorwerp. Gestel, als plaatsnaam en uan het
eind van plaatsnamen, is gestelo = het h> (bosch) op den gest of geest = hoo- iren zandgrond. Gesteld, (wap.), geplaatst.
Gestengeld. (wap.), met een sten-
gel(-tje). Gestlliseerd. voorgesteld (van
voorwerpen uir de natuur) of afgebeeld
in een bepaalden conventioneel en hnr- monïschen vorm, waarbij men de karak- teriatiekste hoofdlijnen doet uitkomen en de bijkomstigheden en toevalligheden weglaat. Gesterlllseertle, melk, melk, die
vrjjgemaakt is van bacteriën. Fr. stéri~ User = onvruohtbaar maken. Gestes, (fr.), eig. gebaren, (ig. be-
drijveii: faits et geste* m daden en be- drij ven; Ie* chansons tlege te (de gezangen van bedrijven) = de Middeleeuwsclie Fransche heldenzangen; uit la t. gesta — uitgevoerde zaken (v&ti gerere = dra- gen, zich gedragen, uitvoeren). MnL jeeste (z. a.). Gestileerd, goed in stijl gehou-
den, naai* den aard, dus goed uitgevoerd;
van schilderstukken, bouwwerken en he- raldieke figuren. Gestrengeld, (wap.)., In elkaar
grijpend. Gestrapt, (wap.), zie Getnoerd,
Gesubordineerde begrippen,
zie Gecoördineerde begrippen.
Get, (chald.), echtscheidings-akte.
Get thee to a nnnnery, (eng.),
Un in een klooster (Shakespeare, JIam-
iet III 1), zegt Hamlet tot Ophelia, als hij somber, zwaarmoedig, mensehhatend geen vrouw kan vertrouwen of wil lief- hebben. |
I Getakt, (wap.), met takken (eornee)
van een gewei.
Getallen symboliek, de kunst
j om aan getallen eene symbolische (zin- i nebeeldige) betcekenis te geven, raadsels
j er mee op te lossen, of geheimzinnige combinatiën (groepeeringen) van namen I en zaken of gedachten, te maken. Getand, (wap.), begrensd dooreene
I getande Ijjn.
Geteekendeii, (Wacht n voor
| de —, minachtende waarschuwing tegen
1 mensclien met een in \'t oogloopend
I lichaamsgebrek. Zie Gen. IV : 15 Ui- Heer stelde een teeken aan Kaïn. wat 1 door het volk werd opgevat alsof Kaïn [ sinds dien tijd een zichtbaar teeken droeg, vgl. Kainsteeken. Getll-seinane, een hoeve aan den
I voet des Olijf berg» bij Jeruzalem, bekend
I ui* .Jezus\' lijdensgeschiedenis (Mattb.
j XXVI). De uit twee hebreeuwsche woor-
! den Gat (perskuip) en schonen (olie)
saamgesteloe naam duidt aan, dut daar
van oudsher een olieslager^ gevestigd
was. Die hoeve was domein der stad
l Jeruzalem.
Getlerceerd, gedeeld in drieën,
• de Nationale schuld door Napoleon op \'/3 van het oorspronkelijke gebracht. Getij of getijde, (rk.), de inhoud van
het hoek (Brevier), dat den kerkdienst I der Rooiuschgezinden behelst, dat gcre- ! geld moer worden gelezen: van hier | iZijne getijden lezen". Getijde-tieeren of I \'meesters, geestel jjken, die zorgen voor j de geregelde opvolging en waarneming ; der plechtigheden, heiligendagen enz. Getinncerd, (wap.), met tinnen.
Getippeld, (barg.) ontloojten, weg\'
] geloopen.
1 Getlps, (t rans v.), aangeschoten. Van
eilg. tips//, dronken. Getougd, (wap.), met een tong.
Getralied, (wap), voorzien van tra-
liëll.
Getrouwe Aclintes, leider van
I Aeneas; toonbeeld van een trouwen vriend. i Verg. Aen. VI, 158: fidits Achates. |
||||||||||
|
oETSÉKKS. 344 OEVI.F.l\'tiELDE WOORDEN.
|
|||||||
|
Getsekeil, (joodsch-duitsch), g<-
srhrei. Zie Tsekenen.
Getsl. (ii. hehr.), dé helft, hebr.
cltgf te ie. Gettatnra, (it.), magnetische invloed
van het nog van sommige mensehen; vullens liet Itnliaansche volksgeloof de invloed, dien iemand door zijn Mik uit- ocfent op het noodlot van ecu ander. Van gettrft\'g (werpen). Zie Jettatura en MaFotihio, Getuigd, (wap.), met een tuig.
Getuige Is geen getuige,
(Een —, getuige = aanklager, spreek- woord ontleend aan de Mozafsche wet, gebruikt ten bewijze van de nietigheid eener aantijging, als zjj berust op hetgeen één man verklaart gezien of gehoord te hebben, naar Xum. XXXV vs. 30. Gen, zie Djih.
Geuren, (ra 11.), bluffen.
Genrmaker, bereider van parfu-
merieën; Iron. iemand, die nachtwerk doet bjj een geheim gemak; voorts: bluffer, nmdvgek, naar de gewoonte der laatsten om veel reukwerk te gebruiken. Geurtje. (Ken los - (inil.) bijv.
hij liep met een los geurt je = hij wan- delde heel hlufferig. diens, algemeene naam dergenen,die
liet Spaunsehe juk afgeworpen hadden,
in \'t hyzonder: Watergeuzen, Bosekgeu- zen. Van Otteux = bedelaar, den scheld- naain. waarmede Karlaimont de aunbie- ders van het smeekschrift (1566) be- stempelde, de Regentes Margaretha van l\'arnia geruststellend met de woorden Ce nf stmt guë drs gneii.r, d.i., liet zijn maar bedelaars, nml. personen, die wat komen vragen. Geus, (zeev aart), vlag, die van
boegspriet of kluiver waait, aldus genoemd naarde Watergeuzen, die nml. aldaar hun standaard hesehen met de kleuren des Prinsen van Oranje. Geuzen willen wel met ons
gasten, Maer /y en willen niet met
ons vasten: —
gezegde in 1679 nog in zwang, als be-
vuttend het ooi-deel der Rnomsch-gezin-
den ten aanzien van liet vieren van hun
|
|||||||
|
1 Driekonin<ren-. \\\'asten-, St. Maarten s-
en Sinterclaas-avond door de Protestan- ten. Gaste» — gastroeren, smullen. Geuzen, (Het begint te —. de
! wind heg int rourdeelig te worden, l\'it
de eerste jaren van den 80jarigen oorlog,
; toen de Spanjaard! ook zeiden: Onze
I lieve Heer genat, = is den Geuzen gunstig.
Geuzenlirll, naam van een schans
hij Hulst, waarin bril = breidel is.
Genzeiidnlt, duit door de Staten
\\ van Holland geslagen op \'t einde der
! 16e eeuw, met de Hollandsche Vrjjheid-- ! maagd in den tuin erop. Geuzeudulvel, de Hertog van Alfa.
licvcdci\'il. (wap.), met vederen.
Geven, (Het Is zaliger te —
dan te ontvangen, aansporing tot weldadigheid ontleend aan Handel.XX:35. Gevierendeeld, (wap.), zie Ge-
! kwartileerd. Gevind, (w ap.), met vinnen v. a. em.
Gevlekt, (wap.), zie Geplekt,
Gevleugeld, (wap.), met vleugels.
Gev lengclde woorden, uitdruk-
kingen. gezegden, spreekwijzen. spreek- woorden, die gereeden ingang vinden.
overal ganghaitr raken of zijn, van de
eene plaats en streek naar de andere,
! van liet eene gehucht naar het andere,
als overvliegen. Letterlijke vertaling van
Gr. epi\'itpferofnta; uitdrukking, het eerst
aan Homerus ontleend ; ze komt 4\'! maal
in de lliasen \'iH maal in de Odyssee voor
in de beteekenis „vlug, haastig" gewoon-
lijk in den vorm: „en sprak in gevleu-
gelde woorden", liuelima nn koos de
uitdrukking Gejflttgelte H\'orte voor zyn
| Citnteii-Srhafz, een werk. dat bjjnajaar
, op jaar herdrukt wordt en waarnaar in
vele landen dergelijke werken samengc-
| steld (ofafgeschreven) werden. In Zweden (Bevmgade Ord), Denemarken (Bevingede
; Oord), Frankrijk (Mots of i\'aroles ailés) en ; ook nier te lande is de hennming over- j genomen. In Frankrijk gaf Ed. Four- n ie f in 1855 een werkje uit Veeprit
! des anti-es indertijd door Van Lennep j geplunderd in Onr Citaten; bij de En- : gelselien is het genre ouder en heet het ; boek Household Wordt ./. ft.) of Fami- i Har Quotations, |
|||||||
|
GEVOEGD. 345 «EZEIiENT IS HET I.AST ENZ.
|
|||||||
|
Gevocfjd. (wap.), hierbij zijn de
steenen door verticale ljjntjes en horizon- tale Ijjnen aangegeven, meestal met sabel. Gevoet, (wap.), met een onderpoot.
Gevorkt, (wa p.), eindigend met twee
gebogen takken als een vork. GcoraiiM (gr.), lett. aardgezicht
een met blauwachtig linnen overtrokken bolvormig [jzeren geraamte, eene afl>eel- ding der aarde voorstellend. De polen waren verbonden door een spil van 40 voet, waaromheen een wenteltrap van waaruit men een goed overzicht had over de wereldkaart, die en relief aan «Ie binnenzijde was aangebracht. Ken omgekeerde globe alzoo. In 18\'_\'."> gecon- strueerd door Delangland et Par{js. Gcvrncht. (wap.), met rrachten.
Gevnltl. (w a |i.), leliën, waarbij het
onderste gedeelte is weggelaten, noemt men leliën met gevulden voet. (iowaal. (wap.), zie Vlucht.
Ge« n ml lui iis-i-iiiii-i\'i\'ti•. (muz.).
Donderdagavond-concerten te Leipztgi sedert 1"H1 in den tegenwoordigen vorm gegeven, maar sedert l"4:i reeds in zwang. Aldus genoemd naar het oude (•ea,and- havs (lakenhal), waar deie concerten aan- vankeljjk gegeven werden. Genapend, (wap.), metdenatuur-
ljjke wapens (dieren). In dit geval ge- vnlgd door „van." Gewapend, (wap.), met eenigwa*
pen, <lus in de gewone beteekenis, zoowel
bjj menseden als bjj dieren, en dan ge- volgd door „met." Gewasschen, (barg.), ervaren.
Ge\\\\ clrilaej e), zie Provoost.
Gewerbcr, (barg.), k-ameraad.
Gen eren. (barg.), verstoppen. (ïewcten (Ken noed — Is ecu
Para«ll|s). gezegde van .laeohus Ar-
minius (hoogt te Leiden, f 1609), den vader der Remonstranten, Geweven wind, cackemire (z. a.)
sjaals, zóó ragfijn, dat men ze in de
vuist verbergen kan. hoewel ze, uitge-
Bpreid, drie vierkante meter beslaan. |
|||||||
|
Gewlekt»(wap.),metwieken v.a.em.
(\'iwijii. (mil.), i/ ede*/radeert!.
Gewocrem honden, (barg.), ver-
. borgen houden, Gewoeres (van hebr. Geboera =
I kracht) groote machtige daden. Crewohnhelt*-vevbveohev(hgd.)
zie Che.val de retour.
Gewohtillch nlniibt dei»
! Mensch hi\'iui ev iiui\' Worte 1 hfti\'t. Es mllHHe slch dubel «toch I anch was denken lassen, Woor- \' den van Mephistopheles tot Faust in de
: Hcxenküche. Bjj Ten Kate: j Meest denkt men, als men enkel woorden hoort, \'t Ia mij te hoog, maar \'t moet toch zeker wat beteeknen. Bij Bllderdyic: j Gewoonljjk meent een niensch, wanneer hij woorden hoort,
i Daar schuilen vast gedachten onder: \' Maar meestal is het enkel wind En zoo \'t iets meer mag zjjn, \'t is louter beedlaarsplonder.
(Jij daarom, wat gjj spreekt of boort I Houd ieder woord slechts voor een woord. Gewoon, (wap.), voorgesteld in de
| gewone kleur, die het voorwerp in de j natuur heeft. Gewoonte is eene tweede
I ïiiitiiui\'. oorspronkelijk -als het ware\'\'
j eene tweede natuur, Cic, de fin. V, \'J.">, i 74: Coiisitetw/o (quasi) altera natura. \'. Spottend zegt men nog: de gewoonte is I erger dan de derdendaagxrhe hoort?, de laatste verlaat ons nml. zeer moeilijk, de i eerste in het geheel niet. Gewro, (n. hebr.), vereenigittff, ge~
i celschap. Gezeelt, (wap.), gekoppeld.
Gezeifent Is het lant
Wacr \'t klnt syn mo$r ver-
j urant, Vondel\'s Bpreuk voor den
schoorsteen in den schouwburg op de
Keizersgracht te Amsterdam. De „moer\'*
! is de aarde, ons aller moeder, liet „lant"
i dus: liet turt\'stokend Nederland.
|
|||||||
|
GEZELLEN VAN 3ÊBV.
|
|||||||||||
|
346
|
|||||||||||
|
.. H 11:1 M. 1.1. i M " N .
|
|||||||||||
|
Gezellen van Jelui, Zie Jehu.
(Üczellen-Vevceulgliig, (r k.),
vereeniging van handwerkslieden! ter bevordering van godsvrucht en goede zeden, in 184!» te Elberfeld gesticht door den priester Adolf Kolping, later op vele
plaatsen nagevolgd. Gezellig tl Ier, naai\' Aris toteles,
die den tttensch in het algemeen zoo noemt, uit liet hgd. waarin „gesellig" beteekent in gezelschap van soortge- mmten. in troepen levend. Wij gebrui- ken dit in den zin van «gezelschap zoekend**. Gezelschap of Sociëteit van
Jezus, zie Jezuïet.
Gezeten, (wap.), zie Zittend.
GcZOlldlielllttColoiinCS, groepen
bestaande elk uit zeven artsen, die men in 1N9:{ in Rusland uitzond, om oogljj- ders op het platteland met raad en daad Te helpen. In 1S!>4 werden 15 gouverne- nienten van het Russische rijk door hen bereisd.
Gezondheidspa», (hand.), eene
door de overheid opgemaakte verklaring, dat een persoon, een schip, of eetlig ar- tikel uit een land komt, waar geene lii\'smi\'tti\'lijki\' ziekten lieerschen. Hr/iiiitllu-iiUpoIil ic, toezicht van
staatswege op de volksgezondheid door
het verordenen van bepalingen, wier overtreding strafbaar wordt gesteld. Gezwlk, zie Zunkken,
Gezworen lljiii iidag, op som-
mlge plaatsen de naam van Kopper- maandag, omdat op dien dag zjj, die Op den dag vóór Drie-Koningen (6 Jan.) tot .•enig ambt benoemd waren, beëedigd wer- den. In de steden, waar de benoemingen op den dag vóór Pasehen of Kerstmis ge- ichiedden, viel de Geziroreii Maandag op den eersten Maandagna genoemde feesten. (.c/ivai\'riini. zie Jury.
dic/uoiriini. zij die een eed ge-
daan hebben, oudtijds inagistrnatsper- sonen van stad of dorp in \'t algemeen, thans bestuurders van een waterschap, waarvan de voorzitter den titel van dijk- graaf heeft. |
Ghazele, gha8el,(ar»b.), minne-
dicht; een hij de Perzen en Turken vooral geliefde vorm van lyrische poëzie. Het ghasel is als \'t ware het sonnet van het Oosten. (duit. f of fwiaonr of OJouwer.
Turksche vorm van het pers. woord geber.
\' ontleend aan arab. haflv (z. a.); gods-
I dienstige seete in Perzië, die der vttitr-
\\ aanbidders. i)e Turken gebruiken dat
woord als een sehiinpiiaam voor alle
ongehmvigen, d. ï. iiiet-Moliiimmedanen.
vooral van hen, die den Islam ontrouw
zjjn geworden.
Ghecrnl, ghecrl. gecrl, (wap.),
ira/ie fikreet. «heel, zie Geel. («hoeve, (wap.), slip, zoom van een
j kleed. Gheglent, (wap.), met borstwerin-
, gen, van mned. glinde = omheining, Ghegort, (wap.), omgord.
Glielfs, (wap.), dwars, schuin over
: iets. Glieln, ghelnw, ghiel, glel.
I (wii p.), geel,
^liri-iiiiii. (wap.), gehoord, gerand.
Ghevghel, (wap.), zoom, boordsel.
Ghcrlniide, (wap.), geb<irduurde
sjerp der ridders: Kr. guirlande (slin- ger krans). <;ii4\'».< It. (wap.). vereenigd.
GheHeten, (wap.), liggend.
GliCHplet, (wap.), ges|deten (staart.)
Ghetto, (hebr.), de wijk te Rome.
waar de Joden moesten wonen. Vandaal\' in liet algemeen Jodenkit-art Ier. Ghewcert, (wap.), gewapend.
(«bcwerreiit, (w n |>.), <ip zijn hoede.
Glilnnr, zie Gheher.
Ghlbelltjiicn. Middcleeuwschepar-
tijnaam voor de aanhangers des Duitscheii
| Keizers tegenover de (ïuelfen (z. a.) of
1 Wellen, die de partij des Pausen waren
I toegedaan. De naam is waarschijnlijk
ontleend aan een slot der llolieiistauti-n
in Zwaben, geheeton Waihlingen, in Italië
nitgesproken als Giebiingen. Inderdaad
heetten de Hohenstaufeii in den vroeg-
sten tijd Waibft\'nger.
|
||||||||||
|
:w:
|
|||||||||||
|
GIDS.
|
|||||||||||
|
GIIIEL.
|
|||||||||||
|
Gibeonlet, onderknecht, een dui-
velstoejager, een factotum, naar de <li- heonieten die volgens .loz. IX, 21, B tot «houthakkers en waterputters" van Israël werden gemaakt. Glherne a la Coree, (fr.), |w-
! troontasch, die men op den buik hangt,
| in tegenstelling van het gebruik in andere
landen, om dien op den rug te dragen.
Gibraltar, uit < ieltal Al Tarik
i (Ahenzaga) = heuvel van Tarik, den : aanvoerder der Mooren in 711, veldheer j van Kalif Valid, die er op een rots | (Calpe) een sterk kasteel bouwde. G Ibrn I * h r. (a m.), in staatkundige
j kringen het hoofdkwartier eener partjj,
i de sterke veste, bijv. het (Ühraltar der , denmkratie. G Ibrii IIji v van Amerika, naam
; voor Quebec, door ligging en verdediging de sterkste plaats van Amerika.
Gibraltar van het Xoorden
i (Het —, vroegere benaming dar stad | Luxemburg, wegens hare sterke vesting-
1 werken, welke alras door de Lux. regee- ring gesloopt werden nadat 9 Sept. 18**7
] de soldaten der Pruisisohe bezetting de \' stad verlaten hadden, ingevolge de onzjj- digheidsverklaring des (i root hertogdoms
• i. d. 11 Mei \'67 door de Londensohe Con- ferentie, saitnigesteld uit de (iroote Mo-
1 gendheden en Italië, Nederland en België. GIbtiN, chapeaugibus (thanschapeau
vim/net, opera-hoed, samenplooibaar, naar
den uitvinder. Gldeon, de Stadhouder-Koning \\ViI-
l lem III, toen hij in ltïss als handhaver
I van het Protestantisme Engeland ver- \' overde. In \'t algemeen strijder voor de 1 eert\' Gods, krijgsheld, die in godsdienst- ! oorlog(en) een groote rol speelt. Naar den historischen Gideon, den vijlden richter i over Israël, over wien zie Richt. VI—VIII. Gidoescll. (n. hebr.), lett. rerm\'en-
: tving, nieuwigheid, nieuwstjjding, iets i nieuws. Hebr. clnUhsj. GIiIh. vertrouwd leidsman, bestond
j in de l"e eeuw nog niet lang, en kwam j toen als gidse, zelfs gidje en gidsje voor. I Het Bargoensch of de Zigeunertnal heeft i gadju, gadsjo = niet-Zigeuner of bewoner |
|||||||||||
|
Ghlel, zie &h«ht.
Ghymkhana Races, (eng.), de
wedstrijden in behendigheid en vlugheid te paard. Ghis;i line. uysil i-me. (wap.),
tweesnijdende bijl, strijdbijl die met beidearmen werd gezwaaid. Ofr. guiaarme,
Gholpe. (wap.), draaikolk, maal-
StlVKUll.
<• liy elschtecii zu;.....111 clsch,
Vondel. Gysbr. IV. -> (reg. 1083.)Arend van Aemstel tot Badelocb alsantwoord op haar verzoek om haar tevertellen „al wat (hem) wedervoer,\'\' na
den hevïgen strijd en den moord in dekerk. Ghy zult ze van dien kant
zoo heerlyck op zien dnuen,
Tondel Gysbr.V.4(v8.1582)ook „hem
van ilien kant" enz. Vondel schreef „Ghy zult het" enz. d. i. „het daagt op"
gelijk men zegt: „het staat slecht met
de zaken" voor „de zaken gaan slecht."
Glallll l*bril(f, zie GjnUarhro.
Ginnt (the llttle, ia in.), de kleine><">\', nml. de senator Stephan A.
Douglaa, (1813 -1861), hoofd der de- mocratisehe party, tegencandidaat vau Uncoln. Ken man van veel talent en
groote energie, maar klein van gestalte. Glanl (the Xortherii, (au), de
Kootiixehe ren*, Rusland. In Engeland
en Nederland gewoonlijk, de Xoordsehe heer. Glnnt-.IIller. (Jack the —
(eng.), Jaap de Hmzendooder, ile held
uit een beroemd sprookje. Glnnl s (\'ausewn > . de Iïeuzen-dam, een voorgebergte aan de noordkust
van Ierland, een reeks merkwaardigebazaHzuilen, die zich ver in zee uitstrek\'ken. Caiuiêteay of eauaby ^steenweg. Glnonr, zie Okeber.
Gfbbeu of t ore ml\'uieen; spotnaamvoor de bewoners van Marrum bjj Leeu-wanten, naar gibt visch met spitsen bek.
Glbbor, (hebr.), ft*W, sterke man.
|
|||||||||||
|
üIEBELTON. ï
der landen, die de Zigeuner bezoekt en
die dezen den weg wijst, iiliius in de 15e eeuw bjj de Zigeunerbenden, die toen westljjk Europa doortrokken; ver- volgens in den meer algemeenen zin van kameraad, handlanger, Vrouwelijk jradsjY, ook gedsje, eng. gidsje z.v.h. gewone Zigeunervrouw (onder den invloed van i\'r. en e n g. guide, i t a l.guidd) als „goede" gids verstaan. Glebelton, (mil.), urine-toti.
Giegagen, sch ree turen alseenezel.
Glel. sie Ohelu.
Gierigheid is de wortel van
alle kwaad, 1 Tim. VI vs. 10. Glerwolt, weerwolf, van \\nt.;/ernl-
pJius weerwolf. <;il, (barg.), verstardig.
GIHord Lcctnres, (en g.), voorle-
zingen over de wetenschap van den godsdienst, door wijlen Lord (iillord ingesteld aan vier Schotsche LTniverai-
teiten, aan elke waarvan hjj eene be-
laugrijke sonn vermaakte. Prof. Tiele tè Leiden werd door den Senaat der l\'ni- versiteit te Edinburg voor de jaren 1896 -98 tot „Gifïbrd Leetui-er" benoemd. Gig. hardroeier, soort van vaartuig aan de Zaan.
Gig. <L*" B*-)j sjees, verkorting van
ital. giga en fr. gigue, bevallige dans.
Giganten, reusachtig woest ge*lacht,
bij de goden gehaat en eindelijk door
Zeus (Jupiter) verdelgd. Glgerl, (hgd.), tni<t(tr</,stnt<ttslijj>rr,
geblaseerde leegiooper te Weenen ; mode- pop, die de dwaasste dingen verzint om in \'t oog te vallen. Zjj dragen daarom reusachtige puntschoenen, pantalons met zóó langt; pijpen, dat men ze zelfs bjj \'t fraaiste weder moet op- en omslaan, boorden, breed als manchetten, wandel- stokken als hoornen zoo dik, enz., enz. Wiener Qiffrrl is gejjkt ter aanduiding van iemand, die op \'t gebied der mode overdreven is en zieli bespottelijk aau- stelt. F ran se h : pettt crève* of gommeux. Glglln blanca, (ital.), witte lelie,
liet zinnebeeld van Florence. Van hier FlorentifHSche leliën = blauwe bloemen, Hg. aperij. |
8 oildebier.
Gfgue, glga, (fr.), spotnaam voor
I de oude viool (viola, vielle, h\'del. vedel)
\' die wat op een kam (gigue) geleek, later \' vervangen door de hedendnngsdte platte violen met uitsnijdingen aan de zijden. In Fraukrjjk gewaagde men in de i:ie eeuw van Qigéour$d*Allemagne, Duitsche vioolspelers. Later namen de Duitschers den vorm van het instrument en den naam (Oeige) over. Glgne, Schotsche dans, die zijn naam
ontleent aan een oud snaar-instrument,
viool van ouden vorm. Gij hebt overwonnen, Gall- l*\'i\'r I laatste woorden, toegeschreven
aan keizer Flavius .Julianus den ; Afvallige (t 36:ï), die tot het Heidendom
terugkeerde, en als redenaar en als . seh-ijver liet Christendom bestreed.
GIJveres, zie Oer. GU-BIaN, titel en hoofdper>.....i van j een roman van Le Sage (1UGS—1747),
! de type van een schrander, geestig joug-
niensch. die van avonturen houdt, maar wiens pogingen om in zijn onderhoud re voorzien niet altijd den toets der eerljjk- heid kunnen doorstaan. Vooral op zijn we- dervareu met den aartsbisschop van Ore- nada (zie het laatste woord) wordt dikwijls gezinspeeld, ter aanduiding van per-onen, die hoog opgeven van hunne liefde voor openhartigheid, maar in werkelijkheid waarheden, die hun onaangenaam zijn. niet k unnen verduwen. f\'illx-ci iiiii o. een kloosterorde, in
1185 door G-llbert van Sempringham (gr. Tiincoln) in Engeland naar den regel van den II. Benedietus gesticht.De orde is in 1.">1!) opgeheven en ingelijfd in de \' congregatie van den Kardinaal Wol sey.
Gild. gilde, eng. guild = gefloten
gezelschap tot het houden van een goeden
maaltijd: zie gilde-hal. Tereeniging van
| personen om te /amen te offeren, de
; buurschap te bescherm*», de poorten}
i te verdedigen, zich op een bepaalden
, dag gezellig te vermaken of hetzelfde handwerk uit te oefenen. De bestuurders heetten overlieden, de leden broeders (zie Ambachtsgild, Bnuryild, Offeruild, Schutsgild). Glldcblei*, glldemaal, omdat van
oudsher hier de hoofddrank bjj een inaal- tijd was. |
|||||
|
«. i i.nijn m ,m.
|
||||||||||||||||
|
(allflelioom, een lindeboom te Soest,
waar omheen door de broeders van het BabilotiiPiiffild (z. ti.) bij hunne t\'eestlijk- heden gedanst wordt. im Itdeha I. gebouw, gesticht voor de
samenkomst van de gilden, wier leden bedragen, aiMen, van B»kt. gildan (be- taleni. moesten betalen. Hal = gebouw, <ilillen (Patroonsolbeschcrni\' heiligen «Ier — » St. Adam patroon der fruitverkoopers.
St. Jan Baptist - - kleermakers. Sr. Chrlspifn „ „ schoenmakers.
Sr. Christoffel „ „ pakdragers.
Ut. Eloy _ - goud- en andere
smeden.
St. Ooar „ - pottenbakkers. Sr. Bubertua - - jagers.
Sr. Joris _ _ brouwers envoet-
boogschutters.
St. Jozef „ n timmerlieden, st. Lucas „ „ schilders en
heelmeesters.
Sr, Maarten _ _ kramers en kooplieden.
|
j bij een jacht in het woud een kluizenaar
! hij ongeluk aan de knie gewond en j deze om zich beter te kunnen kastijden, i geweigerd hebben, zich te laten genezen, j zoodat hij z|jn leven lang kreupel bleef. i Het symbool van dezen heilige is eeiie hinde, die dageljjks naar zijn grot aan
! de monding van de Khóne gingomhetii j melk te geven, lljj wordt voorgesteld al* een oud man, met een pjjl in zijn knie
en een hinde nan zijn zijde.
t-llde-os, de vette, met bloemen.
kransen en vergulde horens versierde
os, die eerst met muziek rondgeleid en
dan voor den gildemaaltjjd geslacht werd.
I Als het gild niet rjjk was, slachtte men een ffitde~kntf,
4<iItlrpi-uuiiH|. koperen penning,
dienend rot bewijs van lidmaatschap (di-
. ploma) van een gild; de eene zijde vertoont I de zinnebeelden van het gild. de keerzijde i den naam van den gildebroeder. |
|||||||||||||||
|
Gilles (Op
|
sta n ii. (burg.). Op
|
|||||||||||||||
|
dr loer staan,
4. Illenki\'n ut* i\'. (barg.), dief, die
bij klaarlichten dag deuren en ramen
binnenkomt. <wtllock,(n. h e b r.)tonderscheid, rer-
echUpnut. Hebr. ehcUukka^ \'1 Kron. 35 vs. .*>, (deeling, afdeeling). <-i Hoi ;t»i«-. (fr.), of panikoHgrap/tif
(gr.), relief ziucogiaphie tot het maken van clichés voor de boekdrukpers, naar Joseph Gil lot te 1\'arjjs, die in 1850 dit procédé uitvond. (ïlllyflower, (eng.), ntngelier, ver-
bastering van Jnft/-f/oirer, juli-bloem. (ïlinle. (n.iny t h.), bjj de oude
Scandinaviers de verblijfplaats der zie!, na den dood. diliiime. (barg.), boter.
Glniiliel. derde letter van het Hebr.
Alphahet. drukt het getal drie uit. (iliminsitim, i li b i-g, i, eorrectiehuis.
Iiilll, (eng.), jrnerer, naar Genève,
waar de jenever het eerst werd gestookt. <• i ii in i 11. (a in.), herberg, drank-
winkel. Letten, jenever-molem. <ȕn sltng, lam,), drank, waarvan
de bestanddeelen niet met zekerheid zijn op te geven, doch «He zeer verleidelijk is. Slina = brouwersdraagboom. |
||||||||||||||||
|
Sr. Xfcolaaa
St. Pieter
St. Rochus St. Sebastiaan St. Severus
Sr. Victor |
_ lakenkoopere en
schepelingen, visschers. wevers. handboog- schutters.
liiinenwevers. korenmole- |
|||||||||||||||
|
naars.
Sr. Barbara, patrones der artillerlsten. St. Catharina . - studenten, st. C\'ecitia H _ toonkunste*
naars.
Sr. Enora , - minnen. Crlldonlacnni pati \'Iiiioiituin,
(lat.), vermogen van GUdo; inkomsten van dezen Mauritanier, in 385 door kei- zer Theodosius den Óroote aangesteld tot Comes van Afrika. Tegen het West- Romelnschc rijk opgestaan, werd hij nabij Carthago door zijn eigen broeder Musklzel in 398 bjj Tabraca gevan- yen genomen en later terechtgesteld. Zijne bezittingen werden verbeurd ver- klaard en het «patrimonium" werd be- steed. om de monumenten te Rome te onderhouden. Cilles St., patroon of besoherm-
heillge der kreupelen. Volgens cle over- levering, zou de koning van Frankrijk |
||||||||||||||||
|
150 OISCHMEL ENZ.
(wlrflilllole, (t\'r.), kandelaar met vele
annen. kroonkandelaar. Ook, trosvormige oorhanger (uit edelgesteenten). Cilrant. (hand.), bestuurder, uit t\'r.
| \'//ruilt. 1 Glrnt, zie Ciro.
Giro. (ital.), omloop, kring. tig. het
, endos»ement of de overdracht van een
wissel aan een ander. Die zulk een wissel
aan een ander endosseert heet girant;
I <legeen aan wien bet endos^ement ge-
j richt is, t/iritt. Olvo-liank. (hand.), oudste hoort
: handelsbank, opgericht door een ge»lo- teii kring (giro) van kooplieden, die
in eene gemeenschappelijke kas eene
bepnalde >om stortten, waaruit dan de
, betaling, bij het onderling handeldrjjven,
door opselirjjving op bet credit en debet
i van de registers der bank (vireweut <le
I portie») plaats had, terwijl een vaste
munt werd aangenomen ter vereenvou-
diging der rekening.
Intron, (wap.l. zie (leer.
diivoiiilljiieil, (t\'r.). staatkundige
| partij \'" \'\'f\' yroote Fransclie Omwen-
tellng, »1 ie zich tijdens de Assemblee
Legislarive (1791) vormde; gematigde
, republikeinen; naar de afgevaardigden
Vergniaud, Guadet, Gensouné, Grange-
neuve en Ducos, door bet departement
, Qiromle gekozen, waarbij zich spoedig
I eenigen uit andere partijen o.n. uir bet
j Centrum aansloten, Brissot. Condoi\'cet,
! Roland, Zij werden later door de Jaco-
b{jnen geguillotineerd 17ü4. Lamarrlne
schreef in 1*47 (8 dln.), een dichterlijk.
ofschoon niet onpartijdig, tafereel van
i hun lotgevallen in de „llistnire de- (iiron-
I dlns".
(alroiitllstcii, (fr.), afgevaardigden
i uit liet departement van de Gironde, (iirouette, (fr.). lett. tr iud ir ijzer
(draaiend met alle winden): man. die in
politiek doet en den koers volgt. CilrotlCtté, (w ap.), metwindvaautjes.
<»iscll]liel meerv. U Iscllllicll In,
benaming dei- Zigeuners in den He-
I breeuwschen tongval der Dultsche .loden. I In \'t classiek Hebreeuwseh komt echter |
|||||
|
GtN SLINGER. \'.
(*ln slinger,, (a in.). Iemand, die
verzot i- op spiritualiën, voornamelijk jenever.
tiin nntl liospel fiazrtte,(eng.),
the Morning Adoerftser, het orgaan der Dissenters en der tappers (of leden der Licensed Victuallers Association). Letterl. Jenever* en Evangelie-krant. 4.iiiK«|ii 11 (|. (j ii v.), gestreept of ge-
ruit o.-Indiseh lijnwaad, dut op Java van elders wordt ingevoerd. (aliiiiiiii{|u-(*H.|», (Scan dl nav i-
sche mytn.), de afgrond tusschen Nitlhoini (de streek der nevel) en Mus- pelhelm (de streek des vuurs); zij bestond vóór dat land of zee. Iiemel of aarde bestonden. <;in<M-(|1i. (n.h e 1> r.), inwijding.
Ilehr. chaHttcca (Nunt. 7 vs. 11). Gliisliig, perzik, In Japan |>halliscli
symbool, en in een eveneens syniboliseh
papiertje gepakt (nott\'), een onmisbaar toevoegsel bij gesehenken. (alOCOHO. I| lo |OBO , O t.. m tl Z.) ,
h/ij, nvolijk.
<>Iorno, (ttal.), </«.\'/, t\'r. jout; A
giorno of (V jour verlicht, d. i. in de open lucht, door Hohtballonnetjes in tuinen, aan eerepoorten, in bet avonduur, Zie ook A jour. GfovAae Itüllii. lett. jong Ihtlir,
Staatkundige partij van den vooruitgang
in den [taliaansrben vrijheidsoorlog, bij-
niiitm voor bet drietal: Victor Kmma- nuel, Cavour, Garibaldi. • ;ï|isii"--. (eng.), uit Ëgyptian»,om-
dat een bende zwervers, in 141 Kin Europa venehenen, bun aanvoerder „Hertog lUchael van Klein Egypte11 noemde. Zjj beeten bier en in Duitschland Zigeuners,
bij ons ook Heidens, In Frankrijk Bohé- miens, in Spanje (ütanos, in Hongarije 1\'barao nepek, in bun eigen taal Sinto\'s, bij de Noordache volken Tataren. (ïlrnffc, (in uz.), staand* vleugel,
sebuinsnarig, naar den langen hals. GirmidolH. vuurwerk, bij zeldzame
gelegenheden bijv. :i Juni 181*4, toen bet leest der verjaring van de Grondwet (laffesta delV Statuto) te Rome werd gevierd. Het stelde toen «en .Moorseh kasteel voor. Pr. girande, girOMdole = viitirpijleubniidel. |
|||||
|
ULADIATORES.
<>|alIai>horn, (n. myth.), schel-
klinkende horen, de tooverhoren, waarop I de god Heimdal. Himindal of de Witte l Ase blaast bij de godenschemering of Ragnarokr (?. o.). GJoiiwer, zie Gheber.
(«Ince saus taln,(f r.), spiegel zou-
der foeVe (verfoeliesel), d. i. doorzichtig : spiegelglas {glacé non ét(ime\'e),m onder-
scheiding van glacé étamie. Men brengt zulk doorzichtig spiegelglas wel achter een gefoelied spiegelglas (dat opgewonden kan worden) boven schoorsteenmantel* aan, om een tuin of park te kunnen zien dat er achter is gelegen. In het hotel van Baron de Kothschild in de rue La- ! fitte te 1\'arjjs en op de villa lïoseneek
hij Velp ziet men zulk eene ^nouvell: : eheminée a pannean de i/laee,\\
(iliici\'s. d. i. Ga ut* glacé* (fr.).
[ glanzige handschoenen, nit glanzig leder : vervaardigd, fr. glacé" = geglansd.
Glad (I>at Is non nl —, dat is
\\ duidelijk.
Glad en al, (trans \\\\),f/eheelen al.
Glad zijn, (m il.), knap zijn, eigen-
lijk knap zijn om zich ergens doorheen j te tres-ken. Dat is glad genoeg = dat is i natuurlijk (dat volgt van zelf). Ken gladde I vent, iemand die overal doorkomr. zich weet doorheen te werken. Glariakker of Gin dekker, een
|
||||||||||||
|
C.ISTKREX ENZ.
lift woon] niet voor. Het kan „sterke
lichamen11 beteekenen, van hebr. of chald. gèêchem = lichaam, syr. yc- sckoem, guesehiwï, ara 1>. djiêmon en djotzménon. (•Interen (Van- zijn. dom, om-
noozeh onkundig irezeti, naar.lob 8 vs.it.
_\\V|j /jjn van gisteren, en neten niét" Wordt vooral ontkennend gebezigd : „Nu, hij is ook niet van gisteren" = \'is goed !ijj de hand. (ült, blinkende steen, waaruit uien
riemden maakt, in de hergen voorko* mende en ook kunstig nagemaakt. Het tfit = het heldere /wart der oogen; van- bier gitztrurt. Gitten = glanzige, holle, pijpvormige koralen van gekleurd glas; meest zwart, als ze ninl. voor opnaaisel van vrouwen kleed ij dienen; doch bjj koraalsnoeren veeltijds wik Pr. jais, jniet; eng. jet, black amber. II gd. das Bergwachs, maar ook (der) Gagat; uit het eerste bljjkt, dat die steen uit de hergen komt; uit het laatste, dat de benaming; spruit uit lat. gagates (nml. lapis — steen), naar (inga, eene stad \'m Syrië, waar men het git voorheen groef. Gat/aten wordt omschreven als r/agaat = zwarte barnsteen, slakkig aard- pek, pekkool. (ultimo, (sp.), Heiden, Bohemer, Zi-
geuner. De eig. heteekenis van het WOOrd
Is Egyptenaar, Zie Heidenen. (alttegoui, uit gxtttfgotn; want \'t is
van \\at.gntta (droppel) en gummi (gom). Harsachtige gnin uit Indië, voor heel- en
schilderkunst (nltttth, zeker muziekinstrument der
oude Hebreen, eene soort van citer of luit, uitgevonden in en vernoemd naar de stad \'\'7f//<-IIimnioii in den stam van Dan. (üiiKto, (i t. m u /.), juist, jxissend,
allegro glttsto = allegro assal, tamelijk snel. Glvre, (wap.), zie Slang.
Cïlvy, (am.), buigzaam, Ijjdzaam, ge-
makkcljjk te bewerken. Eene zekere stof, die ngives" d. i. mee geeft. GJallarbro, <*iallarbrng, (n.
nivth.), de brug, die over de heirivier, (.i jolle. geslagen is en met blinkend goud is bedekt. |
||||||||||||
|
! gemeen
|
D1D
|
liederlijk persoon; van m a l.
|
||||||||||
|
I ijladuk (beter i/u/ada;/, gladag) niet Xed.
I uitgang. Eigenlijk verkort uit djaraii | gladag = lastpaard, vandaar slecht paard, waarvan men de ribben kan tellen. G ladlielm, (n. myth.), het grootsch
en prachtig verblijf der Xoorsche goden.
{ met een troon voor Odin en twaalf zetels j rondom. Gladliiteiu* (Biscuit —, soort
; krachtiu paarden voeder, naar den een- i maal wereldberoemden renner Gladla- j leur, die tulrjjke prijzen won. GIndlatorcs, (1 s t.), zteaardpeeh-
\\ ters, bij de Romeinen in den regel krjjgs-
i gevangenen, die in zwuardvechtersscholen I door vecht- ot\' scherm meesters geoefend | werden en dan door hunne eigenaar* |
||||||||||||
|
OLEE.
pen, na \'t begin der wacht. Men telt
ook thans nog tot en met 8 slagen dus volle 4 uren, zijnde juist de tijd voor elke wacht. Zoo is half één, halt\' vijf en half negen 1 glas; halt\' 2, halt\' 6 en hult\' 10, 3 glazen en h.v. halt\' vier = 7 glazen. Zie Wacht. (alnzeuluilH (In een — wonen.
heet Itet van Iemand, at wiens deuken, spreken, doen liet daagljjkseh gesprek uitmaakt van klein zoowel als groot, van oud 4*n jong. tfnlnzeiiknBt, kast met glazen d-t>-
reii, die nevens de linnenkast, in geen ouderwetseh-degelijk ingericht huishou- den ontbreken mocht, en gevuld was met oud Japanseh porselein, Delftsch aardewerk, pronkhorden. drinkglazen van allerlei vonn. met en zonder geëtste voorstellingen en verzen, een Hansje-in- den-kelder, enz. t.lji/iiiiiiiiliri. (wap.t. gevleugeld
insect, paalswjjs en uitgebreid, op den rug gezien. Glazen-muiltje, eigenlek niet pon-
ton He de rew\\ maar pantouHe de va ir d.i. bont, dus eig. bonhnuiïtje, de heldin uit Aeechepoetter. (ila/ciiuituen. groot rijtuig v.....•
potverteerders. „een soort van hangkuiner
op wielen met vijl\' banken" ieder voor 4 of .\'i personen. In het oude Doolhof te Amsterdam was de miniatuur wagen, waarin de Koningin vim Seheba koning
Salomo kwam bezoeken (vgl. Kon. X vs 1 -10) geheel van glasprisiua\'s gemaakt. <*lnzeiiwaHHchei-lJ, plundering
van \'s Kertogenbosch door een losbandi* gen Boldatenhoop l.d. 8—10 Nov. 1787, om haar bedreven moedwil berucht. Glé (Atjeh), heuvel Qlé kamling
= geitenkloof, glé raja = de groote kloof, enz.
Glcbne iiUMcrlpt I. (lat.), letterl
hij den grond tfesehreveiien, d. i. daartoe gerekendon, eene soort van hof hoorigen. die te geljjk met den grond overgingen: It. xeroü detttt gleha = grondlyteigenen. tilec. (eng., muz.), oompositie voor
drie solostemmen, gewoonljjk nianneii- stemnien n capella. Van ags. gHgg = mu- ziek. Kng. glee beteekent r,•notijk liedje. |
||||||
|
verhaard werden om hij Ijjkstaties, i\'ees-
ti\'ii. of openbare spelen ten genoegen der toeschouwers np leven en dood met elkuu-
<let\' te vechten. Van ytaditix (/.waard). 4ïliidii ju*, gewoonlijk iue gladii; \\
liet recht om de doodBtraf toe te pussen: •
gladii poeiM = de doodstraf zelve. Ten j
tijde der Romelnsohe gladiatoren hetee- ,
kende dit laatste ook wel, dat men ver- j
oordeel«I was, om als zwnnrdveeliter te dienen. tjilndlolns, Out.), ; iraan/lelie, \'\'
zicaardliach: lett. zit aardje, verkleinvorm ! van gladitu (zwaard). («ladooren. spotnaam voorde bur- J
gen van Twu* tnj Bfedemblik. 4>IittlNtone,(e ng.),goedkoope Frun-
selie wijn. naar (iludstone, die den im- j post op Fransclie wij/en verminderde. (-l.......tiin> |km i«iii. (barg.),
feite ruit indrukken, mi die met zeep !
of klei ingesmeerd te hebben. tdii-.flh.nl, gtasharmonica in 178."» i
te l\'orijs uitgevonden instrument, welks i
houten met laken bekleede hamertjes, i
op glazen klokjes, staatjes ot\'glusreepen i
slaan. <>lnst rn nen, i uu t.), snel afgekoelde \\
gUtedrt$ppeltjest welke wanneer men den j
samenhang daarvan op ééne plaats ver- I
breekt, b.v. door het aria-eken van den j
staart, geheel aan gruis springen. (ïlmibei-zout. ook Ëngelseh /.out, !
zwavelzure soda, naar den ontdekker, den geneesheer Gluuber, geboren te Karlsbad en t 1668 te Amsterdam. Gla7,eii nJiumi. (scheepst.), \'taf- j
kondigen der uren aan boord door mid- I «lel van de soheepsklok; afkomstig uit j den tijd toen de zundloopers nog als tjjdmeters dienst deden. B{j \'t begin j der wuehten werd de «f e vulde zatidlooper , neergezet en deze had één half uur noo- ! ilijr om geheel leeg te loopen; op \'t oogenblik, dat het .gltis" voor de eerste maal geheel leeg was, werd er met de klepel éénmaal tegen de sclieepsklok ireslagen. Dadelijk werd de zundlooper omgekeerd en was nu V» uur weer leeg; dan weerklonken 8 slagen op de seheeps- klok en was er dus een vol uur verloo- |
||||||
|
368
|
|||||||||||
|
GLORIEUSE RENTREE.
|
|||||||||||
|
O LEVE.
|
|||||||||||
|
fileve, (hgd., wap.), lelie, ook lijf it.
Lilie. (iltmmer, (barg.), f/esp.
Gllminerfk, (barg.), oog.
<- liimiierfkeii, (barg.), agent van
poli\'t jV.
Glfmiiierts, (barg.), tafellmrden.
Glissando, (It., in uz.), ffh\'*8dto,
glifMtcatOf gtiss/camfo = i/lijdend; bij strijkinstrumenten, vlug on geaccentueerd
spel in pussages; 141 iie piano de vlugge voordracht eener passage o|i de bene- den toetsen. Ultssez, mol t ds. 11 "11 ppiiv *-s
pus lett. }nenschen,iflijdt er over, büjft niet stil staan, laatste regel van een vierregelig vers uit liet begin der 18e eeuw onder eene tcekening: I/Hyvcr, schaatsenrijden) voorstellend, in zijn geheel: Sur 1111 mince eristal I\'hiver conduit leurs pas,
Le précipice est sous la glacé.
Telle est de VOS plaisirs la legére surl\'aee : Olissez, niortels, n\'appuvez pas.
verzen van Üoy. teekening van Lan- cret, gravure van Nicolas de Lar- messin; thans gebruikt in den zin: let er niet te veel op; hekjjkt liet niet te nauwkeurig; staat er niet te lang hij stil; vooral in dien van: „leg er geen nadruk op!" als wenk aan de aeteurs bij aan- Btootel{fke passages. Gloeiend, (wap.), tuut-rood.
Gloeilamp, luchtledige alêzen hol,
een kooldraad bevattend, die gloeit bjj het doorgaan van een eleetrisehen stroom. Gloelllcht, zie Goud licht.
Gloenkoppen, spotnaam voor de
bewoners van Veenwouden (bjj Dokkum). Glolre (eu —, (wap.), met stralen.
Gloire (La — est Ie Boleil üem
tlioi\'ts, roem is de zon der dnwhn,
gezegde, waarmede men in Frankrijk miskende grootheden troost. Glokken, (barg.), spelen, loensch
gloH-en, een valsehe kaart spelen. G lokker (een =, (barg.), een
steker voor rijst. |
Gloria, 0\'r.), mengsel van tranne
\' koffie met suiker en brandt trijn. l>e voorzangers plachten dien drank te ge-
j bruiken, omdat hjj geacht wordt, de stem helder te maken, vandaar zijn naam.
Gloria la Exeelglet Deo, (lat.),
Eere zij God in den hoogt; eerste lid van den Kngelenzang (Luk. 2 vs. 14). Maar de Vulgata heeft: „Gloria sit in «Itissimis Deo". Ook de Groote doTofogie genoemd. Glorinni tmltamtir ten den-
te» vlrtntem, (lat.), Als aij naar deugd streven, volgen u-ij roem na. In sleeht Latjjn uitgedrukte leus eener aan- vang Febr. 1895 te Amsterdam opge- richte Vereeniging, welke gezellige bjj- ; eenkomsten beoogt. Ook uitgedrukt door G. 1. t. V. Glorie, stralen bundel, die niet slechts
zooals de Nimbus of aureool het hoofd,
: maar het geheele lichaam omgeeft van
1 den afgebeelden persoon der Godheid
j of de Maagd Maria; zie Anrrool.
Glorlense rentree, (fr,), de terug*
| tocht in Juni lt58!> uit Zwitserland naar
: hun geboorteland, de valleien van Pie-
mont, van de Evangelisch-gezinde \\Val-
I denzen, dus genoemd naar Petrus
| W a 1 d us of V a 11 e n s i s, een rijk koop-
1 man te Lvon. die sedert 1179 zijne (R.
j Kath.) kerk tot den eenvoud en den
i geest van Jezus\' Apostelen wilde te-
j rugvoeren; doch, toen dit streven bij
de Pausen Alexander III in 117!) en
; Lueius III in 118:1 tegenstand vond, zoo-
j dat zelfs de laatste den banvloek over
. hem uitsprak, met zjju in Frnnkrjjk en
Boven-Italiê\' Huks sterk toegenomen aan-
I hang, in botsing geraakte niet de (iecs-
teljjkheid. die de Wahlenzen als ketters
; ging beschouwen eu bejegenen, tegen wie
zij in 1229 de Inkwisitie te werk stelde.
\' K11 hoewel deze hen niet vermocht uit
te roeien, leden zij toch zware vervolgin-
I gen, onder Frans I (t K>47) (als Huge-
\', noten) onder Hendrik II. (f liïü») en
i vooral onder I.odewjjk XIV in 1688 en
\'85 (ophetHng van \'t Edict van Xantes),
toen zjj door diens soldatenbenden (dra-
ifontiaUes) uit Frankrijk naar Zwitserland
werden verjaagd <>n niet minder in I\'ie-
mont zelf, waar zeer velen uitweken. In
den zomer van 1689 door heimwee ge-
\'23
|
||||||||||
|
354
|
|||||||||||
|
OSOSTIBKBÜ.
|
|||||||||||
|
OLURIOSA.
|
|||||||||||
|
dreven, naar 1\'icmont teruggekeerd, kon-
den zij daar sedert 1690rustig verwijlen. By de Glorieuse Rentree waa Henri Arnaud hun aanvoerder. Den 1 Juni 1889 is het 200-jarig jubilt" dezer Rentree gevierd. Gloriosu, (lat.), roemrijk; in de
segelkunde, zit\' bij reaiea piscis. Cïlorlosiic memorlae, (G. M. of
g.m. of g.l.m. of glor. mem.) — (\'at)) roemrijWr gedachtenis. (wloriousFourtli (The— ..(eng.),
de Roemrijke Vierde, nml. 4 Juli, dag
der Onufhanklijkhcidsviering in de Ver- eenigde Staten. Deze nationale feestdag wordt jaarlgks door uitbundig schieten, allerlei vuurwerk, enz., te New-York ge- vierd. (nlossolulle, hef spreken met ton-
t/en = spreken in hooge geestverrukking. verschijnsel, dut zich korten tjjd na de opstanding van Jezus (en ook wel in later tijden van overspanning) heeft voorge- daan, nl. dat personen van een gevoelig gestel zich door een hoogere macht als aangegrepen gevoelden en indruk \\vck- kende woorden uitspraken. Vgl. 1 Kor. 14 v. \'*, 4, 5, (J, 13: „spreken met de tong\'\' of „niet tongen", in onzen Staten Bijbul verkeerdelijk overgezet door .spieken (in) vreemde taal (talen)". <>lfickcs(DcM cliiiicii-Sclimleil
(hgd.), dn bewerker vttn zijn eigen geluk.
Glyptopiuiicii, bewegende levende
heelden (tableaux pivantt) uitgevonden door Edouard Kilanvi en voor het eerst te New-York vertoond. De achtergrond en de groepen figuren bewegen zich lang- z:iiim van rechts naar links, zoodat de toeschouwer een aaneenschakeling van levende heelden te zien krijgt. (iJIyptotlieek, bergplaats of museiim
voor beeldhouwwerken en veelal gesne- den steenen en cameeën, l\'it giuptos = graveerbaar, van glnphein = uithollen, in steen, metaal of hout graveeren, uit- snyden; en Ihiki (gr.) -= bewaarplaats. Gneis, zie Graniet,
Gnczer diillliii, (Hebr.), Hulp
vuur Minvermogenden; vereeniging be-
gin van Mei \'yii te Groningen opgericht. |
|||||||||||
|
(óiimiè. (g r.), sprenk, levensregel
dikwijls in beeldspraak ingekleed. Ze komen in \'t Oosten al vroeg voor, bjjv. de Spreuken van Salomo en die van Jezus Sirach. Gnomon, (gr.), kenteeken, aanwij-
zing, de naald, waarmede de schaduw de uren aanwijst, dus zonnen ijzer; van- daftr i/iiomuiiir, de kunst om zonnewijzers te maken. Gnomen, volgens oud volksgeloof de
oorspronkelijke geesten der aarde, be- waarders van mijnen en schatten. i-iiósis. (gr.), kennis, inzicht\', in den
i tjjd van het ontstaan dcsChristendonis en - later, bepaaldelijk inzicht In de betrek» king tUSSchen het Hoogste Wezen en
den kosmos (de stoffelijke wrrcld). Naar
i den vorm (formeel) openbaring8-phllOso-
; phie = ltijhelsehe godgeleerdheid, naar
tien inhoud (materieel) kosmologische spe-
culatie = bespiegeling omtrent tle stotfe-
Ijjke wereld. Van gignooskein (kennen).
evenals (lat.) gnosco een oudere vorm
i is van noseo (kennen, weten).
Gnosticisme "f Gnostiek, de
leer tier, de wetenschap aangaande de
Gnosis. Die ze beoefenden heetten Gnostie-
I ken, gnostici. Van Gnosis (z. a.). Die | wetenschap heeft ten doel eene diepere kennis (gnosis) van het Hoogste Wezen
1 in betrekking tot het heelal of de we- reltl, tien Kosmos. Ten grondslag van
I die wetenschap lag een zeker dualisme | van God en stof. De bloeitijd van het • t!n. was de tjjd van den Kom. keizer Hadrianus (a** 117—188 n. C), vooral
te Corinthe. De Atexandrtjnsehe geleer-
1 den Bosilides en Valentinus brachten het tot een diep ontwikkeld stelsel. In de 6e
| eeuw treft men er gecne sporen meer | van aan. Gnostieken, sekten van Oosterache
Christenen, die veel van de begrippen
der Ii\'aniérs hebbeu overgenomen. In hunne leer vindt men het Christendom vermengd met tien godsdienst van Zoro- aster. Zjj zijn weer iu verschillende rich- tingen verdeelt). (Adamiten, Yalentinia- nen, Ophiten, Mauicheërs), en hebhen hevige twisten in tle Christelijke Kerk \' veroorzaakt. Ter oorzake van gewaande goddelijke openbaringen heetten zij hoog |
|||||||||||
|
OXÓTI BÉAÜTUH.
|
||||||||
|
355 (SOD NOCH GOED XEffSCH ENZ.
|
||||||||
|
verlichte ehristenwjjsgeeren in de eerste
Christelijke Kerk. Van gr. gnosis (ken- nis), dus de ueters in tegenstelling met de geloovers. GnAtl scanton, (gr.), &<*« « \'>//\'.
Opschrift van een tempel te Delphi. Ook Int. Xoscr te tpmtm. Spreuk van Socrntes ( 899 v. Chr.). <- «-:i hen il n l ï \\ « \'iicss. (a m.), geest
van vooruitgang, van vooruitstreven. (•o as yoii plensc, (sport.), ga
naar het u behaagt. Wedstryd waarbij de snelheid veranderlijk is, dus van den mededinger afhangt, mits het einddoel in den koristen tijd bereikt worde. Go to dl lielio. zie Jericlto.
Goal, (sport), doel bij \'t voetbalspel :
twee palen van 2\'/i m. op 5 m. afstand door een dwarslat verbonden. Ook, één punt nml. als de bal door \'t „doel" wordt heen gejaagd. Gonlkeencr, (sport.) doelverae~
diger. (ioatcc, ("\'"•)» een sikje op de kin,
kinbaard. (>oliii lig,l ju v.), groot e koperen munt,
die de waarde van 2—4 duiten beeft, o. a. het "i\'/ï centsstuk. Gobelins, (fr.), de kostbaarste ta-
pijten af* wandoeraiering .Aldus genoemd naar bet .hotel des Gobelins" te Parijs, waar die weefsels gemaakt worden, eene afdecling van de Manufaeture royalte t/es meubles de la conronnem 1667 door Colbert gesticht. De beroemde tapiften werden vervaardigd door de gebroeders Cannaye en bet gebouw heette naar de familie Gobelin, waarvan de stam- vader Jean in het midden der 15e eeuw uit Keinis of uit Holland zich te Parys kwam neerzetten, als lakenverver en waarvan de leden schatten en eer-amb- ten verwierven. De rivier Iïièvre heette naar ben Rivière des Gobelins, De Gobe- lins werden vooral beroemd tegen bet einde der 17e eeuw, sedert de HoHandaohe kunst van schnrlnkenvervon in Frankrijk in 1655 door den Nederlander Gluck was ingevoerd. |
||||||||
|
Gobog. (Java(, groote roodgeelko-
* peren penning, met een vierkant pit in \'t midden, hetwelk omgeven is van zinne- beeldige voorstellingen van menschen, ! dieren en voorwerpen. Gobogs worden van tijd tot tijd op Midden-Java opgedolven, en dngteekenen uit bet tijdperk fier Hindoes. Gochem, zie Chochem (uit hebr.
ch(ui\'im) = wys, verstandig. Goelicmert, (barg.), onderwijzer
in de gevangenis, z. v. a. de wijze, ver-
standige. God lu Frankrijk (Een le-
vcntlc als —, een onbezorgd, inak- kelijk leven. Fr. il vit comme Ie bon Dien en France of comme uu voo en \\ pitte. Dit lichtzinnig gezegde ziet op de j afschaffing van God en godsdienst na de : Fransche Omwenteling; toen behoefde God zich met niets meer te bemoeien, \'- en kon geheel voor eigen gemak en ge noi\'gen leven, liet gezegde ontstond in \' Diiitschlaiid en is in Frankrijk volkomen onbek nd. Nadat de conventie (7 Mei I7ü4) I het bestaan van bet Opperwezen had ge- ; decreteerd schreef Pfeffel (1736—1809: Darfst, lieber (lott, nuii wieder seyn, So will\'s der Schacb der Franken. Lass fiugs dureb ein Paar Kngelein Dich schon bey ihin bedanken. God Is Hts oun Intcrpretcr
And lic wlll niiikc It pl:iin. (eng.), Qod verklaart zijn eigen haude-
Hugen, en legt ze duidelijk uit. Gwtl made IiIiii. :i n il tbcretore
let hlm piiss lor a man (eng.), | God heeft hem geschapen, laat hem dus 1 voor een mensch doorgaan ; 8 h a k B p. I iierch. of Venice I, 2, dut zegt Portia \' tot Nerissa over Monsieur I.e Hon, I den onuitetaanbaren Fransolunan, die \' naar bare band dingt. God meer gehoorzamen dan
! den menseden (Men moet — - \\ Hand. V, 29. Goil noch goed mensch (Hij
| geeft om —. God noch goed mensch (Men
ziet er —, wijzigingen van LUC XVIII : 4; veelal gezegd om een verve- j lend, stil en ledig oord aanteduiden. |
||||||||
|
GOD SAVE THE KING. 356 QOIHV.V (LADY).
|
|||||||
|
God save the klug, Qod fa-luwde
den koning. Refrein vim In-t Kngelsehe volkslied, woonien en muziek zouden van Dr. John Buil (l.")(i3—ir.-»2)zijn en ver- vaardigd wezen bij gelegenheid van de ontdekking van liet .Buskruitverraad." Vandaar de woorden .Frustrute their knuvisli trieks\'", dit is onjuist; het Engel- sehc volkslied, dat gezongen wordt op dezelfde wijs als Heil dirim lüegerkrauz liet Pi\'iiisist\'he volkslied, was oorspninke- lijk een Frunseh lied, melodie vim Lu 11 y, woorden van Madmiie ISrimrn en bijzonder naar den sm»ak van Lod. XIV. De tekst luidde: O-rand Dieu, snuve lo Roi
Grand Dieu, venge lo Hoi
Vive Ie Roi!
Qni toujours ylorieux,
Louis Viclorieux
Voie aes ennemis
Toujours soumis.
Op aanbeveling van Handel werd
het bij de troonsbestijging vim (ieorge I gezoiiycn en de Kransche verzen in het F.ngelsch vertaald. (Jod zejfenc 11! Hij de ouden was
het niezen een voorteeken. I[etwnsgun- stig van den middag tot middernacht; ongunstig van middernacht tot den mid- dag. Voor anderen was \'t een teeken van geluk of ongeluk, naarmate men links of rechts van hen niesde. Altijd beschouw- de men \'t als een heilig teeken, en zeide tot den niezer: „Dat Jupiter u beware (of helpe)!" Vandaar is\'t gebruik waar- schijnlijk tot de christenen doorgedrongen, die zeiden: „God zegen* ».\' of Wel l>e- kome het n" terwijl ouderwetsche men- Bchen in \'t begin dezer eeuw in de kerk onder de preek den bord afnamen, als iemand in hunne iiabjjbeid niesde. <>od (Zoo wil en wij leven,
ontleend aan Jac IV: 15. Ook zegt men:
op de conditie ran Jacobue, Zie D. V. (üoilmii. (Üodon, (fr.) of Goddam,
(ned.), scheldnaam voor de Engelschen, van wie, ten onrechte, beweerd wordt, dat /ij onophoudlijk Qoddamn{QoAwr- oordeele!) zeggen. iMidcl. (ba rg.), commissaris van
politie. |
|||||||
|
Goden (Grleksche en Ro-
melnsche —.
| (ïodvandentijd,(gr.)Kronos,(lat.)Srtturmi9. Oppergod, Zeus, Jupiter.
God van het licht, Phoebus, Apollo.
— water, Poseidon, Neptunus.
j — den wijn, Dionvsos, Bacchus.
i — de onderwereld, Pluton, Pluto.
i — de liefde, Eros, Cupido.
\' bode der goden, Hermes, Mercurius.
I smid —, Hephaestos, Vulcanus. Godctl hrlili.it lail{|C niiin-n.
! hunne macht reikt ver, om te zegenen
I of om te straffen. In \'t laatste geval geldt de uitdrukking \'t meest. Godenschemering, (n. m v t h.),
! zie bij Kdda. Godfrledheiivel, heuvel buiten de
I Jattapoort te Jeruzalem, waar zieh in den
i jongsten tijd een nieuw Jeruzalem ont-
! wikkelt, veel gmoter en schooner dan
! het oude, en vooral door de verdrijving
der Joden uit Kitslnnd zich sterk uit>
, breidend. Die heuvel is sedert eeuwen
aldus gehecten, omdat Godfried van
, liouiMon, de aanvoerder van den eersten
kruistocht, hier in ll)i)i) zijne heerscharen
monsterde en zjjne ridders aanvoerde tot
bestorming van de Heilige stad.
Godhclin. Gotlheiim*,(n. myth.),
de verblijfplaats (helm) der goden, het-
zelfde als Asgard. Godinnen (G i \'leksciic en Ro- : ineiiische —. Khea, gemalin van Kronos.
C\'vhele, _ „ Saturnus.
Athena (gr.), Minerva (rom.), godin der
wijsheid. Artemïs, (gr.), Diana (rom.), godin der
jacht. Demeter (gr.), Ceres (rom.), godin van
den landbouw. Hestia (gr.), Vesta (rom.), godin der
\' haardsteden. I\'ersephone (gr.), gemalin van Tinton.
1\'roserpina (rom.), ., .. Pluto.
Aphrodite(gr.), gemalin van Hephaestos.
Venus (rom.), „ „ Vulcanus.
Godiva (Lady—. In 104a oefende
: Leofrie, enrl of Mcrcia,een al te zwaren ; belastingdruk uit op de bevolking van j Cnventry (aan de Sherborne, tak van de \\ Avon), waarover hij heerscher was. Zjjne |
|||||||
|
GODOUL. ï
gade Liuly Godiva smeekte om verlich*
ting, maar kon deze niet ingewilligd krijgen tenzij zij naakt door de stad wilde rijden. Zjj mtra dit aan, en verzocht de inwoners onderwijl stil thuis te blijven, opdat niemand haar onder haren rit zou kunnen zien. Terwijl deze hieraan voldeden, kon een kleermaker, \'Tom, de verzoeking niet weerstaan om haar te begluren door een gat, dut hij te dien einde in het zolderluik had geboord. Voor «leze onbeschaamdheid werd hy met blindheid gestraft. Nu stelde de earl de inwoners van alle onrechtvaardige belastingen en heerendiensten vrij; ter herinnering aan (iodiva\'s zei fo potter ing wordt nog elk jaar een optocht door de stad gehouden, met de edele Lady in \'t midden, natuurlijk in een costuum, overeenstemmend met de hedendaagsche begrippen van betaamljjklieid, alsook met het Britsch klimaat. De historische we- tenschap heeft dit verbaal sinds lang voor een verzinsel verklaard. (wodoul, (n.hebr.), {/root, hebr.
gadól, CxodHlldvocatlt, iemand die tegen*
over de schaduwzijde eener zaak het goede ervan bepleit; zie Adroeattis Dei. i* «mIs;i kke i\'. ook: doodenakker, voor
kerkhof; reeds bij de onde Angel-Saksen gebruikelyk.
<«ods||erichten of ordii liPn, in
de Middeleeuwen een proef om den waren
schuldige te ontdekken, een der toenma- lige reohtsmiddelen, meest in kerkelijke of priesterlijke aangelegenheden, van fas et nefas, en bestaande in bet eten van brood zonder zout, het loopen over gloeiend yzer, het steken der hand in kokend water of kokende olie enz., waarbjj men het oordeel min God overliet. Zie Qodê* oordeel. (ftodsliulH, oorspronkelijk klooster,
later ieder gebouw, aan de godsvereering gewijd, of gestieht tot liefdadigheid „om (iodswil". zooals wees-, zieken-, arm- en oude mannen* en vrouwenhuizen. Xaar Geit. XXVIII. 22, llieht. XVIII, 81, Mattlt. XII, 4. 4.<HlsliiiHl. weeskind, kind verpleegd
in een Godshuis (weeshuis of liefdadige heidsgestieht). |
||||||
|
5" OODSWONINKJES.
OodN-oordccl, Ordalia (van ordtU
= oordeel), instelling van het latere . kerkelyke Germaan seh Keeht, door welke de onsehuid van een beklaagde bewezen, of hangende rechtsvragen beslist moesten worden. Ze bestond in 1". het gerechtelijke tweegevecht (voor vrije mannen); 2 . het lot (sors); 8°. de vuurproef; 4.de water- proef; ")°. de proef van het kruis (de strjj- dende partijen moesten met uitgestrekte armenaan een kruis staan; die liet eerst de armen liet zinken, had verloren); G". | het gericht van de doodbaar, vooral ! by moord; 7: de broodproef (th\'n be- sehuldigde werd een gewjjd stuk ongeileo- semd gerstebrood en scbapenkaas, beide een ons zwaar, in den mond gegeven; kon hy het niet doorslikken, dan werd zijn schuld bewezen geacht; 8 de avond- : maalsproef. (wodHpciniIng. in de taal van het
i dagelijksch leven j/oospeiinin;/; oora\\*rox\\k- j Ijjk: geld, geldstuk, dut men bij het aan- ; gaan van knop of huur aan de armen I .om Godswil" gaf; later handgeld tot I bevestiging van eene koopovereenkomst ; (art. 1500 Burg. Wetb.), of eene huur* ! overeenkomst (art. 10(14 hare. Wetb.). j Thans gewoonlijk het handgeld, dat een I dienstbode, die zich verhuurd beeft, ont- i vangt. (iodsvrnlc. schorsing vim vijande-
! lijkheden, wapenstilstand. In de MiddeN J eeuwen: op vnste dagen en gedurende : zekere tijdperken des jaars aan God toegezegde schorsing van alle geweld en I veete, door Geestelijkheid en Keizer onder I bedreiging van kerkelijke en wereklseho straffen geboden ; m. 1 a t. Pax Dei, f rem/a I Dei (z. a.). («mis vinger of vinger Gods,
\' berust op Ex. VIII vs. lil, waar de too- : venaars tot 1\'harao zeggen: „OitisGods j vinger," toe» Aiiron uit het stof luizen i deed ontstaan. In Luk. XI vs. 20 spreekt j Jezus van het uitdrijven van den duivel ; door den „vinger Guds." Zie Vinger, OoiIh water over 4»odsiikker
laten loopen, zirh om niets bekom- : meren, zich met de zaken niet inlaten. i Uit l»s. LXV vs. 10. <*odswoillnk|eH, huisjes of kamers
; aan arme vrouwen .om Godswil" ter I huisvesting gegeven. |
||||||
|
358
|
|||||||||||
|
GOED GEEFT MOED.
|
|||||||||||
|
GOETSPO-PONI1I.
|
|||||||||||
|
Goeclgeeft moed..les.Hir.XLl,-J6.
Goed In de whs zitten, goed
bemiddeld zijn, \'t goed kunnen stellen.
Volgens sommigen een s< hrjjnwerkers-
teiin, van goed met boenwas ingewreven meubels: volgens anderen militaire term, omtrent een proper soldaat, die liet zwarte wart aan zijn(spiegelglad gewreven) patroontasch niet spaarde (aldas tijdens de Belgische revolutie «° 1830/:il>. i* oiiIji iij|. (ma I.), pakhuie, magazijn,
Goetle li Inden\'ii, in de Nederl.
mythologie, huisgeesten, lares familv\'tree. In Duitschland hier en daar geselt,guU geselt, (tteber) nachbar; in Engeland youil frUow, in Denemarken god drettg, kinere granne. Misschien dezelfde we- zens, die oudtijds in Frankrijk folie ta heetten. In Mid. lat. guteli. (loede Numarltnan, iemand,die
de ongelukkigen hijstnat. naar de *rel|j- kenis van Lukas X. SO—:i7; meer ge- bruikeljjk: de barmhartige Samaritaan. <;<>« ilc sier inaKi ii. eig. een 1>l|j
gezielit zetten, zieli vroolijk aanstellen,
sier = r///V*v,ofr.gelaat,voorkiimen. Omdat men by feestmaaltjjden gewoonlijk er bljjdo uitziet, wordt\'de spreekwijs gebe- zigd in den zin van „zich kostlek te goed doen"; liedond. chère » opdisscblng, onthaal. Goeile steden,ƒ/rooit, stemhebbende steden, die OtnStr. 1300 ten getale van 8
in \'t tfraafschap Holland bestonden, tw. Dordrecht, Ueertruidenberg, Leiden, Delft, Middelburg, Zierikzee, Haarlem en Alk- maar. De uitdrukking goede "tart wordt tegenwoordig vaak misbruikt, doordat men er de beteekenis aan hecht van: dierbare, brave stad. Goede Vrijdag, de Vrijdag voor
Pasohen, de dag der kruisiging. Sommi- gen verklaren goed als heilig; in Enge- land verklaren enkelen goed als een wijziging van God. Het bijgeloof meende vroeger, dat zij die op Kerstmis of <ioe- den Vrijdag geboren waren, de gave der voorspelling bezaten of over de gees- ten konden lievelen. Goede wijn lielioeft geen
krans, zinapeling op de kransen van takken of bloemen, die voorheen den reizigers aanwezen, waar zij een goed onthaal konden vinden. |
|||||||||||
|
Goedendag, (wap.), zie Knots,
Btrjjdknote. <aOcdschri]ven,(hnnd.),fn,</f7ie>-t\'jf.
Goe\'et, tuovettaar, goochelaar, be-
drieger; meerv. goëtrn, van g r. goi-s,
8de naamv. g&tos, eig. de weeklagende, omdat de tooverforiniilieren bij de ouden veelmaals in weeklachten bestonden. GoeJ ii ii ii e il, fjsvermaak der 17e
en 18e eeuw, waarby de meisjes door
hare jonkers (goede Jannen) in sleetjes geduwd en aan de pleisterplaats „deftig" getrakteerd werden. Goël. (hehr.), verlosser; ook hij, die
als naaste verwant de inlossing eener seliuld of verplichting moet op zich nemen, vgl. RuHi 4, vs. 1, 4; daarom ook een naam voor Christus. Goela d|awa, (jav.), /ie Aren.
Goelet, eig. goelet, (fi\\), goëlette,
soort van vaartuig, o. a. bij de Fransche marine. Goena-goeiia, (ma 1.), Jaeaaneche
minnedrank. Goenl, zie Oonje.
Goenong Apl. vuurberg; vuur-
spuwcnde berg op Klein-ltanda. Goeppn of goeppo (hebr.), elgen-
Ijjk: de trouwhemel (vei gelijk: koepel, al-eove); vandaar beteekent het ook troutc- ptechtigheidj hutcUjksvoltrek 1,-itig. (ïoergoer. zie hij Bemippue.
Goeroe, inlandsen leeraar, te Am-
boina, geljjk de ottieieele vertaling luidt; de gewone is onderwijzer, ze zijn tevens voorgangers in die [nlandsche Christen- gemeenten, welke geen standplaatsen zijn van Hulppredikertt — Europeesche gods- dienstleeraar. Goestl. (niul.),Bali-Badoengschtw*7,
of lid der vorstelijke familie, hoofd of Goetgpn, (n.h ebr.), onbe*chaamd-
heiil. brutaliteit, (Hebr.) cbafsap «s by
is hard, streng geweest. G oct spo-pon Iin. (». li e b r.), onbe-
scliaaindheids-gelaat, brutaal mensch. (hehr.) pónitn = aangezicht. |
|||||||||||
|
BS9
|
|||||||||||
|
QOGirUM.
|
|||||||||||
|
OOLBH.
|
|||||||||||
|
Gogniim, (barg.), moedig/.
Gon en \\l:ii]o»[. oorspronkelijk
overoude machtige Scythische volkeren, door de Hebreeuwache legende als de reuzen volk *• ren voorgesteld, die l>jj bet
einde der dagen den grnoten wereldstrjjd zullen voeren — een onbekend vorst en volk, tegen wien de profeet Kzechiel XXXVIII —XXIX zjjue voorspellingen richt Gog is l.jj Kzechiel (i>8 tb. 2, 3, 14, 16, 18, 3!» vs. 1—11), de vorst van het land M agog (in 38 vs. 15—89 vs. 2). Magog is ((Jen. 10 vs. •_\') de naam van den zoon van Japhet (Noachs zoon) en Openb. Jolt. 20 vs. 8 beide geduchte vjjanden van het Godsrijk — beide reu- zengestalten in de groote zaal van Guild- hal), (city van Londen) uit den tijd der Romeinen, die de overwinning moeten voorstellen van een Saksisehen reus op een reus van Corwallis; deze worden bjj den jaarlijkschen optocht vnn den Lord-Mayor in de City op 9 Nov. In groote bordpapieren nabootsingen rond gedragen. <>>o||H, (mal.), de rijsthoomen in de
bosschen van liet gebergte, die gekapt en verbrand worden. Goffo, (fr.), bedrogene, sukkel, ziel,
in alle lieteekenissen van het woord:
oorsiimnkljjk een beetgenomen aandeel- houder in eene naamlooze vennootschap, waarvan de wrakheid dadelijk merkbaar was; het eerst een onwillig of kribbig aandeelhouder, die alleen dividend be- geert; naar een persoon uit Hoberi Macaire van Fred. Lemaftre, Saint- Amand en Benjamin Antler op 14 Juni 1834 voor het eerst in de Folies Drama- ticjues te l\'arijs opgevoerd. A goi/o = volop, in overvloed, in tirre & ffOffO = leven in Luilekkerland, als God iu Frank- rjjk. Goy;tiiii. zie Chochem, Goi. (hebr.), meervoud gojim, volk,
vooral in den zin van: ander volk, iemand ra» eni ander volk. Vandaar ook: een Israëliet, die onjoodsch leeft. Vgl. 2 Kron. 32, vb. 13 —15, 17 ; Jez. 25 vb. 7. „Israël en de Gojim" = Israël en de Heidenen. Gojim, (hebr.), zie go!.
|
|||||||||||
|
Gokker, (barg.), sjwler.
Gola, (hebr.), ballingen enbalH»g-
BChap van het volk der Joden in de da- gen van Kzra; Kzra 10 v. 3, de gemeente die weggezonden (uit Babel), naar Pa- lestina waren teruggekeerd. Gold llunt «is. (am.), goudjager»,
goudzoekers, spotnaam voor de bewoners van Californië, den „goudstaaf. Gold State, (&m,),goud8laat, Cali-
fornië, om al het goud, dat er gevon- den wordt. Golribei i|*i- ketting, ten on-
rechte een galvanische genoemd, bestaat | uit schakels van koper en zink, en be- I hoort tot de minst schadelijke, maar tevens tot de minst werkzame genees- middelen, wier wonderkracht dnnglijks in de kranten wordt uitgebazuind. Goldben ter, (eng.), goudpletter,
goudslager, naam, die wel ann een
edelen hengst gegeven wordt, omdat men uit zulk eenen, als fokker of nis renpaard, goud kan slaan. (iuleomlii (De diamanten
j van —- spreekwoordljjke uitdrukking,
waarmee men een grooten schat bedoelt. • Gofconda is een sterke vesting (in het j vroegere koninkrijk Goleonda, thans De- kan); op eene granietrots, staatsgevange- nis en bewaarplaats van den Nizano, ! vroeger Nederlandsen, vanwaar onze ! voorouders veel diamanten uitgevoerd hebben. <>olclcn circle, | Knlylil s of
the —, (am.), partij onder de Copper-
heads (z.a.) in het noorden gedurende den Burgeroorlog, om de gevangenen der Geeonfedereerden te helpen. Ook een naam voor de Kit Klux Klan (z.a.). Golden Oate (The — f (eng.), iie Gunden Poort, benaming van den in- ; gang tot de haven van St. Franeisco. In
i tegenstelling met Heli Oate = Hellepoort
S als benaming van den ingang tot de
j haven van Xcw-York.
! Golden State, (a m.), Californië,
j zie Gold tHates.
Goldln, zie Netiyold.
Golcm, (van hebr. Choloum) droom,
I vandaar: Óotemer, droomer, suffer.
|
|||||||||||
|
golf (2e OF 3e.
|
MO
|
|||||||||||||||
|
GONDELS.
|
||||||||||||||||
|
<üolf (2e of 8e —, (toon.), »tutn-
peri omdat onder het doek, voorstellende den Oceaan miskende grootheden of fif/u- nutte» geplaatst worden, die door rug- lingsche bewegingen de golven van den Oceaan vertegenwoordigen. (tioIMJii, (wan.), een lijn samenge»
steld uit halve cirkels met de ronding beurtelings binnen en buiten. 4>o!{|"t ha. ffoofdscheêlptaats Mattb.
27 vs. \'M, de bekende gerichtsplauts nnbjj Jeruzalem, waar Jezus Christus is gekruisigd. 11 e b r. yuhjólet = hoofd- schedel, waaruit valt al\' te leiden, dat de heuvel wegens zijne ronde ge- daante of wegens zijne kaalheid met een bekkeneel vergelijkbaar was. Syr. Goffoeltót arab. Djaladjaton; X. Test. gr. Golgotha. Zio Calvarieberg. l-olï;i*li. de groote Filistjjn, afkom-
stig van Gath, een der drie Kil. steden, het zinnebeeld van at teat groot ix (I Sam. XVII : 4). Napoleon noemde Ge— neiaal Uisson een Goliath op het Blag- vebl. Daarom ook de naam van de grootste keversoort Het renzenbeeld in het Oude Doolhof te Amsterdam, thans
in het lïijksinuseuni (denklijk door Vine- kenbrinek gebeeldhouwd), Hebr. Qotyal = balling. Goliath (Den — \\ tM\'shi ;i n. het
volbrengen van een groot en gevaarljjk
werk met geringe hulpmiddelen; naar Dnvids welgeslaagde overwinning op Goliath van Gath. I Sam. XVII. Golln * ItslMii\'Olit. benaming, welke
de Arabieren gegeven hebben aan bet voornaamste gedeelte der overblijfselen van vroegere verdedigingswerken aan den noordwesthoek van don stadsmuur te Jeruzalem. Gollele, (n. hebr.), het zij verre!
Hebr. ctiattlate (Talmud, hólièrs latea), (üoIohcIi, echoën, afgeleid van sp.
galocha(houten schoenen; hgd. ifolonclie, dat het rom. woord galtieoe, (Gallische schoenen) is.
liet woord zou ontstaan zjjn onder de
regeering van Hendrik VI van Frunk- rjjk, die lage laarzen droeg, die terzjjde werden vastgeregen terwijl in den zelfden tjjd de schoenen werden ingevoerd „ga- |
||||||||||||||||
|
j lage" of ^gologe" geheeten, wat echter
eenvoudig overschoen beteekent. Dit is echter niet juist, daar Chaueer, die 20 jaar voor de geboorte van Hendrik VI \\ stierf, het woord reeds in zjjn „Squirés
tule" gebruikte. GolpcH. (w a p.), purperen koeken
(z.a.). Golvend, (wap.), begrensd door
golnjjnen. Gomnrlsten, aanhangers van den
; Leidschen hoogleeraar Franoiscus
1 Go ma rus, die tijdens bet 12 jarig be-
stand (1609—1621) hooggaande geschil*.
len over godsdienstige leerstellingen had
I met zijn ambtgenoot .lacohusA rra i nius,
inzonderheid over do Predestinatie.
Gomclastiekc man (De-, spot-
naain van Goodyear, die een jas, sehoe- nen, pet, beurs (zonder een cent er in) 1 — droeg, alles van gomelastiek. Hij zat
meer dan eens iti gijzeling, en leefde tien jaren lang meestal van liefdegaven, i om zich de overwinning te verzekeren in
de weddingschap, die lij) had aangegaan |
||||||||||||||||
|
—, spotuaam voor personen die ged
|
5
|
uldig
|
||||||||||||||
|
alles dragen, zonder ooit aan verzet te
denken. Gomer, (hebr.), maat voor droge
waren, inzonderheid voor koren, Vw epfia (z.a.); E.xod. 16 :36. Zooveel moest daag- lijks van het manna in de Woestijn voor ieder hoofd worden ingezameld (ibid. v. 16 v.g.). GouichcIi, (n. hebr.), van gamewh
= vijf, nml. een of meer deelen der vjjf boeken van Mozes. 11 e b r. chmmesch. Gometz, (n. hebr.), gedeesemd, ;/e-
zuuni, al wat gedurende het Paaschfeest niet in bet bezit van een Israëliet mag zjjn, vgl. Exodus XII, vs. 15. hebr. c/inmêtz. Goniiiiciix, (fr.), fat, modegek, Ucht-
zimiiij jongmetueb. Voorheen (1875) heet- te bij petit erevi. (ioua ijii ü. (afr.), stam van Vrjje
I Hottentotten, aan de Kaap. Gondels, Venetiaanschc roeibooten
1 in de lagunen; bij ons te lande de ge- ! illumineerde schuiten en bouten, die des j avonds, bjj feesten de vreugde helpen 1 verhoogen. |
||||||||||||||||
|
:ïgi
|
|||||||||||
|
GURMAANSCHF, KBOOP.
|
|||||||||||
|
tiONHEI.s SPIESK.
|
|||||||||||
|
Gondels splese, (b a r g.), hee-
renhnis. Gondollera, (it, muz.), zie Bar-
caro/e. Gonf nlontere, (i t.), drager van
een gonfnlone (vaan), «lus ba nier voerder, hoofd van sommige Italiaansche steden. Ook een politiebeambte in den vnorma- ligen Kerkdijken Staat, zie Xahias. («onfa non, (wap.), ktrkbanier,een
vlag hangend aan een dwarsstok of piek. De vlag is beneden op verscheidene plaatsen ingekerfd, omzoomd met franje. Van gond = strijd, (oud Duitsoh) en fa»e nml. Gonfanoeit, goufatoen, confu- noen, vaantje aan \'t uiteinde der speer. Gong, trom bij de I\'apoeas op Nieuw
(Juinen en bij du Chineczun, sedert pi.m. 20jaar ook in Europa ingevoerd bij wjjze van schel voor de dienstboden. Gongorfctcii, genoemd naar Luis
de Gont/ora y Argote, Spaansch roman- dichter, f 1627, stichter eener aehool, waarin eene bepaalde d\'ichtsoort in ge- zwollen stijl (xlilo ciilto) beoefend werd, zie CuUoriêlen (Culteronisten). Door hen voelde zich onze Constantijn Huvgens (t 1687) sterk aangetrokken. Gou in (nn tonr de iiinltrc —,
(fr.), een streek van meester Gottiu, d. i.
een handige streek; naar een hansworst van dien naam, die in de zestiende eeuw- leefde. Gotlje of (jioeill, vezels der Ben-
gaalsche planten CorchorÏF, Capsuluris en Corchorus otitorius, gebruikt tot het maken van zakken ter verzending van suiker en koffie. In Engeland heeten die vezels Jute, (z.a.) Gonnclla (paard van —, d. i.
een zeer mager paard, naar dat van (ionnella, den hofnar van den hertog van Ferrnra, dat haast enkel uit „vel en been*\' bestond.
(«ons, (barg.), steek in het lijf.
(>oo, streek; hetzelfde wat men in
Gelderland en elders kwartier noemt. Friesland is verdeeld in Ooatergoo, \\Ves- tergoo, enz. Ook gouw (z.a.) Goocham, (barg.), slim.
|
Goochoni, (n.hebr.), wijs, verstan-
\'/<\'</. heb r., chaahti. ook een titel voor Iaraël\'s geleerden, Gochmo, tvijaheid, verstand, hebr. ehuknut. Goodman, (James of Jack—,
1 (eng. en am.), vertaling van Jaequee
Bonhonnne, den spotnaam, dien de edelen in de 14e eeuw aan de boeren gaven. Goor, nml. nor, laagland, moeras.
In plaatsnamen de benaming van sommige 1 huizen en hofsteden, alsmede van een \' stadje (in Overijssel). Goorlaad, akker, die zonder be-
i mesting, vruchten draagt. Goor = slijk, i mest (bij Kiliaan). Goose and the Grldlron
(The —, (a m,), de gans en Int hraad-
; rooster, de spotnaam voor den Ameri- : kaansohan arend en de vlag der V. S. Gootscl. in. hebr.), onbeschaamde,
brutaal meiiscb. Zie Goetupo. Gophcr. (am.), bewoner van Min-
i nesota.
Goplier State, (am.), {hoHig)raat
; staat, Minnesota. Van fr. ganfrrt honig-
i raat. Zoo noemden Fransche landver- 1 huizers verschillende dieren, die holen : of gangen in den grond groeven, en daarnaar het land, waar deze leefden. Gorallen,(beter Gora/en), volksstam
, op de Knrpathen, die van stroopen en \' smokkelhandel leeft. Van alav, gora hova (berg). Gordel van Venns, zie Cestus.
Gordeltheorlc, nieuwste anrbepa-
; ling of tydberekening, waarbij men zich
de aarde denkt, verdeeld in 24 gordels,
. in eiken gordel wordt de tijd berekend
naar den meridiaan, die er midden door
i loopt, van daar een uur verschil tusschen
| twee opvolgende gordels; du WVst-Euro-
1 peesehe tjjd verschilt een uur met den
Midden-F.uropeesehen en deze een uur
met den Oost-Kuropeeschen, enz. Deze
I theorie werd door het Eisenbtthnvevein
j tot toepassing gebracht.
GordinaiiHche knoop, een door
Gordius, 1\'rhygisch luudtnan, die koning
van I\'hrygië werd, kunstig gelegde knoop
i der gareelen aan den disselboom van zjjn
|
||||||||||
|
GORDIJN. 362 UOSEN* (EEN* LASD VAX).
|
|||||||
|
wagen, welke hij plaatste in den tempel
van Jupiter, door hein gewijd In de door hem gestichte stad Gort/hint (thans Jtt- Hopolis, in (tnlntië). De wereldheei schappij was voorspeld aan dengcne, die den knoop
zou losmaken. Alexander van Macedonië (later „de Groote") hakte hem met zijn zwaard door. Vanhier spreekt men van een Alexanderê ztraard, dat door dik en dun heengaat en van het „doorhakken van den {(iordiuanschcn) knoop."
t-oi\'ilijn. (restingb.), muur tus-
sehen twee torens, wal tussehen twee bolwerken. <-oi fliiin. (Ii o uw k.) de lange balken
welke over de dakyebindtcn loopen en de dak-kepers dragen. <-oi;|é. (t\'r. wap.),gekeeld^drukt de
kleur iler keel van een vogel uit.
<aor]|clct. aarden vat met wijden
hals, waarin een zeet\'je, in Indlë gebruikt als drinkkan. lini\'j|i\'i*oit. (wap.), het halsstuk van
een helm. <ioi\'j| ïlinw. een burgerman, die toe-
geeft aan de zucht naar opschik van vrouw of dochters en daardoor in moei- lijkhedcn komt. Zinspeling op een per- soon van dien naam in Molière *fl Pr<!citwses Uidieuhs. <ioi\'n<>. (gr.), denkelijk de ftchitte*
rende tav. Qoi\'goi en Gorgones, bijnaam van Athene (Minerva), wier vrees\\vek- kende eigenaardigheden verpersoonlijkt zijn in de Gnrgonen (z. a.). <«ornö~iieii, de drie dochters van
Phorcys en Ceto, wier namen zijn Stheno, Eurga/e en Medusa, (z. a.) Zij wonen nabij de Hesperlden (ofGorgonen,ellan- dengroep naar den kant van Libye), en worden voorgesteld als vreesljjkc we- zens met slangen inplaats van haar op het hoofd, een gordel van slangen, groote slagtanden, vleugels <mi koperen klauwen; alwie haar aanzag werd ver- steend. Later werden zjj echter als sehoone jonkvrouwen afgebeeld, vooral Medusa. Bij Homerus komt slechts ééne Gorgo voor, wier schrikwekkend hoofd op den Aegis (het schild van Jupiter) staat. Gorgonisch lioold of kop, zie
Oorgotum. |
|||||||
|
Gorilla, soort van nap, met groote
lichaamskracht, die den niensch hetmeest nabjj komt; woont in de dichte wouden van Neder-Guineii. Aan den rekstok is 1 iedere gorilla ons de haas; woon! van Dr. La G range, ter veroordceling der gymnastiek. GorfiicIicniHche martelaren,
geestelijken, 19 in getal, uit Qorinchem
en omstreken, die op !» Juli 157"J op
last van Lumev, Graaf van der Mark in een schuur van het St. Elisnheths- convent te Rugge bjj den Brie! werden opgehangen; daarheen ga n nog jaarlijks bedevaarten. Gorlot (Perc. ren zwakke vader
die zich voor zijne dochters opoffert, hoe- wel zij liet niet verdienen. Naarden hoofd- persoon van een roman van dien naam van Honoré de Ba Izac (1709-1850). («iiitcI. (transv.), i/ori/e/en.
dioi\'Hcl ip-w«\'i\'s(. (Ik ben naar, (Zntfen en Deventer), ik heb mijn mid-
dagalaapje gedaan.
Gortenteller 5 Gortentclder, gierigaard, vrek; afkomstig uit den tijd,
toen de scheepsbevelhebbers nog een hoofdgeld kregen om de manschap te voeden, en alles op \'t zeerst werd uit- gezuinigd, de korrels gorl (van ouds de s;-heepkost) als \'t ware werden uit- en Umjeteid. Overdrachtelijk op zuinige He- den toegepast. Gortig, bjj dieren z. tuberculeus.
Gortiglielfl, fttbrrrutose z. a.
GortlnmlcrM, spotnaam voor de
inwoners van Assendelft; naar een daar veel voorkomend bedrijf, de ffrutterij. Gortzakken en gortbiilken,
spotnaam, gegeven aan de ingezetenen van Alkmaar, doelend op de vele grut- tevijr-H) die er vooral in de 17de eeuw hebben gebloeid. Gosen, (Een land van —9gras-
I land, een uitgestrekte irekiestreek. Uit
Genesis 47 vb. 4. De Betuwe heet het
land Gosen bij uitnemendheid. Het Bjj-
; belsehe Gosen lag in 1\'ciieden-Egypte,
tussehen de stad Heliopolis en de baai
! HeroÖpolls. Qo (of Kó)-Sent, (egypt.) =
hut land van den god ïsem (der Grieken
| Hercules).
|
|||||||
|
OOSIEI). 363 GüTTINfiER DICHTERBOND (DE).
|
|||||||
|
4p1osm\'iI. (n. hebr.), vrome, ineerv.
Gosidiln Hebr. Chusïd, meerv. Cha- sidAtt, nml. lieden, die om aan God te be- hagen, meer doen dan de wet voorsofa rijft, seete na de Babylonische ballingschap ontstaan. Cit ben kwamen de Parizeen voort. Tegenover de Chasïdnn of Chasi- deërs stonden de Zadihiïn (rechtvaardi- gen), die zich alleen aan de wet bielden en uit wie de Samaritanen, EsBeëers, Sadduceeëra en Karaeërs zijn voortje- komen. De stichter der tegenwoordige Chasidüu (zie boven, Chasidah, lees Cha- sidün) was een Israëliet uit Podolië, liaal-Scheni, die in de 18e eeuw in Ga- licië zijne leer begon te verkondigen en spoedig een grooten aanhang verwierf. Daar men zijn naam Baal-Schem tot Bescht verkortte, staan zijne volgelingen in Polen als Heschtiaiien bekend. GioNOll. (hebr.), bruidegom.
4* o «se, (fr.), gemeenzaam voor een
jeugdig kiud; verkorting van gosnelin (Jong mensen) en gostelim (Jeugdig meisje). faOMpel mill, (u m.), kerk, eig. Kvan-
gelie-molen. <> om pel Iers, (eng.), Wedurdoopers.
diotluim (au,), naam in ïrving\'s
( 18511) Salmagundi aan de stad Mew- York gegeven, en nog in gebruik, naar de verwaandheid der Xew-Yorkers, die alles beter weten. Nog spreekt men van „de drie wijze mannen van Gotham, die in een soepterrine in zeu staken." Gotham is een klein plaatsje in Notting- ham°hire in Engeland, dat beroemd werd door de dwaasheden, die men van de inwoners vertelde, gelijk elders BoeÖtië,
Abdera, Kampen enz. Awan of Gotham = een onnoozele. <«<it linmh e, (am.), bewoner van de
stad New-Vork, voorn, een Xew-Yorksehc cockney, (z. u.) (ïoloii. lu. h e b r.). bruidegom.
Cwothciil>urnjei*Ntel8el,stelselbe-
trekkeljjk den verkoop van sterken drank, aanvankelijk teGothenburg,thanB op drie plaatsen na overal in Noorwegen inge- voerd, volgens hetwelk aan eene com- missie het monopolie voor den verkoop van sterken drank zonder winst in een |
|||||||
|
1 bepaalden kring wordt toevertrouwd.
I 1° Januari 189fi is tevens bepaald,
dat bij algemeen stemrecht,door mannen en vrouwen zal worden uitgemaakt of er eene gelegenheid tot verkoop van ster- ken drank geopend zal worden, of niet. (•otlllcuin coiivlvitilll, (1 a t.),
Cfofi8e/i9cr«/)Haa/,tspeI,waarvanConstan- tjjn Porphyrogenétes (f959) in zjjn „De
Ceremonils Aulae Byzantinae" gewaagt, en dat gedurende de Kerstdagen aan het Keizerlijk hof te Konstantiuopel ge- speeld werd. Ciiotlilck, Christelijk? bonastijl, in
de 12de eeuw ontstaan, ook spitsboi/riistijl
geheeten. Bij eene Gothlsche kathedraal
! vertoonen zieh overal twee evenwijdig
j opgaande lijnen, die in haar toppunt
[ samenkomen, vooral In portaal en nis, in
! vensters en gewelf, in zuilen en torens.
! De stijl kreeg dien naam van de Italianen,
met minachting uit spot; want voor hen
| was Gothisch hetzelfde als barbaarach.
Toen later de stijl veld won, werd Go-
tiseh een eerenaam. De Gothiek is ont- : staan door de toepassing van het even-
wichtste.sel en hel logisch liehandelen | der bouwstoffen naar den aard hunner
eigenschappen in overeonsteinming met | het gewenschte doel.
(lotiqiic (A la —. kleeding der
1 elegante wereld te Konstantinopel, die Keizer Theodosins den Groote (t U/16
Jan. 895 n. C) in zijn Gotische synipa-
I tllieën volgen wilde: de Keizer zoeht namelijk na de ontzettende nederlaag van
; Valens bij Adrianopel (!> Aug. 878), de I vrij geworden Goten aan zich te verbin- j den als bondgenooten, wat navolging van : kleeding en kapsel der Gothen ten ge- volge luid.
..<>iocl helle weltcr!" d.L Moge
God ons verder bijstaan! Het stereotype
slot van verreweg de meeste telegram- men. die de Pruisische Koning Wilhelm in 1870 uit het Fransche legerkamp da- gelijks aan zijne gemalin verzond. UÜt 141 llÜlMIIM-|<II1M|. (hgd.), Go-
; densvhemerin;/, zie lij) Edda.
<>ffttiuj|cr «lleliterboiiil (De,
een vereeniging van jonge te Göt-
j tingen studeerende dichters, in 1772 ge- |
|||||||
|
GOUACHE SCHILDERKUNST, 364 GOUDES BOEK.
|
||||||||||
|
sticht. De leden beoogden het doel om, in
navolging van den vaderlandslievende» Klopstock; op letterkundig gebied de Ernnsche manieren van den Vaderland* Bchen bodem te verbannen. Gouache schilderkunst, eene
manier van schilderen, waarbjj men de verven met gomwater vermengt en als ondoorschijnende dek verven bezigt, zoo- dat de oppervlakte van het papier geheel met verf bedekt is, waarna men de lichte verven er op brengt. Deze manier is vooral in gebruik bjj het miniatuurschilderen. Gou bet (De —, naam van een vaar-
tuig, voor de vaart onder zee bestemd,
dat einde 1895 naar Toulon werd over- gebracht voor een eersten ottieieelen proeftoelit; en waarmede dus Jules Verne \'s Kant Uns (z.a.) is verwezenlijkt. Goud, (wap.), het metaal goud, in
gravure door stippcltjes voorgesteld. Goud-ebbe, stagnatie in de schatkist
der Vereen. Staten van X.-Amerika, welke aanvang 1895 met kracht diende te wor- den gekeerd. Goud-hermcllln, (wnp.), bij deze
voering is het veld van goud, de her- melijnvlokjes van zwart. Goud, (Het dei\' Nibeluii(|en,
schatten, die den bezitter ongeluk aan-
brengen, naar het verhaal in het Xibe- lungen-lied (IHjngoud). Goud (\'t In niet alles — wat
er blinkt. Deze zegswijze komt voor bij Agricoln in Drey hundert (icmeyner Sprichwörter, enz., 1528; bij Shakes- peare, All that glitters is «el gold, bij C h a 11 o e r, All thing trhich that schinetlt as the gold is nonght gold, bij Alnnus, Xon tenen.* (inruilt totum qnod splendet ut attrnm, (Houdt toeh niet alles voor volkomen goud, wat schittert als goud. Goud. (Mitiiiihelmer —, mengsel
van koper en zink, het eerst te Mann- heim vervaardigd. Goud. (Mozaïsch —, (lat.), „a«-
rum muaivuiHn eene zwavel verbinding van tin, dat de ouden gebruikten om mosaïekwerk te maken. |
||||||||||
|
Goud uft Tolosn (hl| heelt
> het - gehaald, d. i. gestolen goed
I gedijt niet.. Cnpio, de Romeinsche eon-
• sul, stal, op zijn tocht ntmr (iallia Xar-
I honensis, uit Tolosa (Toulouse) liet goud
| en zilver, dat door de Ctmbrische Druïden
I min hunne goden gewijd was. Hij en zijn
! broeder Mallius werden in een gevecht
j tegen «Ie CimbriSrs verslagen en 112000
1 hunner manschappen bleven op het slag-
| veld (100 v. C.)
|
||||||||||
|
Goudbcurs van Spanje, Anda-
! Insië zoo genaamd, omdat het de voor- j nnumste streek is, waaruit Spanje zijn ; rijkdom put. («ouden appel (De race werd
; verloren door een —, de, wedren j irerd door bedrog verloren. Naar de tabel \'. van Atalanta, die hare vaart in een 1 wedloop vertraagde om de drie gouden , appelen, die Hippomenes neerwier]», op te rapen, waardoor zy den wedstrijd verloor. Gouden appelen la zilveren
schalen, kostbare taken in aangena- men vorm, naar Spreuken XXV va. 11.
Gouden baal, de haven van de
Willemstad op Curacao, omdat deze eene der schoonste en veiligste havens is van
West-Itidië, en die, tot aanmoediging van den koophandel, voor alle eigene en vreemde schepen is opengezet. Vgl.Go»- drn Hoorn en Schattegat. Gouden ballen (Drie —. In En-
gcland het gewone uithangteekeu van
een pandjeshuis of bank van leening, denklijk naar de roode bollen in het wapen van den huize Medieis, die de lombarden uitdachten. |
||||||||||
|
(•ouden bergen beloven, Te-
\' re 11 tt ti s l\'hormio 1. 1 (mouten anri
1 jtolticeri) en bij vele andere schrjjvers; | I\' I u 11111 s spreekt in Miles (Horiosus ook I van ur>/enti muntes^ zilveren bergen. Gouden boek, geslachtljjst of re-
gister van de Edelen (Xobili) in de Re- publiek Venetië, aangelegd in het laatst der 13e eeuw, als grondslag voor de ! aristoeratiscli-oligarchische grondwet der 1 Itepubliek. Het werd 4 Juni 1797 aan I den voet van den vrjjheidsboom verbrand. |
||||||||||
|
OOüDEH Bl*L. 3
Gonden bul. de t>ul, waarbij An-
dreas II, koning van Hongarije, de
vrijheden van den kleinen adel en van het zich constltueerende volk, in zijn rijk bevestigde. Vit denzelfden tijd nis de Magna Charter (A°. 1315) In Engeland. Gonden bnlle of galden prl-
vllegie, (zie ook linltu), zoo genoemd
Daar net zegel, dat in goud of goudwas is gedrukt; een privilegie door keizer Karel IV in 1349 verleend, op den rijksdag te Neurenberg uitgevaardigd tot regeling van de reebten en plichten der keurvorsten, van de keus en de kroning der keizers, van de munt, enz., en waarin o. n. bepaald werd. dat een Brabanter in ^een land des Duitsehen Rijks voor een anderen rechter mocht terechtstaan dan voor den Brabantsehen rechter, — eeuwen lang een bron van moeiten en twisten, zelfs nog na 1648. Ze bestaat uit 30 hoofdstukken en wordt te Frank- fort in een kostbaar kistje bewaard. Gouden cent. voorheen de naam
voor het tiengulden stuk, vooral bjj de boeren. Gonden duiten en --I nï\\ erfjes,
waren 1° proeven van den stempel be-
stemd voor hooggeplaatste ambtenaren; maar 2° nog vaker opzetljjk bij de munt besteld om bij bruiloften en andere familiefeesten als geschenken te dienen. Gonden eenw. De —, de eeuw
ran Satiirims, waarin de aardbodem zonder arbeid te; vorderen, ruimschoots in de behoeften der menschen voorzag — waarin zelfs de verscheurende die- ren in ouderlingen vrede leefden — en waarin de mensen, vrij van alle ondeug- den en zorgen een ongestoord geluk ge- noot, volgens HesiodttB en vele ande- ren ; eene sage, die men bij de meeste volken aantreft. Zjj verhalen van een verleden, het Christendom belooft die in de toekomst. Vgl. .lez. 11, vg. tt—9 en 65 vs. 25. (Schildering van het Messiaan- sche tjjdperk). Gonden eeuw, de Itente eeuw. De
gouden eeuw der onschuld, der letteren, der schilderkunst, enz. Men telt bjj de ouden: 1°. de eeuw van \'t Nieuw-Asavrisch
Kjjk (191—606 v. Chr. |
||||||
|
GOUDEX FONTEIN.
|
||||||
|
2". de eeuw van \'t Chaldeeuwsch-Ba-
I bylonisch Kijk 606—538 v. C. 3", de eeuw van de Tang-dynastie in
China 618 — 684. 4°. de eeuw van Ramses II iu Egypte
I 1320—1224 v. C. 5*. de eeuw van Cvaxares in Medio
! 634—594 v. C. 6*. de eeuw van Kosroës in Perzlë
j 531—628. 7". de eeuw van Augustus in Rome.
Gouden eenw, in den nieuwen
tijd telt men: 1*. in Engeland de eenw Tan Ellsabetfa
1558—1603.
2°. in Frankr|jk de eeuw van Lodc-
wijk XIV 1640—1740. 3". in Duitschland de eeuw van Karel V
1519—1558. 4°. in Portugal de eeuw van Ioao I
1383—1578. 5°. in Pruisen de eeuw van Frederib
den (Iroote 1740—1776. 6". in Rusland de eeuw van I\'eter den
Groote 1740—1786. 7". in Spanje de eeuw van Ferdinand
en Isabella 1474 — 1516. 8". in Zweden de eeuw van Gustaaf
Wasa tot Gustaaf .Vdolf 1523—1632. 9°. in Nederland de 17e eeuw.
Gonden ezel. roman in elf boeken,
waarin hoogst merkwaardig de episode van Amor en Psyche behandeld is. Het \' ïs onder den titel „Metainorphoscn, libri
XI geschreven hoofdwerk van den Xeo platonischen phllosoof Lucius Apule- jus (125 — 32 nC.) die op groote reizen zich in vele Mysteriën liet inwijden, met den toeleg om het vervallen Heidendom ! te louteren en te steunen. In den Gouden
ezel om haar voortreffelijkheid de „gou- den" genaamd, verhaalt de sebr. de lot- gevallen van een jongniensch Lucius, die tjjdens zijn verbljjf in Thessalië als straf voor allerlei ondeugden in een ezel veranderd werd en gelcideljjk in de han- den van roovers. eunuchen, (z. a.), over- heidspersonen enz., viel, bjj wie hjj overal even slecht werd behandeld, maar die ten laatste door allerlei beproevingen gelouterd, zijne menseheljjke gedaante toch weder terug krijgt. Gonden fontein, het eigendom
van een ryken Jood in .lerusalem. „In |
||||||
|
366
|
|||||||||||||||
|
oocDKonnro.
|
|||||||||||||||
|
GOUDEN HUOKN.
|
|||||||||||||||
|
vier en twintig uur zou zij elke soort
vim metaal als: koper, messing, ij/er. looil en tin in zuiver goud veranderen, keisteenen in zuiver zilver en elke soort van aarde in zuiver metaal." — „ ÏVi« neren <\'ham/non* of Christendom? II. 4. Gouden Hoorn, arm van den
Thrucisehcn Bosporus, die ten noorden,
met de zee van Marmara ten zuiden, de driehoekige landtong vormt, waarop
Konstantlnopel ligt. Die arm heet aldus, omdat hij diep landwaarts indringt, en der stad tot een ruime en veilige haven verstrekt. Vgl. Het Schntlegat op Cura- c,ao (z. a.) Gouden horde, bende Monyoïen,
die, na de splitsing van liet Grroote Rijk van Dshingiskan (f 1227) in 1800, aan de Don liet rijk Kapstjak stiehtte. Gouden huls, paleis door Xero te
Home gebouwd. Het dab bestond uit gouden dakpannen en de muren van binnen waren kwistig verguld en versierd met kostbare panrlen en edelgesteenten; de plafonds waren met ivoor en goud
Ingelegd. De feestzaal was in een rond- draaiende beweging en baar gewelfd plafond schudde bloemen en geuren over de gasten uit. Naar Nero\'s buis lieten de pausen en prinsen uit bet buis Far- nese hunne paleizen en villa\'s houwen. Gouden kuif (Het aanbld-
dcn. = zjjn e-enig heil in geldbezit zoeken, woordspeling in verband met bet geval van de ufgodery der Israëlieten
in de woestijn volgens Kxodus XXXII. Gouden kali. Tempel van
het — , omschrijving van stads-oeiirs. Gouden lenende, zie Legenda
Gunden ploeg (Hendrik niet
den —. zoon van Ktieo en kleinzoon
van Welt\' I, den Stichter van de oudere linie der Wellen, oomzegger van keizer Lodewijk den Vrome (A<= NU— 40), trad in dienst des Duitschen Keizers onder voorwaarde, dat bij zooveel leengebied zou verkrijgen als hij met een gouden />/>"\'!/ gedurende den tjjd, dat de vorst zjjn middagslaapje hield, zou kunnen omploegen. Door van plaats tot plaats |
! frissebe en sterke paarden te bestellen,
verwierf hij een gebied van 4000 akkers en tevens zijn bijnaam. Gouden ploeg, naam van eene ver-
I eeniging rjjke aannemers te Süedreebt • ca.; die groote werken aannemen. Gunden regel, in de zedeleer:
Wat gij niet iri/t, tint n geschiedt, tl<,e dat oiik aan een ander niet, beter: doe een ander, nat <jij wilt, dut hij u doe; in de rekenkunde: de regel van drieën. Gouden roos, (rosouurea) de gou-
den, met edelgesteenten omzette roos,
! die de Paus op Zondag Laetare, — 3de
i Zondag vóór 1\'usebeti — wijdt, om ze
I aan eene vorstin ten geschenke te geven.
Gouden schiereiland (Het —,
! Cherso>,esu* Altreu, als Zoodanig dllid-
j den de Ouden Malacca aan. Gouden s.-hot «I i ju-s. schijven,
volgens bet bijgeloof alleen in den grond j gevonden door zondagskinderen (op zon-
| ihtg geborenen), wanneer de regenboog j aan den hemel prijkt. Werklijk vindt ! men gouden schotelvormige munten der I Byzantijiisebe Keizers, die waarschijnlijk : tot dit bijgeloof aanleiding hebben ge- i geven. Gouden sectie* eener liin. zie
Gulden snede, Goudc ii spoor, zie Lateraansche
! Iwfpaltsi/ravtn, GoudcBCh, (tu bebr.) meervoud
1 cliadiischim, maand, en wel maanmaand, d. i. aanvangende met de nieuwe maan, \' van chudtisch = bij is nieuw geweest. Goudgiildeu, oorspronklijk alleen
gulden (z. a f genoemd, verkreeg dien
naam in de 16e eeuw ter onderscheiding
van den zilveren gulden, en bad toen de
: waarde van 28 stuivers. Sedert hechtte
men die waarde geregeld aan den goud-
; gulden, en ook aan bet zilveren aeht-en-
twiutig stuiversstuk (z. a.) en den Horeen
(z.a.).
Goud koning, i n den mond der land-
| lieden in Duitsehlund (iustuaf II Adolf
| van Zweden b(j zjjn zegevierenden tocht
|
||||||||||||||
|
| aD 1632, die met zjjn h
|
10
|
eldendood bij
|
|||||||||||||
|
i Lützen fi November eindigde, QoldkSnig
|
|||||||||||||||
|
liOl\'OLAKEX, 367 (iOUVKRXKU C\'EST PRÉTOIK.
|
|||||||
|
z.v.n. aller voortreffelijkste koning, vorst
met een hart van goud. twoiidlil ken, een kostbare stuf uit
de löe eeuw, hestiiand uit laken, waarin [fouddraad geweven was, als inslag, «lat somtijds ook verschillende figuren vormde De ifomUakennche fazant bewaart in zijn naam nog de herinnering daaraan. Gotullfllld, zie Kldorado.
(Joudltcht of ifloelllcht. Niet in
den brander) zooals velen ten onrechte meenen — inderdaad was deze sedert lang door Bünsen uitgedacht — maar in liet kousje (fr. manchon, hoogd. Struttipf) bestaat de vinding van Prof. Auer voii Welsbach, te Weenen. Iljj had namelijk ontdekt, dat het gas op veel voordeeliger wjjs kon worden gebezigd, indien men dat tot voortbren- ging van warmte, gebruikte, in plaats van dieas eigenlijk frc/il-gevend vermo- gen te bezigen. De Itunsen-brunder is zoo ingericht, dat het gas met de noodige hoeveelheid lucht wordt vermengd, om diens volkomen verbranding zooveel mo- gelijk te verzekeren. De aldus in liet leven geroepen vlam is door het hoven- aangeduide kousje omgeven, dat, tenge- volge van drenking in een oplossing van zircoiiiuiii- en thorium-oxyden enz., on- brandbaar is geworden. Sedert .Vuers vinding hebben nog een aantal andere personen stelsels van verlichting uitge- dacht, die op hetzelfde beginsel berusten, en daaronder ook enkelen, die dat op door petroleum, wijngeest enz. gevoede vlammen toepassen. (nOmlltHMid, <Jiildcinoild, bij-
naam van den welsprekendeu kerkvader Chrysostomus. (;ï47—107). (.«iHlsetic yapers, bijnaam der
(iouwenaars, omdat zij, naar men zegt, bjj het spreken hun mond te wjjd open- zetten. <;iMii|siii:it. Caiifomif, wegens hare
vele goudvelden. <; «ml vink. (mil.), koofihjjlcier.
diomlv isrli je. rijke, eenige dochter,
erfilochter. Gouiil-iHetliode, nieuwe manier en
richting van onderwijs in vreemde talen, |
|||||||
|
waarbij de leerling al sprekend de taal
leert, terwijl hij steeds geleid wordt om in logische volgorde te beschrijven wat hij meerendeels ziet voorvallen. Naar den uitvinder. («oiilard ll\'iini de — of Aqua
(«oulardl, mengsel van loodazijn met water en spiritus, voornamelijk bij brand* wonden toegepast, uitvinding van den
Fransehen heelkundige Thomas <Jou- lard, (f 1784). Iwonld S\\-.i «itii. eng.), Spoonce-
gen stelnet van Jay Oo u ld en zijn zoon George; het groote net, waartoe de Texas and Pacific spoorweg ook behooren. 4-«imiis, een eskadron of peloton
ongeregelde ruiterij iu A-lgerië, samen- gesteld uit inboorlingen. Naar een ar. woord, dat bêOtst beteekend. De Twco\'s die o. a. aan den Fraiisch-Duitsilien oorlog in 1S70—71 deelgenomen hebben, behooren tot de Ooiiihs. (ii)iii\'ih\'. zilveren munt van \'t eiland
Haïti, ter waarde van /\'i\'.."»0 of eemloKar. üouimUii, «= V» yvttnle.
(nouscliceli, (n. hebr.),duisternfo.
dioilMOR. (n. hebr.), stervend, in den
doodstrijd zijnde. diouaset, (wap.), zie Winkelhaak.
(* uittel\', (fr.), eenvoudig maal van
koffie of thee en brood, tussehen het middagmaal en het avondeten. (koutte,(w up.), bezaaid met druppels.
<»oiittcs,d\'oi* (wap.),gouddruppels.
„ d\'eau, druppels van zilver. _ de sang, „ „ keel (rood).
., de larnies, , ., azuur
(b tantr).
d\'olivier, .. „ sinopel (t/ruen).
„ de poix, _ - sabel
{zwart).
Gouvernement de combat,
vgl. Ortfre morat.
(ioiiverner c\'est pr-evolr, (f r.),
in liet vooruitzien, voorzien bestaat de
ware bestuur-, regeerkunst. |
|||||||
|
GOL\'VI-RNKK c\'EST PRÉVOIR. 36!
(«oiiyv, landschap, landstreek, distri kt.
hgd. Cau. Nog hi IS.11 vereenzelvigd met Gooi (in Het Gooi, buurtschap o. Geld. Hengelo). lHt gamr was oudtijds \\ ff air i. In sommige plaatsen in N.«Hol- land is „op de gouw wonen" z. v. a. j wonen aan zekeren hoogen weg, waar- | langs eene waterleiding werd gegraven; of waarlangs een water loopt; dit gouw was oudt|Jds ffolda en vandaar Gouda of I ter Gomr, gelegen aan de Gouwe, waar ! deze in den l.lsel valt. (aoiiwciiillli*, lange aarden pijp,
zooals die te Gouda (ter Goutv) gemaakt worden.
I.oii\'hiii. (hand.), narirht. A go-
vmia, verkort a.g. (\'"/ uaricht). t*a\\ • el» ti of grof koppen, soort
van dans op eeneNoordhollandscheboe- rcm bruiloft, ook wel ren tiorertje (17e !
eeuw), gelijk wjj nog zeggen een Pa- tertjf; Frieseh: Yn V gojert uiunne. (iow. (n. hebr.), getd\\ schttldver~
plicht ing. (ïowcr, {11. hebr.) (eig. makker), ,
vriend, coltrga (van edelen en geleerden). Kertitel, vaak verleend aan verdienstelijke personen op Synagogaal gebied. Grnaf van Hust. Kust = Hulst
(Stuuts-Ylaanderen), titel bij diploma van
keizer Rudolf II d. d. 4 Stept. 1605 ver- leend aan zjjn raadsheer Georg de Basta en al diens wettige kinderen en nfstam- melingen pon beiderlei sekse. Dit laatste, sinds twee eeuwen steeds uitgelegd in den ruimsten zin, heeft tengevolge ge- hnd, dat al degenen, die in de mannelijke ot\' vrouwelijke Ijjn van George de lïasta afstammen, zieb den titel van graaf van Hitst en ran het II. Itaamscbe fiyk\\wh-
ben toegeëigend, bun getal wast dan ook voortdurend aan. Itorel d\'Hauterive telde in 1864 reeds negen Fransche ge- . slachten op, die dezen titel voeren. fiiraiil van Rozenburg, zie6Vo-
rcw, titel door koning I,o<lewjjk van Holland, April A" 10 gegeven aan Mr. Adriaaii l\'ieter Twent, onder wiens regee- ring hij Minister van Waterstaat was, als zoodanig aan legger der beroemde Katwjjksebe sluizen, en die in 179S de : heerljjkheid Rozenburg (een eiland in | |
||||||
|
I OBADEKMH
den mond der Maas) had gekoeht, f t>
Juli 1816 op Kaphorst, het tegenwoor- digo huis de 1\'aauw (o. Wassenaar). Hoewel deze titel niet in verband stond tot den (\'ons itutioneelen adel in het Kijk, was b[j toch ertljjk; want deze kiitder- looze Graal\' benoemde IS Mei 1M0 zijn neet\' Jacob Antouie \'1\'went tot zijn op- volger in dien titel, en deze is dus de Juni 1820 voorkomende graaf van R., ook Minister van Waterstaat. Graal, ot\' de fhiVgê draal, St. Oraal,
(ital.), tl (\'eulino of II San Catina = na 1170 het heilige bekken, nml. de sebotel, welken Jezus bjj het laatste avondmaal (met zjjne diseipelen, Job. l!t vs. 1) zal hebben gebruikt en waarin ook Jozef van Arimathea Christus bloed op- ving, toen Longinus hem doorboorde. Zoo heelt dan die schaal Christus lichaam en bloed bevat. Volgens de oorspronklijke sage een groote edelsteen, met wónder- kracht voorzien, die door de engelen op narde gebracht, door Templeisen of teinpelridders in een tempelburcht op den ongenaakbaren berg Bfontsalvage zal be- waard geworden zjjn. draal, hgd. Gral, van oud-franseh, misschien oorspr. Oeltisch ffii-al, provine. grazal, m i d. lat. gradahs = BChotelvormig vat. ti i\'Ji :i n tTjjï«-, zie Kaïtitz.
f*raanschmir vnn Europa
(De —. vroeger de naam voor Sicitië
die er thans in geenendeete meer op past. in i-ji iisilr broodjes, (must.), d. i.
ijeratptr brandjes, broodjes, waarvan de
bard gebakken korst vooraf met eene rasp verwijderd is, bet brood der be- graafnismalen. Gracloso, in de oude Spaansche
tooneel stuk ken de rol van rlaicn, of
bet komiscb karakter; o. n. geregeld in de stukken van Lope de Vega en Cal- deron. C*radatlm, (hand.), allengs, voor
en uti; ook toenemend. Ciradeeren, (hand.), zuiveren, lou-
teren; ook h|j gradeeruerken d. i. in- richtingen tot het winnen van zout, nl. de zoutoplossingen door verdamping in- dikken om den hoogereii grand van zoutgehalte te verkrjjgen. |
||||||
|
GRADEN (ACADEMISCHE). 369 GRAMMATICA ENZ.
|
||||||||||
|
Graden (Academische —, vroe-
ger aan de hoogeseholen in Nederland te verwerven, heetten:
het doeturschap, de hoogste graad;
het Ucrittioafêehttpi 2e graad;
het tnagtttWHehup of Baccalaureaat^
sehup (grand van Banu f mi rat*); thans zijn er twee: doctor en caudidaat. Graden van bloed ver wnnt-
schap, om deze te berekenen, klimt men op van den eenen bloedverwant tot den gemeenschappelijk en stamvader en daalt van dezen at\'tot den anderen bloed- verwant; men telt daarbij de geboorten, zonder die van den bloedverwant, bjj wien men begonnen is, mede te tellen. Gradlant, (wan.), zie Stappend.
<; rndiiH Ie, (r.k.), lu gewoonlijk kort
gedeelte uit I\'snlmcn, die gelezen of ge- zengen worden in de II. Mis tusschen het Epistel en het Evangelie, I" Een lilur* gisch boek, dat de. koorgezangen voor Je plechtige viering van liet II. Misoffer bevat. 4. ra duale*, (lat., muz.), ot respon*
aorium graduale of gradalê het „nnt- woordemle" gezang, de tegenzang, op de mis volgend. Aldus genoemd omdat de priester, die hein inzet op de trappen (/"// gradibns) vun liet altaar of vóór den spreek lessen aar staat: Zie ook antlphon, GradiiK ad l\'iiriiassiiin of
Trap naar den 1\'nriinMsns, een Lat. woordenboek, waarin men de <|iian- titeit van ieder woord, de gelijkbetee- kenende woorden, gepaste bfjvoegeiyke naamwoorden en dichterlijke uitdruk- tdngen kan vinden; zoodat de leerling zich daarvan bedient bjj het maken van verzen in de Lat. taal. De eerste Orodus ad Parnarsum is door een Jezuïet Paul Alex vervaardigd, in 170Ï en later uitgegeven. In 1H14 verscheen een uit- gave van dat lexicon van Sinlenis, in 18(10 van Koch. lii.....i\'ii sant, dcvorentiir, (lat),
Dat is Grtekseht laat het verslonden
warde». Graf, (met een voet In \'t—,
den dood tittb\\ft uitdrukking ontleend aan Julianus, die zeide dat hjj „iets wilde leeren als hjj met éen voet in \'t graf stond;" in liet Grieksch „met éen voet ïn de veerpont." |
||||||||||
|
i Graeca sant, non legniitnr,
I (1 ft t.), V IS Oriekurli, 7 narde niet gelezen.
| \'t Is te moeilijk, wij moeten \'t overslaan.
Graf, (II. —, (rk), rjjk versierde
| plaats in de kerk, waar op Witten Don-
j derdag (zie Donderdag) het II. Sacrament
! bewaaid wordt.
|
||||||||||
|
Graf, (Orden vim het II. —,
! 1" Cotigregalio \\an reguliere Kanun-
1 niken in 1114 te Jeruzalem om staan; i 2* een vrouwelijke tak dezer congrega- I tie bloeiende in Frankrijk, vooral in de t llilc eeuw sedert 1622; 8* ridders van ] het H. Grnf, die den ridderslag in de kerk ! van het H. Graf, ontvangen hadden; \' 4° vaders voor het H. Graf (of wachters), de ti ol 7 priesters van do Franciscaner orde, die met ongeveer )► broeders dier ! orde voor den dienst in de kerk van het ! II. Graf zorgen en «Ie heiligdommen al- : daar bewaken. Graf waken, (Bi| \'t heilige —.
j vergeefsehe inaeitedoen, gelijk de l{omein-
! sche S\'ddaten, die als wachters bij Jezus\' • graf waien geplnatst, maar inliepen en 1 bij hun ontwaken zagen, dat het graf | ledig was. Vgl. Matth. XXVII : tSG. Graf, (Kijven om Mozes —,
I het oneens zijn over eene onbekende ; zaak; immers van Mozes wordt getuigd; ! (Deut XXXIV : (j) „niemand heelt zjjn j graf geweten tot op dezen dag." Gralbriilloft of grocvenbler,
i doodmaal, maaltijd na de begrafenis.
Grapjas, liet oudste wetboek der
| Uslanders, in Interen tijd Oranyatis ge- : boeten. Grahani-hrood, zwaar voedzaam
; brood met do zemelen. Gewoon voedsel j voor bonden en paarden. Naar T h om as ; G ra ham, een Engelsoh scheikundige i (f 1869). Gramnialre qal satt r£a,ea-
| ter |us<|ii*aiix rols, (La —, zie 1 Eau suni enz.
|
||||||||||
|
<>raii.iiiaii, (neg. eng.), in Suri-
name de (ioncemenr, eig. de grootc man: grand mar. Grammatica, (De Keizer
staat bovea de — zie Egosvm etc, \'24
|
||||||||||
|
B70
|
|||||||||||
|
CKAMMAT1C1 BHZ.
|
|||||||||||
|
GRASDF.S.
|
|||||||||||
|
G ra iiiiiin i m-Ï ii\' il ii ii t et adhnc
siili ludiee lis est Hor., Ep. ad Pisoiies vs. 78. De spraakkumUgen toetsten en het procex is nog hangende il. i. In-t is een moeilijk geval, en het
einde is nog niet te voorzien. Gramme, (li and.), de eenheid van
het gewicht in het metrieko stelsel; een wichtje. Grampus, (eng. zeet.), noordkaper,
To tip the Gr., een op wacht slapende
met water bedruipen of begieten. Gran, grande, (sp.), groot.
Granaat, (wap.), een ronde bom,
zonder noren en met een mondbuis, soms met vltimmen. Grnnilrlus. (lat.), korenschrijver;
inz. de kloostergeestolijke, die toezicht en rekening over het graan houdt. Grand\' chaiubre. (La — (ff.),
rechtbank, die uitspraak deed over de zaken der pairs, over majesteitschennis, en de eerste leiding had in de zaken van het parlement. Do presidente fl mortier stonden aan het hoofd oergrond? chambre en ontleenden hun naam aan de mortier vormige muts, die eens ook het sieraad was van de Merovhigische koningen. («ram! conscil. (fr.), sedert 1477
het Hof van appel voor civiele zaken. Grand Jaimi is ( Au ». (I>.), sterke
uitdrukking voor nooit, Vgl. ons „nooit ofte nimmer". Grand, (fr.))
Le grand Corneille, Corneille, de Fran-
Bche tooncelschrjjvcr, le grand Dauphin, Lodewjjk, zoon van
Lodewjjk XIV (1661— 1711), la grande Mademoi*ellef de hertogin
de Montpensicr, dochter van Gaston. her- tog van Orleans; zij was nicht van Lodewijk XIV, te grand Monafjue. Lodewjjk XIV,
ook wel genaamd „le roi Soleil" oi\' de „Baviaan", le grand Fan, Voltaire (1598—177»),
Monsieur le Grand, de opperstalmees-
ter van Frankrjjk onder de regeering van Lodewjjk XIV. Grand-old-man. (eng.), Gladstone, |
, die dezen naam aan Lahouchère te dnn-
I ken heeft. Zie Groote oude. Grand Francais (Le), Ferdi-
! nand de Lesseps; 21 Mei 1K79 werd • een congres tot behandeling der door-
graving van de landengte van Suez met I een souper, in het Hotel Continental
i te Parijs besloten. Hij die gelegenheid
| steldeG ambetta(ls:iK -18K\'_») een dronk
I op F e r d i n a n d de L e s s e p s 1 80.V—
j 1*9-1), den ontwerper van dat grootsche
I werk, en dien hij le grand Francais
i noemde — een eeretitcl, die hem van
| toen af is blijven hchooren.
Grand old man ol cricket,
i kwalificatie van Dr. W. G. Grime uit
i Gloucester, die, als cricketspeler onover* ; trollen, zoovele overwinningen behaalde, • dat allerwege in geheel Engeland een
huldeblijk van /\' 150.000 voor hem is ! bijeengebracht (Juni 1895). Allen offer-
i den mede, aartsbisschoppen, ministers, i ambassadeurs, generaals en rechters, tot i de eenvoudigste burgers toe. Grand old Party, (am.), de Re-
\' puhlikeinen. Ia hoogen ernst door rede-
I naars gebruikt in 1880, spoedig tot
j Q. n. P. afgekort en door demokraten
| belachlyk gemaakt en zoo gebleven.
Grand rol, cessc de valncre,
ou ie cesse d\'écrlre, (fr.), groote
Koning, houd op met overwinningen te
, beha/en, of ik hond op met Schrijven
\\ Ferste regel van den lot\'zingenden Fpitre
! VIII, dien Iloileau in 1677 aan Lodewjjk
: XIV wjjdde.
Grand Trunilc, (eng.), spoorweg-
| net in Canada, letterl. groote bluuxpijp.
Grande untloii, (La —, Frank-
j rijk, Ken woord van Napoleon in de
, proclamatie aan de Italianen in 1797,
en dat hij later vaak herhaalde. In 1794
I zou J. MaNtrc hef gebezigd hebben in
1793 en 1795 heeft werkelijk Goethe de
: Franschen genoemd „die grosse Xation".
; Dit alles is later ontdekt* Doch het woord
werd beroemd door Napoleon; immers
het wordt steeds in liet Fransen. aan-
gehaald. In 18G9 heeft Napoleon III
j het officieel aan zjjn oom toegeschreven;
| later werd het als spot door Frankrijks
; tegenstanders herhnald.
Gramles, zie Mi primo.
|
||||||||||
|
871
|
|||||||||||
|
GRAPHISCHE KUNSTEN.
|
|||||||||||
|
tiRANDES.
|
|||||||||||
|
Cürandes, edellieden van den hoog-
sten rang in Spanje; de ricos hombres, AA. rijke lieden. Oramlezza, (sp.), de waardigheid
van een grimde; (•/.. u.), hooghartigheid, adeltrots, maar in de eerste plaats echte voornaamheid, grootsche opvatting, met do overtuiging, dat Noblesw oblige, (z.a.) (irn ndlg (barg.),#o«7, fraai, deftig,
firn inIij|t|«K lopt (barg.), netjes.
gekleed. 4>rand-lu-foIlo, (fr.), allonge-
pruik z. a. en Bi nette. <iiramll{|e bol, (barg,), schout.
Urn ilfllson. een hjj uitstek deugd*
zaam jongeling en een „gentleman", in één persoon vereenigd, naar den held in
Kiehurdson\'s roman van dien naam. («rands chcvaux de bataillc,
(fr.), groote. norfoffspittirdeii, vermaarde
muziekstukken, welku men voor een tan la re korps inrieht, ned. oude kava- lorie-paarden. OriindH jours <l~ Am v 4-ij|iii-. (fr.),
zittingen van het Koninklijk Hoog Ge- rechtshof in 160\'» en IGtitj in Auvergnc gehouden, de laatste, die ooit gehouden werden. Vooral bekend door een werk van den jongen nbbé Fleehier Mé- uioiree sur les f!randt* Jours tenue a Clermont-Ferraitd en 1C05 — 1666, eene zeer getrouwe en pikante beschrijving van bet leven in de provincie in de 17e e-\'uw. <-1 ii ml s Jours de Champagne,
(fr.), zittingen van een Hoog Öereehts-
liuf te Troyes vóór Philips den Schoone door de graven van Champagne gehou- den in navolging van de Koninkljjke zittingen. Ze werden in lölilt bij het edict van Koussillon afgeschaft. (Jra mis Jours de Poltiers.
letterkundige beweging in 1678 tjjdens
de zittingen van het Hoog Gerechtshof (les grands jours, omdat ze aan de groote jaarfeesten voorntgingen) te Pui tiert* ge- houden, waarbij eene breede schaar van aanzienlijke mannen zich den naam van „poètes chitnte-puce" verwierven door in allerlei talen een vloo (puce) te bezingen, |
; welke Etienne Pasquier, advocaat bij het
i parlement opmerkte op den boezem van
| Mcllc fles Koebes, die zoowel als hare
! moedor beroemd was om deugd, ta-
I lent en schoonheid en te wier huize
I de leden van het Gerechtshof zich vaak
\' vereenigden.
Grands maux les grands re-
mrib s. ( \\uv — (fr.). ff root e kwalen
behoeven groote middelen tot herstel. Gebezigd, als zware kosten dienen ge- maakt te worden teneinde iets in orde . te krjjgen Vgl. Ext remie mttlis, enz. Cïrnngousler, koning van Utopia,
echtgenoot van Gargamelle, dochtervan den koning der Papaillons en vader van
den reus liargantua. Iljj wordt voorge- steld als een oude gek. die er piefader i in vond, om, wanneer hij bij het vuur I kastanjes zat te roosteren, zich met een I stok, die hij vooraf in \'t vuur had ge- | houden, allerlei schrammen op de horst I te maken. Toen men hem den vijandelijkt-n inval
I van Plrichole, koning van Lerné be- I richtte, riep bij uit: „Ilelaas! helaas! | droom ik? zou dut waar zjjn?" waarop ! hij vervolgens al de heiligen van den j kalender begon op te sommen. Kenige • houden het er voor, dat het Lodewjjk | XII is, wat niet waarschijnlijk is, ter- j wijl Motte ux denkt, dat het Jean d\'Alhret, I koning van Xavarre was, zie Rabelais \' „iJnrguntua" I. il, 4. i-h il irl. korrelig gesteente van
I gritin, (korrel) liet is zeer hard, vandaar de naam voor een soort aardewerk, dat | in Engeland gemaakt wordt. i* run it < Ito vs. (in.), graniet-jon.
I gens, bewoners van New Hampsbire. I C>ïraulte State, (am.), naam voor
j Xeir llampshire, nnar de graniet-rotsen I der White Mountains, die er door heen | loopen. i- ra phlc, (The —, EugeUch ueek-
I blad, aldus genoemd naar de bylage by het eerste N°., zijnde de reproduotie | van een toon nog geheim tractant. lira phlsche kunsten, alle kun-
j sten, die een voorwerp op papier af heel- den, zooals kopergravure, houtsnede, I steendruk enz. |
||||||||||
|
OBAPHULOOO, 372 QBATltN (DB DRIfi).
|
|||||||
|
Grn pholoofj* svhriftkmidige, die
uit iemands handschrift zijn karakter weet te bepalen. Gras hooreil groeien, norspr. in
de jongere Kddn (Sim rock I 27) wnar vnn Helndall een der twaalf goddelijke asen getuigd wordt, «lat hij .liet gras in de aarde en de wol op de schapen hoort groeien." Ooieerden gewagen van fijne instrumenten, waarmee men dat zou kunnen. Grnslinrger, voorheen in sommige
plaatsen benaming voor personen, die.
op zekere voorwaarden en althans niet erfelijk in liun geslacht, het burgerrecht der stad verkregen hadden. Waarschijn- lijk bewoners van den stcdelijken reehts- ban <»u de stad. die tot burgers werden aangenomen. Grn Rgronil, (wap), de sobUdvoet,
voorgesteld als gewone grond net grapjes
en oneffenheden. Grnsjes liimli n (of knoopeil I:
voorheen een tjjdkorting iu gezelschappen
van huwbare jonkmans en jonge iioch- ters, lietzjj om daardoor voorspeld te zien, welk van de naren het eerst zou huwen, hetzij om zich daaruit, paar voor paar, onderlinge trouw of ontrouw te voorzeggen. In liet eerste geval knoopt men, paar aan paar, twee gnishalmeii aaneen : het paar, waarvan de halmpjes niet of moeiljjk los konden gemaakt wor- den, zou \'t eerst trouwen. In \'t andere geval legde men, naar \'t schijnt, een knoop in een grasspier; sprong die knoop in een warme hand niet los, dan was dit een voorbeduidsel van standvastige trouw. GraNpreck, hagepreek, godsdienst-
oefeningen der Protestanten in \'t open veld in de 16e eeuw. (tok Hagepreek (z.a.) Gl»1l \'SSIllll <• llltltllllll SU III Clvl-
biiN solatlo. (lat.), hij het roorttroe-
keren van brand strek ik der burgerij tot troost (hulp). Onder dit opschrift ver- ROndffft de openbare pomp tegenover het gemeentehuis te Buren (Gelderland) den volke baar nut. <-iiiii:i Del, (lat), gmattekruid.
Gratii est uovltas, (lat.), niemr-
lieiil bekoort, nieuwe bezems vegen schoon. |
|||||||
|
<>iratln ipathnu parlt, (Int.),
gunst baart gunst, de eene dienst is | den anderen waard. Grata iiegltgentta, bevnllige
1 achteloosheid, losheid, ongegeneerdheid, ; fr. nonchalance e\'tndiêe. Gratla Partlcnlarls en Unl-
versalfN. (lat.), zie Uni vraat int. Gratlae, Zie (traliën en (\'har\'iteit.
Gratlas,()nt.), n.m.l. tihiago, (ik zeg
u) dank : dank u. GratlaN, (lat), Dank! Ik dank u!
naam gegeven aan de openbare dank- betuiffing aan hceran curatoren vooreen ontvangen prjjs op de vroegere Latijn- sche scholen, en tlinns nog op sommige gymnasiën in gebruik. Gratie, eigenlijk genade, heeft ook
nog een bjjzoudere beteekenis van afslag . op een belasting, een misbruik, dat in | de l(ïe eeuw veel in zwang was. In die ! beteekenis wordt het woord nog wel ge- : bruikt als afslag op een vergoeding, een : verplichting, een boete of een straf. Gratie God*. (Hij «Ie —, Koning
I bij de gratie Goris beteekent, dat de vorst
j onafhanklijk is van eenigen leenheer en
: dus door de genade van niemand dan
van God regeert.
Gratie, (Een glaa»leiia«Ic —
Is de les van ltonllnsl, aanpnj- zing van liet drinken van een glas wjjn nadat de maaltijd afgoloopen en bet dankgebed (de gratie) gedaan is. Naar men beweert door zekeren 1\'uus lh>nifu- cius als voorschrift aan de monniken gegeven, om to maken dat zjj het dunk- gebed niet vergaten. Gratiën, (Uc drie — (Euphro.
syne, Thalia, Aglaia) ofCharitinnen,
(Cbarites, van het enkelvoud Charis),
bij do Ouden goddelijke wezens, dio de
bevalligheid, schoonheid en vrooljjk-
heid vertegenwoordigden en nlsdienares-
sen van Apbrodite (Vernis) werden be-
| schouwd. In de moderne beeldbouwkunst
i zyn er vermnarde figuren van Germatn
\\ Pilon (Cbarites), Canova, Thorwaldsen te
\\ Rome, de eenige die nog een vierde lig.
I vertoont, n.1. Amor, zittend op het voer-
i stuk. In de antieke beeldhouwkunst eene
|
|||||||
|
B73
|
|||||||||||
|
GRATIFICATIE.
|
|||||||||||
|
GRAZEND.
|
|||||||||||
|
nabootsing der figuren in ile Libreria
(boekerij) Tan de Cathedraal van Siena door Kaphaê\'l. Gratificatie, (hand.), geld, gift
uit gunst, uit bijzondere tevredenheid soms boven het bedongen bedrag ge- schonken. • «rut is. (Int.), als gunst, kosteloos
om niet, ook verbonden: gratis pro Deo kosteloos om Gods wil. Ciratlus Ipso tonte blbnntnr
aquac, (lat.), het liefst drinkt men
het water uit de bron zelve, en niet uit de tweede ot\' derde hand, ook op bron- nonstudie toegepast. Grattez lc Rasse, vonr troti-
verez Ie Cosaqne, ook Ie tartare. Het gezegde, ter aanduiding, dut de be- schaving er hij de Russen slechts dan- netjes op zit, wordt ten onrechte aan Napoleon I toegeschreven. Het vader- schap daarvan behoort den prins de Ligne (17:t5—1814). 4- rau. teiirer Freand, ist alle
Theorie, I \'ml grfin des Lebeas flOUXncv Hnnm,<iranic,n narde vriend,
is af te theorie, En groen des tevens gul- den hooiii. fiezogde vanMephistotot Faust, als hij dezen bewegen wil, hem te volgen. Hy bedoelt daarmee, dat do theoretische wereldbeschouwing, die Faust op zijn studeerkamer gemaakt heeft, niets botee- kent l>i| hetgeen hjj in het leven zou ondervinden; Faust beoordeelt het leven terwijl hjj het niet kent. Verkeerd ge- bruikt, waar men den eersten regel aun- haalt, ter voroordeeling van theoretische beschouwingen. Ciraawtjes, ook grisaille camagen
(onyx), schilderstukken, die met één soort van verf geschilderd zijn, b.v. rood op rood, grys op grijs, enz. Vooral geeft men dien naam aan voorstellingen, die grjjs op grjjs geschilderd zijn, om alzoo relief beeldhouwwerk na te bootsen; zooals de beroemde grauwljes, van de Witt in bet l\'aleis te Amsterdam. Verg. Chiaroscnro. <- ra \\ n mi mi. (1 ii t.), bezwaren enk
grammen, nl. bezwaren tegen een von- nis, eeu kerkelijke belijdenis enz. |
Gr ave, (it., muz.), zwaar, ernstig;
als tempo geljjk met largo, zeer langzaam. Graven «Ier «loden. lo. Schuif.
I graven, horizontaal in de rotsen gegra-
, ven laden of gangen, waarin het liik,
zonder kist, waarschijnlijk met de voeten naar voren, geschoven werd, de opening i sloot men zorgvuldig met een steenen
plaat. 2o. Bank grove», waarin het Ijjk gelegd werd op een bank; meestal een : halven meter boven den grond ju de
rots uitgehouwen. 3o. Troggraven, even- eens diepten, in de rots uitgehakt. Aldus nóg zichtbaar te Jeruzalem. Van de laatste soort moeten de graven van La- zarus (Joh. 11:38, 41) en van Jezus (Matth. 28 : 21, Luk. 24 : 2) geweest z[jn. (braven, on-Ier liet Koninkrijk Hol-
I land. In de maanden April—Juni 1810,
dus kort voor zijn gedwongen abdicatie,
• beloonde Koning Lodewjjk een twaalftal
uitstekende mannen voor hunne aan den
: lande en zjjn persoon bewezen diensten,
I door verheffing tot Haron en Graaf van
van bet Koninkrijk, waaraan inajoraten
(z. a.) waren verbonden. De Graven wa-
I ren vijf in getal. nml. Jean Baptiste I>u
Moneeau, graaf van liergerduin (t Hrus-
sel 29 Dec. 1821), Carel Hendrik Ver
j Huell, graaf van /evenaar (Sevenaer)
I (f Purijs 2ó Oct. 184">), Jan Willem de
i Winter, graaf Huissen (Huesscn( (t l*a-
rijs 2 Juni 1812), Jan Hendrik v. I.ni-
bergen, graaf van Doggersbank (f Apel-
doorn 32 Mei 181!») en Adriaan t\'ieter
Twent van Raaphorst (zie Graaf van
Rozenburg).
4*i*ii vi\' s. (it., rnuz.), d.i. graoes voces,
diepe tonen. Gray mare in tlie botter hor-
se (The — (eng.), de schimmel is het beste paard, aangehaald in den zin: de vrouw is do baas. Er zou n.m.l. éen van j twee paarden gegeven worden aan den i man, wiens vrouw hem niet de haas was, 1 maar op het oogenblik, dat na lang zoe- 1 ken, het eene paard gegeven zou worden, j bleek, dat de vrouw de keus vnn den j schimmel doordreef, en het paard werd I niet gegeven. Grazend, (wap.), de vier pooten
; rechtstandig en gestrekt, de kop met den ; hals naar den grond gebogen. |
||||||||||
|
374 OBEGORIAANSCHE TELESCOOP.
|
||||||||||||
|
URAZIOSO.
|
||||||||||||
|
Graz(oso, (it., muz.) of congrazia,
bevallig, met smaak. Zie ook gracioso. Grcased Hn;Iitiifiig llke, (eng),
lett. als een gesmeerde bliksem, buiten- gewoon snel, bliksemsnel, vandaar (nm.) greasy lightning train, wat wij nu blik\' senttrein noemen. ^im\'jimi\'. (ain-)t Mexikatin ofSpaan-
sche Amerikaan van de laagste volks- klasse, lett. mneerder,z.v.&.. schoenpoetser. Grcal attractloil, (eng.), lett.
groote aantrekkelijkheid; het voornaam» i ste van een feest, van eene voorstelling, liet middel om menselien te lokken. Franseh clou. Great>I2asteril, (eng.), lett. Groot.
Oosten, een stoomschip, eerst Leviathan geheeten, in 18\'iil gebouwd, dat al zijne voorgangers in grootte overtrof maar j geheel onhandelbaar bleek te zjjn, dus \' totaal ongeschikt. Grcal orffail, (eng. m u z.), z. Ma- i
nitale.
(Jr«c, (fr.) vroeger synoniem met
behendig, geleerd; ten tijde van Lodewjjk XIV werd echter een Griek, de ridder Théodore Apoulos, hij lansquenet spelen, ten huize van den maarschalk de Villeroy te Versailles, op bedrog betrapt. Zijn lakei Duboec placht hem daarbij een handje te helpen, en ontving de helft der winst. Nadat in 17">0 te Londen een hoek, getiteld: Histoire. des Grecs on de ceux qui corrignit la fortune au jeu, jxir F. Rouvseau pas verschenen, werd de uit- drukking uitsluitend op valsche spelers toegepast, die echter toenmaals in Fran- rijk, zelfs onder de hovelingen volstrekt niet zeldzaam waren, en wier bedrog, zooals in den aangeliaalden titel door hen met den licfelijkeu naam „corrigw la fontaine" werd aangeduid. Gvédja, (mal.), kerk.
Grreiinway, (Katc — f zie Direc
toire-costunm. |
Greenback Labor Party, (am.)
politieke party, die wil, dat het papier dat in omloop komt, zijne waarde ont- leene aan bet nationaal krediet en het nationaal gezag, maar niet aan eene dekking door gedeponeerde waarde in muntmateriaal. Green Mouiitain Boys, (am,),
jongens van dr groene bergen, bewoners
van Vermout. Green Moniitaln City, (am.),
Montpellier, Vermont. Green ftfoiuitalii State, (am.),
Vrrmont d. i. Mant Vert (groene berg) naar de altijd groene bergen, die er door loopen, begroeid met allerlei soort van denneboomen, ceders en laurierboomen. Grcenrootll, (eng.), groene kamer ;
de gezelsehapszaal voor tooneelspelers, dichters, kunstliefhebbers enz. aan het Engelsche tooneol. Green wichtljd, tijd van Greenwich
(aan de Teems, bij Londen), over deze
plaats trekken de Engelsche zeelieden den eersten meridiaan; ook den Nederl, zee- lieden is hij als zoodanig aangewezen, ook West-Europeenche tijd of spoorwegtijd: volgens deze uurregeling is de spocrweg- tjjd 20 minuten later dan de Amsterdam\' sche tijd, en enkel bij onze spoorwegen en posteryen aangenomen, om tijds-eenheid te hebben met België en Engeland. Want Frankrijken Spanje houden zich (Juli 1890) nog aan den lijd van 1\'ury\'s; ri\\üGoidel- theortf. GrcjjorlaaiiNeh (feznnn;, kerk-
gizang (muz.), cantttë prmm, het door Paus Gregorius in de zesde eeuw inge- voerd koraalgezang, met de zoogenaamde acht korktonen en met noten van gelyke t jjdwaarde, in tegenstelling niet het(oudere) rytlunische Ambrosiaansclie kerkgezang. GregoriaauRcli Jaar, —e ka-
I end er, —e of nieuwe si ijl. jaar
|
|||||||||||
|
volgens de tijdberekening, welke in 1Ö82
door Paus Gregorius XIII werd ingevoerd. Grejforlaausclie telescoop, de
eerste telescoop, uitgevonden door James
Gregory, professor in de Wiskunde te St. Andrews l(ïii3. |
||||||||||||
|
Grcenlincks, banknoten, uitge-
geven door de Vereenigde Staten van Noord-Amerika tijdens den burgeroorlog 1861—18(>5, zoo genoemd, omdat de keerzjjdc groen bedrukt is, ter voorko- ming van namaak door pliotographie. |
||||||||||||
|
(IREII\'T NUK ENZ.
|
|||||||||
|
O RH TE (PLACE DE).
|
|||||||||
|
Circlft uu !• hl nein lus volle Men-
schenlebeii! Ein Jeder lebt\'e, nicht vielen Ist\'s bekant. f l rijp maar gerust in 7 volle meneehenïeven ! Ken ieder doorleeft liet, maar zeer ireini- gen kennen hel, zegt <le komiek in het „voorspel op het tooneel\'", in den „Faust" tot den dichter. Hij wil zeggen: wees natuurlijk, geef de werklijkhcid, en g)j zult hoeien. Zeer verkeerd gebruikt men dezen zin in de beteekenis: „Vertel maar wat iedereen eiken dag op straat ziet". Grein, kleinste ge wicht je eens apothe-
kers, één 5760ste deel van een medicinaal pond. Van lat. grannm (korrol). Gr el o, (wap.), versierd met paarlen
(kronen), de paarlen onmiddellijk op den band. Grcmlnle, (r. k.), zijden doek, waar-
mee de bisschop zich den schoot bedekt, wanneer hij gedurende de godsdienst- oefening oji den bisschopsstoel gezeten is. Van lat. gri-mium, schoot. Grcnadn (Aartsbisschop van
—, een der hoofdpersonen uit den (lil
Bias (z. a.), een zedenroman van !.<• Sage. In de Frunsche letterkunde wordt dikwerf op het volgende tooneel gezin- speeld. <>il Bias is secretaris van den prelaat. Deze doet hem plechtig beloven, dat hij hem openhartig zal waarschuwen, mocht eenmaal het klimmen der jaren eenigen invloed op het gehalte der kan- selredenen van den prelaat bljjken uit te oefenen, (lil Klus gelooft des te sterker aan de oprechtheid van dut verhingen, daar
de aartsbisschop hem. ter belooning heeft beloofd, hem in diens testament te beden- ken. Enderdaad tengevolge van eenaan- val van beroetre, draagt de daarop vol- gende homilie de duidelijke sporen van verstandelijk verval. Gil Bias acht zich verplicht, den prelaat zoo gematigd mo- geljjk den door hem ontvangen ongunsti- gen indruk mede te deelen. Doch de aartsbisschop is van oordeel, dat G. H. meer jjver dan goeden smaak toont en geeft hem zijn ontslag. Grenadiers ejg. Granatlers,
voorheen soldaten, die in den strijd hand-
granaten (fr. grénades) naar den vjjand wierpen; thans noemt men in vele legers de grenadiers kcurbonden. |
|||||||||
|
Grenadine, (fr.), grauaatzijde; fijn,
doorschijnend wollen of zjjden weefsel. Naar G ra n ad ft, vanwaar granatine ; liet weefsel naar de Franscho methode heet Barège naar de stad van dien naam. Zie lïarège. (•rensyod. zie Terminus*.
Gresham, (Wet vnn -, volgens
welke een minderwaardig ruilmiddel het meerder waardige uit een land verdrjjft. Waar b.v. gesnoeide en gavo goudstuk- ken in omloop zijn, zullen de eersten blijven circuleeren, terwjjl de tweede ver- dwjjncn om voor den gouduitvoer en de smeltkroes gebruikt te worden. Naar Sir Thomas Gresham (1519 - 1579). Gresller, (wap.), zie Posthoorn.
Gretaa-Grceii, plaat» in Schotland,
dicht aan de Engelsche grens, waar een boerderjj en smederij gelegen is, Meggshill genaamd, niet ver van Springtield, waar volgens de Sehotsche wet, zonder eenige wettige bewijsstukken, officieel huwelijken werden voltrokken, die als wettig erkend moesten wordea. Het recht daartoe zou dagteekenen van Koningin Elisubeth, die een ongeluk met haar paarden had, door den smid werd geholpen en hem uit dankbaarheid dit voorrecht gaf. Omstreeks het jaar 1SG0 is dit gebruik op last van hooger hand afgeschaft. Grevc (Plncc de —, (fr.), plein
te Parijs, waar het stadhuis staat aan den oever der Seine naar gtavier (kie- zelzand) Grève (fr.) werkstaking, daar- naar, dat de werkeloozc arbeiders zich op
bovengenoemde plaats verecnigden om werkgevers af te wachten, vandaar eerst eire en grère = zonder werk zijn en later se mettre en grère — den arbeid staken. De eerste werkstaking was die der fluitspelers te Homo 309 v. C. (Ti- tus I.ivius IX : Ü0) verder staakten de brouwerskneehts te Breslau in 1329 en de smeden te Dantzig in 1885. Een edikt, waarbij hij, die weigeren mocht zijn patroon te gehoorzamen niet het af- snijden der ooien werd bedreigd, maakte echter spoedig een eitide aan de zaak. Volgens C h. B anaal t Histoire der I grèves, komt het woord grive in deoor- ! konden noch der middeleeuwen, noch van i de l(ie, 17e of 18e eeuw voor; de werk- |
|||||||||
|
GRËYS. 376 GRIENENDE.
|
|||||||
|
staking heetten toen sSditions, émotions
populaires, eabales, assemblees ilticites, attroupemeiils défendus. Greys, leerlingen, old Greys, oud-
leerüngen — van het Grey College in den Oranje-Vrjjstaat, waaraan Dr. Jan Brill gedurende bjjna 25 jaren zijne beste krachten wijdt, tot opleiding van rechtsgeleerden, burgerlijke ambtenaren landmeters. Grey grjjs, z. a. v. grijs-rok. Greys, (eng.), ook grays, grauw*
harige huzewinden, in Kngeland de boe-
ren, die bang, sidderend voor verandering, janken over het verval hunner welvaart, doch te zeer aan \'t oude kleven, om zich oji te werken tegenover de concurrentie welke hun ook uit ons vaderland wordt aangedaan. Zie John Grey. Grlbottllle, (Ir.), denkbeeldig per-
soon, wiens naam (waarschijnlijk van gribouiller afgeleid) wordt gebezigd om een onnoozel mensch aan te duiden, die zich juist aan het kwaad blootstelt, dat hjj wil ontvlieden Fin comme — qni f>e jet te ii Veau, crainte de pluie. Gr and- ga gnage bewees dat gribouiller = slecht schrijven, van het Nederl. krab* helen afstamt. Gribus, (barg.), huis of plaats van
verzekerde bewaring, gevangenis, cachot. Griek, iemand, die den kost nis
een gentleman verdient met valsch spel. Onder Lodewijk XIV bereikte het val- BOhe spelen aan het Fransche hol een hoogen trap, en verkregen als door een toeval de valsche spelers den naam van Grieken, — vgl. trïcher comme uu grect — omdat Apoulos, een man van Grieksche afkomst, als speel vriend des Konings, groote geldsommen wist te bemachtigen. Zijn bodrog werd eindeljjk ontdekt en hjj werd tot galeistraf en verbeurd-ver- klaring van zijn door valsch spel vorwor- ven fortuin veroordeeld. Griek, (barg.), valschaard, valsche
spe/er. Griek (een —% Zie Grec.
Grieken (ile laatste der —,
P hilopoemen, van Megalopolis, wiens
groote doel was van de Achaërs een militair en onafhankelijk volk te maken. |
|||||||
|
Grieksch Kruis, kruis van den-
| zelfden vorm als het kruis van St. George; i kruis met gelijke balken • ; ook By- ! gantijnech Kruis. Gri« l.si-li Testament, een kur-
I keirekker. Men verhaalt, dat op een
l ringvergadering een kwestie voorkwam,
i betreffende de vertaling van een woord
uit bet Nieuwe Testament, en dat niemand
• der aanwezigen een Grieksch Testament
l bjj zich had cm het woord in bet oor-
; spronkelijke te kunnen naslaan. Des
namiddags echter aan den broederljjken
maaltijd vroeg de voorzitter om een kur-
; ketrekker: dadelijk werden er hem even-
[ veel aangeboden als er aanzitters waren.
Grieksch voor hem, (Dat is —,
, dat komt hem onbegrijplijk voor. Het
Grieksch is niet zoo heel gemakkelijk aan te leeren, zoo stuit men al aanstonds op het letterschrift. Grieksch vimr, krijgsvuurwerk,
uitgevonden door Callimaehns, ingenieur te Heliopolis, en in «Jó\'Ü voor \'t eerst gebruikt. Dit vernielend samenstel, (ver- moedeljjk uit salpeter, zwavel, pek en har- sen, door olie ondereen gemengd) wordt beschreven als een vloeistof uit een pomp, door pijpen tegen den vijand gericht, en heviger ontbrandend onder, dan buiten j \'t water. 400 jaar lang hielden de Grie-
ken \'t geheim, daarna werd \'t den Mo- | hammedanen medegedeeld, die \'t in de
Kruistochten tegen de christenen gebruik\' i ten. Lu ter is \'t vervangen door\'t sterker
j vernielend buskruit. Fransch: feugrégeoh.
Grieksche Rl|belvertalliig,
zio Septuaginta.
Grieksche commentator, F er-
na n Nunez de (ïuzman, de groote bevorderaar der Grieksche letterkunde in Spanje (1470 -1ÖD3). Grieksche Kerk, die afdeeling dei-
Christelijke Kerk, welke de Patriach van Constantinopel als hoofd erkent, en niet den Paus van Rome. De scheiding van I de Roomsehe Kerk had plaats in 1054. Rusland, Griekenland en de Christenen in Turkije belmoren tot de Grieksche Kerk. Grienende, (barg.), huilend.
|
|||||||
|
QR1EP (OUDE).
|
||||||||||||
|
:iT7
|
||||||||||||
|
ORISA1LLE.
|
||||||||||||
|
Griep, (Onde — , de kaatsbal, die
in de vorige eeuw door de inwoners van Vrouwen «Parochie op de Beetgummers veroveid werd, en dun 23 An^. 1894
eene eeuw in \'t bezit van \'t eerstgenoemde dorp was geweest; welk feit met een volksfeest gevierd werd. Griffe, uff/er uit kruising ontstaan ;
hij In\'ili it> deelen blank en 112 doelenzwart bloed.
Grietenij, distrikt in Friesland, waar*
over een grietman de Ambtman is. ï\'jjdens de Unie van Utrecht (zie Zepen-Zeelan- den) was Friesland verdeeld in !i() grie-tenijen thans z. v. a. gemeenten; en hui-ten die grietenijen waren er elf steden.
Griel num. zie bij Grietenij, z. v. a.
vrederechter, scheittstmin ; meerv. griet\'mannen en t/vietft\'edeii fr. grietslieden.
Griffie (Ter — deponeeren,
ter inzage nederleggen, overdrachtelijk:
er zich verder niet om bekommeren. Griffioen, Griffoen, grijp vo-
(|el of i| rij», een fabelachtig dier, met het lichaam van den leeuw en den kop, de klauwen en vleugels van den arend. Komt voor als wapcnliguur bijv. in het wapen van Kostoek, of als schildhouder, zooals aan het wapen van Kaden. Is ook\'t zinnebeeld van een gierig en inhalig mensch. lusgeljjk een lirabantsche zilv.munt uit de l">e en ltïe eeuw, waarop een of twee griffioenen afgebeeld waren. Griffioen, (wap.), zie Gi ijpvogel.
G riff on. (f r.), amouêbaard. Ook ekien
fffiffbit = smoushondje.
GrlIiiHt, (barg.), h(j lacht.
Grijp* i-s. (barg.), vingen.
Grijpvogel, (wap.), een denkbeeldig
wezen, samengesteld uit het bovenlijf vnn een arend, bet onderljjf van een leeuw, met spitse onren en tussehen de achter- pooten geslingei\'denstaart; zonder vleugels en met twee hoornen heet hij een man* nelfjke grijprogeL Vgl, Griffioen. Grijs in grijs zijn. heel het van
acteurs, die in den aanvang van hun
spel reeds in alles aan het slot geljjk zjjn. |
Grijs van verdriet, l.udovico
Sforza werd in éóne nacht grjjs. Karet 1, Koning . an Engeland werd grjjs ge- durende zijn verhoor voor den rechter, ! terwijl ook Maria Antoinette, gemalin van I.odewijk XVI tijdens haar gevangen- Bcbap van verdriet grijs werd. Grijze Madera (een —,(rest.),
I een klare.
Grijze monniken, Franciskaners,
naar de kleur van hun overkleed. Grijze school, (De — (fr.), VéeoU
I dn f/ris, noemde men een 20 jaar gele-
den te Antwerpen enz. de natuurschil-
\' ders als Heymans, Crabeels, Junk Ros-
seels, Isulor Meyers e.a., die in hunne
kunatgewrochtcn de frischheid, kracht
en helderheid van uitgestrekte heideveU
den door het gebtuiken van deze kleur
I zochten over te brengen.
Grille, (wap.), zie getralied.
Grille té. (wap.), met kleine belletjes.
Grlmii Idl, /ie Bouffbn,
Grime, grlmeercn, (toon.), van
; gritmtr (fr.) = zjjn gelaat zoodanig tee-
kenen, dat het in overeenstemming is
met de ro!, die men vervullen moet.
Vanhier de combinatie „(zich) kieeden en
| grimeeren"(gecostumeerd en gegrimeerd).
; Grime (fr.) = verliefde (oude) gek.
G i-i in ui\'s wet. wet der verandering
1 van de consonanten in de Arische talen. Bijv. /) in het Grieksch wordt ƒ in het Gotisch, b of /\' in Oiid-Duitsch, enz. Genoemd naar de taalvorsehers Gebr. Grimm. Grfmpailt. (wap.). zie Klimmend.
il ring olé,(w a p.), zie Slangenkoppig.
Grip, (eng.), kruk aan de Ameri-
kaansche trolley-trams, waarvan de wa- gens worden voortgetrokken door een ondergrondschen kabel; als de gvip, die waaraan de wagen is bevestigd, de kabel I pakt, gaat de tram voort; laat ze los, dan staat hij stil. Grlpple, (transv.), greppel: slote
en grippe {grêppt Is). Grisaille, zie GrantPttfe$,
|
|||||||||||
|
(iRISELDIS. 378 GROEXE (TAFEL DE).
|
|||||||
|
Grlseldls, de dochter van een ar-
men kolenbrander en de gemalin van markgraaf Walther van Saluzzo, een voorbeeld van geduld en lijdzaamheid; het onderwerp van een ouden Duitschen volksroman, van een mysteriespel (1898) en vitti een drama van F r i e d r i e h Halm. I >*» roman „Griseldis*1 werd als Nederlandach volksboek nog herdrukt :t 1810. Het verhaal komt oorspronkelijk voor in den Decamorone van Boccacoto, maar heeft zjjn populariteit voornamelijk te danken aan de I.ntijnsche bewerking door Petrowcha. Chaucer bewerkte het als de Clerk\'s \'1\'ale in de (\'anterbury Tales. Grtsette, (t\'r.). vroeger een meisje* dat
daaglijks als naaister, bloemenmaakster,
enz. in haai\' onderhoud voorzag; en te- vens met een jong mensch met weinig meer middelen op vertroiiwlijken voet leefde. Naar de kleur grit (grijs) van haar eenvoudig kleed. OrlsoiiiiH.de, brabbeltaal, spraak
der Grauwbunderlanders, volstrekt onver- staan lm re streek spraak; van grison = bewoner van Grauwbunderland. Grltu\'M, btt8taard~Hotttntotteiii ont-
staan door vereeniging van Europeanen met Hottent. vrouwen. Zij wonen sedert 1770 aan de overzijde der Oranjerivier als een afzonderlijke stam. Groen, eandidaat voor liet lidmaat-
schap van een studentencorps, pas aan- gekomen student. Groen. (Keizerlijk —. in Frank-
ryk de herstelde oude Merovingische kleur; de gouden bijen zijn de versier- sels, in 1053 op het graf van Childerik gevonden. Groen Ioopcn. (stud.), groen zjjn.
Groeit vrnfjeil, verlof vragen aan
een a.s. bruid en bruidegom om huis en hof met groen te versieren en er de straat of den weg mee te bestrooien. Dit doen de knapen van de buurt,vooreengr€en- fooi. Ken deel van het ontvangen geld wordt aan sterken drank besteed. Krijgen de groenorager* g-een fooi, dan werpen zjj des naehts het vuilste vuil tegen de deur. Groen en geel voor de oouen,
(Het wordt mll —, ik begrijp er |
|||||||
|
I niets meer van; naar de kleuren der
kleederdraoht van den nar op Drie- koningenavond, welke aanleiding gaf tot het Middeleeuwsch rijmpje: Daar is geen zot zoo eél (edel) Of hjj draagt groen met geel. l>e in 140() in Duitschland ingevoerde modekleuren groen en geel, en de bespot- telijke vorm der kost urnen, — mannen en vrouwen, versierd met bellen, poffen, overdreven hangmouwen enz., — zijn oorzaak van het liedje, dat aldus ver- staan moet worden: Al is een zot van adel en onafhanklijk,
Hij is toch een slaaf der mode. GroenlmardJeB,///wne w^f-rs, die
hunne kleur waarschijnlijk te danken hebben aan microscopisch kleine plantjes, die zjj uit \'t water als voedsel opnemen. Groene Bruiloft, de trouwdag,
ter onderscheiding van de koperen, zil- veren enz. Groene Dokter, (De —, in \'t mid-
I den der vorige eeuw een behendige dief ! in Groningen, die alle soorten van sloten
kon openen. In Amsterdam aangekomen, werd hij daar geronseld voor de O. I. Comp. en kwam in Oost-Indië. Toen hij /iju tijd uitgediend had, keerde hij naar Groningen terug en maakte het j daar zoo bont, dat hij eindelijk gepakt en | bulten de Heerepoort opgehangen werd, Groene Domlcrdn j|. zie Donder-
Groen hout (Het —• toespeling
op Lucas XXIII. 31: Ind\'en zulks aan
I het groene hout geschiedt^ wat zal ge- schilden nat het dorre hout, d. i. indien
zulks met den rechtvaardige geschiedt, wat zal dan geschieden met den onrecht-
vaardige; als de onschuldige te lijden
heeft, wat moet dan den schuldige ge- sohiedenf Groene Tafel, (De -, het be-
stnar, aanvankelijk dat van de Kerste en
Tweede Kamer der Htaten-Generaal, later in liet algemeen het bestuur van alle vergaderingen. In de gewone vergader- plaats der Algemeene Staten stond, reeds I in 1739 een lange tafel, overdekt met
een groen kleed, en omringd door groen- \' lnkensche stoelen.
|
|||||||
|
379
|
|||||||||||
|
GROENEN.
|
|||||||||||
|
QROOT.
|
|||||||||||
|
Groenen, (stud.), nieuw-anngeko-
men studenten, die door de ouder» leden van het Studentenkorps gedurende eenige weken onder tuinden genomen worden en gedrild, om, zoo het heet, het groene^ d> i. onrijpe, onbeschaafde en onhandige, het ongelikte, er af te nemen. Zij moeten dan groen toopen, d. i. tuin de plagerijen dier oude studenten zich onderwerpen, en worden eindeljjk ontgroend, voor ont- bolsterd verklaard, als leden van liet Studentencorps. Groeneroede, iu Brabanten \\Tnnn-
deren een rechterlijk ambtenaar van la- geren rang in de 17e en 18e eeuw. Groeneteilt, in de 1 Ce eeuw de titel
van een officier der schutterij te Amster- duni. Groenetcnters ol\' volk van de
groene tent, in Groningen en Vlaan- deren, gtruikrvoverg, omdat deze zich in de bosschen verscholen. iïroenfool, zie Groen vragen.
Groeilfool, (Btud.), feestelijke hij-
eenkomst der groenen (z. a.). Groensteen, zie Diabus,
Groentje* (harg.), I.nitpi>el.
GroeMJ* Turkachepiaster, ter waarde
van 18 cents Neder! Groevcnbler, zie Grafbruiloft.
Grofkoppen, zie Gover ten,
Gro{|. een drank, dien men hereidt door
warm of koud water te voegen hij rum, cognac en andere sterke dranken. Van yrosgrain, een ruwe stol\', waarin de Kng. admiraal Ver non zich hij ruw weder kleedde, weshalve de matrozen hem-OW Qrog" noemden, een naam, dien zij voorts ook bezigden voor den niet water ver- mengden drank, hun door dien vloor- voogd als oorlam toegediend, in plaats van sterken drank zonder water, zooals ze dien vroeger kregen. Groller stijl, in antieke boekban-
den, naar G r o 1 i e r (einde der 1 Ge eeuw) wiens bibliotheek zeldzaam schoone re- naissancc handen bevatte, wiens naam beroemder is dan die van Thomas Majoli en Demetrio Canevari, beide bekend om |
l de schoone banden hunner bibliotheek,
i Grolier\'s banden dragen bet opschrift I Jo Orolhri et Amicortim ; ze zjjn hoofd- zakelijk niet Ijjnversieringen en zelden \' met volle stempels bewerkt. Grondbrnnk. visschersterm voor
! zwure. utortzee, op het gedeelle der Noord- zee bij Terschelling; bij stormweer dooi- het ütloopen der gronden van de Dog- , gershaiik veroorzaakt. Gromlyiirf, (De —, o[i de Veluwe
elke 5de korengarf, welke de korentiend- bctl\'er uit de door hem genaaste garven j moet laten staan, ten behoeve van den
ttendplichtigen boer. Dit voor de Ve- luwschc bevolking gunstig gebruik wordt aan eene verordening van Xapoleon I . toegeschreven.
Grondhecrllikhcid, onder het
Leenstelsel zoodanige heerl, waarvan de heerlijke rechten aan het bezit van den grond, en niet aan bet bezit van een ! kasteel, kleefden; zoodat die rechten ble-
ven, al stond er geen kasteel, of ingeval dit gesloopt was (werd). Grondrechten, rechten, die ge-
grond zijn op de natuur, van denmensch, die hem van nature toekomen, door den Staat niet verleend, maar erkend worden (b.v. vrijheid van godsdienst). GrondHop. (liet - Ik voor de
goddeloozen, zegt men, als iemand
liet laatste uit de tlesch krijgt, men denkt 1 dan aan l\'salm LXXV : !), en voegt er
soms bij: maar de. vromen drinken int uit, In den Bijbel van Deux aas (z. a.) - staat letterl|fk: „Het grondeop blijft den
godloosen\'*. Groninger School, (De —, voor-
| uitstrevende richting op theologisch ge-
j bied, ontstaan tusschen 1829 en 1831,
1 toen aan de Groninger Hoogesehool de
professoren Van Oordt, Hofstede de
Groot en I\'areau in één geest werk-
j ten, het theol. tijdsehr. Waarheid in
. Liefde en later een volledige reeks hand-
boeken uitgaven.
Groot, ei; ciitljjk grootdmt, de helft
j van een stuiver, dagteekent uit het mid- j den der 18e eeuw. Hjj de invoering der I bronzen 2\'/i centsstukken in 1877 hebben ! sommigen getracht daarvoor den naam |
||||||||||
|
GROOT AALMOEZENIER.
van groot weder in eere te brengen,
doch zonder liet gewensclite gevolg. Men spreekt ook van kluit. Groot-a a Imoezenlcr., aan de
r. k. hoven van Parijs, Weenen, Ma-
drid. Lissabon e. a. de ambtenaar belast in naam des Keizers of Konings, de fondsen voor weldadigheid bestemd} te helieeren en te venleelen. Bjj ons heetten zij oudtijds „KleniOisinire". Overal waren het geestelijken, in Frankrjjk was de gmnd-aumónitf gewoonlijk kardinaal, eene waardigheid, die tot onder het \'ie Keizerrijk voortbestond. In Engeland is de tlerrrfitary Graad Almoiar (dus fff/ijk) tevens belast niet het uitstrooien van medailles op kroniiigsfeesten ; hoven- dien bestaat er een l.urd High Almoner, gewoonlijk de biBBchop van Oxford, die tweemaal \'sjaars „the Queen\'s bounty" goedheid, uitoefent, d. i. zooveel stukken zilvergeld geeft aan zooveel armen, als de Koningin jaren telt. Groot-aillinoczeilicr \\ f] II Ell-
ropn. Lodewijk ih- Qeer, een zeer rjjk Amsterdamsch koopman, die in KJ4Ï* en volgende rijke hulp verleende aan de
Boheemsche ballingen in Polen en II011- garjje. die 0111 den geloove vervolgd wer- den. Deze naam werd hem gegeven door een zijner beweldadigden .lohs, Amos Co- menius zie O mi/tl jiraeteritas etc. Groot*comiiiaadeur vim i u s-
tllh". titei o. a. gedragen door Don Luis
de Keiiuesens, landvoogd der Xederlan- den. 1574—7Ü. Groot Griekenland, MagnaQrae-
cta. benaming der Ouden van Beneden*
Itah\'i\', tot aan liet (return Siculam (de straat van Mrssiwt), dooh in een vroeger
verloden ook Sicilië omvattend; met on- zekere grenzen. Keizer Augustus poogde tevergeefs die benaming te verdringen door een in elf distrikten of landstreken (rryioars) verdeeld Italië. i* root-ka merllnn de» Heeren,
wordt ironisch de engel Gabriël genoemd,
omdat Luk. I vs. lil deze engel verklaart: „Ik ben G., die viior God sta." Groote (De — ••
(1) Abbas I, schab van 1\'erzië (1557, 1585—1-28). |
||||||
|
(2) Albertus (Magnas), de sclioolge-
leerde (1193—1480). (3) Allbnso III, Koning van Asturië
| en Leon, (845, 8(i6—!)12). (4) Alfre.lvan Engeland (849,871-901).
(6) Alexander van Macedonië (356, 840—328 v. C.)
(*i) St. Basilius, Bisschop van Cesarea
(829—379). ((") Canut, Koning van Engeland en
Denemarken, (1014—1036). (S)Casimir [II. van Polen (1309,1338—
13*0). (!)) Karel I, Keizer van Duitschland,
Charlemagne genaamd (742, 7<!4 — 814). (10) Karel UI (II?), hertog van Lo-
tharingen (1543 — 1608). (11) Karel Kmniiinuel I, hertog van
Savoye (1562—1630). (12) Louis I van Hongarije (1326,
1342—1381). (13) Louis II, prins van Ondé, duo
d\'Knghien (1621— 1686). (14) Constantijn I. Keizer van Home
(272, 306 -3S7). (15) Franctsous Coupertn, deFransche
componist (1661—1733). (Ui) Archibald Douglas, great tarl of
Angun ook wel genaamd Belt the Gat (gestorven 1 -">00). (17) Ferdinand I, van Castilië en Leon
(1084—1065). (18) Frederik Willem, keurvorst van
Brandenburg, bijgenaamd de groote keur- vorst (1620, 1640—1688). (11») Frederik II van Pruisen (1712,
1740—1786). (20) Paus Gregorius I (544,590—604).
(21) Hendrik IV, Koning van Frank-
. rjjk (1558, 1589 — 1610). (22) Herodes I, onder wiens regeering
I .Jezus geboren werd, (23) lliao-wen-tec, Keizer van China.
IIjj verbood het gebruik van gouden en zilveren vaten in zijn paleis en verdeelde het geld. dat zij opbrachten onder de armen (206, 17!) —157). (24) Joliannes II van Portugal (1455,
\' 1481 — 1405). (25) dustianus II (483, 527—5(15).
("6) Mahoinct II, Sultan der Turken (1430, 1451 — 148!)).
(27) Mnximiliaan, hertog van Beieren,
: overwinnaar van Praag (1573 —1651). (28) Cosmo di Medici, eerste groot her-
tog van Toscane (151!), 1573—1574). |
||||||
|
B81
|
||||||||||
|
OROOTB DAUPHIN.
|
OROOTB BYSAOOOE RSZ.
|
|||||||||
|
(29) (ionzales Pedro de Mendoza, groot-
kardinaal vun Spanje, staatsman en ge- leerde (1503—1575). (30) Pbub Nicolaas 1 (808—8(17).
(81) Otto I, Keizer van Duitschland (912, 936—979).
(32) (\'eter III van Arragon (1239,
1276—1-285). (88) Jacobus Sforza, [taliaansch gene-
raal (1369 - 14741. (34) Bapor of Shah-pour, negende Ko-
ninsr der Sassaniden (240, 307 — 37!)). (35) Sigismund, Koning\' van Polen
(1466, 1506—1548). (36) Theodorus, Koning der Oost-Go-
ten (4."i4. 475—526). (37) Keizer Theodosius I (346, 378-395).
(38) Matteo Visconti; heer van Milaan,
(1250, 1295—1822). (39) Vladimir, groothertog vun Rus-
land (973—1014). (40) Waldemar I van Denemarken
(1181, 1 157 I 181). Groote Dauphin, /ie grand <fi\\).
Groote doxologie, zie Gloria.
Groote Frlts (De -, Frederik II,
Koning van Pruisen (1740—86) bijge- naamd de Groote. Groote keurvorst (De —, Fre-
derik Willem, keurvorst van Hrunden-
blirg 10*20, (104(1 -168M). Groote Lniun, in Thlbet en Mon-
golië liet voorwerp van vereeringen aan- biddlng, waarmede de oppergod Shige- niooni wordt voorgesteld. Het woord lama beteekent in bet Tangutaneeseh „moeder der zielen." Groot-Hokuni, (ba rg.)i Amster-
dam. MoI.-hih in de Joodsohe volkstaal = plaats van liebr. makoomi Kitin Mu- tcum is bynaam voor Zwolle. Groote onbekende (Ot) —9 Sir
Wal ter Scott, die zjjn Waverlfy No-
vel* anoniem uitgaf. Groot Privilegie, door Maria van
BorgondiS (i- 1482) aan de Staten van Holland <\'ii Zeeland gegeven, omdat deze baar anders niet als opvolgster baars vaders. Karel den Stoute (f 1477), er- kennen wilden: van 1 a t. J\'rivifegiuni = bizonder voorrecht, dat slechts éen per- |
i SOOn, land of gewest geldt, en uit gun-
\'. stige wetteljjke verordeningen voortvloeit. I Uit priva-lex = bizondere of eigendom* Ijjke ii\'i-/. Zie bij Charta Ma ff na. Groote geleerdheid brengt
In in tot razernll (De -t Ha/al. XXVI : 24, naar aanleiding vanFestas\' : woorden tot Paulus, ter gelegenheid van
diens verantwoording. Groote Heer (De --, de Sultan
van Turkije. Groote Ulogol. titel, wegens bun
Monffoolsclie afkomst, der beersebers uit de door Babur, een achterkleinzoon van Tamerlan (z. a.), in Indie omstr. 1526
gestichte Mnhaniniedaansche dynastie, het Mongoolsche rijk. In 1806 werd <le be- heerseher er van door de Kngelseben onttroond. Zelven voerden zij den Per- ziseben titel Schuit [/.. o.), gelijk dan ook bet Perzisch hun Hof- en Hegeerings- taal was. Iemand, tegen wien men opziet, met angst en vrees: omdat zijn invloed, zjjn gezag ons zou kunnen schaden. Groote Oude (De —,01 ad stone,
\' die op ruim 80-jarigen leeftjjd nog1 zitting nam in het Engèlsch parlement; als 85-jarige, eerste Minister (President-Mi* nister, Premier\\; onvermoeid spreker, werkzaam voor /loau-Iia/e in Ierland. Daarbjj zelfs op dien hoogen leeftijd nog filoloog1 en schrijver. Zie Uraad ohl aain. Groote (De , „oude mini van
Au si i-Hii«"\'"". Sir llenry Park es
t te Sydney April 1896, oud SI jaar, bjj- naam ontleend aan dien van Giadstone, Parkes was ook zeer bekwaam, zeer ge- vierd, zeer werkzaam en zeer sterk en gezond. Groote Oude Man vun Delg Ie"
(De —, «ie grijze leider der Belgische
liberalen, Frère-Orban, die 24 April 1895 zijn 83sten verjaardag vierde; driejaar ouder dan Vorst H is m a re k, en driejaar jonger dan Giadstone, (1812 — 1896). Groote Syiutgoge of groote
Synode of groote vergadering, vereeniging van Israëlietische aanzien-
lijl,t-n af iumfdi\'a en geleerden, die tijdens en na den opbouw des 2den tempels bet staats- en geloofsleven in Israël regelden OHéhemia V, VIII, Eêtra X etc.). |
|||||||||
|
GltimTK VERBOND. 382 GKOtTII.
|
|||||||||||||||||||||
|
Grootc verbond, (liet — over-
eenkomst den 12n Maart IGwü tusschen Kngeland, Ihiitschlund en de Staten- Genernal, later ook Spanje en Havoye gesloten, oiu ile vereeniging van Frank* rijk en Spanje te voorkomen. |
|||||||||||||||||||||
|
| nes fabel La laitlire H Ie. pot au lait,
waar men vindt: n0n mV/it roi, mon peuple iu\\iime. Les diadiaies vont sur | ma féte pleit vaut; qaelque accident fait-it
au, je reit/re en mnt-même. Je suis Gf08~ ./eau comme dental". |
|||||||||||||||||||||
|
(m root e Verzoend»u, Israelieti-
sehe httetrdatf, genoemd Levit e. 23 v. 27 —
32; 25 v. 9, en beschreven tMd, XVI, jaarlijks in September door de .loden nog gedurende écu dag gevierd*Orooteu ve$^ zmitdag hout/en schertsend z. a. v. Zater- dag houden, si-hoon ondergoed aantrekken, ontleend aan den bist, Levitic li> v. 4, aan Aaron, ter wijding van dien verzoendag, gegeven. In de ambtenaarswereld wordt ook wel de dag van tractementsontvangst, de dag van afrekening, gfoote Verzoen* dag genoemd. («root en (Op een — voetleven,
rijk\' >)i treeUterïg h-ren, naar de reus-
achtige schoenen (soms 21/» voet lang) gelijk die het eerst gedragen werden door Geoflrov Plantagenet, graaf van Anjon, om de misvorming van zijn voet te verber- gen; mode der 14e eeuw. In die schoenen kon men niet behoorlijk loopen, veel minder werken; bet was dus uitsluitend de dracht der aanzienlijken. |
|||||||||||||||||||||
|
(«ros-«Ieiin qnl vent en re-
montrer a sou cure, letterlijk gen . domme hoer, die het zijn pastoor Kil
uitleggen; een weetniet, die meer van eene zaak gelooft te kennen, dan iemand. j die verstandelijk hooger staat en het
noodzakeljjk beter moet weten. (inissc. afschrift van een vonnis of
\\ van een authentieke akte, welke in exeeutorialen vorm is afgegeven; het oorspronkelijke stuk, de minuut geheeten, blijft gewoonlijk onder bewaring van den- gene, die het vonnis geslagen of de akte opgemaakt heeft. («rosse aventnre, (hand.), eene
soort van bodemerjj (z. a.): eene be-
leening tegen hoogen interest op een schip of de lading, onder voorwaarde, dat kapitaal en interest slechts dan terug betaald zullen worden, als schip en lading i o;> de plaats der bestemming zijn aange- konien. |
|||||||||||||||||||||
|
i\',1\'inti/i\'jM\'1* (ZR«"-), vroeger hetzegel, dat op de voorzijde van het wan
of lood werd gedrukt, en het volledige wapen van den drager of wel zjjn beeld (z. beeldzegel) vertoonde; aan de ach-terzijde kwam dan liet kleine of tegen*zegel |z. ald.); thans is grootzegel dat, |
(*rosso modo. in grove trekken,
J ten ruwste, ongeveer, ongekort; (op recepten): grof gestooten of gesneden. (ürote, de eenheid van het Bremer
1 muntstelsel ter waarde van 2\'/a eent.
(*rotesk, belachelijk; oorspronkelijk
I in „Grotto stijl" naar de versierselen in i de liie eeuw bjj opgraving gevonden hi , de baden van Titus en andere Homein* I BOb.6 gebouwen, fantastische voorstellin- 1 gen vormen het hoofdthema; stijl uit de laatste helft der lt*e eeuw vol onnatuur
: en na de omwenteling heftig bespot; 1 eertijds schreef men crotê$que en crotie, voor tfrotesque, t/rotte.
4«rotta del Cnne, (it.) houdsgrol
een grot bij Napels, aldus genaamd om- , dat er wel honden ingezonden werden, j die door het opstijgende koolzuur, dat tot \' op geringe hoogte boven den bodem der grot gaat, werden gedood, de hoogere : luchtlagen zjjn onschadelijk. Cirouch, Turksche piaster.
|
||||||||||||||||||||
|
hetwelk alleen voor zeer pl
|
13
|
echtige Stuk*
|
|||||||||||||||||||
|
ken wordt gebruikt.
(«ros. groot, Fransehe munt. Gros
Tottmois — groot der stad Tours, t/rosaUt fleur de ij/s •= leliëngroot, i/ros a lacottronne = kroongroot of dito f/ros — zjjn naar den stempel dier munt aldusgenoemd. Zie ook Silbergrotehen. («ros, (ha lid.), 12 dozijn of 144 stuks.
(«ros de Naples, zware zjjden fttof uit Napels. liros ilc Ton i>s. sterke zjjden stof
uit Tours. <- roN-.Iean comme de v uu t,
iemand wiens verwaehting of hoop niet vervuld werd, en even berooid als te voren blijft. Ontleend aan LafontaU |
|||||||||||||||||||||
|
:is:i
|
|||||||||||
|
GRL\'B STREET.
|
CJUELFEN 01 WELKEN.
|
||||||||||
|
; buurvrouw, komt echter zelve niet ten
I tooneele, evenmin als Madame Benoiton
I in La familie Benoiton (I8f>"t), comédie
1 van Victorien Sardou.
GrnntiN of Griinins, een Trojaan,
: die volgens de fabel in het jaar 453
: v. (\'. (!) de stad (imnbigeii zou gesticht ; hebben. Anderen schrijven de stichting aan een denkbeeldigen (Inino toe. Gruwel der verwoesting, lett.
I naar Dan. XI. 81 en XII. 11. Giiudngulni. zie Violen.
(animo, vogelmest, sedert 1840 in
j Europa, ook in Nederland ingevoerd,
naar een klein eiland Guano, op de
kust van Peru, waarop vele watervogels
! verbljjf houden of in den broei tijd ver-
| wjjlen.
Guardasol of «|nltiisol. zonne-
! scherm, lett. hehoeding teyrit de zon, dus j hetzelfde als parwtol; Nederlandsen*
! Indische verbastering van een l\'ortugeeseh • woord.
Guardlnfante, (it.), wijde hoepel- rok; soort van crinoline, die de zwanger- ! schap verbergt, ook loopkorf voor kin-
dertjes; uit gmtrttaru (behoeden) en infante (kind). GiiiLrncrlus, (it.), beroemde viool
uit Cremona, naar den naam der be- ; roemde vioolmakers-famiïie (1G"»0~1745); \'• de beroemdste der familie is (iiuseppe : Antonio Guarnerius, bijgenaamd </et Ges», \' naar zijn merk .1. II. s. Gudrun. toonbeeld van heldhaftigen
• moed en godvruchtige gelatenheid. Als
prinses verloofd met Herwig, werd zjj door den koning van Noorwegen ge- vangen gezet, die haar, daar zij hem niet , wilde huwen, allerlei laag werk, als vuil
1 linnen wassehen enz. laat verrichten, tot-
! dat haar broeder en haar minnaar op
zekeren dag ten tooneele versehjjnen en
zij ten slotte toch met llerwig huwt na den
boozen koning voor het haar gedane leed
! vergiffenis te hebben geschonken.
duellen of Wellen, beroemd vor-
I stenhuis, dat, in de Xle eeuw uit Italië
I naar Duitschland overgebracht, gedurig
de Duitsche Keizers bevocht, en in de
; beide liniën van het Huis van Brunswjjk,
|
|||||||||||
|
f*rnb street, arme. ouhetluhlende
schrijve»\'*, Naar eene straal van dien naam (thans Mi/ton streel) te Londen, waar vroeger arme schrijvers woonden. Gruityeld, belasting op Ingevoerd
bier, reeds vermeld In 1800; grnit,gritt
beteekent zooveel als gerst, munt. De stad ol\'wi\'1 de heer of het kluoster maakte de g^ist en verkocht die: wie nu bier invoerde moest daarvan het gietiugs-gélé betalen; later het hop-géld. Grande. (hgd,)ygrmtden. Algemeene
benaming der voorsteden van Weenen, omdat ze niet alleen breede, open straten, vele zomerpnleizen, maar ook tuinen, bouwland, weiden en andere ledige plaatsen bevatten. ii rund er, (h gd.), oorspronkelijk
grumlci\'st,-rft, xtirhtern, later meer hjjzon-
der zwendelaars, die naaraloozc ven- nootschappen opzetten, en slechts op eigen profijt bedacht zijn, zonder zich te bekreunen om de velen, die er door in
\'t ongeluk gestort worden, (iustav Krey- tag teekende ze in zijn meesterwerk „Soll und llalieu". Grundt v Iffln hIhiiic, de richting
van Xieolaas Frederik Severin
Grnndtvig, geb. 17s:ï, zeer werkzaam democratisch lid van den Deenschen Kjjksdag en liet Folkething. Zijne ker- keljjke gevoelens verwekten groote bewe- ging. Volgens deze z|jn de sacramenten, de Apostolische geloofbeiydenis en het Onze Vader de eenige en onveranderlijke grondslagen der Christelijke Kerk. Ter verbreiding van zijn leer bevorderde hij de stichting van volkshoogescholen in nationaal-christelijken zin. Het nieuw (iundtvigiaiiisme heeft de eenzijdigheid en de dwalingen van den meester nog vermeerderd, met verloochening van diens positief christelijke beginselen en predikt de uiterste democratie. (•iiiriily .11 i-s. —, (eng. en ani.).
de publieke opinie, de ..menschen," die _er wat van zeggen zullen,*\'het publiek; naar Morton\'s blijspel Speed the l\'Unujh, I. 1, waarin Mevr. Ashtield telkens en telkens weer niet groote bezorgdheid vraagt: Wat zal Mevr. Grundy daar wel van zeggen?" Des» Mrs. Grundy, de |
|||||||||||
|
384
|
|||||||||||
|
OUDULE.
|
|||||||||||
|
QU E RREFOLLK.
|
|||||||||||
|
do Koninklijke en de Hertoogljjke. no;\'
voortbloeit. Zie hij (ihilutlijiaii. I>e imam zal, zegt inen,beteekenen „jonge honden"; liever, dunkt ons, (leeuwen-) trelpen. Welf is de persoonsnaam der eerste vorsten uit dit geslacht. Hij leeft o.a. nog voort in de in 1815 gestichte llanoveraanselie Gttelphen-nrde. Ital. g nel f o, omschreven als, en dus figuurlijk = Pausgezind. De „Wel ten purtij" in Duitschland sinds 1807, waren de Haneveranen die oppositie voerden tegen de 1\'ruisische regeering die hun land had irtgeljjfd. f* u dille, of St. Gudula, patrones van
Itnissel, dochter van graaf Witger, ge- storven in het jaar 172; afgebeeld met een lantaiirn in de hand, naar de over- levering, dat deze eens op haar tocht naar de kerk van St. Morgei Ie uitging, maar dat de Heilige Maagd hem door hare gebeden weder deed ontbranden. <; it i\'il ï 11 <• - i 1\'on vent, niii
IfHY\'iiUlr in*e«t ellére, (fr.), laat liet voddsrij zijn, ik humt rat* die tod- dcrij, woorden van Chrysulein M o- lières Femmes mvantex (II. 7) gemeen- Ijjk gebezigd om aanteduideti, dat men ook voor stoffeljjke geneuchten niet on- gevoelig is. Cinéiidon. (fr.), lett. lichtdrager,
kwam uit Afrika naai\' I\'rovenee; <laar vatte men het op als naam van een man, men maakte er een liedje op, waarvan het refrein met Quéridon sloot. Daarna werd het de naam van een dans, op de wjjze van liet lied. ftfudelijk werd het de naam voor den man, die in een zeker ballet het licht vasthoudt, terwijl twee miniienden elkaar omarmen. Nog noemde men het een meubeltje, dat liet „licht droeg" een klein tafeltje. Waarom • het in Afrika gn/ridou heette? «; neril la-K I*1J||. oorlog, die groeps-
of troepsgewijs gevoerd wordt, door g tier illn-Ue uden. In Spanje vooral, wegens de bergachtige terreinen. Öuerith (sp.) = kleine oorlog. De uitdrukking g»eriUa- OOt\'log is dus eigenlijk een pleonasme, , maar wordt verdedigbaar, als men be-
denkt, dat de manschappen later ook guérilla\'s heeteu. Uuerro mix cliAteaiix! Palx
aux fIiiilimit\'ets. Ooi log tuut de
|
Kasteelen, vreet aait d>\' hutten, devies
dat (\'hamfort (1746-94) volgens Gin- \' guêné had gegeven aan zijne soldaten, | die door vijandelijke landen trokken. Ciuerre iles larlncft, (fr.), hevig
oproer der verarmde Fransehe boeren iu 1775 naar aanleiding van belangrijke gebreken in de wetgeving in zake den in- en uitvoer van granen en kwalijk begrepen pogingen van Turgot om duar- aan tegemoet te komen. De maarschalk Biron, de commandant van het leger, dat den opstand bedwong heette sedert Jean Farine. Guillotine, (fr.). palbijl, op 25 April
1792 voor het eerst te I\'arijs gebruikt, om de onthoofding snel en minder pijn- ljjk to maken, maar reeds op 13 Mei 1507 te Genua gebruikt.InOctober 1789 wenschte dr. Huillotin (f 1814), als eenige doodstraf onthoofding te stellen en het werktuig te gebruiken, dat in Italië in gebruik was; op voorstel van Michel Ie IVdetier werd in 17511 het eerste, op voorstel van dr. Louis werd 22 Maart 1792 het laatste aangenomen. Men noemde het werktuig naar dezen laatste Lou>- srlle en l\'ettte Latu\'son tot de C/ironigite de Paris van 14 Dee. 17s!l de aandacht vestigde op een versje in het rovalistisch blad A\'tts des Apótref, waarin het guil- lotine werd genoemd, welken naam het tot bitter lee<l van den braven doctor is bl(jven dragen. Reeds Jacob Cata beschrijft den vulbijl in de Doodkist? voor de Levendige (met eene afbeelding): Ook van Lucas Cranach (1472 —I5r>3)
bestaat eene teekening met afbeelding
der (i. Zie: llirth, KuUnrgesehickUiclte* BilderbueJ\'. (iucrrr de» amonvenx. (fr.), de
zevende religie-oorlog in Frankrijk 15*0,
zoo genoemd naar de losbandige ver- maken aan het 1\'rotestantSclle hof van Nérac, waarvan Margareta van Va- luis in hare Me\'moins den lof verkon- iligt en die zijzelve aanmoedigde. dim iriicdlc, (Ir.), de zotte oorlog,
in 14SS in Frankrijk gevoerd door de prin- seu van den bloede onder aanvoering van den Hertog van Orleans, later Lo- dewijk XII tegen Anne de Beaujeu, dochter van Lodewijk XI, regeiites ge- durende de minderjarigheid van Karel |
||||||||||
|
385
|
|||||||||||
|
GULDEKOBTAIi
|
|||||||||||
|
UIKILKS.
|
|||||||||||
|
I shillings met 5«/a opgeld. Naar Oulnea,
I doordien de eerste guinjes geslagen wa-
i ren uit goud, dat in i 7t>(\', van de kust van
Uulnea verkregen was. De munt droeg
I later weleen» de afbeelding van een
olifant en liet omschrift M. It. F. et
II. Kex I\'. D. 11. I. D. S. K. 1 AT. et K.,
d. i. .Magua- lïrittanue, Franci» et lli-
bernia\' Hex l-\'idci Defensor. ltrunsvicen-
nis, Laneburgenaia Dux Sacri Roman]
Imperii Aivhi-Thcsaiirarius et Elector,
In IHlii werd ze door den sovereign
van \'Ut shillings vervangen.
(aiiipuro. (fr.), opwerksel ran ge-
draaide zijde; van het oude werkwoord gttiper, d. i. «Ie draden doorvlechten van | het eene einde naar het andere, met het
, instrument gulpoir genaamd.
t*nilniir, snaren-instrument, naar
het Hindoescli rha-tar d. i. zexsnarlg.
\' De beste hespeiers van dit instrument
waren Guiliani, Sor, Zoeehl, Htoll uu
| llorctzsky.
Giilvre, iwap.i, /.ie Slang.
Gnlvrf*. iwap. i, zie V/\'rré. Giildcinoiil. zie Qottdmond. Gulden, bet. oorspronklyk gouden
munt, en was vroeger (15e en llie eeuw)
de algemeen e bciiamiug voor gouden uiun- ten van verschillende waarde. DoorKare] V werd ecu gouden munt van 20 stuivers geslagen onder den naam van Carolus* gulden (1520). Ruim 30 jaren later liet hij eene zilveren munt van gelijke «aarde eu benaming slaan, en sedert dien tijd hechtte men aan de «\'aarde van 20 sttü- vers den naam van gulden. In 1599 werden door Albertus eu Isabella in Brabant weder guldens in zilver gesla- ge», die echter spoedig ïu vergetelheid raakten. In ItiNl verschenen de eerste Hollaiidsche guldens (zie Fbp), die zich, met verandering van figuren en opschrift ten naar de tijdsonistandigheden. tot den huidigeii dag gehandhaafd hebben, liet gebatte van tien gulden was van 1681 tot 1800 = 0.916, van 1H1 «ï tot 1839 — 0.883 BU van 1839 tot bedeu n.\'.l-l."). Giildeii-lieHleH-tiJd of Yinitljd.
dagen van familiebezoek na den negenden
dag volgend Op de geboorte van een kind. Guldciigetnl, het getal aanwijzend
25
|
|||||||||||
|
VIII, waardoor de grooten (U-s rijks de
macht Kochten te herwinnen, die Eronder l.odewijk XI verloren hadden. De oorlog kreeg dien naam naar de regentes, die den oorlog met kracht en talent leidde, maar van zichzelve getuigde je suië la mnins folie femme du monde, rar dr femme sage il n*$ en » pas. Gnenles, ffr.), *w\', d. i. de ronde
kleur in de heraldiek, naar den ge- openden muil der leeuwen, die van bin- nen bloedrood is. Giioiix, ffr.), bedelaar*; zie Geuzen.
(aiifdeiiitilii, (fr.) latt. gids voor de
hand, handladder, een door Kalkbren- uer voor het piano-onderwijs ten be- hoeve van de houding van den arm uitgevonden toestel. 4-tildes, ffr.), vroeger, ^w/cfoHs, corps
Fransche cavalerie met een lange smalle, driehoekige banier, door Napoleon I in 17«fi ingesteld als lijfwacht: aldus gc- noemd, om door den naam gardes geen aanstoot aan liet Directoire te geven, later door Napoleon Mi in Keizerlijke garde veranderd; bij het Fransehe en liet Belgische leger thans eskadrons voor ordnnnaneedienst, verkenning en derg. Gliltloil, oorspronkelijk de standaard
van een gendarme compagnie; daarna van elk escadroii ruiterij. Gilt don, iwap.i. ruitervaantje met
twee [Hinten. Glllldluill. het raadhuis te Londen
611 in andere grOOte Kngolsche steden; van guild — gilde en hall —-/.aal, dus z. v. a. gildezaah Gllllloclieercil, liet insnijden van
allerlei lijnen, volgens een bepaalde me- thotte, in oppervlakten, welke men ver- sieren wil, naar den vcrniocdclijkcn alt- vinder Quillot. Gutllot Ine-rlddcrs, spotuaam der
.laeobijiu\'ii, na bun val. Guillotine stVli<-. (fr.), de droge
guillotine; naam door den abhé S ic\'yès tijdens de Revolutie gegeven aan de ver- hanning voor politieke vergrijpen.
Gninje, gu/iiea, gouden munt, de
waarde van een pond .sterling van 20 |
|||||||||||
|
GULDEN l.K<iKNl»K (DE HM ursTAAK-.UXH.K-sTM\'UTI Mi.
|
|||||||
|
het jaar van de» maancirleel, il. i. van
een tijdvak van 19 jaar, waarna de nieuwe maan op deuzelfden dag valt. Keu maan- ctrkel vangt aan. nis nieuwe maan op 1 Januari vult. Men beweert, dat Meton van Athene dit ontdekte, en dat men aldaar die ontdekking ""<• mooi vond, dat men .Ie berekening in gulden of gouden letters in marmer deed schrijven. Gllllleil lr.|i-mli (!>€• —, VerZ(f-
uteling nm lérens r<u< Heiligen, door
.laei|ites de Voraigne in de 13e eeuw
byeengebraeht. Gllldeil (l>0 14\'lfOllllc VU1I
doil \\i<m\\( ii Sïut -l;i ii. een schot-
schrift uit de dagen van het Twaalfjarig Bestand, waarin de familie van ()ldeil- harnevel.1 >.v..r,lt h.schllldigd van moord. bloede hand e, diefstal, bastaardij en hei- ligsehetinis. Naar He gulden ?egende(z.a.). Gulden mlddi iii\\ oj| (De —,oor-
Bproukelük tittna mediocritas van Ho- rat in* Oden 11. tn. .".. Gulden privlleule. zie Gouden
bnlle. Gultlen (De —. snede van een
lijn. dr rerdeeliug in uiterste en mld-
detxte reden, daarbij \'* ket vierkant op het grootste stuk gehjkaaiidenrechthoek van de gehcele lijn met het kleinste stuk. dulden vlies, (wa p.), zie Bidder-
orden. Gultlen vlies, hm deed haren se-
maal, Athainas, liclitziiiniggelooveu,dat zijn zomi 1\'lirvxos de oorzaak was vaneen
hongeren.....l.\'die in het land hcersehte;
waarop hij beval, dat zijn zoon aan de
vertoornde goden zou worden opgeofferd. Phryxo», die dit hevel vernomen luid,
vluchtte over zee op een rttin, die een gouden vacht had. Tot-u hij te Colchis aankwam, otterde hij den ram aan Xeus en gaf het vlies aan koning Aetês, die het op yen ge wijden eik hinjj;. Latei- werd het door .Inson aan het hoofd der Argonauteu op de Colchiërs veroverd. — .\'.e ridderorde door Kilips van Hor-
gondie in 143U te Brugse ingesteld, ter gelegenheid van zijn huwelijk met tsa- bella van Portugal. Thans wordt dte orde nog verleend door de Kroon van Oostenrijk en die van Spanje. |
|||||||
|
Gulden vlies, gouden munt uit
de I."k> eeuw, waarop het <i. V. was I afgebeeld. Guldeuzettel. (hgd.V, Oostenryk-
I aclie papieren dorijn, ook fflörlgenoemd 1 (te WeennD-Jett. anldeitubriefje ibriefje van de waarde van een gulden), Inge* volge Keizerlijk besluit einde Juli IM\'.U ingetrokken, en vervangen door gemunt geW. Gillist mi. Rozentuin, verzameling
! van xedekuudige grondstellingen door
Kafldi, den dichter van Shiraz iv I2VU
Gulllvei*. de held van een algemeen
bekend, in alle levende talen overgezet boek van Dr. Jonathan Swift tuit;;. 17-27.. \\K „Reizen rau Gullirer" onder de Lil/putter* en de Brobdiuauaggers en elders, zijn een hekelschrift op de : menselijke dwaasheden in \'t algemeen,
I en die van de Kngelschen in \'t bijzon- der. In hetzelfde jaar der Kng. uitgave verscheen eene Nederlandsche vertaling f\'s-Uravenhage, Alberts en Van der Kloot 1727), Tegenwoordig wordt uog een kin- derboekje „Uullivers Reize", gezuiverd van het aanstootlijke. gretig door de jeugd gelezen. Gnlskon. (trausv.), gulzigaard.
Glimèlie, i wa p. i, kabel aan een
anker. Giniflliits. iain.1. vuursteenen, be-
woners van Khode-lsland. Gunuer\'s (To klss of to nuirry
the — danjfhter, (eng.), de dochter aan den gesentitmeester kussen of trou- ircn, op het kanon gebonden en gegee-
seld worden.
Gnns (It blows blyj "f yreat—,
feng.), izeet.i. het waait groote htimm-
hcii, het waait zeer hard. Guru. goeroe iz. a.i.
Guss ( Ans elneni —. in één gang,
als overgestort op het papier, van eene i redevoering, eene novelle, enz. Quss (hgd.i — afgieting. Gnse, ifr. wap.i, rood schijfje; zie
I Onze. Gustaaf-Adolt-sttclittiiMj,
\' Duitach-Protestantache vereeniging tot
|
|||||||
|
387
|
|||||||||||
|
aUSTIBUS.
|
|||||||||||
|
(1YMA11MK.
|
|||||||||||
|
ondersteuning van Protestantsche ge-
meenten hi 1!. Katholieke gewesten in en bulten Duitsehland. Ze werd in 1832 gegrondvest, tol een levend gedeiikteeken voor den Zweedschen vorst (;. Adolf, die twee eeuwen te voren ter zake van het Protestantisme 1>i,j Mttzen gesneuveld was. en voud in ons land navolging. <«n^iilius. en/... /.if Deguatibmenz.
Gutell, zi.\' Goede kinderen.
Geit. ik. in. a.i. een cadet, die zeer
gezien is. Gtitcs lliiH.i will Welle hullen,
(hgd.h eene ifnede zaak heeft tijd )Hm-
dig. om haar beslag te krijgen
Gtittti ril vat liifiitlciii, counii-
tiiiini" tiuiuiliiH uau9(\\&t.),dedrop- pel holt dett steen uit, de ring rerslijt
van l" f gebruik; d. i. aanhoudende ar-
beid doet bet doel bereiken, volharding
komt alles te boven. Gfittii caviit Iii|il«lein. non vi
He. cl Miiepe eudemlo.ila 1.1, de drop. pel holt den tteen uit, niet door zijn kracht, maar door zij\'1 gestadig vallen. GnttlipPPclin. verbasterd uit <ieta-
IVrtja of (letate Perdscha d. i. sop (van
den boom van bet eiland) Pereha, 1 >it bars verkrijgt men door baatdoorborln- gen van Sa pot arren.
Gnttccioni, ook wel (verkeerdlQk)
gtttegom; harsachtige «om, uit Indië aangevoerd, bij chirurgijns en schilders in gebruik. Van lat. gutta (droppel)en gummi (gr. kommt) = gom. GuttiiH, eene heilige vaas, waaruit
men den wijn druppelsgewijze ontving. Verwant met i/ufta (droppel) en guttitr (keel). He bals der vaas was nauw. Gny-FuwkeH-cliicj, fl November
jaarlijkselie gedenkdag rait den aanslag
ofi lift Eügeleche Parlement en Koning JacobuB f. dien men (1605) door buskruit in de lucht wilde doen springen; Guy Fawkes, san dweepziek li."katholiek, was de lioofdaanlegger. Guze, (wap.), een koek van b!oed-
klenr. |
|||||||||||
|
\'"Ml*\'s (Rllkdotll van —, naar
Oygen, koning der Lvdiërs, die van 716— (is? v. V. regeerde.HyhuwdeNyssia.de jonge weduwe van (\'andaules, en verza- melde zulk een rijkdom, dat /.iju naam spreekwoordelijk wen! i zie Ring ran Ggge*). GyufH (Itliiu vuil —» ring, die
den drager onzichtbaar maakte; naar lïyges, den LydiGr, gunsteling van koning Candaules, die zoodanigeu ring zon be- xeten en zich daardoor de opperlieer- sebappij verworven liebben. Hen ring ran Gygen bezitten — alles, wat men weuscht, verkrijgen. G> ui na*, in in. bij de oud-lï rieken
oefeuscholeu, waar de jongelingen naakt (ggmnox) zich oefenden in loopen, sprin- gen. seliijt\'- en speerwerpen en worstelen;
in onzen tijd. I.atijusehe scholen als voorbereiding tot de universiteiten. Gymnastiek» de kunst der ltchaams-
bewegiugen, die bij de (1 rieken het eerst op nationale wijs beoefend is geworden. < onderscheiden in de palaeetrfache (wor- stel-gvinnastieUi, die voor liet strijden africhtte; de diaetetteche (tot den leef- regel, het dieet behoorend), voor de gezondheid en sterking des liehaains; en
de athlet/sche, die der kampveebters in de openbare spelen, l\'it gr. gmnnatzein — door lichaaiiisnefeniugeu versterken; van gnomon maakt). Gyniiio]io(lliiN, Spartaansche dans,
afkomstig van Nycurgus, lett.denaakU beenige.
<«> inuonopin»t en. barrerueter
wfjëgeeren, sekte van Indische v*djsgee-
ren, dïe, blootsvoets en bijna ongekleed,
van armzalig voedsel leefden, l\'it gr. gnmwts | naakt i en nophoë iwijs). Gyilefee, i fr.l, rronicnirert>lijf,v:u\\
gr. ganttikeion. Gyp, zie Gffp.
€iy rometer. om went el uigstel Ier. toe-
stel om liet aantal omwentelingen van een rad in den tijd van éene minuut aan te wijzen. Vooral gebruikt op stoomseliepen, GvsHi\'iiH\'. zie Qhtearme,
|
|||||||||||
|
H
|
|||||||||||||
|
ll\'s (IKMAND DE DUIK) ENZ.
gezorgd, dat dit gedenkteeken geplaatst
of gesticht werd).
II. X.. stond op de munten tijdens
de regeering van Jérome, koning van Westpbab\'ii. en beteekende llieronvmus Napoleon. Het volk las er echter spot* tend het hgd. „Hans Narr" of bet platd. .lic iiinmit" uit. II. X. S., heredem mm sequitur
flat.) = bet volgt den erfgenaam niet ideze erft zulks niet). II. O., verkorting van Horiibeif\'x
Oats, Sehotseb liavenneel; in l)uitseb- land gewoonlijk Herculo genoemd. H. S., h/r s/tns est (Ut.) — hier is
gelegen. II. S. S., h/c s/t/ *Mjif dat) == hier
zijn gelegen.
H. S., Sestertius (i. a.), VgL L. L. S.
H. S., Ueilitje Schr/ft.
H. T., (lat.), hoc tempore, op beden;
letterl. op dezen tijd. lis (Iemand «Ie drie — op «len
rujj schrijven. De drie ffa betee* kenen Houd hem hier! De spreuk werd toegepast op predikanten, die geen kans
hadden, elders beroepen te worden. Ook op ondeugende knapen, die naar Indië gezonden werden. |
|||||||||||||
|
H. op muutel) de plaats waar ze ge-
glagen zijn. op (.tostenryksehe te (iun/- herg. op Fransche te La Roebelle. H. A*9 verkorting van hoc anno, in
tlït jaar. hu/n* a»ui, van dit jaar. H.A.. hectare», builden* land.
H. Cj Hagae Cuw/ttn, \'a-tlravenliage.
H. C« Hinpatiia Citerior (lat. i.Spanje
aan du/t\' zijde van den Iberns (Kbro);
door keizer Augustus, naar de hoofdstad Tarraco, llisp. Tarraconenels gehecten. II. C»> hotun\'t\'f causa, eershalve, Mjjv.
door eene universiteit tot doctor in cciiig
vak benoemd. H. E. T., heres ex testamento (lat.)
|
|||||||||||||
|
:= erfgen
|
29
|
aam krachtens testament.
|
|||||||||||
|
II. II.. kereden, flat.), erfgenamen.
H. I>.- /"»r loco i z. a.1; hnjntt loci(x. a.)
II. L. O. O* = \'""\'\'» loeoque con-
«uett\'x, o]> gewonen tijd en ter gcbrui- kelijker plaatse. Het komt vaak voor o]> aanplakbiljetten aan de universiteit bij aankondiging van promoties enz. H. M. = hoc menae, in deze maand,
ot\' = hiijas mettsix (soms alleen hiijns) van deze maand. H. M. I*. C>j hoc iHoHiinit ntitiu poni
curac/t of enravertmt (heeft of hebben |
|||||||||||||
|
HAAGJE (HET PBIESOHE). 389 HAANTJKPIK.
|
|||||||
|
HniiHlo (Het FrleKche -, He,
retireen, naai" de schoont! omstreken, o.a.
het I oranjewoud, boschriik als hij \'s-Gra- venhage.
Ha. aliah, lieach. holi. hoh-
linli. (hebr.), uitroepingen van vreugd
of verdriet in don Hebr. bijbeltekst. Ha, ahah, hot, hij «mart, heach hij vreugd. Zie Ëzeeh. XXX :2en XXXVI : 2; Richt. VI : 22, XI :35; Amos V: 16; IV. XXXV : 21, 25, en/.. HmijiloopoFH. Eoang*Uaehgezin-
de»,die,toendeKerkhervorming(a°1517) liet eerst opkwam, en veel tegenstand vond van de zijdeder heersehende Kerk, langu Hagen i laag boomgewas) en in bnssclieii ili\' zoogenaamde Uagepi\'eekeit kwamen bijwonen. Ook verschuilden zij
zich achter hagen, als zij betrapt wer- den. — Omtrent kinderen, die de school verzuimen, ook wel haagloopers get!- teld, worden ook de spreekwijzen ge-
hruikt: achter de haag loopea, haagje tChuüêHf liagiii planten, heffffêtje ihnii. Ilnniiiiiiiut of hagemunt, valscb,
kwaad geld a° 1477—so vooral in om-
loop; zoo genoemd, omdat men het in hnscli woningen, dus achterItage>/maakte. Ook rle plaats, waar bet gemaakt werd, sooals (lorkuni. Vïanen, \'s-Heerenberg, Dieren. Klnt-Htei cnswaard. Batenburg, Rekheim e. a. HHH||RcliollO]»}rR.k(>tlie-nh\' vellen
door een Haagsclieu banketbakker uit- gcvnnden op aanwijzing; van den bewoner zrjner kamers Baron Mop, wiens wapen
nog altijd, thans als fabrieksmerk, op de zakjes voorkomt. IIiiïi !|N«"li«\' Sinterklaas, een tll-
inult op \'> l»ec 1782 door de Prinsge-
zindeii in den Haag tegen de Patriotten gestookt, met het gevolg, dat eenlgen hunner het land moesten ruimen.
HanifKclie wlml. llaugseh gebak,
ronde en witte sehuiiiipjes, ook nonnr- veesije» geheeten,
HaajfMpel. het vermakelijk nastuk
«a een Landjuweel, bij de voormalige Rederijkers; soms duurde het eena ge- heele week, o.a. te Antwerpen iu 1561.
|
IIn ii U al. ft ransv.), oVhJe af, schiet
af, gooi op, sla toe. Naar bet oude schiet* wapen, de haakbm, II ;i :i U tl ui\' i ii <{ - \'trans v. i. hng>-
doorn.
IIiiiin. het zinnebeeld der waak-
zaamheid. omdat hij kraait al» de dag aanbreekt, en tevens, naar het Bvange- liseh verhaal, dat de haan kraaide toen Petrus den Heer voor de derde maal verloochend had. een aanmaning tot boete. Waarschijnlijk "in dit een en ander een gewone figuur op kerktoren», llnnil. zinnebeeld van Frankrijk in
de 17e en ISc eeuw. als naams] iel ing: haan luidt in \'t Latijn Gaïïtt* en een Framchman nok. Illiiill. In Beinaeri .U Vo* heet de
eene haan Craifaiii ide kraaiendei en
de andere Cailteclaer i ebante-chiiri de
helder zingende. Ilanu (..Danr zal hitii ......i-
kraaien", npr.w. ontleend aan het
verhaal van Petrus\' verloochening, /.ie Matth. XXVI : 75; 1,uc. XXII :flu,Gl. Oe spreekwijze bedoelt: daar zal niets van uitkomen. liaan (Urn romlen — alt het
<l»k «teken of laten kraaien. een gebouw in brand nietten. Bij de oude;
Perzen en Kgvpteiiarcn gold het tmnr voor een levend, hongerig, iiinimerzat dier. en werd het ais eene godheid ver- eerd; volgens de Kdda is bet vuur «Ie broeder van den wind en vim de zee, daarom van zelf een levend eu goddelijk wezen: en alzoo vergelijkt men dit He- ment met een roode.n haait, die van huis tot huis vliegt. Ilaaiikniiupeleii of hanewer-
pen. een volksspel teil platten lande op
Vastenavond: evenals ha 11 hsh I» e Ie II ; verg. Qammbele,,. Haantjeplk. een boeman, waarmee
men de kleine kinderen naar bed jaagt; naar een bekenden bril talen Anistei,- damselien bedelaar, zonder heeiien, uit de vorige eeuw. die naar de minder goedgeet\'sche voorbijgangers met een krukstok placht te steken. |
||||||
|
390
|
||||||||||||
|
KABEAB-COBPUO-ACTC.
|
||||||||||||
|
II.V A NT.IKS uittil.
|
||||||||||||
|
lIllHlltJeNliler. Holland schot\'gcrste-
bter, gebrouwen in de brouwerij «V
Haan te Amsterdam. IlnaiitfeHiliilt. eene algemeen gang-
bare ïiiimt \'•)• Malakka.l Ylebo. Italicn elders in den Ind. Archipel; vertoont uu de eeiie zijde den Maleisclieu atrijd- haau met liet opschrift Tanah Malayae d.and der Maleiersi en aan do keerzijde eeu kïpeng </,. a.i. Deze dtiitjcs, doetrit aj(iiHt geheeten, zijn van tingclsch fabri- kant. worden hij menigte ingevoerd en ook door de inlanders nagemaakt. Il:i:i i\' | #**•«\'il — vtlltliw lioofll ZftI
njeh renltl worden, (land. XXVII : 34; tiift \'t minste leed zal n ge*chieden. Hutu* vmidfii hond] \'li\'- lemiuul
{geheten heeft. Naar du oud-lat. spreuk similia xhnilibm ent\'antur (ge- Iijk.- zaken worden door gelijke gene- zen i meende men algemeen, dat haai* van dm hond. die iemand had gehuteu. de kwade gevolgen van den beet kon v.....--
kotnen.
Hntir (Te||en het — In. tegen
den draad in. d. i. in strijd met de natn iir of de gewoonte, wat onaange- naroe gevolgen kan hebben. Men denke aan liet streden van katten, liet selui-
veii van bout, liet snijden van vleescli. Haiii*kloo\\rer, iemand, die aan ovei-
dreven. kleingeestige nauwgezetheid toe- geeft, en zelfs een haar zou wille» kloo- ven, daar hem dit te «lik voorkwam; vgl, Matth. XXIII : -J4. waar sprake is van de Fari/.eën (z. a.i die de mug nit- zÜgen d. i. uitziften), maar den keutel doorzweigen, lliiiirleiiierhoiit (Ken 01110111-
getniam nieiiHvh In den —. Kober- tus Nurks uit de Camera Obscura; liet laatste is ounoodigo bijvoeging ge-
worden. llHitrleinefhoiit (De — of Het
lliiti||Nche ItoNcli win Mexico. de ftrarw de h, Bfforma. lllllirwllll. itransv.l. wild niet
kort haar, dus alle wild, met uitzonde- rins van vogels en peladieren. |
IIiihn (<>eHpekte —, folterwerk-
tuig (/.. a.i. rol met scherpe punten, uit-
stekende als de stukjes spek uit een
gelardeerden kaas. die den beklaagde met geweld over liet naakte lichaam werd
gerold. HiitiH vreten.\'k. ui. a. stud, e. a.1,
bang trorden, achteruit krabbelen. Me haas is vreesachtig; in scherts wordt een vreesachtige voorgesteld, als hazen* vleescli iu zich opgenomen te hebben. |
|||||||||||
|
HiuiHO|»ilHlirVfaiieii,/.ier/V/n^»>.
lliih* inteh nIe nilt KIelnly-
kelten iihj|€k(fel>en, ihgd.i. ik héb mij nooit nut kleinigheden opgehouden, Schiller. Die Raitber, V, l\';verzuch- ting tot God, van Franz Moor iu zijn doodsangst als de wrekende roovers ko- men; hij zegt nl. dat hij «een gemeene moordenaar geweest is en acht zijne I misdaden de uitvoering van grootaëhe
] plannen.
llillieHN-eoppus-licte, wet in Én-
geland uitgevaardigd iu ll!7l». onder de regeering van Ka rel 11. om da persoon* lijke vrijheid te verzekeren en te waar-
borgen door onwettige gevaugeiihoiiding te voorkomen. Bfabea» eorpns flat.)=s heb het ihwi lichaam. I\'e naam is de verkorting van HabeOH eorpHB ad fff\' ciendum, sttbjieiendtim et redpiendumf d. i.. dat de verdachte verhoord zal moe- ten worden, opdat beslist worde, dat hij vrijlijk over zijn lichaam kunne be- i schikken. De voornaamste lic] ut tingen dezer wet zijn : 1. dat niemand /.onder rechterlijk hevel
gearresteerd mag worden; •l. dat ieder die van misdaad wordt
beschuldigd, binnen 24 uur zal verhoord worden, en wel door een bevoegden rechter; 3. dat niemand voor dezelfde misdaad
tweemaal gestraft mag worden; 4. dat ieder beschuldigde kanverlan-
! gen binnen twintig dagen na zijne in-
i hechtenisneming verhoord te worden en ! in de eerstvolgende zitting voorde jury 1 terecht te staan; ">. dat geen beschuldigde over zee
naar de gevangenis mag worden ge/.on-
\\ den. noch binnen, noch buiten Engeland\'a gebied.
|
||||||||||||
|
891
|
|||||||||||
|
HAIIKAT BIBI,
|
|||||||||||
|
HAI»S.IAit-AL-ISWAT.
|
|||||||||||
|
IIiiIx\'iit hIUI. i 1 a 1.1, Oen. XXXVIII,
•2:t, Hij boude het mijnentwege. Vgl. Kuetonius Vita Caesar!*) I: Vuicerent ac >ihi haberent, enz. Iliihrilt MM fata llhrlll. «lat.i.
Te re 11 tiiiuus Manrux (einde :te
eeuw 11. (\'.), tic titeris, sgltabis, pedibns et tnetris, d. i. Boeken hebben hunne lotgevallen, ui. voor- en tegenspoed* ook snms, eeue eigenaardige wijze van (uitstaan. il :< bergeon, ffr. wap.1, korte ma-
lien-kolder, zonder mouwen, waarbij bar- niisstiikkcii werden gedragen; eng. hau- bergeon, hanberk (pantsert van/m/s en bergen, halsbeschenner. II;iIm s.-li. zie Xegits.
HnhilU\'. iwnpj. i\'wGekleed (meu-
schen) en Getuigd (schepen). II;i liil il*oi\'floiinii nee, (fr.i, mi-
litaire uniform. Ilaliiiiiii. (am.), kleinegrondbezit-
ter in de Pransche koloniën Louiaiana en Neder-Canada. Hu blor, 11\' r. i. zwetsen, vloeken,
grootspreken; van 8p.Atf6/ar=spreken.
Iliitisliiu-ji. smgetr. uit Habichta-
burg, liiivikstorcn, naar het kasteel op
den rechteroever van du Aar, in de elfde vvuw gebouwd door Werner, bisschop van Straatsburg, wiens neef, Werner II. zich den titel van Graaf van Hababurg f.\'»t\'. IIim-i\'ihIimIo, eigenaar van een htiei-
enda of plantage van pulauê ïz. a.) in het land van Analiuac of Nicuw-Spanje (in Mexico), llnchcmeiitM, (wap.), eng. h<itrh-
nirnts, hehnkleedeii. bijzonder de al\'han- geude strooken rondom den helm. HaifliaiOHiitli Oih\'IiIiii, (hebr.),
h-tterl. binnenvoeren r/m gasten (van oraeh of onraeh = gaat); vandaar. gastvrijheid, vriendelijk onthaal van vreemdelingen. Iliicii-iithi*. isp.i, uitgestrekte lan-
derijen in Mexieo.
IIhoII, ipor t.) schatting door onder-
worpen staten of koloniën op te brengen. |
Ilitfk, (am.), hunr-riftnig, verkor>
I tin^ van hackneg^arriage of •eoneh, \\ nl. rijtuig niet een isleehti paard.
II11 tl ml KliiiiaitHi. Syrische godheid,
ook Kintmon r_» Kon. V : 1M. Zaeh. : XII : Mi gcheeten. Hadud is de naam
der hoogste godheid van de l\'heniciérs. bepaaldelijk van de zon. Rimtnon = 4e hoogste, ook granaatappel als zinnebeeld van vruchtbaarheid. Kén met Adonis j i/.. a.) en Thainmuz iz. a.t.
HimIiimmIiii, | n. h e 1> r. |, mirtentakken,
I een der plantsnortcii, door de Israëlieten j op het Lnothuttenfecst bij deze godsd. ! plechtigheid gebruikt.
Hade», (gr. myth.i. <h- onderwe-
\' reld. (Ir. htifli-x, enngetr. uit aldès, van it i= nicti en (dein (zien), dus: de onzichtbare iplaatsi. Lat. oreus (het doodenrijk), uit gr. oreon of oreho» = omheinde of beperkte plaats. Ilii\'illtli, legende, getuigenis, over-
levering omtrent de spreuken en daden van Mohammed, den profeet, aanvulling j op den Koran, evenals de Talmud op
I het Oude Testament. Ilmlj. (mal.), bedevaart naar Mekka.
11 :i«l j i. (m i\\ l.i, bedevaartganger naar
j Mekka.
IIihInJ. bedevaart naar de Kaüba,
den tempel van Mekka, die elk Moham* medaan het tot zijn plicht rekent, ten minste ééns in zijn leven te doen. Zij, die dit verzuimen, moeten, naar liet volksgeloof, evenals Joden of Christenen
sterven. Arah. chadsja (hij ging naar Mekka ter bedevaart). Hebr. chtig, het feest van Joodsche bedevaartgangers naar Jeruzalem. Hu lUlw e-n I-Ihwii r. a ra h. had-
jaro-al-Ixtcati, d. i. twarte steen (had-
sjari </*•>• vertroosting (iswato); zie hij
Kibla. Deze steen werd, volgen* de Mo-
I bammedaanache overlevering, door den
l engel (labriël aan Abraham bij den bouw
| der Kaltba (\'s. a.i geschonken. Hij was
| oorspronkelijk tn\'t, maar werd zwart
r tengevolge van de vele tranen, die de
j Kiijsel over der tueiisehen zonden had
gestort Mohammed de profeet veror-
dende bedevaarten naar dien steen, zoo*
I wel als naar de Kaiiba.
|
||||||||||
|
\\
tï>2 iiAinrt kkn. doorstak Hagen hem tusschen de echou-
ders, op de eenige kwetsbare plaats. IIii(|rniitir. smal kolen vaartuig,
omdat de oude Haagschc vaart alleen geschikt was voor schepen, die 40 a 70 karren kolen kouden laden, terwijl de nieuwe vaart (geopend l«!»4) schepen van 200 a 270 karren kan bergen. Iliilllfolfii. (barg.), eten.
Ilaj|la Sofia. I\'gr.1, dr Heilige
\\ Wyxheid, de groote moskee te Konstau- tiuopel. in Nederland welbekend door l>r. Schaepman\'s gedicht. Op 2(1 l)ec. 537 iu tegenwoordigheid van Keizer .lustitiianiis iugewijd als Christenkerk, een Itv/.aiitijnsche basiliek, werd ze iu 1453 bij de inneming van Koustantinopel door Sultan Mohammed II, door dezen in een moskee veranderd. Il:i<|in<|i-ii pliii. de bijbelboeken,
die niet tot de wetgevende of de pro- t\'etisebe belmoren: Psalmen. Spreuken, Prediker. Hooglied, Ruth, Kronieken, Ezra, Neheinia. Ksther. .lob. Klaaglie- dereii van Jereinia en Hauiël. Hebr. ketoebhn iz. a.i. Ilitaioum |»ltic. i r. k.), beschrij-
vhig der levens van heiligen. Van gr. Iiit\'/in." (heilig) en giftphefu i schrijven i. Iliilinoiiiaiiti (Sa in tic I—, Ihiitsch
geneesheer 117.V»—l«4;ti. die een sys- teem uiteenzette, dat liij .liomu opathie\'\' noemde, waarvan de hoofdregels zijn: 1*. dat ziekten genezen kunnen worden door de medicijnen die in gezonde lioha- nien ziekten zouden verwekken, 2*. dat medicijnen niet vermengd mogen wor- deu, ;ta. dat de dosis buitengewoon nauw* keurig moet zijn; zie lliiimnifiaihie. ilii Idee, ecue aehoone met gitzwarte
oogen. naar het sehoonc (Jriekscbe meisje in Ityrou\'s Don Jttau, Canto II. lla lilacken of HeidnoKen. <1. i.
drijrirs, van houg. iiajdtï, ineerv.
hajdi\'tk.....rspronkelijk veehoeders in
Hongarije, Magyaren, Serviërs en \\Val-
laeben, die voor de Turken in de wou- deu waren gevlucht, omdat de laatsten voortdurend oorlog tegen hen voerden. Later gaf men dezen naam aan de Hong. infanterie en in de 18e eeuw noemde men aldus de Hong. gerechtsdienaars en de |
||||||||
|
IIimUJI. pelgrim, Mohammedaan, die
ek- hadxj of bedevaart naar het graf van den profeet te Mekka heeft gemaakt, [edere liadsji heeft In-t recht eeu grooten tulband te dragen en staat in een reuk van heiligheid bij hen. die nog niet te Mekka geweest zijn. V\'gl. Naik hadji. Ilnec* litictoiiiiM. (lat.), lett.: dit
tot zoow; gebruikelijk in denzin van: we hebben er uu genoeg van verteld, of — zoonl* dt volksuitdrukking luidt — dat is fat daaraan f«,-. Haeltaal, (barg.), d,- dieeeutaal.
II1101.....i\\ . plant, die het vermogen
heeft voor tooverij en verderf te be-
hoeden. Zie Milton\'s Cow«*,ft48. Van gr. haima, bloed, en o/mon, wfln. Haltara, (hebr.), letterlijk af-
geheid, ülotHtiik; in de Synagoge de lezing van een hoofdstuk uit eeu der Profetenkoeken, in aansluiting aan de plaats gehad hebbende voorlezing uit den Pentateuch. HajiiMlii. in.hebr.), lett. = rooi-
dracht, van hebr. hagghd— verhalen; volledige verzameling van de in de Tal- in udische literatuur voorkomende ver- haleu, legenden, gelijkenissen, zedelessen, anecdoten, dichterlijke, homiletische, gc- schied-, geuces- en natuurkundige be- aprekingen, enz. Ze staat in de Talmud- literatuur naast de Halm ha (/.. ;i.i. liet poëtisch rondzweven naast het ernstig proza. Iliij|ii«la «Jol INsiicli. ook wel
enkel Hagada, de godsdienstige voor- dracht en plechtigheid, die op de heide eerste PtlosfA-avonden in ieder Joodsch huis in den familiekring geschiedt. Il:* ijsi i* \'s kiixisi I ïiiiffeHliifht,
de isuiac\'lictcu of Arabieren. af>tamine-
lingen van Isiuael. den zoon vau Hagar,
Abraham\'* bijwijl\'. l>e [sinaelieten wor- den ook wel Hagareiien geheeten, naam ook toegepast op de Mooren. Hiiyeii van Trony i liinije:
ook II tl f o vu il \\ iioivi rjn il. zoon van Aldrlan, leenheer van CUlnther, koning van liorgondiP. (Ifmther noo- digde siegt\'rieil uit ter jacht op «rilde beesten; maar terwijl ile held van Ncder- land Inikte nni uit eeu bron te drinken, |
||||||||
|
303
|
|||||||||||||
|
BALAUFAXFA1US.
|
|||||||||||||
|
HAIK (KM.
|
|||||||||||||
|
lijfwachten van aanzienlijke Hongaren,
ook de lakeien aan Duitsehe hoven; in Servië noemt men de roovera nog heden ten dage ffaidnekcn. Hu Ie (En —. i fr... in twee rijen te-
genover elkaar geplaatst (soldaten»; van fr. haie = haag. HnTk. een groot stuk stol\' van wol
en katoen, dat de M.....-en in X.-Afrika
als /.ij uitgaan, omwerpen; hij slecht
weder wordt over den haïk nog een mantel met eene kap, dit; zolhnn of boemoes heet, gedragen, Huil <\'oluinhlu. iimii.i. To „give
anv one Haü Colombia" bet. gewoonhjk hem verbazen of hevig aanvallen, naar Ila/l Colnmbia iz. a.|. Huil. C\'oluinhfu. Imppv laiifl.
(eng, ain.i. Heil mi. Colutnbia, gelttk-
kig hiiul, volkslied in de Vorceuigde
Staten: woorden van Joseph Hop-
kinson (1770—1842),muziek vanTey- les in 1781) gecomponeerd voor het eerste bezoek van den generaal Washing- ton aan den schouwburg te New-York. Hnfiuoiittkiitilereii (Dr vier—.
ook AyinoiiMkiufleren. langzamer* hand gewijzigd tot Heemskinderen, <ie vier zouen van Aymon, graaf van Ar- dennen. In hunne geschiedenis speelt het tooverros Beiaard, dat naar de behoefte langer werd, een groots rol, Hnnnena* men zijn Ritsaert (Richard), Adelaert (Alard), Wrltsaert (Guichard) en Rei- nout (lieynault de Montauban). Halini, Rchotsche ruiten in gewerkte
stof. Voor dames. Hnir by huif. yon wlll pull
out the Horst\'"* in il. (eng.),Aa<zf
voor haaf, too trekt gij langzamerhand het paard den (ganschen) siaart uit. Plu- tarehus zegt, dat Sertorius. «in aan zijne soldaten te bewijzen, dat volhardingen verstand hoven ruw geweld gaan, twee
paarden voor hen bracht, en tweeman- nen beval, de haren uit den staart te trekken. Ben van hen was een Hercules, die trok en trok. maar alles te vergeefs; de ander was een sluwe, tengere klee- derinaker, die haar voor haar uit den «taart van liet paard trok, wnurdoor hij weldra den staart geheel kaal trok. |
Haknfa, (ttakofo), ni.hebr.), om
aam/, rondt/ant/. Itii sommige godsd. plechtigheden iii de Synagoge. Ilakriamu. (hal-domo), fn.hebr.i,
voorrede, inleiding. linke kurke. (transv.l, hij \'t
walletje lang*. HukeH teeth.ieng... snoektanden.
Hcheepsterm voor kleine scliaaldieren, welke veel voorkomen op den hodem van
het Engelschu Kanaal. lltiklni. liii\'iili.i, wijsgeer, titel vim
I een geneesheer en (met een nader bepa- j leut! toevoegsel) ook van een reehter. Iluklm. una l.i, rechter, magistraat.
llaklin hiisll. opperarttt, hofarts
in IVrzic. lltiklni effeiull. de eerste lijfarts
: des Sultans. Iluklm Kjerl. (turk.), rechterlijk
beambte.
Hakkebord, mi uz.i. ook eymlwl
I «f cimbaal f it. cembalo, fr. tgntpadon, eng. ihilcimir; oud snaarinstrument;
hgd. vinding, daar de Italianen het ook
Balterio tedesco noemden; plat. trape-
I ziumvormig instrument met stalen SUA- : reu. waarop niet twee hamertjes gespeeld werd; in de löe eeuw was het hier be-
i kend. Na tle uitvinding der piano\'s werd l hakkebord gpotnaam voor slechte piano, daar men aan hakkelen of hakken dacht
en het oorspronkelijk instrument onbe-
kend was geworden.
Hakkelbout, fbouwk.), lange (jze-
1 ren nagel, met weerhaken, tot bevesti-
1 ging van ftlulsvloeren aan zwalpen en I kespen. Ilalaeha. (hatocho), (n.hebr.i, <•/\'»< <i-
• beslissing, ruste regel. IndeTalmudisehe i literatuur omvat die naam alle weten-
sehappelijke discus>ii\';n, regelen en bu-
: slissingen Israél\'s wetsbepalingen betref.
: feml,volgens de ge-ehreveu weten traditie.
Ilalii lllaiifa re. hoorngeschal, sein
om te kennen te geven, dat een hert
|
||||||||||||
|
7
|
|||||||||||||
|
; gedood is en de jagers uitgenoodigd
; worden om de rnrêe, d. i. liet ontvoeren van het hert, hij te wonen; naar Halall,
I een jiiehtterni. Zie boven, Curie maken. |
|||||||||||||
|
1 HALLIKC.
Halftall, huifde half, een vierde
deel, een kwart mud. Spot naam voor een hoogeii hoed, tegenwoordig meer algemeen kaehelpijp genoemd. Ilallthae. (eng., sport t.t. */<• halrt
afstand, bij den baud) -en football inateli. Halttlnie Hcholcn, seinden van
een halven schooltijd, hetzij alleen des voor-, of enkel des namiddags. llallvaNtenaiarkt. \'amst.i. n»>r-
jaarskf-riiiix; afkomstig van de kerk* mis of kerkwijding der Heilige Stede of Niemve-Zijdskapel. Ilalteutiek. (gr.), vietu"herxbedrijf;
onderdeel der Theologie, theorie der
Zending, naar Mattli. IV : IH. Mark. I : 17: visseliers van ineiiseheii. Door sommigen afgewisseld met 1\'rosfhetirk l van g r. prostithenai = bijvoegen i, /.. v. a. bijvoegingskunst of dito-methode. Ha Hel. ihebr.K loflied, in bet bij-
sonder het .ïoodsch-kerkelijk loflied, bestaande uit de Psalmen 113—118.
Hallrl is verkorting van Halleluja* = looft God! Ilallcltija-hocdJcH, hoofddeksel
der vrouwelijke lleilsnldaten (zie Heil»\'
legert; naar de leuze Loof den Heer, (Itebr. Halleloejah j, die allen samen- brengt. Ilalleltii.ii h Victorie, eene over-
wiimiltg behaald door eenige herdoopte
Britten, aangevoerd door tiermanus. bis- schop van Auxerre. naar den wapeu- kreet van dien dag: .Halleluja!)". II ii Het |ch( Ha ar lemmer—,dunne
platronde koekjes te Haarlem uit ge- vonden. Oorsprong onbekend. Hallljieil. lage. vlakke graslanden
aan de Huitselie kusten der Noordzee; kleine eilanden op de kusten van Slees- wijk-Holstehi, die niet, zoojtls de gl*00- tere, door dijken en duinen worden be- sebermd: de grootste dezer llalligeu hebben uog geen oppervlakte van >/s M*. De woningen zijn op palen gebouwd. Hallliie, zie Halling.
|
||||||||||
|
IIA1.II ZOO SIK MIN. KN/-. ÜV
|
||||||||||
|
llflll» zoff sir Iliii. linlh Ha lik
er Mn, vemrcgel uit de ballade van (tocthe, der Fi*rher, waarbij de vis- nclier half door de urinen der schoont)
wateruimf, halt\' donr de betoovering van liaar Heil, in liet water wegzinkt Vaak toegepast np hen, die xïcli recht gaarne tot iets laten noodzaken. HiiIIiohcIiii 1 " Iroeiaïm. (liebr.)i
Meeding der schamele», een naam, vaak |
||||||||||
|
HlllhOKf llltt Ainriuiiii Lejalile
C\'licliriith Tn li.....1 Toni. < h eb r. i.
kleediug der armen raar knapen der
rereeniging ra» Talmud Tora (leer). Halhwelt. ihgd.t, zieDemi-wonde.
Hu Ie lil ii il. i in a 1.1. voorhof, open
Huif een met zacht even In
•1 o pau, u.st.i, halve biefstuk met zacht gebakken aardappelen even in de pau. Half om half, n-est.i. likeur, half
cnraoao en half bitter. Hall twee }|chakkeii. (rest.)»
biefstuk niet 2 spiegeleieren. Ilsi Ifhla uk* lieer. een kale hrer,
iemand, die zich al» heer voordoet, maar niet vee] in du melk te brokkelen heeft.
Van een halven blank, een oud muntstuk ter waarde van zes duiten. llulfilck, achterruimte van het bo-
veudek van utooiiiBchepen, bestemd voor passagiers Ie klasse.
11 :i Ifilekje (Keil — alitiul.\'z e et. i.
Op het lialfdek op etl neer wandelen. Ilalfhai\'ll, itnilisv.i, niet heel
hard of luid, van sprekende personen. Il:i Haantje, (transv.), kind van
een blanken rader en bruine moeder (of omgekeerd.. Ilalfpail, (transv.), halfleeg, ten
halrt; ook bijna, bijv. ek word halfpad
kwaad. |
||||||||||
|
1IALI.IM1.
|
IIAI.VK MAAN.
|
||||||||
|
IIulKlieerlI}kliel(l. heerlijkheid,
welker bezitter, het jus vt\'tae et necis
(recht over leven en dood) uitoefenen kon. Vanhier, dat men in enkele dorpen op groote landgoederen nog omstreeks de helft dezer eeuw een galg aantrof, als beeld van dat voormalig recht,— byv. op den Doornweerd, bij Oosterbeek en Arnhem. Men denkc ook aan enkele plaatsbenainingen op dorpen, als Ualge- j straat, (1 algeweg, (ïalgenheuvel, enz. Halter, (gymu.), metalen stang met
twee ijzeren bollen of gewichten, aan de uiteinden, dienend om daarmede arm- bewegingen te maken, die veel krach- tiger zijn. dan die met de hand alleen. Halve nitelaar. (wap.), de zijde-
lingsehe (gewoonlijk reehter-i helft van den dubbelen adelaar, dus écu kop, één vleugel, één poot en de helft van romp en staart, de andere helft van \'t schild heeft dan andere figuur en kleur, zoo- dat schijnbaar de adelaar half bedekt is. Zeer gewoon als halve rijksailelaai\' (dus van zwart in veld van goud i, in Frlesche wapens, naar aanleiding van het (volstrekt ongegronde i verhaal, dat Karel de (Jroote na de inneming van Home door de Friezen, hun ..zijn halve wapen" zou hebben geschonken. Zie Friexche u-apen*. Hitlvc met blik, nest i, halve
biefstuk met bleeke aardappelen. Halve hui ;i ii. d. i. afnemende (niet
wassende) maan met de ó-puntige ster, (Jupiter, de gelukster) aan den blnnen- kiint als het zinnebeeld of insigne van
het Turksehe rijk, werd reeds eeuwen vóór de verovering van Konstautinopel (29 Mei 1453) door de Turken gevoerd, en is niet van de Grieken (te Byzantium) door hen overgenomen. Sultan Moham- med Te-keseh (1192—12U0) versierde de spits zijner tent met een halve maan, en Oran (1326—1360) hechtte een halve maan van zilver aan de roodu vaan, welke hij aan de Janitsaren verleende. De halve maan niet de ster der Turksehe banieren was het oude wapen van Illy- ricum, wat blijkt uit de munten ten tijde van Septiiuius Severus, en is dus niet oorspronkelijk Islamitisch. Op de Per- zisehe munten der Chaösrew is de halve |
|||||||||
|
Hallliig, oorspronkelijk hallinc, sa-
mengetrókken »it halrelinc, oude Bra- bantsche munt uit de 14e eeuw ter waarde van een halven penning "f een mijtJ uien kende ook den gouden hallinc ter waarde van \'27 stuivers. 1Ih11o-j|iin. draagbaar gas, meng-
streeks 1850 te Amsterdam en elders
geëxploiteerd, naar den uitvinder Hallo, die na een veel besproken loopbaan zich ta Nijmegen het lustslot „Over- battauwe-zathe" liet bouwen, thans nog de gebouwen achter de Sociëteit Jiur- gerlust". zie Gas zien. Ilalloren* volgens sommigen van
Keltiachen oorsprong, doch meer waar- schijnlijk de nakomelingen der oudste Frankische kolonie hij den burg Balla |:i\' 806), die de geboorte gat\' aan de stad Malle a/d Saaie (in Merzeburg) »° 981, met belangrijke zoutgronden, waarin de Halloren de arbeiders zijn. Uezevorm- den als \'t ware eene afzonderlijke kaste, met eigenaardige wetten en kleeding, bijzondere feesten en talrijke kunstter- ïncn i in andere zoutwerken onbekend), thans hoe langs zoo meer vermengd met de bewoners des huids. Van wall. en o lid. hah ss zont. Halo. kring om de maan. Te Nyme-
gen werd er 26 Mei 1896 eene waar-
genomen in den vorm van een krui». Aan een dergelijk verschijnsel ontleent men het. verhaal, dat (\'onstantijn de (Jroote tf 837) aan den hemel een kruin zag, in welk teeken hij den volgenden dag meende te zullen overwinnen. Mij overwon, en nam het Christendom (de leer van het Kruis) aan. IIji Is (Ken smeltse —, (barg.),
Huls omdraaien <Iemand tien
•—,zegswijze ontleend aan het vroeger al-
genieen verspreid geloof, als zou de dui- vel iemand, dien hij in zijne macht had, den hals omdraaien, en wel zóo, dat het gezicht hoven den rug kwam te staan. Eigenlijk wordt het hoofd omgekeerd, maar de hals wordt genoemd, omdat daaraan de executie wordt voltrokken. |
|||||||||
|
3flli HAMEI.X ll»K ItATTENVANÜElt VAM.
|
|||||||||
|
HAI.VK HAAM
|
|||||||||
|
manu <>ok liet teeken van heerschappij,
daar een halve maan horens heeft, en horens van ouds een zinnebeeld van macht waren (vgl. 1 Kam. II : I. 10; I\'s. LXXV : ft, tï, 11; Jerem. XLVIII : -\'"»i; gelijk een *fer luister ver/inbeeldt. Hnlve mitnii. (wap.i, zie Waau*-
naar, Hnlve met bruin, (rent.), halve
biefstuk met bruine aardappelen. Hnlve rrkculiifj. i h o uil. i, /.ie
A meta. Hnlve Tnrtnnr (Ken —, f rest.»,
geklopte biefstuk met een eierdooier, [ ui eil peterselie. I \'e Tartaren maken het vleesch murw, doordat /.ij te paard rijdend liet onder liet zadel leggen. Halve vlucht, fwap.), een enkele
vleugel. Hnlve zomin nr (Een —. irest.i,
een halve biefstuk «onder aardappelen; een halve paimekoek /.ouder spek. Huivert, (limb.), pachter of rent-
m een ter. II ai ui si tl i\' >\'Ilflen. hooiiiiiiinl\'en. die
tegelijk met de hoornen geboren werden en stierven. l*it gr. haiua (tu gelijk» en üruH (boom). Iliiimin |SI:i — dood, Ksthev
VII: 10. Ilaman. gunsteling van koning Ahasveros, viel als slachtoffer van eigen | wraakzucht en hoogmoed. \'|Vr gedaeh- I tenis daarvan vieren de .loden\'t I\'uriin- feest. haar in Christelijke kringen — ten onrechte — verteld werd. dat de .loden op dat feest den wraukkreet over hun vroegereu vijand doen hooren, wor- den <le woorden .Sla Haman dood" als een uitroep van wraakzucht, door de la- gere klasse van ons volk gebruikt. Illinill llNfeest. vreitgdebetooi; over
de nederlaag of den ondergang van een ander, Inzonderheid in staatkundigen zin. Hiiiiiiiu\'n klucht (He oude —.
de klucht run een gunsteling der foi>
tuin, dié ontevreden, falie klacht* voor- komend Ksther V : 13: .dit alles baat \' mij niet, zoolang als ik den Jood Mor- i deehaï zie zitten in de poort des konings". \' |
|||||||||
|
lliiinii*;i. i ra b.i, Dappêrkeid.Ver-
Ziiineliiig van oiid-Arabisehe liederen,
door den dichter Aboe-Temam uit een groot aantal hands, hrifteii hijeenge-
bracht en in in boeken gerangschikt,
van welke bet eer-te en grootste de
„Liedereu der Dapperheid" bevat, waar- naar de geheel e verzameling genoemd is. He overige boeken bevatten lijkzan- gen. minneliederen, zedelessen, enz. Het gebeele werk is een spiegel van het leven der Arabische woestijn bewoners. Bene Latijnsche vertaling dier liederen is door Prevtag i.llainasae Cannina\'. 1X21 — ls."»I. \'•> dlni. en eene Duitscbe door I". RUekert rlH4fi. 2 dln 1 geleverd. Iliiiiuitl. Haekscheii, aanhangers der
gravin Margaretha van Henegouwen, tegenover haren zoon. graaf Willem V
in den a° lBftO wegens de regeering over Holland tnssche» deze beiden loagebar- sten oorlog. Lat. ha mat Ha = van een haak (hamm) voorzien, een angelhaak, waarmee uien vbwehen vangt. HraafWÜ- lein\'s aanhangers noemden zich Kabcl- jaiiwsehen. tinteltatf, mid. lat. tttttttu of \'nntf/lns istokviscln, omdat zij, evenals Kabeljauwen de loodeil lokvissehen, hunne vijanden wilden inslokken. Hiimcdlcth. \'turk #ch), geregelde
troepen. II il UK\'i. (bouwk.l, roostervonnig,
uit hout en ijzer samengestelde schuif, welke aangebracht wordt voor de poorten van vestingen en versterkte kasteel en. Ilniuel, iwhji.i. afsÏHt\'tftel; samen-
stel van verticale en horizontale balken ; als stuk echter voorgesteld door drie verkorte bal keu, met kleine tusseheu- ruhnten, boven elkaar, d. i. paalswijs, llllilicldc, iwap. i, zie Hamei.
II :i ui i-I ii ( He rnt tem n njjer van
—, de man, die te Ilameln in Hanover
in de 13e eeuw. toen het daar van ratten en muizen wemelde, tegen een ruime belooning de stad van die plaag zou bevrijden. Mij lokte de dieren met zijn rluit allen in\'de rivier, waar ze vcrdro\'n- ken: toen de magistraat weigerde hem te betalen, lokte hij op dezelfde wijze alle i 13()i kinderen mede, iu den (\'alvarie- berg, waarin zij verdwenen. |
|||||||||
|
897
|
|||||||||||
|
HAMER.
|
|||||||||||
|
HAM»,
|
|||||||||||
|
rijwiel, dat aan de eeue zijde door een
ring, aan de andere door een klein wordt vastgehouden, en dus werkelijk hangt, gelijk een hangmat. Hiniipton Coart Conference,
conferentie gebonden te Hampton Court
iu Januari 1604, om de twisten bij te leggen tusseheii de Kerkelijke party en de Puriteinen. Ze duurde drie dagen en had tengevolge, dat er eenige onbedui- dende veranderingen werden gemaakt iu bet algemeen kerkgebed. Ilan. steeuen gebouw niet ijzeren
poort dat dienst doet voor </oe<(eren- in ft f/a zijn, te Koustaiitiuopel. I>e Kuro- peërs Ilebben er Armenische conciërges in. Hun. z.men van \\\\i\\w. <\\v (\'hineezen,
aldus genaamd naar Ilan, den stichter van de zes en twintigste dynastie, waar- mede de moderne geschiedenis begint. Umie tuciiuir. hac llttlimir,
(lat.), deze uil. fihertafeat = de vrij-
heid l bewaren, op deze iu). relif/iuiie -= den godsdienst i steunen irtj. Omselirift bij het beeld der op den Hijla-I steunende maagd met de vrijheidsspeer. van leg- peiniiiigen i jetons» a° 1590, Kil.\'», als leus der Vereenigde i Nederlandsehe) (iewes- ten en later van ll»Ml tot 1800 het om- schrift der drieguldens, guldens, halve en vierde guldens. Haac v«- ii f si in pciimusi|iic da-
aianqae v IcIsbIiii, i la t.i. Il ora- t i il s. Epistold ad Pisonen 11. Deze rrijheid vorderen irij voor (MS zelren, en kennen irij wederkeer/g aan nnde- ren toe. Himcxkeil, Ifansje. in liekseii-prn-
cessen de naam van den Duivel. Hand, (wip.), een hand v. rood,
in een scbildboek of bijsebildje van zilver, is in Kngelselie ut\' door den ko- ning van Engeland verleende of c. q. ver-
meerderde wapens het teeken, dat de bezitter baronet is. Kigenlijk het wapen van Ulster, is deze figuur dan ook oor- spronkelijk alleen het teeken van den lerscben baronet; doch later tot allen uitgebreid. Zie l\'lster-kiny-at-Armn. |
|||||||||||
|
Hamer:
dl Pierre d\'Ailly, ï,e Marteau des
Hérétiques ide hamer der ketters), pre- sideut der raadsvergadering die Joh. Huss ter dood veroordeelde (i;tr»o—I42"m. < 2) Judas llasmoiiaeus, bijgenaamd
Afaccabaeus, „do hamer", i-r 160 v. C.i. (Ji t*t.-Augustinus, door Hakewellge-
naamd _l>e beroemde pilaar der waar- beid en liamer der ketter»" (395—430). i4i John Faber, bijgenaamd Malletts
ffereti\'coi\'ttmt naar den titel van een zij- ner werken (1470—1541), (Ti) Ht.-Hilarius, bisschop van Poitiers,
Mallen* et flagellant (geesel) liaerefi- eorum f850—368). (f.i Karel Martel (689—7411.
Hamer tlt\'i* Scliotti\'ii. Edward I.
< »I> zij" graf in We>tniinster-Abbey staat het opschrift : „Edwardus longus\'8coto- rum Mulleus bic est", hief rust lange Eduard, de hamer der Schotten. Hiiiiicrkltivlcr. imiiz.i, gelijkhe-
teekenend met liet oudere hakkebord (z. a.i; oude naam voor de lSe-eeuwsehe p/ano/orte, waarbij de snaren door ha- niers in beweging kwamen, ter onder-
scheiding van rhtricord en elarirembalo. Hamei* kop. Mrausv.i, bruine vo-
gel ter grootte van een kraai; draagt een vederboa, gelijkend op een banier, achter op den kop. Hitiiierkniis. iwap.i, kruis, waar-
van de armen aan de uiteinden Her- kant uitspringen, soodat /.e eeuigszins op hamers gelijken. Hu milt ons svstcriii. methode
om vreemde talen te leeren, door tus- se.liL\'ii de regels de vertaling te plaatsen ( interlineaire vertaling). Ingevoerd door James Hamilton, engelsen koopman (1769— l*;tii. Hu minn ;i p of homaar, iarab.1.
ezeldrijver of ezel.
Hmimiei\'-clotli, (eng.), kleed over
den bok van een rijtuig; vroeger ver-
borg men daar bij reisrtf tuigen gereed- schap onder voor mogelijke ongevallen. Hannnock-zadel, (eng. sport.),
letter], Uanynmt-zodel, zadel van een i |
|||||||||||
|
HAND (HUWELIJK UKT DEj ENZ. 3!*H HAXDELBUKKK.
|
||||||||
|
Ham! (Huwelijk nut ilt- linker
—. morganatinrb huirelffk, waarbij de
bruid niet in alle rechten treedt der wettige eclitgeunote. üewomilijk is de bruidegom dnn van veel hoogeren rang. Hand In den boezem Kteken
(De —, aan eigen feiten >>i gebreken
denken, zich rail r lijnt itehnld /aten overtuigen. Ontleend aan (lods bevel aan Mcwes (Kxod. IV:tf>, diesijnehand iu den boezem moest steken en die er daarna weder inelaatsch uittrok. me- laatxrh - - onrein. Boezem = liet wijde boezemkleed, de wijde boezem plooi en der Omtersche kleed ij llii ml kiiNHeii (He —. rtüsehe
goden rereeren, aanbidden. Job XXXI : 27. Cicero. h> Verrem, lib. IV. 4:t.
spreekt van bet standbeeld van Hercu- les, wiens kin en lippen, aanmerkelijk waren afgesleten door de kussen van zijne vereerders. Iliuiil onder de tll| lejijfen (He
—, eeno oude plechtigheid bij bet zwc-
ren. (ien. XI.Vil ; 2«. II1111 tl (De — op den mond
le(f(|cn. zwijgen: oubcdaehtc uitdruk-
kingeii der lippen bedwingen, naar Job < XXI : :>.
llmid der Jntttltle (He —. iln- ,
speling op den schepter of stak, dien de koningen oudtrjds gebruikten en op wiens | top een ivoren hand bevestigd was.
Hand vnn Lelden* herberg met \'
een buurtje bij Amstelveen, zon ge- j
noenid naar een handwijzer, die naar j
Leiden wees. Iliind (Warme -, herberg met !
een tol aan den ingang van deDiemer- ! meer: de band des tolgaarder* was al- tijd warm van liet geld ontvangen, van i wege de menigte rijtuigen, die daaglïjks de brug patweerden. — Eene gift met \\ de warme hand is een gift bij \'t leven, i in tegenstelling met eene beschikking voor na den dood. Hantl- en spandiensten. dien-
sten door hoortgen aan hunnen heer bewezen, inetterliaud of met paard en wagen. |
Haild-oplieHeii —zierren, een eed
afleggen; nok bjjbelscli ((Jen. XIV : 22, 1 Kxod. VI : 1 ; enz. i. II :i nd-|iii |ier, (eng. i. papier met
een. hand t.»t watermerk. Iliuidnl. faal.), vriend, makker,
kameraad. Handdruk (Ken — ü 1\'n nnliilse.
fop zijn Kngelsch) eigenlijk geen band- druk: non geeft alleen een paar vin- gertnppen. Hniiflel met den 1*uun. ulw wton-
den honderdduizend bajonet- ten neliter hem. raad, weikeu Xapo- leon I aan Itcrtlncr zijn afgezant naar den overwonnen kerkvorst 1\'ius VII gaf, in. a. w. beschouw hem niet als zteak maar als nterk. Handel naar mijn woorden
en niet aaiir mijn werken, ge- woonUjk ingeleid met: „liet is met hem ook: l\'landel" en/... ontleend aan.Mattb.
XXIII : ;ï. waar dit van de Parizeen gezegd wordt. lift miei and Havdn Society,
Ceng., muz.i, Hendel en Haydn-Vr,r-
eeniging, grootste concertvereenlgiug van\' Amerika, te Boston; in 1815 ge- sticht; gaf 1815— 1M7S achtereenvolgens liln concerten, en sedert !*<;:> alle drie jaren een reusachtig muziekfeest. Handelaar In hlimw laken,
(barg.), loaddief, iemand die bet lood
van goten en daken steelt. Handelen, (borg.), stelen,
llandelN-liii luns. ih a lid.), de ver-
gclijking tU>v waarde van den in- en uitvoer eens lands. om daaruit, zooals men vroeger meende, over den voor- of
uadeeligen sta.it des handels te kunnen oordeelen,
HandelNiiierk, merk, dat dient om
de handelswaren van deli eeneu koopman te onderscheiden van die van denande* ren; daaromtrent vindt men bij ons bepalingen in de Wet van 30 September 1893 i Staatsblad no. 146). |
|||||||
|
HANDELSPOLITIEK.
|
HANDBEL-MOXDAY.
|
||||||||
|
IlniidelMpolltlek, i li ü n d. i. de
wetenschap, die de beste middelen leert opsporen, waardoor de Staat cle belangen
des handels kan bevorderen. Handelt mij ziielitkeiiH met
tien iniuji 1 ini|. in.\'i Allwn lom, uit 2 Ham. XVIII : 5; raadgeving om- trent een aanvaller, die het onderspit delft.
II ;i ml. ii iIi;m|i\'ii (Op «Ie — ,
iemand eer en liefde bewezen. Te ver- gelijken is |»s. X(ÏI: 12, waar \'t van ,be- schermlng tegen gevaar" wordt gezegd, lltimlfii In ohh«\'Iiii1«I was*
nelicn (Dr <>!\' zijne, zich van iets vrijpleiten. I it I\'s. XXVI : (1. 1\'oiilins l\'ilatns verrichtte de handeling, om zich alzoo vrij te pleiten van schuld aan Jezus\' dood; zie Mattli. XXVII : -J4. Il;i uden-opleggen, vaak gebruikt
in den zin van irijih-ti, huldigen, ook in dien van zegenen. De beteekenisMen zijn ontleend aan bijbelplaatsen (zooala tien. XLVIII : 14. 17—IH; Niun. VIII : lo: XXVII: 18, 23; Deiit. XXX1V:\'.I; .Mattli. XIX : i:j; Hand. VI :Ö; VII : 17; en/..). Handgift. In Drente, waar Nieuw-
jaar met groote luidruchtigheid op liet platteland wordt gevierd, bestaat bij enkelen nog het bijgeloof,dat het eerste bezoek op den eersten ochtend na Nieuw- jaarsdag voor den landbouwer belang- rijk wordt geacht met betrekking tot de geboorte van vee. Is die bezoeker, de handgiftbrenger genaamd, een man- uelijk persoon, dan volgen in ilit jaar geboorten van jonge dieren van bet mannelijk geslacht; is bet een vrouwe- lijk persoon, dan volgen geboorten van vrouwelijke huisdieren. Dit bijgeloof ver- lonr zijn kracht, maar de uitdrukking handtjifthrenyen leeft alsnog onder kra- uiei\'s en venters voort. IIa ail ien |». (sport), VOOffft\'ft, waar-
door de kansen voor de mededingende partijen meer gelijk staan. Van eng. hand in the cup (hand in de schaal) ui. bepaling bij bet spel, dat de win-
ner een deel van zijn winst weer aan den pot ZOU afstaan. Handleapper, (sport), voorgift-
regelaar. |
|||||||||
|
Iliimlie <|( v i-n (Een — ,un i 1 i t.i.
veel eten. lliiiiilki}keii. Int waarzeggen uit
de lijnen der band. chiromantie. Ilniidle. (sport), handcat.
IIsi iitlleliti i-. (sport i. Htunrutang.
Iliimlllehtliiu. meerderjarigeef
klaring, of wel bet verleeneii van be- paalde rechten van meerderjarigheid aan een minderjarige; de eerste ge-
schiedt bij ons door brieven van meer- derjarigverklaring.doordenHoogenliaad aan" personen die „den vollen ouderdom van 211 jaren" hebben bereikt, verleend en door de Koningin goedgekeurd; het laatste wordt gedaan door den kanton- rechter; daartoe moet de minderjarige .den vollen ouderdom van is jaren" bereikt hebben. Ha ndpa pter*. met of uit de hand
gemaakt papier. In tegenstelling met
machinaal papier, d. i. papier met be- hulp van machines vervaardigd. IIhimN Iiv stock. teug. i. sportterm
bij liet footballspel ui. de doclverdedi- gers bij den stok. Ilamls off, (eng. i. de handen et\'
af. HHjftt) er af of van daan; lat. mannin de tahn/a,\' bij Hnvgens: _de handen van de bank. liet vleeseb is al verkoft". lla iiHBcliorn (letutiudl den —
toewerpen, iemand ten strijde nit- dagen, naar liet gebruik in den ridder- tijrl, waarbij de uitdager den vijand zijn handschoen voor de voeten wierp. lla ndsclioen (Trouwen niet
den —. hiurelijkxrultrehkina, waarbij,
uit krachte van art. 134 B.W.,eender
partijen of wel beiden, zielt. met ver-
gunning van de Koningin (uit hoofde van gewichtige redenen verleend) laat vertegenwoordigen door eenen bijzon- deren gemachtigde, daartoe bij autben- tieke akte aangewezen. Naar het min* der intieme van een oinkleede bami. lIiindMel-Moudiiy, (eng.), deeer-
ste Maandag in een nieuw jaar. Handset
is ags. en beteekent eerste gift, band- gift; op dien dag gaf men geschenken aan kinderen en dienstboden. |
|||||||||
|
HAKDüOHE KMil.lsilMA.x ITHKI. 4<H)
|
|||||||||
|
HANS IIIOHEL.
|
|||||||||
|
Ha mis......• EiipjllNliiiinn (The
—, de aardige Bngelachman, de veld-
heer vu staatsman Mariborough (1650— 1722 >.
Ilitiitltrommel. h ui ti k. i: zie Tam-
Wil ii il v a ii t . r ui hl il e ii e e u w s e li e wiip.i. breede afhangende band aan de
linkermouw, bij priesters.
lllllldvONt. OOftfOHde, waarbij een
Vorst aan deze of gene plaats bepaalde vrijheden uu rechten toekende. Ha in liii i\'. /.ii\' Ham\'uitlul.
lltuiehoeli. eerste leerboekje op de
vroegere scholen, «lat zijn naaiii dankt aan den haan, die bladgroot op de keer- zijde van den titel afgedrukt was, als beeld van waakzaamheid of wakkerheid. Ha iieiiimi I. rroolfjl\'e pui-tij, waar-
voor ik* hanen geslacht waren, die men voor lift h n is van reu hertrouwden wril uw naar lui il laten vechten. I lezen lianen bad men «Ie namen der pas ge- trouwden gegeven, hetgeen aanleiding tot allerlei schimp en Spot gaf. Het liaiieinaal werd gewoonUJk gevolgd door een kauehier, een il rink partij in de herberg. Ilfiiieveor, iichtiishaus, naar den
strijd ha ren haan en de veeren, waar- mede zulk een Maantjc-de-Vonrste zich den hoed versierde. Vandaar kokaide d. i. cocattarde; coq = haan. Haii<-nKiiip|M i-s. spot naam voor
ilc inwoners van Euspijk i in den Tieler» waard), omdat ze eens hanen lieten vechten, die kaal geknipt waren. IllllIJlelllllll. iM\'llliCI\'. heil/.
Ilmiuemle t niiieii. ecu van de
zeven wonderen der wereld, tuinen op
terrassen aangelegd, die ondersteund werden door pilaren, toegeschreven aan Seniiramis, ook wed aan Nebukudnczar, die /.e aanlegde, omdat zijne vrouw uit ! Mcdic een weerzin had tegen de onaf- | zicubare vlakte van Ilabel. Haiijiei\'iK. ibarg.), kleeding.
HaiKjinji Inc. iaui.1. bijeenkomst
van personen om de Lynch wet op iemand toe te passen, door hein op te hangen. |
HaiHjIip. itransv.), orerhatiffetide
riff*. H il lik, strttHff of ki/, d. i. een wa-
terdiep tiisschcn twee droogten. In 1736 bevond zich achter den Middchveerd te We-tervoort een lianek ut\' strang. En de Mank is ecu ondiepe haven aan den I.1>.1 te Veesen. Ila iiih Kcinaa ii e. Lniltsclie gras-
maaier, die naar Nederland komt. van Hait* verkort uit Johanu, Hannelles|e«dag« de eerste Maan-
dag in Mei en de eerste Donderdag in
November, waar..]) alle knechts en mei- den in Walcheren vrijaf hebben en zich in Middelburg gaan vermaken, volgens Dresselhuis van Nehaletiniaasdag, zoodat de feestdagen uit de heidensche oudheid afkomstig zonden zijn. llllllllCH (Lllllj|0 —» <ba rg.i, f/re-
aetpaal; lnnoje —-InMiei, gegeeseld irorden. lltiiiiillllll tuil i\' porti»», i la t.i.
(\'ic.ro. f), fttübit*, IV.\'.i.-J_\'. Ilannihal
i> voor de poorten: — liet water staat aan de lippen. HiiiiiiibiiU-ced (Een —. <U- eed
van een onverzoenlijke. Hamükar deed
zijn zoon tiaunibal op negenjarigen leef- tijd iu \'J;jm v. Chr. eeuwige vijandschap
tegen de Romeinen zweren. lliinuo-oll, hanna-ah (n. h eb r.),
genot; ook in de uitdrukking: osoer be-hauno\'ohf ongeoorloofd, om er genot van te hebben. Hans (Meester —, (barg.), de
beul, bijv. Meester Mans zal je een ruim uitzicht over de Nienwmarkt geven. d. i. min zal je ophanyen. Op de Nieuw- markt, vóór de St. Authonieswaag. het tegenwoordig arehiefgcbiuiw te Auister- dam. werden vroeger de misdadigers ter dood gebracht. Hans Mlchel, spotnaam voor de
Huitschcrs. als beeld der verouderde nationaliteit, met de gehechtheid aan het oude. de bekrompenheid van zin en de zelt\'bcwoiidering, gepaard aan afkeer van bet vreemde. |
||||||||
|
4IU
|
|||||||||||
|
KAXS VAN OELPEtt.
|
|||||||||||
|
MAl\'l\'IUItAM.
|
|||||||||||
|
HaiiH van Gelder, (ba rg.i, >w/-
gebrood, Big. Gcldernch roggebrood, II si n - Vil 11 II ;i ek< \'leillierfj, //\'•
K-//d> /ffflvr fmiddeleeuwsche mythe), do aanvoerder der H7/oV J«r/^; hQ was aL* opperjager bij den Hertog van liruns- wijk in dienst, leefde zeer goddeloos eii stierf iti 1521 onder de vreeselijkste godshtstt\'riiijrt\'ii. steeds wenschend jager te kunnen blijven. Daarom werd hem tot straf opgelegd, dat liij jagen zou tot den jongsten dag. Hij voert nu de booze geesten aan, die des nachts als een donkere onweerswolk door delnclit zweven en een vreeselijk geraas maken. HaiiNiirdN. (eng.), berichten, debat-
ten, verslagen van zittingen van het Kngolsehe l\'arlement, gedrukt door do firma Liikr Hatmard. Il;i iisc verhoud van steden (ffaiuta
Alemanut\'a of TeutoufcaJ, dat van de 13e tot de 17e eeuw bestond, en 00 groote handelssteden fm.lat. urbes ansa- tieae, hanseaticae) onderzijn leden telde; van gelijkluidend Hansa hi de Gothische Bijbelvertaling van Ulphtla*, waar het een genootschap van krijgslieden betee- keiit*. Ilaiisenten, de bewoners, en, in
engeren /.in. de soldaten der drie vrije hanse-steden Hamburg, Lubeeken ft,e- mett. II ;i nsjc in den kelder, het
knaapje in moeders schoot, Volgens som-
migen van goth. kilthef, uoorsch hjafta, selioot, maar inderdaad als aar- digheid bedoeld en van\'t kindje gezegd, dat het nog in den kelder zit. waar men
\'t dus niet /iet. <>p zijn voorspoedige geboorte werd gedronken met bekers, die allengs dien naam kregen. Dit wa- ren veelal zilveren of poreeleinen boka- len, zoodanig ingericht, dat bij het vol-
scheuken een zilveren poppetje uit een halven hol, in \'t midden van de bokaal, naar hoven steeg. Deze drinkschaal, nog in porceleitt\' en züverkasten aanwezig, werd voorheen il~e eeuw) gebruikt, om op een maaltijd den gasten te verkoiidi- gen, dut de gastvrouw In blijde ver- wachting was. IIaiiftJeiiil}nijck, een der bouten
mekanleke beelden uit het Oud* Dool\' |
hof te Amsterdam, de nar. de komiek
van het gansehe houten gezelselmp, die door potsierlijke bewegingen en snaak- sche opmerkingen (door den mond des uitleggers) den lachlnst van het jonge publiek gaande maakte. Vandaar ook de naam van een grappenmaker, en een spelletje, waarin Hans de om.....xele
knecht is, die alles verkeerd doet.
llaiiHom. ie ug.i. eigenlijk ffa»Hom-
Cab, huurrijtulg hoofdzakelijk in Lon- den, niet een paard, en den koetsier achterop, een cab (huurrijtuig of ctt~ bt\'tolet) naar den uitvinder Joseph Aloy- sius Hansom. Hu iiNop,een nachtgewaad, bestaande
uit katoenen buis en broek aan één stuk, zoouls de hansworst ook draagt. Oorspr. onbekend.
ll:i ii«h ;i Iter, iharg.i. tuh.
Ha iih worst, oorspronklijk Uaun
Worst, in de platduitsehe veitaling van
S e ba st la u IS r ant\' s Nttrrenschitf (Kostoek l.\'.l\'.l, No. 70, 83, A u s g. Zarncke S. 7.".. Sp. 2). Hij Brant zelf staat banu must; ook komt de beiia- ming in eentge geschriften van Luther voor: de grappentnakert die iu ieder land den naam voert van de lieveliiigs- spijs. Vgl, fr. Jean Potage, eng. ./«<•/• Pudding, hgd. Hans Wnrst oudtijds l\'irkiihiir/iH/, oudt. ned. pekelharing. Ilantoes, geesten, die de riffen be-
wonen. en die men volgens het bijgeloof der Maleiers erg moet ontzien, opdat zij iu den nacht het vaartuig niet naar zieh toe halen en het op de klippen doen stranden. Ze zijn, volgens de Boe- gineesehe zeelui, zeer prikkelbaar, en kunnen niet velen, dat men iu de rieh- ting der riffen bulten boord spuwt, zelfs het een of ander over boord gooit, enz. Haiityrlm. de dieeentaal, in l$o-
heuie.
II si mi ft*. iturkseln, bijzit in een
Ilanzelteker, hn nebeker, /.ie
Hensebeker. llnppljjrmn, lamj, een aardig-
held, geestigheid, bon mot. 26
|
||||||||||
|
IIARAKARI. 4(
Ha ra ka rl. eig. hara-wo-kiroe =
I opengesneden buik), do In onbruik ge- rakende gewoonte der dapanneexeu, om zich den buik o|h*ii te snijden, wanneer zij zich beleedigtl gevoelden. De belee- rtiger wa* dan gehouden om dat voor- beeld te volgen. Hiiram, i ma l.i. verboden, ongeoor-
loofd; anak ha ram, onecht kind; nok haram dzadah. Iliiriii*. eene afdeeling van het Turk-
sche leger van 1 — \\2 duizend man. ook chamtHn (du vtffdeeiige) genaamd, om- dat ze uit 3 hoofddeelen bestaat, ui. het centrum, dni rechtcr-en den linker- vleugel, de voor- en dr achterhoede. Iltiril CaHOS. lil in. i. moeilijke ife-
ratfen. Snotnaam voor de bewoner» van
(heffon. Hard ifiiiitle. i rest. i, hard broodje
met garnalen. Hard llioney. lam.i, x/terie, in te-
genatelliug van papieren geld. Hardt, i fr. wa p.), de haan, wanneer
hij met opgeheven rechterpoot is voor- gesteld. lIiirilko|ii»l(|. (trans v.i. xt!jf-
hoofdiff.
Iliirflloo|ioiifl. iwap.l, in een
vlugge, loopeude beweging. II» re-I»ell. i e n g. i. hyacint, oor-
spronkelijk Ayv-hell, naar de plaat* in Ierland, «aar /e het eerst gevonden is. Harem, mralu, liet heilige, d. i.
«•at slechts voor enkelen toegankelijk is; van daar liet gedeelte der woning, waar de vrouwen zich ophouden, over- draehtelijk de vrouwen zelve.
Harem ea Selicrlf. (arab.), h«i-
ligdom ra» den limmrijke of Verhevene,
naam der plaats te Jeruzalem, waar du
tempel der Israëlieten eenmaal stond. Haren (He drie —. Toen Keynard
de voa ecua behoefte gevoelde, om zijn hart uit te storten, vertelde hij aan de ekster, onder belofte van geheimhouding, dat „koning leeuw hem drie haren had gegeven van het vijfde heen van \\i\\i\\i vreemd beest, dat vijf beenen en op het vijfde heen drie haren had. Wie die drie |
|||||||
|
HARMATTAK.
|
|||||||
|
haren had, zou altijd jong en selioon
blijven. Ze golden alleen voor het selioone gealacht, en konden alleen gegeven wor- den aan de dame. die de gever huwde. Il;i i i);isï;i of fiari|OHjo,<u.liuhr.\\
geiraanrording, lichamelijk fijn gevoel. Hnrliiu,. ntiil.i, bonten pin, waar-
mede de kamptenten, door middel van seheerlijiieii. worden vastgezet. Harlnii (Een {f et rokken —,
irest.i, haring zonder «raat. llarlnji In z\'n mond (Met een
—, ft o on.), heel zwaar <*/> den s<mj-
flenr spelen; zie Hengelen. Harliifi zonder been, (rest.),
haring zonder graat. llnrhijiknde. ibarg.t, de Heeren-
gracht te Amsterdam. Hnrlekl|ii. hamt&orst, uit ital.
arhehimi, komisch masker in het natio- naal-italiaanselie blijspel voor du vuist (Stegreifnpiel, comédie »> l\'improviëte), iu Italië in de late Middeneeuwen bekend als commedia de//\' arte. Ten onrechte door sommigen afgeleid van den suuak- sehen tamboer Peter van Arles (uit Provenee) of Pierrot Arlequin, omdat de commedia delV arte eerst iu 1579 uit Italië naar Krank rijk zich over- plantte. Ook een Toskaanseh dorps- geestelijke Uiovanni Arletto past hier niet. Oorspronkelijk oudn. heljar kynot helle kunne ~- duivelakitidere, duivels- gebroed, dwergen. Harlekliuide, eene pantomime,
waarbij Harlekijn, Pierrot, Colombine en Pantalon de hoofdrollen vervullen. llarleveeiisch, in verkeerd* r/rh-
ting, ook op zijn ond-Harle- veciisch, onbeholpen. Ilarleveen is een oude dubhelnaani voor Aarlander- veen i Zuid-Holland t. harleveeiiseh, wordt ook wel tot harlevinksch verhaspeld. lln i\'inii t tn n, tin zeer seliei\'x>e noord-
oostenwind, die in December, Januari en Februari regelmatig terugkomt, op de Ooudkust ((Juinea, Afrika). |
|||||||
|
HABHONIA PRAE8TABILITA. 403
|
||||||||||||
|
HAKT*
|
||||||||||||
|
HnPinoiiln pi*;nLst ii hilit :i. 1 ü t.),
vooruiteantgettelde harmonie, volgens Leibuitz 17 171(>i de harmonie in het heelal, waardoor de monaden iz. a.) el- kaar in hare zelfstandige werking niet belemmeren, ïiniiir allen sa men werk en tot den doel. Hu rmoiilcii-i vt\'Iiien, treinen van
doorgaande npooriregrijtnigen i vandaar
i m ik D-t rei tien genoemd) voor den dienst tusschen Nederland en Duitscliland, uit- muntendo door geriefelijkheid en er op iugerieht om een langdurige reis zooveel mogelijk te veraangenamen: ingevoerd in Nederland in 1SH4. De afzond, rlïjke rijtnigen, met een zijgang aan eene zijde vim den trein, worden door overdekte balcontt hi den vorm ecner harmonica aan elkander verbonden /.mulat dereizi- ger zich zonder gevaar van den eenen wagen naar een anderen kan begeven; de lieele trein vormt dus als liet ware den doorloopend rijtuig, restauratie, slaap- II :i i\'iiioiiie ot muziek «Ier -.ph«-
reu, volgeus l\'ythagora* liet gelufd der planeten, die zich in de ruimte bewegen. II ;i iiti.mi. >t>lim><Ic. muziek iiistru-
niiïiit. in 1812 door Kautmanii te I tres- den uitgevonden. Het heeft de gedaante eener piano, maar evenals hij het orgel
houdt de toon aan, zoolang de vinger den toets drukt. Hiirocu Al RiiftHiIth Haroun de
Rechtvaardige, kalif van Bagdad (7«5—
HUI»), een vorst met een edelmoedig ka- rakter en zeer ontwikkeld en welspru-
kend, hesehenner der kunsten en weten- achappen.
lllirp (lees citer) (De — llllll «Ie
wllfjen li ii iijjeil. I\'s. (\'XXXVII : 2, de poëzie laten varen, zich niet langer met zingen en dichten ophouden. Naar het hijhelseh verhaal van de .loden in ballingschap UiBabvlonUi. Hueiterwerd bij vroolijke feesten, ook van gods- dienstigen aard gebruikt; dit hield op toen de doden in ballingschap waren. De wilg in Babvloniè\' is de daar in- he-emsehe treurwilg (Salix Babyloniea), Uu rpagon, gierigaard, naar den
persoon van dien naam in Molière\'s |
blijspel i\'Arare. Van gT.harpdtsó(TOO-
veni, waarvan harpagi (roof. buit). |
|||||||||||
|
lliii*p4-iiii<M-i\'4-n. de tonen afbre-
I ken. achtereenvolgens en snel al de
klanken van een accoord aanslaan, in
plaats van ze allen te gelijk te doen
hooien; van harp.
|
||||||||||||
|
Hlli\'|M>ii(liilt|oH. andere benaming
voor BlegenHteiuëche duifjes iz. a.i. Ilni\'pii. (wap.i, adelaar met vrou-
wenhoofd «langharig en gekroond) en lmrsten; ten onzent vooral bekend als
wapen der graven van * lost friesland. Zeer enkel komt ook een zijdelings ge- stelde harpij voor: \'t is dan een gier met een i natuurlijk ook vau ter zijde ge/.ieni vrouwenhoofd. Harpijen, mi vt h. i. gieren, niet
hoofd en horsten gelijk eene vrouw, zeer woest en walgelijk, /ij leefden in een atmospheer van vuilnis en stank, en bezoedelden alles, wat in hare nabij- heid kwam. Homerus noemt slechts i\'ftie harpy, Hesïodus ttree en latere schrijvers drie. 1 »e namen duiden aan, dat deze monsters eene verpersoonlijking waren van dwarlwinden en stormen; zij heetten: Ocgpeta (snel), Celemi |zwart- heid) en ASllo lstorm). II :i rpoeil, een werpsehieht niet
weerhaken, hij de walvischvangst ge- bruikt. Het is een woord van ltaski- selien oorsprong; wij hebben namelijk de walvischvangst van de liasken ge- leerd. I>e eerste harpoeniers in dienst van Nederlanders, waren Banken. Ha rpoen-kii non. kanon met ont-
plof bare granaten, uitgev.....len door den
reeder S w e n d Foyen if l*\'.\'-l>. ge-
brulkt bij de Noorsehe walvischvangst. IIsi i psi«\'liofil. cm uz.); zie Klavier,
llnrrle. ("Joodsch-Duitsch van het
oud-I>iiitseh Herrie), grootvader. Kven-
«m: rraale (Joodsch-Duitsch van het oiid-Duitseb Fr<tnle), grootmoeder.
Hint. (wap.i, 1». In-t niiddenpunt
van \'t schild; 2°. de bekende figuur, die een niensebenbart voorstelt. |
||||||||||||
|
404 iiAicTscnii.n.
|
||||||
|
II ART.
Ilni\'t. ilrniisv.i: bijv. Hartsver-
garing hou, de rijf zinnen hij elkaar hlltea.
Hint (Klootll» -. «edert den tijd
van Lord .lamcs heeft het geslacht Imuglass in haar whild ren bloedig hart gevoerd, me! ecu kroon er boven, ter herinnering aan den tocht van Lord James naai\' Spanje niet het hart van koning Itobert Hrnce. Koning Kobert gelastte zijn vriend zijn hart naar het Heilige Land te brengen en Lord dames bewaarde In-t in een zilveren kistje, dat liïj om zijn hals droeg. < \'\\> zijn weg naar het\' Heilige Land hielp hij Alplmnsus van (\'astiüë tegen Osinyn den Moor en werd verslateen. Aan Sir Siinmi Lockard van Lee werd toen op- gedragen, het hart weder naar Schotland terug te brengen. Ilnrl (Onnr "t — vol vim Is,
ilmir vloeit ile inoiiil vu 11 over, Matth. Ml : 84; (de volheid de» harten,
datgene, waarmede \'t gemoed geheel
vervuld is, moet zich lucht geven zich niededeeleiicde letterlijke vertaling naar het latijn: ex abttudantt\'a cord/s as toqu/titr (Uit den overvloed des harten spreekt de niondj ligt in de bij bc lach e uitdrukking. Hiirt (Vliiiiniieml —, iodechris-
telijke kunst liet symbool van ehristelijke
liefde: attribuut van den II. August iuiw als kenteeken van zijne vurige gods- vruelit. liet hart van Christus wordt ook dikwijls aldus voorgesteld. Hart (Wiuir ii w selmtIs.iluur
zal ook uw — zijlij Matth. VI : 21. Waar uw sehat is weggelegd, daar zult
gij nok niet uw gedachten en wensehen vertoeven; in "t dagelijksch leven is schat = voorwerp van liefde en zorg. II:ii-i (Ze zl|u éen — en ééiie
ziel. ook: één i\'ttn hart en één van zin, zij zijn door de innigste liefde aan
elkaar verbonden: zij zijn \'t volkomen eens; naar Hand. IV : 32. 11si i-i uitstorten i/üh —: l Ham.
I : IA in l*s. \\LI1 ; ...
Iltirt en nieren onderzoeken ;
I\'s. VI l: in en .Ier. X I : 2u(Vgl. I\'s. XX VI :
2, .Ier. XVII : 10, 12, Openb. II :23). |
||||||
|
IInrtebeen, i trans v. i, lïiirtcbccsit l,
Hartebeesbiiis: leig. hardbieshllisi. Hert,, huisje gedekt niet stroo of riet. lltirt|eH<lii||. volksfecstdag op den
derden Maandag van Augustus bij de
A ni sterdam uiers, die zich voorheen op
dien dag in de richting van Haarlem in
! massa voortbewogen, thans meer door
j alle hoofdstraten. Klein vuurwerk »fste-
ken, zingen, zieh verkleedeu en sterken
j drank drinken zijn de factoren van dit
feest. Krge geleerde lui zien in dat volks-
feest een overblijfsel van een (ierinaanseh
iiatuiirfeest. door ons voorgeslacht aan
, ffertha, de godin der aarde, gewijd. In
| dit geval is hartjesdag zooveel al» Her-
j tha\'ndaa. De tijd waarin Amsterdam
I gesticht werd toont het dwaze dier ver-
; onderstelling voldoende aan. Anderen
I beweren: Keil dag in \'t jaar. nl. en wel
den eersten Maandag na Maria Iieiml-
vaart mochten de llatirlcmcrs in de dui-
nen ter jacht gaan. o. a. op herten of
harten; \'maar de strengheid der jaeht-
wetten maakt die stelling ook onboud-
baar. Missehieu staat de oorsprong van
het gebruik wel met den jaailijksiheu
: vrijen jaehtdag in de Middeneeuwen in
I verband; doch met zekerheid is er niets
i van te zeggen.
lliirtJeNJiiffeil. het op Hartjesdag
1 versierd roudloopen der kleine kinderen op den dag; het zingen, sehreeuwen.
\' drinken enz. der aankomende jongens j en meisjes en volwassenen (waarbij mau- ncii en niet minder vrouwen in de meest
I snuikelooze vermommingen roudloopen) Hit H klopper, unil. i. medaille.
Ilnrtpunt. fwap.), zie Hart 1°. HiirtHcIllllI, iwap.i. schildje, ter
I grootte van 1/9 van bet schild eii in \'t
midden geplaatst, wel te onderseheuten van middeimrhitd iz. a.)ï by geslachten
veelal het wapen van een later verkre-
gen gebied: bij rijkssteden liet eigenlijke
wapen, geplaatst op de borst van den
j zwarten adelaar in \'t gouden veld. die
have betrekking tot het Kijk aanwijst,
! bv. (Ironingen. Is een schildje ter grootte
| ais voren, boven of onder het midden-
1 schild geplaatst, dan heet het hijschiltl.
|
||||||
|
105
|
|||||||||||
|
IIAISlCli (KABI\'Ett).
|
|||||||||||
|
HAinsrini.n.n:.
|
|||||||||||
|
HiirtHcliIldJc. (wap.), hariwht\'Id
van \'t middeiiHühlld. HnrtHf-cr, urans v. i, /„droe/d; bv.
Wees hartseer. maar mor\' nie liiiil nie. lliirtverHC\'IioiiiM\'iiil. WYIIieht doe-
leiid op Joül II : 13: „YerMclieurt uwe harten en niet uwe kleuren" en Pu. VII: 2—8: „Help mij..., opdat zij niet nis leeuwen mijne ziel verscheuren." HiiriiNpox. meerv. harn*pice>it\\nm-
scben, .ui; uit de ingewanden van -,-
offerde dieren den wil der goden |axen. oorspronkelijk Ktruxcischc waarzegger» van die soort. Van nud-lat hnn\'i, darm, ingewand, en npect\'o, ik onderzoek. Men zegt, dat zij. evenals de nut/ure*, lach- ten, als /.ij elkaar ontmoetten, in \'t besef, dat zij samen Int volk, door voorgc- wende godsspraken misleidden. Il;i iv ;i i (i tiKKf»rliittoil. (e n g.,
miiz.), /.eer belangrijke inuziekverceni- giug te lioston met rijke bibliotheek. lliirv<*Mt home, (eng.), letter). de
ooffHt ns) thuis. <)og*tfee*t in Kngeland, dat ongeveer dezelfde heteekenis beeft als 7 hank&giving~day iz.a.i in Amerika. Hhh uitrit motiiH lieiitiim spcin
cxpectlllitcH r«M|uf«*sn*iuil ilat.i. ba/tm deze greH*palen eene gelukzalige hoop ilees: de vervulling der lioop op gelukzaligheid) rertrachteud, rusten zij. Voormalig opschrift boven de poort van bet oude kerkhof Saiut-Sulpice hij Parijs. Huh\'iiIh. zie Hemel (De zendt —).
IIhmIi-h of luiHllIrn i ia pa linA
pilaar, IIhhJ {fiiclui (Imnji/ovho), toezicht,
opzicht, in het bijzonder Vuursieuij/heid. ""*/ gacha peratith of Haxj gocho peroties = (lods Voorzienigheid op den levensweg van elk aardscb wezen. IIJi -tnuiiei\'-i\'-. . <>|\' (\'hftsiiioiifi\'rs,
•loodsclie priestertatnilie i wier statnva- der (\'Imsmoii heette», die Israël van de Syrische overhcersehhig bevrijdde f Judas
de MaccabeePr, |u0 v.C.) en die ongeveer oen eeuw (143—40 v. C.),alsonafliauke- »*jke vorsten, over Israël regeerde. |
lhiN-.il, belasting voor den oorlog,
die do bevolking ut Atjeh opbrengt voor den pvaugaahil </.. a.i (heiligen oorlog) of tij/had. lliiHtii ln i..... i\'ii\'. isii.i, tot in
den dood, spreuk van l\'edro Calderon
de la Itarca. lliiHtiim (Ad - |inblt«\'tiiii of sub
IiUHti»."/ /."\'ƒ» "."I Hiibluistceren, lett. onder dr piek of xpies, d. i. gereeh-
telijk hij opbod verknopen; van lat. luist a = speer, omdat in het oude Kome bij geivebtelijku verknopingen, verpaeh- tillgen, enz. een piek in den grond ge- stoken werd. Zie Stibhantatio. Hut ïlm Hflioii, ihiji heeft hem
al (te pakken», d. i. bij is dronken: drinklied aan liet einde van de derde arte van Offeiibachs Pariser Leben, Hitte out. (To —.(ain.),boycotten,
(z. a. >. voor dood verklaren, van alle
verkeer met de buitenwereld afsluiten. HllttoilliMtoil. vereen igin;;, i>pge-
riebt door 1\'ontiaau van tl attent, pre-
dikaut te Sint I\'ilipsland 1075—1683,
in wier stelsel werd gehuldigd volstrekte praedestinatie en onvoorwaardelijk de- temtinisme. Hit11i-liiiiiiiijinii, besluit van den
Sultan d.d. ik IVhr. IKöfl, krachtens hetwelk hij gelijke staatsburgerlijke rechten voor al zijne onderdanen en een geheel vrijzinnig bestuur toezegde. HuttlKlierlff, regeerinff*be*lnit van
den Sultan van Turkije; itch et ifo {ar &b.) doorluchtig, verheven, roemrijk. Iliiubrrt. iwap.i, zie Maliënkolder.
IItl lid sint- <|loi-i:i. (lat.), afleg,
behatve zonder roem. Iliim-I e tante NiilntlH. FII«-
siiu|.i. Vlissim/eii! put uit de bron
des heil*! randschrift van bet kerkzegel te Vlissingen.
llmiHcr (KiiNpor. eengeheimzUi~
nig vondeling, geb. in 1812 in l>uitselt-
land, tol zijn 17e jaar hij enkel water en brood, verstoken van alle gemeen* schap met meiischen, opgevoed. In 1883 werd hij zonder eeltige bekende aanlei- ding vermoord. |
||||||||||
|
400
|
|||||||||||||
|
HAUSSE
|
|||||||||||||
|
IIAWDALAH,
|
|||||||||||||
|
llii ii-.se. (fr., inu/.i, de «/o/aan de
viool, hgd. tèUMrh; liet onderste stukje
hout iiiiu den strijkstok, waarmede men
de üpauiiiiiK van het haar door de adu-ocf kiin vermeerderen of verminderen. IlllllKMP. (li :i 11 il. I. het stijf/en uf
rijten van ihii ktirrs; vandaar s[ieeu- leereti a la hausse, xpeculeeren op het
Bt^gen van den koera. Zie Baimte. Iljuissé. [wap.), zie Verhoogd.
lIllllMHlllllllllfNlltfoil, liet sleeliten
en nieuw opbouwen van straten en «te- den, aooal* baron llauMKtnniin l\'arga vervormde ten koste van eeltige mil- Hoenen.
Illillsl «lil 1114\'IllPll -linleil HO
llllll irli ileiiien .Huilen, klopt i/ij mijn Jood „f, dan doe ik het den meen. Spreekwoord voor een strijd, waarbij men niet elkander slaat, maar elkaar\'s zondebok laat boeten. Ontleend aan een ouden geschiedschrijver over middel- eeuwsche toest uiden in Ihiitschland, waar twee koetsiers el ka luiers passa- giers met ile zweep tuchtigen, omdat deze te kleine fooi gegeven hebben.
IIil tlt. • fr. m n z. i, hoog; liaut-riessiis,
hoogt st\'/ir/Hni ; haute-taille. hooge tenor; liaute-eoiitre. contr\'alto fait). IliiiiiiMMs. (fr., mm.), zie Hobo.
Iliiut-iellof. zie Relief.
II1111 te l»i(iM(iie lic He <lèi-;iii«|e
|»HS |MHII\' Ie l\'OÏ lle lkl\'UHH«\' ( I.II
—t (fr.), de aroote bankier* doen niet»
voor niet, werken niet voor kleine wtn*t\\ zoo ook in travailler pour Ie rol de Pt\'Ufiëe, il. i. zonder loon. Hun» e F luimee. (fr. hand.),
groote liankierslitiizen, die de effecten- markt kunnen steunen of drukken. Illtute volee, de hoogste klasse
der maatseliappij: de adellijken; van gelijkl. fr. = hooge vlueht; in Xew- York. daarnaar ook in Engeland: the Hpper ten thousand. Hit v;uu t Je spelen. kriigertfevpe-
len, d. i. oorlogje «pelen, overdrachtelijk : veel leven maken, woest spelen van
kinderen. Verbasterd uit heirruartje. |
lluve pïit iiiiliiia.(opgrafzerkeu)
vaarwel, vrome ziel! Uebiedende wijs van httfiu - gezegend zijn. Ilnveloek, ieng.1, Itinift, zivarr
I mantel, aldus genoemd naar een Kngelseh | generaal van dien naam \'17!\'.")—IS.">7(. I HllVeilK ilei\' /il 1 ï af hei il ol\' (les
IipIioImIk. iu de 15e en 16e eeuw de naam der rijke kloosters, die in de gunst der vorsten stonden, en waai\'de kermis acht dagen lang met maaltijden en fees- ; ten gevierd werd. HllVPl*l|< zie Are, ij.
|
||||||||||||
|
IIil verUnnitJe, in de IHe nauw
j droeg Itadelocli in den (iijslnveht een
lioepulrok en (iijsbreebt zelf een deftige
pruik en later een zoogenaamd llurer-
j korntje of palinhouterig pruikje met
; een stijf iueengedraaid staartje. Naar
: Itaverkoru, een der Regenten van
j den Stadsschouwburg te Amsterdam, een
der voorvaderen van den heer Haver-
k orn va n li ij s w ij k te Rotterdam,
den selnijver van de Ceseliiedeiiis van
den Rotterdamschen schouwburg, he
llaverkorns hebben te Amsterdam lange
jaren regetlteiiplaatsen ingenomen.
Illivoek. in oorlogstijd een soldaten-
kreet om zonder lijfsgen\'ade tot een al- gemeen bloedbad over te gaan. Deze
werd onder de regeerhig van Kiehard 11
op straffe des doods verboden. Waar- seliijnlijk werd deze kreet oorspronke* lijk\' bij de jacht op wilde beesten ge- i In-nikt, als wolven, leeuwen enz., wan- I neer deze de schaapskooien aanvielen. Iliiwiuii*. volgens Van l.ennep,
I Vernuih. Sprttftkk. de gebiedende wijs
i van hebben; maar eigenlijk de verban*
J tering van houtvaar, hondaar, zie o. a. I A s s e 1 ij n. Kraambedt of Kandeelmaal rnii Zuurtje Jitiis.
IIiiwiiiIhJI, iarab.1. eig. koopman;
\' vandaar de naam voor Europeanen in Egypte. IIiiwiIhIhIi. (hatcdflloh), ihebr. i,
scheiding, in liet bijzonder de.Joodselte
godsdienstige handeling, waarmede eiken
Zaterdagavond het scheiden van den
. Sabbatb wordt uitgesproken.
|
|||||||||||||
|
io7
|
|||||||||||
|
HAWKKVK BTATK.
|
|||||||||||
|
UK UK.
|
|||||||||||
|
Hawkeye. State, (am,), Vatton*
oog Staat, bijnaam voor lowa, naar dan naam van ren aanvoerder der Indianen, dk* vele jaren de schrik dezer streken was. Hay-plteher, i a in. i. onnoozele bloed,
sukkel, iemand van liet land, die onbe- kend is met de listen en lagen eener stad,
llayNeeil. iani.1. zie hay-plteher.
Ila/;i/«l of A/a/cl, ilielir. i, f/c
zondenbok, dïen de hoogeprkwter zinne- beeldig, door handoplegging met de zon- den des volks belaadde en dan in de woestijn uitdreef. Lev, XVI : 10. Lctterl. de ktcaadafwerende. llaze <To —. (eng.), iemand een
poefx bakken i wordt gebruikt zoowel voor de onschuldige grappen door school- meiajes uitgehaald, als voor de dolle streken, waaraan groenen aan du aca- deinie zijn blootgesteld. Hazenliart. lui zen voet (Een
— hebben, d. i. een lafaard zij», in tegenoverstelling van iemand, die heel dapper en stout is, van wien men zegt dat hij een leeuwenhart heeft; zoo vlug zijn als een haas om alle gevaar of ver- ineend gevaar te ontloopen. MÊtmvtÈêHaiM.\'Pf onraste, kortstondige,
onrustige slaap, naar het verhaal, dat dit haas met open nogen slaapt, dus dadelijk alles merkt. linzeh hul. (wap.)i zie l/mid.
Iliizmi iler-kailtn, schatmeester**,
titel eener opzichtcres in den Harem
des Sultans. He Iiiin paiil (lear. very denr.
fop liis wlitmtle. (eng.), hij heeft zijn fluitje duur, heel duur betaald, gezegde van Benjamin Franklin uit het verhaal van den jongen, die al zijn
zakgeld gaf voor een fluitje, hoewel hij er veel meer voor had kunnen krijgen 5 toegepast op mensHien, die aan hun eerzucht of geldzucht groote offers bren- gen en er ongelukkig hij worden. He jests at seiiPN. ttint never
telt a uni\'iiil. hij spot mei Uttee- kens, die naait een wonde gevoeld heef t: de rijke weet niet, line \'t den arme te
moede is; Sim k espea re, Romeo en Ju f ia, II, 1\'. |
He tliink* ton maeli; Mueli
men 11 re 1I11 ngerous, icng.i, hij denkt te rei-i: die memehen zijn ae-
raurlijh. Sliakespe 11 re. Julia* Cesar I. •!. Cesar tot Antmiiua over (\'assins sprekend. He wat* n 1111111. talie hhn lor
nll In nll. I nIiiiII not look 11 pon IiIh llke aj|iiln. reng.i, hij wan een man, al neemt ge alle mannen samen ook, wien* evenbeeld ik nimmer weer zal zien, woorden van Hamlet (Hamlet • 1. 2) tot II..ratio, waar hij over zijn
He wiin not of 1111 nj|e. lint
lor all ttine. leng. 1. hij a-as niet van een rena; maar roor u/te tijden; regel uit een gedicht \\an Ben .lousini hij de eerste folio-uitgaat\' van Nhake- speare\'s werken (1623), uiting der over- tuiging, dat Sh. werken een blijvende waarde zouden behouden. Heail. (sport.), hoofd.
Heariil ui) of liovetliujf, < frieseb 1,
hoofdling, edeling, adellijke onder de oude Friezen. Ilear of Hear lilin, (eng.),hoort,
Of haart hem, het geroep in het parle- meut tot opwekking hij eeiie belangrijke rede, als teeken van bijzondere goed- keuring. Heat. (\'sport.), afdeeliug.
llenntoiitliiioriimenoA. igr.i,
Ztlfpijniger, titel van een blijspel van den Uriekschen dichter Men ander, waarvan de Kom. dichter Teren t i 11 s eene vertolkte navolging gaf. Heavy oiIiIh (To \\\\\\\\\\w ajfaliiHt
• —, (eng.), vechten tegen zware onge-
j I ijkheid; daartegenover staat ta plag
without ang odds — gelijk an spelen.
Hebe. imyth.i. godin der jeugd, en
schenkster der heinelsche goden, later
! de gemalin van llerakles en toen door
j iianvincdcs (als schenken opgevolgd. Zij
luid de macht om ouden weder jongen
schoon te doen worden. (J r. hèbi= jeugd
\' (juventaa).
|
||||||||||
|
lus
|
||||||||||
|
HEBEKTI8TKK.
|
||||||||||
|
NKKI.TKMAAI..
|
||||||||||
|
Ileelisrliri\'. lu.hcbr.i, verklaring,
dat iets ritueel geoorloofd fktUteher of koMvher) is.
Heckboot, /.ie Hektrieter.
Heetor, iinvth.i. oudste zoon van
Pr ia lil lis, de edelste en grootmoedigste van alle opperhoofden in de „Ilias" van Homerus. Na een hevigeii strijd werd hij door Ach il les gedood, die het Hjk aan zijn wagen houd eu het zoo in triomf 0111 do wallen van Troje sleepte. iii «-t.ie { ik — van Dnltsoli~
luiitl. .loaehiin II. keurvorst van
Krandenburg 11514—15711. Ileeillm. trouwe, liefhehheiide eu
zwaarbeproefde echtgenoot en moeder, naar de echtgenoot van l\'riamus. koning der Trojanen, die in den Trojaarachen oorlog hijna al hare kinderen verloor,
en voor han.....gen den ouden Pria-
mus, hare dochter Polyxena en haar
kleinzoon Astyanax zag vermoorden. Zij werd hijna waanzinnig van smart, toen zij het in de zee geworpen lijk baars zoons Polydoru* ontdekte; zij werd toen in een liond veranderd eu spnmg in zee: de plaats heette nu rynox-Mèiua (hondsgraf). II * <li 11 rooit, niorjicii tlooil.
Vgl. Jezus Sirach X. 11: die heden
koning /*, moei morgen nierren. II ril 011 is ui lis. .</<i\'i\'tslr.f, welke
geen honger doel kent. dan de geiiiethi- gen van liet tegenwoordige; van gr. hèdmiè = zhigenot; de stichter dezer wijsgeerige school was Aristippus, een leerling van Soerates 1 y Stttl v. <\'. i. ll<<lsjia of HliiUjrii. (dikwijls,
doeh verkeerdelijk Hegtra), tarab.), hei mei-heengaan, het verlaten van de plaats zijner inwoning: in het hij/.oiider: de vlucht van Mohammed uit .Mekka naar Medina, het bcgill-puiit der Mo- haininedaansclie tijdrekening (15 Juli Hrele ol halve hieïslah met
oiiihIuji (E<>u —, (rest.), een heele of halve biefstuk niet peper en zout. Hee1Hj|, itraus.i. treiiicht.
Heelt email I. it ra nar.), i/eheef
|
||||||||||
|
II Hm rl isi 4-11. iiffntrrruhit/onaimi,
naar Jacqes Kcné Hébert (1755— 171)4), redacteur van ,La IV-re l>uche»- ne", met <li> Jnknhijuen samen/,werend tü^tüi de Uirondlsten; hij stoeht den gods* dienttt der Kede in te voeren en besehul- digde Hunton en Kobespierre van beper- king der vrijbeid, waarop liij geguillot- tiueerd werd. Heitje knoo! (Ecu —. ibarg. i.
Hehi>ee>. ook wel EbrePr. \'Aon werd
Abraham het eerst genoemd, een van de overzijde ifjbev — ovcrzijdci, want van de andere zijde van dun Ëuphraat kwam hij naar Kanaiin. Zijne nakoine- lingru hieven dien naam dragen. Ande- Eber, Abraham\'* voorvader lUeii. -\\ I :
14—111,. Hecate, iinvtli.i, dochter van Zou*
en Hora ot\' Demcter nf l\'horaea. Zij is vooral «ie godin der spoken, die /.ij des nachts uit de onderwereld doet opstijgen 0111 de mensehen Ie kwellen en alig*tig te maken: zij zelve zwerft \'s nachts, door de schimmen der afgestorvenen en door zwarte honden begeleid, over de graven en hesehennt de heksen hij hare bezweringen en hij het bereiden van hare toovermiddelen. Later werd zij wel verward of vereenzelvigd niet Helene, Ar tem is en Perscphone, en voorgesteld met drie hoofden. — een van een paard, een van een hond en een van een leeuw. Haar offers bestonden uithouden.).....ig
en zwarte lammeren, /ij wordt ook wel
Tn\'n\'a genaamd, omdat de offers haar op kruiswegen (driesprongen i werden gebracht. HeoatOHlhe, hij de oude (J rieken
een offerande van honderd stieren; zij had plaats hij groote feesten, en moet beschouwd worden als een uitdeeling van vleeseh aan het volk: gr. hekatott 111011- derdj. Il<» al nm-liell-eu , (gr.), honderd\'
handige reuzen; (lat.) Ceniiinanen. Heelmi of Helolinl. rhebr.i. de
gewijde kast, meestal met een voorhang* sel bedekt, waarin in de Synagoge de wetsrollen worden hewaard. |
||||||||||
|
409
|
|||||||||||
|
HEEM8KE11KJE.
|
HEIDENEN EKZ.
|
||||||||||
|
Heeiiii-nail, iemand, «tic benoemd
is tot beraadslaging over den waterstaat van .tii deel van Holland. Ken heem i- eeu uitgebreid afgebakend eigen stuk grond; iverg- duitseh heitii, eng. home, friesoh hiem, nederl. uttheemsch, enz..). Heem**kerkje.kleiu gesloten kruikje j
jenever, V4 liter; vorm, waarin ten ge- I volge van uene wetsverklaring vanden Minister Heemskerk, winkels zonder \' „vergunning" toch sterken drank in kleine hoeveelheid mochten verkoopen, afwijkend van «Ie bepaling der drankwet. i —. homleiiuiuilkorf naar Int model
door den .Mini-ter Heemskerk voorge- Heemektnileren, zie tfaimonn-
lintteren. HeeniKtee*elie linicih-is. jonge
mannen, die zich om .Ier liefde wïlaan | ziekenverph ging «ijden. /ij hebben hunne opleiding ontvangen ie Heem- stede bij Haarlem, in eene opleidings- school vanwege liet „Comité voor de verpleging van zieken door l*rotcstaut- sebe Broeders te Amsterdam". IIrei** 11 dei* s<-!i< )»|mii<|. om-
Bchrijving der mamieljjke sekse in tcgen- j Btellhig in. t de vrouwelijke kunne, als 1.....ger staande, de meerderheid hebbend. Zie (Jen. III : Ui en I IVtr. III : I en ti. 1
lleereuboekje. jaarboekje hevar-
teiule de namen en woonplaatsen van al .ir bestuunlereu en beambten eeiier I stad. Heei\'eiidleiiNten. werken ofdicn-
sten om niet en gedwongen,dooronder- 1 zaten verricht ten behoeve van linn heer. Ze komen voor in Sederland»ch- I ludie. en worden daar onderscheiden in \\ de zoodanige, die aan bet (iouvernement, en dezulke, diu aan de inlandsche hoofden en ambtunareii bewezen worden. IIeer>eiiIon;eiiieiit. 1 ba rg.>, huis
malige Oude-Zijd» en het Nieuwe-Zijds
Heerenlogemcnt te Amsterdam, waar voorname personen bun intrek plachten te nemen.
|
|||||||||||
|
Heem * \'ju-u. de groote wegen, die
belangrijke plaatsen verbinden, aange- legd ten behoeve van bet krijgsvolk of heer (hen). Heete hllliNeiii. ap|>el> enaardap-
peleu dooreen gestoofd, welke spijs lang
warm blijft. Heete ziekte. </*• /test; zie ook
f Ja re God*. Ilej|j|eiii«ieiler. in de < immelauden
en in Gelderland nachtmerrie, die de koorts bezorgt en in \'t bijzonder vrou- wen, vooral kraamvrouwen, lastigvalt. lleiilru. larab.), zie Jledsjra.
Hel. (hebr.), vijfde letter van liet
ulpbabet. als eijferteeken vijf. Hef (Y1111 ile — In d< • flj t\\u uu.
van het eene nitemte (ui het andere
orirxhmit; van hei! vreugdekreet, en
jij! - foei! Ilei<lellierj|eii vut. een der groot-
sta vaten; bet kan 2H700O flesschen wijn bevatten en is 11 nieter lang en 8 nieter
in doorsnede. Het ligt in den kelder van het >tot te Heidelberg en werd in 1751 o], last van hertog Karel Theodoor ver- vaardigd. Iletdell». t :i t eeli Imimiin. kort be-
grtp van de leer der Hervormde Kurk, in vragen en antwoorden, als leerboekje voor aanstaande lidmaten dei\' Kerk: a\'l-
dus genaamd, omdat liet werk onder be- seherming van keurvorst Prederik Ml van de Paltz iu löd2 te Heidelberg werd vervaardigd, waar liet oorspronkelijk handschrift zich nog in de bibliotheek bevindt. De stellers waren Caspar OIe- vianus en Zaeliarias llrsinus, hoogl. te H. Helden (He —. bijnaam van den
Italiaaiischen schilder Anthony de Soldrio (t;ts2—I4.VD. i t. Il Zingaro
(Zigeuner). Naar de onderwerpen zijner
doeken dus geheeten. Heldenen (Asm de — over|fC-
leverd. in banden gevallen van nien- schen, die onbarmhartig plagen enmia- baiidelen. vgl. Matth. XX : 1*.». Ver- sterkt: aan de Heidenen en de Turken. |
|||||||||||
|
nu
|
|||||||||||
|
IIKII.IO noo.NT.IK.
|
|||||||||||
|
HEIDEXHOED.
|
|||||||||||
|
Ilofdoitliocil. \' \\v :i |i. i. in de 14e
eeuw :iiin een jongeren /.non of broeder
eigen (bv. n° 136H, IH72». Ook heidemche hoed geheeten, iets honger uii recliter dan de gewone heraldieke muts, voor- zien van een rand, en met eene spits, die ietwat neerhangt en steeds met knopjes of knoopjes, kwanten, soms vederen, is getooid. IIWilcilH. imam, dien men ten onzent,
zoowel als in Zwitserland en in liet Scbwarzwahl, aan de Zigeuner* geeft. Zo» niet bepaald Heideiisch, is hun godsdhnstzin toch lingenneg nul: liet- geen de Oosterling uitdrukt door liet spreekw. «Er zijn T\'J\'/c godsdiensten: de halve is die der Zigeuners", Zij schikken zich dikwijls naar den eerc- dienst <ier volken, waaronder /ij gera- keil; gelijk reeds blijkt lilt de sprcek-
wijs Johannen in eodrin iz. a.i. llollloilN ( Itcilll IIIÏ1M|< 11 VH11 —,
1°. Bohémiens, (fr.i, omdat de
eerste heidenen, die (1427j In Frankrijk kwamen, Bohemers waren; de fr. spot- naani voor heidenen is cagottjr, d. i. afgez.....lerden — ongezellige meiiseheu. 2°. CIjfiinoH. (port.), van Zingani
(Zie Tfhingani).
3*. Kjiyptemireii in de plakkaten
van Karel v. 4 ". <; ypstes, i e n g. i, verbastering
van Ei/nptitniH, (üplM-in-t ril. ivl.l. id.
5*. Gltaaos, <*p,), \\an Zingani i%\\»
Tchinganh. 8*. IMitintoh-iicpek. < h o n g. >.
(Fltarao\'x volk) daar men meende, dat zij uit Egypte kwamen. 7°. Hliitc. noemen zij zicbzelven,
omdat zij beweren uit Bind (Illd. Ilin- doeatan) te komen, (zie Tchinganï),
8*. Tiirtiii\'oil. id n. v.\\\\.\\. naar de
meeiiing, dat zij uit Tartarije kwamen. \'.»•. T< liiiM|:nii of Tshingant\\ (turk.), ii;i;i)- een volksstam, die nog aan den in.nul van den Indus bestaat (Tnhin-rulo --- zwarte Indiaan). ln°. \\\\ hIIim \\\\\\\\i is. it.), daar men
meende, dat zij uit Wallaehije kwamen. 11«. Xit|< •miei"., ih gil.!.
12°. ZllU\'IllIen ZIlIJfHlll. (tUlk...
naar men zegt, omdat zij in Kil" doo?
Z inga n e ii s werden aangevoerd, ora |
zich tegen Sultan Selitu te verzetten;
inaar waarschijnlijk enkel eene vcr- anderiug van Teh ingaat iz. a.i. IIHdcilMfll -.prl.l ;i Ut I f/rin/il/t/
alarm, waarxhijiilijk ontleend aan de uitdrukking in IV. 11:1. Vandaar in het algemeen heidenxeh = geweldig, erg, en vloeken a/s een heiden. II. il (Hot —, iharg.i. de kerk.
Heil Dl 1*1 lil Sm"I|« ïl.in n z. hgd.i,
heil » mei <!>„ kram der overwinning, aanhef van het Pruisisch volkslied, woorden van lleinrieh Harrles 11762—1H4I2), oorspronkelijk (27 Januari 171HJ) verjaardieht aan den Koningvan Denemarken. Te zingen op de wijze van God nare the king (z. a.ï. Sedert 27 Dec. 17118 in IHiitschland hekend. Hellllroilkcn. hij het afscheid: de
Sint Geerten minne naar (ieerte of Heel trnida, dochter van l\'e]iiju van l-un- deu; zij was abdis van Nivelles. vandaar ..ok de ttrhaal ran Nivell**, naar haar ook : de dronk van Sint Geerten minne fti Sint Joris geleide. il * ï 1 v U o p |m n. i V 1 i e 1 a n d i. ecu
verinaak op Koppermaandag, waarbij
de jongens eicll als meisjes en de meisjes zicli als jongens verkleedden, en den dag met eten en drinken, muziek en zang doorbrachten. Hetl-03 fililiiNtlck. oefening des
liehaams. niet tot vermaak of tijdver- drijf: maar vt>or de houding, het figuur enz., iu» ter beeoi\'derfng run de gezond\' hetd. Nabootsing van ligd. heiten = genezen. Ilrilii| li......iJe, benaming voor
iemand, die zich voor bijzonder braaf
wil laten doorgaan; allerlei gissingen zijn geopperd van waar die betcekenis; van den boon uit het Driekoningenhrood, die een der gasten tot koning maakte? tot een der drie Heilige Koningen? Maar heette die ergens Hoon V Van mncta sorn,
het .heilig lot", waarbij een persoon door \'t werpen van boonen <!> tot iets bijzonders werd aangewezen V Elders heet bet. dat \'t _ heiüg bontje" zon zijn, een schihlersuitdrnkking voor ben. die .bon" op hun werk hadden! Stellige oorsprong onbekend. |
||||||||||
|
UI
|
|||||||||||
|
HEILIGE EZEL.
|
|||||||||||
|
HEILIO HUISJE.
|
|||||||||||
|
Keizer van Rusland — waarbij zich latei
andere Vorsten hebben aangesloten — om elkander hulp en bijstand te ver- leenen, hunne onderdanen te regeeren mede zij godsdienst, vrede en gerechtig-
heid willen beschermen, en zich als leden eener zelfde volkenfamilie te beschouwen. Heilige der heiligen of het Al-
lerheiligste, liet tweede of achterste ver-
trek in den tabernakel en in den lateven tempel der oud-Israelieten, waarin de Hoogepriester, en niemand anders dan hij, alleen op den (irooten Verzoendag den voet mocht zetten, 0111 met een liy- sopstengel verzoening te doen. Door een gordijn, liet voorhangsel, was het van het eerste of voorste vertrek gescheiden. Vanhier dat is het heilige der heiligen, duur komt ilc hoogepr/ester slechts één- maal in V jaar, omtrent de studeer- kamer van een predikant, die door over- groote netheid, de sporen draagt van sleehts uiterst ze ld /.aam in gebruik te worden genomen; vgl. Kxod. XXVI: 33. De vorm der uitdrukking is de Hebr. superlatief, als ijdelheid der ijdelheden, \'t lied i\\<r liederen, enz. Heilige eenvoud (O!—tSancta
simplicitas! uitroep van Johannes Ifitxs (1415), toen hij op den brandstapel stond en zag, hoe een oud vrouwtje in bün- deu geloofsijver nog een stuk hout naar de vlammen bracht. Maar de uitdrukking komt reeds bij den kerkvader Kusebiua voor. Heilige ezel (De —. volgens
sommi-en de. ezel van den Heiland, die,
naar de volkslegendo zegt, na den in- tocht in Jeruzalem (.lob. XII : 12—14), vrijheid had, te gaan waar hij wilde, zonder dat iemand dit verhinderen kon. Hij doorkruiste toen liet Heilige Land, ging de zee over naar Cyprus, naar Sicilië, en eindelijk naar Verona, waar hij bleef en stierf. Volgens Menzel zou vroeger aldaar de huid des ezels vereerd zijn. Van eene „ezels ver eer ing" is nooit sprake geweest; de zoogenaamde ,ezel- feesten" waren volksfeesten omstreeks; Kerstmis of Palmzondag, waarbij in de optochten o. a. de ezel van Bileam, de ezel der II. Familie of die van Palm- zondag voorkwam. |
|||||||||||
|
Heilig liiiisM\'. In de middeleeuwen
vond men in de Hollandsche steden aan de hoeken der huizen, op de bruggen en elders kleine kastjes niet een heilig- beeldje daarin; in Duitsehland en België vindt men ze ook nu nog langs de we- gen. (leloovige christenen deden hunne devotie daarvoor of schonken eene was- kaars er aan; rik; zeer vroom was, sloeg geen dusgenaamd „heilig huisje" op zyn weg over. Deze benaming profaneerende, heeft men die ook toegepast op de kroe- gen en wijnhuizen, die men vaak in nog grooter getal dan de bidkapelletjes langs de wegen vond. Keu goede kannenkijker sloeg daarom geen „heilig huisje" over, als hij op zijne wandeling was.— Heilig huis In de beteekenis van kerk vindt men hij Vondel: Blixem ran\'t Noord- holland fiche Synode, itï.l] : Die aen \'t heyligh luiys wil p.....
Moet sijn\' hoed en vrijdom missen.
ll<"ili;i ofHcle. dubbelnaam van
Inquisitie iz. a.). Nevens deze bestaat te Rome de Congregatie van het //. Officie, door pausPaulus 111 fa° i:>:J4— 49) ingesteld, door Sixtus Via0 1585—90) uitgebreid en door Pius VII in 1814 op nieuw bekrachtigd, nadat ze door Na- poleon in L808 opgeheven was. Heilig verbond, eene vereeniging
in 1508 gevormd door paus .hilius II
niet Lodewijk XII van Frankrijk, MaxU miliaan van Duitsehland, Ferdinand III
van Spanje en vele Italiaausehe prinsen, tegen de republiek Venetië. Kr was nog een ander verbond van denzelfden naam, tijdens de regeering van Hendrik 111 (t 1589), koning van Frankrijk, onder begunstiging van Henri de (Juise Hter bescherming der U.-Katholieke Kerk, tegen de aanvallen der ! Ier vorm ings- gezindeu". De PauB hechtte er zijne goed- keuring aan. De eigenlijke kracht er van lag in Philips II, koning van Spanje. Heilige vond krijgen ol hon-
den. oacantie krtfgen of houden. <>or- spronkelijk begon elke heilige dag met het ondergaan der zon; dan hield met het vallen van den avond het arbeiden op. Heilige Alliantie, oerbond in 1815
gesloten tusseheii den Keizer van Oos-
teurijk, den Koning van Pruisen en den |
|||||||||||
|
ilKII.IUE FAMILIE (dk). 412 lllul.IXu.
|
|||||||
|
II. ili,,. Inmllle (De —, in de
knust in voorstelling van I\'liri\'xtiis nis
kimt met zijn bloedverwanten; de U.....n-
sclie Kerk verstaat er onder: ..Maria.
Jozef uil hel Kind." Heilige liiinilie. ir.-katli.l, eeue
hrncdrrsi-liap. die zich ten doel stelt de
stille deugden van hel II. huisgezin te Kazaretll na te volgen. Heilige Geest, in .Ie Middeleeuwen
hetzelfde, wat men nu „Afdueling Arm- wezen" noemt: nindat de armenhuizen, nnrsiir. ./««/lunzen, aan den Heiligen (leest, aller Uid*m«u, naren toegewijd. Heilige kleed vuii Teler (Het
—. volgens lloonisrhe overlevering het
kleed i......Ier naad vau.lezusi.lnh. XIX :
23) dat door keizerin Helelia, de moeder
van keizer Kiuistantijii den (Irnotei v.\'l:i" i.
ontdekt «.....klaar door haar in bewaring
z.ni gegeven wezen.
Heilige liimlt
.li van de (\'kristellen /\'„/,»//„«, oni-
ilat liet de plaats was. waar Christus werd geboren, leefde en stierf: 12) van du Mohammedanen Mekka,
omdat het ilc geboorteplaats, was van Mohami.....I: i.li van ,1c (\'hiiiecscke lluddhisteli
hulif.......lat het het gel......\'telanil was
van Nakva-innni. den gl.....dlegger van
het llml.jliisinc:
il, der (Irieken Eli*, naardeu tempel
van den (il.vinpiselicii Zcus en Int plecli- tige feest, dat daar om ,1e vierjaarge- 1,.....I, n werd; ir,, in Amerika ......mt iedere vreemde
staatkiimliu-üiHlsdieiistie;,\' sekte ,1e plaats
hnrer eerste eigen nederzetting het hei- lleje land. of iet», dat nagenoeg hetzelfde beteekent. Heilige llinugil van Keilt.
Eliznlietli Hart.ui. die ,1e II......iscli.
Katholieken aan»]......\',le. om den vooruit-
gang der Kerkhervorming tew.....-staaii, en voorgaf ouder directe hemelsclie iuge-
ving te handelen, /ij werd iu 1534 te Tvhuiii opgehangen. Helllae militie dergeheel-oiithou-
ding; omschrijving vanden Teetoettlers- boutl. |
llellliie Html, stad, die door de
geloovigen heselioiiwd wordt als eene, welke inzonderheid met haargodsdienstig geloof in verband staat. Zoo is Airaliabad ,1e heilige stad van de
Indische .Molm.....iclanen. Hrna\'r?» van ,1e Hindoes.
Cmeo van ,1e „mie Incas.
Jeruzalem van de .loden en Christenen.
Mekka en Medina van de Mohamme-
daneii. Afosfron en K/ett van de Kussen.
/,\'.„,„• van ,le II. Katliolieken.
Heilige vim KeooilHtiirit (De
—. pi leuter Joliau. 1 leze hooge gee»te-
| lijke wist door zijne verschijning, door /ijn zaelit.....eflij; en \\ ertl.......,• 11vv i\'kkend
uiterlijk, tot kalmte en rust te brengen,
onder rampen en iu zorgwekkende nni-
\' standigiicdeu. Met volk vereert hein
deswege als een heilige, en de vorige
(\'/.aar .keizer Alexan.lcr III I vveilsellte
1 liii zijn lijden dezen man aan zijn sterf- li.\'il te hebben. Heilige-ringen, „er zijn veel of
weinig heilige-dagen in .Ie rijst" of , pudding", naar \'t aantal rozijnen, die hij het lichtkleuren voedsel, evenzóó afsteken, als de met romle letters üe- drukte Heilige-dagen vanden I!......iselien
eereilienst afsteken hij liet tritte papier
van oiulerwetselie almanakken. Kngeland heeft zijne red-letfer-daytt (feestdagen). Heiligen vim tien ]onj|Hteu
ring. leng.), laffer da,/ na/Hts. Zie i Mormonen. Heiligen van lauden, zie Patroons.
Heiligennamen \'\'">\' planten en
rruehten, t). I.. V\'.-distel: o. I.. V.-hcd- of wiegestroo; 11. I,. V.-maiitel: O.I.V.- spieuiel; D. I.. V.-melkkruld; 11. I.. V.- selioen; St. Janskruid; st. .lorlswortel; St. Ilarbarakruid; st. Aiit.inieskruid: St. Teunisbloemen. lleill||innker. eene soort van koek-
jes. vroeger Inj/iktnoker genoemd: van
hijlik 1 huwelijk 1: ileze koek werd vooral bij een hmrelffk gepresenteerd. lleilinji. ifriesehi. kinderprent,
om,lat die vroeger meental af beeldingen van Honinsclic heiligen bevatte.
|
||||||
|
na
|
||||||||||||
|
HEILSOLDAAT,
|
||||||||||||
|
UKKSKNsTKKX.
|
||||||||||||
|
vandaar ,,een hekel aan iemand hebben",
„akelig", vgl. ik heb den duivel aan hein gezien. Met heke hangt samen heks. Ilekelvelil. I Nedersakseli : .Hekel-
velde", heenseh: Jlakkenfehit\\ plaats der booze geesten. hel; zie Heke.
Hrliscl. lieeHel.f wa p.), ir «/wit rok.
HekNeiihezem. ziekelijke uitwas
aan hoornen, waarbij geen bladen ge- vormd worden, maar enkel dunne tuk- jes, zoodat zieh een reusachtig nest of warnet schijnt te vormen, waarvan men vroeger bet ontstaan aan booze geesten toeschreef. Op den Broeken noemt men een laag. menigvuldig daar voorkomend, stekelig struikgewas ook heknenbezem, buiten alle verband met eenigen boom; dit verklaart zieh uit de legende der bekseufeesten op den Bloksberg. HekHeiilinniep, dat. 1, malteus m«-
lefieat mn = hamer der haosilaensters,
reeks van voorschriften in U8JI door de I lom ii ii ka tier inquisiteurs K ra 111 e r
en Sprenge r in Ihiitsehlaud uitge- geven, aangaande folterniiddelen 11111 aan heksen en toovenaars bekentenissen af te persen. Heksen-proecN, bijzondere vorm
vun struiïeehterlijke vervolging tegen personen, die van hekserij of tooverij beseliuldigd werden, waarbij men met zeer groote wreedheid te werk ging. Sedert de 16e eeuw komen heksen-pi\'o- cessen voor tot in het einde der vorige eeuw, vooral bestreden door iWn .lezu- ieten-pater Snee in diens Cantio rri- minalie (1681). IlekHen-Hnbhiit, naar het volks-
geloof hekeenfeestdag in den nacht op bepaalde plaatsen, bijv. den Kloksberg, waar de door den duivel beheksten, om den duivel verzameld, niet de helbewo- ners zieh vereenigden tot liederlijke t\'ws- ten en dansen, vooral in den Walpiir- gisnaebt, 1 Mei. HeksciiHtceii, een groot graniet-
bink op de markt te Oldenzaal, en af- komstig vun den Tunkenberg. In 171t> of \'12 werd deze steen door 4(1 puurden in de stad gesleept. Vroeger zou bet hij dien steen, gespookt hebben, maar na de verplaatsing hielden de spokerijen op. |
||||||||||||
|
HcllNolrinnt, laagste rang in het
Leger den Heils, zie Salvation Artny. Helm. nok wel hem. en nok, als
er een r of een A- voorkomt, rum of kom, beteekent omheinde /ifaitt*. bijv. Windesliehn, Ktfi-slifin, (JoiTiiin. Iteu- sekom, enz. enz. Heimriiil. iNnonlsd,,. „ivtli.i. //^\'m-
tkallet; de wachter «les hemel* en der natuur: hij woonde in lliiuhibiürg, blies
den (liallarhoorn, die door du geheele wereld gehoord werd, en was het zinne-
beeld tUs dags. HelinlIeliCH Gericht,\\vt\\. geheime
rechtbank, hoewel ze niet geheim, maar (jndicinm iMecrettnn.d. i. afzonderlijk was. Verder werden de zittingen niet in
\'t donker van den nacht en op geheime plaateen, maar onder den blooten hemel, o], klaarlichten dag gehouden. Helmlich beteekeiide vroeger .afgesloten van de algemeenheid". Zie ook Vehmgerieht. Hein (Vriend —, <l>- Dood; ont-
leeml aan het tijdschrift de Wandsbeeker Bote ia0 17711—7:.) van Matthias (\')au- dius. die vóór bet titelblad den I lood liet teekeneii en hem Frennd lfa/11 noemde, als spottende toespeling op een dokter van dien naam te Hamburg. Heintje-mini. ook Heintje-pik, h&
namtng van den duivel, in de volks- schriften van Vondels tijd. Pik — pik- zwart V In de . Klucht van (>ene". a* lt>t>2 en in lïredero it 1618)*S „Spuunselie Bra- bauder" beet de duivel 1/ei/ntjfinfHi. Helnzel-inlliiiiclieii,(hg<l.V/"\'\'\'\'\'</-
geenfen, van denselfden oorsprong als
mis Heintje-man of Heintje-pik iz. a.)t doch in de Doitschesprookjeswereld heb- ben zij meer bet karakter van goedige geesten in dwergen-gedaante, als onze „kaboutermannetjea". Heitje, (burg.), een kirartgnhlen.
HeltJes-prent, (ba rg. 1, 25 gulden.
Hik (I is** h. 1 h e b r.), liet gewijde,
het geheiligde buis, nl. het Ziekenhuis, Heke, igcrni., mytli.) (ook heken,
hekel, hakel of akel), de bootte geest f |
||||||||||||
|
\'
|
||||||||||||
|
tl 1
|
RtiLÈKE.
|
||||||||||
|
HKKSKWI HKX.
|
|||||||||||
|
door Bene voorstelling van Benige vree»
gelijke straf, \'t Woord hel wees bij de Joden de eeue helft van \'t doodeiirijk (dehenna) aan, waar een voortdurende, ondragelijke hitte heerschte. .Mattb. XVIII : H. Hel i- met unede voornemens
gepla velil (De —9 zie llilt i» pa- red enz. Hein of hel, in de Noordsche my-
thologie de godin der negende aarde \'of onderwereld. Zij woonde onder de wor- tcls van den heiligen eseb (,/ggdraBt\'l), en was de dochter van Loki of Loke. De vader van het heelal zond haar naar N\'iflheitn, waar zij de heerschappij voerde over negen werelden, en naar céne dezer negen wendden zendt zij allen die ten- gevolge van ziekte of hoogen ouderdom sterven. Haar verblijf is Klvid\'nir idon- kere wolken), haar gerecht lltnigr i hon- geri, haar nies Suilt (verhongering), haar dienaar (langla\'tti (traagvoet), baarbed Kör \' ziekte i en baar bedgordijnen Blin- kian\'dahal i blinkende, schitterende el- lende). Haar lichaam was half blauw en half grijs. HëlitN! que J\'eu ui vu nionrlr
de jeunes flIleH! 11\'r,), Helaas, hoe- veel Jonge meisjes heh fh zien sterren! V ie tor 11 ugo\', hen Oriëntale» (1828); KantÓines. Pbétie XXXIII, ie regel; inleiding tot eene klacht over een jong meisje „nmrte au sortir d\'un bal"; want „elle aiinait trop Ie bal, e\'e.st-ee qull\'a tuée". Heldin van den Krlmonrlog
(De —, Miss KI orenee Nigbt-
i nga Ie, die zich in 1854/55, toen nor- log, cholera en pest de Krini tcister- rlen, niet 28 ziekenverpleegsters naar het Oosten begaf en niet deze de sterfte ouder de soldaten tot op 2/3 deed ver- minderen. Ilelenn, igr. iiiyth.i. dochter van
Zcus of Tyndareos en Leda, beroemd door bare weergalooze schoonheid, gc- ïnalin van Menelaos, koning van Sparta. Hare schaking door Paris, zoon van l\'riainus. koning van Troje, gaf aan- leidhig tot den Trojaanse hen oorlog. Helene, schonne rroitn; naar de
(irieksehe prinses Hffitta (z. a.). |
|||||||||||
|
Ili-1.-.» il v ii i <mi. Mei vuren, aldus gc-
heetcn in sommige streken van I Miits. h- land. in Int Altenburgschc. Ditmarselie en liet Kgcrlaml, ter verdrijving der hekten in den Meinacht. Ileknliilt er. het jongste kind in ren
gezin, waar geen kinderen meer te wach- ten zijn, — oorspronkelijk de man. die
Ijï.Ï eeuc deftige begrafenis achter de lijk- staatsie liep om de hekken van kerkhof of de kerk te sluiten. Ili\'li \\\\ ieler. bewapend vaartuig,
drljrendi beuling, om dienst te doen op de Tamiangrivier, eng. *trmirheelf\\ltftd. Heel-boot, stoomboot gedreven met écu wiel in den achtersteven van het schip; gewoonlijk schepen met weinig diepgang, HekwIelMtoomer. zie Hekirieter.
Hel, eig. verholene, verborgene.plaat\'x,
Vgl. t\'r. <-tif<-i\'iz.a.i. Vanhier, ccudcel van liet nnderruim vóór in een schip, waaral- lerlei tuig Ügt: alsook de plaat* waar som- mige kleermakers hunne overgesehoten nieuwe lappen verbergen; insgelijks een pakhuis van gesioken goederen. — Meer bekend echter is bel = verblijfplaats der verdoemden. In bet Oude Testament is het, helt* de duistere plaats in het binnenste van of onder de aarde, waarin de schimmen der afgestorvenen neer- daalden, bebr. xjeÓl rlett. liolte,hol) = doorlenrijk. de limbus l\'atrutn et lnfan- tium fdü voorburcht der vaderen en kinderen), .bet huis der samenkomst aller levenden" i.loh XXX : \'Hit. de Hades (z.n.) der (1 rieken, de Oren* dor Homeinen. In bet Nieuwe Testament is de hel de bepaalde plaats voor de ver- oordeelden na den dood; ook zinnebeeld van den toestand der diepste ellende zonder einde: zie <h-hi-»na. De voor- stelling eener duistere plaats, leverde .spreekwijzen als „lielsch donker" of „zoo donker als du hel", .Daar gaat een man. die in de bel geweest is", plachten de riorcntijncrs te zeggen, als Dunte (f 1321) voorbijging; zoo realis>
tisch scheen hun zijne beschrijving toe van de benedenwereld. Hel (Ieiumid de — ter dege
lieet stoken, iemand bang maken |
|||||||||||
|
415
|
|||||||||||
|
HKI.KNA <HT.\\
|
|||||||||||
|
HKJ.LA3.
|
|||||||||||
|
Hclénn (St. —, voorgesteld in ko-niiiklijk gewaad en een keizerskroon
op het hoofd, omdat zij Keizerin was. de moeder van (Constanten den CSroote. Soms draagt zij in haar hand een af- beeldoel van het Heilige graf, een ge- bouw door haar in het Oosten opgericht; soms draagt zij een lang kruis, dat voI- gens vele oude schrijvers, door haar ontdekt is. ais dat. waarop Jezus werd gekruisigd; soms nok draagt zij de drie nagels, waarmede Hij aan het kruis werd gespijkerd. Helft In meer dun hei geheel
(De —, of beter <U- helft dan alles.
Dit zeide Hesiodua tot zijn broeder IVrsetis, wieii Iiij aanraadde een geschil zonder tusseheiikomst van de wet te beslechten. Hij bedoelde, dut de helft van liet vermogen zonder gerechtskosten meer zou bedragen, dan het geheole vermogen, nadat de advocaten hun deel hadden gehad. Helft In iiiii niet naiiurzc(j<l
(He —, omtrent iets dat bijzonder inee-
valt. Woord der koningin van Seheba
tot koning Salomo. ] Kon. X : 1. II. Ih. in.. 111. mvth.i. de onderire-
reld, gelegen in NiHlieim ( Nevelhehm. Helhoml. nu yt h.), Cerberw, een
hond niet drie koppen, die den ingang der
hel bewaakt, eu de bewoners van den Tartarus belet de Ëlyseescho velden te genaken. Hel laden (He —. doehterê (lei-
Zon en zusters van Phaüton, alle drie na den dood van haren broeder in pn- puliereu veranderd. Hellaea, igr.i, eig. <le vergadering,
van aUtêomat i ik verzamel, vergader). He hoogste rechtbank te Athene, saam- gesteld uit gezworenen. Ook de plaats waar de Heliasten (rechters in de He- liaea) vergaderden. Hellasten, medeleden der Heliiea,
het grootste gerechtshot\' in het oude Athene, dat over staatsmisdaden uit- spraak deed. Helicon, berg in het Z. van Iloeotia,
aan de .Muzen geheiligd, rijk aan bosch, dat door grasrijke velden wordt afge- wissehl, met vruchtbaren bodemen vele |
I bronnen. Ouder de bronnen zijn beroemd
Aganippe llippokreue (de paardeliron,
! door den hoefslag van I\'egasus te voor-
! schijn geroepen). Heliconïu.dè*=: Muze.
II. lil».»ii. mi uz.>, hij de <Jrieken
een vierkant muziekinstrument met no gen snaren; hij de liedend, militaire muziek de kontraba*-tuba at\' bas-tuba, een metalen blaasinstrument van zeer groote afmeting, dat omgehangen wordt. II. Iï.m[:i h:i hi-. dwaze zier/gei;
naar den Keizer der Romeinen (21H— 222) van dien naam. die hem in 217 had aangenomen als opperpriester van den Syrisehen god Elagabalm, die als zonnegod ook Heliogabahtê i van g r. hèltOH ~ zon» heette. Die keizer over- trof in weelde eu wellust de sleelitsteii zijner voorgangers; vanhier de meta- pboor. HellopollH, ssonnetitad, Grieksche
naam toegepast op twee steden. Itaalbek in Syrië en <\'n in Kgypte. heiden met een tempel aan de zon gewijd. HèlloH. i ui y t li. i. ile (iriekache
zonnegod, dia zich lederen nacht in een gunden boot met vleugel» naar zijn paleis te Colehis begaf. II. li..... ONtluni, hij l\'linius de
westelijkste l.\'ijnmi\'iid, thans venn<iede-
lijk de opening tusschen Zuid-Holland en Walcheren. Heil Is pnved wlth jfood ln-
teutloiiH, (eng.), de hel is met t/oeile voornemen* geplaveid, uitdrukking die volgens zijn biograaf lioswell, het eerst gebruikt zou zijn door Samtiel Johnson | I7un—1784). II e II <-:i 11 -. leng. i. opening of mond
der liet noemen de Amerikanen dezee- engte hij Vork-lsland < N.-Ainerika) vol inaalstrooiuen. liet is de eng. uitspraak van ons Hellegat ("stroom in Zeeland),
dat met hel | het tegenovergestelde van
hemel) niets te maken beeft Hellas, het stamland der Hellenen,
een der voornaamste volksstammen on- der Griekenlaud\'a oudste bewoners., ver- noeiml naar Hellen, koning van Thes- salië, zoon van Dcukalinn en I\'yrrhu (lóe eeuw v. C.) of van .lupiter en |
||||||||||
|
Ihi
|
|||||||||||||||
|
HELLEBAARD.
|
IIKI.schk MACHINE,
|
||||||||||||||
|
Dorippe. Eigenlijk was Hellas eene stad
in l\'hthloti* (Thc-salie., behooraide tot liet gebied van Achilles, die Hellen tot stichter had. l-ater i> de imam Hellas aan gansch (trickcnland, de volk-naam Hellenen aan alle (Irieken toeKekeiid. Ilellehiiiiril. een spies met een
bijltje onder de punt; /;««#•(* betuekeude oudtijds hijf, terwijl helle of helm steel, handvat beduidde. Hellend, iwap.i, in het algemeen
afwijkend van deu loodrechten stand. —, met geen der punten recht naar
boven, (sterren, spoorraadjes). —. op een der kanten rustend, (drie-
hoekig schild). II. II. iii-m. . Qr/elvche kim*t.Ook
Qrt\'ehxche richting in Üe (latere) kunst Hellenisten, oorspronkelijk .Inden.
die altijd (Iriekscli sprakeu in plaats van HebreeuwschofHyro-Clialdeeuwsch. Vandaar ook ouder de eerste Christenen tlwie niet van l\'ahstijnsch-.l.....Ucheaf-
komst was, en dus (iricksi-li sprak. La-
ter werd het een algemeene naam voor allen, dlu zich geheel aan (Irieksche taal, zeden en wetenschap overgaven. Ilellei-tpoiit. benaming hij de oude
(irieken en Romeinen van de zeetfugte tecenwoordig als straat der Dardanellen bekend, welke Europa van Azië scheidt. Lettert, pontos tón Heilenón ~ zee der (irieken. Volg. anderen z. v. a. zee van Helle, dochter van Athamasen Nephele, die op hare vlucht naar Colchis, hier ter plaatse viel van den ram met het gulden vlies en verdronk <!! V). Evenmin heeft Bosporus (z. a.i iets van doen met de mythe van Itt; maar beduidt eenvoudig .groote over- of doorvaart". I Hi\'IIiio llbrormii. ilat.i, een boe-
kenrersliuder, doch niet minachting ge-
zegd van iemand, die den Inhoud niet verwerkt of in siimim et sangttinem < rertit lin vleeseh en bloed doet over- | gaan). Naar Cicero, de jinihus bonurum et malot\'utn, lil, 2, ~t, ({Httsi hsluat\'i libris, si hor verba in tam elarn re ut end n in est, riflehtititr. Helitlkleedeil. {wa p. i, 0 >rspron-
kelijk stukken doek «>f kappen, beves- I |
tigd aan den helm en achter af hangend
als een manteltje; heraldick-gekrulde figuren, uitgaande van den helmtop, in bochten, langs helm en schild afdalend.
Helmkrooii, i wa p.i, eenvoudige
|
||||||||||||||
|
4
|
|||||||||||||||
|
fleurous, waarvan er in teekening één
geheel en twee voor de helft zichtbaar |
|||||||||||||||
|
Heliiiteekeil. < w a p. i, de op den
helm geplaatste figuur of figuren, meest- al niet het doel verschillende takken van hetzelfde geslacht, die dus hetzelfde schild voeren, te onderscheiden. Ken kroon is geen helmteekeu, ook al wordt ze boven op een helm geplaatst, maar duidt den persoonlijken rang van den j drager aan (zie echter ook Helmkroon). Heliuxe{|el, Czeg. i. een zegel, waar-
1 ïn alleen de helm met zijn helmteeken
i en -kleedeu, zonder schild, is afgebeeld;
komt bijna alleen voor in lluitschlaud,
waar over \'t algemeen het meeste werk
van de helmteekens wordt gemaakt.
Heloten, oorspronkelijk de bewo-
uers der stad Helos in Sparta, na hard- nekkigen tegenstand omstreeks 7uu v. C. onderworpen en tot lijfeigenen gemaakt. Hun nakroost vormde sedert dien tijd den slavenstand in Sparta, als eigendom run den Staaf, niet van bijzondere per- Boneil. Beoefenaars van kunsten en hand- werken. en vooral van den akkerbouw (tegen een vaste pacht in natuurlijke producten». In den oorlog deden zij als schildknapen en wapeuknechten, of ook als lichtgewapendcn, dienst. Help ymiFMelf. umi Umi will
lielp yon» (eng.), help n z<lf,en God zal ii helpen. Stelregel der zelfgenoeg- zaainhcid. <><iU uitgedrukt door het z.nw. siff-hr/fi, d. i. de neiging, welke geen hulp van anderen begeert. Het oude (leuzeilüed was: Ihlp n nu zelf, zoo helpt ii God. HcKchc iiittelilne. werktuig be-
steiud om Ki\'oote verwoestingen aan te
richten, zooals dat, waarvan de Italiaan IJ ianibelli zich in 1580 bij de bcle- gerlng van Antwerpen bediende; sedert \'24 Itee. IKOll naam van een toestel waarmee moordenaars i nihilisten i het le- ven van aanzienlijke personen bedreigen. |
|||||||||||||||
|
117 iir,Mi;i, der ukmi\'.i.i:\\
|
||||||||||||||
|
HELVETIA.
|
||||||||||||||
|
Helvetln, Zwitserland, naar de [
Helvetii, een machtigen Keltïschen volka- j stiim, die daar vroeger woonde. Hemel (De eerste —. zegt Mo-
hammed, is van zuiver zilver en hier zijn de sterren, evenals lampen aan gou* j den kettingen npgel.....gen. Elke ster |
heeft een engel abt wachter, en hl dezen i
hemel vond de profeet Adam en Eva. I
Hemel (De tweede —. zegt Mo- hammed, is van gepolijst staal en ver- ! blindende pracht; hier vond de profeet , Nonch. Hemel (De dorde —, zegt Mo-
hammed, is versierd met edelgesteenten. I die ook uchittereu mor het menscheiyk oog. Uier ia Azrael, do engel des dood», gezeteld, die eeuwig bezig is in een groot boek te schrijven de namen der pasgeboren, of uit te wisschen die dei- overleden menschen (zie bij Hemel der hemelen i. Hemel (In den dertien -- zijn.
or.-nfhfkl.-ii/ zijn. Ontleend aan I\'uu lus\' i
visioen van 2 Kor. XIl:2(vgl. vs.4, 5). | Hemel (De vierde —, zegt Mo-
hammed, is van bet mooiste zilver; hier i woont do engel der tranen, wiens hoogte ! 500 dagreizen is, en die onophoudelijk
tranen stort over de zonden der inen- schen. Hemel (De vijlde -, zegt Mo- |
hammed, is van het zuiverste goud; hier i woont de engel der wraak, dit liet be-
stiinr heeft over liet element des vuurs. i
Hier ontmoette de profeet Afiron. Hemel (De vijfde —, volgens I
IHolemeUS zijn er vijf hemelen: Ie. de I planetaire hemel; 2e. de hemel der vaste \'
sterren; 3e. «te kristallen, trillende he- I
mei of het kristallijn; 4e. liet in-immn mobile, dat beweging aan de lagere sfe- ren mededeelt; 5e. het empyreum, de |
||||||||||||||
|
Hemel (De zevende —, zegt Mo-
hammed, is van goddelijk licht gemaakt, en niet in eene meiisehelijke taal te he- selirijven. Kik bewoner is dikker dan de geheele aarde, en ieder beeft 70.000 hoofden, elk hoofd heeft 70.000 monden, elke mond 70.000 tongen en iedere tong spreekt 70.000 talen, die altijd bezig zijn, den lof van den Allerhoogste te bezin- gen. IMer ontmoette hij Abraham. Hemel (In den zevenden —
zl|n. d. i. bovenmate yelukkig zij,,;
de Kabbalisten beweerden, dat er zeven hemelen zijn. de een nog gelukkiger en scliooner dan de andere, waarvan de zevende de verblijfplaats van (lod en van de hoogste, klasse der engelen was. Hemel (Mij ï» tilt tien ievei-
den — i|evullen, in zijn hoo;/,/^. Hjmnnen i\'enrachtiiiffen teleurgesteld; spreekwoord ontleend aan de latere jood- sebe voorstelling, dat er vele hemelen waren, waarvan de Te of laatste de heerlijkste en seh......ste was. Hemel (De negende —. Het
woord hemel werd oudtijds gebruikt om den kring of de sfeer aan te duiden, waarin een hemellichaam zich bewoog; vandaar het aantal verschillende hemels. Volgens zeker stelsel was de eerste hemel die der maan, de tweede die van Venus, de derde die van Merciirins, de vierde ilie der zon, de vijfde die van Mars, de zesde die van Jupiter, de zevende die van Satunius, de achtste die der vaste sterren en de negende die van bet />,v- mum nióhllr = liet eerst beweegbare (zie <h- tiffde hemel), Hemel der hemelen. I>e lïebrcön
kenden drie hemelen: do lucht, het Ster-
rengewclf, en de woonplaats van God. „De vogelen des hemels", „de dauw des hemels" en „de wolken des hemels", wil dus zeggen der lucht. Rn als er staat (Geil. I : Ui „er zal licht zijn in het firmament *\\v^ hemels", dan wordt het sterrengewelf daarmede bedoeld. „De hemel is mijn troon" i.Ies. l,.\\Vl:l uu
Matth. V : 34), is het verblijf van God en der engelen. „Hemel der hemelen" is ,.,.,! behr. superlatief, dat beteekent ih-
hoogste hemel,
\'27
|
||||||||||||||
|
hoogste hemel of de woonplaats van
|
||||||||||||||
|
God en de engelen.
Hemel (De zesde —, Is gemaakt
van llas\'ala, een soort van karbonkel: !
hier woont de beschermengel van hemel i
en aarde, half sneeuw en half vuur, |
en hier zag Mohammed Mores. 1
|
||||||||||||||
|
HEMEL EX AARDE KNZ. 418
|
|||||||||
|
HEPHAE8TI0N.
|
|||||||||
|
Hemel en miede voor ietsbe-
wpjioii. alle krachten voor iet» in- tipaimen; naar Hebr. XII : -2f>. Deze uitdrukking is slechts in klank gelijk aan dit! in den bijbeltekst, waarin ge- doeld wordt op den geweldigen omme- keer, die er met de aardt\' en den hemel /.ou plaats hebben. Hemel, sta ons by, dit In een
mlslyck teecken, (O— 9 Vond el, (ïtjnbr. II, •> (regel ")1H), uitroep van den Poortier, als Diedrick van Haerlem hem beveelt, zijn meester Willebrord te roepen; de pooi tier vreest overlast van krijgsvolk. V on d e ! schreef o Jezu», enz. lleiin-ÜM-st oi\'iiM i"~. iniyth.), zo-
uen van l\'rantis en llaea, die iu liini hoogmoed .1 npitcr wilden onttronen, maar door hem in den Tartarus geslin- gerd werden. Hemelbvnld, (r.-kath.), poëtisch
voor eeue godgewijde maagd of klooster. zuster. HemellMMildJe. naam voor een r.-
katholiek meisje, dat tot de eerste Com- niunie wordt toegelaten. Alleen voor den dag der aanneming geldt die bena- ming, Zij is dim, geheel in \'t wit gekleed. Hemelsclie Kijk (liet —. China,
omdat de Keizer zieh zoon des hemels Heinciioia. ifr. wap.). zie Goud-
hermelijn. Hémlcycle, halfrond. Meer bijzon-
der het beroemde schilderij in dien vorm, van Paul de I a Koche in de Ecole den Beaux-ArtH te Parijs, een groep der kunst-genie-!) van alle huiden en tijden voorstellend. Hempie. 11 ra n s v.i, Ifij \'a hempie,
hij heeft alles verloren hij het spelen. Hendrik de Vojfcllliir, koning
van I>uitscliland, (\'.UU 93(1) die zonder zijn voorkennis tot koning gekozen, door de gezanten, die hem zijne benoeming moesten melden, bij de vogelvangst weid aangetroffen. Ilenu;clcii. i too ii.), woord voor
woord den souffleur napraten omdat men zijn rol niet kent; lett. alles wat men zegt uit <U- diepte ophalen. |
Ilriijltttebi\'oii, zie Hippokrene.
IIcii{|sten, (\'stud., k.in.a.), trouw
college loopen, hard, vlijtig stlldeeren. Hen och -sngen of llcuoch-le-
jieiiden, de legenden, die eeuerzijds in
: den joodschen Midraseh, andererzijds in I de christelijke letterkunde zich \' aan- \' knoopen aan de mededeeling in tien. I V : 24: „Henoeh wandelde met (ïod, 1 en hij was niet meer. want (ïod nam hem weg".
Heiipeckeil IiiiHlmiid (A —,
(eng. i. lett. i-m echtgenoot die door de
! Ih-h is fff/tikt, in. a. w. een man, wien ! de vn.uw de baas is, eenpantoffelheld; \\ de hen wordt naar den natuurlijken gang I van zaken door den haan gepikt, en niet |
||||||||
|
Ileiirt-qHiitpc, ffr.), klnvlok, kne-
I vel en sik naar de wijze, waarop die
gedragen werden ten tijde van Hendrik IV. koning van Frankrijk. Iloiirlqtifiii istrn. legitimintiache
i party "\' Frankrijk, die den ({raaf van
I Chambord i-MK*:ii onderden naam van
: Henri quint of Hendrik V als koning
erkende.
IIciin juin dek (Alle —,(zeet.),
j alle handen aan het werk. ..Alle hens
| waren in hun beste plunje aan dek."
1 Ook ..alle hens tra* op het dek"; hem
is verliollandseliing van \'t eng. handn.
Hoiiahekcr of Ilenzebekep.
! groote beker, die boordevol geschonken,
i geledigd werd door hem, die als Hd in ; een hanze, gild of verceniging werd op- genomen; van Hanze, Hansa iz. a.i. liep! hop! kreet, welken de (\'hriste-
I nen tijdens de Kruistochten tegen de Jo- \\ den lieten hooren; ontleend aan de drie ! letters H. E. I\'. d. i. Hieroaolyma Est j Perdita, d. i. Jeruzalem is verloren, die 1 op een vaandel door het land werden j gedragen, om soldaten te werven. Toen : de woede der Christenen zieh later te- gen de doden keerde, ging het volk hen onder het selireeuweii van hc/t.\' Jirj>.\' vervolgen en vermoorden. HcphiieMtloii, trouwe vriend, naar
| den vriend en veldheer van Alexander 1 den Groote (f 823 v. (\'.). |
|||||||||
|
HEPHAE8TUS. 41i* IIKII.VIT VAN WAPEKEX,
|
|||||||
|
HephncNtiiH, (gr., myth.\\ Vnlca-
nus, zoon van SSeus en Hera, god van
liet vuur.
lltJH III1I4TOI1 Of Xailiffffs tlr hl
reine dr Narairc i Margareta vau Valois,
zuster van Frans 1, koning van Frank- rijk), eene verzameling van <m<li\\ nogal 1 iikante, geschiedeilissen uit verschillende bronnen saamgelezen, l\'it gr, /*<•/</" (zeven) en hèmera (dag). Hcptnrcliic, /.. v. a. zevenvoudige
heerschappij. * hider de Angel-Haksers werd Engeland in zevendeden verdeeld, die ieder een afzonderlijken regent had- den, te weten Kent, Sussex, Wessex, Kssex, East-AngHa, Mereia en North- Humberland. l\'it gr. heptu izeven) en arehl (aanroering, heerschappij). HeptHtcilcIlOH, de /even eerste
boeken van liet Oude Testament. l\'it gr. hepta (zeven► en teucho*curn, kuipt. llorii. (gr. invth.i. Juno, oudste
doeliter van Kronos en Rliea, opgevoed door Oceauus en Tethys. zuster en ge- malin vau Zeus, met uien /.ij 300 jaar heimelijk gehuwd was, voordat hij de heerschappij over de goden verwierf en huur openlijk voor zijne gemalin deed erkennen. Hcraelhlcn. («r. i, naar hun zog-
gen afstammelingen van II ere nies, re- geerende staiulioot\'den in den l\'elopon- uesus, (\'oriutlie. I.vdiö en Macedonië, Herncllet of llcriiolItllH. iemand
die de wereld vooral van haar bedroe-
vende zijde beachouwt; naar den oud- griekscheu wijsgeer vau Kfeze vau dien naam, öuo v. (\'. Herald leu iiuii«|iimiii Iim|iiii(ni\'.
(lat.), irot tot de heraldiek behoort
wordt nooit peiexen, nl. door den rechts* geleerde, die\' sicli met misstellingen in wapenteekeningen niet bemoeit. Heraldiek. (wapA lettorl, de we-
teusebap vau den heraut (herald); de regels, bij bet samenstellen en bcsehrij- ven der wapens in aeht te nemen. Naar heraut (•/., a.) In engeren zin. |
Heraldieke llnkerzl}de, (w»p.),
de rechterzijde van hem, die \'t wapen
| beziet. Men moet zich nl. altijd voor- . stellen, dat de eigenaar van \'t wapen i bet schild voor zijn horst houdt (en er | overheen ziet, vandaar de aanziende I helm), zoodat zijn linkerzijde aan den- zelfden kant is, als de rechter vau den i beschouwer. Heraldieke rechterzijde = links
van den beschouwer. Heraldieke Ntiikkcn. i w a ]> >.
die figuren, welke gevormd worden door twee lijnen, evenwijdig niet de loodrechte. waterpasse of een der twee schuine deel-
I lijnen van \'t schild, op l/;i der breedte
van elkander: «lus de balk\', de paal eu het uit heiden *:iamgesteld kruis, bet , rechter en linker tchuinkruis; of door
: eene lijn op 1/3 der breedte evenwijdig aan boven of beiiedenraud (het schild\'
hoofd eu den nchildcoetu
llcriilflH-ctklleiic of College of
arms, met den Karl-Marsball aan hét
hoofd, is als koninklijke corporatie in ; 1483 door koning Kichard lil opgericht
teneinde officieele inlichtingen te geven | aangaande heraldiek en genealogie.
Heraut, oorspronkelijk een bode;
j later ook de man, die toezien moest, dal
i niemand aan een steekspel deelnam, die j er niet toe gerechtigd was. Hiertoe was
| kennis der wapens nuodig; zou werden
de herauten de drag«*rs der dan ook
naar hen genoemde heraldiek. Thaus
treden alleen nog hij vorstelijke buldi-
kleeding, d. i. in een tabberd met het
wapen van den vorst op horst en run. Ilerniit vau wapenen, lat.
praeco armoriim. I >e persoon, die in
1 de Middeleeuwen en later de bevoegd- heid tot het voeren van een wapenschild
moest uitwijzen; iemands adeldom aau-
• tonnen; zijne kwartieren ennstatcereu of verlfieercn: in geschillen van dien
J aard zijne meeulng uitspreken, enz.: \' later ook, iemands geslachtsboom veri- j fieeren iwaar maken). Nog: de perso- nen, die bij bet kronen van den Vorst
I de volbrachte kroning en Inhuldiging |
||||||
|
420 HEKCULEfl DEK U UZI EK ll>Ki.
|
|||||||||
|
IIEKA1 TSTl\'K.
|
|||||||||
|
den volke bekend maken. Zoo zullen
zij ook in lS\'.ts. na door een trompetter te zijn aangekondigd, te Amsterdam roepen: „Koningin Wilhelmina i> ingc- hnldigd!" In het algemeen de heraut,
hij plechtigheden. Hri\'iiiitHtulc. (wap.1, zie Gaffel.
Heeba. i \\ii(|uIh In —, ilat.t. een
adftfi in hei </>„.<; ontleend aan Ver- gili 11.-. tiitcoftca III, ;ik.
Her-hu i\'iimi viviini. ei\'ii terend
of natuurlijk kruidenboek, verzameling Hevlieenj. [barg.), leert:
Hei «ii h m, gr. Heraclètt, den (lrie-
ken het hoogste ideaal vanheldcnkracht; liij zuiverde de wereld van wange- droclitcn en allerlei outuig. in Italië\' kende Cicero 11 >e Nat. l»eor. III, lfi) zes lieren lessen, aan wie men goddelijke eer lnw.es. Volgens het meest aan- ueenilijk gevoelen was hij de zonnegod. Volgens Herodotlis in TvVus, de hoofd- stad van l\'hoeilicie, het eerst vereerd, had hij er zijn tempel, onder den naam Mettkartho* (op munten), d. i. god der stad. als zoon van IVniarnon. halven broeder van Kronns. In (ir ie ken land. werwaai ts Kaduius zijn dienst over- bracht, als uen halfgod (hei-o»)vereerd. liet hoofd van Hercules wordt voor- gexteld als bedekt met een leeuwen- huid, waarvan de kf\'tmrin onder de kin hij elkaar komen; om aan te too- in\'ii. dat wanneer wij onze otigehtkleen zijn te hovengeUonien, ze ons ten stam worden. Hercules, griektehe held. Het ora-
kel voorspelde hem de onsterfelijkheid,
als hij F.urv.-theiis, koning van Mveeue. voor den tijd van twaalf jaar\'wilde dienen; btfgevolg verhoud hij zich aan dezen koning, die hein twaalf daden van groote moeilijkheid en gevaar op- legde. I>eze waren : 1°. het dooden van den Xcnieïscheii
leeuw, •2°. het doodeu van de Hydra van
Lerna (/.. a.i, ;iö. het vangen van het Arcadittche
hert, |
|||||||||
|
4°. het dooden van den Krvnnmti-
sehen ever, .r>°. het reinigen der stallen van aen
koning Antrias, II*. Int ombrengen der vogels van het
; meer Styiuphalit*, welke nniiseheiieters 7°. het vangen van den stiei\'van het
1 eiland Creta, H°. het vnugfii dei\' paarden van den
Thraeisehen Hioméde*, \'.i° het bemachtigen van den gordel
van llippolvte iz. -a.k koningin der Ama- Im", het gevangen nemen der ossen
van liet monster (leryon, 11°. het wegvoeren van de appelen
uit den tuin der llesperiden. 12#. het opbrengen van den drie-
j koppigen hond Cerberus (z. a.) uit de \' onderwereld. Ileeriiles (De ISüIm Kclie —.
Sim*ou, de held van Richt. XIV—XVI, wiens li haainskraeht aan het fabel-
I aebtige grensde. HerenleR (De Attlsehe —. The-
Heux, die evenals llereules zijn groote kracht toonde, door roovera te verslaan en wonderbare heldendaden te volvoeren. Hei\'C\'iiIoh (He Ej|y|>tlsclie —,
, Sexoxtn\'H i l.\'nMi v. (\'.).
Hercules (Ho l\';i inecsclic —„
een beroemd knnatwerk, nagebootst door
(Hykoil, naar het origineel van l.vsippos.
j liet stelt den held voor. uitgeput door j den /.waren arbeid, leunend op zijn knots; | zijne linkerhand rust op zijn rug eu grijpt \' een van de appelen der l\'lesperiden. Ken afbeeldsel van dit vermaarde standbeeld , staat in de tuinen der Tuilerieën te Ta- rijs; maar dat van (Dykon bevindt zich in het paleis Fanie.se te lfonie. HeeeilleN Secundus, titel, dien
de Kouieinsclie keizer Cominodus (161, 180— HI2| aan zichzelf gaf. Hij zou in het aiupltitheater 100 leeuwen met ecu slag gi-ditod en luon /.waai\'dveehters ver- slagen hebben. Ili iciiics ilcr muziek (De —,
Chriatopbfl (lluck 0714—17*7).
|
|||||||||
|
UEUCULK8 OP DEN TWRESPROKÜ. 4
|
21 IIKKKDITAH 8IXK BACRIS,
|
|||||||||
|
Herenten op den 1 \\\\ « i\'-|>r<ni(|,
een be*lttitelooze, naar Hercules, die als jongeling in ilc woestijn twee wegen voor zich zag, waarvan de eene tot wei- lust, de andere tot deugd leidde, en lang weifelde, welken weg hij zou inslaan. HereuleN (lle Iiiivoii vim —.
de haven van Monaco (Sardi nisch vor-
stendom); aldus door de oude Romeinen geheeten, omdat er weleer een tempel stond, aan dezen halfgod gewijd. Lat. Portn* HerciU* Monorei. Ilereilles (liet JlilillMl Vil II —,
JivV.j/genaamd, hem gegeven door Adras-
tos. koningin Argo». liet leid de zeldzame gave van te kunnen «preken, en zijne ponten waren evenals de voeten van een uiensch, lli-i rnl< ".a flx ld, /waar en lang-
durig werk. aldus naar ilen (irieksehen lield Hercules, die twaalf daden vol- braeht, waaraan groote moeilijkheid en gevaar verhouden was. IIei*t-nlcMkiiotH. een stok van hni-
komen.
Il< reiiIeH-plIu r« n. /ie Hercnlex-
znilen.
Hercules-zullen, kolommen, zee-
eugte tusscheil Mauritanië i I-V/ en .Ma- rokko) in Afrika en Spanje hl Europa, thans de titraat run Gibraltar. Die zuilen zijn iu Afrika de Abvlaberg, thans de Apenberg, Almina hij Ceuta, in Europa Kalpe, thans (iihraltar. (ïe- zegde voorgebergten in Afrika en Kuropa vormden zuilen, tiissehen welke? uien
doorvoer. Ze werden voor de grenzen
der wereld gehouden, door Êferenle* al- daar geplaatst, l>e Apenberg is eene door Sjiaansehe en Hollaudsclie zeevaarders
aan die uiterste hoogte van den Atlas- keten gegeven benaming. I>e X. \\\\ //. waren door Karel Vals
devies aangenomen: nl. als twee kolom- men met een lint er omheen gestrengeld, waarop IM.VS nVLTKK, d. i. .verder!" Deze kolommen worden nok naast het Spaanache wapen geplaatst, en op pias- ten vindt men ze ook. Vandaar de naam pilaarpiaster en pilaardollar. I |
||||||||||
|
Hci\'culeus >t Hereuleiiuus no-
iIiin. (lat.), ./. knoop run Herenten, Heneca, ad Lueil K7, S 3H flib. 13, epist. 2): Itnnuin aniinum habe; muis tïlii uoiliis sed llei-euleaiius n-stat. <!. 1. houd goeden iimiil; ren knoop, pu wèl een Herculische, blijft u over. Volgens riinins (38, 6, 17) rulnera uodoHer- eulitt praeiigas\'e, wonden verbinden met een MereiilïsHieii knoop .die een huitcn- gewoon goed verband voor wouden wast. Herctilo. zie //. o.
HceeyiilHch woud. Herrgnfa si/,
ra, berevuitis saltlls. herevuiuui jugum. <lorsprnnkelijk het gaiisehe woudge- bergte — «;<> dagreizen lang en \'.» breed — van Midden-Duitsehlaud benoorden den Donau. van den h\'ijn tot Hongarije (de Karpathen); hij Tacitus de Taunus en het Westerwald. — (ir. .Irkynfa of Orkynia. l\'it CeltUcb partikel er, at- vu ri/11 -_r hoogte. Herder» (l»e — van Bethlc*
lieill. volgens (ie legende Misaèl, Achet, Cyriaeu* en 8tephanns\\ volgens andere opgave Joltet, Shehel,Schimel tM Foael; volgens eene andere overlevering was
er nog een vijfde Matthia*. HerrievHHtuf, de staf eens herders,
ook tig. b/MHchopuHtaf of kromstaf, om- dat hij aan \'t einde gebogen is; naar de Itijhelsehe voorstelling van den gods- dienstleeraar als de herder eener kudde, waarmee Jezus zichzelf vergelijkt. Ilere I lay mid thiiN I liore
my polnt, (eng.), hier lag ikenzoo voerde ik mijn ziraard. Hhakespeare, koning Hendrik IV. woorden van Kal- Btaff, II. 4; 1\'alstail\' heeft reizigers beroofd; zonder herkend te worden ne- men Prins Henry en 1\'oins den buit. en Fal.-tatf en de zijnen gaan op den loop. Later verzint K. een verhaal van den dapperen wederstand, dien hij bood, en gebruikt daarbij bovenstaande woorden. HereilltliH m! 110 sjicris. < I a t.i.
groot voordeel zonder veel moeiten of \'kosten. Letterl. trfeni* zonder gods- dienstpiechtighêden. (md-itom. uitdruk- king. De aan iedere gen» (geslacht) |
||||||||||
|
42-2
|
|||||||||||||||
|
IIEKES LEGITIMUB.
|
IIKKMETIEK.
|
||||||||||||||
|
llfiiiM urn) lek. (theol.), tak der
theologische wetenschap, die de regels leert, welke men volgen moet hij de verklaring der II. Kelirift. Van gr./i«-- mènfifiin = uiteenzetten, uitleggen.
II» iiiH r. (wap.i, barbeet.
Hi\'1\'ines. de Urieksclie Mercurius;
de god van den handel, van de reizigers en de dieven.
|
|||||||||||||||
|
hijzoiidtT eigene giMlsdieustpleclitigliedeii
(twcra ffentititittj waren soms zeer las- tig en kostbaar, en gingen tegelijk met de erfenis over. Zie Cttëmtio iSupplem.). Il<*i •* - l«>|ïi hiiiiw, (lat.), irettt\'fff
erfgenaam. Is \'t eeiie vrouw, dan le- tj\'itima. IIVHstoiim\'. (wap.l, hi il ham ge-
doken ikati. Herkmlst, iwupj, heet liet kruis,
wanneer zijn armen dwarsannen dragen. Iliiiiiaioii. rond, rondtti, gevonden
,,„r,l of zonk; als geschenk van Her- ,nen iei«. ondersteunerI, den Oriekschen Mercurius. <i r. henna/on. tti-.....;i ii «lit il. steden verbond in Ai-
rngonij\', in de 13e eeuw gesticht om
dr aanmatigingen van den adel tegen te gaan; letterl. braederneliap, van sp. hcnuano (broeder); inrithting als de Haane, straffen als door Int Veem ge- richt \\ latei\' werd niet den naam van II. Hermandad ook de Inumtitie aau- geduid en hare dienaren als dienaren van </• //. Hermandad, welke naam later oji de dienaren der politie overging. llci\'iiiji pit ï\'oililhm. uu y t h.). zoon
van Hermen en Apltrodite, werd. op de bede eener op hem verliefde nvmf tot een rliildiel-lieliaam niet haar verhouden, half man. half vrouw, Vandaar lieeten na- tiiiirvcrschijnselen met dubbel geslacht (vooral in het planton-ijk voorkomend, zooals hijv. Iieunepi hennapkrtHtieten. Ilretnrlljiihi\'iil*. w a p. i. vier kruis*
wijs geplaatste hernu lijnstaai\'tjes i zie
Pettnrerki. HVrmni. vierkante steencu zuilen,
oorspronkelijk greimpaten, in nud-lirle- keiiland. gekroond met een kop: vennoe- delijk van Herwet i Mercurius i. Itij de Koinehien heetten zulke standbeelden Termini izie 7\'emiinns) Het zijn de eerste beginselen der beeldhouwkunst. Zie Hennes-zuilen. Kr kwamen echter «nik Hermen voor met Aphrodite- of Vemishoofden, en dit is wellicht de oorsprong of het gevolg der sage van MerinaphrndituH (z, a.). |
|||||||||||||||
|
II< enu -s Trlameffisi iin (gr.), de
driemnaf ./muts/e Hennen (of Mercu- ritisu \'ie ideale Thoth der Kgyptenaren als god der manu, beschermer van kun- sten en wetenschappen, en zelf als schrij- ver vereerd van 42 heilige Kgyptische schriften, ouder den naam van Herme~ tische *chriften bekend, en waarvan (ieniens Alexaudrinus den inhoud op- geeft; ze omvatten de geheele Kgyp- i tischc wetenschap, de leefregels en\'de zedenleer, de mvthnlogiscliedogmatieken geschiedenis, de liturgie, de burgerlijke van "het Kgypt. priesterdom, dat." als
middelaar tusseben de puien en bet
volk. zieli als de verpersoonlijking bc-
! schouwde van Hennes Trismegistus,
; beurtelings ecne godheid en een histo-
. riscb persoon, bemiddelaar tusschen go-
i den en mensclieii, evenals hij de Urieken
Hennes was.
|
|||||||||||||||
|
l!<\'i\'iiM\'-in 11Ï-.111C. ir$sgeerig-êog-
\' matiseh stelsel van (teorg Hermes,
r.-k. hoogl. in 1H(i7 te Munster, in \'20 te Bonn, f \'81. In Pruisen vonden zijne leerstellingen grooten bijval, en in \'25 werd hij door i;raaf Kerdiutmd von Spie- gel, aartsbisschop van Keulen, tot dom- heer der Metropol itaaii-kerk aldaar be- noemd. Zijn stelsel vond hij zijn leven. ! maar vooral na zijn dood heftige hestrij.
i ding en werd in ls;t.*i hij pauselijke
; breve veroordeeld.
IloriMCNZliIloii. t\'r. Hermen of co-
j tonnen hermétiques} vierkant, naar on- | deren smul toeloopend, waarop een kop of borstbeeld stond. Zie Hennen. llriiii *i lek, goudmakerskimst. Van
gr. Hermen, der Romeinen Mercurius, 1 als god van de winst, het voordeel.
|
|||||||||||||||
|
423
|
|||||||||||||
|
HEIIOIOES.
|
|||||||||||||
|
HKltMKTIKKKX
|
|||||||||||||
|
Ilermotlekeii, dwepen*, die aan I
Hennes Trismegistus iz. :i.i en zijne !
schriften (zie Hermetische schriften) !
gi.....t gezag toekenden. Vanhier, «hit men !
sprak van hermetische ^t\'m-f>kini<1ia (die
van l\'araeclsus, zie Bombastt, herm. vrijmetselarij en henn. sluiting </.. a.i. !
IlernietlKclie liocki 11. Kgyptische
boeken, geschrevei......Ier dictaat van
Thoth (den Egvpt. Hennes i, den schrij- !
ver der goden. JambUchus berekent hun aantal op 20.000, maar Manetho laat het tot 86.fi>2n stuks stijgen. Zie Hermen . Trismegistus. Deze boeken vermelden, | «lat de wereld uit een vloeistof werd gemaakt, dat de ziel de vereeniging is van lieht en leven, dat niets kan ver- gaan, dut de ziel verhuist, en «lat lijden het gevolg is van beweging. |
huwbaren leeftijd bereikt heeft, als Le-
ontès zijn fout ontdekt en zich weder met haar verzoent. HcrniopollM, zie Thoth.
lleriiliutteeH. nakomelingen der
Moravische broeder», die in 1722 van den Graat\' van SZiuzeudorf vergunning bekwamen om zlcli op zijn riddergoed Berthelsdorf neer te zetten. Naar hunne volkplanting, die zij Hernhut = des Heereu weide noemden, Hernhutters, of nok wegens hunne herkomst de iKvan- gelische) broedergemeente gein eten. IIi\'imi on Ijoiinilcr. Hfro was eeuc
priesteres van Venus die verliefd werd
op Leander, die eiken nacht den Helle- spont overzwom oin liuar te bezoeken, 1 >]• zekeren nacht verdronk hij hij zulk een tocht, en Hêro wierp zich van droef. beid in zee en verdronk. lliLi"ii- n «>i\'%hi]i. (eilg.l, betdeiirvr-
eering, titel van een werk van Thonin s (*arlyle i\'geb. I l>ec. 1705, f :> Pebr. 1881),\' waarin de sehr., ter veredeling van «leu ïuenseh opwekt, «uu het held- haftige te bewonderen, ook daar. waar het zich in eenvoudigeti vorm vertoont. Hero — held, dat is de man. die trien- den en taanden durft hebben end urft optreden zonder meiischenvrec*. lleiMMlIiiiicn. Mutth. XXII : li> gc-
noeind. .Mark. VIII : l.*i bedoeld. vorm-
den denkelijk eene godsdienstige sekte, die een mengelmoes van .loodsche en Hetdensche begrippen van eerdlenst, door Herodes den U root e ingevoerd, er op na hielden. IIi\'imm\'ii. de koningen, vorsten en
krijgshelden, die in de gedichten van Homerus voorkomen, alsmede alle strij. «lers <!.-r oudheid, die zich door kracht, moed. verstand en ervaring onder- scheidden. Meerv. van heroë (zie hij Hercules. Ileroïiles otVh>ii\\fn- en)heldinuen-
brieven, gedichten in den vorm van brieven, waarin merkwaardige (mannen en 1 vrouwen hun lotgevallen en gevoe- lens meededen: oorgpr. van Ovidius. Van lat. heroTs .— halfgodin, heldin. |
||||||||||||
|
Ileniiel iHclie keten, reeks van
wijze mannen, op wie naarde Kgvptlschu overlevering de wijsheid van Hermes Trismcgistus (z. a.i zich had overgeplant. Door die keten leidde men van dezen Hennes alle wijsheid af. Zij zijn de vaders der II Cr 111 et isclir knust, d, i. de kunst
of wetenschap om gond te maken; zie Hermen. Hermetische plitluMophlo. een
systeem dat slechts drie chemische bc-
standdeelen erkent, te weten: zout, zwa- vel en kwikzilver, waaruit het elk na- tuurverschijnsel verklaart. Hermetische sluiting. IttchU
dichte sluiting naar Hennes iz. a.i.
oorspronkelijk Int mengsel, waarmee de Alchemisten hunne flesschen en vaten luchtdicht sloten en dat zij het zegel tan Hennes noemden. II<-1111 in«-l es. 1 w a p. i. hermelijn,
doch aan weerszijden van ieder vlokje een rood haar. II ei\'ltll tin is. (wftp.), zie (!i>iul-her-
„„uj,,.
Ilermlom\'. vrouw van Leont&a,
koning van Sicilië". Van ontrouw ver-
dacht, wordt zij ill du gevangenis gc- worpen, valt in zwijm eu wordt voor dood verklaard. Zij wordt verborgen gehouden totdat haar kind l\'er.lita «len
|
|||||||||||||
|
HEROÏSCHE U1DDELEK
|
|||||||||||
|
lil
|
|||||||||||
|
HKS8IAK.
|
|||||||||||
|
HeroTsehe ïnltluVIru. waagmid-
delen; niet gevaar verbonden of zeer
krachtig werkende artsenijen: platweg paardemiddeien ; van heroïsch = hcld- haftig. moedig. llri\'OMti\'iitiiH. een eerzuchtig dwc-
]u\'i\'. die /i.ju naam duur het in brand steken in \'AM v. (\'. van deti beroemden tempel van Diana te Kfcze zoeht te vcr- ecuwigen en daarin rdaagde; vandaar worden zijne misdadige navolgers llrr<>- strrfteH genoemd. Ilci-i\'. lilt\' Vol Ï-.I (|i>OHHt tl ir
leli rlef, «lï<- Geister, werd\' l<*li
imi\' nicht Ion. Heer, de nood t» hoog j
fj/entef/en; de f/eesten, die ik opriep, kan \\
ik niet ra» mij treren. Wanhoopskreet van iemand, die zonder voldoende ken- I nis uu macht eeiie zaak begint, maar \' de gevolgen voelt en den voortgang j niet kan .stuiten: liij (I oct li e in der \' Zanheriehrling zegt dat de mm, die de tonvurknnstrii zijns meesters in orak- i tijk brengt, maar den onwillig, n die- naar, dien bij aan \'t werk zette, niet naar zijne hand kan stellen. Ilerry. ibarg.), herberg.
lier», (toon.), verlichting boven en
achter de schermen of «.....lissen. Ilci-Mcliilil.i wa \\i.\\,trttpen,get<htchtx- \'•
trajteu. llei\'MO. heroe hiiithmIihs ifr.),
i tri p, i, zie Vahletir. Il«\'i\'t. een attribuut van St. I luhertns.
wien ii]) de jacht een hert verscheen
met een kruis tusschen de horens. In de christelijke kunst ook liet Hvmbool I van afgezonderd heilig leven; nók naar I\'s. XUI:2het beeld van verlangen naar ! (tod en nl wat heilig is. lint (Met «loi\'*tiur —. nitliaug-
tecken van herbergen. Spottend ontleend I aan de w.....\'den van IV XMI : 2ff.
Ili i-i «iisrlinlfi « wap.), de horens |
niet het been waaraan ze vastzitten. Ui-et i« -,il:i j|. zie Hartjesdag.
Ilritoi). oudtijds een titel, die aan
sommige graven verleend werd; in de j Henna.insdic lauden meer bepaald ecu 1 |
graaf, die tevens het leger (bet heir)
aanvoerde. In de Noordelijke provinciën van oim vaderland was slechts één lier- tog. die van (iolre; thans is Hertog zoo- wel ecu titel van regeerende vorsten, als van den hoogeil adel. Ili-i\'\\\\ ï->rl. (haiid.i. wisse], dien
sel zijnerzijds voor bet hein verschil l-
digde trekt op den trekker of op een der eiidossantcn van dien geprototeer- den wissel. Ilci\'z. motu Ilei\'z. uainni no
tranrlg? fhgd.), hart, m(fn hart,
iraarom zoo treurig? Aanvang vaneen
lied. in isn gedicht door Johonn i; ndoi I\' wijss i 1781—1830). II i-si o iiè. dochter van Laomcdon,
koning van ïroje, blootgesteld aan een zeemonster, maar ontzet door Hercules. Hcftped, (hebr.), trenrdienst, lijk-
rede. Il«—ih i iilrut niii. tutti, waarin
gouden appelen, door een uiterst-waak-
zamen draak bewaakt. Deze werd gedood
door Hercules, die eenlge dezer appelen bracht aan Kiirvstheus i zie Hercules). Ifrsprr/ths = wèstcrseheii. westelijken, — van hexpera — avond, het westen — dochters van den nacht, drie of\' vier in aantal, bewoonsters van dien tuin. He-lui iilimi IiiniiIiio. de \\eeste-
ttjkc iihiHtf\'ii, eilanden aan ile kust van
Afrika buiten de straat van (libraltar, eene dagreis verder dan bet Hesperhim prmnontmiHw thans Kaap Verde, de grens der zeereis van den <\'arthaagsehen
lleH|iei*iiH Vesper, zoon van As-
traeus of Cephaluscn Kos.ofvan Atlas;
werd toen hij op den berg Atlas astro- noinische waantemiugeu deed. van de aarde weggenomen en als arondxter n&n den hemel geplaatst. Hij was de vader van llesperis, Atlas" gade, en dus de grootvader der Hesperiden. HrNHliiii. iani.1. iemand, die zijne
beginselen voor geld verkoopt; oorspron- kelijk de soldaten uit Hessen, die tijdens
den Anicrikaaiischcn vrijheidsoorlog dienst deden. |
||||||||||
|
425
|
|||||||||||
|
I1KSYCIIASTEX
|
NHTWEï.K DOENDE
|
||||||||||
|
llcftyehiiMton. i g r. >. d. i. nu/teutten; \'
mystieke mounikspartij In dedrieksche Kerk der 14e eeuw, op den berg Atho». <; r. hèmtcliia — rust. Hot doel liriltf|t de middelen.
ontleend aan een passage in het boek
Mednlla thetdogiae morali* vanden.ïe- xuleten-pater Busenbauin: Cmn fin is • ent licitu* etiatn media sant licita. I>aar- naar legt I\'a sca 1 in /.iju Prpriiiciale* , aan een Jezuïet de woorden in den mond: Xohs corrigeonn Ie riee dn mogen par la pnreté de la fin. Hot doode punt, de Tweede Kamer
in 1881Ï, verdeeld in twee gelijke elkaar weerstrevende kaïn pen. Hot IioeihI In midei* ilnn derok,
men zorgt \'t eerst voor zichzelf; ont- i
leem! aan het blijspel TrinutntuiM van IMautus. Haar luidt bet Tunica pro- pior palt/o. Hot In ui boter tot don hoftin.
voorlaatste regel uit Vondel\'sLeeuwen- j
daler*, lil. de karn is geheel met boter gevuld, tin. liet is allee goed uu schoon. Hot l-i|i mij nis lood op hot
lu.it. ontleend aan Vondei\'s Maegh- den I. \'_\', waar de Aartsbisschop zegtt \\
„Die zwarigheid beeft mij, als loodt op j */ hart geleghen. Het loopt met Aiiisterdiiin.
]|elljek j|ï>y liooi*t. ton oude. Vondel, Gy*hr. IV, 1. reg. I. woorden
van Co/cwijti van Acmstel rot Klaeris van Velzen, waar de toomelooze benden der vijanden elk ongemoeid kunnun naderen. Hot moet! woord vanThorbecke
als lid van de \'Tweede Kamer bij de
verdediging van het wetsontwerp tot den aanleg van de nieuwe waterwegen van Amsterdam en Rotterdam naarzee. Het puntje vu neon p;miwopoii
Is \'t felwto nu pon dut Ik kon.
fats, Spiegel eau dm Ouden en \\\'ieu- \\
teen Tijd, Aid. Uenmm Hintpreuken. j
Hot whiteH lel» wanneer een
woll den nndor eet. V o u del, I
|
ftg*bi\\. 1 reg, -_>-jx lees: het wintert fel,
wanneer \'f een ondier \'t ander eet,ge- wootilijk gebruikt in den zin: liet moet al heel erg loopeu, eer partygeiiooten twisten. — Itij Vondel is \'t anders: Willehord verklaart aan Uvsbregt, hoe liet komt. dat liet leger optrok, en ver- haalt, hoe Diedriek en Kgnmnd ,>m-ciiig werden: liovenstaaiide woorden haalt liij vooral\' aan in den zin: het werd een benauwde tijd ivoor het leger) daar de hoofden liet oneens werden. Hot zijn do slechtste \\rnoli-
(ten niet.
W\'nu 1*1111 ii de wewpen kiuii|Oiii verkort van :
Als la-ter pijlen op u sehiet.
Dan moet s;ij naar geen reden vragen: De slechtste vruchten zijn het niet, Waaraan de wespen knagen. \\ ertiisild uit het gedicht Tritst van Burger, waarin: Wem. dich die Ustereunge sticht,
So lass dir dies zuni Troste sagen: Die schlechtsten Fl lichte sind es nieht. Woran die Wespen iiagcn. De 2e regel wordt ook geciteerd als: Wil dat geduldig dragen. Hotuei\'o, (gr.), letterlijk vriendin,
naam in oud-i Iriekeulaud voor publieke vrouwen, sommigen van hooge ontwik- kei ing en van invloed op de staatkunde. gelijk de maitresseii van vele Fraiischc
koningen.
HetiioHe, (gr.), verbondt geheim
genootschap in bet laatst der 18e eeuw gesticht door den Tbessaliër Rhingas, dat heeft bijgedragen tot de voorberei- ding van den (trieksclieu vrijheidsoorlog (1821—\'28). Hethlëu, Hlttlten of Khltl.
volk der oudheid, dat vóór de IMieiÜci-
Bche beschaving een machtig keizerrijk in Klcin-Azië stichtte. Hetwelk doende, slotzin van ver-
loekachriften; naar \'t lat. auodfaeiendo bene facies (door \'t welk te doen, gij
wel zult doem, afgekort omdat men \'t beleefder vindt, tegenover meerderen, even iets aan te duiden, dan alles ten volle te uiten. |
||||||||||
|
426
|
|||||||||||
|
ui:t i.kn.
|
1111:1: :\\i v.
|
||||||||||
|
Heulen, u.liolU lammi, bepaal*
dclijk <<|i een brug </"•////, wanneer men
met een gezelschap uit speelrijden k ! Volgens de HatariMrhe Arcadia zou de oorsprong liggen in liet ongeval, dat een | edelman met zijn meisje overkwam toen zij de brug mixten en in de vaart reden en aldaar verdronken, terwijl de voer- man „heul! livul!" (hulp!) riep. Henreka, igr.i. //.• heb het geron-
deni ui troep vau Arclihnedcs. toen hij \'111 liet bad tot di.....tdekking kwam van
ilc naai" hein genoemde wet, dat ui. een
lichaam in een vloeistof gedompeld, zooveel aan gewicht verliest, als de hoeveelheid vloeistof weegt, die liet wegstoot. II< li:is.i IhHm* U\\tt ll<nl(\', du leer-
wijze waarbij men zijne vragen zoo in- richt dat men den leerling de antwoor- den dort vinden: zie Socratt\'xche teenrif*. [ lïci\'i\'ïr. 1 Fr., WB ]M. hl 11 mr srhijl\'jf ,\' ,
Heuvel (Vim een — Mjckiiii nu t.
ibarg.i. ran reu dollen houd gebeten.
Hen v oiiii vult op ons, en ber*
Ifen. bedekt ons! Luk. XXlll :30; smartkreet der vertwijfeling, door .lezns | in dm mond gelegd aan de vrouwen. ] die hein, den Kruisdrager, weenend volg. Ilewrl. 1 li e I) r.i. if delheid; — haw*
walfm! ijdelheid der ijdelheden! uit- | roep. aan Tred. 1:2 outleend in den zin I van: louter diraatheid! Hebr. habat 1 fiabaltm. lltk\\;( i\'iiiii...... (\'gr. 1. zendaagnch
aerk, de schepping der wereld door
(ïod, gelijk die in tien. I. eu 11. ver- haald wordt. Titel van een werk daar-
over van den kerkvader St. Itasilius .Ie eCUW). Hexapla, (gr.), lett. het zesvoudige,
titel van een door den kerkvader Orï- genes (f *2."»4 11. <\\ 1 geleverde kritische bewerking van het Oude Tcstiiuicnt, in zes naast elkander geplaatste kolommen. I11 de eerste, staat Hebr. tekst niet Hebr. letters: in de tweede Hebr. tekst met (ir. lettfi\'s; in de vier overigen vier vcr- |
sch il lende bekende llrieksche vertalin-
gen. Het werk i> verloren. Kr bestaan n-»g enkele fragmenten van. IKtmt. opening of gaping — rmt-
hrekeiide stukken in geschrifte», vooral
handschriften. <>.>k gebrek of sprong in redeneering of bewijsvoering. In de spraak leer het samciistootcn van twee küukletters, de .ene aan het einde van lettergreep of woord, de andere aan het begin van een volgende sylbe of woord. Vau 1 a t. hiiu-r :: ga pen. wijd openstaan. lllatiifi ïtiiixlim* ilcflcmliiH.
(lat. 1, een hoogst betreurenswaardig
hiaat, vooral gebruikt aangaande otidè, klassieke werken, die defect zijn. waarbij dus bet hiaat (de nit- of weglating) bestaat in hut verloren gegane gedeelte.
IIlilWütllll. zoon van Minljekcewis
1 westenwind 1 en Weiionall: zijne moeder stierf toen hij nog zeer jong was, en lliawatha werd grootgebracht hij zijne grootmoeder Xoknmis, dochter van\'de Maan: hij stelt den vooruitgang van be- sehaving\'onder de Indianen van Noord- Anierika voor. IIHihert-Lcc1 lires, (eng.), Iezin-
gen gehouden voor rekening van .lob 11 Hibburt te Konden, die daarvoor een groot fonds naliet, verbonden aan de Hoogescbool te Oxford, ter verspreiding
van \'t Christendom in zijn eeiivoudigstru en bcgrijpi\'lijksti\'ii vorm; langs den weg van vergelijkende <indsdieustgeschiede- nis, wilde men allereerst aantoonen. wat het Christendom boven andere godsdieii- sten vóór heeft; langs den weg der Pliilosophie den grond doen kennen. waarop het steunt; en eindelijk langs den weg der Kerkgeschiedenis het eigen- lijk Christelijke van de later toegevoegde ideeën b-eren onderscheiden. HIIktiiIii, oud-roiu. naam voor Ier-
land. I >ok leemia, Jnrernia, door A ris- t o t e 1 e s Irfiir gchceteil. naar den Volks-
stam «Ier Ivernen, die ten tijde vau l\'toleniaeus (2e eeuw 11. C. 1 in Zuid- westelijk Ierland woonden. 1*1 i ui u s zegt. dat de Icrsche moeders hunnen kinderen met zwaarden iu plaats van met lepels het voedsel toedienden. |
||||||||||
|
427
|
|||||||||||||
|
HIHUIDI8CH WOOltl».
|
IIICKOKY
|
||||||||||||
|
IllbrhliHcli woord, lat.: rox hi-
brida, niengelwoord; «oord uit twee talen saamgesteld; van hibrida of hy- brida, wezen, ilüt van twee verschil- lende soorten afstamt, bastaard, bijv. de muilezel. lllc, vindt men in oude boeken vaak
als aanteekening bijgeschreven. Het is .\'en verkorting van hic *Meudum hic unimadrertendum = leus hier even met aandacht, Iet bier even op; een aanduiding, dat hier uu een gewichtige passage staat. Larnusse, in zijn werkje Pet/te fiore Lat f He, haalt een Franseh spreekwoord aan: Cent I» Ie h/c in den /in van Hier lm het gewichtige pitut der ktvestie. Hic et mine. ilat.i, hier en uu,
d. i. onmiddellijk, zonder uitstel; bijv. oij het stel k-u van een categorischeu eisch. llïc et ïiltlqnc. 11 :i f.i, Jn\'er en
overal. Wc ff ito/que terrarum is hut devies van de I\'niversiteit te l\'arijs. IIir haeret 111|iiti. (Ijit.i, Ictt.
hier xtaat het trater *til,&£. hier komt dr zteariffheid, l\'it Cicero, lir offic, III. 33, 117 (aed aqua haeret, utalunt) ook in Ad Quintam f rat rem, 11. K, in har ramut mihi aqua haeret J outleeud aan de oude waterwvrkeu, die natuur- lijk stil bleven staan, abt het water niet geregeld doorliep. Zie Aqua haeret. lllc* facet, (lat.), grafnteen, naar
de eerste twee woorden, waarmede elk grafschrift begint, nl. hiejacet = hier
Hgt, en/.. 11 ii\' I il»ri\' est In <|llo ttiiti <|IIHC-
rit <loi|in»tH qtilH<|iie. Invciilt et pil rit er ilonintitii iinisijii. mihi. ilat.i, D/t (nl, de Bijbel) /* het boek, waarin elk zijne *teltingen zoekt; i-h waarin eveueen» r/k zfjue tueeuiugeu terugvindt, Uezegde van s. \\V e reii- fel», HUM)—I74d professor te Bazel. Variant van teder ketter heeft zijn letter, lllc nlocr ent. liuuc tn. Ko-
miiiie. cnveto! (lat. I, <t>tf in een zwarte, tree* voor hem op mr hoede, i> burger run Home! Hor. Sat. 4. s.">. Niger s goddeloos, boosaardig. Ook hij de (i rieken melaue* goddeloozeu. |
lllc I\'cn linperll.
Ilni\' I si|iir «Iuh Nttnirfiic.
liet eerste dez\'r twee oude opschrlf-
ten der voormalige Heczcpoort te Sij- megen Hier i* de roet dr* Rijk*, duidt aan, dat Nijmegen van ouds de uiterste i grenspaal van \'t Ihlitsche Kijk is ge- . weest. Zekere vlakte buiten die poort draagt nog den naam van de Rooomche mrt. — liet tweede: Tot hiertoe utrekt zich het Staur- of Stayrreclit uit, ziet denkelijk op zekere tol of schatting, die de Frankische koningen of Duitsche keizers t<it Nijmegen toe plachten in te vorderen. Zekere schatting op de wijnen in Kuitseliland wordt nog Romen-Sta gr, en eeue bede tot voortzetting van den oorlog tegen de Turken werd Turken- Stut/r geheeten. Steiter (hgd.j =schat- ting, belasting, hoofdgeld. lilt\' ItllOllllS. lllc Kllltll. il.lt.i
hier i* Rhodax, hier moet gij springen;
spreuk onder het wapen der gelijkna-
migfl hoofdstad van dit eiland, waar- schijnlijk afkomstig van een der St. Jansridders. De spreuk wordt vermeld in de Adagia van K r a siuu s. (\'bil. 111, (\'ent. III. ii\'. -_>s. en is ontleend aan de 14e fa hel van Aesopus, waarin een snoever voorkomt, die verzekerde te llhodus een sprong of dans te hebben uitgevoerd, welken niemand had kunnen nadoen. Ken der aanwezigen zou hem bij zijn «oord gevat en jreantwnnnl heb- ben: verheeld u, dat Uhodus hiel is; doe dun nu nok eens dien sprong. Mits- ! dien gebezigd, om een snoever den mond te sinteren, in liezen zin: „Vertoon bier uw kunst, zoo men u gelooveu zal." lllc Verbum C\'nro liiclimi
I est. (lat.), Hier in het Woord Vleeneh
geworden, Joh. I : 14: opschrift hoven
het altaar in de kapel der Aankondiging
(Marin 1......(schap, Luk. I : 2rt, 31) inde
onderaardsche kerk hij het l*raneiskauer-
klooster te Nazareth. |
||||||||||||
|
Illckory. lam.), of (t/d Wrkory,
; bijnaam, dien de soldaten in 1813 aan hun generaal, later president Andrew I Jaekson gaven: naar h/ckory iCarva j alba. t\'. glabra, (\'. amarai de Ameri- I kaaiutche walnoot, hard van dop en taai I van hout; du taaiheid van dat bout |
|||||||||||||
|
428
|
|||||||||||
|
NICKSITKs.
|
KIEROPHAXTV
|
||||||||||
|
bracht men over op den generaal, die
tegen alk-s bestand was. Htcfcsltes, naam der Kwakers in
I\'hlladelphia, die zich in 1840 vaul.....ue
gcloofsgenootcu hebbeu afgezonderd.
Hidalgo, i-]i.i. titel vanden lageren
adel, en wel Hidalgo* uit kracht van
geboorte (Hidalgux de natmatezza),m\\ Hidalgo» krachtens privilegie (Hidalgo» de pri rilegit,) die liun adeldom aan ver- diensten jegens hun koning of aan bun geld danken; van port, Fldalgo d. i. Jilho d\'algo = 7.0011 van vermogen, dus: rijkehti\'s-kiml. Illor let .lic Stelle, wo Icli
sMiblltli btn, hier i* de plaats, waar ik sterfelijk ben, Schil Ie r, Don Carlos, I. li, xegt de Koniug tot de Koningin: hij is een rijk en machtig vorst, maar alles, wat bij bezit heeft vóór hem een ander gehad, zal uil hem een ander hebben, dat behoort den Vorst; doch den wentelt behoort de/e beminde gemalin en die alleen vreest hij te ver- liezen; zijn /*«»•/, dat i> de tref bare plaats. Il ie e hIikI i!ï«- starken W in-
zelll ileinee Ki\'illt, hier Zijn de
sterke trortel* tnrer Arm/»/, Schil Ier. Wilh. Telt, II. 1. vermaning van Atting- hausen aan Kudenz, dat hij in Zwit*er- land, in zijn eigen land, sterk en machtig is. maar machteloos in Oostenrijk, waar hij, om hofguust te winnen, wil heen- gaan en denkt aanzienlijker te zijn. HllM\' steil teil. otll PlltltllllltCl\'
Htinmii. hier s/„ ik, feu ontbladerde
ulam, Schiller, Wallemtein\'H Tod, III. i:ï: zegt Walleiistein. als hij. door Octavin verraden, van zijn machtigsten .steun, dien van hel leger, is beroofd. Maar hij voegt er aan toe, dat de achep- pende macht in het merg toch nog voortleeft. II ie e sjehe lt*ll! Icli kil II II uii-lit
anders, 4*ott helle mirt Amen.
Woord van I.utherden 1MM April l*»21
op den rtfksdag te Worms gesproken, als antwoord op de vraag of hij tot liet
IIlei\' stond il(> Nprcker «til,
spottenderwijs van of tot iemand gezegd, |
|||||||||||
|
die niet verder voort kan. hetzij met
redeneeren. toasten, hetzij niet aftroeven in \'t kaartspel. Het citaat is ontleend aan Tollens\' Tafereel der ovent\'in- tering op Xcra-Ziiiilifii: „Hier houdt de spreker stil; bij snikt: ihij kan niet meer." Illt:i>aii<».lil<>, priexterheerxehappd;
ook de rangorde waarin de priesters op elkaar volgen; van gr. hifros — heilig en arclit = heerschappij; verder toe- gepast op alle goed geordende besturen. HlëratUcb nchrllt, lett. priester-
lijk schrift, het meest gewone, meer uit
letters dan nit afbeeldingen bestaande schrift der Egyptische priesters. Ilii io.Um Jen of tempel*laren,(%r.),
personen, die aan den teillpeldieiist ver-
bouden waren: in het bijzonder in Syrië, l\'henieii" en Klein-Azië vrouwen, die zieh voor een geschenk aan de godheid, ter beschikking van de bezoekers stelden. HtërOfll] plioil, \'gr. i. lett. heilige
Inscriptie», het oinl-Kgyptiseh beeld- schrift, door de priesters meest in steen gegraveerd, maar ook op papyrus-rollen voorkomend, liet waren afbeeldingen
van nienseheii. dieren, huisraad, enz. l\'it hiëins en gttipheitt \\ uithollen, uitsnijden i. IH^lMHMOIIItHltlH, monnik lies hei-
tigdoitis. Zij staan in de (Irieksche Kelk onder den arehiniandriet (Z.a.), l\'it gr. hierna (heiligdom) en moaachuH fmou- nik..
HlCponymleten, i r.-k. >. o..k l!H-n,-
nymianen, Hermletett of kluizenaars genaamd. I •. de gemeenschappelijke naam van vier verschillende gee>telijke orden in Spanje en Italië, die alle den kerkleeraar iliëronvniiis als patroon en voorbeeld vereefen\'. gestieht omstreeks 1370; 2*, eene congregatie van geeste- Mjkeii. die ook Jesttafeit i z. a. I gcnoeilld
werden. lli<ion\\ mus ll\'oi\', Westfaalsehe
gouden in uut \\ au Jeröme Bonaparte
,ii* 1807—l:i koning van Westfalent a 5 Thaler of ƒ 9. Ned. HIFl\'opIlH ut, opperpriester der gods-
dienstige plechtigheden in Eleusis; van daar (wegens het geheimzinnige dier |
|||||||||||
|
421»
|
|||||||||||
|
IH1.LKI.S OEDULD,
|
|||||||||||
|
IIIOH CHURCH,
|
|||||||||||
|
plechtigheden l Iemand, die zich in zijne
betrekking zeer geheimzinnig en voor- naam voordoet. I\'it gr. hiPro* (heilig) en phainein (aan \'t licht brengen). l*lu- tarcliUM noemt den Pontifex Mamimutt der Romeinen aldus. Zie Mgstagoog. Illnli Chnrch, lett. -/- Hoogt Kerk,
de richting in de Auglicaausche «f Kpis- copale Kerk, .Ie Staatskerk in Kngelaud, die liturgische gebruiken en artUtiekeu eeredienat hoog houdt; daaruit ontstond rif benaming high chnrch man naast loiv churchtnan, nl. aanhanger der vrije Kerk, die tegen dat vormelijke is en onafhankelijk van «ie Kegeering haar eigen geestelijken aanstelt.
III si tl (oiHiiiissidiifi\'. hoage com-
missie^houder, vertegenwoordiger der Koningin van Engeland of Gouverneur der Hritsehe Kaapkolonie in Z.-Afrika.
Iliuh-Ilfc, (eng.), zie Haute rotée.
IItj|lllll ml ir. ï/oiu/fa tuier, Ucn/- schot; bewoner van de Wghlands, AA.
de Hoogvlakten in Schotland. II t<| ti w :i > inon, (eng.), roovers te
paard, die weleer vooral in den omtrek van I.niKlrii de wegen on veilig maakten; van eng, highivag, heerweg, openbare weg, en men (mv. van man) — menaohen. Hij hooit jiohIii |ioii ii N »Ioiihh,
wordt gezegd van iemand, die lang en
vast heeft geslapen, vgl. Jon. 1 : 5. III] hooft vol o \\ \'Oll «Ion «|i/(ielu:
l\'red. Vil : 29. Ill| In mot krl}(|HiuiiiiHOoro In
"t hiirromiN j|OHtorvoii. Vondel, Gysbrecht V, I; vs. 1542, waar eigenlijk
staat Hy ia nut vollen roem in \'t h«r- rena* gestorven} woorden van Uysbreght hij den dood van Arend van Aemstel.
111} l« niet vu ii i|i-.toi\'ou. hg ia
ervaren rn slim, naar Job VIII : 9.
Hij \\\\\\\\ is polst IIII vi Oll loopt (til \'t l\'Ollll
Eli wpehiijt op mijnen Nolitiot.
Van Alphen; schertsend aangehaald |
als iemand zioli voor een kleinigheid
bijzonder dankbaar betoont; lutkinder- veisie, waaraan dit ontleend is, begint nl. \'met de woorden Hoe dankbaar is mijn kleine houd voor beentje» en voor brood. Hij vi\'Ji jm|I lllllil1 Go tl ii ooli
j|ootl moiiNoli, hij bekommert zich »,„ niets of uieiuand; naar Luk. XVIII : 1—5. III] noot Vil 11 ;i l«[olio;i zoo iiltu
iiN lioiiioltookoiioii. LnngendQk, de Wiskunstenaars, lUe tooneel, naar
een uitval van l\'rinaal tegen Anselmus; l\'rinaal en Kaasbollius zitten geleerde gesprekken te houden en /.muien Anael- ïntis graag zien heen gaan; om hein te ergeren /.egt l\'rinaal: ..lij weet" enz. III] zit l»ïi Ho goden, hg is bezig
xirt geld tellen; naar Kxod. XXX11 : 4.
H1|llkiiiakoi*. zie Heiligmaker.
Illisohoit. ik.m.a.i, blozen, rood
worden. Hlldebrand (Kon —, hij velen
synoniem niet een hartstochtelijk, listig en sluw persoon, die alles weet door te drijven: naar Wldebrand, familienaam van Pau* (iregoriua Vil (1073—1085), bekend door zijn verzet tegen de aan- spraken der Huitsehe keizers op het kerkelijk gezag., en vooral verfoeid door lltlrioliriilHllnimiK. het stelsel van
verzet tegen het ingrijpen van de we- reldlijke niaeht in kerkelijke zaken, ge- lijk tlregorina VII dit opvatte; zie HH- debrand. Hildno. (ii. ïnyth.i, godin van den
oorlog. IIIII. Samlol! help, Samiel, ook
dikwijls in den vorm Samttel, hilfjCi- taat uit de Freisehiltz, muziek van K a r I Maria von We her. woorden van Fr. Kind il7i;s- 1*43) in 1821 het eerst te Berlijn opgevoerd; dat roept nl. de hooze Kasper telkens als hij de hulp
van den hoozen geest noodig heeft. Hillol s uoilnhl. onuitputtelijk ge-
duld. Naar llilhl, hijgenaaind den Ba- byhmier, den beroemden Jnodseheu ge- le\'erde, voorzitter van liet Sanhedrin |
||||||||||
|
UIMMI\'.l.lloril .lAl\'cilZKM». BXZ. 4;tl>
|
|||||||||||||||||||
|
HIPPOLVTOS,
|
|||||||||||||||||||
|
te Jeruzalem, van wieii in den Talmud
treffende berichten worden gegeven om- treiit zijn onverstoorbaar bescheiden ge- duld. Hij leefde va.....igeveer hu v. e. tot 10 na V.
Illllllliellioell iiiiicli/ciiil. Z11II1
Tode betrflbt, hemelhoog juichend,
I en toch l doodtdíroefd, voorlaatste regel tiit het lied van Clan-hen inUnethe\'s Egmont, dat den zielstoestand eener (romantisch) verliefde maagd toekent. II ïii 11 y a ii il. kleine wagen, partij
onder dr Itnddhisteii. dit\' In-t midi> nr- thodoxe lïuddhisuie tracht te handhaven. In tegenstelling nut de Mdhaydna ide groote w-agent, die d< polvtheïstiache verandering, de ontaarding van het Bud- dhimiie in een veelgodendom, verdedigt. De groote wagen wint liet, in de» tegen- stand der belde partijen onderling, van den kleinen. IlflK\' fl\'llCtlIH CMIPpilt A|)ollo.
(lat.>. laaf Apoito hieruit vruchten
fdukken of lezen, leus van eeudispuut* gezelschap .....Ier de studenten van hel
voormalig Athenaeum to Deventer, welk
gezelschap in I84ii nog bestond. III ik* illtie Iiici-hntie. i lat.), ran-
daar die. tranen. Terentius, Andria I. l. tui il\'ifit aangehaald hij (Cicero, |
|||||||||||||||||||
|
Hinken op twee ]|edncliten,
niet weten, wat te kiezen; uit I Kon.
1 XVIII : 21. II i ppodrn.....h, renbaan roorpaar-
J den en irageHH, leeft voort in ons hippa-
drome; van hippos (paard) en dronion (loop,. Illppourypll of |||ppoi|i iiI.
i in y t h. i. gevleugeld paard, gesproten I uit een griffioen en eeu merrie-veulen;
- van gr. hippo*, paard en grgphot,grif- , floeii, een symbool van liefde. Ilippokl\'llH. zoete kruidenwijn, op
1 kaneel en andere specerijen en suiker . getrokken en gefiltreerde wijn, inzon- derheid voor bruiloften bestemd; naar j den (Iriekschen geneesheer H i ppokra- ! tesi itTT v. <\\> genoemd. Ook wel Hipo- ! kras. zelfs Ypokrax i/.. n.) geschreven. llippokriitlcl, artsen, die den be-
roeniden gr. arts tüppokrates tot voor- I beeld nemen, inzonderheid de ervaring als
den grondslag van liuu weten erkennen. Illppokpiitiftcli iieluut, zie Fa-
> cie* UTppocratica. llip|»ol.e;it ïscIh mcIiooI.geneea-
i kundige nclioal, zoo genaamd na ar Ui p- pnkrates. den stichter; zie Dogmati- Hche school. lllppokrene, (gr.), Fouh Caballt\'-
mts, bron, op den Helicon, ontstaan door den hoefslag van l*egasus, het govleu- geld dicliterpaard. liet water er van bracht dengene, die er van dronk, in dichterlijke geestvervoering; van htppott = paard en krent = kunstig d. i. de door kunst ontstane bron, in tegenstelling van ftèf/r, natuurlijke bron. Illppolyte, koningin der Amazonen
en dochter van Mars. Beroemd was de gordel, dien zij van haar vader ten ge- sehenke had gekregen, en het was een der twaalf werken van Hercules (z. a.) |
|||||||||||||||||||
|
Oratio pro Ctielio, \'2.">. lil,
|
C9C
|
Horatius,
|
|||||||||||||||||
|
EpMolae I, I\'.i. 41; daar wringt de
schoen, d.it is de oorzaak van het kwaad. HilIC occlrilt. tilde ecsneiiii.
(lat.t, van hier (wat dit wapen b<treft| gaat het (geslacht) ten onder, van daar (wat dat wapen betreft) gaat het tveder op. In oude stauitafels leest men dit soms, ingeval van wapenverandering of wapen vermeerder Ing; hitte occidit onder liet te vervangen, inde renurgtt ouder het nieuw aan te nemen wapen. Naar een zinnebeeld, aan het onder- en op- gaan der zou ontleend. Ilimlreu et, Mpotbenaming der wet
van 1S7.*>. regelend liet toezicht hij het oprichten van inrichtingen, welke ge- vaar, schade aïhiuder veroorzaken kuu- neii. hijv. niiiskiis-t\'ahriekeii, bewaar-
plaatsen van dynamiet, enz. enz. |
|||||||||||||||||||
|
D37A
|
|||||||||||||||||||
|
dien gordel te bemachtigen,
IIIppolytOH. zoon van Thescus.
koning van Attica, die door wilde paar- den meegesleept, omkwam, maar door Ksculapios in bet leven werd terug- geroepen, /ie Paarden van H. |
|||||||||||||||||||
|
431
|
||||||||||||
|
HOC R11A.T IX VOTI».
|
||||||||||||
|
ItlKKA [ BJEItlF
|
||||||||||||
|
III ik 11 I s*m\'Hl. de heilige rok der
Mohammedanen. Mohammed gaf dit kleed van zwart kamelot door hemzelf ge-
dragen, in <•:>" ten geschenke aan den dichter Kiab ibn X ob a i r voor een door dezen vervaardigd loflied op (iod en den 1\'roiVet. Sedert 700 bhjft de rok in bewaring van den ffirka i njerif Sjeikhi of den Sjeik van den II. ruk; steeds den oudsten zoon uit de uakome* lingachap van den dichter. Hii-omlcIlcN ot\' MiiIIcn hli>oii-
(lellcN. bijzonder lichte reiskoffer* uit hout krullen en zeildoek vervaardigd.
Wrottdelle it\'r.i = zwaluw, een bijzon- der lieht diertje, tevens freA-vogeltje. Illroilt. iwap.i. zie ff era ut.
IIIhcc ii|iini\' fclleltcr i»crnc-
tU. (lat.), dit ahoo vaonpoediff vol.
bracht zijnde; begin van de formule, waarmede vroeger de promovendu» na bet verdedigen van zijn proefschrift bij eene publieke promotie den Rector Mag-\' niticiis. den Aeademiseheii Senaat, enz. zijn dank placht te betuigen. lli-ji:i 11 hl ThI\'1\'HCOIICIIhIh. zie
//. C.
HlNtoirc-lnitiillIc. 1 f r. 1. ooriogen-
gettchiedeni*, eene soort van geachiede- nls-behandelmg, waarbij alleen melding wordt gomaakt van oorlogen, veldslagen en vredesverdragen, maar waarbij de beschavingsgeschiedenis geheel buiten beschouwing blijft. Ilist orlii morht. 11 a 1.1. de ijesvhie-
den/\'s eeaer ziekte, bet ziekteverloop. Ook in selierts: bet verloop eener 011- gunatige, ouaangename zaak. HlatoHlto llioril ÜNUtlir, /.h (lesta
Ilomauor»,,,. Ho. (chili.), rivier, vloed. AU uit-
Kiuig ui (\'liin. plaatsnamen.
lloAiinj, oude titel der Chhieesclte
koningen, lett. oppermachtig heer. llobhc- "l Mchc|iktitiN. I.eidselie
en Frlesche, Ooudsche en (ieldersche, magere kaas; eng. meagre cfieese. > |
||||||||||||
|
Hohhcimi (lli EiiiioImcIip .
.1 ii h ii (\' li rinn e Sr. van Nnrwieh, wiens
laatste woorden waren: „o Hobbema Hobbema, hoezeer beniiti ik ii!" I loeiend op Meindert Hobbema de» Nederland- schen landschapschilder (tom*tr. 1H70). die ecu tweede Kiiysdael genoemd is. Ilohbcimi (De Hcliot«clie —.
I\'. Xasmvth, Kchotxeh land*chapschil- dor, geboren in IH31, HobbiNiiic. IIoIiIicnIiuiImiiic. po-
litisch absolutisme volgen* \'t wfysgee-
rig stelsel van den Biigelnchmaii T h o- iiiiis Hobbes i l.\'.SM—1l»7lh. densehrij-
ver van het vinnig spotsehrift The Le- viathan i z. a.>. llohliy-lini\'NO. stokpaardje, fig. ge-
liefkoosd ouderwerp van gesprek, dat iemand te pas of te onpas overal aan- roert. Hobo. (must.), nok 060, muziek*
instrument; zie II» ut huis.
Hoen. berucht hazardspel, hi liet
midden der 17e eeuw druk in l-\'raukrijk gespeeld. Hoc afle, ilaU, lett. <l»,- dit! AA.
ter zake! geef acht! opgepast! Hora- 1 tius. Satirae II. :{, 1.V2; Epistolae I.
IH. HH. e. e. Met deze woorden versloeg .Ie bevelhebber .Ier lijfwaeht Cassius (\'liaerea in 41 11. (*. keizer (\'aligula iSuetonius, Calignla 51). In het meervoud, als men tot meer dan één , persoon spreekt, hoe affite (Teren tius.
! Eunuchhh, 130; .1 uvenalU, 7. 2»).
Hoc anno (li. ii.)* ilat.i. >\'» dit
jniir; li<ir iiiciinc (11, lil.), iti tlezi maand; hoc tempore (li. t.). op dit
tydtttip oioogenblik; hoc loco(h. I.).
te dezer plaatst: Kveiizoo hlijllN lllllll
(h. 11.). ntii dit jaar; Imjiiw 111 e 11-
nIh (h. in.) of alleen IihJhn (IiiiJ.).
eau deze maand, dezer; iinïns loei
I (h. I.). van deze plaat». Allengewoue
I lat. uitdrukkingen, waarvan hier en daar
nok wel voorbeelden, bij de oude s.ehrij-
\' vers zullen voorkomen, zij liet niet als
. vaststaande termen zooals tegenwoordig.
|
||||||||||||
|
Hoc ei\'iit In votlH. (lat.), dat
behoorde t>\'t mijne iccnschen, Hor at iu>,
Sat. VI. 1. |
||||||||||||
|
132
|
|||||||||||
|
HOC KMI\'.
|
IIOEDElt ENZ.
|
||||||||||
|
den anderen, en moet voor tooverspreuk
dienen. Misschien herinneren de eerste twee woorden aan den Italiaan (Samson) Okos Bokos, die in IG84 te Amsterdam verblijf hield als uitvinder van een „con- stieh stuck vertonende de Deluvie en Suntvloet mitte appendeutie van dien ten tijde Noaclis geschiet". Hoillc lllllli, Cl\'IIS tilli (se. RC-
cldlt). (lat.). Heden (overkomt hetI wij, morgen u; vandaag is het mijn beurt, morgen de uwe. Hoc Is liet. ïnoifclljcli diituliy
\'t hebt koniicii zien** Vondel. (iifsbreght, V vs. 1395, vraag van (ivs-
breght aan den Rode, als deze binnen- komt met dr verzuchting, dat bij den bisschop en de abdis heeft zien sterven. Hoc kim cen heest zoo dank-
baar zi)n, Van Alphen, schertsend gebruikt, als iemand zeer dankbaar is of tegen den wil van den gastheer voor een aangeboden schotel bedankt. Vgl. Hij kwispelstaart, enz. Hoort, fwap.ï, 1°. de gewone bcdek-
king der wapens van hooge geestelijken : altijd in de gedaante van den kardinaals- hoed, doch naar den rang verschillend in kleur en aantal kwasten, de kardi- naal vijftien, de aartsbisschop tien, de bisschop zes aan iedere zijde; 2°. in \'t wapen zelf de lGe-eeuwsche hoed met spitsen bol. de rand dikwijls opgeslagen en anders gekleurd. Hoert, bet zinnebeeld der vrijheid.
Bij de IJonieincn liepen de slaven b\'loots- lioofds. Do slaaf, die vrijgelaten werd, werd pileo donatlts, ecu niet i\\au hoed begiftigde.
Hoert, vroegere Xed. mhoudsmaat,
voor steenkolen = 11.72(>« Xed. mud, voor kalk = «1,712 mud. Hoedei* (Ken Ik mijns broc-
ders —*? Volgens tien. IV : 9 vraag van Kaïn, na zijn broedermoord, tot zijne verontschuldiging; of liever als nut wijkend antwoord bedoeld. Dikwerf gebezigd als Zendingsleus, ter opwck- king van belangstelling der Christenen in de Heidemvcreld. |
|||||||||||
|
Hoe est (11. e.), (la O, rf«/ /»,(?«*
beduidt, dut ir il zeggen, bij (\' i c e r o e. ;i.
Hor }|C1I11S OlllllC. ilut.i. II <> r ;i -
tius. Satirae l,2,\'2 dat r/ehre/e Hoort,
nlle inenschen van dat slag, al dat volk imet verachting). Hoe hiibct. (lat.), Vergilius,
j4«i^r« ia, 2iW. Dien (houw vu/..)ite<ft hij beet! die is raak: <tok alleen tfn/W, vgl. Tc.rentius, Andria 1, 1. 5<><83) waar hut van verliefdheid (Cupido\'s pijl\') gebruikt wordt, (tok uitroep van \'t pu- bliek hij de verwonding van een gladi- ator door een ander. Hoc sïijun vinces, dat."), andere
Iti dit teeken zult gij verwinnen.
Hoc vol o, sic Jiibeo, slt pro
rattone volmitiis. 11 a t.i, .1 u \\ e- na lis. Satirae, ü. 23. />// /« w&\'h /\'•/\'/, 2<w ////f// mijn berei, mijn wil gelde roor reden (dat het mijn wil is, zij vol- doende grond om de zaak te volhren- gen), eene spreuk, die vooral druk be- uprokon werd, toen Wilhelm II, keizer van Duitschland in een stamboek schreef Mtc rolo Mte iubeo. Voor sit bezigt men ook wel xlnt d. i. staat. Hoek e, (wap.), wapenrok.
Hockey, i sport.). Engelsch balspel,
dat Dj) \'t ijs gespeeld wordt, thans door de jeugd hier te lande ook op den grond, met de regels voor het voetbalspel. De bal wordt echter niet met den voet, maar met een, aan liet einde afgeplatten stok weggeslagen. Hocns-pocus-piis! Formule van
een goochelaar, om de aandacht te wek-
keii. als hij toeren gaat verrichten. De oorsprong is twijfelachtig. Meestal wordt beweerd, dat het in den Hervorniings- tijd, bij den strijd over het 11. Avond- maal, ontstond uit hoc est corpus (mem) — dat is mijn lichaam, de toewljdhigs- formule ook \'bij de mis, en dat het vandaar het tooverwoord werd bij gooi helton-en. Volgens anderen is de term verbasterd uit jocits poet\' (het spel run den zak, van de goochelt usch) pars (est paratus) is gereed. Volgens anderen beduidt pas t, v. a. passé (passez!) d. i. „gii over!" nl. onzichtbaar van den ééncn beker in |
|||||||||||
|
IHiKli.lKssrilKI.I.INU. 433 MOFFAN Ui.
|
|||||||
|
lloed|oHHeitolIliij|. oen schelling
alleen in Middelburg geslagen, vertoo. nende aan de eene zijde een liggenden leeuw met een speer, waarop de vrij- heidshoed, aan de nndere ssijde het Zeeuwsehe wapen. HocfMliijr, een gedeelte van eeu ri-
vierdljk, dat door de eigenaars van be- gehoefulaagden of gedykitlaagden ge-
heeteti, ondcrhnoden werd. Ken in der- lelijke doelen ingedeelde .lijk heette r«r- hoefitlaagd, rerncrood of rei\'ttfoeld. Hoelnlnji. het pad. ilnt langs de
binnenzijde (k-r waiiilt\'ii van de manége loopt. Hoelt (Het —, ibarg.), hei brood,
llookljf, fwap.t, getande figuren,
wanneer de tanden meer dan drie in
getal /.ijn. Ilckocn licznr. majoor bij de AI-
foeren in de Mhialiassa op ( \'elebes.
Iloekom Ctranxv.), waarom; bijv.
hoekoin was huil\' turn *t\\\\\'i Hoekatti = hor k-mot hef?.
II o<\'lisclicii < u K;i li< liiiiiu -
selirn. zie /Inmat/.
Hoeloe, (mal.)) hoofd\'m de hoftaal.
Hoeloehn lit ii(j. hoofd met wereld-
lijk gezag, ouder de Atjehem. Deze iioemden den (leneraal Karet van der Heijden „onzen besten hoeloebalang". Hoi lnil»jil;i iij|S€ li;i p. stil nl hl
Atjeh als ntaatknndige indeeling naast
de Moekim* iz. a.) als kerkelijke. At- jeh oeletbatang, mal. hoeloebalang is een echt wereldlijke titel. t. v. a. aau-
voerder in den krijg. Iloniia. i in a l.i. verlaten, niet meer
bebouwd rtjstntt/. HopiMlorkop. (trans v.i. aange~
xehoteu, dronken. Hoera, juichkreet, afkomstig van
de Kozakken, en wel van \'t W.....d
Jmrrah", t\\:\\{ afgeleid wordt van nrah,
du gebiedende wijs \\ au \'t Turkuclie werkwoord urmak dooden. „Hoera" beteekent dus „sla dood!" Deze <>or- logtskreet der Kozakken werd in 1813 |
|||||||
|
door de Nederlanders als een jiiich-
toon = bofZff.\' overgenomen. Hoert, /.ie Ham-t.
HochIc. [barg.1, gendarme.
Iliiri :i. traanrerhlijf waarin soms
een .Mohanunedaanseh bèdehuisjc wordt opgericht, op Suinatra. Iloetiiil ol\' Oetiiil, inial.i. boscli,
wlldemi*; vandaar orang netoun(hoe- tan (botfchmeiwclii. Hoc tel eet. Iioeltelcct. i w a p. i.
hoafdhieed, ui. de helmkleeden. Il <m t «e. iba rg.J, men.
Hol ld. i. de tuin). De — van Jozef
van Arimathea bevat hef Heilige Graf. De — van Kngelaud, \\Vorce*ter*hire
en Kent, De — van Europa, /taliï,
D,. _ Van Frankrijk, Ambo/se, Taa-
|),. _ van Italië, Sicilië".
Di> — van Spanje. Andahixië.
De — van het \' Westen. Illinoh en Kanna*. |l,, __ ,1,.,. Wereld, het gebied der
Mi**i*ippi.
llofhcer, vet varken.dat del"treehte-
naars volgens oud gebruik jaarlijks aan de Hollanders zonden, en dat verdeeld weid als geschenk voor den Stadhouder, den President van den Hove en andere liooge dignitarissen. De oorsprong van die verplichting ligt in het duister, maar dagteekent van vóór ll.Mi: het zenden van den beer werd op voordracht van Hugo de lin.ot kwijtgescholden, maar de Hecren kregen schadevergoeding voor \'t gemis liuiiucr portii. en het laatst nng prins Willem V voor zijn aandeel 27.". Kulden. Hoftttlirt (Ter jfllliil. appel-
leeren van een hol\' of liooge bauk . bijv. van de Nijmeeg-ehe aan de liooge scke- penbank te Aken. II o ff mirt — paart
itoehti mar een bof, Hoffiililii (hgd.1, hofwaardig, ge-
schikt voor een Hof, om aan eeu vorst- lijk Hof te vertoeven. Koningin Victoria maakte door haar bezoek indertijd aan Parijs, keizer Napoleon lil en vooral keizerin Eugénie voor Europa hoffShig, 28 |
|||||||
|
HOFFMAKN\'b Ültüri\'EI*». 434 HOLLAND OP ZU.IN SMALST
|
|||||||
|
lloffiiiiiiin \'s droppels, mengsel \'
van gelijke doelen alcohol en zwavel- iiether, naar don Duitschen arts Frie- drlcli Hoffmann ( 1742 te Halle). ; Hofje (HIJ In niet op het —
geweest) wmir onse lieer ver- i
raden werd. h(j behoort niet tut <ie *lhn*ten\', nok; h$ heeft niet ran de der- tit/ zilrereu penningen gehad. Hofje = Hof van 1 Scthsemaiié. Vgl. Joh. XV1ÏI: 1, •1 en Matth. XXVI : 3(1. Ilofji -hh\\ ad (Be . bijnaam van
Haarlem, waar men niet minder dan vijfentwintig hofje» vindt, nagenoeg uit- s] uitend bestemd voor oude vrouwen. Zelfs aan Tcylcr v. Hulst, dunkt men. benevens zijn welbekend museum, een hofje, dat thans nis het grootste, mooiste en rijkste der stad. naar hem genoemd, l>i.j voorkeur het Hofje heet. Iloflelle. nv:i|i.i. natuurlijke Mie.
Hofpleiter, gclaatsvcrsicriiig dei-
dames ui de 17e cu 18e eeuw, bestaande uit knipsels in den vorm van sterren, maantjes, cirkels, kasten, kruisen, koet- svn met paarden. >ehepcn en kasteclen. Zie Manchen. Iloipni !i (Be Seliotselie —,
David Allau (1744— I7«t\\). William Hogarth was een onovertroffen karika- tuurtoekenaar ( L7li4,begr.teCuiswlck). Iloifel. knop, hol, blad of bloem in
steen, limit ol\' metaal bij de middel- eeuwsche bouwkunst toegepast om de afdekkingslijsteu van gevels, overhui- vingen, frontaten zoowel binnen als bui- ten de gebouwen te versieren. llo-kn faculteit vau rechtngeherd-
heid, welke met Ko-ka, fac* van werk- tuiffkunde, en l-ku, fact van genees- kunde, vonrloopig de (tweede) Japansche universiteit zal vormen, welke I April is\'iT in de Itijks-hoofdstad Kioto ge- opeiid wordt. Later komen er iiok drie faculteiten bij. ui. W-ka (natuurweten- scliappen), No-ka (land* en bosehbouw) en Hmt-kit i letteren ).
Hokiili. imaU. tabaks/typ, waarbij
de rook eerst door het water gaat |
Hol... Ilelktl. il. I. Z$n« Of Hare
Majesteit, Titel van .len keizer van Ja-
pau als hij abdiqueert, en die alleen door den Keizer en ile Keizerin gevoerd wordt:
zie Kotei. Hol vuii den leeuw (Zleh lu
\'t — WHfieil, fabel van de vos in het
bol van den leeuw; en antwoord van kei/er Itudolf I. op de vraag, of hij niet naar Home zon gaan, om de Kalving van den Paus te ontvangen: „Vent fata terre„t\'\\ Evenals de vos in du fabel, wilde bij niet. gelijk zijne voorgangers. zich in bet bol van den leeuw wagen. llohln. rgerni.j. tle vriendel(fke,
milde, gunstige godinj na de invoering van bet Christendom een bin>:e geest, die bet woedende beer ide wilde jacht) aanvoert: op den middag baadt zij in
den waterplas, op den bodem waai van zij woont; als zij baar bed schudt, sneeuwt bet : de vlijtige spinsters helpt zij. bij de luie bederft zij hut spinsel. Holuehapl.\' wa pi. gekapt volgens
een boogvormige lijn. Ilollllliy.ie il g. i, rneatlt/ediif/, vooral
in \'t meerv. hotidagn; van lm/i/ dag, heilige dag. Holldnv (Kiuik —. (eng.), dag.
waarop de ISank van Engeland gesloten is en waarop itns door geheel Engeland de kantoren, die met deze llank iu betrek- king staan, gesloten zijn. Ned. beurs- vacantiedag. Holldnys. leng.l, bij de zeelui, de
plekken, die bij bet teren van \'t schip, vrij bleven of werden uitgespaard. Holland op zijn smalst, de
smalle strook dulngroud tiisseben bet
voormalige Wijkermeer en do Noordzee, thans doorgegraven voor liet Noordzee- kauaal r 1 Nov. 1872). —, spotnaain voor dames, die na de
mode der crinolines in een ander uiterste vielen, en dun eu spichtig gekleed waren. --, spreekwoordelijk geworden sedert
de beer Victor de St uers onder dien titel zijn bekend (ii.ls-artikel schreef (1873), waarin de verwaarlooxlng der Oud-Hollandsclie kunst duchtig werd doorgehaald. |
||||||
|
KOLLX.KDEH.
|
435
|
||||||||||||||
|
IIOI.V1EOOD.
|
|||||||||||||||
|
HoUftiiiler, fduitsoh), machine
tot het vermalen der lompen bij de pa- pierfabricatie. Hollander (De vllejiemle —,
spooksel) ip, dut zich ten zuiden der Kaap
van (ioede Hoop zon ophouden, en steeds met volle zeilen tegen den storm histe- veut. I>c bemanning zou als straf eeuwig moeten ronddolen. Eene ontmoet big met dit schip beteekent voor andere schepen schipbreuk. Du kapitein heet bij som- n: L_i---11 Reglnald v a n Fa 1 ken b u rg, bij anderen B e r n a rd Pokke; bij Kevin Schiicking beet liij Van der l>ec ken. Hol hindert i. (h%d.)tbuer-fler(},koe-
welkerjj. Benaming, in Pruisen opge- komen, toen de groote keurvorst Pre- derik Willem it NW8), die door zijn huwelijk met Louise Henriette, prinses van (>ranje, nauw aan Nederland ver- bonden, van hier landbouwers naar Ber- lijn ontbood, tot inrichting van boerdc- rijen in zijn land. llolIiiti<li|fliii|Cv. Duitsclie arbei-
dcrs, die in Rolland tijdelijk werk »oe- ken (o. a. in den oogsttijd) en houtvlot- ter»; de laatsten vooral staan iu kwaden reuk. Hollll mlsclie tlaiiiper, een der
mooiste 17e-eeuwsehe uithangborden, ver-
toonend een man. die ronkt uit een pijn met klein kopje en dikken steel(xooals |
|||||||||||||||
|
llolliimlsche Tacltus (De —»
Ridder Pieter Cornelissn Hooft, de Mui- j derdrost <t 1«47), die den Komeiuschen
geschiedschrijver Tacitus vijftig malen
las. om hem in Nederlandsen gewaad
te steken en zieli diens stijl eu schrijf-
, trant eigen te maken. Als zoodanig,
I schrijver van „Neder)audsche Historiën"
\\ cu over bet Huis Medicis.
Ifoliiiea-llcht, I z e e 1.1, zirhzelfont-
I stekend licht aan een reddingsboei, naar den uitvinder Xathaniel Holmes,
die in 1M7."» zijne uitvinding bekend maakte. Iliiliiiiuit. zie Braktenten,
Holofei\'iieR, een Assyriseh veld-
1 heer, door Judltb gedood, uit wraak over
zijne wreedheid en hardvochtigheid; \\an-
daar bijnaam voor een dwingeland of
hardvochtig menach.
llolojfviiphlHeh teHtiiineut. — in
bet Burgerlijk Wetboek alinjrttphiwhe
i uiterste wil genoemd — is een uiterste
wil, welke geheel met de hand des erf- : laters geschreven en geteekend is; hij I moet door den erflater in bewarlug ge- I geven worden aan een notaris, die eene \' akte van bewaargeving opmaakt. Lat. nolographtHUf van gr. holographeia ~--- i geheel (holon) uitschrijven (graphein). Holy Khi uil. (• in.i. het heilige
eiland, benaming voor Ierland, naar het
j groot getal zijner zonen, die door de
K.-Kath. Kerk op de lijst der Heiligen
zijn gesteld.
Holy malri ol Kent (The —.
; (eng.)* Elistabeth Barton, die voorgaf de gave der profetie te bezitten en tegen
I de scheiding van Hendrik VIII en Ca- tharina. zoowel als tegen de reformatie
I getuigde. Zij werd in 1534 opgehangen. Zij heet ook Holy Xtni of Kent. Hol v rood. oud koninklijk paleis te
Kdhiburgh. eig. h»hj-,\'um\\ ~ dn heiligt roede, d. i. het hout des krubtea, naar den naam van eene abdij uit de l*2e
| eeuw. die aldaar stond en waar een deel
van het Kruis bewaard zou zijn. .Maria
Stuart heeft o. a. dat paleis bewoond.
|
|||||||||||||||
|
nog vele in
|
07169427
|
den grond worden gevonden).
|
|||||||||||||
|
Hij prijkt als vignet op den hand van
het hoek over de .I\'ithangte ekens". Ilollaiitlschc kerkhof (Het—,
zie Pinas.
HoIIhiiiIncIi kooltje. Voorde nit-
viudlng der lucifers zou geen moker,
die prijs stelde op eene smakelijke pijp tabak, iets anders gebruikt hebben om zijne pijp te ontsteken dan een goed aan- geglommeu turf kooltje, en dus geen zwa- velstokken of gloeiende poken. Het Hol* landsche kooltje was onmisbaar voor de Uoudsehe pijp, en een matroos maakte in de vorige eeuw zijn fortuin te Batavia door aan Hollanden Hollandache kool- tjes te verkoopen. |
|||||||||||||||
|
36 IIUMESTKA1),
|
|||||||||
|
110 M Bit U,
|
|||||||||
|
Ilonihrc. (sp.), zeker kaartspel, vol-
uit joego del hontbre (het spel vanden mom, tegenstelling van jaego de la* fIftlHH* (liet spel vnil de .\'/<»//"<* ui, het
dammen fr. >" \'/«• dame»)\\ de speler, ilie uitspeelt, heet in \'t Spaamcli nok <7 hotubre, lloiiM\'. Hwcot Home. populair
Kngelsoh lied; woorden en muziek van ilen Amerlk. dichter Jnhn Howard l\'aviu\'. I)«- laatste regel is spreek- (roónteHjk: „Tliera is 110 place liku home". Het lied komt voor in zijn melo- .Iraina The ma/d of M/hm. Home-Kule i>h. staatkundige partij
in Ierland, ten doel hebbend een self- «tiiiulig hfj-tinir voor Ierland en een
afzonderlijk parlement; — alzoo vol- komene afscheiding van Engeland; van e il ir. hmoe -— huis. thuis, en rnh- —-
regel, regeering; derhalve: regeering in eijren huis.
Ilomo-Hei\'vlrp. leng.), hni»dien»t,
hij de Kugulsehc mariniers geedteM»! in hel Kanaal. Iloiiii -11:1 ili is. i e n g. i. huiHelijke
koaptat\', als scheepaterm, schepen, die llomcrlric 11, (\'gr. Homhudaf, van
den sing. Homcridès), eig. afstamim lin- gen van Homerus, vervolgens rondtrek- keude zangers (rhap»oden)a\\i het eiland (\'hios, die de zangen van Homerus door overlevering voortplantten of soortge- lijke liederen in gelijken «eest dichtten; <».k degenen, die homerische gedichten voordroegen. ll(iiii<-i\'is«\'li iplarli. d. i. onojt-
hotidel&k, mortdnrend gelach, zooals
Homerus dat van «Ie goden beschrijft,
fr. riff homérique; kwam wellicht het eerst (1780) voor in de Memo/ren de la Baronne d\'Oberk/rrh, waar. (\'hap. 2ï>, staat „on partit d\'un eclut de rlre ho- racrique", de uitdrukking a»be»tm ge- lom komt voor //. l.-V.\'l en Oêgtm. VIII, 32(1 en XX. 840, letterlijk OMtitbltt»*che-
lijk gelach; op de eerste plaats „rees
een oneindig gelach bij de zalige goden", als Hefalstos, hoe kreupel ...ik. de saai rondgaat om dezen de drinkschaal aan te Lieden; de tweede plaats gewaagt weer van Hefalstos, en er „rees een |
|||||||||
|
I zij zien, hoe kunstig deze Afrodite eu
I Aves in een net heeft omspannen; op de laatste plaats verwekt l\'allas Athene
, „eindloon gelach hij de vrijer*", als Tele- maclius beweert, dat liij zijne moeder
(Penelopc) niet zal beletten te trouwen.
maar. dat zij niet gedwongen mag worden.
Hoilll\'lMUllHMtlx. zie ZoTltt».
llomoiMiM ( Qiiii ndoqae 1»oiiiih
lloriiilttit —. ilat.i. hoihm timmert de brare Hontern», ironisch getuigd van iemand, die gewoonlijk wakker van geest, zich een enkele maal vergist. Hor. Ar» poet. 8Ü9. Homerus t
|>e Keltische Moment*. Ossian,zoon
van Kiugal, koning van Morveu iprov. | in bet oude (nh-dnuië of Sebotland.. 3e eeuw ii. C. Houierit»drrFrHukrH.Kvirvit\\vtirtvvtv
noemde Angilbert zijn Homerus. Hoiuern* rau Ferrara. Ariosto
1 (H74—15331, aldus genaamd doorTasso (f L\'nirn. [>e Itnfsrhe Hamern». .lolm MII-
ton ,f 1.174». [>c Proza-HomeniH der aien»chelfjke
natuur. II en rv Helding, (f 17.\'i4». ! z.io genaamd door lïvrou. I >e tSchotxche Homern». W 111 la m
Wilkie, schrijver van The Ep/goniade (1721—721. Zie Il/a» (De SchotHche). [te Celti»che Homern», Ossian.
I )e Oottfersche Homerun, V e r d u s i,
de Perzische dichter, wiens gedicht over de IVrz. koningen 120.000 verzen telt. (t 1020;. HiiiiM rus |[C>lMH>l\'t«\'|»llltltN. Y.v-
ven steden betwistten elkaar de eer, de geboorteplaats van den Maeonlde (z. a.)
te zijn. in een liexameter zijn ze genoemd :
Sinvrna. Rliodtu, üolophon, Salaiuis. (\'bios. Argos, Athenae. IIoilirNtpiill, iani.1. In de Vereen.
j Staten heeft elk. als hoofd van een gezin
; erkend ingezetene het recht, om op
20jarigen leeftijd Ifiü acres land onder . de hok beschikbare gronden te kiezen,
waarvoor de Staat slechts een betrekke- lijk geringe som eiseht. hie oppervlakte, 1 zoowel als de gebouwen, die er op ver-
|
|||||||||
|
187
|
||||||||||
|
IIOHIKK8 I.I\'.UAI.KS.
|
||||||||||
|
HOMU A1.1KM JUltlB.
|
||||||||||
|
rijzen, mag noch als onderpand dienen,
nocli verhuurd of vervreemd, noch zelf» door een schuldeischer in beslag geno- men worden, als eene onaantastbare \' bezitting, dit\' liet bestaan van het gezin I mout verzekeren. Dat heet de/wps/rw/ f nf homextead exempthn. II om in en li j|ji les. (la t . ou de
rechts p 1.1. letterl. icettige mannen, d. i. betrouwbare getuigen; zie Kenning. Ilomttie a*i la hloiiwe (L"—,ifr.i,
<l>- man met dt k-iel; bijnaam van (*. (\'Iii- vrier iisr.i—\\\\\\\\\\ een voormalig mijn- werker, in \'\'.ut door de kiezers van Mnnt- lueon tut lid der Kransche Kamer der Afgevaardigden benoemd, in welke hij t<>t aan zijnen dood zetelde. Hij was immer in een kiel gehuld, Maartoe liij zieh had verhouden. Vandaar zijn bijnaam. llomme nliHiirdo estcelnlqnl
ne eluniue JhiimiIk (Dj*—• (fr.i.
de beltlvlnlijk; „,«,> i*hij,dh ,\'<„,!t r,,~
ander i; lt a r t li v 1 é m y.Mtijttstr\'Jiration. Homilie, igr. i. xamenkomxt, van-
daar: voordraeht, ..eauserie" vuur eene samenkomst gehouden (Vgl. Mahame), in het bijzonder: een godsdieustvo<>r- draclit oi\'ge>prek tot stiehtingder I.....r-
ders. waarbij om een tekst verschillende
gedachten gegroepeerd worden: I10111I- letlen, homiletiek, de kunst en eigen- sehap. een bijbeltekst aldus te behandelen. llomme nveett 011 vtmt «loiix
(IIii —, 11\' r. 1, iemand, die aeiraar- Hchmrd i*t geldt rh-es: kan galden) roor Uree, Zie Fureirarned. Homme-lioulet (1/—, il\'r.j. bij-
naam van den Itelgiselnn demoerasit Paul dnnson. hem door zijne katho- lieke tegenstanders gegeven, nadat een partijgenoot, Kugène Uobcrt, hieene redevoering, ter aanbeveling van Jan- sou\'s kandidatuur had gezegd: _Laean- didatnre .lansuii entrora comme uiv boulet dans la fortere>se elérieale ". Iloiiime-Clliiou (Ij*—f \' t\'i.i. hij-
naam vanden vroegeren otlileet J. Vuiï- lod, die in IHU8 te Saint-Claude (Jura) tot lid van de Kamer der Afgevaardigden werd benoemd.
|
||||||||||
|
Homilie, e\'ewt Ie stvle (Ij"-.
ffr.t, d,- menxch, \'hit ;* of ziedaar dt
stijl; woord van Prof. Allard Pier-
son met het oog op lilaisc Pascal, die wat en 7.00a Is het 111 hein leefde op
\'t nogenblik, dat hij schreef, uitte en weergaf in zijn woorden, zijn hart, zich- zelf. Zie Le *tgle c\'ext l\'homme, dat door l\'ierson is omgekeerd, om liet op Pascal toepasselijk te maken. llomme U\'avenlp. < t\' r. 1. toekom*t-
Man; iemand van beteekenis. van wieii zeer veel te verwachten is.
llomme ImieHte. bijnaam vanden
Belgischen Minister van Staat, den heer (\'li. Woeste. Hij ontving hem voor liet eerst in de. in !**«) te Knutsel ver- selieneu brochure L" Belgiqite actnetle tin point dr rite commercial, colonial et militaire (Programme de politfqnc nationale), hladz. \':.:(. I lat geschrift ver- scheen naamloos, liet vaderschap sehijnt echter aan de gezamenlijke het ren baron l.aniberniont eu üauning. nndersclieideu- lijk secretaris-generaal eu directeur-ge- neraal van het Ministerie van buin 11- laudsehe zaken, benevens aan den luite- ïmnt-gencrnul rïrialnmnt, te belmoren. HommeleH (Het, is. er —9 d. i. de
boel i* er hi >h- irar, inzonderheid ten-
gevolge van misverstand, van verkeerde verstandhouding. Sp ren ger v. K vk,
Handleiding mor xpreeltroordelyke ÏMJ- beltaal 1 IK44), denkt aan zekeren Ho- 111 il 1 u s, die een ruziezoeker zou geweest zijn: maar van dien Hoinulus weet men verder niets. V\'olgeua eene andere mee- ning staat Hommeles voor de bijw. uitdr.: ff/s in HomnluH, naast het in er (weer) hommel)* zegt men ook het /* een leren ah een Oordeel; wat de meening verklaart, dat hommete* de verbasterde naam is vau Homnlus, een Latijnsch
drama van I53iï (bewerkt naar eene moraliteit run Kickt rhjrt. een grot\' en heftig stuk. waarin de l»oud en de Satan optreden en de zondaar voor<lod*rech- terstoel verschijnt, over wiens lot door deze machten moet beslist «orden. Homo iillenl |iu*Im. een persoon,
di,- onder andere inz. vaderlijke macht
staat: vau gr. hutu» — niciiscli. |
||||||||||
|
noUO ANKMiisKKl\'b. 438 HOMOIOURIASTBX.
|
||||||||||||||
|
Homo aneiiioNkepès, iceerman- \\
netje, een door (iuerike uitgevonden t werktuigje. Lettert, een tegen den icind I beschuttend mennch. Homo homiH Kt-mpi-r (iin rsi.
ilat... een goed menich blijft a/tijd een onervarene, d. w. /.. hij wordt dikwijls bedrogen, omdat hij steeds onschuldig blijft als een kind. \' Homo (Illiivfl irslis. een menneh I
aetttige ra» den X\'intli"iWf/,een geraamte, ! in ii»-it tertiuiren leisteen van Oeningen gevonden. Het is u.\'.il\' M. lang en wordt bewaard in Teyler\'s Museum te Haarlem. | Aanvankelijk meende men daarin de I |
Homo propoiilt. n<-<! Dons i1Ib-
ponlt. ilat.i. de memch nikt, maar |
|||||||||||||
|
6
|
||||||||||||||
|
God beschikt, spreuk vooral bekend
geworden door T h n in as ii K em n i s\' Imitatt\'a Jettn Cltrifti, hij wien/.e voor- komt : ze is evenwel ouder. Vgl. Spreuk. XVI :«, waar men hetzelfde denkbeeld vindt. Homo NliploilH. (lat.), dr u-etende,
d. i. de redelijke, met rede begaafde menxch (tegenover het dier), benaming
van denmeiiseh inde natuurlijke historie. Homo nocIiiIc iiiilmul (estL
il at.i. de metiMch in een \'jezeUig dier.
S e n e e a. Homo niiI iinis. 11 a t.l, iemand
die zijn eigen meester is. liet tegenover* gestelde van homo alieni jurin tz.a.l. Homo Niiiii i liumiiiit nihil n
ino iillcuum puto. ik ben menacli, niet» wat men*chelQl in, acht ik mij
vreemd; uit Terentius\' Heautonti- mor h men oh I. I. _\\".. door hem uit het Urieksch van M e u a n d e r vertaald. aan-
gehaald hij Cicero, De offieiin I, tt, 30; Sen«e :i. Ëpintolae, UA, 53.
Homo ti\'in in litci-iii\'iiiii. een
meimch run drie letter», d. i. ironisch een dief — lat. fur. Homo lllllllN liliri. i la t.i. een
man run één hoek, naar Timen hottti- nem uitiuit libri, een gezegde zoo men wil van Th o in as A «pi in as, d. w. /.. een man, die n/erhts één hoek ifelezen heeft, maar die dat dan ook goed heeft gelezen: of wel ecu man die één hoek gekozen heeft, en die zieh wat betreft de zienswijze van een auteur, veel te exclusief toont. Ilomo-opii i lile. genccaicyze, waar-
bij eene ziekte bestreden wordt met mid- deleil, die dezelfde ziekte kunnen doen ontstaan : het tegengestelde dus van At/o- pathie (zie Supphin.l. 1\'it gr. homnt\'os igelijk) en pathon (aandoening); dagtee-
kent uit het jaar 1705, toen Dr. Pr. Hah- nemanii zijne eerste geschriften hierover uitgaf.
HoiiloIousIfiHteil, aanhangers van
de leer (in den Ariaamchei) strijd) dat |
||||||||||||||
|
08621183
|
||||||||||||||
|
overblijfselen van een meiisrh te zien j
Het zijn die van een salamander dom- Van der II ot. ven Crgpfobranchnn i primigenins genoemd docli ook bekend \\ onder den naam van Audrian Scheitch~ gen\', naar A. Hcheuchzer, die het geraamte gevonden heeft. Homo hnmini In pn».. (lat.), de
eene mennch in mor den anderen menxch reu tro/f, /.ijn grootste vijand. Stelling van den Kiigelse hen wijsgeer Thomas llohl.es .f LA79I. Lijnrecht in strijd met Haute A lighieriif l^ili\'s: _lV eeiie ïnenseb is van nature dv vriend van den anderen" (/>/>/«« Oman-dia, II, li. \' Homo int <-j|i !• Ht-rlcrlKque pn*
riiH. xie Integer. Homo inii 11 iirum Iltern nuii.
llat.i. een geer geleerd man. Homo noviiH. (lat.), letterl. nieuw
menneh, d. i. parreuu — opkomelhig. In den stand der uobile* l edelen i te Kome \' ging de waarneming van de hoogere staatsambten, t. iv. consulaat, praetuur, iiiz. geregeld van vader op/.non over. zoo-
dat uien eindelijk iemand, die uit eeue andere familie tot /.lllk een ambt ver- kozen werd, homo nnrns ging noemen. Zulk een homo noem wan WJv.Mnrius, ook Cicero. Homo omnium lioriirum. een
uienHch ran alle uren, d. i. iemand, die | /.ieh naar alle omstandigheden weet te schikken. i |
||||||||||||||
|
430 ROXDEltDJARIOE OiKtl.ou (UK).
|
|||||||||
|
HOMOLOGATIE.
|
|||||||||
|
Homl vhii ile zeven «Inpers.
zie Kameel.
Hou demi lnei-. nes t.i. schoteltje
soepvleeseh. aardappelen en groenten, lluntli inlooihis. simt naam voor
de inwoners van Leiden, wijzend op den hongersnood tijdens \'t beleg, 1574. lloiiilenetei\'R, spotnaam voor de
inwoners \\ au Iterlikuin. I >ezen naam hebben zij, gelijk men zegt te danken aan den hongersnood van 1IS"J. veroor- zaakt door een brand en een inval der Xoiiriiiamii\'ii. HomlenliiiiliJiePH. bijnaam der l,ei-
denaars, omdat /.ij in 15!l*i een houd. die een kind doodehjk gewond had. op- hingeii „tot afschrik van alle andere honden met verbeurte van al zijne goe- dei-en. indien hij cenige mocht hebben. teil behoeve van de Urafehjkheid". HoiidenvretevH, scheldnaam voor
de Ambonezen, die honden slachten en opeten als gebraad. Honden» nelil. vertaling van bet
eng. dog-u atvli, voor üodge-ieatch;
korte wacht op schepen, één van 4—1\\ en één van 11—S uur in den avond, in-
gesteld om sleur tegen te gaan (to (lofige — ontduiken, ontwijken) wegens het waclithouden van dezelfde personen op
dezelfde uren.
Honderd llllffeil. liet tijdsverloop
tusscheu den 2."ien .Maart 1815, toen Na- poleou Elba verliet en den 22en Juni van hetzelfde jaar. toen hij gedwongen
werd afstand te doen van de regeerhig en naar St. Helena werd gezonden. Honderd Ihiu* oml (Dat Is —,
zegt men van een broo* voorwerp, dat
op hH punt is tv ratten of h- breken. Naar .les. l.XV : 20: een jongeling, honderd jaar oud zijnde, zal Hterven. HoildoiMlJll i-i<[e OOi*Ioj| (I>e—,
de strijd tnsschen Frankrijk en Knge-
land, Ing.....ien onder de regeering van
Kduard lil (i:W7 i en geëindigd onder die
van Hendrik IV < 1453). |
|||||||||
|
Christus in wezen gelffleroriuig aan God
was; van gr. homoio» = gelijk rmmig en oent\'a (onsiaj — tcezen. Verg. Homo- II ItS /l>S.
Homologatie, goedkeuring door de
rechtbank van een gereclitelyk akkoord,
door den gefailleerde zijnen gezanten lijken schuldeischers aangeboden en door deze laatsten met du daartoe vcreischte meer- tlerheld aangenomen. Hoinolo(|oorcii.>"7\'/-v/r/*//V/*/-««c-
merken; bij failliete boedels wordt soms een homologatie-akkoord met de »chuld- eischers getroffen. Van g r. homologe in — lietzelfde zeggen als een auder, overeen- komeu. Homo fin si os, (gr.1, gelijk van we-
trn, nl. Christus met Mud; door Atha- nasius, den Alexandrijnscheu kerklee- raar, op lu;t Concilie van Nicea (325) gebezigd ter verdediging van Christus\' godheid, tegenover de Ariauen, die be- weerden. dat Christus homoioHtttoa =
ffeinkvorint\'g In tcezen (aan God den Vaderi was. In den Ariaanseheii strijd heeft dus de letter /, in homoüuaio* In- gevoegd, de beteekeuis gehad, dat men den Zomi van (iod uit de goddelijke wereld in die der geschapen geesten verplaatste. IIoniuiieiiliiN of lioiiinnclo, een
utetmehje, nietig ellendig menseh, een
ventje: ook miniatuur menseh,door een elieniiseh proces «uitstaan.
Hond. (wap.)i altijd een hazewind;
en als er niet hij gezegd wordt jong, altijd gehalshand; ook de kop, afzonder- lijk afgebeeld, is altijd een liazewi»ds- kop. De liefde der edelen voorde jacht deed den bond veelvuldig, ook ala schild- houder, iu de wapens opnemen: \'t is echter geen teeken van jaehtreeht, — /.ooals men wel gemeend heeft, —daar alle edelen dit bezaten. Homl (He - keert tot zijn iilt-
hi\'ii a l**el tei\'iifi. een onverstandig
menseh bedrijft telkens «eer dezelfde
dwaasheden, die hij te voren verfoeide, naar \'2 l\'etr. 11 : 22 en Spr. XXVI : 11. Hond blij, itraiisv.i, zoo hl ij mo-
getijk: |
|||||||||
|
440 HÜ&\'NI SOIT QVI MAL V 1\'KXSK.
|
|||||||||
|
HUKDKSLAUElt,
|
|||||||||
|
I op een sukkeldraf wordt voortgetrokken.
I 1\'it Singapore in 181M1 in Atjeh jnge- I voerd; naar de stad Honkmty, waar die rijtuigjes gefabriceerd worden.
llf>iij|H of lioiinjkoo|iIledeii. i\'-
kerJteitMaopï/etlen, Chincczen te (\'aii- ton. die met vreemdelingen zaken doen. lloiilj(iln iin . nieeldiinw. kleve-
| rig suikerachtig vocht, dat des zomers dikwijls de bladeren en takken van
1 gewassen bedekt, en dat door mieren. wespen, bijen en velerlei soort van vlie-
: gen gretig wordt o]igezocbt. Iloiiiurii 111 (HIJ zoekt ile —-
tot binnen fn ilc keel vim den leeuw. Idj waagt nok \'t stoutste en gevaarlijkste om wat goeds en bcgeer- lijks niaehtig te worden. Zinspeling op \'t verhaal van Simson; doelt minder juist. In den tekst wordt wel \'t verslaan van den leeuw, doch natuurlijk niet \'t vinden van honig in \'t rif als bewijs van sterkte en moed voorgesteld; uaar ] Richt XIV : 8, ;>. IlonljiHteeii of ïnelllet. wasgele,
. doorzichtige steen in de bruiiikoollagen van Tliiiriiigeii.
Hou i«|z eein (Keil volle ziel
vertreedt wel . Hmtiijzeem - 1 hoil/ffHop, dat uit de raten vloeit, is \'t beste en zoetste; dus: zij. die verzadigd zijn. behandelen ook \'t beste en fijnste met ongepaste minachting; naar Spreuk. XXVII : 7. Iloinienr (Per —. \' I\' a ml.), ter
eere, zie litterren/euf. HoilllI Noit <|tll llllll v |M Ilse.
("fr.j, schande orer hem, die er h-munt ran denkt, devies van bet Kngelscbe wapen. Hij gelegenheid, dat Kduardlll, koning van Kugeland ( l.\'S\'J"—77 |, eens
een groot bal ten liove gaf, zakte van bet been van eene der aanwezige dames,
de «elioone gravin van Salisbury, zijne ; minnares, de konseband van blauw lint I af. De koning, die een beteekeiieiideu \\ glimlach op het gelaat der gasten zag. ging naar de gravin toe en riep met i luide stem : „llonui soit c|ul mal y pense." • Daarop bond hij de kousebaud om zijn |
|||||||||
|
llomlesln jfer, 1°. een oudtijds dom-
de stad aangesteld beambte, «lic. gcwu- pend met een knuppel, de overal los- looiiunde, onbeheerde honden moest dood- slaan; -_\'°. een kerkelijk dienaar, die door middel van ecu zweep, gedurende dun dienst de bonden buiten dr kerk moest bonden. Hondje, ibarg.), dubbeltje.
Il<iii«li<--. bijnaam voor de bewonen
van l\'avseii* bïj l>okkum. Homlselie letter, de letter li.
omdat d<- Itomciiischu taalkeiuiers hut
geluid deur letter — dat door een tril- lende beweging der tong tegen bet ge- hemelte wordt voortgebracht. aan menig meiisch uer moeilijk valt en door menig volk niet geuit kan worden, — zouden vergeleken bebben met liet grimmen van een woedenden h<m<L llomUciir wl|sgeeren,/.ie^\'j/jf/V/.
IIoimIsiIh j|eu. di\' tijd tusschen \'1\\
Juli uu -J:; Augustus, omdat de /on dan nabij de llundnutei rSiriusi gezien wordt. llomlspiMleil, kleine of hinncn-
paden tusscheii twee of meer dorpen. I»e smokkelaars maken er gebruik van. Aldus op de grenzen tusschen (Ironiugeu en (lost-Fricsland. IIoiltlKWorp. /.ie Jactiiit cant*.
HoiICKtlllll |>etillilis llH4|lie .
(lat), naar het fatsoenlijkestreven trij
voortdurend, benaming euner door bet Amsterdamseh studentencorps opgerichte sociëteit.
Iloneviiiooil, (eng.), de maand na
bet huwelijk; bij ons de tt\'/ttebrood*- trekeii. Van du gewoonte onder deTeu- tonen, dertig dagen na liet sluiten van bet lm weiijk hmiig-wiju te drinken. Attila, zegt men. stierf door liet on- matig gebruik daarvan ineens. Houjf 1111 pmcIi Kruis, (wan.), /<"-
trt\'arebenl\'rni* iz. a.i op een heuvel geplaatst. Houi|Ko!ii( >| 1\'IkfHll. licht rijtuigje
voor één persoon, dat door een Chinees |
|||||||||
|
Ml
|
|||||||||||||
|
HOKOtt IJl LITTEUA,
|
IIOOPDSCKOOL.
|
||||||||||||
|
eigen knie, en voegde er aan toe: -Ik
zal zorgen, dat In-t edelste geslacht des land» het tot een eer zal rekenen, dezen hand te mogen dragen." I»ir was de norzaak dat de „orde van den kou«e- liand" werd ingesteld. Mo..... ili llttera, foud-it), lett.
weering van den tvittxelbrief, d. i. de
aannemiug tot betaling er van; vandaar lionordn j|eu of retpijtdagen, d. i. dagen van uitstel, nl. zooveel dagen al* er verioopen vóór den vervaldag van den wissel. Ook vanhier: een wissel IIo 11 orn ii t. i li a 11 il. i. degene, voor
trien* rekening iemand een irinnel //»• |
HoilvedHejf. nationale schutterij
in Hongarije, van hong. honred (z. a.i. Hoold, (wap.t, 1°. Hchildhoofd d..
a.i: ->°. afbeelding van een meuxcheii- | hoofd meestal van ter zijde gezien. Hoofd, iwap.i. eene figuur staat in
het hoofd van \'t schild, wanneer ze in haar geheel hoven de waterpasse mid- | dclliju staat. Hoold llnks.Mvap.j. linker-hoven-
hoek van \'t schild. Hoold rechts, i w a p. i. rechter-
bovenhoek. Hoofd ! \\htnsehen met liet —
: ouder liiiuue schouders, i myt h.i, zieh in hunne schouder» eii wier mond
zich in Int midden van de horst bevond. Hooldlilut. zwaar kapupant dat
de gordingen en nok draagt in tcgen-
, stelling met de kepergebinteil die allen gelijk aan elkander zijn. Hoofddeugden (De zeven —.
I zie Zeven.
Iloofddock.i wap.i. eensnial hand ie
om de slapen en liet voorhoofd; vooral hij moorenkoppen, iz. a.i; het gewone Hoofdelijke verbintenis» ook
danige verbintenis, waarbij hetzij ieder
der sehnldeisehei-s het recht beeft de voldoening der t/eher/e schuld teelseheii. met dit gevolg dut de betaling aan een hunner gedaan den schuldenaar bevrijdt; hetzij ieder der schuldenaren gehouden is. zoo noodig, de gr her Ir schuld te vol- doen, met dit gevolg dat de voldoening. door een van hen geschied, de overige schuldenaars ten aanzien van den aehuld- eiseher bevrijdt. HoofdMeliool. oudtijds (tot aan de
17e eeuw) de naam der «tadssehool. ter- wijl de bijzondere scholen bjfttehólen heetten.
|
||||||||||||
|
Houorii ui. i li a n il. i, degene, die een
wixxel honoreert. Iloiiórow hui i:nil mores. 11 a 1.1.
aaa,\'digheden of eerepoiden reranderen de gebruiken, het gedrag; andere stand, andere zeden. HonorlM canaa, l]nt\\eernhalre;
de beacheuking of vereering met den doctor-titel aan met-gepromoveerden of gegradueerden, maar die door weten- schap of kunst zich dien titel waardig maakten. Homo* nllt nrtcN. il at.), de eer
roedt dr kunsten. Homos lui liet (MMS, (1 a t.), de eer
heeft last, brengt verantwoordelijkheid met zich. Hout. naam van een vlaktemaat,
o. a. in deugeheelen llonnnelerwaard eu een deel van den Tielerwaard in gebruik.
7 hout I hectare, fi hout— 1 morgen. In lireila wan een hont \'/< bunder en
werd weer verdeeld in .\'f loopentte. Hoiived. thong/ï, verdediger den
raderlandn. Hood (Koulil —. een edelmoedig
roover. zeer populair in Kugelaud eu
de held van verschillende romancen eu balladen. Wat hij den grooten Heeren en rijken ISisselioppen ontnam, deelde hij
uit aan de arme bevolking, Zie Wal ter Seott\'s leanhae, en \'t artikel Bob Rog. |
|||||||||||||
|
HOOFDSTUKKEN. 442 HOOHN VAN ovKHVI.oKlt,
|
||||||||
|
Hoofdstukken, iwap.i. ontstaan
door het trekken eeuer lijn van eeneii hoek aan \'t «cliiltl naar een auderen (rechts-, links-geschuind) of evenwijdig aan een der zijden i sehildhoofd, schild- voet i \'it\' van twee onderling evenwijdige <paal. bulk, sehuhïbalkl of van vier twee aan twee evenwijdige I keper, kruis. schuiukruis). Zij worden bij debe«chrij- ving altijd eerst genoemd. Hoofdstukken (De «Irfe — <>f .
kapittel ra, wam.....rzaak van een kerk-
twist in de fie eeuw, waardoor de »*elieu-
rhig tUKKchen de i kwtersche en Wes- tersehe Kerk allengs werd voorbereid, \'ïenoeiude hoofdstukken waren de ge- schriften van Theodorns Mopsues- [i\'iius. die van Theodoru» tegen (\'vrillus. en de brief van Ilias van Kdessn over de kerkvergadering te Kfeze. Hoofdzonden (Kr zeven—, zie j
Zeeën. Hooii-llolliiiidHeli. de taal eau
tien Statm-IiijUf, volgens de Transvaal- I nette Hoeren; de Nederlandsche *ehiijf- I tuut, volgens de Vlamingen.
Hoo{|0|irieNtei*IIJk ffeoed. Joh.
X VII. omdat, h-zus aldaar aMloogepries-
ter der door Mem te stichten gemeente liet diepste heiligdom zijns harten nnt- stnit. om zieh te bereiden tot zijn lijdenen sterven, alsook tot de heerlijkheid daarna volgend door Hem. en in Hem voor degenen die door zijn woord hl Hem geloovcn zouden. De naam is waarschijn- lijk ontleend aan de omstandigheid, dat de .Inodtfclie Ilongepncstcr. jaarlijks op den (irooten Verzoendag in liet binnenste des heiligdom* een gebed om zegen voor Israël uitsprak. llooi|erlinlH,in Kngelaud.///.•//»"*.•
of Lords il\'aii-si. in verhouding tot het Lagerhuis (the Hmt*eofCowm<m*)%.\\.fk. ten onzent de Kerste Kamer in verhou- füng tot <le Tweede Kamer. Met dit on- derschcid. dat tot onze Kerste Kamer j ook rijke patriciërs toegang hebben, I terwijl in Ihigeland alleen of oiideadel- doiu óf verheffing in den adelstand den toegang verschaft tot het Hoogerliuis. |
hij uitnemendheid, het a11ervoortreffe-
lijkste lied. In de Vnlgata, Ca ut ie urn CauticoruiH, waarin de liefde wordt be- zongeii tussehen bruidegom en bruid; veelal mystiek opgevat van liet gcestc-
Hjk huwelijk van Christus met de Kerk in het algemeen eu niet iedere heilige ziel in het bijzonder, liet Sieair-Texfa- meati*ch Honylied is 1 Kor. XIII. waar 1\'ailllls de ehristelijke liefde hesehiijft. Hoo(|iiioj|enden of llmiiie —,
titel, die aan de Algemeen» Staten (de
afgevaardigden der zeven V\'ereenigde 1\'roviuciëii i kraehteiis besluit van 7 Febr. li>.*>:{ (afgedrukt in \'t tiro.it Plakkaat- boek lil. TSi moest gegeven worden. He aanspraak was: „Hare rlnogmogeu- den". Al de Kuropeosehe vorsten gaven hun dezen titel, uitgenomen de Koning van Spanje, die beu .Messieurs les Ktats liéiiêraux" titelde. I.odcwijk XV wan de eerste van l-\'rankrijks koningen, die na het sluiten der Triplc-ANiaiico in 1717 hun. door zijn gezant iMl Bofe den titel van „Hooginogende Heeren" liet geven. Hooj|Mtti|>eliini\'. i ba rg. i. iemand,
die met bed e f brie re ii bij de rijken vond- gaat; bgd. Hochxtapler — Hessehen- trekker of iemand, die onder den schijn van grooten rijkdom vorstelijk leeft, zonder te betalen. Iloojftlfd liondeil. het ontvangen
wooute om iemand , die de II. (\'ommunie
ontvangen heeft „zalig hoogtijd" te \\ven- sehen. Want men Is gewoon op de Hoog- tijilen, dat is de hooge feestdagen, de 11 Communie te ontvangen. Hoorder rte« woords. iemand,
die wel de goede lessen hoort, maar er zich niet naar gedraagt; naai1 Jac, l : Hoorn vhii overvloed. I a t. (\'or-
Hii coplae. Cercs wordt afgebeeld niet een ramshoorn in den linkerarm, gevuld met vruchten en bloemen. Soms stroomen ze uit den .vollen hoorn\'\' op aarde, en somtijds liggen ze er in evenals in een korf. Diodortis zegt, dat de hoorn een van de horens der geit was. waardoor Jupiter was gezoogd. Hij legt de fabel |
|||||||
|
Hooglied of Lied tier Liederen,
hehr. Schir hnxrhfrhn, d. i. Iitjt lied |
||||||||
|
HOOUXEÜ VAN HET ALTAAIl. (4:!
|
|||||||||
|
IIOIlEXnOËK.
|
|||||||||
|
althis uit: „In Libië is een stronk landt»,
van den vorm eens hoorns, dat door ko- nhig Aiiuiion aan zijne bruid Atnaltliaea geschonken was, die Jupiter met gei ten- melk voedde." Hoornen vim liet ultuiir. IÜj
ernstige beloften ut\' verbonden werd door
de Romeinen de eed afgelegd, terwijl de i verbondenen de hoornen van het altaar vasthielden. Vandaar de uitdrukking Csqm ad ara» tt intens = uw vriend
tut aan de hoornen van het altaar. Deze i hoornen (tienden om er liet offerdier aan sa-r te binden. Vgl. Kxod. XXVII : _>. in Israël vrijplaats voor den vluchteling, 1 K..n. I : 50. Hoon. (barg.), geldlade.
Ilooftlcr State, (lm.), moud*top-
pers-sfaat van fn hmh (tot zwijgen het Westen voor bultte» (ruziemaker*,!. |
Hop. ili;i rg.), thee,
IIo|iuel<I. zie Gruitgeld,
Hor.. Horatkt tribun, de wijk der \'
stad Itome, welke Horatia heette, eene tribun rustten =. landelijke wijk. lit ; deze wük wits de vader van deu dichter i Horatius, een vrijgelaten slaaf, her- koinstig. Horn est, ilat.), de tijtl van aan-
vangen, i maar meest t van eindigen, /.«.• gekomen; formule, door den pedel uit- j gesproken, als de tijd van examiueeren en defendeercu I bij promoties (verstreken is. Horn iiiji\'\'- \'lat i, de tijtt vliedt.
Horn loeoqne consuli is. (II. \'
L. Q. C.) \'lat., op den gewonen tij\'l tn tip de gebruikelijk* plaat», op uni- versiteïtsaaiiplakbiljetten behelzende de , aankondiging van promoties en dergl,
Horn ruit. (lat.), de tijd snelt voort,
drangreden om zooveel van liet leven te | genieten en met bet leven te doen. als
maar mogelijk is. spreuk van Hugo de |
(«root en van de familie (levers. Hortte, dochters van SSeus cu The-
mis. godinnen der orde in de natuur en der afwisselende jaargetijden, verder ook \'
|
van maabtchappclijke orde, wet en recht,
(lezellinnen van den zonnegod en ook der (iratiën. (ir. hoorai = jaargetijden, Horue euiiouleue. of alleen horae,
uren of tijden, waarop in de kloosters
en kapittel-kerken het kerkelijk brevier gezongen wordt, \'lok het breviergebed zelf wordt naar zijne indeel ing Jinrue eanonieae" of „kerkelijke getijden" ge- noemd. Horae noeturuae de nachtge- tijden, welke in de kloosters des naebts worden gezongen, /ij worden ook Metten genoemd, als ze in de vroegte worden aangeheven. Horue dluruue. I°.de „dag-uren"
van Int breviergebed; ze zijn: de l.an- des. de Prhuen. de Ters. de Sext, de Nonen, de Vespers, de Completen; 2*. een liturgisch gebedenboek, dat deze gebeden bevat. Horuk. (trans v.). Wat zeg Horak?
(ie borduurt, overdrijft, jokt.
Horatius;
De Uomeiusehe lyrische (1 ieliter (t 27
Nnv. x \\. (\'.. oud bijna .\'>7 jaan. De Enyelsche Horatius,Ueorge ber-
tog van Buckinghani if ltWK>, dien Abra- ham Cowlev it UÏ67J ten onrechte den Pindarus, den Horatius en den Vergillus van Bugeland noemde. De Frausehe Horatius, .lean M a-
e r i n us oi* Sa I m o ii. De Horatia» rail Frankrjik of de
Frausehe Burns, IMerre Jean de lïéranger (1780—1857). De S/HWiixrfn\' Horatiussen, degebroe-
ders Argensola nl. Lupercio \\j IK13) en Bartolomo if 1681 i. HorutluH\' i\'iiiiil. zie Xonum pre-
matur in tt$wum. Horde, (turkscli), van turk. oei1\'
doe, het kamp met allen, die er bij be- hooreu : vandaar harde, eigenlijk .,, tt,. = zwervende stam van Tartaren of Turken. Voor andere volkeu past die naam niet, Horehlteil. naam van eene partij
der Hussieten i/.. a.i, naar een berg bij Trzeheehowitz. Iloreuhoek, (barg.), kut\'.
|
||||||||
|
HOKIB OOV. 444 llOUN DE (of Dl") 1\'AIH.
|
|||||||
|
[ niet leder overtrokken achterkant was
bij voorkeur de gestalte van St. (ieorgc. Kilgclands landspatroou, gedrukt, of ook wel afbeeldingen der koningen. lloriicplll». zie Horlepijp.
HoiM>loj|llllll, in de (irieksche Kerk
een hoek. waaruit men dagelijks de eaiioiiische horen (voorgeschreven uur- gebeden ui\' gezang..... zingt. — Voorts : imrirerk:
lloi\'OHroop. voorspelling van ie-
niiiuils lot uit den stand der sterren op
het uur zijner geboorte. Fr. }ioroneope = plaiicctlezing. l\'it gr. hoont (uur) en nkopein (hcseliouwcii i. Horresco reterens, (lat.), ik ver-
haal hel huiverend; Vergilius. At- uein, \'2, 2114. Horrlblle lllctn, (lat.), meenlijk
om Ie zrt/t/ru ; hoprlhilc vIbu. vrees-
lijk ooi Ie zien. Vergilius zegt: lioi\'- l>f lltllllll «llctll i Aeuetit, 4, 4Ö4; H, 565). Horribile dictii komt voor hij den ge- seliiedschrijver l\'lorus. 1. II i Kil; hij Vergilius vindt men vaar horribile vittu, miiterabile vim (Aenelit, 1. Hli en r/«n miwrnbile (.lei/., 11, 485). Ilorroi1 viK\'tii. ilat.i. in de na-
tuiirknnile (Ie afkeer ritu lul ledige, dien men vroeger aan de natuur toe- schreef, om daardoor vele verschijiisc- len, b.v. het opstijgen van het water in de pompen, te verklaren; hij liabe- 1 (I i s, (lurgantua et 1\'niittigritel I vinden wij Natura abhorret vtiei\'iuin (de natuur heeft ecu afschuw van het ledige); in 1 e. lil bewees 1\'ascal.dat de verschijnselen, die men aldus verklaard bad. uit de drukking der lucht moesten afgeleid worden. Hora Af combat, il\'r.i. buiten
gevecht, niet in staat om te strijden.
lioi-N ile rollcoui\'K, (t\'r.). buiten
mededinging. Muis de Ui lol, (fr.i. buiten de
tret, vogelvrij. IIoi>n lic (of «lil) ptlir, Ifr.l. /">•
ren zijns gelijken verheven, bijl1, ecu schilderstuk. |
|||||||
|
Ilorln ooy, ecu tusschenwerpsel. (lat
(Ik tamboers der schutterij gebruikten als zij met trnmmclslag den schutters v.....Ie «ijk de wacht bek.....1 maakt.....
..II.iris oov! Alle sehuttel\'s. die beschei-
ilisii ziiii .....Ier den Kil. Manh. Heer Ka-
pitein N.S.." enz.
IIoi\'In Niiltsi«-i\\ is ui\' gnbseei-
vls, (lat.l, in de bij- af mippernren
Ibij de oude Koineinen de van ainbts- bezighcden ..verschietende tijd i; derge- lijke uitdrukkingen. tein/in* siibHicintm, bij (\'iecr... ca. \\\'gl. Dperue mibxicivae\'.
Van *itb en «mire [snijden), dus z. v. u. van onderen afgesneden, afvallend. Horleplip, doedelzak1 z. a. i. Holle ~
borrel A.\\. stoot. Men «foufcon kouten pijp al blazend heen en weer in een zak, waar- door het doedelend geluid van \'t instru- nicnt ontstaat. Want de bonfdsvlbe van ..doedelzak" zeil\' laat zich uit klanktul- bootsing verklaren, hoewel de hoofdsvlbe van eng. doodlexack; een beuzelaar, lanterfanter, ook Ktikkel, aanduidt. De horlepijp \'" \'......ngarijc bij de Zigeu-
ners inhecniseh. Zij voeren soms ecu
dans uit bij dit instrument, dat met dien .lans wel vereenzelvigd wordt; zoodat men spreekt van „de horlepijpdansers", in plaats van „dansers bij de horlcpijp". Horlepijp echter niet te verwarren \'niet „horncpijp" (eng. hoi npipe\\; dit laatste, z. v. a. boom-pijp, was de naam van een niet meer in zwang zijnd blaatt- instrument, en wordt nu gebezigd voor ecu Kngelscben nationalen (lans. Komt (leze is toch niet de (\'enige. H «11 del\'
heeft soms den rythmns der „hornpipe" in zijne composities aangewend lil de benaming blijkt, dat „hornpijp" geen „horlepijp" of „doedelzak" kan wezen. Hora, in Dijkaliorn enz. Ilcteckeut
boek: HomhooU,(unx\\ctbi--boek:Horii - -
hoorn, liet oorspronkelijke hom......k niet een stuk perkament, waarop liet
Hlpbabet, de getallen en cellige eerste elementen van het school.....lerwijs. (her
het perkan.....t lag een doorschijnend
lioom-vlaatje, in metaal gevat. Op den
|
|||||||
|
445
|
||||||
|
Hofh de propos, il\'r.i, buiten het
doel om. IIofn de Hitlsoil. it\'r.i, te oitpas.
Ook letter], bulten het jaargetijde. HorN il\'oeuvrc, (f r.). ecu bijwerk,
iets overtollig*; ook een bijgcrccht, dat vóór de soep wordt opgcdischt. Hor** ll||iie, (fr.i, buitengemeen
schoon, Ijnven vergelijking verheven,
lloi\'si"l|ll]ll\'lls. (eilg.), lijfiriiclif fc
paard der Koningin van Engeland,
Horst, in Staphorst enz. (luidt eene
plaats aan bezet met struiken of kreu- uelhout lltti\'Htifen. I>e heeren van Milen*
donck gaven als eigenaars sedert de Kie eeuw der rijksvrije heerlijkheid Hörstgcn (bij (ieldeni) aan trouwlusti- gen vergunning tot liet sluiten van een huwt lijk zonder toestemming hunner ouders en zonder inachtneming der in hunne woonplaats la-staande Wetten; mitsgaders dinpennatie van de noodige afkondigingen. l>le trouwlustigen ston- rieu dus te boek als „mil gnadigem con- linaden Keiehs-freyhenn von Mlleu-
rlonck eopuliret". Zoo kwam menige mésalliance tot stand, \'t Waren trouw. partijen ji la (Irötna-Ureen iz. a.).
Hortensia, bloem, genaamd naar
Hortense van Nassau, dochter van feu (ïouverueur van het eiland Itourbon. Lat. hortensia = wat in den tuin thortus.) groeit. HortiiH HotiiiilciiN. plantentuin,
met wetenschappelijk doel als verzame-
liug van gewassen aangelegd. Hortus Medicus hetzelfde als //. Ji., doch spe- eiaal voor geneeskrachtige planten. Hortus sli-fiis. (lat.), droge tuin,
naam voor eeue verzamel int; van ge- ttroogde planten iu een boek {herbarium i. Hom ejfo verslenlos leel. tullt
lUtei* llOIIOITS!
Sie vos non volns uiditientis, aves;
Bic vos non vobis vellera t\'ertis, oves; |
||||||
|
Sie vos mm volns melliticatis, apes;
Ste vos non vobis fcrtls aratra, boves.
Vcrgilius.hij Uonatusin Vita Vergillil.
Ik maak deze verzen,een ander oogstte
er de eer van in;
Zoo bouwt gij vogels, niet voor uzel-
(veu uw nesten;
Zoo draagt gij schapen, niet voor ti-
(zelven uw vachten i
Zoo maakt gij bijen, niet voor uzelven
Zoo trekt gij ossen, niet voor uzelven
(den ploeg.
Vergilius had hij gelegenheid van
een feest op de deur van het keizerlijk
I paleis een distichon geschreven, om
Augustus te verheerlijken, zonder het
i te oiiderteekcncu; waarop de iniddel-
1 matige poëet Hathylliis beweerde.
dat hij er de dichter van was. Yergi-
tius schreef er daarom het vers Ho*
I ego rertticttlfut feci, tn/it alter honores,
\\ en verder viermaal Sie nis non rnhis
onder ; It a t h y 11 u s kon deze verzen
niet aanvullen en was zoo ontmaskerd.
lloHiiiimi ol IIohIiiuiih. liebr.
I hoHJiea-na uit I\'s. (\'XVIII : \'J.">. geef
toch heil! letter!, help toeh! de gewone
uitroep, van oudsher ouder Israël op Imt
Loof hutten f eest hij den optocht metde
; zwaaiende palmtakken gebruikelijk. Ken
I kreet, waarmee Jezus hij zijn laatsten in-
: tocht iu Jeruzalem onder het zwaaien en
I strooien van palmtakken, door het volk
\' begroet werd. Matth. XXI ; \'.". 15; Mark.
XI : \'.». Ut; Joh. XII : 13. I»e l\'ahu-
I zondag, van oudsher in de (\'hristeukerk
i ter herinnering aan dien intocht gevierd.
droeg oudtijds iu de Oostersche Kerk
j algemeen den naam van Feest der Ho-
Hamta\'H. Vaak als jubelkreet, als feest-
I roej» gebruikt, vooral hij god-dienstig
feestelijke rondgangen, optochten. Ih-n
tenen dag roe/im zij: Hoxianna, den
anderen dut/: kruittigt lui». He massa
is zeer wispelturig. Het wufte volk
I juicht vandaag iemand toe. en stoot hein
morgen uit.
lloHkoem KhiIoowu, negerti~
| hoofden.
ll«iH|ieH, ilat., stud.l. letterl. t/ust-
heer. I>e huisbaas, bij wien de student zijne kamer(s) heeft. Ook wel ploert I gelieeteu. |
||||||
|
Iiosl\'tis M\'I KT COLLEUI8TI ME. 446
|
H&TKL-DIGI
|
||||||||
|
! en elke familie ontving eene helft. Op
vertoon daarvan had men niet slecht* aanspraak op herberging, maar ook, des noorlij;, op hulp en bescherming. Hospitium eccIcMlne hiae
(CoiiNerva. Homilie! Weselliim iVesaliann hiel vt urn , (lat.), He- traar, Heer, hef doorlachte Wesel tot eene irtjl,plaats voor Utre Kerk. Op- schrift van het schild van den eenen 1 .Ier beide Kiederlllnder Becher iz. a.) te Wesel. IIoHpoilii e. islav.i. loudslav. en
rils*, gaxpodarjf vgl. de*poot\\ heer, titel der vorsten in Moldavië en \\Val- laehije. Hostie, ir.-kath.), de heilige ouwel,
die na de woorden des priesters hoc est
corpHH niritm (dit is mijn lichaam) d. i. de consecratie, volgens «Ie Rooinsche leer in het lichaam en bloed van <\'hris- tus substantieel veranderd is. Lat.ho*- : f ia — slachtoffer, offerdier; van hoxfi- are (houwen, steken, atooten). Ilostïs li o in ii o i j|eilei*Is, ilat.i.
een rijitnd ran het menschelijkgeslacht. HAtel ili - Imrlcots, i f r.i, weleer
de militaire gevangenis te l\'avijs, later een huis van arrest voor weerspannige manschappen der burgerwacht. Me naam stamt hoogstwaarschijnlijk at\' van het ; College Montaigu, dat vroeger terzelfder ! plaatse bestond, en dat door dien» kwee- kei miren, wegens het daar verstrekte voedsel in Vallige des httrirats werd , herdoopt Dat die spot naam van den generaal Da r r ie a u zou afstam men. die in 1815 de burgerwacht reorganiseerde
. en de onwilligeit in het bedoelde gebouw deed opsluiten, is vrij wat minder aan
• te nemen. Iiv.nl des Invalide**. Cfr.),groot
gebouw met woning voor oud-militairen, te Parijs, iu 1U40 door Lodewijk XIV
gesticht, het Fransche Bronbeek; de I kapel dezer Stichting bevat het graf
J van Napoleon I.
Ilót el-ltieii. i f r. i. Qodsgasthais,
bet oudste hospitaal van l\'arijs, ouder
i St. Landry, den achtsten bisschop van
I l\'arijs gesticht Tuaachen lst.s en 1*74
I werd het nieuwe llótel-l Heli gebouwd.
|
|||||||||
|
Hospes Int et eolloj|Intl me.
(Ut.). Ik aas een rreeanletina en t/tj
hebt M\'j geherbergd, Mattll. XXV : 356. Opschrift van hot schild van den eenen der beide Xiederltinder herher </.. a.) te Wesel. II o-pit i.. flat, > t ii d. i. letterlijk
gantrriendin, als vrouwelijke vorm van hospitus — hospes. De hnishazin, hetzij
gehuwd of ongehuwd, hij wie de student inwoont. II os pil ii nl, gasthuis wmr zieke
meuxrheu. Van lat. hospes = vreeinde- lhig, gast. Zie fiantliaiimn Xenodoehinm. lloK|iitnn l-i\'lililei s. /.ie Johan-
uiten. Ilospit ii I-SiiihIiiv. te Londen, Iett.
honpitaal-zondag, ui. 17 .Inni, de dag, waarop in al de kerken collecten wor- den gehouden ten bate van de gaxtliui- zen, die er allen in richtingen zijn. welke door vrijwillige bijdragen in stand wor- deu gehouden. I>e Instelling van zulk een dag dateert er van IST.\'t. nadat se- dert is.">ii lïirminghani was voorgegaan, Mospil ;i lires Sain eii Hi\'s ltii\'-
toiiN (Socféte des —. (fr.), letterl. Vereeniging der gattrrtje men»chen- redder» in Bretagne, eene maatschappij al> onze Manisch, tot redding ran dren- kelingen en als de Ungelsche Humane Society, (testicht te Hennes door den pre- sident der Chttinbre Honoraire Henri Kadault de Ituffon te Parijs, die er tot zijn dood ioin.-tr. iss;j) voorzitter van jjeweest is. Ilospii inni. flat.), l\'irartier. Tehuis
voor studenten in eene iieadeiniestad, voor leerlingen van gymnasia, waar zij niet blootstaan aan de verleiding van het vrije kanierleveii. —? famille-hötel voor hulpbehoeven-
den. \'I\'usselien aanzienlijke familirii in verschillende steden en gewesten be- stonden veeltijds handen van gastvriend- schap. Itij het sluiten van zulk een band (foedrtx) werden de namen van heide familien op eene tessera hospita/is <;e- schreven, eene soort van liniaal, zóó dat van weerszijden een naam stond, Zulk eene tessera werd dan doorgebroken |
|||||||||
|
HÓTKL DE «AHBOÜII.tET, 447 lloi\'TKN Ht\'IK.
|
|||||||||
|
Hotel .1. RnnihouII1et.tr In
de 17e en 18e eeuw vormden zich allengs
te Parijs een aantal kringen, waar I men voornamelijk letterkunde en staat- ! kuude besprak. Vooral die in ItfOOdoor ili\' mark iiv. in tl o I.\' a m bout liet ge- sticht, werd beroemd en oefende een wezenlijken invloed op de taal en de zeden uit. Hoewel Molière in de Pré\' eieusen ridicule» eu rit* femmes sacttntex alleen de belachelijke elementen dier kringen, over het algemeen, schijnt te hebben willen hekelen, bezweek nok
het HMel de RainbouUlet onder zijne \' geeselslagen. |
Honsc ot pre is (of lord*).
(eng.), huis drr lord*thoagerhui*,%.&.
HoilHellolll \\\\ oi\'ils | 1\'si tliili;i i\'to
onr rars as ~, Kuakespea re.
tlruiif V, l\\\'. .{. zoo gemeenzaam foor mizr ooren a/s mtitrilrtt uit dr h fits- kamer, waar de Koning allen opwekt. hoewel niet den dood voor oogen. ten strijde te «aan: het in dien dag het feest van St. (\'rispijn, en zegt hij. als wij vsi 1 - len, dan zullen onze namen aan allen arm cru zaan, of bekend op dien das telkens hij den beker herdacht worden. De uitdrukking werd vooral populair door Kiekens, die in 1830 ouder dien naam een weekblad uitgaf, dat in 18.Y7 gestaakt, in Ih:>ïi werd opgevolgd door All thr year round. HoiiMsii. militair, behoorend tot een
deel van het Fransehe leger, dat ... a.
onder aanvoering van generaal Duchesne 1 Oct. ltfHn Tannaiiariva, de hoofdstad van Kanawalo III. koningin vanMada- gascar, ingenomen heeft. HoiiKftum (PrlilH —, broeder van
prins Alimcd: hij bezat een stuk vloer- kleed of behangsel van zulk eene too- verkracht, dat men er sleehts op be- hoefde te gaan zitten, om in een oogen- hlik naar elke plaats te worden vervoerd, waarheen uien weusehtc te kinnen. Housni\'". it\'i\'.. wap.), paard meteen
dek van andere kleur; zie Hotste en Paardendek. Hout (AIh zij iltt ilocn ii ji o \'t
(|i>oonc —. wiit zul mui\'t dorre ||OHchictlpil? Komt de reehtsehapenc
om. Ime slecht zal \'t met den goddelooze gaan! naar l.uc. XX111 : 81.
Houten, (sport.i. kegels. lloutru broek, katheder. Houten dokter (I>e —. een ^rr- dikstotl; zie Dokter r„n Houten.
Houten hulk. houten ton met een
gat in den eenen bodem en van ondo ren open. «elke den misdadiger om- gehangen werd. zoodat zijn hoofd er boven uitstak; aldus werd de veroor- ilecldc onder gronteu toeloop de stad rondgeleid; huik — mantel. |
||||||||
|
Hoi l.;i ui. (trans v.i, rechterkant.
Hotuoi. (tranav.), Hottentot. Hol o ii dl i ja na n ii). bfjna. Hot-)ioi-. (eng.), heethoofd, letterl. hcet-s].....r i licet-gcs].....rd. i Naam voor
een kloek, vurig, ridderlijk jongeling,
naar den hij naam van 11 en r v Pe re v in het Ie deel van Henry IJ™. HottentotHjfod. 11 ra n sv.i, het ;
wandelend takjr of Mud, zeker insect. Hotvoor, (tranav.), recht» voor.
Ui oostbles, wat (die) hotvoor trek. Houd wut i|Ij hebt, Openb. III:
11.
Ilouqun, fijne soort van thee, zoo i
genaamd naar Hoqua den beroemden J thee-koopman, uit Hong-Kong, die in 1840 overleed.
Hourl, ispr. hot-r/i, (ar.), van ha- \\
trar, fem. hauró, [dnr. hour = gazel en vandaar iemand met gazellenoogen «zeer /.wart met helder wit i. Hij Penen [ en Turken is hour als enkelvoud ge- bruikt en de Perzen maakten er van hour* d. i. één meisje uit liet Paradijs. Mohammed beloofde nl. aan de geloo- \\ vigeu, dat zij in het Paradijs hm/r zou- ilen vinden d. i. meisjes niet gazellen* oogen. House ol romiiioiiN. hut* drr
</<i>irr»frn, tagerhuls, /.. v. a. de *>««
Kamer in Engeland. |
|||||||||
|
lis
|
|||||||||||||||
|
HOUTEN LEPEL.
|
lil\'AM;.
|
||||||||||||||
|
gerust, die de heerschappij voeren over
het meiisehelijke geslacht. (1 uil I ver vertelt er van in zijne reizen. I »e he- doeling was eene bespotting van liet huis van Hanover, zinspelend op bet wapen van Hanover. dat een paard vertoont. Hovct1tii(f. zie Headthtff.
Ilovhi Mon, geestelijke bard. On-
der dezen Keltischen naam roept de hard, |
|||||||||||||||
|
Iluiit ni lepel, rba rg.),ffec(tugem\'8.
Houten mantel, katheder.
Houten paard, fr. eheratef, fol- .
tertuig bestemd voor lt<-IttKiiiiii<r«- vrou- wen, echtbreeksters, Het bestond uit i i n samenstel van planken, welke ééiie
rechtop staande uu aan den bovenraiid scherp gemaakte eiken plank droegen. Na gegeeseld te zijn werd de schuldige als een ruiter daar opgezet: soms niet ren kanonskogel aan eiken voet. Hom l;i IJ.ei\'s (Dn ut\' mort on ;
ook i\'ii waterputten zijn. niet allen kunnen aanzienlijke posten \'
bekIeeden;onkdeeenvoiidigenendienst- baren bebben hun waarde en verdienste. De genoemde arbeiders waren bij de den tempel geroepen, doel. even goed
noodig voor de instandhouding vanden ecredieiist als de priesters; naar Jozua IX : 23 en \'J7. Ih.iltie (Iets Op Zljll rlfJOII —
«loon. eigenwijs de raadgevingen en den: geheel naar eigen inzicht hande-
leu; tiït Hosea IV : 12, alwaar: ..Mijn volk vraagt zijn hout, en zijn stok zal het hein Lekend maken." d. i. /.ij vra- gen het door l,en rat, h„,it vervaardigde afgodsbeeld om raad, en regelen zich naai\' <le aanduidingen van bun eigen- i gemaakte .•./"Hv^-wiehelarij. Verg. nog i .Ier. II. 27; X. .\'(. Hab. II, 1!). Ilonttmet1, (\'stud.1, ii.....ischc ver- !
haspeling vtm haud*JnenLi<titde<\\nt)
. niet zonder nl. tof, welke formule den 2en graad uitdrukte van afgelegd examen aan de Academie, een graad. \', die tegenwoordig vervallen is. Houtsnip (Ken —. (iest.1. twee
Ijot\'-rhaniineii niet roggebrood en kaas. Houvast, i lio ii w k.). ijzeren pen \\
om di\' houtwerken aan den muur te bevestigen, aan eeiicu kant puntig, aan |
het boveneiude niet een borst, en plat |
gesmeed, met een opening, ter bevesti- i
«ing aan het voorwerp in hout. IIohj liuliyiiiN (trhinhint»), een ge-
slacht van paarden, met verstand toe- |
|||||||||||||||
|
11278182
|
|||||||||||||||
|
die verheven wordt tot .aartsdruïde van
het Prinsdom Wales." hoewel hij tot de
Kngelsehe Staatskerk behoort, ongc- daarblj zijn Keltisch gezang zelf begelei-
deud op de aartsvaderlijke harp. liovtaed («lolm —f (eng. i, een
ijveraar voor verbeteringen in het ge- vangeiiiswezen. naar den beroemden tën- gelsehnian van dien naam (17*2(1—901, die geheel zijn vermogen eil bijna zijn heele leven aan die zaak wijdde: van- daar fierrormer ran het yerangeniH- trezen. Naar hem heet de te Londen gevestigde/foir«rtf-.J**<W«f/oH,eenephi- lanthropische vereeuiging, die werkt op onderseheideii gebied. Ilnwjii\'il (De vrouwelijke —.
Mr*. EHaabeth Pry (17H0—1845>, die de gevangenissen van Kngeland en het vasteland bezocht, en haar beste krachten wijdde aan de verbetering van liet gevangeniswezen. Hou e (KlIliH —, werktuigkundige.
uitvinder van de Amerikaansehe naai- uiaeliine 11HI*)—1807 l. vandaar de ma- chfiie van Hom of een Hom voor eene uaaimaehine.
II e si h il n lis Ma mus , aartsl)ïs-
sehop van Mainz 177ii—8561. tijdens Karel den (Iroote, de bekende geleerde, die zocht te bewijzen, dat het den ge- loovige wel geoorloofd is, de zeven vrije kunsten te beoefenen. Vervaardiger van een l.at.-l Miitseh glossariuui. Ili\'iitlwflilil. koninklijke Imreht te
Praag. Iltliillj|. (c h i n.1, i/ret, uitgang in
(\'hiueesehe plaatsnamen. |
|||||||||||||||
|
(A).
|
|||||||||||||||||||||||||
|
godsdieiistoefeningcii hielden op eene
heide bij Tours, waar bet volksgeloof
meende, dat de «eest spookte van Hiigo (\'apet, bet hoofd van het Krausch ko- ninklijk stanilniis der (\'apetingers, die in !W7 te Noyon door de keus der staats- grootcii tot koning werd verbeven. I\'it ben sproten na de opheffing van \'t Edict van Nautes de t\'am>»«r<l* u.n.i, en de Réfugié» iz. a.i vooral in ons vaderland. |
|||||||||||||||||||||||||
|
Hnb.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
iport.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Hul» of (dr unlverae, i;im.i, de
naaf run het fteefal, bijnaam voor Bom\' ton iu Massachusetts door O. W. Hol- nii-s aan die stad gegeven, ter bespot-
ting van de verwaandheid der inwoner*, die de beteekenis der stad zóó hoog stelden, dat ze meenden, dat heel de wereld et om draaide IImIm rins (St. - . de patroon der
jagers. IlnbertiiH-Kleuto]. in letterlijken
/in de reliquie-dragende sleutel, die in de Eglise <U> la Sainte-Croix te Luik bewaard wordt, als afkomstig van St. Hubertus ft 72IJ die dezen van den l\'aus ten geschenke gekregen had, wat toen ter tijd als de hoogste onderscheiding gold. I>aar St. Hubertus in de K. K. Kerk wordt aangeroepen als patroon tegen de hondsdolheid, noemt men de ijzeren hoorns of borentjes, waarmede onder aanroeping van den heilige, de beet wordt uitgebrand, „sleutel van st. Hu- bertiis". I leze horentjes worden vooraf aangeraakt aan de \'stool van den 11. Hubertus, welke stool eveneens als mid- del tegen de hondsdolheid wordt aange- wend. |
|||||||||||||||||||||||||
|
Hll{|tCll.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
irg.i
|
|||||||||||||||||||||||||
|
lliiiliiistcu. s]iotnaam voor de m-
woners van Nunspeet. Hut\' is de wei van melk: hnibaxtrii beteekent melk- buiken want btt*t : buik: Huil of Baldakijn, tbouwk.),
bedekking bestaande iu een gewelf of
dak iu steen of bout boven de beelden hetzij buiten of binnen gebouwen of meubelen gedurende de middeleeuwen. Huls. iu de sterrenwichelarij i* de
gehcele hemel iu twaalf doelen, .buizen" genaamd, verdeeld, waardoor de bemel- liebanuMi iedere vierentwintig uur pas- seeren. Wanneer nu Iemands geluk door de sterren zal worden bepaald, is de ge- heele schaar in twee deden verdeeld (te beginnen uit het Oosten), zes beneden en zes boven den horizont. I>e oostelijke noemt men de „opklimmende", omdat ze bezig zijn te stijgen, de andere zes de .dalende" omdat ze bet zenitb reeds gepasseerd zijn. De twaalf buizen beteekeuen het vol-
gen de : 111 Huis des levens.
y\'1) „ van geluk en rijkdom.
(3) „ der broederen.
(4t „ . bloedverwanten.
l.-.i „ . kinderen.
MD . . gezondheid.
i7 i . des bu wel ijk*.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
wii]i.l. jdrhtht.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Ilnclict. ifr
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Illlilllii\'iis. beeld van een dwazen
ridder of bespot tel ij ken strijder; naar den titelheld van S a m u e I Rutler\'s gedicht van dien naam. in 16G3 ver- sebeneii. eene buitengewoon goed ge- slaagde bespotting van de Puriteinen. IIii«-vuk li\'ltoN, eieren, in varkens*
vet gebakken; In Mexico. Illlleln "ds s\\ st «\'«• in. zie Mnhri>-
biotiek, lllHpnoot i il. benaming der eerste
Evangelisch-geziuden iu Frankrijk. nan- hangers der Kerkhervorming. Oor- sprong onzeker. Men spreekt o. a. van verbastering uit hgd. Eidgenoënen — onderling bij aede verbondenen, gelijk de Zwitsers wart n. \'t Waarsehijnlijkst is, dat die naam hun werd gegeven de- wijl zij aanvankelijk des nachts hunne |
|||||||||||||||||||||||||
|
(ÖJ
(10)
(lil
(121 |
|||||||||||||||||||||||||
|
van den godsdienst.
waardigheden, , vrienden en weldoeners
. vijanden. |
|||||||||||||||||||||||||
|
Huis elos (A —. (f r.). mei getloteu
deuren. Uue éditiou ii huis elos is een boekwerk verzonden onder couvert of gesloten enveloppe. Uitdrukking van 211
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Ul\'IS flIKT UKHOrWKX). 450 Ht\'IT-BGfmOKTH.
|
||||||||||
|
Alexandre iMimas fils. Cne edition des-
tlnée ii mes si\'uls ainis et tlrde » \'.\'\'.\'
rxeillplaires seillement. „Ou U6 peilt tOUt(lire, ïnéine ii voix bas-se, nn-nie «lans
line editïon ii huisclos, et cc qu\'on ne peut imprimer. c\'est Ie plus curiuux de la vie dun homme" enz. enz. IIiiIh (Het heliomleii —• •>]> Nova-
SSembla, waarvan 25 Mept. 15116 de eerste balken gericht werden door Jacob Heeins- kerck en Willem llarentsz, die er den •J4en <>ct. in sliepen, en er de Amster- dainsche vlag boven plaatsten. Zij ver- toefden er in tot Mei 15»7, turn zij liet huis zooveel mogelijk van zijn in- houd ontdeden, in den schoorsteen een verslag over de rei> en de overwinte- ring ophingen in een kruithooru beslo- ten. en den 13en .Piini afvoeren, waarna zij 6 Oct. liii 11 vaderland terugzagen. Den \'.«én sept. 1H68 trof de Xoorsche kapitein Klling Carlscn de hut voor liet eerst weder aan. in denzelfdeii toestand, waarin de Hollandsche oprichter* ze hadden verlaten. Hij bracht er. 4 Oet. te Ham- me rt\'e>t hui lieti vallend, 7* voorwerpen, als Harentsz-reliquiel\'ii uit mede, o. a.
braadijzers. kookketela, messen, werk- tuigen, een half verroest rader-uurwerk, eene metalen klok. wapens, prenten, boe- ken, enz. Ken Kngelsctunaii Mr. Charles L. W. (ianliner en de Ne.lerl. marine- luit. I,. R. Koolemans llejjnen brachten |
I neeldichter Uerbrand Adrlaenazen Bfe-
dero benaming eener bentekamer, omdat I de Kngelsehen, de Jir/ttcn, wegens de
hun toegeseh reven oubesehaaindlieid wel „dog*, Kngllsh dog*" betiteld worden. — vanwaar ook .lolui Huil < — bulhond). — en daar de onbeschaamdheid van een hond i </<>//. hierin hestaat. dat hij overal In \'t openbaar schildwachten uitzet. ter- wijl de [zindelijke» kat alles zorgvuldig wegkrabt en verbergt, heet hij llredero de voor de „bestekamer" bestemde ma- terie een Enaetxmati. Huis te ll:iii|t;iil. Iieei-enlillis bij
Heemstede, genoemd naar het. door de overwinning van Witte van Haamstede op de Vlamingen in 1304 bekende pad. Het huis werd iu 1767 gekocht door Itavid van hennep, den overgrootvader van Mr. .laeoh van Umnep. Het komt het eerst voor op een kaart van Uijn- land. a». 1672. Huis toe! Citroep der Transvaal*
sche Koeren vóór de groote herleving
(Ie Grand Réveil), toen de president It u rge i\'s, die in zijne nadagen was, te vergeefs trachtte hen stand te doen houden tegenover den vijand. llulRHiiker, (w a ]>.">, yHjfrt met ge-
bogen lijnen, of waarvan de uiteinden omgekruld zijn; beide kan ook saineii- |
|||||||||
|
in 1872 het overige ten getale van ii-J
voorwerpen, waaronder vooral het in den kruithooru besloten verslag, her- waarts over. Het vond alles eene plaats in het Kijksiiiiwuin te Amsterdam. HiiIh op liet ziitul houwen
(Zijn —. naar Matth. VII : 26 de ge-
lij keu is van Jezus van den man, die luistert naar Christus\' woorden,doch er niet naar handelt; deze bouwt zijn huis op liet zand. znodat regen en wind het ten val brengen. HiiIh te Britten, hij KatwQk-Uul-
ten. door de Romeinen gebouwd, en sedert eeuwen verzwolgen door het wa- ter. hetwelk nu reeds zooveel van het strand afsloeg, dat de grondslagen er van, die door lagen waterstand in 1520 en later meermalen, bloot kwamen, twee uren ver in zee liggen. — lïij den too- |
||||||||||
|
Huïs(|(mIimi. zie Laren en Penaten.
lluisliniMlei\'. (barg.), tang. Iluislooli. eeli plant, die men op
het ilak van een huis liet groeien, daar het zieli gemakkelijk aan dakpan of dekriet hechtte. Het oude bijgeloof wilde, dat het de booxe geesten van het huis verwijderde en zelfs voor den blik- sem beschutte. De plant werd ook,;W*- baard genoemd. In de middeleeuwen beval de overheid somtijds de plant op het dak te brengen. HuIspIiM\'i\'t. istud.X httiëbaas.
Iluit-i\'fssoi\'ts. rijhu;/ op acht
reemi, kostbaarste soort van open rij- tuigen. |
||||||||||
|
451
|
||||||||||||||||
|
iirjuTiiKKir:
|
||||||||||||||||
|
iiiMnru.
|
||||||||||||||||
|
Illijotliesle. g r. hujothetla, aan-
netning tot zonen ml\' kinderen), 1\'it hiijos — zoon en tfthhni = ik stel Door 1\'aulns gebezigd in zijne brieven, bijv. Hom. VIII : IS, 2:t; IX : 4; (lal.
IV : ;>: Kfeze I : •">. HnliiM. fscll. mm*/*), afgekort hn|.,
rail deze ("of van dezelfde i maand; of dezex.
HiijiiH muil, enz., [lat.i, zie Hoe
IIn,ui-» loot) ratt deze plaats.
HiiUltooiieel, liet Kcliepelenbergje
t>ij Heemskerk, waar oudtijds de (Iraven
van Holland np een schild verheven en tot lieeren van Kenncmerland gehuldigd werden. Iliilfleest. in ludie een feest, dat
in Maart gevierd wordt, en vergezeld gaat van dergelijke grappen als hij ons op deu eersten April plaats vinden. Hulp (III) ziet zijn — in lle
poort, iemand, door de «routen en machtigen gesteund, kan vrij wat wa* Ken. en iiiaj; veel voor zielizelven bonen. liij de Israëlieten was de poort der stad de vergaderplaats om allerlei /aken te bespreken ; daar werd recht gesproken en werden verstandige en aanzienlijke inan- neu geraadpleegd; naar Job XXXI:J1. Hulp-mire*, i li a n (1. i. /.ie Nood\'
ad ren. Iliilplooii. loon. dat aan beu wordt
verstrekt, die, dooi\' liet verleciien van hulp en bijstand, .schepen en ladingen het/ij te /amen of na gedane lossing en lichting wederom in eene veilige plaats in zee ot\' in een behouden haven hebben gebracht. IItilaeii n Lectiires, apologetische
lezingen, in 1777 Ingesteld door den geestelijke John Hulse te t\'heslnre. Kik jaar worden er vier of zes predl<
katies gehouden in de groote Marlakerk te Cambrtdge, door geestelijken, tegen- woordig genaamd Huhtean Lectnrer», wien men tot in het jaar 1860 den naam gat\' van Christian Advocate» <christe- lijke advocaten). Oorspronkelijk werden |
||||||||||||||||
|
! er twintig predikaties per jaar gehouden.
Hu m n nl o rn, de beschavende,
! inensclivormende wetenschappen, de let-
\' terkundige en wfjsgeerige vakken, in tegenstelling niet de realia >/.. a.r. van lat. hmnanu* = menscheltjk. De lnt- • mam\'ora waren : spraakkunst, redekunst en dichtkunst, met (trïeksch en Latijn. ter onderscheiding vanHtoP» tllvliiiv, godgeleerdheid ;de eersten beoefend door leek\'en, do laatsten door godgeleerden. I>e fraaie wetenschap heeft zich later echter hoofdzakelijk beperkt tot de studie van het Latijn. |
||||||||||||||||
|
Iliiiiiiiinsiiie. — wel te onderscheiden
van humaniteit, wat een karaktertrek
1 is, — een historiseh verschijnsel, nl. de herleving van de studie der klassieke let- teren. In den tijd van .1 o hannes Keuchlin it 1W2 als hoogleeraar te Ingolstadt. in Beieren I, heette de kennis der oude talen de httniane wetenschap; een doctor in de letteren heette ilai.....k
1 doctor ia hamantxmo. Keuchlin zelf,
een ijsbreker als beoefenaar der lle- breeuwsche letterkunde, oefende grooten invloed, op het onderwijs en de ver- spreiding van het humanisme. llumiiiilHt, voorstander der verüch-
thig, tegenstander van het obscnrant/n- »i\'; zie DunMtnünner; letterl. leeraar of kenner der humaniora, der \\veten- I schappen, welke op meer beschaving
aanspraak geven. I>e lettres hit ma in en (fraaie letteren) zijn In Frankrijk dicht- kuust. welsprekendheid en geschiedenis. \'t Zijn de kunsten en wetenschappen. ! die den inciisch meer mensehelfjk (hu-
nniiu. lat. humattttx, comparat. hamu- nt\'or) maken. Vietor liugo was ecu episch ! cu humanistisch dichter.
|
||||||||||||||||
|
Humn mini v-t errure, (lat),
dwalen f* men schel ijk; vgl. Errare enz. |
||||||||||||||||
|
IIilmbilII. een woord waarschijnlijk
I van Anierik. oorsprong, heteekcnende
larie, bluf, aansteller^. De afleiding is
onbekend; \'t is zekerlijk een woord
; aan de volkstaal ontleend, waarbij aan geen afleiding gedacht werd. Dat het
. van het i t. aan,; hagtarda — m, ]un- I genaar, zou komen is niet aan te nemen. |
||||||||||||||||
|
152
|
|||||||||||
|
111 MKiAI.H.
|
IIWA RWOH.
|
||||||||||
|
II u mem Ie, (r.-katk.), deel van het
kleed van den priester, dat hem huls cu «houder bedekt. Van lat. humenté («honden. Humt linten, inonuikeunrdein Italië
(1134—157fil aldus genaamd naar den eiseh der nederigheid (httHt/Ma*), dien /.ij zich vooral stelden. Humor* eng. hit mom; oorspronke-
lijk r,„l,t, vandaar, in goed of slecht liiniieiir. in nioreelen zin. I>c vochten volgen* de oude theorie, die het karakter en de inborst bcheerselitcn. waren slijm. bloed, en gal, vandaar flegmatiek, san- guiiiisch en choleriek gentel. Als schrijf- trant: grilligheid, vol onverwachte wcu- ililigeil, ook ..een traan zoowel als een lach" opwekkende. Ken schrijver in dien trant is een humor/ut. Iliinioi-iiul systeem of I1111110-
riilo p:i t holojf ir. geneeskundig »tel- sel, ziekteklindc, waarbij men de oor- zaken van nlle ziekten in de vochten (htnnare*) zoekt. Hun (Een Knel als een —,
reit groot en ttferig man. Oud-hgd. tfeirahxeit igewachseu 1 al* e/n hiltue, Goliath der aro»se hintte, een llnn liad de kracht boomen uit den grond te ruk- gestapcld. l>at zijn dan niet de Aziatische
of Komanhsche Hunnen (onder Attilni, maar de zoogenaamde mythische Hu- lieil, inisseliien van Slavische afkomst. Ilnn lnl. iehin.1. letterkundige;
hooge academische graad in China.
Uu lic 111, IE om :i il e, ril Vil 0,1 lat),
zie We uit/er ent, enz. Hunebedden, de groot e stecuhoo-
pen in Drenthe en elders,doorde volks- stannncn. die vóór de Hermanen ons land bewoonden, tot graven opgericht. Httiten, de naam door de latere bcwo- ners er aan gegeven, beteekeut renten, eu heel\'t niet* te maken met de Hunnen. lltiiilHiles. litiiiiitndcH of huiiy*
ady, een der grootste velillieeren uit de
14e eeuw; de Turken vreesden hem zoozeer, dat zij zijn naam gebruikten, om hunnen kinderen schrik aan te jagen. |
|||||||||||
|
Hunker*, fam.), ook OM Hunker»,
spot naam voor het ultra "Conservatieve
deel der demokratisehe partij, vooral in New.York; van hxnh; ecu\' klos. een hindernis, blok aan \'t heen. Himyiidf «Innos. zie Engetech
tont. Het is tevens de naam van den Hon- gaarscheu held, die nabij Ziiuonv een beroemden slag tegen de Turken leverde, en naar wieu de bron heet. die dat water levert. Hardie, leng., spor11.), horde, mj
harddraverijen met hindernissen (hitr- tlle.-race*) of in een conconrn l>ipi»!<}>u
of een paardenspel. Ilni\'i-jili. Zie Jlorifr.
II ml o. (fr., wap. 1. koel\' 1/.. a.i van
IIiihsiiimI 11 qiiiiti\'e i-oucs. (f r.i,
ronditrteitr tier artillerie of een trein- ttolttaat. Ilustird de In j|iiIllotlne. (fr.),
bet wharoi voert. Vervolgt hij een inis-
dadiger dan heet hij marehand <d- Uu-et, en begeleidt hij alleen zoo iemand, dan heet hij rondetfe <h l<» Qrère. HiiHsareii "f Huzaren, iin ons
landt de naam der gansehe cavallerie;
in Hongarije de lichte ruiterij; van hong. hnxg = twintig, omdat\'koning Matthias I in de l.te eeuw bepaalde, dat ieder twintigtal huizen één ruiter aan het leger moest leveren. Hussieten, volgelingen van .1 o -
hannes Huss ./. a.i. den Boheem- selicii hervormer in de. 14e eeuw; zie Bethlemieteti. HllMsleteiioorloji. oorlog tussehen
de aaubangers van Huss en de l».-Katho- liekeii lUl\'.l—84). Hussieten, in twee partijen, (\'alixtijm-u en Taborieten, »tre-
den onder Ziska en de beide Procopius- sen gelukkig: werden eindelijk over- wonnemde (\'alixtijnen werden K.-Katho-
liek. de Taborieten gingen over in de Boheeuucht broeders. 11 wn Kwoh, (oh in.), het bloeiende
rijk-, naam voor China, nl. bij de Chi- ncezen. Vgl. Tehang\'Kooe = R$k run htt m/dden, Middel rijk. |
|||||||||||
|
453
|
|||||||||||
|
UV.U\'JN T
|
HVMTIIAKIHTKN
|
||||||||||
|
Hyacint, fgr.), lelïeachtige bloem,
wit, rood, blauw, violet; bloem van zwarte <>t\' purperen kleur, onze ua- f/f/ttik; ontstaan uit Int bloed van den door SSephvrus uit minnenijd ge- dooden Hyachïthit*, een Hpartaansch jongeling van buitengewone schoonheid, toen hij door Apollo, die hem ook beminde, in het schieten werd ouder- wezen. Men beweerde op de bladeren er van de beginletters VA of AIX* her- kennen; vandaar dat Theocritus van „beschreven hyacinten" «preekt. IIytillen, gr. hnadev, van hnefu
(regenen), de regenenden, het Regen-
gesternte, eene groep sterren in den kop van den Stier, wier opgang regen voor- spelde. Zij gingen daarom door voor nymfen, die door vnehtigheid voedden, en nis zoodanig waren /.ij de voedsters van lïacchus (de Xvsaeische nvmfenï, en van .lupiter ide Dodouaeische\'nymfeu). Deze laatste plaatste haar uit dankbaarheid onder de sten-en. — Omdat mcu liet sterrenbeeld nis een kudde jonge zwij- nen zich voorstelde, gaven de lioineineu er den naam Sttrttlar i varkentjes i aan iLuhker); volgens Cicero echter ont- ving lu-t dezen naam, wegens der Ro- meinen afleiding van hm fgr. zwijm, en noemen mitsdien de lexicografen Suculae eene raixcht vertalhig van hnaden (hy- aden |. Ilyili*n, i g i\'. i, iraterttlang, uit g r.
httdói\' i water); reuzenslang van liet meer l.erua in den Peloponnesua, door Ker- cules gedood. Hydra, Mvap.i. denkbeeldig wezen,
nl. pen slang met zeven koppen; de
gewone kleur is groei); de staart ein- dlgl in een weerhaak. Ilyili\'opliane. eene verscheidenheid
van den opaal, die eerst helder uu door- seliijnend wordt, wanneer hïj doortrok- ken is van water. He eigenaardigheid
van dezen steen, om water in te zuigen, is gebleken uit de vermeerdering van haar gewicht na de indompeling. lly<lr>op*Ic ile papier ifr.). ira-
terznehi van papier. Hiervan gewaagde Bourdon de Vi »ise iu de conventie 25 Flo-
n\'-al. an 111. tijdens de speculatie in |
biljetten in de Veudée en in liretagno
verspreidde; hij zorgde er voor assig-
assignateu, toen Puissaye zijne valsche nateii tot de kleinste bedragen van 25, 15 en in sous |stuivers) na te maken. om overal verwarring te stichten. Hyueameel, kindermeel, dat de
moedermelk wil vervangen. IH* naam liad behooren te zijn Hygieatueel, d. i. gezondhe/dtwieet, naar g r. hngieia --- gezondheid. Hygea is geen woord. Ilyjfla. (rom.), sainengetrokk. vorm
voor Hygieta iz. a.i. Hypjlela. i g r. \\, de godin der gezond.
held; voorgesteld als bloeiende jonk-
vrouw, die in de linkerhand eene schaal lioinlt. waaruit zij eene slang drenkt; douhter van Asklepios i Aesculapius) en ; Kpione {gr. êpionè — de smart-verzaeh-
. teude).
II> «ii• \'ue. \'f r.I,gezondheidsleer, uit
g r. httgiuinein = gezond zijn. welvaren. Hygiënist, beoefenaar van de hy-
j gièue iz. a.i; deskundige daaromtrent.
IlykNON. herderskoniugen van We-
niietiseheii oorsprong, omstreeks -Jili)ll
v. (\'. naar Kgvpte gekomen; heerschteit tot 1548 v. (.\'.\' Hymen, fmyth.), god van liet hu-
weUjk, afgebeeld met een bruiloftsfakkel I en een sluier in de hand.
Hymen** l»anil(en), hmrelffkttbatid;
1 zie Hymen.
HyniettiiH. (gr.), berg in Attlca,
voor een gedeelte niet geurigeu thym
j begroeid, en hierom bekend door zijn
voortreffeljjken honig. Hymne. god*dieH*tige ode iz. a.i,
• (gr.), htiMHOH, eig. galm, liij/.. feest ga lm ; ter eere van goden en halfgoden: uit I hiiiniii\'hi — galmen, opdreunen, HvmiiiiM Aiiilii-ONlamia, iinuz.i,
zie Ambrmtiaameh loflied. HyiitellllklHteii, aanhangers eeiier
| partij, de WndnehaJe tl! i>,t, in lss? te I Parijs ongericht door een Kaukasiseli Armeniër A vet is Ka n rbek van oude familie iu den tijd. dat de bewoners, al- j thans de Armenische bewoners van Rus* I sisch-Ariiiunic veel van de zijde der |
||||||||||
|
4"»4 HYSTEttON PKOTEltO».
1 schreef van den drank, eerst een genees-
middel. iu de taal der geleerden cinuut hippocratiettm genoemd, en die in de middeleeuwen lly]>«ierns genoemd werd. Hypocrisie (L"- est mi hom-
iiiii \\\\v ipie Ie vlce er ml h la
vertil* \'t\'r.i. de huiehelarij in eeiie
. huid,; die de mtdemfd aan de deugd brengt, Koehefoucauld. Hypoerlte rlmeiir. historiën
• trop pityé. it\'r.i. huichelachtige rij-
• nielttar, al te rijk betaalde ge*c)tied-
srlir/jrer. Getuigenis van partijdige tijd- geiinoteii omtrent Krank rijk\'s grootsten treur spe ld ie b ter Itacine (f HMHH, toen ! bij tot koninklijk geschiedschrijver uan-
gestehl. geheel opging iu het Hofleven , vau Lodewijk XIV, en de dichter scheen
onder te gaan iu den geschiedschrijver, llvpotheea. onderpand voor ge-
leeud geld, dat iu het bezit van den
schuldenaar blijft, en wanneer hij zijne
i schuld niet betaalt, ter voldoening van
| den schuldeischer verkocht wordt.
Hypotheek, eene akte waarbij
I vaste goederen tot onderpand gesteld worden vau eene geleende som gélds. Ilvpothekiitre schulden, i b a n- deli. schulden, welke door hypotheek
verzekerd zijn. IIv i\'lüiuii". onherbergzaam oord aan
de \'A. kust der Kaspische zee iten tijde van straho f 2H n. <\'. de Hyrkaniitche zee), (ir. Ilarkaaia, van oud-Perz.
VehrkdiHi ~wolvenlaml. Thans (inrgië.
Hysopstc-lljfel, dooi\' den llooge- prieHter onder oud-lsrael op den Hrooten
I Verzoendag gebezigd; vgl. Uv. XIV: 4; | Ps. I,I:\'.i. Ilehr. eezoob, gr. hwutópo», j een specerijachtig kruid. 1 Kou. IV: 83. Ilystcron protevoii. (gr.), lett.
j het latere eerder of rooraan, dus aeh- tertte toren. Spraakkunstige of rade- kunstige figuur, krachtens welke men de natuurlijke orde vau het uit te drukken begrip ol\' denkbeeld omkeert, en het- I geen ten aanzien van den tijd of de voor- | Stelling het laatste is tot eerste maakt. I om daardoor eene opklimming in de rede I te verkrijgen. < tok JtjfSterologie geheeten. |
||||||||
|
IIVPKKBKL.
|
||||||||
|
Russische regeeriug te verduren hadden,
Ik* stichter der ] Kirt ij stelde zich ten doel, van de Hhidschak, een soort vau (\'entraal-Comité te maken, dat door mid- del van sub-comiten in Armenië propa- ganda moest maken voor het nationale, Armenische idee iu Turkse, en Ru*sisch- Armenië\'. Parijs. Athene, nogmaals Parijs en eindelijk Londen waren achtereen- Ben* de zetels van den llindseliak. Hyperbel of hyperbool, (gr.),
lett. arerdr/jr/iif/, duidt in het spreken
de wijze aan, om iets krachtig uit te druk- ken door een sterk overdrijvend beeld.
HyperboreCvs» (.bij de oude drie-
ken) alle volken, die aan de andere zijde der noordelijke bergketen woonden, zoo. als de Thraeifirs; ironisch : zonderlingen in manieren, zeden en gewoonten. V\'ol- geiw de sagen bewoonden de Hyperbo- reè\'rs een beerlijk land. waareene eeuwige lente keerschte. Ito naam II. beteekent lett. de aan de andere zijde r«a B»reas i noordenwind i irmietidra. Hy patin, schoone, geleerde vrouw in
Alexandrie. in4l5n.(\\ vermoord, vandaar
de naam voor een hooggeprezen vrouw. II> porton, (gr.1, een van de Tita-
neii. vader van Helios (ZOU), Seleue
(maan) en Hos (dageraad). Ook Helios wordt dikwijls Hyperion genoemd. Hypnose, toestand, die veel gelijkt
op dien van den normalen slaap. gedu- rende welken iemand in abnormaal ster- ken trant vatbaar is voor het vcrkrij- geu van voorstellingen, welke een ander persoon hem opdringt. Anders gezegd, een toestand, waarin de suggestibiHteit (z. a.) van bet individu is verhoogd. Vroeger sprak men van magnetische», thans van hypuoti*chen slaap: g r. h ttpitox — slaap, Ritpuoëin = doen Inslapen, hitpuoOMtein — slaperig, slaapdronken zijn. Ilypiiotlsnie. kunst waardoor men
iemand doet inslapen: van gr. hjfpiHh t/kas = slaapverwekkend. llypocrtis. gekruide icfjtt, morgen-
drank bij bruidsplechtigheden, vandaar ook „bruidstranen" genoemd; naar Hip-
poerates, wien men de uitvinding toe- |
||||||||
|
I
|
|||||||
|
i. e. i.
en maakte men er van I. tl.S. = IuHoe S/\'f/mi tin iiit teeken i met toepassing op het kruis, dat aan Knustantijn verscheen en waarin hij overwinnen zou. | )e letters worden\' ook verklaard als In Itnf Saht*, (In dit (teeken des kruises is het) \\tei\\; m aU Jenus Hortator Sanc- tortwi, Jezus de Vermanerder Heiligen; eenige der vele spreuken, naar die begin- letters gevormd. I. 1., (lat,), hi loco (z. «.).
I. lil., ilat.i, hi margine (z. a.i.
I. X. S. T., (lat.i, In uomhie Smic-
titfxhmtr Trhiitittin, in naam der Allei\'h. Drievuldigheid. I. O. O. F., (eng.), Independant
order of Old FelhtcH iz. a.). I. O. Yf (e n g.), de drie beginletters
van het eng. / otee yon,ikben tiêchuU dtg, de woorden waarmede eene schuld- bekentenis begint Voor de uitspraak gewoonlijk geschreven I. O. U. I. P. I., Ik partibu* tnjidethtm (In
de streken der ongeloovigen). Deze let- ters werden vroeger gevoegd achter den titel van titulair b/*Hchoppeu, d. w. /.. van bisschoppen zonder diocees of van eene landstreek,die nog niet tot bisschop* pelijkeu zetel is verheven. Zulke bisschop* |
|||||||
|
I, op Duitsche munten Hamburg\\ op
Fransche ItimogtH. I. hu, (lat), tnter alia. (z. a.i.
I. c, (Int.), iu casH (z. a.i.
IC.XC.NIKA, fgr.), JezusChri*-
tus orerwiut, opschrift van penningen der (Irieksche Keizers te Konstautinopel. I. «I.. (lat.), hi dato (z. a.).
I. D. Q., idemque, (lat.), en deselfde.
I. e.» (lat.), M est (,/.. a.).
I. II. F. C. (lat.), ipn/iwherea/a-
ciendum euravit, zijn erfgenaam heeft (dit, nl. gedenkteeken) laten maken. I. II. S.. kerkelijk monogram in 1347
door i\'e r na rd inus vmi Si t:na nis
zoodanig aangenomen, prijkende op aom- mige kerk zegels en op enkele parti- enliere zegel*, ook op bet wapenschild der Jexniten, oorspronkelijk de II. Naam of Zoete Naam (JfHit*), voorgesteld door de drie eerste letters daarvan iu \'t Qriekscli I 11 K; later hield men de (irieksche letters voor La- tijnselie, waardoor de oorspronkelijke beteeken ia verloren ging en werden de letters verklaard als J**tt* ttomiuum Sairalor (Jezus der inciisehen Verlosseri; daarna werd er een kruis op de 11 gezet
|
|||||||
|
456 IBEftlBCU BCHIBBBILAKD.
|
|||||||||
|
1. IE. B.
|
|||||||||
|
pen dragen dan don titel van ecu vroe-
geren thans vervallen bisschopszetel, bijv. bisschop van (\'ambysopolis 1.1\\ 1. Thans zegt men eenvoudig titulair his-
schop van enz. I. R. B., iciig.i. Irish IteMlfoH
Hrotlnrhood, lerschc broederschap. vei- eenighig van revolutionairen of wellicht Irish Repubh\'eun Brotherhootl lersche vereen iging van republikeinen, waarmede |
du samenzwering dor r\'enians (z. a. i I wordt bedoeld.
I. V.. \'la t.i. in rore >,.. a.|.
I IlWOke oii\' nioi iiiui| :inil
loillld IliyHOll flllllOUH. leng.i, ik I werd op Zekeren morgen wakker en \\ betond, dat ik beroemd na* geworden, woorden uit llyrnu (178H—lH24)\'adag- boek, met betrekking t«»t liet onver* wachte sneeën dor beide eerste gezangen van zijn Cht\'lde Ha rot d. I e mild have bettei* spnred
;i bettei\' niaiii. (ong.), menig beter I
man zon ik beter hebben kunnen nti*- I *en, Shakenpeare. Koning Hendrik IV, Ie dool V. 4 zegt nrins Hendrik als hij Palfetaff, die zieli dood houdt, onder : do gevallenen op het «lagveld ziet. I dure do uil tuint nuiy bo-
eome » ........ Who d.....-s do
iiwi\'o. In none, leng.), ik durf alles
ondernemen, a-at een man betaamt; m\'é mees4 durft is geen men*eh, Shake* speare, Macheth I. 7. Macbeth tot ; zijne ega, die hein vraagt of hij Duneau niet durft vermoorden. 1 must »»<• eniel. nilljf lo lm |
klntl. lony;.). tot ruw geweld dwingt •
louter liefde mij, Sli a k o\'spon re, Ilam- let III. 4; voorden van Hamlet tot zijne moeder, als deze zich beklaagt, dat Ham- let haar zulke harde waarheden over haren tweeden echtgenoot en haar spoe* dig gevolgd huwelijk »cgt. I Meent t In iiioi-iiïiiK ii ii*, (eng.),
ik saai/ d,- morgenlitcht, Shakcspc- are, Hamlet I. \'."• zegt de geest van Hamlet\'* vader t..t hem, «aar bij hem aanspoort wraak tu nemen, en dit i.egt, ten toeken, dat liij hem verlaten moet. |
I slinll not look npon hls Hke
lllflllll. U\'lig.l, /k Zal zijn evenbeeld
niet weerzien, Shakespeare, Hamlet
I, \'2, /egt Hamlet tot Horatio, waarbij over zijn overleden vader spreekt. I sttiv hcre on mv bond, (eng.),
rk sta hier „{) mijn contract, Shakc*
speare. Koopman van Venetië 1\\. I zegt Shylock tot den rechter, waar deze verzoekt genadig te handelen inet An- tonio. I wlll Hpenk (lnijiii is to her.
Imt n«e none. (eng.), ik zal slechts dolken iharde, bittere woorden)ro< haar spreken, doch er aeeuê gebruiken, Shakespeare, Hamlet III, 2. I « lm lil It were Imdtlinc, Hnl,
mul uil well, long.), ik won, dat het bedtijd nas, Hein, en alles wel; Shakespeare, Hendrik IV, lo dool. V. 1: woorden van Fa list art\' met den dood voor nogen tot prins Hendrik, als do/o hem oproept naar den slag. 1-kwo, io h in.), het land dergerech-
tigheid, vleiende benaming der <\'hinee- zen v.....• Italië, IiiechiiN. dubbelnaam vnnBacehw.
l\'it gr. iakchein — schreeuwen,omdat
schreeuwen de hoofdbezigheid der IJae* ehanten was hij het vieren dor Baeoha* ïiiiliê\'n. Dewijl \'liaerhas de god des wijn* was, wordt zijn naam en deze dubbelnaam ook voor .wijn" gebezigd (Ovid. Meta- mo,ph. IV, l.f; Vorgil. Kvttaf.Wfieora. I. ll\'.lM.
lii pol ns. (gr., mvth.), do vader van
Atlas en stamvader van het menschehjk geslacht, genaamd genus Tllpeti, do na- knmeliugachap van lapetu*; velen biel- den hein voor don/elfde als Japhetll, oenen dor zonen van Xoach. Ib. (lat., hand.), ibidem iz. a.).
Ilmrln, (IriekHche naam van der
Romeinen Ilispania (Spanje), naar den Iberm (de Ebro), eene dor zes hoofd. rivieren des lauds.
llMiiscli st\'liïi i\'ciliiiiil. Spanje,
hij de Urieken als Ihèria en Henperia
(z. a.) hekend; naar den stroom Ha ras |
||||||||
|
4">7 1CH HIK DE» TKOCKNEN ENZ
|
||||||||||
|
MEX.
|
||||||||||
|
<Kbro>, vanhier Ibëre* (gr. Ibères) =
Spanjaarden. Xiet te verwarren inet het Aziatisch Iberiö; zie bij Harmozika, Hm \\. i \\\\\\ i».), steenbok.
Ibidem, (lat.), aldaar, terzelfder
plaalte, in hetzelfde geschrift en op
il welfde bladzijde. HiI.ts ..f MilN, larab. mvtli.),
Satan en de vader van de Sjai thans of duivels.
Umi. i a r, i. toon ran ; voorvoegsel voor
vele Arab. namen. Zie Aboe. Ilior iljui\'l. imal.i. duim; letterl.
moeder der i\'itigern. Ibiiilir. bet pelgrimsgewaad der Mo-
baniiiiedaiieii; bij de uitmunt, twee klee-
dlngstukken, zouder eenig teeken van
sieraad behalve d« zijde: de eeiie doek
is ,.m de lendenen geslagen en de andere wordt om den huls en de schouders gc- witrpen. den recliterarm vrij latend, bet hoofd i* onbedekt: bij rroum», een rutme mantel, die haar geheel omsluit. IIiHOiitii iti-iiiii\'. de richting van den
Zweed Hein-ik Ibseu, den «herpen, in zichzelf gekeerden denker, die eene eeuwige wijziging der zedewetten stelt, waarbij t\'eil ding blijft bestaan en als duel wordt aangegeven, nl. liet waar- beid>besef. dat een ieder in zieli beeft;
zoodat bij bet heil der meiiseblieid /.iet in bet leven naar het besef der gevoelde waarheid. IliMi\'nlNiiie. \'fr.i, in den trant van
Ib.-en denken en schrijven. Iltst\'-nil/\'. ffr.), eene richting in de.
letterkunde als die van I lis en, maar als een ziekelijk verschijnsel beschouwd. IliyeiiN (!>«• Kiii;i n\\ oj|o1n vim
—. Cicero verhaalt, dat de Svrisebe
dichter Ibycus. ttfdgenoot van Anacreon, tie eeuw v. (.*., op \'t nogeublik, dat hij door Btraikroovers werd omgebracht, eenige voorbijvliegende kraanvogels be- zwoer, de aan hem gepleegde misdaad te wreken. Kort daarna zaten die atrulk- roovera op de markt, waar veel volks bijeen was. en riepen, toen er eenige kraanvogels voorbijvlogen, spottend uit: |
||||||||||
|
„dat zijn de wrekers van lbveus", met
dien uitroep ziehzelve als de moorde- nuars. verradend. Vanhier gewaagt men van „de kraanvogels van tbvciw", waar eene kleinigheid een schelm er toe. brengt zichxelven te verraden. Ten onrechte wordt uit 1\'red. X : L»n afgeleid: Jiet zal uitkomen, al zouden de vogelen het nitlireugen". Men spreekt ook wel van de raven, en de kraaien van Ibycus. Daar tbyen* gr. — kraanvogel\'is, is "t verhaal curieus. IciipIhcIi. onbezonnen avontuurlijk.
Zie Icarn*. |
||||||||||
|
Icn i-i-rlir sprleil, ttpelen in th
lucht, in den circus van Oscar Carré te Amsterdam gebonden. Zie tcarus, IcnriiH, zoon van Daedalus nl. i.
(dein kumttenaar, die op (\'reta voor koning Minos het labyrinth bouwde, een boveugroudsch gebouw met vele doolpa- den en looze wegen j. Toen vader en zoon door den koning daarin opgesloten waren, kocht Daedalus de wachter» om, en ont- snapte met zijn zoon met behulp van riem gein, die bij kunstig uit met was verbonden veeren had vervaardigd, over zee. Maar learus vloog te hoog, zoodat het wan zij- ner wieken door do zonnewarmte smolt: hij plofte en verdronk—in de zee, naar hem geheeten de icarische zee (het zuid-oostelijk deel der Aegeïsche zee. langs de kust \\an Itori;:, (\'arië en Jonièi. Irnens-vleiijjels. vleugels fofan-
dere middeleni waarmee iemand onbe- zonnen te hoog stijgt, en laag neerkomt. Ii h blu l»e«ser hIn uk in Itiil.
(bgd.), ik ben beter dan traarroor we» mij houdt; Schiller\'* Maria Stuurt III. 4: vgl. (tvidius. Brierencan Pou-
tus [, 2, 14:! waar bij van riaudia zegt : ipsa una melior fama ~ zij is zelfs beter dan baar roep. < >ok in Le Marlage tlt- Figaro I 11 :t. van I! e a uin a r chai s, antwoordt figaro, op Ahnavlva\'a ver- wijt, dat hij eene afschuwelijke reputatie heeft: Kt ui je vuitx mieux qn\'etle? IHi blu der Gc!«t. der *trts
vcrue Int. (bgd.), zie <iei*t. lfli blu iIph trockiieii Ton»
iiiiii Niitt, ik heb uu genoeg run dien |
||||||||||
|
Kil IHN RIS FitKI\'SSK. KN/- 458 H II KAXX NICHT ES»,
|
|||||||
|
een geest, en alles is dressuur, (loethe,
Faust I ; woorden van Faust tot Wag-
ner, die in den poedel, dien bijvoorde poort zag loopen, niets bijzonders ziet. Mat l\'anst aanvankelijk wel deed. leh fllhlc cluc Armee In mcl-
11 er FiniNt. iligd.i. ik roei eeu leger in mijn mint, Schiller, Die Rünber II, ::. w.....den van (\'arl Moor. die na
de scène met den priester zijne kame-
raden tot heftig strijden opwekt. Icll llllllC {fCHOHHCMl llllH ll\'«U-
(ncIic Uitlek,
Icll llllllC (|i\'hli! [iihI i|i\'lirlicL (hgd.i. ik hol, hel aardsch (/rink ge- noten, ik heb geleefd en bemind, Tln-kla\'s lied in Schiller\'s Piccolo. mi»! III. 7. Icll llllll\' (fftllllll. Wils Icll
nicht ltiNHCii I.01111H\'. ihgd.i, ik
heb gedaan, uut ik niet fitten kon, Schiller, Wilhelm Teil 1. 1 ; Teil in gedachten aan zijne vrouw, als hij in de boot springt om Haumgarten te redden. Icli I111I1* hier blos dn Aint
llllll Keiiic 11 e hm nu. 1 hgd.i, ik heb hier slecht* een betrekking en geen meenint,. Schiller, H\'altensteiu\'s Tod I, .">: Wiaiigel tot Walleusteiii. wien
hij zijne benoeming tut Kun ing van Itohemeil doet hopen; waarop Walleu- stehi vraagt, of Wrange! ook niet meent, dat dit moeilijk niet zijne verhouding tot den Keizer is oviceeil te brengen. Icli lliili ïncln Siich* 1111 f nicht*
UCNtcllt. Jliclllic. ik hl mijne positie „iets, woordm uit (loetluj\'s gedicht Vanitas, ranitattim ranttasm GeseWge
Lieder. Icli hnl»* hIc |it uur nuf tllc
Schii 11 <-r (|cl, ii-sl. fk heb huur toch
muur alleen op den schouder gekust, air uit M i 11 öe k e r\'s Bettelstudent, waar- mede de overste Ollendorff zich veront- sehuhligt. dat hij Laura gekust heeft.
Icll kn 1111 nicht liii\'sl cii.liciiii\'
sein ihgd.). Ik kun geen (onderda-
1 nige. dienaar run den vorst zijn.
Schiller, l><m Carlos III, 10; Poaa
tot den Koning waar deze het geluk der
1 menseden alleen van du gunst des ! vorsten afhankelijk maakt. |
|||||||
|
drogen toon, zegt Mepliisto, als hij in
den mantel van Knust den jongen »tu- ilint ontvangt, die raad komt vragen; liij spreekt eerst ernstig, maar dit ver- veelt hem, en ten slotte wil hij weer „den duivel spelen\'*. Ieh i>iu elu Prenasc. kciint
llir incliic Fui\'hni? (hgd.>, ik ben een Prut\'*, K-ent yy mijn kleuren? aau- hef van een gedicht van .1. It.Thiersch (17\'.i4_]h;.;h. in I88ti gemankt hij ge-
legenheid van den verjaardag van koning l-\'riedrieh Williehn lil. Icll lllll ch mii<lc üIm i- Slilll v CH
zn liei\'i\'Ht\'lioii, (hgd.t, ik ben het moede over Klaren te heerschen, staat volgens ICd Vehse. Prenten 1 \\\'. 175, in een kabinetsorder van Frederik den Urooto, van den ie» Augustus 17811, waar hij over de bevolking van ontgonnen lniid bij \'l\'ilsit zegt: „De boeren, die daar worden aangesteld, moeten allen bun eigen goederen hebben, opdat ze geen slaven zullen zijn." Icli Henk" nu ciicli. ihr I1I111111-
IIkcIi schenen Tnj|c! ibgd.i. ik deuk aan n, t/ij hemelsch schoont dagen ;
aanhef van een lied van August M a li l- ma 1111 1 1771 — lKg(l|. IrIi ilcukccliic 11 limujcii Scklnf
zii thuii. Ihgd.i, ik denk een langen slaap t\'- doen, Schiller, H\'atlenstein\'s Tmt V, ."•: WaMenstein tot tiordou en
Seili, die hem waarschuwen, dat de Zwe- den, die hij waeht. hein doodcn zullen. WaMenstein is zeer vermoeid en wil slu- peii. Kenige oogcnblikktm later was bij vermoord. Icli llloil. (Ilgd.ï, ik dien, devies
van Kdmird, den Zwarten l\'rins. en 011-
dcrschrift van drie striüsveereii. I*e Kdelen van Wales verklaarden aan Kdtiard I. geen koning te kunnen dul- den, niet in hun land geboren. Hij voerde toen /.ijiie zwangere vrouw tëleonora daarheen, en vertoonde hun den zoon. dien zij baarde, niet \'t woord Kuch dyn! dat fa de wan! I>it bleef wapenspreuk vim den (\'rins van Wales, maar werd verbasterd in leh dien. Icli HihIc nicht die Spui voii
cliicin <-< i-.|. mul iiIIch isi I>i*cm- 8Ui*, ihgd.i. Ik \'i,»l geen spoor van |
|||||||
|
ICH KKXXK DICH, ENZ. 459 \'ICONOCLASTEN,
|
|||||||
|
Ich keiuie dlch. Splcnelhern;,
ihgd.i. ik hit jetSpiegelberg,Schiller,
lüê It Halter II, 3: Moor over Spiegel- berg, dieu hij van onrecht en snoodheid verdenkt; woorden naar aanleidingvan gruweldaden van Kchiifterle, dien hij wegzendt. Ich konmic vom l\'Aci\'i-li\'i\'i\'ii.
Ich exerclei\'p, leh werdc exer- cleren. [hgd.), exerceeren isscheriny
en inttlag, exerceeren in ntijn levensdoel, gezegde van prins Frederik van Pruisen (later Prederik de Uroote, t I78tt>, die door zijn vader tegen jdjn zin geheel als militair werd opgevoed. Hij «prak liet, toe\'n zijn vader hem dwong te Ltuppiti als overste van een dril-regiuient te \\ ,\'|-ln|.\\TH.
Ii li mttchtc niu\'li il«i- Palist
wohl si-iu. (\'Ar zotttreldt l\'ans willen trezeit, — omdat liij dagelijks wijn mag drinken. Woorden uit een studentenlied Pabxt uud Sultan. Il-ll lllOClltC Illlcll WOlll Su|t ;| 11
netn. ik\' zon ook wel Sultan ni/leii
wezen, — omdat hij een harem heeft. lit hetzelfde lied. Ich modi te doch ili e FuliHt
nicht Hein. ik zon toch de Parn niet willen wezen, — omdat hij neen vrouw heeft. l*it hetzelfde lied. Ich inlicht e doch nicht Suil n n
sein, ik zon toch niet Sultan willen wezen, — omdat hij geen wijn mag drinken. I it hetzelfde lied. liet slot is: Drum, .Mariehen! giet) niir einen Kus», Ltenn ich biu jetzt der Hultanus: •*Sr/Tienk tnir das (iliisehen «ieder) eiu.
Damlt ich auch der l\'abst kaun sein.
Ich sil«* es (Ui\', «in Kcrl der
NpCCUlIcrt enz. iligd.l, zie Keil. Ich setz den Fnll. ik stel \'t gt~
tul, duet van Shnoii en Laura in Mil- locker\'s Btttetxtudent. Ich wHss nicht, wuh noII cn
(hcdciltcu.
Ihiss Ich ho ti\'iuirlu hln. Ik weet niet, wat het moet rooi-xjyetlen, dat |
] ik zoo trenrit/ hen, eerste regels van
| Heine\'s Loretei (1824). Ich will Ft-lcden linken mlt
mclneiii Volke. (ligd.t, ik rrrlang ] met mijn ruik in trede te Ie reu. Koning
! Max II van Iteieren. in IS.V.i in een sehrij-
ven aan den minister von der Morsten, waarin hij verklaarde hoe ongaarne ook, I zekere hein voorgestelde bevordering te
i zullen bekrachtigen.
IchthyH, (gr.), rinch. In oude (lothi*
sehe gebouwen ziet men soms een voos
en een viscli in steen gehouwen naast
elkander. l»e voos is liet zinnebeeld van
de II. .Maria, in oude litanieën rerhor</cit
roos genoemd, en met den viach bedoelt
j men het woord Ichthys, waarvan de
| letters de heginlettevs vormen van \'t gr.
Jezus, Christus, God* /£<«>», Heiland.
I In de catacomben was de visch het zin-
i neheeld van Christus. Men vindt daar
j dikwijls afgebeeld een viscli met een
| korf brood op den rug, als zinnebeeld
van het II. Avondmaal.
Ick weet niet dut er yeiiimit
(leeft, Die niet mvii kintsche noppen
heelt, (.\'ats, zie Niet een enz. Ik weet niet Immer hoc. ui
i n i-i lek liinner wat, L*onstan- i tijn lliivgens\' Gedichten; Coxtelick
: Mal, reg, 4S, etg. En \'k weet enz. Ickllck. \'l\'nrksehe zilveren munt
I van twee piasters ter waarde van \'J.\'i cent. Icimite, in Mexico, xteenen bankje
• met glooiend oppervlak en op drie «tee-
1 nen pooten rustend; waarop de eerstin
kalkwater geweekte maïskorrels met een
ateenen roller worden fijn gewreven, om
er vervolgens flensjes uit te bereiden.
Zie Tortilla*. IcoiineliiHteii of beeldenbreker*,
\' leden der c.nde tirieksehe Kerk. die zoo-
zeer tegen de beelden in de kerkgebou- | wen ijverden, dat ze die niet geweld \' vernielden. Hun tegenstanders heetten 1 ieonodoeteu (heelden-slaven) of ieouo- ; latreii i heelden-aanbidders >. | te naam beelilxttu-mei-s uit de 16e eeuw is dus al van ouden datum. |
||||||
|
400
|
|||||||||
|
m:|\'k::kn ksz.
|
|||||||||
|
Iilenl por filrlll. (lat.), hetzelfde
i (het gelijke i nW hetzelfde^ het golijkoi.
1 dezelfde zin door dezelfde woorden uit- ; gedrukt. Iilrm quoil (I. q.),(lat.l, hetzelfde
rils enz. lileoj|i*nflKelie teekeiiH, figuren,
die begrippen uitdrukken, in het hiëro- glyphiseh schrift, door afbeelding of zinnebeeldige voorstelling......lerscheiden van phourlisrhe teekeut = klunktcc-
I keus. Van gr. idea (aanzien) en grafein iselirijvol,..
Iilloot. oorspronkelijk, nog in de KIe
eeuw, een burger, iemand uit de volks- klnsse. die geen ambt bekleedt.....k »»-
itiifrirtjtlr, leek. Later, een Htompzinnige,
een van geboorte met half ontwikkelde geestvermogens. IiIoh. ifr.i. lat. idlln van liet oude
woord iduare = verileelcn. scheiden. Ile idlts verdeelde de maand in twee bijna gelijke deelen : hij was bepaald Op den vijftienden dag van Maart, Mei. ! Juli en October, en den dertienden der andere maanden. Illoln lorl. (lat.), afgodsbeelden
der markt, van liet domme v.ilk. volks.
geloof, dat eigenlijk bijgeloof is. Aldus noemde l\'raneis Hacon hetgeen Max Nordan minder deftig nis Contentiouelle Lagen (met onderling goedvinden gehul- digde onwaarheden l kenschetste. Illml. Illllllll. Illnllllii, ui. mvtli.).
de uchtgenoot van ilraga iz. a.i. Zij bewaart de appelen des levens, die de kraclit eener eeuwige verjonging bezit- ten en tot spijs der goden dienen. lilv llist\'b. irnt pan eenvoudig na-
tuursehaau getuigt. Idvlle is eeii her- ders.lieht: van g r. eidull\'ion = beeldje, — verkleiuw. van eidos — o. a. soort van zang of muziek. — omdat de idvlle ons kleine tafereeltjes uit de herdorswercld voor oogen stelt Men spreekt ook van idgllisehe rust — de rust eens herders in een stille landouw neergezeten. leiien 11 (lllf ziet er uit si Is.
tle llOOll van —. doodsbleek en rer-
|
|||||||||
|
lronostiisiw. de meest met heiligen-
beelden beschilderde, houten wand. die in de (irieksche kerken de altaarnis van het ruim der kerk Kclieidt. 1)1 est. [hanel.), ,;„( ,v.
I<1 rtilll non fi-«-<|it «ril orexlt.
(lat.), dit heeft hem li/el gebroken, maar opgericht, (\'om. Neponin Vila TIlcmiMtorli*. C»[i. I: Do tegenspoed mankte dezen veldheer der Athenersniet krachteloos, maai\' integendeel veer- krnclitig. lil J|C11HH Ollim\', (lal.), al \'l/tf
Hoort of nlag nu, mik. \\"gl. Har geunu I<1 tor mini. dat. i. dit luu ik drie-
maal, devies van de familie van Itter- suin, ilii- in In-t napen drie ezelskoppen voert. Zinspeling op euli oud verhaal. Illn. pertunw uit ili ii Iiiiiii/iii tuli-l.
liii de lialhioczen of Italiórs maken de Ida\'n de hoogste lliudoe-kastc uit. IllllCi. Zil\' Dit/Ui.
Iilllh. (mal.), geschenk van eene
vrouw aan den man, dien zij bemint. Illllllh ol lllllllt. una II. tijil ge-
durende welken eene vrouw niet mag hertrouwen. Illcilllftllir. Keni\' richting /.onwel
in de kunst als in de wijsbegeerte. In de kunst: liet hoogste, edelste, wat men zich denken kan nok buiten de werko- lijklieid nin. In de wijsbegeerte ouder- seheidl men: Snhjeetief idealisme iFielitei.
Objectie/ idealisme (Hckelliiig),
Absoluut idealisme (Hagel).
liloiilfMten. vereerders van een
ideaal, of voorstanders van een of ander idealisme. < >nk de volgers van 1\'lato. Mét) Hxe. Ifr.), rast denkbeeld,
waarmee men geheel vervuld is: zwnk- hoofdigen voert liet tot monomanie, tot krankzinnigheid.
Idem. lili-in. (Ut.), dezelfde of
belselfde. |
|||||||||
|
IE11 (EEN WII.uk).
magerd. In dit spreekwoord wordt, zoo
beweert men, verpersoonlijkt de pest- ziekte, die in de L2e eeuw woedde, en vooral de stad Ieperen, in België, vree- selijk teisterde. Ier (I-t 11 wilde , <-<-n wilde
knaap, naar de Iersche bezetting, welke de draaf van Leycester (einde l.\'isdi onder William Stanley naar Deventer overbracht; daarover schrijft Van Revd, XetUrl. Wet.: .. dat ongheregheïste volek, datter ovt in de Nederlanden aan d\'eent oft dandere svde gesien was: zij waren meer beesten als menscheu gelyck" enz., In\'scli krnis, i w ap. i. zie Kruinen.
II rniMOiiH wort» as plciitlfiil
uw blackherrlps. (eng.1, "\' waren tlr verklaringen zm> orervioedig <ifs de bonchbe*xen. Shak e wp ea re, Hendrik IV. Ie deel, II. 4: Fallstaff tot priiw Hendrik, als deze na l-\'all>t:itl".- bliincrij en leugens reden en verklaring daarvan vraagt, die Fallstaff natuurlijk niet kan geven; waarop Fallstaff antwoordt, dat hij die, gedwongen, uiet geven wil, al waren ze enz. Iflfiz, (turkseh), godsdienstig inaal
tiij het ondergaau van de zon, dat de Sultan, volgens overoud gebruik te Stam- boel houdt, na zijn plechtig jaarlijkseh bezoek u-inde Febr. of begin Maart) aan den „mantel van den Frofeet", welken hij dan kust. lil"i-s Judicium, dat.i. jniliriinn
IgnTs "f probatio per ignem, de vuur- proef, een der ordaliön of godsgerichten. De verdachte moest een gloeiend ftxer aanvatten of over eene gloeiende plaat gaan, en uit het al of niet, het meer of minder irewoud zijn. wunl dan onschuld of schuld opgemaakt. Ij|iloru liliims. < la 1.1. W0 tallen niet
weten; zie Ignoramns. I j|iini!iiniis„ (lat. i. ir ij weten het
niet, vgl. Job VIII: 9; formule door de gezworenen in Engeland gebezigd om te kennen te geven, dat zij niet kunnen
beslissen <>f een aanklacht gegrond is |
||||||
|
(11 I HU-PAUK. f
I of niet. — Dit ignoramns zweefde l*rof.
: Kniil du Bois ItAymoud voorden
i geest, toen hij in 1*1*2 te Leipzig zijne
, rede over .die <ireuzen des Naturei-
I kennens" besloot niet het sedert gevleu-
gehl geworden woord lyiintnhiiiiifs i wij
! zullen het nimmer weten i. Hok. oude
j Kngelsche rechtsterm. die de jury ge-
i woon was te schrijven op de achterzijde
van reehtsstiikken. waarvan de beslissing
was uitgebleven, of die niet voor de
I rechtbank behandeld waren. Van hier
1 nnk, vrijspraak int/rits yphveh\' urn\'
beWgs. Ihikii\'h iitl|ii«Mi. congregatie in 1080
I door den kanunik Baptiste de la Salie , gesticht, anders gezegd Frères de la doe- , trine chrèthnne, wier doel is de ouwe- I teitde kinderen te onderwijzen in de cate~ chlsmns, vandaar hun naam ignorant^fneu
\' |les enfants ignorant*}. Zij zijn omstreeks | l.V.i.t in Frankrijk (te Avignon), door (\'esar de Bus gesticht. Ken congre-
i gatle van denzelfden naam was vroeger J (1560), door .Maren Cusani, een | edelman, te Milaan gesticht. Beide con- gregaties hebben zich later vereeuigd.
I||iiotI ïiullii •-M]ihlo. \\a,t.\\ geene
h,;f,-4-rf<- naar Int onbekende, gezegde aangaande Nederl. >ehrijvers, die geen jacht maken op woorden en uitdrukkin- gen, vreemd aan onze Ncderduitsche taal. Bilderdijk noemde dat Jeukerigheid I naar buitenlandsche schoonheden,en ver- achintgvanal wat het vaderland opgeeft." I J| II Ut II lil JM\'1\' ï j| 1101 ï II 8. I 1 a t. I.
j het thf/\'sfrrr door iet» nog ttnistrr<frrs,
ui. willen verklaren (als de toelichting
duisterder is dan de zaak zelvei. Vgl.
het llnratiaansehe Xil ft git \'.rriii/i/itni,
: l/tem qitod We resolvit (Satirae 2, 3,
! 103) = een voorbeeld, dat iet*, wat »«-
i beslist is, door ietSj irat ook onbeslist
\' is, tril uitmaken, heeft yen waarde.
I (I ii nt ii* in n i\'It ti i*. 11 a 1.1. hij ut erft
, onbekend. Ilio-pilfk. prachtig paleis-park niet
ver van Peking, in gebruik bij de Kei-
zerin-moeder van China, dat naar men
wil, jaarlijks een kleine ƒ 20.000.000
! aan onderhoud verzwelgt.
|
||||||
|
402 IJZEBES KAPEL.
|
|||||||||
|
IHH HART UESKHKX ENZ.
|
|||||||||
|
Ilir Il II II t jlONrlll\'ll %\\U(* tt\'lr
liöiiiirii: urn ii Ilir jrlzi uollt.
ho lialicn wii\' elne Kunst. Woord van llichard Waguer [1H1J—1KH3), den gcnialen componist, met liet oog op dramatische kunst: hij toch streefde er naar, de geheele opera in eene onaf* gebroken muzikale declamatie te ver- anderen, d. i. volkomen eenheid van woordklank i-n muziekklank. Illl\' IIII hl Olicll \\\\ i<(Ie e. seliu aii-
kemle Och* uiten .... ihgd.t. i/ij uadet I weer, <fij zwerende heelden, aanhef vande Zuet\'gnmig van(loethe\'s Fans/, waar de dichter zich aan den arbeid zet, herdeiikt liij de jaren zijner jeugd, de herinnering wordt levendig en teekent zich al\' in zijn werk. 1 li in in. (mal.), gewaad vanden Mo*
hammcdaanscheii pelgrim. IJdelheid der Udelheilen —
groot»! HHXH/ltjl-r ijdelheid, ontleend aan 1\'ivd. I : •_>. IJken, (barg.), brandmerken, nok
>»e**eut rekken.
Mi\'ixli\'. uvap.i. zie Heraut; ook
voor mïunezanger en muzikant gebruikt. Idshiirdrn. ia m st. i, spotiiaam voor
hooge en breedc staande boorden. I.lMlieilIjfeii. St. Matnertu*, St.
Puncraftna en St. Serratim, fook wel de drie nireuge heeren), omdat hunne gedenkdagen reep. 11. 12 en L8 Hei
vallen, en omdat koude en nachtvorst
meestal tot dien tijd aanhouden. Yan- daar ook de spreuk: Vóór Hervatlus geen zomer.
Na Kervatius geen vorst.
Anderen uoenieii 12, 13 en 14 Mei; dan valt de laatste dag op St. Bonifaciiis, en de namen rijmen. I.I- \'lijk, fafr.), bijzonder f/root.
I.Ister. ia fr.), Ij:eik, ijstenlak— ij:e-
ren dak. I.lsv ojfcl, i ivnji.), symbool door
prins Willem I gek.izen. met toepas- sing op zijn kalmte in zijn veelbewogen |
l loopbaan; niet de spreuk Saevi* f»*fflt-
I quitlu* in nndis <z. a.). I.|\\ «\'i\'ii|c AIllH Ilil. ook hedrijri\'/e
| Martha, naar Luk. X : 40, 41. IJzeren (.on v « eiii-iii\' (De —.
j Warren Haxtiny*, die. in 1771 tot Gou-
verneur van Bengalen, en in \'7."> tot
I (iouvcrncur-iicneraal van (lost-Indië be-
! noeiwl, in \'M.\'i teruggeroepen, in \'M d.....-
! Burke bij liet Lagerhuis van sehande-
lijke willekeur aangeklaagd, op alle pim- ten vrijgesproken is geworden, maar veroordeeld in de kosten if 1HI8). IJzeren liuiidNchocii, zie F»lter-
tterktnigen. IJzeren lli-Hot). bijnaam van
j Alra om zijne onverbiddelijke ge>trcng- j held. Op Wellington is die naam als ! eernaam toegepast. IJzeren hoofd (liet —, een helm.
Toen in 14:17 de burgers van Brugge
Philips den (loede wilden gevangen uc- men en dooden, waarschuwde een bur- ger den draaf en hielp hem ontvlueh-
ten. Men bracht toen dien verrader ter dood en stelde zijn hoofd ten toon in een ijzeren helm, het ijzeren hoofd, dat nu in het museum te Brugge is. IJzeren Jonkvrouw, zie hnlter-
l werktuigen. IJzeren KniiHelier (De —,prins
Otto ron Bitunark, wegens zijn door- tastenden zin, waarmede bij de eenheid van bet Dultsche Ifïjk sedert den Franseb—Duitseben oorlog 1H7U/7I tot | stand briieht; ook de man run bloed I en ijzer gebeeten. 1 >e naam herinnert aiiu een woord van B. op 80 Nept. 1862 I in bet Pruisische Huis der Af\'gcvaar- digden. Zie Eisen nnd Wnf. IJzeren kapel, ecu boven in
den buitenmuur der Oude kerk te Am- sterdam gemaakt steeiien kamertje, ge- sloten niet een ijzeren deur. In dit ka- niertje, oudtijds „\'t secreet" id. i. de geheime kamer. fr. êeeret) genaamd, werden de archieven der stad hewaard. weggeboi\'gen in een eikenhouten kast |
||||||||
|
B8 IK HKH OKLEBKD KXZ.
|
|||||||||
|
I.rzKlEKX KUOOK (I>Ki.
|
|||||||||
|
Pruisen aandeHaa/uiotfft/nigegeven. Het
eerste kleediiiB^tuk aldaar er mede ge-
maakt, was een gestikt vest voor dien vorst. \'Dien Me (1 ra lek die machine
bad uitgevonden, werd hij in Kngeland I bespot door de pers. die haar een mid-
dending noemde tusschen een kruiwagen en ren viiegmai\'hiiLe.
IJzereii-Poort-kaminl, te Or-
sowa. een Hongaarscll stadje, een nieuwe
l waterweg, waardoor het handelsverkeer op den Donau. vooral met Duitschland,
sterk zal worden uitgebreid. 1 loor kei-
1 zer Prans .Jossef van Oostenrijk 27 Sept. 18»fi plechtig geopend.
Ijzersterk (Een —, irest.i. een
sterk bitter. Ik hen liever schenker dnn
bakker, naar aanleiding der bevesti- ging van Jozefs uitleggingder drooineu . zijner medegevangenen in Den. XI.;
: de schenker werd uit de gevangenis
verlost, di- hakker gehangen.
Ik beu vim ijïst iti\'ii noch vnn
eergisteren, u. i. ik heb de irereld 1 ffezfeti, ik ireet er/feiiM run mee ff praten. \' Deze spreekwijze komt /.eer dik wij U in liet O. T. voor eu wordt aldaar ge- : hruikt, als men spreekt van een lang 1 verloopen tijd. Zoo zeide Mo zes, 1 Kxod. IV : 10: .Ik hen geen man wel : ter tale. iioeh van gisteren, noch van | eergisteren." Ik en mijn huis wij zullen tien
I Heer dienen, Joa. XXIV : IS. Ik heh den dnjf verloren, zie
| Dt\'em perdfdf.
Ik heh geleerd niet mijn ver-
drlet te leven, kalm woord der eer- ! ste actrice van het Londenscbe theater
Charlotte l\'uskma 11, die zelfs optrad 1 toen de geiieesheeren haar zeiden, dat
1 zij aan eene verscbrikkelöke, ongenees-
lijke ziekte leed.
Ik heh geleerd vcrgenoi\'gd
te zijn met hetgeen Ik hen; ge- I tuigenis van den Apostel l\'aulus, in
I Phll. IV : 116. |
|||||||||
|
gedeeltelijk met ij/er beslagen. De ijze-
ren kapel dagteekent van \'t laatst der 15o eeuw, en liet oudste handvest, daar bewaard, van 1275. IJzeren Kroon (De —, de gou-
den met edelsteeneu versierde kroon, waarmee weleer de koningen van l.om- bardije gekroond werden. Ze ontleent aan de binnenzijde i> aaiiKebraciit, naar
verhaald wordt gesmeed uit een nagel van het kruis van Christus. Nadat Na- poleou I «ïcli niet .ie IJzeren kroon had laten kronen, heeft hij in 181)4 de orde van de IJzeren kroon ingesteld, die thans Ottder de Oostenrijksehe Orden Opge- nomen is.
IJzeren manker. staatsgevan-
gene uit den tijd vau l.odewijk XIV,
wiens naam en misdaad lang een raad- sel bleef, tot dat alles in 1*"4 door F. Punck-Krentaim op afdoende gron- den werd opgelost. Zoo weet men thans dat de gevangeue de graaf Hercule Antoitie Mattioli, Secretaris van Staat van Karel IV. hertog Mantua was. Hij werd door zijn meester naar Frankrijk gezonden, om over den verkoop van (\'aval. de hoofdplaats van Montferrat, aan dat land te onderhandelen. Toen de zaak baar beslag zou krijgen, bleek Mattioli, hoewel hij door l.odewijk XIV met Beschenken overladen was geworden, de zaak aan de hoven van Oostenrijk, Spanje. Savoie en aan de KepubUek van Venetië te hebben ver- raden, l.odewijk XIV lokte Mattioli dientengevolge den 2«» Mei 1679, inden omtrek van Turijn, in een valstrik en deed hem gevangen nemen. Wegens die schending van het volkenrecht, achtte de Pransche koning het oorhaar. Mat- tioliV naam geheim te houden. Daarom ook moest hij, geen ijzeren, maar tien flaweeleu masker dragen. Den Uien Maart 1694 werd Martini! van den toren van IMgnerol naar de st. Marguerite-eilanden en vandaar, den IHen September 1698, naar de Itastille overgebraelit, waarbij den ltten November 1708 overleed. Den volgenden dag werd hij op het kerkhof te st. Paul begraven, IJzeren minister, naam door
Priedrich Wilhelm IV (f 1801) vau |
|||||||||
|
IK KAN DEN MAN ENZ. 4(
|
14 IL DINOIT DE L\'AUTEL ENZ,
|
||||||||
|
Ik kun den mini niet missen;
hij vecht. Oetuigenis van president
Lincnlii aangaande generaal (Jrant, toen, na zijne nederlaag in den eersten slat; bij Niiiloli. des l\'residents vrienden er hij dezen op aandrongen, het bevel aan een ander op te dragen, ter wille van hemzelf\' en tot heil der Vereen. Staten. Lincoln\'» inzicht en scherpzinnigheid beschermden (Jrant tegen den storm der volkswoede en gaven ona den grootsten held van den burgeroorlog lSlil—(54. Ik kom I»t| u. menheer,(rest.),
gezegde van den kellner in een koffiehuis, wanneer er een glas gebroken wordt. Ik kwiim. Ik znjf. Ik overwon.
Ik was ]oni[cliiij[ uojj mui laren, aanhef\' van een lied uit de
«•erste aete van M éh n I\'s Jozef/n Egypte, in IS07 voor het eerst te l\'arijs ópge- voerd: tekst van Alexandre Du val (17<>7—1H42J; oorspr. A peine en mr- f>i,>/ de l\'enfance, hgd. Iel, irar Jüng- ling noch au Jahven. Ik wil fn ilc eerste nlnnts
iiiciihc-Ii zl|n. gezegde van Nora, in het drama van dien naam, van II en- drik Ibsen, waar zij den eisch stelt. van het zelfstandig optreden der vrouw. Ik zie hein ooo vtin voor.
miiiii\' \'t iillei\'IletNt vanachter, /.ie Wu zienze. en/..; vgl. Vonde 1, Gyx-
hreght I. 7, 521. IkiiboilHklml (Een —. een otige-
Itikkige, naar 1 Ham. IV : \'21. Ikabod
beteekent letterl. waar inde eerfd. w.z. alle eer en heerlijkheid zijn weg,
Ikan. una l.i, zie Troeboek.
Ikun hajoc. (mal.), vtech.
Ik koe. m.-hebr.ï, hoofdzaak; het
voornaamste. Ik kor lia-ilowor. in. hebr.), de
kern der zaak. Ikoboeesl, pijltje» der Papoea\'s in
Nieuw-(!uinea; dunne maar harde ner-
ven iler lonfbladereii van der. Sagopahu. |
|||||||||
|
Ikooliitni. ittirksch), page van
den Sultan van Turkije. Ikonoln l een, (gr. i. beeldendt\'e-
naarn, voorstanders, vrienden van den beeldendienst. uit ikoon i beeld) en
latreneiti = (Uodj dienen, vereeren. Dat waren de monniken en het volk in den beeldenstrijd in de Uostersche Chrlsten- kork, vooral te Konstantiuopel, in de Kste en den aanvang der Ude eeuw. Zij stonden tegenover de Icotioklasten < z. a/i\'. II n «on coinpte. if\'i.i, hij kan
\'I er mee dor,,. Woord van Madame Severine aan het slot van een ar- tikel. in de J,ibre Parole" aan Koehe- t\'ort; li.\'s antwoord in den _lntransi- geant" i/.. a.i was zóo onbeteekenend, dat er aan geen opstaan te denken viel in den perstwist, Febr. 18Ü0 als _l.e duel Rochefort—Kéverine" bekend geworden. II C\'iiceintoe Slflnorile,(ital.l,
de aanzienlijkste jager, nl. paus Leo X (1521), die een hartstochtelijk liefhebber van de jacht was. Aldus getiteld in een in 1548 uitgekomen zeldzaam boek van een Romein, I toinenico Boccamazza. hoofdopzicliter der jachten van dien Paus. Il compila it. eoiiipllntt. eom-
pilntt. (fr.), hij compileerde, compi- leerde, compileerde; regel uit Ie Pauvre Diable < L7tiU) van Voltai re omtrent den abbé Trublet (10117—1770), die met Pnutenelle en La Motte volhield, dat ver- zen jïeen recht van bestaan hebben, en die uitspraken van allerlei beroemde man- nen samenvoegde. De uitval van Vol- tairc, die inderdaad maar half verdiend was, volgde op Trublet\'s veroordeeling van de Henriade. II «llnolt «Ie l\'antel <•( soupoll
dn thefltee, (t\'r.), hij af van liet al- taar en noupeerde ritu den xchomvburg, versregels uit een spottend gedicht van Charles Heniv, grafschrift voor den abt IVllegrin (1668— 1745), die \'s mor- gens de mis bediende en \'s avonds verzen en opera\'s maakte. Gewoonlijk citeert men deze twee regels, die oorspronkelijk iu omgekeerde volgorde staan: Le matin eathoIii|tie et Ie soir idolatre, 11 dinoit de 1\'autel et soupoit du théatre. |
|||||||||
|
IL DOLCE KAR XIKXTK. 465 IL PAÜT QllVXK l\'oilïK KNZ.
|
|||||||||||
|
II il o Ier lltr 11 ir il te. lit.l, leus:
II dolce non far niente, zie Dolee. II est avec Ie cfel des nccom-
uiodeiiieuts. zie Ciel.
II est \'mui d\'itvotr des iimis
purtotit. (fr.uhet is goed, overal z&ne vrienden t>- hebben. II est iln bols doiit on lult les
ïlfMes. (fr.), letterl. hjj is ran het hout,
tcaarvan men dr /tuiten maakt, tig. ge- zegd van een karakterloos man, alles weergevende, wat men hem inblaast. 11 i\'si trots portes ü eet uiitret
L\'espotr. riiiliimle et la mortt <"esi pur In première qu\'on (entre.
Kt pnr les deux mitres <|n\'nii sort. iti-... Kr zij" dr/e deuren in dit hol: d,- hoop, de schande en de dood; ,l„u,- dr eerste komt mr», binnen, door de heide andere gaat men heen. Mad. Deshoulièi es, Sitr nne mahon de jen. II est teop turd. (fr.), hef is te
laat, gezegde van Odllo» liarrot, secretaris der Commissie tot den lieer de Scinonvillc (Aiig. 1830) in antwoord op de voorstellen t<>t een vergelijk, tc- genover den Hertog van Oiléans. Het werd herhaald door den lieer de Hcho- ii e n. lid der Commbuiiou Municipale: // est trop tard! Le trÓne de Charles X s\'est êcronlê duns l,- sang. Volgen* an- deren /.ouden die woorden, den Hoen. Juli 1890, door Lafavette. voorzitter der coin- missie der opstandelingen, den lieer de Sussy zijn toegevoegd, toen deze, namens
den Koning, kwam verklaren, dat de berachte ordonnancea, die den opstand hadden doen uitbreken, waren mge- trokken. II lult tont. peut t nul et vent
tont. it\'r.i, hij durf alles, hun alles m
„il alles, woorden, die de abt Kieyès
op ik liruniaire kou hebben gesproken, als litj van Humt par tv /.egt: „ Mes- sïeurs, nous avnns uii nnütre; ee jeune honinie fait tont, peut tout et vent tont." Sieyès heeft echter ontkend de/.e woor- deu te hebben gezegd.
|
Il Imit bomie memolre tipres
«(iinii ii ment!, ifr.i, ren leugenaar moet een goed geheugen hebben. Cor- neille. Le Mentenr IV, ">. Il Inut des époiix ussortls
iIhiin les Heus dn ïuiiriiin;e.if r.i, tut een goed hmcelijk moeten de beide
echtgenooten zedetijk enz. op elkander gelijken, eerste regels van een couplet uit /,< prisonnier on la ressemblance, comedic met zang, woorden van A I e x a n- der Du va l, muziek van Dom en ie o della Maria. Thêatre Kavart. 29 Jan. 17vs. ;i|,lu> luidend: 11 faut des époux assortis
Dam* les Heus du manage: Yieilles I\'eiiinies. jeunes niaris. i\'eiont souvent manvai* ménage. |
||||||||||
|
II Inut Ju nep les cerltsd\'npres
letll1 «Itlte. lfr.1, men moet elk t/e-
sehrift beoordeelen in het licht ran den tijd, \'traar/n het trerd opgesteld, Madame de Wtael. Il fuut luver nou Muur snle
en liimtlle. (fr.), men irassche zijn nu\'l linnen thuis. Men beslechte zijne liui>krakeeb\'ii binnenshuis, en bange ze niet aan de groote klok. Oorspronkelijk een raadgeving van Voltaire aan de Encyclopedisten, Uter door Sapo- leon I gebezigd, nadat zich in het Wet- gevend Lichaam zekere oppositie had geopenbaard. Hij vergaderde degedepu- teerden il Jan. 1814) eu beklaagde zich er over, dat zij hunne grieven niet veel- eer in eene sanienkonist met zijne iaads- liedeii of met hem badden blootgelegd. | Cent en familie, xcide hij. rr u\'estpas en pitbl/c, qu\'on tare sou It\'nge ttale. Il fuut que femme file et rente
I chez elle, ifr.i. de rtonw behoort te \\ spinnen en tin, is Ie hl ij, en.
Il Inut que Jeunesse passé.
i (fr.i, men moei hij de jonkheid a-at
dour dr vingers zien, geen te streng gericht houden over peecadillett dejeu- |
|||||||||||
|
II Inut iiuuue porte solt on-
verte on f ermee, (fr.), een deur moet open af gestoten zijn, Alfred de Musset, titel van een Proverbe. De |
|||||||||||
|
30
|
|||||||||||
|
466 IL K*Y A l\'I.ls 1>E PVItÉNÊES,
|
|||||||||
|
II, 1\'IAMlMiu
|
|||||||||
|
zin i>: beslis f/// of */"/, niet weifelen
tussclnii \'t .TH en \'t ander. J>e uitdruk- king was voor dien tijd ;il veel in ge- liruik uit Letinmdenr van l»e llrueys i 17\'Hi).
II Fhiiiiiiij|o, i i t a l.i. de Vlaming,
benamingvoor Victor Lagije (fSept. 18116). den later beroemden kunstschilder ti\' Antwerpen, den volgeling van den grooten artist Hendrik Leys, in Italië liekend, toen liij in lH44/45npeene kunst- reis naar ItaliP (Florence en Romei, hij de terugkomst van lïaribaldi uit Mon- tevldco, diens vrijsiharen volgde in den rooden lobberkicl en den brccdgeranden (\'alabrcserhoed uitgedost; in I84<J be- boorde lii.i tot de revolutionairen, die zich in li.\'t bezit van Home zochten te handhaven tegenover liet pauselijk leger. II freddo ml chccIh. (it.i, de
koude verjaagt mij, devies van Madame de Se v igné, niet rei ie zwaluw tot zinue- beeld. II neut coiiuu ilc tous et ue
ho <-oini:iil piiH 11\'r. i. zoo stierf hij
door een ieder gekend, en hij /.inde zich- zetvetl niet, Vauquelill des Vvelaux i r li\'.nh.
II n\'tivalt merflté,
ÏVI eet exvon d\'hoiiueui\'. ui
CCtte ï ml i u 11 i l v. i f\' r. i. mwh die t/nnite
eer, noch dien smaad had hij verdiend; ontleend aan Kaehie, Britannicns II 3, waar Junie. de geliefde van Uritannicus dit van zich zul vu getuigt, als Nero haar voorstelt de plaats van Octavia in te nemen en zijne vrouw te worden. II ue fuut |iuh pui-lei* de corilc
llevuut uu peudu, I tri. oorspronke- lijke vorm van il nefaut pan parier de rorde dans la mat\'non d\'nn pcudtt, dus men //toet niet tegenover een gehangene. lof in het huis van een gehangene) over Ktroppen nprekenf liet eerste is nl. uit den tijd toen de regel gold, dat de ge- liaiigene vrij was, al* de strop brak, wat uil •_»! April 1324 niet meer voorkwam, door di\' toevoeging (noodzakelijk gewor- den omdat bij rijke lieden de strop dik- wijls brak) pendu jnnqn\'d ce que mort s\'ensuirr l tot er de dood on volgt). |
11 u\'eMt polut de lul den u iiiou rs,
(fr.), er zijn geen leel&ke beminden,
luig. lilininirijcni. d. i. ieder vindt zijn beminde mooi; naar het (Irieksch van Téognis, XIII. II uoiin t;iiii du uouveHU. u\'eu
fftt-ll plus uu HlfMlde. i t\'r. i. iee
moeten nat nietiwn hebben, al tras er niets nieuw* meer in de wereld, l.u l-\'oiitaiue. (lifmène, blijspel va. 35. Il ii y u de uouveuu «|iie ce
ipii H vlellll. rfr.i. er is niets
nieuw, dan hetgeen »nd is geworden; Ta se li erea u. Rente r/troxpeetire, Ie reeks; — men noemt alleen bet oude, nog onlangs verouderd gebeeten, nieuw. Il u\'y u piiH de quentlou so-
elltle. ifr.i. er Instaat geen sociale kwestie, grondstelling van (lambetta,
ilie hij hij verschillende gelegenheden staande hield en o. a. uitsprak te Uulle- ville. ruc tU-^ Kuviergea, den 28 Mei 1870. Il u\'y ii piiH deux luoi\'uIeH.uue
pour TuNiijie de In vie quotl- dieiiue. uue pom> I \'uHti{|e de 1» vle officlelle et puilt (que. \'t\'v.i. er Instaat geen tweeërlei moraal, de eene voor het dagelQkwh In-en. de an- dere raar lul ambtelijk m staatkundig teren i/eschikt o)\' aangepast, (lezegde van Jules Si m o n, nud-iniiister-prcsi- deut in Frankrijk (1814—1890). Lees: Kr mag geen tweeërlei moraal zijn. maar ze wordt, iielaas. maar al te veel in praktijk gebracht. Il ii y u plu» dVufiiitts, er zijn
t/ee/i kinderen meer, .M o 1 i .\'• re, de inae- beelde Zieke II. II. Argon zegt dit tot Loiüsou, als hij hoort, dat Angéliquein weerwil van zijn verbod bezoek kreeg van haar minnaar. II u\'y u plus ile Pyrévées»(fr.)»
er zijn f/een l\'i/reneën meer, zon I,n.le-
wijk XIV tot zijn kleinzoon. IMiilippe hertog van Anjnu, gezegd hebben, toen deze te Versa\'illes UI N..v. 17uil als koning van Spanje erkend werd, waartoe hij hij testament van Ka rel II benoemd was. hit is echter historisch onwaar; |
||||||||
|
[1. K\'V A PLUM KIEN\'. 467 IL X\'V A QU\'l\'X ENZ,
|
|||||||
|
veeleer heeft de Kpaansclie gezant ge-
zegd, toen de Hertog op \'t punt stond naar Madrid te vertrekken, </»\'• ce
rogage decenoii n/W et que prêisente- m\'ent fes Pgrênte* étoient fonduen, dat deze rei* ge mak kul ijk werd en dat de 1\'vreneén voortaan gesmolten (Vevzon- keni zouden zijn. Journal dn Manjuis de Duugeau VII, bl. 41\'.i. 11 n\'y il plan rlen, (fr.1, er i*
niet* meer;oorspronk.door Alphonse Karr (Gnfipen, dan. 1840, blz. .*iH> ge- bezigd ter kensehet>hig der toenmalige Regeeriiig, die naar liij zalde, den gods- dienst un den eigendom trachtte te ver- iiietigen. In 1*4* werkte een spotvogel dat denkbeeld uit. en verspreidde het volgende stuk: „ Fransche republiek, Decreet. In naain van het Fransche volk. Art. I. Br i> niet*meer. — Art. II. Ieder i> met «ie uitvoering vun liet tcgenwoor- dig decreet belast, (lageven opdebarri- cades, den -24on Februari 1848." Nestor Koqueplan, die den -_»nen \\\\e\\ is41 een soortgelijk decreet in de Xohrellen « la main deed verschijnen, was dus geen uitvinder van dut stuk. II n\'y ii pliiH iiiii\' Neule linite
ii eoiiimettre. ii\'r.i. er k«>t (voor- taan) geen enkele font meer bedreven a-arden, d. i. alle zijn gemaakt. Woor- d.\'ii van Tliiers fl7t»7—1877) den 14en .Maart 1HI>7, in eene redevoering, die de tekortkomingen derbultenlandschestaat- kuude van de Uegeerüig opsomde. 11 11* y 11 potllt (Ie (|i;i imI I10111-
111c fof wel: pan de ht.rm) pour «on vnlet «Ie cliiimbre, < f 1-.1, erin geen meuêch groot roor zijn kamerdienaar, gezegde van Mme Cornuel 1 liiM.\'i—*.»41
en verschillend gewijzigd herhaald door Moutaigue, Catiiiat, La Koche- t\'ouea n I \'1 en Mine Meoffrin (tot Pontenelle). De eerste had geschreven: Pen d\'homme* out este" admfre* par t,,,r, dome»tique*. II n\'y ii qnc Ie premier pas
qiil oofite, (fr.), letterl. het komt maar op den eertden ntap aan, fig. alle begin in moelijk, Ulbboii (1787—«4), History af the Deeline and Fait o/the Jioman Empire Vil, 89, Aanm. 100, deu- |
|||||||
|
1 kelijknaarMiul.de Keek er. igcb. (\'ar-
cliod), die Gibbon te Lausanne in 1750 als
I mej. Carchod had bemind, of wel hare
| dochter mad. deStaël. Hij zegt daarin:
. De Katholieke martelaar had zijn hoofd
l een eind weegs in zijne handen gedragen ;
| eeue dame van mijne kennis merkte
daarbij aan: la distanee n\'y fait rieu, 1 // n\'ij a t/11 f lf premier /tas qtti route.
1 Volgens IJiiitnrd in den Dictiannaire
den proverbex had Mad. du Deffand. ! markiezin van Vichy-Chainbord 1 1697—
17801 dit tot den kardinaal de 1\'olignae gezegd, sprekend over den heiligen Di- j onvsius. die tot aan Saiut-Denis met het
hoofd iu de handen gegaan was. toen hij op den Moutniartre onthoofd werd. II n*y 11 f|iie Ie» morts qul 11e
1 revleiiiient piiH. (f r. 1. alleen de doo-
den keeren niet ireder. Ba rere zeide
, in I7\'.i4 in de Conventie: Wanneer ver-
i leden jaar den Kngelschen soldaten het
| pardon, waarom zij Op hunne knieën
gesmeekt liehheii. geweigerd wa>; wau-
lltser onze troepen ze allen zondermeer
1 staan, dat zij onze vestingen door hunne
1 nabijheid verontrustten, dan had de K11-
gclsche regeeriiig haar aanval op onze
grenzen van dit jaar niet herhaald:
alleen de dooden keeren niet weder. —
Volgens O\'Meara Napoleon en exil ook
door Napoleon met betrekking tot xicli- zelf op st. Helena gezegd. Il n\'y 11 qii\'nii pus 1I11 Capltole
ft Ia roehe Tnrpéleiiiie. < f r. 1.
letterl. er is een kleine afxtand van
de Tarpejische rotx naar lift Capi- tool, een gezegde van M i ra liea 11 na de oproerige bewegingen van \'in Mei 17!l(>; toen hij den 22" naar de tribune ging, zeide V o 1 n e y spottend Hier au Capitole, anjourd\'hai a l« Hoche Tar- pêienne. Er was namelijk door de Wetge- vendti Vergadering uit te maken, wie het initiatief tot den oorlog kon nemen, de Koning of de Vergadering; Miraheau had zich voor het eerste verklaard en nu noemden eenigen hem een verrader. Hierop zinspelend zei Miraheau in zijne rede. die nu volgde, dat hij de veramle- ring in den zin des volks niet noodig had gehad. 0111 te weten te komen au\'il n*g a enz. Som> aangehaald als een versregel: |
|||||||
|
il x\'y a uien dk chanoé enz. 4ii
|
;k imas.
zich dan op bet Keicliskauunergericht
te Berlijn zou beroepen. 11 \\ a faifotH et fii||ot**. <t\'r.>.
>r zijn takkebatxeH en takkebmateu, zegt Sganarelle in M o I i è re\'s te mèderin mat-
grè lui iltiuTii 1, il. als bij op den prijs van het h.mt. dat bij heeft geveld, geen i\'i-nt wil laten vallen, als om aan te duiden dat er tussehen bont en bout onderscheid is. 11 y 11 lolu tle la coupe mix
levi\'eH, (t\'r.i, Tussehen lip en hekerrand
Zweeft des noodlots sonibre band. Il y ;i 4iuel<|ii"uu qul u plus
d Vspi\'il que Vollaii\'r. O\'est toilt. Ie monde. it\'r. 1. <r is iemand, die
meer geënt heeft don Valtaire, <l"l /- iedereeu, een woord van Ta 11 ey rand bij zijne verdediging van de vrijheid van drukpers; hij noemde eehter niet alleen Voltaire maar ook Bonaparte, alle _di- i\'eeteurs" en alle vroegere,tegenwoordige en latere ministers. Il y aura du In uil dn iin L1111-
denieaii. ifr.i. ««it\': i>n > ,1 /mr/r ra >\'>
Lttndemean), dat zal een beweging geren in Landemeau, daar zal wat over gebabbeld worden. Du v a I, Ie* Hévitiers; steeds wederkeerend ge/egde van den ondeugenden schelm d\'Allain. Ile du Dfable <T—, Dnireh-eiland,
klein eiland, deel uitmakend van de groep der Hes dn Saint = eilanden des huils, bij de kust van Franseb (iuyana, waar vroeger een leprozengesticht op stond: een woest plekje grond, niet sehrikha- reiid heet klimaat, waar het leven vour den gestrafte. — men brengt erstaat>- misdadigers been. — een ware fduivel- selu-i marteling is. IllaeoR Intra miiroH peccatnr
et extra. > la t.i. II ora t ius, Bpistotae 1. \'J, in. raotcel binnen n/s buiten dr muren ra 11 liinm wordt gezond ir/tl; heide partyen hebben schuld. HfltM, eigenlijk een (Jriekseh woord
door Homerus (die, volgens llerodotus, omstr. 8."i4 v. (.\'. leefde), gevormd, en |
|||||||
|
I,a roclic tarpéienne est pres du Capitole.
< ip het Kapitool werden de overwin-
iiaara gekroond, van deTarpejiscke rota
.1.\' misdadiger* neergestort. Zie Capitool.
11 n\'y ii iïi ii de clui iic|«\'- on
Frauee. il n*y a quiui Frau- VhIn «Ie plu*. 11\'r. i. er in niet* rer- nuderd in Frank; ijk; er is *lecht* ten Framehman meer, woorden, diedeMi- iiuttcr van Binnen!. Zaken Beugnot iu den Mmiitenr van 13 April 1814 bij tien terugkeer van den graaf van Artois liet afdrukken, nis slot eener gefingeerde rede, die heette weer tü geven, wat de (iraaf onverstaanbaar en stotterend ge- zegd liad. 11 Pastor Fiilo. de getrouwe her-
der, titel van een herdersdicht van Gio- vaniii Battista tiuarini, van Per- rara ii:.:J7— im-ii. II ï\'UvH In fontlro nu del et
Ie sceptre mix tyftniH. (fr.i; zie Eripait enz. Il He fait entemlre ii force de
Hf faire éeouter. tt\'r.i. lofrede op A nd r i e u x door Vil Ie in a i u, An- ilrieux sprak nl. steeds zeer zachtjes, maar hij zeidc zulke belangrijke dingen zoo schoon, dat men %.....lauig naar hem
luisterde, dat men hem wel boorde.
II vaut mleiix pei\'di\'e uu Iiou
mot i|ii nu umi, (fr.)i hei U beter een geestig gezegde ilmi ren vriend te verliezen, Qultard, Olct. de* prover- bes; gewijzigd naar Boileau, Sat.lX, ï\'2: vooraf reeds bij (juintilïanua, dr lust. Orat. VI, 3, \'28 en lloratius, Hat. IV. 34. II v a ileN JiifjeH :"i Iterllu, (t\'r.i.
>r zijn rechtern te lierlijn. Passage uit bet verhaal van den imdenaar run Sans- Souci, auecdote van V ra 1190! s A u- drieuxr IT.V.i—l8X[i. FrederikdeUroote wilde den molen van Kana-Kouci, een uitspauningsplaats, koopen en laten af- brrken. om zijne parken te kunnen ver- groot en, maar de molenaar weigerde, waarop de Koning zei, dat bij hem /.ijn molen kon laten ontnemen. I>e molenaar /.on daarop geantwoord hebben, dat hij |
||||||||
|
ILIAS ( DB Dl\'lTSCHE).
|
||||||||||||||||||
|
4fl!>
|
||||||||||||||||||
|
n.i.r.HTitKs.
|
||||||||||||||||||
|
gebruikt, om er /.iju uitnemend dieht-
werk mede te benoemen, waarin hij den ondergang van Uitim = (volgen» som- inigen in 1184, volgene anderen in 1127 v. (\'. voorgevallen), of liever :»1 dagen uit het tiende of laatste jaar van den Trojaansclmn oorlog, nl. den toom van Achilles en de gevolgen van dezen be- /.ingt. Vondel, A ntoiiidea e.a. bezigen Ilias voor eeue reeks /nu rampen of ellenden. Hifi» (De DiiltHC\'hr —. het lied
»ler Xibehint/e», iu 1211) in zijn togen-
woordigmi vorm gestoken door een rond- dolenden meistreel uit Oostenrijk, llhis (De FrmiHcho —, de ro-
man van de Koos, in de eerste helft van de 13e eetuv begonnen door (1 uillauin e de Lorris <-n voltooid door .Iran de Mengnin in de \'2e helft der 13eeeuw. Il In h (H< PortnifeeHche —,
de Luixade door Camol\'ns. IHhn (0e Schotsehe —,deEpi-
(jonfatJe, een verhaal van den Thebaan- scheii oorlog van W illia m Wllki e, bijgenaamd de Schotwhe Homerus (1721
— 177*2). Zie Epigonen. Ilhis hui loiiuii. \'lat.l. een Ilias
rol rampen, een ontzettende menigte
rampen; naar (\'teero, Ep/tttolae ad Att/ciitn s. 11. 3: tanta malorum fmpetf det Wa*. IIIiih |m»n! lloiiieriim. iets, dat even
Ken beteren Ilias kun men toch niet
geven. Illr. ima l.i. k-eitketuraa/er van ge-
vlochten bamboes. Illache tafel. Tabnta Illaca, bas-
relief van gips, iu de 17e eeuw in de bouwvallen van een ouden tempel aan de Via Appin bij Ifoine gevonden; zoo genoemd, omdat daarop de voornaamste gebeurtenissen uit de Ilias «aren voor- gesteld. IIIhui. -on, (gr.), Trofa.
Illiitn. (hand.); bet hutrelQkttgoed,
het goed. dat door de vrouw i> ingebracht.
|
||||||||||||||||||
|
Ille Inclet. .lat... hij zalhet doen.
Woord in Itill door koning Ka rel IX j van Zweden tot zijne raadslieden gespro- ! keu. terwijl hij in \'t hachlijk oogeublik van den oorlog, nadat hij hem op den Rijksdag den degen ter hand had gesteld. de hand legde op \'t hoofd van zijn 17- jangcn zoon. den lateien Onstaat\' II Adolf.
Ille t < i-i;i eiini in Uil pi\'Heter
Olll IU\'s ;i ||(| il 11| N lioVl . I I a t. I.
1 ffindxch plekje laeht mij baren alle
\'andere o/, dr aarde toe, II o r a t i II s.
Oden II. f,, 13. Illir.» of lllco. «lat.i. opttaandeu
roet, dadelijk, terstond; lat.adverbium, ontstaan uit in lom = op de plaats.
Illiquide, (hand.), niet in orde,
niet vereffend. IIlol i-s imiiilbiiN. flat.), wet i»i-
getraasehen, d. i. otiffetrQde handen;
vgl. Matth. XV : 20. lllotix manibnn et
i (of) pedibtm (voeten) = zondergenoeg-
zame voorbereiding.
Illiiiiiliiiitl. Kr zijn vier vereeni-
I*. De Alombradon van Spanje inde
! llie eeuw. 2*. I>e (iaérinetii van Frankrijk in de
17e eeuw. :J°. De Mystic* van België\' in de 18e eeuw.
48. De orde van de lltnminati in
I Duitschland door Adam Weissliaupt
gestieht te Ingnldstadt in 177H met het doel. een godsdienst iu het leven te roepen, gebaseerd op bet vrije gezonde : denken, even vijandig aan de maelit
van den Staat als aan die van de Kerk. De bond werd in 17s."> d.....• den Keur- vorst van Beieren opgeheven. Illiniitiilit les, de versiering van
oude haiidsehritten. voornamelijk de I beginletter* van boek of hoofdstuk, ook
genaamd Miniaturen. Voorzien van il- lunihiaties heet tegenwoordig naar het |
||||||||||||||||||
|
oi
|
08282278
|
id-llollandseii rerlncht.
|
||||||||||||||||
|
IllliHtren. titel der hoogste klassen
van ambtenaren ouder Konstantiin den
; tl roote. Hiertoe behoorden de praeferti
|
||||||||||||||||||
|
ILS OIIASTEST, ILH PAYEttONT. 47»)
|
||||||||||||||||
|
IM1TATIO LIIItlBTl
|
||||||||||||||||
|
iler vier prae/eetuitte, waarin het Üijk
verdeeld was, en de zeven hoogste hof- beambten: de minister van justitie en wetgeving, de hofmaarschalk, deminis- ter van financiën, administrateur van \'s Keizers bijzonder vermogen, de opper- kamerheer, en «Ie beide bevelhebbers der lijfwacht IK (*luiiitciit.flH|Miyeroiit.i fr. I,
zij zingen, \\ dus i zij zullen hetulen, woord |
||||||||||||||||
|
lm., (minimis (lat.) — erij | van
! diensten, belasting, enz. |. lm lliiiiile der Heit te of der
: llrltte lm Ilmiile. ihgd.i. de derde in \'t eerbond. Schiller, die Hiin/. schaf f. I» ion vsï us. tiran van Syra- euse. vertelt aan den philosoof Aris- toxenus zijn wedervaren met de beide bevriende l\'vthagoreërs l\'hintiaa en hamoii. I\'hiutias. die door hein ter dood was veroordeeld, had verlof gevraagd. om zijne zaken te regelen. Hainon was als borg achtergebleven; toen tegen l»io- nysius\' verwachting, l\'hintias toch ver- scheen, om het vonnis aan zieh te la- tcu voltrekken, zon Dionysius de beide trouwe vrienden verzocht hebbeu. hem als derden man in hun vriendschapsver- bond <»i> te nemen. lm v*miditrschftnen Moimt
Haf, ihgd.i, in de tconderschoone
i maand Mei; aanhef van een lied uit
Lip\'iHcltes Intermezzo van Hein e, in
in-j;; tegelijk met de Tragüdien ver-
scbeucii.
Imillfllliilr. \'h a nd.i. ingebeeld;
imaginaire winst: de winst, die hij assu- rautieil gerekend wordt op de vi-rze- kei\'de goederen, om ook daarvoorseha- deloosstcllilig te ontvangen. Illllim. una!, i. priester, i/eesU-Hjl-e.
lml»i>l«*iitle, wijzig van bouwk. ver-
siering in den vorm van baksteenen of
vierkant gekapte steenen hij de antieke bouwkunst in gebruik. Ook hij de oud- roiuaausehe gehouwen komt deze ver- sieriligswijze veel voor. Imtllt, uu al.), i/e/no/sbe/ijileiiis.
Imeillil, lAtjelu, geestelijk hoofd
van een Moekin] (z. a.i, naast en dik- i werf tegenover de oelèêbalanff, bet eigen- lijke territoriale hoofd. Imltiitlo ChrlHtl. ilat.i. w«iW-
ging run Christus, ontleend aan Joh. VIII : 12. Titel van een wereldberoemd werk van Tb o in as a Kern pis, bij- zonder geschreven voor kloosterlingen, | waarin het wezen der waaraehtige navol- |
||||||||||||||||
|
van .M az ar in. naar aa
|
12788116
|
nleiding van Mas-
|
||||||||||||||
|
cttrttf, een samenspraak tusschen den
boekhandelaar Saint AngetXaudcjenden drukker .Masenrat iCamusuti over schot- selirit\'ten tegen Mazarin verschenen, die Naude bestreed. Als er daarna nieuwe |
||||||||||||||||
|
14888216
|
||||||||||||||||
|
ding "%\'tni nieuwe belastingen, zon Mazarin
bedaard gezegd hebben: qu\'ils cantent la cnnzonetta, ils payeront (tin chantent, fis pai/if\'Ollt).
IIh 11\'ont rfen :ip|»iïs. nl rlen
Olllllle. tfr.l. zij hebben niets ffeteerd
• il niets rei f/i ti H, nl. niets geleerd door hun ram pen. niets vergeten van bun eiselien. zou Tallcyraud van de emi- granten gezegd hebben: in werkelijkheid beeft de ridder de l\'anat in 179B uit Londen aan Mallet du l\'an geschreven: personue n\'est rurrii/è, personae n\'ti mi ui rii-u nabfier, ui rii ii apprendre. IK -011I lil <|iiai\'iiii[i\'. <|iii nill
il«i renprlt cniiini.- <|iititi*e. l\'fr.j, zij zijn (laar uut hun reertiffen en heb- ben verstand roor vier, w.....-d van Pi- ron in it.\'iS ter bespotting van de Aca-
itéinie. Vgl. Inruilde* dn bel esprit. lis soul |iii>srs. Ce* .uuii\'sdc
f «He «\'t iriilK\'ui\'OHHp, it\'r.t. il ie
feesh en rreugdedayen zijn voorbij,
ontleend aan A n sea n in e\'s opera Le tableau parlant, 20 Sept. 1769 voor het eerst opgevoerd. Vgl. IHe schonen Ta ff e, enz. IIh vetilcitt fttre llln\'os et nc
Niivoiit |i:i- etre {linten, ilr.i. zij willen rrij zijn en kannen nog niet een» recht ruit rd ie/ zijn, zou de abt Siévès
ge/.egd hebben, toen de Assemblee na- tionale 4 Aug. 17*" besloot, dat de tienden konden afgekocht worden en LO Augustus daaraanvolgend, dat ze afgeschaft zouden worden. |
||||||||||||||||
|
171
|
||||||||||||
|
1MITATIOX ENZ.
|
(MPANATIE.
|
|||||||||||
|
ging van Christus, omschreven wordt,
als in dooding «Ier zelfzucht on ouvoor- waardelijke zelïtoewijding aan (iod be- ataande. Het is verdeeld in vier hoeken; lu-t vierde handelt uitsluitend over de II. Communie en de .Mis: het is bijzonder voor de priesters. In de Inte Middeleeuw en vervolgens was dit ge- schrift de hijhel des volks. Illlltlltloil Ih the siiicriM-stlorill ol lliittct\'v. Ce lig.), de meestoprechte manier om iemand te vleien,
in dat men hem nabootst of navolgt. I in il n forum Rervntll |M <-ns .
(lat.), dr bent der slaafsrhe naro/f/e, s\';naar Horatiu», Epint. I. 19, 1\'.\' o, imi-tatores. serrum perus.\' o, navolgers. shi-ventuig!
Illlltei\' ilr Coni\'itrt Ie slleiiee
prudent. tïv.i, het voorzichtig zwijgen tan Conrart navolgen, Boileau, Epttre I. vs. 40; eigenlijk ffmtte de (\'oiirarfIe si/ener prudent, (\'onrart i 1003—75)
noemde zich namelijk wel letterkundige. doch gaf niets in het licht. Niettemin werd hij de eerste secretaire perpet nel der Académie francattie, die trouwens zijn lini.-, waar een aantal schrijvers nlachtten te verkeereu, tot bakermat had. Iiiiimieiiliittt eoneeptio lln-
rlae. (lat.), de onbevlekte ontvangenis
van Maria, de moeder )iod>. hom\'pausI\'ius IX in de encycliek _ InetValiilisDeus" H l>ec. 1854 tot r.k. dogma ver-
heven. Zie Onbedekte Ontvangenis. lm in ii ii ii el, hebr., met ons is (iod;/.ie Emmanuel.
Iiiiliuiti\'Iciileereii. insrhrijreti inde naamlijst, den naamrol, bet register
van de leden, waaruit een genootschap bestaat; opnemen als lid; van lat.matricula (openbaar registen, ligd.inatrikel, fr. matricnle = naamlijst. Immer Rej|teeuiii|Nli*eiiii«ll!-
ehen, (hgd.), de bestendige vrienden der Regeering, wie ook aan \'t roer der zaken zitte. ImiiHs. (barg.). goed, natu:
|
Iitiiiii||i*ntle. (van in en migrare),
het tegenovergestelde van emigratie, het zich vestigen in een vreemd land. de invoer van vrije arbeiders in eenu kolonie of bezitting. Iiiiinoblltii. ilat.i, tinn>e,-,\'-ndr uw-
deren. Van immobitis = onbeweegbaar. IiiimoliIltN In ïnohlll. tlat.1, o«-
j beiveeglffk te midden van het betvege- \' Hjke, „gerust in \'t woeden der baren" de spreuk van den tirooteu Zwijger.
bij bet zinnebeeld van den ijsvogel
I wiegelend op de golven, den „Oraiije- ! lialevon". als ha Costa zingt. Vgl. i Impaeidmn etc. Vgl. Unvogel en Saeri*. Illllliortllllte. (fr., w a p. i. de vlam
waaruit de t\'enix iz. a.i oprijst. liiiiniiiilHeei\'eii. vrij maken. Van
lat. imninnis = vrij. Inzonderheid vrij
j maken van ziektekiemen, bacillen, enz.
I en zoo spreekt men van _geïuniiuni-
seerde dieren", wier serum |z. a.i men
bij meiisebelijke patiënten aanwendt.
Immuniteit, in \'t Uoomaclie kerk-
reebt een kerkelijk privilegiekrachtens hetwelk geestelijke personen van som-
mige burgerlijke verplichtiuge.....ltsla-
gen worden. Ook kerken en heilige plaat*
seu kunnen bet privilegie der immuniteit bezitten, liet kerkelijk recht verbiedt | de misdadigers, welke naar die plaatsen I gevlucht zijn. aldaar te straffen M\' ge- vangen te nemen. Imo peet ore, (lat.), zie Ah ima
j pectvie.
Iillp,, imperator — keizer. < lok, im/n-
i rinm ~ regeerhig, hcersehappy, gebied. Iinpiimttle. dat.), navolging van
! het woord incarnatie, letterl. hrood-
u-ordimj. I>e leer der impanatie neemt
tuasehen bet brood (des Avondmaalsi
! en den persoon van Christus dezelfde
vereentging aan als tuasehen de goddo-
\\ lijk.\' en ïuensi helijke natuur in Christus.
j |>e Enipanatieleer staat eenerzijds tegen-
over de It.-Kath. transsubstantiatieleer • en anderzijds tegenover de leer der Cal-
villisteil volgens welke Christus in het Avondmaal slechts geestelijk tegenwoor- I dig is.
|
|||||||||||
|
IMFAR UOKUfiEBSt\'B ACIIII.I.K. 472
|
|||||||||
|
IMPOKDKKABILIA.
|
|||||||||
|
lm po i*I ii n I. gouden Russische munt
ter waarde van tien roebels, voor \'t
eerst in \'t midden der ISe eeuw, voor \'t laatst in 1817 aangemunt. Imperiaal, kinbaardje; van fr.
Iinpi\'i-inl —- keizerlijk, en dit naar Keizer
Napoleon 111, die zulk een baardje droeg.
Imperiaii (dukaat, gouden ltus-
siselie ïiiunt van drie roebels, sedert
1834 in omloop. Imperii lm ia IirevltaN. i lat.),
gebieders-kortheid, d. i. de korte stijl
van den gebieder, die eenvoudig zijn besluit of zijn wil te kennen gueft, /onder toelichting of uitleg. Tauitus, IÜsl. 1, is. Iiiiperllim et lilxrlas. (lat.).
heerschappij *« vrijheid, bij Cicero, In Catilinam 4, \'.\'. U»; ook bij Taci- tus, Agricola 8, Imperium in laiperlo. (lat.).
ren Staat in een Staat, een gebied tu mi gebied. ImperNoueele r<\'kenliiuv \' a u d. I,
onpersoonlijke rekening; in liet dubbel boekhouden zoodanige rekening, die niet niet personen, maar over handels* artikelen gebonden wnr.lt.
IiapctuoHO, (it.. ui ii z.i. onstuimig.
I in pi. (t rans v. \\fleger\\ 1 lottentotsch i.
Iiiipiu Niib ilulcl melle veaena
latent, ila t.i. onder zoeten honig schuilt ilih-nijh HHood venffn,Va v idé us, Amores 8, lü4. Inipllelte, (lat.), eig. ingewikkeld,
vandaar: stilzwijgend daaronder begre- pen, zonder niet zooveel woorden ge- noemd of uitgesproken te zijn. tegenover ejrplirite </., a.i. 1 in pi n v in in. i wk.), ondiepe kuil
van vierkanten of langwei pigen vorm,
die bij Komeinache buizen van eenige
belangrijkheid in de binnenplaats of liet atrium steeds voorkomt Impomlei\'iilillla, (lat.), onweeg-
bare dingen, zooals Hebt, hitte. eleo triciteit of magnetisme. |
|||||||||
|
Iin pa i\' i\'<hm|]m-.shs Aehille,
flat.), zie AnnnHHiirabiti*(Aanhangsel). Illlpliro aurora. ii ta l.i. nog
*teetl*feerik\'aaH.Opnchritt van het vignet oflievelingsdeviea van den gronteii beeld- houwer Michel AngelofBuouarottiJ, die een verbazende werkkracht mitwik- kclde en **> jaar oud werd ( I r>i>4 *. Dit vignet of devie» stelde een oud man vuur in een loopwageiitjc, met een zand- looper ii\' boven. Zelfs\' nadat liij blind was geworden, liet hij itcli naar de Belvedère rijden, ..... de standbeelden
te betasten, en alzoo te onderzoeken.
luipiiKMc. 1". een straat, die men
slecht* aan i:ene zijde kan in- en uitgaan, ued. een Kla/t; 2*. overdrachtelijk: een niet kan redden.
I m p ii v 1(1 ii in lerlent i\'ulinio,
(UU, nl. Si frartnn illabttttir orhitt,
hu pand urn ferient ritinae, als de we- reld iueeuziukeiid breekt, gullen de puin- hoopen fi.....n versaagden treffen. Impediment, hi/i/sr/ ion hit hu-
irehjk. Men onderscheidt t\'tnpedimenta pt-oltibentia, die liet huwelijk alleen on- geoorlao/d, uu intpeditnenta dirimentia, die liet huwelijk bovendien ongeldig maken. I in ]M\'i|in». i li a n i). i. rerantiCoorde-
Itfkheld, borgstelling. ImpeiHlcereii. i li a ud. i. aanwen-
den, ten kaute leggen. Iiii|M-imI iiiu erfsto, <a hui. ihti-
gende crMm; naar///*, bupendiug crM* of the South van II. I!. Helper van Noord-Carolina, in I85H verschenen; het bleek eeiiti profetie te bevatten, die vervuld werd; vandaar dat de naam een soort wachtwoord is geworden. Imperii i or. \'lat i. orerheidêper-
nomi, die liet imperium < opperbeheer)
voerde, vooral do opperbevelhebber van bet leger; hl meer beperkten /in de overwinnaar op liet slagveld, die door de soldaten tot imperator werd verheven. Jtilius Caesar ontving voer het eerst den titel van imperator levenslang. |
|||||||||
|
173
|
|||||||||||
|
[MPOHT.
|
[HPUOVI8ATKIX
|
||||||||||
|
Import, (hand.)i invoer,
Importeereii. (ha nd.), buitenland*
tiche goederen invoeren.
lm po 8 nnliiil, 11 a 1.1. zichzelf
niet in zijn macht hebbende, zichzelf niet meester; hij PI a ii tn.t, Siiiicen e.a. ImpoNHlhle h"<•«.( |»;is fi-;iii<-;iis.
it\'r.i, onmogelijk in geen Frmiech, ge- zegde van Napoléon, wellicht ouder • l**ii invloed eener herinnering aan La Fontaine, fablesYtll, 111 ofC\'otlin d\'Harlevllle (1755—1806), in Malice pour malite I. x. die leb) dergelijks gezegd hebben. Impoat, (hand.), belaxting, waren-
acc*JH8i van 1 n t. imponittut := opgc- legd. Kr. i\'mpót. Zie Ace ff nu, liii|H( ipiii t i--. doortrekking met
hars- of wasachtige beatanddeelen eu vochten; Ir. imptegnation = bexwan- gering, bevruchting, liiiprrHiii\'lo. i i 1.1, directeur vim ecu
tooneelgezelschup,die op eigen kosten on- der neemt tooiieelvooratelliiigen te geven. Impi-CMcrlptlbel, i h a mi.), otwer-
jaurlmnr.
liiiinTssitMiisi. Iemand, die zijne
indrukken met teekenpen of penseel weergevend meer wenscht den indruk te geven, dien liij hij het aanschou- wen ontving, dan nis in een spiegel te
weerkaatsen, wat hij zng, Imprimatur, il at.i, het worde ge-
drukt, verlof van de censuur tot uitgave van een geschrift of bericht van den schrijver of den uitgever, «lilt «Ie prnu- veii gezien zijn en het hhul of werk atge- drukt worden kun. Impromptu, il at., nut/.), zooveel
als improvisatie, van lat. in pi\'omptu .— in gereedheid; gewoonlijk een andere naam voor phantasie op een of ander instrument. lm proper Ir* u, (lat., mux.)- tw*-
icüttn, van lat. improperia, kluchten der
|
I lijdende liefde aan liet Kruis nl. anti-
; phonen en responsoriCn, die op doeden Vrijdag hij de plechtige kruiavereering gezongen worden. In de HixtTJlweliu kapel worden ze, sedert 1560 uitsluitend naar de bewerking van l\'alestrlua ge- zongen. Improperinm = be&chlmpiug, smaad; luid. 1 at. emaadrede. ImprovlNiitle. iba rb. lat.), bet
voor «Ie vuist spreken, de onvoorbereide
behandeling van een ot\' ander onder-
werp in proza of poëzie. Improvisator, 11 a t.), onvoorbereid
spreker, zanger, inzonderheid iemand,
1 die voor de vuist een gegeven onderwerp
in dichtmaat behandelt; bet eerst inge-
voerd door Petrarcha i-;- 1374), en nog steeds een geliefkoosd vermaak bij de Italianen, he beroemdste improvisator! of mannelijke improvisators zijn: <U Seratino d\'Aquila (1466—1500),
(2) Metastasio i liïiiS— 1 7«1 >.
(,-ïj Bemardino 1\'ertVtti, geb. I6t*0 te
Sienua. f Rome l747,dieop het Capltool een lauwerkrans voor zijne improvisaties kreeg, een eer. die alleen aan Pctrarcha en Tasso te beurt was gevallen, < ) Marco Antouio Zueco, van Verona
(f 1764), (5) Serio, onthoofd te Napels 171W.
(6) Roasl, onthoofd te Napels 1799,
i7> (lianni, dien Bonaparte in 1800 eene jaarwedde toekende (1759—1822),
(K) Tinninaso Sgrieei. bijgenaamd Ter- pandro 11788—1836).
Van de Nederlanders vermelden wij
Willem de Clereo (17\'tó—1S44), .1. J. L. ten Kate (1819—89), II. \\(. «Ie Breuk (1839—68). IinprovUutrtx of lmprovfftn-
trlce. eene vrouw, die de gave der
improvisatie bezit. I>«\' meest bekende improvisatrices zijn: Maria Ylagdalciia Moralli. bijgenaamd
de Olympische (\'orilla Femandea, voor hare improvisaties te Home bekroond (1740—1800), Teresa Baudettiui \'t 1756),
Rosa Taddei (f 1801),
Signora Mazzei, geb. l.anti. de talent-
volste van allen, Niir Jehan van Bengalen it 1640).
In Duitsehland: Anna Louisa Kaïsch.
|
||||||||||
|
IMI\'I\'ESTO DE DKSCA11GA. 474 IX CAUDA VENENUM.
|
||||||||
|
lm pn «--l o rte tU s*-:i i\'ipi. (a p.),
fossingsrecht, op de t\'hilippijnen (van 2 pCt. der waarde) van alle goederen, die hi den l\'hilrppijnsehen Archipel worden ingevoerd. liii|iii<-sio roIiim* el eoiisume,
isp.i, consumtie-belasting.
Imrikttthii, zie Jiuriksha.
In AIii-hIiiiiii\'n nvlioot, Luk,
XVI : 22, 23. Zie Abraham\'\'s schoot.
Ill alll\'lipto iH\'--vssit :i I is. (lat. i,
A m in i ji ii u s M a r e v 11 i n u h, Rei-urn ge- starum libri 11», 8, (i [abruptnm = het afgescheurde; vandaar: de loodrechte diepte vim den afgrond) r/r/» <<>// a/- groudsrand geldt de noodzaak. In abstracto, (lat), in hetafge-
trokkene of /\'» ///\'f algemeen, bijv. iets beschouwen, zonder stil te staan bij de bijzondere zaak. zonals ze zich in wer- kelijkheid voordoet; daartegenover staat iu concreto. In uot er mini, (lat.), mor eeuwig,
in eeuwigheid, iiij Livius, Seneca e.a. lil albla. ilat.i. in witte bladen,
in lome rel/en, oningebonden (vau boe- ken); ook de naam van den eersten Zondag na l\'aschen, Quasimodo geniti of Witte Zondag, naar de witte klee- deren, welke oudtijds denieuw-gedoopten droegen. Zie Dominica in a/h/s. In alle (llnj[eiilcto]»Iictciii4le,
Jezus Kiracli, Vil : 4U.
In tiiijfello eiim IIIm Mo. (lat.),
In een hoesken met een boexkeu (z. a.>. Iu iiujiiiHtiiH-Iiitriivlt, (lat.), in
den nood trad hij »/> (als koning,). In- trarit nl. regnnm of imperium. (instaat* (I Adolf\'s regeering over Zweden is in dit gezegde saamgevat op een gedeuk- peiining, geslagen bij zijn dood ((> Nov. |
In minimi s*-que 111 etn. (1 a t.),
roor het volgende jaar.
In At-rail!»" j|cIiorcii (Ook Ik
whn —, dat.), zie Et in Arcadia ego.
Ill :il-<lllïs COllNttUIS = stand-
vantig in tegenspoed, devies van bet
geslacht de Constant Kebcci|iie.
Iu 11 milis, (lat.), onder de wapenen,
gewapend. Itij Cicero e. a. In nrttc\'ulo mortis, ilat.i. op
hi-t oogenblik van den dood, op het punt
van sterven. Articitlwii = tijdsgewricht; fr. Ptre a l\'article de fa mort. In bluuco, (hand.), zie Blanco.
In bomt i»;n"i\'. (lat.), in goeden
vrede, vgl. In pace. In bouaiii (of optimum) i>ni>-
i om, (lat ), gunstig (of allergunstigst),
bijv. iets opnemen, uitleggen, uitwijzen. In tegenstelling niet in malam partetn (z. n.t. = ongunstig (vgl. «nis kwalijk
nemen). Iu honis. dat.), in goeden doen.
Iu bi*cvi, (lat.), in korten tijd, bïn-
nenkort, welhaast. In calculo, (lat.), /\'// de bercke-
ning, in de telling, in de rekening. Iu capita, (lat.), naar de hoofden
<ii\' afzonderlijke personen gerekend; te- genover in ut types (z. a.i. Iu ca.su, (lat.), in dit of in een
bepaald geval.
Ill fïisii cjishs. (lat.), in een ge-
ra/ run het geval, d. i. in zulk een geval, dat men verwacht, dat zich werkelijk voordoet. Iu cauilii vcticnuin. (Int.). in
den staart schuilt vergif, d. i. het laatste bederft bet. \'t ergste k<>mt achteraan. Haar de staart van den scorpioen venijn bevatte, pasten de Romeinen die zegswijs toe op brieven oi\' redevoeringen, die kalm begonnen, maar vinnig eindigden. |
|||||||
|
In iiiitimi vlll, (lat.), op een waar-
rletoos wezen, uil. ecne proef nemen, bijv. niet vergifj; ook in corpore vilt. |
||||||||
|
475
|
|||||||||||
|
IS CAl\'sA.
|
|||||||||||
|
IN 1MKM VIVKIÏK.
|
|||||||||||
|
In cansn, f] a t.)f in de rerhtzaak.
I!ij" Cicero o. n.
In coelilens, in spiralen, naar den
vorm van een slakkenhuisje. ItijSido. nim Apol 1 inar is |einde 4e eeuw n. (\'.» In coinpnrntlvo, (lat), lett. in
den rergelijk end en trap} vergeljjkeiider- uijs.
In «\'onereto, (lat.), inoftenaan-
zien ran het stoffelijke, lichamelijke. Keu /.ank in — beschouwen, d. i. jrelijk
/ij in werkelijkheid bestaat. Het tegen- overgestelde is in abstracto </.. a.i. In f •<» inVsso, (lat.), aan geen twij-
frl onderhevig, omdat partyen het er
over eens zijn. (\'onfessus, verl. deelw. van confiteri = hu ken non, beladen. Van- hier, dat in de eerste Christenkerk de martelaren confessores, d. i. belijders (van liun geloof) werden geheeteu. In immisi\'ssii. dat.t, in de zitting,
vergader ing. In tMMiscssii seiiatns. (lat.), in
de raadszitting. In i-imiI Ineiitl, flat.), opstaanden
roet, dadelijh, tmaenhh\'kkelijk. Di\'gesta
44. :., L. In continuo, (lat.), in eens door,
onafgebroken. Ill i\'tnit i\'üi\'iuui. ilat.l. daartet/en-
oeer, integendeel, omgekeerd. Ill coiltliiiiiiclnill, (lat.\'», icegens
weerspannigheid ml. als inen niet ver- schijnt voor het gerecht, na gedagvaard te zijn l, hij verstek (veroordeelen of ver* oordeeld worden). Ill COrpore, ilat.i, in massa, ae-
zametilijk, allen te samen. In corpore vfll. dat. i, zie Expe-
rimeiitmn enz. In criINtllllllll sei-iii. X e pos,
IWajtidas, X. dn ci-iistiniini difl\'ero res seria»), ernstige zaken tot morgen(ult- gesteld). lil eillpn. i la t.i. i\'iff. in schuld,
vandaar schuldig, straf haar. |
In ctu-hi. (lat.), op het raadhuis;
ook voor het gerecht. In eiite, dat.), zie Int as.
lil de buk {fit all, aan \'t werk gaan,
in een veenpolder. In ilc pé — bijzonder goed, oor-
sproiikelijk het letterteeken ter aanwij- ziug «Ier Pan dekten. lil <lc IVeejJHellllIll JjewOfJCll
en te licht bei ouden, wordt ge-
zegd wanneer iets of iemand niet aan de gestelde eischen voldoet, en la af- komstig van het wandschrift in de feest- zaal van koning liclzazar: vgl.|)an.V:27. In delner BniMt slnd tlelnes
SelilkRiilH Sterne, in mee horst zijn de sterren ran mr noodlot,HehU- Ier, Die Piccolomini II, Ö;ditzegtIllo tot Wallenstein, als deze beweert, dat
het nog geen tijd is om krachtig tegen den Keizer op te treden, en Wallenstein gewaagt van de voorspellingen, die zijn sterrenziener Seni hem uit de sterren leest. In den Anjfeii Hej|1 tlus Herz.
(hgd.), in de oogen ligt het hart, d. i.
de oogen zijn de spiegels dor ziel. Eerste regel van een lied, door de muziek van
Pr. Abt populair geworden. Ill den duif, hinneiiwerkschu maat.
In den u iïu«j:i;i i <1 des lleeren
urhelden; des. \\r : 7; vgl, Matth.
XX : 1. XXI : 2S. In den zeventien (of derden)
hemel zijn, zie Hemel (In >/• m em.). In deposito, (lat.), in bewaring.
In der IteNchriiiikiina zeini
•leb erst der Melwter, (hgd.), eerst in de beperking (in beheereching) toont zich dr meester; woorden uit ttoethe\'s sonnet in Was tvir Uringen, voorspel bij de opening van den nieu- wen schouwburg te Launchsttldt (26 Juni 1802), 196 tooneel.
In tlieni vlvcre, ilat.i. bijden
dag leven. Cicero, ite orator*2,40e.e. |
||||||||||
|
IX DIKSEN EIKIlAiKX IIALI.KX KXZ.
lu «lït—t -ii hè il «j«-ii II ii Hen
I*i-iiiii mini file Riiclie iiii-lit. (hgd.1, in deze heiige hallen kent men geen wraak; woorden uit Mozart\'s ZauherjWte in 17ü I gecomponeerd; tekst van Sehikancder (17;">1—1812), dien vooral daarbij — immers ook elders in den tekst is dat het geval — de vrijmetselarij en hare «trekking blijk- baar heeft voorgexweefd. In iloi\'NO. (lat.), op den rug, op de
l-eerz§de, h.\\. van een wissel. \' In tluhllN ubtttlue. da t.i.onthoud
n in twijfelachtige gerallen, t\'r. dans Ie donte ahstirns-toi. In dubio abl (of nlmls), (lat.),
af* gij fa\'jfr/t, ga dan heen, eenrjfdei\' ii (onthoud n dam. In dubio pro pro, dat.). bij t,cij-
fel il.eslisse men i ten gunste rail dm gedaagde of beschuldigde. lu duld Jubilo. ilal.i, m zoeten
jubel; aanvang van een ïniddeleenwseh Kerstlied van lleinrieli Ku»o(1300— 1865). Ill duodecimo, i lat.), zie In plano.
In duplo, (lat.), iii tweevoudig af-
Hchrift, in twee eensluidende afschriften,
in dubbel (een stuk opmaken). In een lioexken.
Mot een hocxkcii. leus vanTho-
maa a Keinpis (f 1471 in het Ht. Ag- iiietenklooster hij Zwolle), «etirijver der tmitatio Chri*fi. Zie In angello. In i Ui < in. da ti. in werkelijkheid,
inderdaad, werkelijk, Vgl. (\'ieero, De finihu* bonormn et malorum \'M. In eïïïuie, (lat), in beeld <.t\' tW-
f»nis. i,.v. gehoond, verbraud; wanneer niet de perttoon zelf, maar uyne bee!-
tcnis die executie ondergaat.
lu eo ut (lat.) wezen, op het
punt zijn i van (lil ..f «lat te doen).
In PHse. dat.), in werkelijkheid,
werkelijk, tegenover lu posse, in w<>- |
|||||||
|
47<> IX FORKA 1\'KOlIAXTK.
|
|||||||
|
l gelijkheid, mogelijk. Zoo spreekt men
bijv. van raadsleden in esme, die liet j zijn. tegenover raadsleden in posse, ilie
verkieshaar gesteld zijn en liet kinnieii I worden.
In eHKCiitttill. (lat.), in In-t we-
zenlifke, in hoofdzaak. In expensl», Mat., jurisprud.),
tot dr kostm bijv. van liet pn.ees. Van
e.rpmsa (\'2e nnival nae) = uitgave, uit e.rprndo (uitwegen). Iu extenso, (lat.), zoo uitgebreid,
uitvoerig mogelijk; onverkort, in zijn
geheel. \'
In cxtremls (>e. nioiiientls).
i (lat.), in dr laatste oogmhlikkm, in extremlM (se. pcbllN). in dm
i uiterstni nood; vgl. (\'uesuv, De bello | Oallico •>. 25. In lueleni. ilat.i, in het gezicht,
, onbeschroomd. Iu fucto, ilat.i. inderdaad, werke-
Igk. In lavorem. (I a t.), ten gunste rau.
In Htlcin, (lat.), t>n waarborg;
\\ lu ïiili in eopliie. tot staring der I echtheid ran hef afschrift. In Hup. (lat.), aan of opheteinde.
In lluui*»utl (se. delleto). ilat.i.
I l\'r. m flagrant délit = op heeterdaad,
I op het oogenblik zelf (d. i. der misdaad betrapt i.
In flore, (lat.), in bloei; vgl. ned.
in rollen fleur. In folio, dat.1. zie In plano.
In for-mii puuperlN, (lat.), wet.
uitgevaardigd door Hendrik \\\'ll van I Kngeland, krachtens welke iemand, die ; een eed kan afleggen, \'lat bij niet in \'t j bezit is van Ti p. ut., zijne dagvaardingen enz. gratis heeft; hem wordt in dit geval gratis een advocaat en procureur ver- verschaft. In forum probiinte, (hand.),in
wettigen vorm. |
|||||||
|
177
|
|||||||||
|
IS LI MINK.
|
|||||||||
|
In loro, (lat.)i voor de rechtbank.
In loro con selent In e, < 1 a 1.1,
voor ilr rechtbank van het ge,veten; ook genoemd in foro interna, tegenover
in fora esterna, waar alleen volgens de uiterlijke gegevens wordt geoordeeld.
Ken dief bijv. wiens schuld niet is be- wezen, is strafbaar in foro interim: maar in font externo niet. In friiiidein, (lat), tut bedrog.
In f uil. (eng., hand.), in z$n geheel.
In tutnrtuii. (lat. i, voor het verrolg.
Ill i|it li i\'i-inl Iti\'ii rhi-n«|iït lias)
«In die Mllcli der trommen Denkiirt m ti* vi iw :i 11 ilc h. i hgd.i. zie Gahrend. In(|chohciierSiimi.......|. Iigd.).
in verhoogde, min of meer verheven
stemming; gewoonlijk schertsend voor opgetcottden (van den wijn». In C el ds il v h e tl Itöi-t die Ge-
matllchkelt nul. (hgd.), zie Geld- sachen. In ueiiere, ilat.i, orer het geheel.
In ifezejionde oinHtiiiidln;he-
den. toestand of stunt, in \'t voor- uitzieht eeue blijde moeder te worden.fit Luk. 1 : 28& liet woord des Engelstot .Maria: .(lij z.ijt gezegend onder duvrouwen." Blijde moeder = vrouw, die
een zuigeling heeft, is ontleend aan Pa. (\'XIII : il. In ulobo, (lat.), hi massa, en bloc.
In Moede tinrile vnlleii, omtrent
een woord, een raad, en/.., die indruk
maken, waaraan gehoor gegeven wordt. Ontleend aan Jezus\' gelijkenis van denzaaier. Mattli. XIII : H, Mark. IV : 8,Luk. VIII : 8. In ;| in t in in. 11 a 1.1, ter wille
(van L\'iiz.i.
In yi\'oot folio, nok in superlativo
(z. a. I, bij uitstek — in ongunstigeii zin,
liijv. een schurk iu groot folio enz. |
In luie emiHii nilhl aqnii hae-
ret, (lat.), zie Aqna haeret. In liet zweet nws iiiiiiHt\'liiJiift
znlt i|ü uw brood eten, is ont- leend aan (Jen. lil : I1.*. In hoe ensii. (.lat.), in dit geval.
In hoc. ergo propterhoc. < lat.),
er in, derhalve er o»i;sophistisehesluit- reden, die menigmaal valscli is. In hoe Ni||iio vIiicch. (lat.), in
dit teeken tuft ;/ij overwinnen. Toen keizer Konstantijn de (Jroote tegen zijn mededinger Maxentius optrok, zag hij. naar verhaald wordt, aan den hemel ren blinkend kruis met bovengenoemd opschrift in het (Irieksch. Hij zette daarom een zilveren kruis iu zijne pttr- perkleurige banier (het Labarum), over-
won en ging tot het (\'hriateudoni over. — Spreuk van de (ïeloes d\'K vsde. de. Ueloea d\'Elsloo e. v. a. In hoe Htntu.ila t.i, in dezen staaf
of toestand. In hoiiorcm Del of ItenjlH, dat.),
ter re,:- Qodë of den Koning». In (mimiiilorcs. (lat.), in de hit\'
manoria <z. a.» (bedreven). In liifiiiitiim. (lat.), tot in heton~
I eindige.
In lnt< j|i hui. (lat.), in integrnm
restitueeren = ongeschonden, in den oorspronkelffken toestand.
In Ipso tcrmlno, (lat.), juist op
den bepaalden dat/ (termijn).
In ludlclo, ilat.i. hij de rechts-
sitting.
In liefde hloelende. het devies
j der Amsterdamsche Rederijkerskamer
de Kgleiitier, gewoonlijk de Oude Kamer
genoemd, opgericht in 1517 en opgelost
! in de .Academie" oiigev. 1684, die toen ! de „Aiiisterdaiusche Kamer" geheeten
lil li in hl r. (lat,), Op den drempel,
I op het punt; o.a. fn llmhic promo- |
||||||||
|
478 IN HBIXEH STAATK BNZ.
|
|||||||||||||
|
IX LOCO.
|
|||||||||||||
|
tioni»f op h tt pnnt van te promoveert» ;
til HlllIllO IlfVPptntloillH, /\'/ƒ i/r
aanname Zei te. In loco, < lat.i. opdeplaats(zelve).
In lot\'f» p:i ici.l i-. (lat), frl (l>
pfaatM van *fV<* roder. lil Ioj|leillll |irrc;ni\'. I | a t.), t effen
tlt- logica zondigen.
In luiiiMs Ailhml. I n 1.1. hiAdam\'x
lendenen, »1. (gezondigd hebben). Vol- gens de leer dor lt.-K.ath. eu vele Protest. dat dr zonde van Adam (Oeu. III i aan het gansclie menachdom als uit Adam gesproten, bij wijze van erfzonde en tevens erfsclmld toerekenbaar is. In m;i(jiii-. etvoIiiInhp «at est.
(lat.), hi grintte (moeilijke) zaken is ook
de goede tv il voldoende. Propertius II, 6, 10. Vgl. liet pogen zelfs en/., en Eti rekent d\'nitstag niet enz\'. In miijorii. (1 a t.)i in grootere hoe-
veelheid.
Ill ni;i ioicin Dei jfloi\'Ilim.\'I a 1.1,
ter meerdere eere tlod*. Devies der li.-K. Kerk, betzelfde als ad majorem enz. i z. a.1. lil illilllliil niirtem, i lat.i. te
ktrader trouw, d. i. in boosheid; van- daar Maupertui* of Malepartmt voor de woning van den bonzen Iteinaert. Pertid*, stam van ... ir. pertuiser, boren, beteekent dus t/at of\' hal. Vgl. /" /\'.....\'"\' ;"\'"\'"\'• In ïiiiiniiH. i la t.i. in (mee)handen,
naar Luk. XXI\\\' : 47, in muntte /nas,
Dotnine, contmendo spiritttm mettm (in uwc handen, lleerc. beveel ik mijnen geest). Vandaar: zijn in manu* zeggen — zijne ziel («ode bevelen. In iiinriftiic, (lat.), op den kant,
bijv. aanteekenhig, besluit. In niaiici\'s of commei\'ce the
(limit of the Dntch
Is (|lvhi|| too Ilttle iiimI iiHklii|| too iniicli. (eng.), !n handelszaken
hebben de I lul la miers tilt gebrek, dat
|
zij te weinig geven en te veel vragen.
De twee regel» zijn een gedeelte van een diplomatieke dépêche op rijm door den Rngelschen minister (ieorge (\'an- ning aan den gezant in den Haag ge- zonden, tijdens de onderhandelingen over een handelatraktaat met HolUnd in 1827. I»e dépêche was in cijfersehrift en ge- rieht aan Sir Charles Itugot, den Kn- gelsehen gezant. In media» roH (rnperc). < lat.*.
midden in de dingen, in het midden der
handeling i verplaatsen >. Horatius, At-s poëtica 14H; vgl. Ah ara. In medio, (lat), in het midden.
In ineillo tntlKNlimiH I1»Ih, • 1 a t.),
ill het midden zult gij a/s de veiligste
gaan, Oridius, Mttamorph. I \'emidden-
weg is de beste. Zin. spreekt men ook van den „gulden middenstand". In medio vlrtns, (lat.), de deugd
(ligt) in het midden. Waarschijnlijk afkomstig van het Latijnse hc adagium : Omtli* firttts in media: alle deugd in
het midden, d. i. het wezen van iedere
deugd bestaat hierin, dat zij liet midden houdt tussehen exces en defect. In melnem Stante kmiii |e-
der nneh seiner Fiicon Helly werden, i.hgd.i, \'*« >"\'j" Stoal kan ieder op zijn manier zalig worden. Den \'J^en Juni 1740 berichtten de Minister
van Staat von Brand en de President belast met het toezicht op de kerkelijke aangelegenheden von Relchenbach aan Frederik II, dat wegena de It.-Kath. soldaten-kinderen, vooral te Berlijn, H.-Kath. scholen waren aangelegd, die tot allerlei incidenten, maar voor- |
||||||||||||
|
12722774
|
|||||||||||||
|
uamelijk hiertoe aanleiding zouden heb-
ben gegeven, dat tegen het aitdrukke- lijk bevel van den Koning in. uit Pro- tèstanten lï.-Katholieken werden ge- maakt. )>it bad de (Jeneiaal-iisiaal bun gemeld. Zij vroegen nu, of de R.-Kath. scholen zouden blijven, of welk antwoord zij den Generaal-fiscaal moesten geven; waarop de Koning op den rand van bet papier in eenigazins gewjjzlgden vorm, het bovenstaande gezegde als antwoord zou hebhen iieerjjese lire ven.
|
|||||||||||||
|
478 IX PLAATS VAX WEItKKX, BXZ.
|
|||||||||
|
IX MKMoitlAM.
|
|||||||||
|
In memoriam, dat.ï. ter gedacht
f e nis.
In inorii stellen, ilat.i. Ht\'Mel
geven, van in mora = in verwijl, ver- toef, d. i. iemaud nog eenigen tijd geven, maar met de veridiehtinj; "in dan voor
dim das te komen met eene zaak, eeu bewijs en derg. In mom stellen, (jur.), in ge»
breke, in verzuim stellen ; conatAteeren, dat iemand in gebreke is, eene verplich- tiug na te komen. In mof ii liiimotuiii, (lat), lettert.
Jn beweging onbewogen, d. i. betcogen t-n toch rustig, motto van den kardinaal Luigi Kste (ongev. 1586); de hgd. vertaling fff/7/ mui betregt was het motto der brieven van Ei a he 1. In iintiirn. flat), in thn natuur-
lijken toestand, naakt — in voortbreng- sclen der natuur. In mii in ;i lllms, ook inpurisna»
turallbus, (lat.), .in puris naturalibus" wordt in de If.-K. theologie gezegd van den menscli, gedacht zonder eenige bui- ten of bovennatuurUjke gave, maar a1- leen bestaande volgens zijn lonternatuur- lijkel)esta.iddeelen:teKeunverdenmenseli toegerust met dona super» t-n praeter» naturalia. In ïteeessnrils iinltns. in iln-
liils lll»errns, In omnibus mitein earltas. flat), tn noodzakelijke din» gen eenheid, in twijfelachtige vrijheid,
maar in allee liefde, spreuk w;iarsehijn- lijk afkomstig van Rupertui Mel- denlus of van den kerkvader Augus- timis. Zie Beuheid. In n o xn ? dat. i. in het verband (van
woorden of zaken), In ïionihic Dom f iil, (lat), in den
naam de» Reeren. Ill llllllÜMIH, ilat.l, in <le walken,
in het rijk der theorieën. In mice, il at.i. eig. in een tam/,
i. w. /.. in kiem, nog verborgen, In obsciiro. (lat), in het duister,
in het verborgen. In octfivo, dut), zie In plan».
|
|||||||||
|
In oiiinem eventiini. flat), voor
eik geval, nmr elke mogelijkheid. In oinnl sellilll of In sell»lli-
lins, (lat), >n al bet ir eetbare i bedre- I ven zijn |, in alle rakken der wetenschap
i thuis zijm. In onmin pn ra tns, dat.), opat.
les voorbereid. In ons Isolement llj|t onze
kpucht. gezegde, door (iroen van Prïnsterer als lid der 2de Kamer en
hoofd der anti-revolutionairen herhaal- di\'lijk gebezigd, om te verklaren, dat hij van geen samensmelting met andere partijen Milde weten. In optima foi-ma. (lat), in den
besten vorm, volkomen naar <ten eisch. In orlniiiiill of orloiiiii lil er.
(lat), in het oorspronkelijke.
Ill otlo en in ril {(lil til te. (lat.).
in nutte met waardigheid. Zie Otiam inm dignitate. In piioe, ilat.t, in vrede, slotwoord
van allerlei opschriften op graven. Ill |>nreiltliesl. <1 a t.i. tnxecheu
| twee haakjes, in het voorbijgaan. In pai-t ilins lilflllellnill, i I. ƒ\'. /.
In pcrpci nam rel memoriam.
ilat.i, ter eeuwige herinnering aan de
zaak. Hetzelfde als Ad p. >: „>. (z, a.t. In perpetuum, (lat), in eeuwig»
heid, fen eeuwigen dage. In petto, lital.i. lat t\'tipeetore =
in <le borat. Iets in petto hebben =
voornemens zijn. een plan koest eren. in gedachten houden, achter de hand hebben. In plas eausas. of in plos
11S1IH. (lat), hetzelfde als All pIllH cailHlIK. llll plos II81IS iz. a.i. In plaats van werken, steekt
(ile (|ni<
Zleli zelven In een lieerelmlil. Langend ij k, Kretia Lomeen ; naar
aanleiding van het optreden van een der spelers (de tuinman) als „lieer" op het feest, dat men den zoogenaamde» Alexander aanbiedt. |
|||||||||
|
480
|
|||||||||||||
|
IN BTATU QUO.
|
|||||||||||||
|
IN ÏM.AM».
|
|||||||||||||
|
Ill s:nrulii sur» nloiuiii. dat.).
in de eeun-en der eemcen, A. i. van eeuwigheid tot eeuwigheid; Kom.XVI: 27; 1\'liil. IV : 20; I Tim. I : 17 en elders. In Hiilvo. (lat.), in veiligheid.
Ill sa uil a l iin vl 1>H 1111(111, dat.). op de gezondheid der jonge dame*, In eederimo»(Iat.>, zie In plano. Ill sï.*Imii HpnicIlCH Hcll\\vcl-
jjen, (ligd.), in zeven talen ztrijgen;
een woord van Schleicrinacher, die den philoloog Hekker „een stomme in zeven talen" noemde, gelijk Zelter in een brief van 15 .Maart 1830 aan (loethe schrijft. In nIIviiiii llntn! terre, dat.).
Horatius, Satirae, 1. L0, M. Hout naar Int boach roeren, of zooals wij zeggen : water in de zee drageu. In siin. dat.i. in zijn (oorspron*
kclijke. ligging. Ill sol 111 il lil. i li a n d.). solidair,
111 spallisflM*!! St Iclclll €\'ill(|4\'-
schnflrt, (hgd.), in Spaansche taar-
zin iugeirrongen, (loeth e\'s Fanst,
Schiïlerxcene, «aar Mephktto in den mantel van Kaust den leergierigen stu- dent ondeiTuht over liet karakter der wetenschappen eu vooral over liet bc- laehelijke der acl.....bene logica, waarin
ials in eene -Spuansche laars" /.. a. i
de leerling fjcdwongeii wordt, te denken zoon Is de boekenmaii dat wil. Ill spe. dat.i, in hoop, in ver-
natlitinif. Bijv. bruidegom, echtgenoot, vader in spe. Ill specie, dat.i. in het bijzonder,
ook in baar of gereed |contant) geld. Ill spii il ii a lilius. dat.), in gees-
fe/ijke zaken. In stain qno oi\' statu qno,
(lat.), in di n toesta ml, iraarin i eene zaak tot dusverre wa»), bijv. iets (in)
statu quo laten. (In) statu una ante (bijv. helium) =sin den toestand, waarin (eene zaak i vroeger d>ijv. vóór den oorlog was). Zoo spreekt men ook van het herstellen van den status qnootstatwt qno ante. |
|||||||||||||
|
In plano. 11 a 1.1. op een ongeeouiren
hal/ rel papier; In folio, eens geron~ teen ,-el pap/er, 4 bladzijden : look zeer groot, bijv. een gek in folio); In qmirto (4«)^ \'" riemt fferotttreit, H bladz.; lil octavo (8«), in achten fferomren, lti bladz.; In duodecimo (12"\'"). In twaalven geronnen, \'24 bladz. (ook zeer klein); In sedeeimo (10\'»"). in zestienen fferomren, 82 bladz. lil pit n o IHIIIICI\'O. (lat.), in vol-
ten getale, voltallig. <tok t-iiki-l in pleno, in dezelfde beteekeni». In plenum, (lat.), In \'t algemeen, in
oen vergadering wordt een of ander punt /// plenum uitgemaakt, wanneer allen er hun gevoelen over zeggen, of kunnen uiten. lil pocnllH. (lat), bij de bekers.
Ill |i<M]| IHcil lilius. (lat.), in bis-
*chopjtel#ke ambtskleeéing, overdrach-
tclijk in plechtyeiraad. In poHHO. zie In enne.
In pncflxo t v nu i no. 11 a 1.1, op
ilen raora/ffestelden termijn of dag. In prneKciitl. (lat.), opliet oogen-
blik (waarvan sprake is). In prnxl. (lat.), in de toepassing,
hi tle praetgk. In proiiiptn. dat. i, in gereedheid,
root\' de hond liggend. lil proprltl pi-i-souu. dat.i. in
|
|||||||||||||
|
III pr on peet tl. dat.), in het voor- \\
uitzicht.
In puiis na t ui-H lilius, dat.).
zie In natttralibm en In natura. lil quant umi tl«* mum*, dat.). VOOT-
zoorer het recht het cervorloo/t. In qmirto, dat.), zie In plano.
Ill re, 11 a 1.1. in zake.
In recto deens. * I a 1.1. in het goede
bestaat het wezenlek sieraad, < Ipechrift van muntstukken a° 1701. nok wapen- spreuk van liet geslacht fa gel. Ill iri\'imi nat ai a. dat.), in den
aard der dingen. In i\'<-si<Iiio, (1 at.), ah overschot.
|
|||||||||||||
|
IX STlltl\'ES. 481 IN DTHAMQUE PAJtTEM.
|
|||||||
|
In stlrpes, (lat.), naarde familie
gerekend, (met hot oog op de verdeel ing eener erfenis». Zie In capita. Ill SIK I "MUI it >;ilH|llill4IM. la t.),
letterl. in aap en bloed, nl. daarin over-
gaan, nok: tot oleeseh en bloed maken, il. i. geheel in zich opnemen, zich vol- komen toeëigenen, bijv. eene wetenschap. lil s!iiimi:i. (lat.), in Het geheel,
feu slotte, om kort te \'gaan. In Nniimio f|rndu, (lat.), in den
hoogeten graad. In superlatlvo, (Int.), nl.gradu,
in den nvertretfenden trap; fig. z. v. a. in groot folio (s. a.). In sus|M\'iisn. (1 at.), in twfffel,
onbeslist, hangende. In \'t verleden.
Ll||t het lieden,
In het nu, wnt worden zul.
Itilderdijk.
In teiiipestutesccnrltns,dat.),
in storm veiligheid.
(In) tempore opportnno, (1 a t),
op het gunstige tijdstip, op het juiste
oogenblik. In tergo, (lat.), op den rug,op de
keerzijde (bijv. van een wissel). Vgl.
in dorso, In terminis, (lat.), binnen de per-
ken, in laat ster instantie, bijv. eene beslissing /. f., die aan het proces een einde maakt. In termlno, dat.), op den bepaal\'
den dag of termijn.
In tcrrnni Sullcam mnlieres
ne succednnt, (lat.), geen wouw zal in het tand der Satiërs den troon besttjgen, eene bepaling door 1\'hnra* mond gemaakt en o. a. ook bij S h a k e- spcare, Hendrik VI, 2, voorkomende met de Engelsche vertaling Xo womart shall sacceed in SaUque Land. Vandaar, dat men eene wet, die de vrouw uitsluit van de regeering, Salisché wet noemt. In terrorem, (1 a O, tot schrik,
om sehrik aan te jagen. bijv. een geheim
van iemand in terrorem tegen hem ge- brui ken. |
In totldem verbis, dat.), in even
zoovele u-oorden. In toto, dat. I, in \'t geheel, geheel
en al. In totnill, (lat.), in het algemeen,
geheel en al. In transitu, dat.), ill \'t roorhij\'
gaan, terloops. In trlnltnte robnr, dat.), in de
Drioeenheid ligt de kracht; devies van vorst IS i sin a rek. Hetzelfde zegt het r devies der familie Van Hreugel /**
I trinitate fortitudo.
In triplo, dat.), in drievoudig af-
. schrift; vgl. In duplo. Ill una serie, dat.), in eene reeks,
onafgebroken. In iiii ïoii r siilus, (1 a t.ï. in de
rereeniging ligt het heil, devies van I van der Noot. die in 17*.M) de Zuide- ! lijke Nederlanden tot eene Hepubliek < vereeuigde en die spreuk ook op zijne . munten zette. In iiiiiiiii. (lat.), in éengeheel,ee»-
parig, gezamenlijk. In umi. dat. t. in f/ebrnik, gebrul\'
| keltjk.
In usuni, (lat.), ten gebruikt of
ten nutte, bijv. In usuin tlroiium, ten gebruike ran eerstheginnenden.
In usuni Delphlnt, dat.), tenge-
] bruike van den Dauphin, opschrift op de serie sehooluitgaveii van Latijnsche
. schrijvers, bewerkt door Bossuet en Huet oj) last van den Hertog van Mon-
j tausier den gouverneur van den kroon- j prins (zoon van Lodewijk XIV), waaruit j alle aanstootelijke plaatsen waren weg- | gelaten. Later gebruikte men de uit- drukking voor werken, die allen aan-
stoot zochten te vermijden.
In nsum scliolarnm, (lat.), pooi*
schoolgebruik, aanduiding op den titel j der goedkoope uitgaven of schooliüt- gaven der klassieken. In ntrnmque partem, (1 a t. >.
I naar beide kanten, voor en tegen (eene I zaak beschouwen).
il
|
||||||
|
IN L\'TKUMQUE PAKATUB. 482 INCOMPUISE (tfËMME).
|
|||||||
|
jaar na Chr. geboorte aan. Vanhier,
dat incarnacioen eertijds ook wel voor- kwam in den zin van jaarschrift, d. i. een of meer regelen schrifts, waarin enkele letters in sommige woorden liet jaar vormden, dat men toen beleefde, een soort van chronicon (tijddicht) (zie bij Kroniek). Iacai\'iiatas est. d. i. (Christus)
is Vleesch geworden, een deel van het „Credo." Kt incarnatus est o Spiritu Saneto ex Maria Virgine et lionio paitus est. Men zingt het bijzonder op Kerstmis en 2."i Maart, knielend. Incessn pntalt cssc den, (la t.),
in haren gang of tred bleek zij eene godin te zijn. Vergilius. Int-li. (sport), tëng. lengtemaat :
0.025.30!) meter. Incident, ttisschengeschil, een ge-
schil, dat zich in den loop van een geding opdoet en beslist moet worden voordat de hoofdbeslissing kan worden genomen. Incidit in S( vllaui ifiii valt
vilnre Cliavludiii, (lat.), zie Cha- rgbdis. Inclinatie (Drinken op Ie-
mands —, d. i. op haar, voor wie
hij neiging heeft, van lat. inclinatio = neiging. lacliiBcn of Rccliiscn, klasse
van kluizenaars (mannen en vrouwen), die zich als gevangenen van Christus, voor hun leven in een cel of kluis op- sloten. Hoofdtaak was voor hen de beoefe- ning van het overwegend of mediteerend gebed. Ook wijdden zij eenigen tijd aan handenarbeid. Hun karig voedsel ont- vingen zij dooi\' een klein venstertje, dat zij ook openden, als hulpbehoeven- den bij hen troost zochten. Inclusief of liiclnslve, (hand.),
ingesloten, er onder berekend. Fr. in- clust\'f. Vgl. incluis. liicoinpi\'isc (Femme —, (fr.i.
letterl. onbegrepen vrouw. Ontwikkelde
vrouw, die aan een echtgenoot van min- der stand of begaafdheid is verbonden, en mi van kuren en grillen overvloeit. |
|||||||
|
In ntriimqiic paratus, (lat.),
ttp tiet een zoonet ai* <>p \'t ander roorberet\'d. lu vncno, in de (eei\\G) ledige ruimte.
I il \\ <• i\' I. ;i in H *\\ ï s 11\' ï \\ ii l\'H re. 11 tl 1.1,
bij >ir ivoorden den meenten zweren, d. i.
diens stellingen en iiitsjn\'akun onvoor- waardelljk aannemen. Zie il o ra ti u s, Epistolae I. 1. 14 huIUhs addiclus ju- rare in verba tnagistri. In vla, (Uit.), \'m of langs den weg,
(I, w. z. door middel van enz., bijv. In via juiïs. langs den weg van rechten. lil vino iri\'Uas. (lat.), in den
irijn is ile waarheid, de wijn doet iemand zijn hart uitspreken; spreuk van A leeuw. la voce, (lat.), \'V dat woord.
Ill votïs. il at.), geu-enscht. Men zegt,
„dat wan of is reeds lang in votis". la zak ca itscli, in ontmoedigen
rome. Ontleend aan de gewoonte dei- oude Israëlieten, om in druk en ellende zich met een zak te omgorden, een grot\' zwart lijnwaad om het lijf te hangen (Hen. XXXVtl : 34, 2 Sam. III: 31 enz.). asch op hun hoofd te strooien (2 Nam. XIII : KM of daarin neder te zitten fJob. 11 : 8; Ksther IV : 3). In zijn wezen vi-m-lil «lei* (ij-
llea, ia zijn vorm van dezen tijli. getuigt Mr. Is. da Costa van de (irond-
wet. \'t Geldt ook van het geestelijk lied (Colosa. Ui : 16). Inui\'cuk, (wap.), breuk (z. a.), die
onwettige afkomst aanwijst, gewoonlijk een verkorte en versmalde sehuiubalk. llica, titel van den beheersehev van
Peru vóór de verovering door de Npan- jaarden in 1T>33. liicalzando, (i t„ in u /..), letterl.
aansporend, gejaagd; vgl. Stringendo. liiClU\'iiuttc (lat.), Vleesch\' of
Menschwording van Jezus Christus. Net zooveelstc .jaar der Inc. duidt ecnig |
|||||||
|
[KCOKXITE (UKE).
|
189
|
||||||||||
|
INDIAX SIMMKIE.
|
|||||||||||
|
Engeland en Koord-Amerika, die over
de geheele wereld vertakkingen heeft. l>e hoofdverplichtingen der leden zijn: zieken te bezoeken en dooden te begra- ven. noodlijdenden te helpen en weezen op te voeden. Independent * u. kerkelijke secte,
I die zich na lfilu vooral in Engeland ult-
j gebreid heeft. He ïndependenten honden
: vast aan de letter des [tijbels, en dragen
den naam van ïndependenten — onaf-
hankelijken. omdat naar hunne meening
elke gemeente een zelfstandig lichaam
is, dat ouder de leiding van Christus
staat, en voor \'t overige zelf zijne. za-
ken bezorgen moet.
Index Hbvoruni cxpiii*jimido-
iumi »f Index expm*(|atorlns. dat.) de ffjst der boeken, die een zuive- ring moeten ondergaan, die na uitlichting of verandering van enkele aanstootelijke plaatsen, door de K.-Katholieken gelezen mogen worden. Index llliroi1!! in pvohlbltornm,
lijst fier verboden boeken, welke de EL
Kerk haren onderhoorigen verbiedt te le- j zen (althans /.onder speciale vergunning);
; vandaar de uitdrukking: „Een boek op
i den index plaatsen. ,d. i. het toevoegen
aan de lijst der verboden boeken ; sedert 1557 bestaande. Br bestaat hiervoor te Rome een bijzondere Congregatie, ge- noemd de Congregatie van den Ff. Tndex, gesticht door\' paus Sixtus V {f 1590). Index bij sommige godsdienstige plech* tigheden de persoon, die den priester of i hisscliop in het hoek der plechtigheden
de plant* aainnjs* der gebeden enz. — I Ook het zilveren staafje, dat soms tot
aanwijzing der jreheden gebezigd wordt. India-papei*, (eng.), of Nepaul-
paper, papier, vervaardigd in \'t district Xepaul in noordel. Indië. Imlliin «| ï f t. lam.), yexeheiik, dat
aangeboden wordt, om daarvoor iets be- ters terug te ontvangen. Imlliin slimmer, (a m.\\ na-*omer,
wat in Engeland _St. Martin\'s siunmcr" wordt genoemd, die uit enkele dagen van zeer fraai en warm weer bestaat en aan bet einde van den herfst begint. |
|||||||||||
|
Inconiine (I iir —, de dame, aan
welke Prosper Mérimée (1803— 7u> een aantal zeer lezenswaardige brieven richtte, die in \\HTA, in 2 deelen, onder
den titel Lettre* ii mie inromme ver- schenen, en naar welker naam men laren- lang giste, heette Mlle Jenny Dacquin. Incourante fondsen, ili n nd.),
effecten, die niet in de officieele effecten- lijst voorkomen, omdat het bedrag van liet geheel te klein is, en die daarom niet aan de beun* verhandelbaar zijn. luevedlWIle il ie tn. i la t.), onge-
loofeltfk ds \'f) om te zeggen, het klinkt angelaofelyk\'. Zie (\'urtius 4, 7. 31; F lor uw 1,22, (2, «)• .lust in us 12,9,8. Inci« ilihilf v ï-ii. (lat.), ongeloo*
fel ijk om ff zien, uien katl zijut OOffêH
niet gefooven. Iiiei\'ovahli-s. ti\'r. >. naam in de
dagen van het Directoire aan eenzeker slat; van pronkers gegeven, die zich in hunne kleeding toelegden op het buiten* sporige en belachelijke; /.ij spraken de >• niet uit, en spraken de ch uit als s en brouwden of Hapten, terwijl zij. bij alles wat hen heette te hinderen, min- nchtend uitriepen: ("est inc-oyable, ma pa-ole d\'honnen-i of wel En vé-ité, e\'est ine-ogablei Hunne voorgangera heetten Mmcadius, Incunabel, wiegedrnk, druk gele*
verd in de kindsheid der boekdruk- kunst, liet I-atijnsche iiirniifibnhi (-/o- rnm) beduidt wieg, Indnlia. bijeenkomst van Matabelc-
hoofden te Rhodesia (/.. a.). Inde ipiie. (lat.), vandaar de toorn,
verbittering, wraak, uit .1 avena lis, Satirop i. 168. Iildepeiidence-llay, [ain.), 4.f n/i.
De jaardag van de onafhankelijkheids-
verklarhig (1776). Ken nationale f eest- dag, die met grooten luister gevierd wordt, vooral te New-York, Independent Orilci* ol Odd-
Fcllows (I. O. O. F.), (eng), groote philanthroplsche vereeniging in
|
|||||||||||
|
4S4
|
||||||||||
|
[NPALUBJUTA8,
|
||||||||||
|
INDIANEN.
|
||||||||||
|
Indianen, vroeger Indiërs, —van
JHndofej, de oorspronkelijke bewoners
vim Amerika, aldus genaamd omdat de
eerste ontdekken der Nieuwe Wereld Amerika voor het uiterste einde van Eiidié\'. liet land der Hindoe\'s. hielden. Keu afzonderlijk nieusehenras, naar zijne huidkleur het Boode ras (enff. Hcd race) of Boodhuiden, (eng. liedskins) naar zijn woonland het Amerikaansche ras gehectcn. Zie verder hij Chhio, Mesties en Zambo. Inillii nopolls, (a ni.), zie Bailroad-
city. Indices, quucso, (lat.), toon hit
aan, bi\'d ik n. Van /«(//Yeov—aanwijzen. Indicatie (Roiiiclnsche —. de
aanzegging van het betalen van belas- tingen, welke de Romeinen om de 15 jaren moesten opbrengen. De indictiën zijn begonnen in \'t jaar \'M3: in de middeleeuwen werd liet jaar der indictie steeds in openbare stukken vernield, daar dit tijdvak van 15 jaar een hulp< middel hij de tijdrekening was geworden. Vgl. Olympiade. Indleiinc, bedrukte katoenen stof,
die haar naam ontleent aan het land. waar ze vandaan komt ui. uit 0.-Indiè\\ Indifferentisme, leeeuarichtiug,
die met den ouden Romein als lijfspreuk
doet volgen h/2 mirttri, uil metuere (zich over niets verwonderen en niets vreezen», die stelselmatig het gevoel laat verstompen om zich te vrijwaren tegen den invloed van de onvermijdelijke smar- ten en teleurstellingen van het leven. Van lat. tod/#Vref*#(zonderonder8clieid, onrerschitlig). India, nor. quuiidoqne bonus
dorniltut Homerus, < 1 a 1.1. ik maak mij kteaadf zoo raak de goede Home-
rus droomerig is. Horatiua, Ars poëtica 859. Indirecte belastingen, in weten-
schappenjken ziu alle belastingen, welke niet rechtstreeks van hen, die de Staat belasten wil, geheven worden; volgens hut Nederlandsen belastingstelsel het zegelrecht, het registratierecht, de hypo- tbeek* en de successierechten.
|
Indlspensable, (fr.i, onmisbaar;
bijnaam voor reticule of datnes-tasch. Individualisten, aanhangers van
het beginsel] dat zoo weinig mogelijk moet worden opgedragen aan den Staat, maar zooveel mogelijk aan het individu. Zij staan dus tegenover het socialisme. De uiterste consequentie van het ittdi- vtdualisme is het anarchisme. Indocllls puupcriein pati. niet
kunnende teert» om armoede te tijden,
11 orat lus, Oden, 1, 1, is.
Indoctl discant et nincut me-
nilulsse pcrltl, (lat), dat de onge- leerden het Zeeren en de (fêteerden het niet voldoening in de herinnering terug- roepen, 11 én a u 11. Indonesië*. \'/< Oost-Indische e Ha n-
den, naam door Prof. Kern verkozen hoven het onzinnig gevormde Insn/inde van Multatuli. Inductieve methode,afleiden van
natuurwetten en algeiueene waarheden
uit waargenomen feiten. I udii l«| i nl ï;i i-. i r. k.), aflaat, kwijt-
seheldhig van tijdelijke straf; van lat. indttlgere = kwijtschelden. I nilul j|i ut s. i f r.i, gematigden ;
naam, welken de aanhangers van Kobes* plerre aan de Dantoiiisten gaven. Indult, (v. k.i, gunst, inwilliging,
permissie of dispensatie.
Iadustrle-systeent, staathnis-
houdkundig stelset van den Schot Adam Sniith, volgens hetwelk vlijt, arbeid en spaarzaamheid de eerste bronnen van alle aanwinst en bezit van goederen, gevolgelijk ook de hoogste voorwaarde van volkswelvaart zijn, en waaruit drie rechtmatige belastingen, nl. die op grond, bedrijf en kapitalen voortvloeien. Incxprcsslble, teug.), wat zich
niet zeggen laat; cupheinistisch in Kn- geland en Frankrijk voor broek. InïiiIlibllitas, zie Onfeilbaarheid.
|
|||||||||
|
ixfA.uk (f).
|
485
|
||||||||||
|
IXGKKssA.
|
|||||||||||
|
Iiililine (1/—. tijdens de Fransche
revolutie «Ie naam, waarmede de mannen van \'t bewind den godsdienst bedoelden. InlmiN in utero matrls, (lat.),
letter], kindeke in den moederschoot,\' fig. onvoldragen pennevrueht of letter* oefening; ook een foetus f studenten scheldwoord. Infante, (ap,, it.i. kind beneden
zeven jaar; vroeger meer bijzonder in Spanje en Portugal de tweede zoon of
(infanta) dochter van den Koning; later alle prinsen en prinsessen. Vandaar Infanterie, oorspronkelijk een troep voetvolk in Spanje onder de bevelen van den Infante. Infirmerie, (r. k.i. ook vahtudi-
narium; in gestichten de ziekenkamer. lufliirc (To —, (hand.), het be-
drieglijk opdrijven van de waarde van fondsen. Inflatc (Xo —, (spo rt.t. oppompen.
Informatief proces, ir. k.), on-
derzoek hij dn benoeming van een nieu- wen bisschop betreffende zijn bekwaam- hei d enz. Infortnna,(bij de sterrenwichelaars)
een onheilspellende stand der sterren; I. minor — de planeet Hars, I. major — de planeet Saturntts. Inïi-:i. (lat.), beneden. Zie infra =
zie later, in het boek (dat men leest). In tegenstelling met snpra — boven. Infra <lig. (->l-g.), beneden allen.
Int ra ilig nltatem, (I a t.), beneden
iemands waardigheid. In!ra 111 p«u rlvrw. benedenvafdrij-
vers. Zij stellen, dat het deercet, waar- door Uod sommige tnensehen voorbe* BOhikte voor de verdoemenis, gemaakt werd met het oog op Adams zonde. Het decreet der verwerping kwam dan na (infra) het decreet betrclïende de toelating van Adams ra/ dat. fapux). j Bovendien stellen zij, dat (iod dien i |
val van Adam wèl root zien, maarniet
gewild heeft. Tegenover beu staan de Supralapsariërs = bovenvaldrijvera, die meunen, dat (lod de verwerping der
verdoemden decreteerde ook afgezien van den val, en dat (iod dien zondeval niet enkel vooruitgezien, maar ook be- paald vooruit gewild beeft. Infnlatns, dat.), gemijterd. 3om-
mige abten, die hunne kloosters rijk begiftigd hadden, ontvingen weleer van den Paus het recht (tot het voeren) van mijter (en staf). Zij waren dan infnfait abbates, ïn den lleidenschen voortijd was de infitla een witte en scharlaken wollen hoofdband, die door de vitta (baarhand of lint) om het voorhoofd werd bevestigd als kentecken der pries- terwijding en van onschendbaarheid : liet gewoon hoofdsieraad der priesters en Vestaalsche maagden; later der Romein* BChe keizers en der overheden; mede van gezanten en smeekelingen. \'t Hgd. heeft infuliren = het recht toekennen van mijter en staf te dragen. Ingeboekt, (wap.t, is het schild,
wanneer het door een zaagliju in twee verschillend gekleurde stukken met diep in elkander grijpende tanden verdeeld is. Ingens tclum necessltRS,(lat.),
de nood is een machtig (vreeselijk) wa- pen, E ras m U s, Ingenaas cHuicIsse fldellter
(artes Emolllt mores nee sluit esse
feros, (lat.), de Iromre oefening in de edele kunsten vernacht de zeden en verhindert ruw te zijn, 0 v i di u 8, Epis- tofae ejr Ponto 2, 9, 47 eq. Ingrata patrla, dat.), ondank\'
baar rader/and, eerste woorden van bet opschrift, dat Sciplo Africanus Major na zijne verbanning op zijn grafsteen verlangde. Ingrate patrlc, tu n\'aaras
pas mes os, (fr.). Vertaling van het voorgaande opschrift, in het Fransch doorgaans slechts ironisch gebruikt. Iugressa, dt.. rauz.i, zie Introïtus.
|
||||||||||
|
186
|
|||||||||||
|
ÏXXEU8 EX TOTTEBB.
|
|||||||||||
|
IXOUOBSEEttEX.
|
|||||||||||
|
I behoorlijk voldoen van de inkomende
; rechten. Inkleecllnn, de plechtigheid waar-
mede de kloosterlingen het kleedhnnner <>nle ontvangen. Met de inkleeding begint
I het proefjaar, waarna de geloften wor- [ den afgelegd. Iiiklliikliij|. iueenzakkeii van op-
! gehoogde» grond. Inkrimpen van den wind is: \'t
teruggaan van den wind tegen den loop der zon, bijv. van \'t Westen naar \'t Oosten op \'t X. halfrond; maar omge- keerd op \'t Z. halfrond. Iitlril!l«-ii. van deraaf komen; als
er storm is, ontvangt het scheepsvolk,
dat op de ra ligt, bevel om in te leggen. IulclHtliiy;, zie Gamisaireu Obsta-
ginm. Krachtens deze dwong men in de
middeleeuwen een wanbeheerder, wan- betaler, meineedige enz., dien men tot zijn plicht wilde uopen, om te leisten of — in leisting te komen, d. i. op eigen kosten in eeiie „eersanie" herberg {hospitium honestum) zoolang te ver- toeven (in hospitio jacere ad eomestus) totdat hij aan zijne verplichting! en) voldeed. Om die plichtsvcrviilling te bespoedigen, moest hij soms een knecht en twee paarden medebrengen. .Mannen van ridderlijken stand kwamen als | teinters niet anders dan te paard; van- hierdat men hi oude oorkonden .lelsting" wel afgewisseld ziet met inrijdiny. Toen de iretielSke inleisting („op poene of straf van leisting"! 18 Dec. 1478 door den liaad des Hertogs van Bor- gondiê" was afgeschaft, werd de rrij- Willige ingevoerd; \'2\'2 April 1474 ver- boden, doch in 1506 weer hersteld. tuners en totters. Omstreeks den
jare 1880 waren er m de Ncderlandsche
Hervormde Kerk velen, die de doopfor- inule: „Ik doop u iu den naam des
Vaders, des Zoons en des Heiligen (ieestes" wraakten, bewerende, dat men niet in den naam moest zeggen, maar t»t den naam. d. i. ter voorbereiding voor de belijdenis van Vader, Zoon en Heiligen (ieest. Vandaar dat het leger der Xed. Godgeleerden toen verdeeld was in twee kampen : de inner* en de Totter*. |
|||||||||||
|
lny;rossccren, (ha nd.i, lnschrij-
ren, in liet hvpothekeii- of paudhoek brengen. liilinlitlIttiN, (r. k.), de ongeschikt-
hcid tot een kerkelijke wijding of bedie-
ning. Inhabilitatt is van irregnlaritas </.. a.) hierdoor onderscheiden, dat /.e uit id-it aard der zaak aanwezig is, afgezien van elke kerkelijke bepaling. Zoo 18 bijv. een ziuueloozc inUabilis ten opzichte ceiier kerkelijke bediening enz., een on- wettige slechts irregulier. Iiiliocklnu, (wap,), zie Ingehoekt.
Iitliont. de staande en liggende hou~
ti ii van een schip, die den buik ervan vormen. l"\'ig. yoed ran t\'nhonten = ge- zond van lichaam. Iiiimitahle (I —, (fr.), de onna-
colgbare, bijnaam van Jean de Ia Pon ta in e, sedert hij in 1668 met de uitgave zijner Fableë begon.
Initialen, beginletters van iemands
naam, van Tuitiuut = begin. Initiatief, eerste schrede tot tent
handeling. Uaat deze van bijzondere personen, en niet van den Staat uit, dan spreekt men van „particulier initiatief." (iaat ze in zake wetgeving van de
Stalen-lieiieraal uit, dan is ze „parle- meutair Initiatief." <>/> initiatief van .. is te vervangen door op aattetiften van . . . Van lat. iuitinm (begin I. Zie ook Hecht rtut Initiatief. Initiatief (Recht van—, Het
recht vin wetsvoorstellen te doen; ten
onzent bij de Kroon en bij de Tweede
Kamer der Staten-Oencraal berustend. lui"fin in bonos non tcntatnr
nlsi a iniilis. dat.), altren booten zoeken den braven onrecht of beleedi- yiny aan te (toen (Senecai.
I iih-sIiiKj<-i\\ (a ui), minachtende
benaming voor een journalist of schrijver van beroep, in Engeland penny a liner genoemd, d. i. iemand, die voor een stuiver (penny) per regel (line) schrijft. Inklaren, (haml. i, de aangifte
\'hun van eenu ingevoerde lading tot liet
|
|||||||||||
|
187
|
||||||||||||
|
IXNKim \'KK.
|
INQUISITIE.
|
|||||||||||
|
Innerlnhe, (sport.), bittnemband.
ltmiiif|( s). wordt bij \'t cricketspel
gebezigd, wanneer de tiene partij den- maal aau abat" is geweest. Zie Bats- |
||||||||||||
|
Inonlne «lesnnt ninltn, nvarl-
tlre onmin, (lat.), het gebrek mixt veel, de gierigheid allee, Publilius Syrus, Sententiae, liipilIllH\'ll. een touw of lijn hand
over baud naar zich toehalen. Inpikken, inhaken of bevestigen.
Inquisitie, (r, k.i. van lat. tmn<jiti-
sitio?= onderzoek, in Italië Inquisizione, maar vooral // Saèihi (7//?z/ogelieeten;
gelooft/gericht ter opsporing en bestraf- ring van ketters en ongeloovigen. Reeds de keizers Theodosius de Üroote en Justinianus stelden bepaalde personen aan, inquisitores genoemd, die belast waren niet liet opsporen van de ketters, welke door de Itischoppen met den ban gestraft werden, waarbij de wereldlijke macht burgerlijke strarten voegde. Toen in de 11e en 12e eeuw door de Kutha- ren, Albigeuzen en Waldenzen de sekte- geest zich verbreidde, zond paus lnuo- centius III gezanten naar het zuiden van Frankrijk, teneinde de Bisschoppen met behulp der wereldlijke overheid te helpen in het opsporen en tcrechtstellen van de ketters. Op het vierde I.ateraan- sche (\'oneilie (L215) en op dat van Toulouse (1229) werd dit kettergerieht verscherpt door de bepaling, dat in elke parochie een priester met twee of drie ter goeder naam en faam staande leeken met het opsporen der ketters belust zou- den zijn; terwijl (iregorius IX eenige I lominikaner-momilken in onderschei - dene rijken aanstelde tot l\'auslijke in- quisitoren. zoodat de Inquisitie eene van de Bisschoppen gedeeltelijk onaf- haukelijke l\'auslijke Instelling werd, bij voorkeur in handen der I >oniiiiikanen. Paus Clemens V verordende nochtans, dat slechts dan een vonnis kon volgen, als de Inqnisitor en de bisschop over- eensteinden. ook kouden de bisschoppen over de pauslijke [nqoJsitoren zekere controle uitoefenen. Ook nu bestaat te lïome de congregatie der inquisitie of van het 11. Officie. Haar bevoegdheid strekt zich uit over alles, wat niet liet geloof in betrekking staat, zooals: ketterij, apostasie, schisma, magie, too- verij, misbruik van sacramenten, bigamie en polygamie. Ook philosophische en |
||||||||||||
|
lini», iit., mm.), zie Hymne.
Innocente, iit.. mnx.), lettert on-
*chnWg, eenvoudig. Innocent» (Les —, 38 Ufvcmbry,
de herimieringsdag van den kindermoord te Hctlilehein; bij ons genaamd heilige
utmoozêle kinderdag. In de zuidelijke provinciën nog een feestdag voor kin- deren, waarop zij niet de ouders de rol mogen omkceren en in de kleedcren der ouders ben mogen gebieden. ImiN o! Cliuncery, (eng.), kan-
*rfar/j-Ininn, verbonden met de luns of Vuurt i z. a.i. In deze gebouwen werden de toekomstige kanselarij-beambten op- geleid, maar ze worden thans meeren- deels door attorneys (procureurs i en Hollieitors (zaakwaarnemers) bewoond, lu de middeleeuwen speelden de cotle- giateti of studeerenden der luns of Conrt en die der Chancery eene voor- iinme rol door bet geven van openbare feesten. maskerades, tooneelvoorstel* lingen enz. Inns of Conrt, (eng.), </erechtx-
hoven, balies, rechtscolleges, ^>ri7A7/.?//».v- Aociêtêiten. Kngelsehe rechtscorporaties; naar fan = ambtsgebouw en woning van edellieden, die eertijds uitsluitend
tot de studie van het reebt werden toe- gelaten. Vroeger veel talrijker en belang- rijker, zijn ze van gehoorzalen (halls) voorzien, waarin de studeerenden vóór hunne toelating tot de rechterlijke prak- tijk voorlezingen moesten bijwonen. Thans moeten zij zich nog in een der inns laten inschrijven, en leeren dan de praktijk bij een der advokateu, die daar hunne bureaux houden. Inopl beneficium bis dut, qnl
«hit celerlter, (lat.), irie den arme spoedig geeft, gssfi hem dubbel, l*u- blilius Syrus, Sententiae. Als citaat verkort tot: Jiis dat, qui ct\'to dat. |
||||||||||||
|
|NN
|
|||||||||||
|
IKEI.
|
|||||||||||
|
INSTAK OMNIUM.
|
|||||||||||
|
theologische stellingen worden haar
voorgelegd, welke zij naar bevind ing qnalificeert als orthodox of kettersoh, als kwetsend, ergernlabarend enz. enz. Deze laatste beslissingen zijn voor de leden der K.-K. kerk niet absoluut ver- bindend, zoolang de Paus ze niet oflieieel tot de zijne maakt, Ini\'i. samengetrokken uit bet op-
schrift van liet kruis: lesuë Kazarenus Rex Indaeormn, Jezus de Kazaréner, Koning der .loden; zie Joh. XIX : 19. Iiirij|;|4*r. (sport.). Jicht vaartuig,
giek, waarbij de riemen maten in dollen, binnenboord. Ini*l|«llii(f- *ie Inhisting.
Ine mul outs, (am,), de personen,
die politieke macht of een diplomatiek ambt hebben, en zij, die dat niet heb- ben; de „mannen, die er zijn en de mannen, die er willen komen." Ins ii ml onts (De —. leng.), de
binnen* en buitenkant ron eene zaak. Ins Ritme hlneln, (hgd.), in ne-
velachtlg verschiet, ia \'t onzekere, naar het werk van dun onbandigen jager,
die op goed geluk in de (blauwe) lucht sebiet, op hoop van door toeval iets te raken. Insalntnto hospite, (lat.), zoo-
da1 zijn gastheer te groeten, in groote haast, in aller ijl (vertrekken).
IllSUllla moi-u II*. dat. I. zedelijke
onzinnigheid. Horeele ziekte, toestand waarin omtrent moreele en ethische be- grippeu oen uiterst gering of zelfs in \'t geheel geen voorstellingsvermogen bestaat, (leen opzichzelf staand ziektti- gevat, maar luit meest op den voorgrond tredend symptoom eener algemeeue gecstesverzwakking. Inschieten, ïinil.i. Hij de infan-
terie: de stand van den vizierkorrel zoodanig regelen, dat bet gemiddelde trefpunt ligt in of nabij de verticale lijn. die door bet midden van het doel loopt. — Hij dr artillerie: door eene |
serie schoten den afstand bepalen, waarop
het vizier moet worden gesteld. — Inschieten in figuurlijken zin wordt in de militaire eouversatie-taal gebezigd voor; zich thuis gevoelen bij anderen. in eene nieuwe woning, nieuw garni- zoen enz. Insriisibihiieiitt\'. (ït., mui.), 0W-
oierkbaor. Inscttl Inghl, (ik), ui. fidibos
(z. a,), papieren die, aangestoken, een rook van zich geven, welke inxekten, als motten enz. verdrijft. Ze heeten ook Zampironi. Men hraudt ze onder de zittingen van stoelen, canapé\'s, enz. IllsIde track, (anA binnenpad;
in de staatkunde en bij de race», de kortste weg tot de overwinning. Insiders, (cng.l, personen, die bijv.
door inzage te hebben in de boeken van een fonds of spoorwegmaatschappij op de hoogte zijn van verbindingen, waaromtrent outsiders zich geen oor- deel kunnen vormen. Inslen, iz.-afr.i, van eng. engine
(werktuig i, locomotief, welk woord zelf echter ook bij de boereu in zwang is. Insjn\' Allah, (maI.), zoo God wil.
Insolventverklarlnff, verklaring
der rechtbank, die als in een faillisse- ment geen akkoord is aangeboden of wel het aangeboden akkoord niet aan- genomen of niet gehomologeerd is, ver- eischt wordt vóórdat tot de vereffening des boedels kan worden overgegaan. De nieuwe wet van 30 Sept. 181(3 i\'Stbl. n\'. 140) kent de hisnl vent verklaring niet: volgens haar ontstaat de iusol- ventie in de genoemde gevallen van rechtswege. Instantie, (rechtsph), aanleg,de
behandeling van eene zaak welke acb- tereenvolgcns aan de beslissing van ver- schillende rechtscolleges door een dier colleges kan onderworpen worden. Instar omnium, ilat.). evenah
alten, zooveel waard ah «^(anderen)*
|
||||||||||
|
489 IXTEÜKITAw XAT1/KAE.
waard op de Maasj, Wageningen (Insula
Dei super Veluanu, Hattem [»Godes- we(e)rde, dat Hat hem tlio het(h lene plaeh" a° i:J07| in 1312 Godsiraarden hecten. I ti sii I;v Deoram, 11 a t.ï, Goden-
eilanden. Oude benaming der Bayoua- eilanden of Inlas de Set/as-de-ftayona y d\'Estelast twee eilanden aan den mond der kleine baai van Bayona (gedeelte der golf van Vigo, aan de westkust van Halieië, in Spanje). Iusiiliiiil<-. al de landen van [udië
saam; Nederlandsch-rndic en de onaf- hankelijke rijkjes; van lat. insula — eiland. De naam is door Multatuli in zijn Max Harelaar ingevoerd. Ygl. Indonesië. Intahnlatle, (hand.), de inschrij-
ring of orerdrachf der oorkonden hij het gerecht. Int n i| I lo, verdiept gesneden steentje,
bijv. kornalijn of agaat, voorstellend bijv. eene buste, of een andere figuur, enz. [tal. intag/io of intag/iatnra = insnijding. houtsnede, gravure; van intagliare, uit in en tatjliare (snijden). ïntagli staan tegenover catnecn of scarahe\'ên, steunen waarop de figuren in relief voorkomen. Intarsin, inlegwerk van hout,
ivoor, goud, zilver enz. Integer vltae «celerlsqne mi-
i\'iis, (lat.), onbevlekt in ferensirandel
en rein ran schuld, Horatius, Oden I, 22, 1. Integrale opvoeding, anti-
kerkelijk systeem van opvoeding van I\' a u 1 li o b i ii, gewezen directeur der wees-inrichting Prëvost te (\'enipuis (Krankrijki. Integralen, ihand.i. majtosbare
staatsschulden; o. a. van de 2l/s "U X. W. S. Integrltas nntnrnc, (r. k.), de
volkomenheid der (inenschelijke) natuur of beter gezegd status natnrae integrae, de staat van volkomenheid der natuur; dus de staat onzer eerste ouders in het paradijs vóór de zonde, staat der recht\' heid (theol.). |
||||||
|
INsTEEKKAMEIÏ.
Insteekkamer of insteek bij hui-
zen met eene hooge verdieping, gelijk- vloers een of\' meer vertrekken getim- merd onder soldering ot\' vloer der Ie verdieping en dus als \'t ware tusschen gelijkvloers en de Ie verdieping iuge- stoken is; gedurende de middeleeuwen en tot in do lHe eeuw werden de/.e vertrekken veel aan getroffen in de winkelhulzen. Instinct Is n great matter,
I wan a coward on instinei. (eng. i, instinct ineen zaak van yeivicht, ik was een lafaard uit Instinct. Sha- kespeare, Hendrik IV II, 4, gezegde van Fallstaff, die zijn lafhartigheid verscltoonbaar wil voorstellen. lusiiiul de Frnnce, (fr.), instel-
Ung run Frankrijk, te Parijs, werd door de wet van 2.\'» Oct. 1790 ingesteld en was toen in ;t klassen gesplitst, thans omvat die inrichting vijf afdee- Htigen, nl. de Fransehe academie, de academies van „opschriften en fraaie letteren", van „wetenschappen", van ,schoone kunsten" en van „zede- en staatkundige wetenschappen". Dit Insti- tuut vierde \'23 Oct. lS»t.*t zijn lnn-jarig bestaan. lust Itntcn (De —, Komeinsch wet-
boek, een deel van het corpus juriê ei rit i f, door Tribon ian us en anderen, in de jaren ;V28 tot .VJ3, op last van keizer .Justiniamis opgesteld en naar dezen Jnstiniaansche codex genoemd. Instrnctle, ir. k.),korteonderrlch-
ting onder de vroegmissen.
Instrnnieiituin vocntIonlg,< lat.\\
berotpsbrief pan een predikant. Insiilii Del, Oodeivaard, benaming
o. a. van het R.-Katholieke weeshuis te Arnhem. Het werd als „(ïodsweerd op de Velouw" omstr. 1806 doorgraaf llei- nald I van (Jelre gesticht, in welke benaming men aan insula (m id. -lat. = weerd) de beteekenis moet toekennen, welke dit woord ook bij de latere clas- sici had, t. w. die van huis „huis, dat opzichzelf alleen, in zijne muren staat". Soms ook. van zoodanig .huis door klei- ncre huurhuizen omringd". Zoo konden gansche steden, als Roermond (Gods |
||||||
|
[NTE1XBCTUALIS11K. 41K) INTEllU.Dll M.
|
|||||||||
|
I ii t cl Iect 11a 1 Iniiic, de richting,
welke van het bovcnzhilijkc alleen dat- gene wil voor waarheid erkennen, wat door het vrrxtand kan worden begrepen. Van lat. intellect»** = In-t begrjjpen. Inte11i||eiitl panen, dat.), voor
den verstandige izijm weinige woorden (voldoende). — Ken goed verstaander
heeft maar een half w.....il nood\'ig. —
Vgl. (Dietum) mpienti mt.
lul emln hit Militaire, eene in-
stelling bij het leger, belast niet de controle van de administratie (soldij, voeding, kleeding;, enz.) in liet leger. Intentie, ir. k.i. bidden tot iemand*
intentie, d. i. bidden voor hetgeen waar- voor temand bijzonder het gebed begeert; ook de aalmoes, die men\'geeft voorliet
lezen der Mis. wijl de II. Mis bijzonder wordt opgedragen tot intentie van hem, dit\' de aalmoes geeft. Inter aliii. i la t), onder andere
dingen. Inter amicos. (1 a t.\\ onder prten-
•tea.
Inter arina tillentlejics, i lat.),
onder Het rumoer der wapenen zwijgen de wetten. Cicero. j,ro ffllone, IV, 1U.
Zie S/leut leges, etc.
Inter }ocos et scria, (1 u t.),
ander scherts en mist. Inter hos. (lat), onder ons, ver-
troowUjk. Inter os et oflam, l :i t), tusschen
mond en beet (lil. kan veel gebeuren). Cato bij GelliuB 13, 18, <17). 1. Eng. There is many a slip, Between the eup and the lip;
Ned. Tusseheii lip en bekerrand. Zweeft des noodlot» donkre hand.
Vgl. Malta cadnnt enz. Inter pnrletcs prlvatos, il i t.ï,
tusschen de private maren, onder vier oot/ea. Inter pocnla, (lat.i. bij de bekers,
d. i. bij liet drinkgelag, met het glas in de hand. |
|||||||||
|
Inter gpem et metnm, (lat),
tusschen hoop en vrees.
Inter iitrimiqne tenc, 11 a 1.1.
hond het midden. Ovidius, Meta-
morphoseon librï \'2, I4u.
Inter vlvos, (latK onder (de)
lerenden. Interdict, (r. k.), geestelfike straf,
waardoor aan een geheele stad of , landstreek of aan eene corporatie van personen, de deelneming aan kerkelijke plechtigheden! hut gebruik van alle of sommige Sacramenten, de kerk el ijkt! begrafenis wordt ontzegd; van 1 a t. interdicere, ontzeggen. Wanneer het een enkelen persoon betreft, lieet liet e.i-
|
|||||||||
|
I in i riln in lncrlmnc pondern
vucis haltent, (lat), tranen hebben
soms tle Li acht der stem (van woorden i.
Ovidin», Epistolae ex Fonto 3,1,158.
Vgl. lleroïdes \\i, 4.
IiitcrcBHciiHphüre, ibgd.i. tand~
streek; waarbij eenig land voor koh> nhwtie of handel belang heeft en dit; daarom door de andere mogendheden wordt ontzien, krachtens daaromtrent getroffen overeenkomsten. Interim (Het —, de tHsschent&d,
de tijd tusschen het aftreden van een
en het optreden van een anderen fune- tionaris. Voorloopige regeling der gods- dienstkwestie in Duitsehland L548. Interims-kwitantie, (h a n d. ï,
voorloopige kwitantie, die afgegeven
wordt om later tegen eene andere in behoorlijken vorm teruggenomen te worden. Interlocutoir vonnis, vonnis
waarbij de rechter alvorens recht te doen een bewijs, een onderzoek of eene instructie beveelt, waarvan de beslissing der zaak zelve afhankelijk kan zijn. (Art. 4A Wetb. v. Burg. Rechtsv.). I ii I ii luil i Itm, < I a t, in ii X.), tas.
schens/H\'t, vooral op het orgel, de over- gang van bet eene koraalvers tot bet andere. |
|||||||||
|
491
|
|||||||||||
|
ISTERVIEUWEN.
|
|||||||||||
|
JNTKUMKDIATK.
|
|||||||||||
|
Intermedfnte, (eng.), letter). tne-
sehenliggend. Volgens de wet van lwiiï het propat\'detttisrh examen aan de universiteit te Kaapstad (Zuld-Afrika), de grondslag van toelating voor Kape- naars aan onze Nederl. universiteiten. lult ïiiirilirii. int ermezzl, <i t„
in u/. i, muzikale uitvoering tusschen de
bedrijven eerst van treurspelen, later
ook van opera\'s, begonnen in liet einde der 16e eeuw. Weldra vormden de meestal vrij luchtige tusschenspelen y;een geheel, later wel, en zoo ontstond de opera buffa (opera bouffe), later vervangen door balletten. Internationaal prli aatrecht,
liet geheel der regelen en beginselen,
volgens welke bij bet verkeer tusschen de burgers van verschillende landen, bij het verrichten van rechtshandelingen in een vreemd land en voorts in alle gevallen, «aar twijfel bestaat omtrent de vraag van welken Staat de wet toe- passelijk is. de aanwijzing der toepasse- lijke wet behoort te geschieden. lm ernïi i ionn Ir of Internationale
tverkliedeneereeniging (eng. [nterna- tional Workiug Men\'s Assoeiatioii), ge- lieim en wijd vertakt werkliedengenoot- schap, hetwelk voorga!\' bet lot van ilen arbeidenden stand te willen ver- beteren, maar eigenlijk ten doel had. den vierden stand tot heersclieude klasse te verheffen en allen mjsondenm eigeu- doin oji te heffen. Het bestond van 1S04—1872. Internationale n rbltrn |je, zie
Arbitrage. In 1856 bij den vrede van
Parijs op voorstel van Groot-Brittannle\' in het Kuropeeseh staatsrecht opgcno- men, in den laatsten tijd meer ernstig op den voorgrond gesteld en inzondcr- beld door de Staten van Noord* en >5uid-Amerika toegepast. Vgl. Inter* parlementaire conferentie. Internuntius, (r. k.), pamelfjh ge-
zant bij de kleinere mogendheden. Interparlementaire conleren-
tle, bijeenkomst, die sedert eeuige jaren in verschillende hoofdsteden van Europa, |
|||||||||||
|
gedurende den parlementairen vacautie-
tijd door leden van verschillende wet- geveude Kamers worden gehouden, tot het beramen van middelen om bet oorlogvoeren tegen te gaan. I >e beide laatste sameiikonisten hadden te Brussel (1895) en te lïuda-l\'estli (1896) plaats. Interpellatie (Recht van —,
het reebt der Vertegenwoordiging of
van eene der Kamers, waarin zij gesplitst is, om inlichtingen aan de Ilcgeeriug te vragen. Interpreter, (eng.), tolk, ook
iemand, die Op reizen naar en in liet Oosten de taak van een gedienstigen reisknecht vervult. I ut i\'i\'i « c|iin in of fitsxchem-eyeeriny
tusschen den dood van een vorst en het oogcnbltk, waarop zijn opvolger de tell- gels van het bewind aanvaardt; bijzou- der in Duitschland i 1254—1278) het Groote interregnum van den dood van keizer Koenraad IV tot aan de verkie- zing van keizer Rudolf 1 (van llahsburgi. Internsiirlain, (hand.), zie Ana-
tociemu*. Intervalla dlluclfla of lncifla,
(lat.), heldere of lichte oogenbllkken,
bijv. bij een koortslijder of een krank- zinnige. Interventie, tnaachenhowst. In het
volkenrecht tusschenkomst van een Staat
in een geschil tusseben andere Staten; in de burgerlijke rechtspleging voeging of tusschenkomst in een geding; in het wisselrccht aceeptie ter eere of betaling ter eere, d. i. acceptatie of betaling door een ander dan de betrokkene. Illterveiltor, (lat.), bemiddelaar.
Van intervenire (titssehenbeide komen). Intervlcnwen, uithooren, <>ader-
wagen, van eng. to interview, eigenl. de gewoonte bij vele groote dagbladen om door een meestal indringend en zelfs brutaal man van personen, die in een of andere belangwekkende zaak betrokken zijn, op de meest onbescheiden wijze, uitvoerige en particuliere berichten te krijgen. I>eze wijze van dagbladvulling |
|||||||||||
|
492 ixvamuks du BBL Ksimeit (les).
|
|||||||||
|
IS TI MUS.
|
|||||||||
|
is vooral algemeen geworden sedert
Ueinricfa Oppert <geb. in 1825), te Parijs correspondent van de Time/t, (sedert 1*711 dit middel gebruikte om opzienbarende (en vaak onbetrouwbare) berichten in de krant te kragen. Oppert is een Boheemsch Israëliet, die als Kransclnnan genaturaliseerd werd en de vrijheid nam zich een schijnbaar adel\' lijken naam te geven door zich naar zijn geboorteplaats von ltlnwitz of de Blowitl te noemen. In t lm lis, 11 a t.t, boezemvriend.
Inti\'ji miii\'os. (lat.), binnenshuis.
In11\':• niuros pcccatnr et ex-
tra, (lat.), binnen en buiten de muren wordt gezondigd. Horatius, Epist.I, 2, 15: Uincü.i t\'ntra muros peccatut\'
et extra, waarmee liij bedoelt, dat èn de Grieken als belegeraars der Trojanen èn de door de (i rieken belegerde Tro- janen dwaas handelden, Iiitrade, rit., muz.1, zie Entree.
Intrnnsl{|eant, i fr.), dit woord
werd eerst omstreeks 1873 inde Fransche taal, ter aanduiding der leden van de uiterste republikehische partij opgeno- men. liet komt niet da<lelijk van liet Laujnsche transigera, maar veeleer van Spanje, waar zich de federalisten-socia- listen los intransigentes noemden. Van- daar plantte bet zich naar Algerië over, om dan zijnen weg, over Marseille. naar Valenee te vinden. Daar werd het door den afgevaardigde Hadier de Montjau (1814—1892) opgevangen, die bet in een te Lno gehouden redevoering voor \'t eerst bezigde, en zoo burgerrecht in de parlementaire taal verschafte. Sedert 1880 is het tevens de naam van een door Heni\'i Kochefort te 1\'arijs uitgegeven dagblad.— Vandaar iiitran- êigeance. Intreecto, Mt., hui/,), Intrige,
klein tooneelstuk met muziek. Introductie, (m u a.), inleiding,
van lat. introductio; kort stuk, dat bijv. aan symphonieën of sonaten voor- afgaat. |
IntroYte, nam et hlc Dit sant.
(lat.), treedt binnen, trant ook hier zijn
goden. Aristotcles meldt(Departib, anima/. I, 5), dat lleraelitus zulks
tot zijne bezoekers zou hebben gezegd, toen hij bezig was zich in een bakoven te verwarmen. Motto van Lessing\'* Nuf hun de Wijze. Introïtus, (r. k.). een korte spreuk
gewoonlijk ontleend aan de 11. Schrift en gevolgd door een psalm vers; daar- medc begint de priester de Mis aan de rechterzijde des altaars, nadat hij eerst aan den voet den psalm „.ludica" heeft gebeden en zijn schuldbelijdenis heeft gedaan. In de plechtige Missen wordt de introïtus gezongen door het zangkoor, zoodra de priester het altaar betreedt. Vandaar de naam introïtus, hetwelk „intrede" beteekent. Van Introfbo ad altare Dei, d. i. ik zal Ingaan tot Gods altaar. I\'s. XLTII : 4 (Vulgata). Introïtus, (lat., mnz.), let teil. in-
gang; iu den Ambrosiaansehcii ritus ingressa geheetcn. een psalm, of ge- deelte van een psalm, door bet koor aangeheven, terwijl de celebrant van de sacristie naar het altaar gaat. lutronvnble (Chainbre—, (fr.),
nergens te vinden Kamer; spotnaain,
van de Fransche Kamer der afgevuar- digden in 1815 wegens hare eenstem- migheld aangaande bet toenmaals aan* genomen staatsstelsel. Intus et In cnte, (lat.), van
binnen en tip de huid, rl. i. ran buiten
(ui. iemand kennen); l\'ersius 3, 30, ego te. intns et in cttte nnri. Intns is binnen en mttts is huid. Invalldatle, (hand.), de ongeldig
verklaring. Invalides du bel esprit (Les—.
(fr.), de oude mannetjes der letter-
kunde; spotnaain door l\'iron (168*.*— 1773) aan de. leden van de Fransche Académie gegeven, wat hein niet be- lette in 1750 pogingen aan te wenden om in hun midden te worden opgeno- men; acht jaar later wilde men hem kiezen, maar Lodewijk XV verzette er zich tegen. |
||||||||
|
INVECTBD.
In vected, (e n g-, w a p.), zie Ge-
schulpt. InventaHa (Benefice van —,
roorrecht van boedelbeschrijving, waar- door de goederen der nalatenschap af- gesehuideii blijven van die van den
erfgenaam, en de laatste niet verder tot betaling van de schulden der nalaten- schap gehouden is, dan de baten van deze strekken. Invcrso ordlnc, ilat.t, in omge*
keerde orde. Vgl. t\'ie er o, de part Motte oratoria 7, 24. In\\ emi Itnnr, (r.-kath.), mid.-lat.
inpestitura,behleeding niet een kerkelijk ambt, door overgave der insigne», bij- /.mider bet verleenen van ring en staf aan de bisschoppen, als zinnebeeld linn- ner waardigheid. Kerst in 1123 stemde de wereldlijke macht er in toe, dit recht uitsluitend aan den Paus te laten. Van lat. invetten = bekleeden. Invln \\ ïi\'inii uiill:i est vla,
voor de deugd (dapperheid) ie geen weg onbegaanbaar. 0vidius, Metamorph. XIV, 113. Devies van Hendrik IV. Invtta Mlnerva, (lat.), tegen den
wil rail Minerva, dus zonder roeping of aanleg (nl. zich aan een kunst of weten- schap wijden; bij Cicero, De officii* I. 31, 110; en elders bij dien schrijver; nuk bij Ho rat ius. Invltatortnni, (r. k.), antiphoon,
die bij den aanvang der Metten de 94"** Psalm begeleidt: (Vcnïte. eMiltemus Do- iiiiuo, jubileums Deo. solutari nostro). /.ij dient tot inleiding van de nacht- getijden en wordt na elk vers van ge- noemden psalm herhaald. Invite, (fr.), bij het whistspel: eene
uitnoodiging aan den maat door het uit- snelen eener lage kaart, waaruit deze kan opmaken, dat men in de :iange- speeldo kleur aas of beer heeft, en ze dus nagebracbt wenseht te zien; van it. invito = uitnoodiging. Invocavtt, (lat.), de naam van den
!«• Zondag in de vasten, naar het be- gin van het gezang in de lï.-Kath. Kerk. invocavit «te enz., hij heeft Mij aange- roepen. |
ItiA PUBOIt BBBVI8.
Invoeringswet, wet van 15 April
1886 iStbl. n°. 64), „houdende bepalin-
gen, regelende het in werking treden
van het bij de Wet van 3 Maart 1881 (Stbl. n*. 3.rH vastgestelde Wetboek van Strafrecht en den overgang van de oude tot de nieuwe strafwetgeving, alsmede om overeenstemming te brengen tusscben de bestaande wetten en bet nieuwe wetboek". Io vivat, (lat.),de aanvangen vau-
daar de benaming van een bekend studen-
tenlicd. pendant van GauHeamne (z. a.). De eerste helft van het eerste couplet luidt aldus: lo vivat, io vivat,
Xostrorum sanitas!
Hoc est amoris poeulum, Doloria est antidotum! Io vivat, io vivat,
Xostrorum sanitas.
De gezondheid der onzen! Dit is de beker der liefde. Dit is een tegengif tegen de smart, De gezondheid dei- onzen! (io is een uitroeit van vreugde, hoezee! of iets dergelijks, dus letterlijk : hoezee! leve de gezondheid der onzen). Ippes, (barg.), zijde, ook geld.
Ipse dlxlt, (lat.), hijzelf heeft het
gezegd, (nl. Pythagoras). Uitspraak waarmede de leerlingen van 1\'ythagoras hunne beweringen wilden staven; vgl. Cicero, De natura deornm I, 5, 10. Zie ook In verbo magistri enz. Ipslsslnui verba, (Ut.), letterlijk
dezelfde woorden. Ipslssliniis Idem, (lat.), natttc-
kettriij dezelfde, schertsend is bier van ipse (zelf) een superlatief gemaakt. Ipso facto, (lat.), door de daad
zelve, feite/ijk. Ipso inre, (lat.), door het recht
zelf; van zichzelf, op zichzelf. \'Ir of \'Ier, (hebr.), stad. Voor-
voegsel in sommige Hebr. stedenuamen. uls Ir-David, Ir-JSemes. Ira Inror brevls, (lat.), gram-
schap is een korte noede of kortstondige razernij, Horatius, Epist. 1,2,62,11». |
|||||
|
4l>4 IKKKUl\'LlKIf EXDOBSEMBXT
|
|||||||||
|
[RADE
|
|||||||||
|
van den afgod Irmimi, den Wodan der
Hermanen, die door de oorspronkelijke volksstammen van Duitsehland werd vereerd: vgl. Woentncagen, 1 )e vcr- maardate Irminxiil i-zuih werd door Karel den (Jroote in 772 i in den strijd tegen de Saksen l vernield. .Men brengt ze als boomstammen, — want standbeeld- zuilen zijn \'t zeker niet geweest, — in verband\'niet den wereldboom Vggdrasil der Xoorsche. mvthologie. /.ie ook bij Roeland. Iron nnd OM State, lam.i. tfzer
en olientaat, bijnaam voor Peunttgtvanif, naar het ijzer en den petroleum, die
het land oplevert. Ii\'oii City. lam.), de ijzerntad, be-
uainiug voor Pittxbnrg, naar ai het ijzer,
dat deze staat oplevert. Ironnldes, (eng.), >ie soldaten rau
Cromirelt, naar hui me ijzeren wapen- rusting en hun ijzeren wil. Irrcdeiitn of Itnllit irrcdentH.
het nog niet verloste Italië", vereeniging van Italiaansche heethoofden, die alle
gewesten, waar het nicerendeel der bevol- king de Italiaansche taal bezigt, aan het koninkrijk Italië wil toegevoegd zien. Ii\'i\'«-t|iil;i rltns of li\'ici|iil;iii-
telt. ir. k.i. een beletsel doorbetKcr- keltjk recht vastgesteld, waardoor het iemand verboden is. eene kerkelijke wijding of bediening te ontvangen, of de eenmaal ontvangene uit te oefenen. De- genen, bij wie zulk beletsel wordt aauge- troffen, «orden irregulier genoemd. Men onderscheidt een dubbele irregnlti- ritfts: irregnl. ex defectn, die voortkomt uit zeker gebrek in geest, lichaam of geboorte, en irregnl, ex delieto voort» komend uit een misdrijf. Zie ook /»- habtlitax. Irregulier eiidosHement, ook
onvolledig ciidosscmcut genoemd, een
endossement, dat niet aan alle vereiachteii der wet voldoet, waardoor de houder
des wissels tegenover derden alle rechten kan uitoefenen, die den wettigen houder zijn toegekend, maar als lasthebber van zijnen endossant aan dezen moet uit- keeren, wat hij ontvangt. |
|||||||||
|
Irndc. besluit van den Sultan van
Turkije. I i;i in liene EnillllM ïiiïl iuiii «lï-
xlt Insiiiilnc. (lat.), terecht heeft Euuin» tien tuur» een begin rittt \\vnttn- ziu genoemd, Irnil, Perzif, /.. v. a. het \'t/je,
vlakke, lichte land, iu tegenstelling van
Thran — het bergachtig land. li;uiM:rs. zie Gnostieken. I>eOnos-
tische stelsels laten zich tot twee hoofd- klassen brengen, van welke de eene meer het l\'latonismc. de andere uu-er het l*ar- sismc, — vanhier Iraniër.*, (I\'erzië = Iran) — en Dualisme voorstond. Irene, hij de Krieken de godin den
rreden, dochter van Zeus en Themiii; l)ïj de lïnnieiiieu Irene of Pax. (ir.
eirinè — vrede. Irenische rlchtlii|f, stelsel van
theologie, dat den strijd der uiterste partijen tracht te verzoenen en bcmïd- delend zoekt op te treden. Ireiiopolls, \'j;r.i. rredestad. Eer-
naam van het Amsterdam der 17e en lHe eeuw in de zangen onzer vroegere dichters, als stad van verdraagzaatn- heid, omdat ze allerlei geloofs- en denk- ricltting wilde lierbergen. Iris, 1°. bij de ouden de dochter van
Thanmas en Electra, de verpersoonüj- khig van den — hemel en aarde als aaneenhechtenden —regenboog, de bodin der goden. In lichte, gevleugelde ge-
daante afgebeeld, met eene kan iu de hand, waarin zij water toevoert aan de wolken: •_>». edelgesteente met de kien- ren van den regenboog; :\'•". plant met welriekende wortels, de zwaardlelie (blank en schoon\'). Met het nog op dit laatste, 4°. tegenwoordig als toiletarti- kcl een middel om de huid lenig, blank en glad te maken, ook Crème Ir/\'x ge- titeld. Ie is li Itoi\'se. (eng.), Iersch paard.
Mij de zeelui ottd fttgezouten vleeêch. Irmfiiznilcii, hooge zuilen van
bout of door een forsohen boomstam
gevormd, denkelijk opgericht ter eere |
|||||||||
|
IKttEFBESHIHLE CONFLICT. 495 I8ARÉ (HET LIED VAN).
|
|||||||||
|
I r i\'eprcsslhlc conflict, (;i in. t.
oHottttcykbare strijd, nm. die tassehen vrijheid en ulavenuj tijdens de abolitio- nistisehc beweging 1830—65. l\'itdruk- king van William II. Seward, in eene redevoering van 25 October 1h.">n. Irrlttirc cruhroncs, ilat.t, lett.
irespeit H (f dl\'ff Hinken, d. i. zich in een wespennest stuken. I\'la utus, Ampht- fri/o 2. 2. 7."> i "ui ii. Ii\'iis. (gr.), arme, straatarme bede.
Mar; nuar oen bedelaar op Itliaka, tr»s, in de Odynsee. II vill<|i:iili-ii. genoemd naar den
stichter dezer sekte, Kdltard Irrino (f 1834J, een Scliot, die door de #chot- sche algemeene synode in 1839 werd uitgestooten, omdat hij de Kerk naar den tijd der Apostelen wilde hervormen en terugleiden. ze geheel schoeiend on de leest van Hand. II : 42—47. Van- hier ook Apostolische gemeente ge- noemd. Zijn hoofddogma is de spoedige wederkomst van Christus. Zijne aan- hangers maakten liet Irtingiani\'urne tot een mengsel van Katli. en Protest. be- ginselen. < >p grond van Ëfez. IV : 11
hebben zij vier kerkelijke ambten, dat
der apostelen, profeten, evangelisten I Is heter zonder scliA dun
niet zl|u schil te leeren. V ondel. Jozef in Dothan, vs. 168, woorden van .1 udas, die den voorgestelden moord on Jozef bestrijdt, tegen Himeon en Levi; bij doet ben opmerken, dat zij geen reden van verontschuldiging voor den moord behoeven te zoeken, als zij den moord niet bedrijven. Is i\'e niet eeuc leunen In mijne
rccllterhniifl? gezegd van iemand, die een leugen spreekt, waarvan men terstond de onwaarheid gevoelt, .fes. XXIV Is m oou lil lick. Iiuiit Iflie my
«Int lek u duer op dien (*t —, Vondel, Qyabr., reg, 1396, eerste regel
van bet verbaal van den Bode, die de slachting in de kerk verbaalt, als ant- woord op Cysbreght\'s vraag: „Hoe is hot mogelijek dat gbv \'t hebt kannen zien V |
|||||||||
|
Is niet v oli|i\'ns Lukns (\'t — :
nok wel: \'t Is niet secmidnm Ln- en m. het is niet voldoende onderzocht,
niet vast genoeg gegrond, niet nantr- keuriff, — met zinspeling op Lucas\' betuiging, dat hij „alles van voren aan naarstiglijk onderzocht" had alvorens zich tot sehrijveii te zetten; vgl. Kv. I.nk. 1 : 3. Het opschrift van het bijbel- boek luidt in de Vulgata : _.lesu (\'hristi Kvangeliuni Heettudam Lurmn." |
|||||||||
|
\'t Ih om de wyu niet, muur om
\'t klnkken vim de fles. Langen* | dijk, Don Qnirhot np dr bruiloft van
1 Kamaelm III. 10, woorden van Sanehe 1 als hij „een boetelje wyn en een hoentje van de tafel haalt" en de „fles" aan
den mond zet.
Ih \'t lilei* noch tijd vun zinden?
Vondel. Gyxbr., IV. 1, reg. 101»,
i woorden van (iijshreght, die bij het dreigend gevaar in de kerk komt en
\' daar de nonnen den lofzang van Sinieou hoort zingen.
Is thls » dunner whlch I nee
belore me? (eng.), t* dit reu dolk,
irat ik daar vóór mij ttef Shake*
j speare. Macbeth II, 1, zegt Macbeth,
: die over den moord aan koning Dunean
denkt, als hij in zijne ontstelde ver-
, beelding een dolk voor zich meent te zien.
|
|||||||||
|
Isfiht\'. iarah.1. gordel. Hierdoor
wordt de dwarsbalk aangeduid, zijnde de oudste en eenvoudigste nationaal- Arabische heraldieke figuur, door welke het schild in tweeën werd verdeeld.
Hieruit ziet uien. wat de dwarsbalk (fasce. faas of hand) in de taal van
het blazoen eigenlijk heteekent. Istibc (Het Heil van —, een al-
gemeen straatlied in 1H47 en \'4X, eene kleine romance, beginnende met: Daar was laatst een meisje loos.— Isabé, een lief en kordaat meisje, was verloofd met een zeekapïtein. Om niet maandenlang van haar geliefde gescheiden te zijn, nuin zij, in jongenskleeren, dienst op xyn schip en deed het zeenianswerk mee. totdat zij bet op een keer ergens mee verkorven had en voor den mast zou gebonden worden. Toen maakte zij zich bekend. |
|||||||||
|
W MBABX..
Islinii. ar. ielaam, eigenlijk g*hoor~
l zaamheid (ui. aan de woorden vanden , gezant <iods (Mohammed). Zoo noemde Mohammed zijn leer. — l>e gehiwrzutnr heet Moslim», in bet Turksch M<>es»rl- mó». Dit is dus de naam van de vol- gelingen dier leer. Isl:unl liitrboiir, (eng.), eiland-
haren, d. i. een haven, welker ingang j door voorliggende eilanden beschermd wo rilt. Iele ol tlir Saint*, liim.\'l, ei/and
I der heiligen, naam voor Ierland, naar I de snelle vorderingen, die bet t\'hristen- I dom daar maakte, eu bet groot aantal (\'hristenjiredikeis, die er opstonden. Igmaëlleteii, 1°. algemeene naam
voor de massa der Arabische en andere Semitische volksstammen InWest-Azïe; 2°. naam eener Mohammedaanache sekte van vrij-deukenden aard, in de 10e eeuw in Syrië en Perzië ontstaan. IsojiIn in-u. (turk ach), opgevoeden
I in de Serails.
Isolator, voorwerp dienende om de
lichamen,welke electrisehe ladingen over- brengeu af te zondereu. buiten geiueen-
schap te brengen ; zoo bijv. de verglaasde aarden doppen waar langs telegraaf- draden loopen. Isolt\', (wap.). De grasgrond komt
: gewoonlijk geheel onder in het schild
: langs den schildvoet. Soms echter komen
dieren voor op een grasgrond, los in het
• wapen. De grasgrond heet dan iêolê.
Isoaietrlsche projectie, de pro-
! jectie van een tegen het afbeeldingsvlak
zoodanig schuin gesteld lichaam, dat als bet lichaam een kubus ware, de ver- ; eenigingslijnen van de voorste naar de
1 verst afstaande hoeken loodrecht op het
I projectievlak staan.
Israël, benaming eeuer biersoort.
die in de KJe eeuw, bier te lundi.
vooral in Delft en Dordrecht veel
! werd gebrouwen, doch waarvan hetge- ! bruik in de 17e eeuw reeds sterk af- ; nam. en daarna geheel verdween. De dichter Huygbens beeft ze nog gekend;
|
||||||
|
ISAliELI.AKLEI/K.
Isnbellaklenr, eene lichte grijs-
gele of grauwt\' kleur, die men weleens
bij paarden aantreft. Volgens liet verhaal van eenige ach rij vers zou de A arts- hertogin [sahella van Oostenrijk eene geloftegedaan hebben.niet van linnengoed te verwisselen, eer de stad Ostende geno- meiï was; en daar liet beleg dier stad drie jaar geduurd beeft (1601—4i, kan uien nagaan, welke kleur haar linnengoed /.al gehad hebben. — In bet klooster Annunciadoa te Algesiras wordt nog in een cederhouten doos niet zilveren beslag baar hemd als reliquie bewaard. ISH{|0|JC, gr. e/sagót/è, letter]. in-
rurriiiif, samenvatting van algemeene be- grippen, noodig als voorstudie voor de beoefening van een wetenschappelijk on- der werp. Is;n|Ot|i«\' wetenschap der inleiding
tot de boeken van den canon des Itijbels. IMe aich hiermede bezig houdt U een ttagoog; g r. eixagógetts (inleider van processen). ls:i<|04(Ï4-li. (gr., tb e o l.i, inlei-
dingskunstf welke ten doel beeft den student tot bet heiligdom der Godge- leerdbeid in Ie leiden (eis-agein). 1-.ii li|iie, (wan.), denkbeeldige
bloem, samengesteld uit vijf klaver- bladeren met lange stelen, gestoken door een eirkelboog (in den vorm van een omgekeerden wassenaar). Wapen der familie Isalguier in Lauguedoe. Isej|rlm, naam voor den wolf in
de sprookjes der dieren, reeds in 1200 bekend ; ook ter aanduiding van een kribbig, narrig ïnensch; letterl. ijzeren umi/, naar den harden bek van bet dier, Isf enclnrinartl, (p e r ».), December.
Iwls. Egyptische godin, nagenoeg de
(Irïeksche I >eineter((\'eres), van het hoofd tot de voeten gesluierd; derhalve, beeld der geheimzinnigheid. Iskiiriot. bijnaam van Judas Si-
monszoon, den verrader van .JezusiMatth. X : 4 en elders). Waarschijnlijk, omdat hij afkomstig was uit Kariot, eene kleine stad in Juda (Joz. XV : 25); alzoo wan ihebr. (esch) run Kariot. |
||||||
|
IBÜABUKT ZOKDER BEDROG (EEK). 497 \'T WAS TUK MMHTINUALE ENZ.
|
|||||||
|
hij spreekt er in zijne Sneldichten (on-
der \'t opschrift gMornm") van. als vau dun bier. I>e naaiiisredeii ligt hierin, dat, geluk hi de IJijheUchriftuur. Israfttegeu- over Farao stond in Kgypte. en dezen koning te machtig bleek te zijn. men er zich op toelegde deze biersoort beter te brouwen dan Farao, dat door Huvghens als „kleyn bier, half water" wordt bespot. Israëli* i /oinlf i- hedroff (Een
om een ander te misleiden. In Joh. 1:48
legt .Jezus dit getuigenis af omtrent Nathanaël. uenen zijner eerste volge- 1 in gen. Lat. Vent» htraelita, in >/»<> do/HH »•»> ent. Isrn Fileten. afstammelingen der
twaalf zonen van den aartsvader Jakob, Abraham\'s kleinzoon. Aldus in \'t X.T. (Mjv. ,kdi. 1 : 4K; kom. IX :4; XI : 1; \'2 Kor. XI : 221. In \'t O. T. altoos ItraU of kinderen Israi-ls. Ontleend aan Ja- kob\'s toenaam, na zijne heldhaftige wor- steling («en. XXX1I:S8; XXXV : lm, nl. IsraPl — strijder llods, d. i. die strijdt met < «od. van sarah < strijden ) ciwWU iod). Issaiit. (wap.), zie Uitkomend.
Issusehur tusschen twre puk*
ken (HIJ komt duur atin als oen andere —. zegt men van iemand, die met een\'zware vracht komt aandragen, De uitdrukking is ontleend aan (Jen. XLIX : 14, ir», alwaar Jakob den zegen uitspreekt over zijn zoon [ssasehar eu liein vergelijkt met een sterk gebeendeu ezel, neerliggend tusschen twee pakken, d. w. /.. kalm. rustig en tevreden. l-.so( i\'. (n, hebr.), verbod, ver-
boden zaak. Is( zn «Uuiiiii (\'ft —f het ia te dom
(te gek), air van Domingo in Genee\'s
Seekadett. Isthiiilselie spelen, volkeepelen
hij de oude Grieken, sedert .">H4 v. (\'. om de twee jaar gevierd, bestaande in wedrennen, en in wedstrijden, in gym- nastiek en muziek; ze werden gevierd ter eere van Poseidon (Neptunus), den god der zee. en genoemd naar den hthmus of de landengte vau Corhithc. |
It In a wise tather,thatknowa
his own elilltl. (eng.), het /\'s een knap rader, die zijn eigen kind kent; Shakespeare. De koopman ra» Ve- m fir 11. \'2. woorden van Lauiuelot (lobbo
als hij zijn ouden, half blinden vader ontmoet, die hem voor een groot lieer houdt.
lt ls all harren, (eng.), hei is
alles dor en droog .....k fig., zonder
geest en brein i. St e rn e. Sentimental
,/inirne//; woorden van Muiidungus<spot- naam van Sterne voor dr. Samuel Sharp) en Hmellfungus (xpotnaam voortfmollet) heiden voorgesteld als personen, die aan gal/licht en zwaarmoedigheid lijden. It Is In j|ood hands, (eng.),het
is in goede handen; woord van den
hertog van Wellington tot onzen prins Willem II, den held van Waterloo. It is in me. and lt shall he
nttcred, (eng.), het is in mij, m het zal er uit; antwoord van Kichard Hrinsley Hheridan i isnii, aan Woodfull, den reporter, die. nadat Shu-
rldau zijn eerste speech in het Parlement had gehouden, hem zeide. dat hij maar liever hij zijn eerste beroep I van dramatist) had moeten blijven. Sheridan hield zijn welbekende redevoering tegen "Wan-en Hastinga (in 17«fi teruggeroe- peil als Gouverneur-Generaal van ISritscli ilost-Indië. en in \'8tt door Iturke aan- geklaagd hij het Lagerhuis van scha»- delijke willekeur i. volgens den staatsman Fox de beste, die er ooit in het Lager- huis gehouden is. lt is not poetry, hut prose rnn
mail, leng.», het is geen pui-zie, maar dol geworden proza; Pope, THe rapé tif the Lurk III. l(W. lt was the iilj(litliiaale and
not the lurk, (eng.), het tras <(e nachtegaal en niet >l,- leeuwerik. Hha- kespeare, Romeo en Julia 111. 5, woorden van Julia tot Konieo, als hij haar des morgens wil verlaten, daar hij den leeuwerik, den bode van den morgen, hoort; Julia zoekt hem terug te houden, door te beweren, dat liet de nachtegaal is, die ook des nachts zingt. BS
|
||||||
|
498
|
||||||||||
|
I WK lis.
|
||||||||||
|
ITA BST.
|
||||||||||
|
Italië. 20 Sept. IKttf met de uitbundigste
geestdrift.
Italië o!HoieIle (Vollal*—,dat
is nn het offieieele Italië, Italië In deftigheid, in\' zijn torment Uitroep van sommigen te Ifome op het Internationaal Geneeskundig Congres (April 18<)4),waar zooveel in de war liep en zooveel van desorganisatie getuigde. It ;i Mqiie, i t\'r.i. boekdrukkersterm
Ite et «loocte, ilut.i, gant en on-
deniijst, Matth. XXVIII : hl. Aan die woorden .uitleent de Katholieke Kerk het recht, niet slechts het K vangel ie te prediken, maai.....k het onderwijs te Ite, iiiIhhh est. (lat.), zie Mi».
Item. (lat.), insgelijks, evenzoo.
Iteretm* ileeoetum. < Ia t.. nied.i,
hrt afkooksel irortle herhaald; H*AVf* tnr ïiierileiuiieiitiini. liet f/rneisitiifl- del worde herhaald. Itliieriirluni (lat.), of reiswijzer,
aanwijzing der stations op een grooten
weg tusselien twee hoofdplaatsen, niet vermelding der afstanden. Ook een on- derhoudend reisverhaal of eene reisbe- sclirijjving. Van ttinerarfHs = wat tot de reis (Her), den ïnarsch, behoort. Itim-i :t i\'hnti. ir. k.i. hetffebed,ó*t
de It.-Kath. geestelijken hidden alvorens op reis te Kaan. Het bestaat voorname- lijk uit den Lofzang ran Zaeharias, die dus aanvangt: Benedictus Dominns Deus Israël (Vulgata, Luk. I : 68). Itzcho. Itsgbn, Itjibu, .lapansebe
gouden of zilveren rechthoekige munt. De gouden hebben eene waarde van ruim drie gulden Ncd. Ivhii 11 ii tihu iti\'Ii. letter]. Jan
Jansen, spotnaam voor </<• Ituxnen als beeld der eehte oude nationaliteit met alle gebreken, vreemd aan alle moderne begrippen. Vgl. Noordsehe Beer. Iwcis. (transv.), ergens.
|
||||||||||
|
ltii est. (lat.), zoo ta hit; waarop
dan de handteekeniiig van den schrijver volgt; in afschriften, kopieën,register», rekeningen, enz. ItiielKine. de door \\l e 11 cli 1 i n (f1022)
aangenomen uitspraak der flrieksche e als eene/, in tegenstellingvnii étnelsme of de door Krat*.....h (t 1536) verdedigde
uitspraak dier letter als een lange e.
It si iftini1 of Itii-kiilie, groote ovale
Japansche zilveren munt ter waarde van drie gulden; de naam beteekent plat metaal. Men vindt ook Uagannen, die ƒ 7.45 waard zijn en door de Hollandera schuitje* genoemd worden. Itulii. oudste Latijnsehe hgbelver~
taliii y, waarschijnlijk uit de Ie eeuw, later\'vo«.r run groot deel verbeterd door den Lattjnscheu kerkvader Hieron\'y- m ii s (f 41H/20 ii. Cl. l\'it deze ontstond de Vulgata <z. a.j. ItalIiiiniHcli vim liet Oosten
(Het —. het Maleiwh. ItiilliniiiHelie sclionl. /ie Dip~
tuk: Ook in de schilderkunst was ge-
durende de eerste lielfl der Middeleeuwen Koustantiuopel de zetel der hoogste teehnisehe ontwikkeling, en oefende vooral grooten invloed op Italië, zoodat de [tal. school gedurende eeuige eeuwen een Byzantijnxdi karakter vertoont. Kerst in de 13e eeuw ontstond in Italië niet (\'iiualjue eene nieuwe knust, die later de Ital/aanxche genaamd werd, en in een tijdperk, waarvan Michcl Allgelo, lïaiaël. CorreKgiii en Titiaan als de hoofd vertegenwoordigers zijn tebeseliou- weu, in hare uituemendste producten den poëtiselien adel der gedachte met
de grootste schoonheid der door de stadie der antieken gelouterde vormen, en in- sonderheid bij de Venetianen, met schit- terende eu wanne kleurenpracht ver-
eeutgde.
ItitllfiiilHHlino. iii.1. overtreffende
trap van Italiaan, nieerv. Ita/ianissimi; Italiaan bij uitnemendheid, voorstander der eenheid van land en volk van Italië. Deze vierden liet 25-jarig jiibilc der inneming van Home. als hoofdstad van |
||||||||||
|
499
|
|||||||||||
|
IXIOX,
|
IZJBBEL ENZ.
|
||||||||||
|
geschapen wolkenbeeld, dat sterk geleek
op diens gemalin Judo; want op deze was Ixlon, toegelaten tot den diseUder goden, verliefd geworden. Izebcl (AIn — ecu vtiHten ult-
roept, laat \\al»oth voor /.ijn wliuuaaru zorgen, ontleend aan I Kun. XXI : 8—13, beteekent; ais du guddeloozen vroom worden, moeten de eenvoudige lieden het vaak ontgelden, evenals Naboth gesteenlgd werd. omdat hij geweigerd had /.ijn wijngaard aan Achab af te staan, weshalvu [zebel een vastendag uitschreef om bU die gelegen* heid tegen Naboth getuigen te doun op- treden en hem uit chili weg te ruimen. |
|||||||||||
|
Ixlon* koning dt\'i\' Lapithen of Phle-
gvërs, wierp *Mn "clioonvader Deïoneus, omdat deze \'t gebruikelijke bruidsge- schenk van hum einchte, in een (\'Mwr- l)n,l; e» werd dnor Jupiter gestraft in de onderwereld, waar hij met handen rusteloos in de rondte geslingerd wordt.
Iviouiili\'s. enkelv., igr. m vt li.i,
Peritheus, al» zoon van Won. Ixlouftlr-N, meerv., (gr. myth.j,
de Centauren, welke [xion, koning der Lapithen of Phlegyürs. bij de wolken- godin N\'ephele, won. Volgens anderen was deze Nephele een door Jupiter |
|||||||||||
|
J
|
|||||||
|
JAAK8TIJLKK.
houd van het leven ontsluit. Spreuk uit
den Koran, welke de Mohammedaansche winkeliers op hun uithangbord sehil- dereti. •la uur i-in li;i Ummt ailt, |a
nar eln Wloii. (hgd.), (er is) toch maar éen keftemtad, toch maai- ét-u Weenen, refrein uit een lied van Btfuerle\'s opera AUne, tekst van Wen zei Muller voor het eerst Opge- voeid te Weenen. i» Oct. 1833. •laarillclit of chronogram, een
vers, dat een jaartal aangeeft wanneer
men «Ie kapitale letters, als Itomelnsche eijfeis beschouwd, optelt: hier rVst Van VonDeL hoog belaarl»,
apoLLo en /.Iln zangberg VVaarl).
Als uien de kapitale letters optelt,
krijgt men 1879, in welk jaar Vondel
gestorven is.
«laarschot, jaarÜïksche opbrengst
in geld, die de anihachts-heerlijkhedeii aan hare ambaehtsheereu opbrachten. •fan i\'stiilt\'ii. l>agteekeuiugen onder
oorkonden of brieven hadden in de Middeleeuwen in verschillenden stijl of trant plaats. Men bad: 1". Jaarêaaff- "tij/, dateering, volgens berekening van het jaar aanvangend met Jaarsdaa ~ 1 Januari: naar men vermeent onder |
|||||||
|
J. Ct., jui>•<» conaultus, (lat.), rechtê-
geleerde. •I. tl. C*j jUftü iiti\'/i(som- ctiiitli\'ihtfiis.
.1. ii. il., | la t.),Jurisutn\'usquedoctor.
•I. 11. 1.. ilat.), /\'"\'\'\'\'\'•\' utriuëque
licentiates. •I. ll. **., [lat.), /«Wn ntriuaqu*
studiosus.
•In. Bancr! cIilm Ist jfiinz wits
Aiulei\'fl, (hgd.), ja, boer! dat !n heel trut ander*, versregel uit Itamler\'s fabel Der Juul-er uud der Baner, komt liet eerst voor in een fabel van M ï -
chael Rlcheys; «K* boer vraagt den jonker, wat er gebeuren moet, nu zijn \\ hond des jonkers koe gebeten heeft; \\ de jonker beweert, dat de boer de koe i moet betalen; nu de boer zegt, dat hij • zich vergist heeft en dat des jonkera j hond liet misdrijf heeft gepleegd, nu is de jonker van meening, dat het geval heel\' anders staat. •la en nmeii ze(jjfeii, alle» tmvoor-
ivum-dilijk toegtemm«H.Vgi 2 Kor. I : 20, I
n<-k Dellt. XXVII : 15. «la letach, O, OH, dit opent! ui. I
Allah, die de voorraadkamer tot onder* \' |
|||||||
|
501
|
|||||||||||||||
|
JAAKT.
|
|||||||||||||||
|
JACK.
|
|||||||||||||||
|
Juliua Caesar, herwaarts overgebracht, I
en tot op den huidigen dag de jaar- stijl onzes volks gebleven; 2#. Paaseh- I stijl, uit Prankrjjk naar ons land J overgebracht, en wel sedert 1300 door j Hof en Kegeering ofiieieel ingevoerd; , dateering, volgens berekening den laars aanvangend met Paschen; S*. Kerst- Stijl, dateering, volgens berekening des jaara aanvangend met Kerstmis (25 Dec.); deze stijl, soms geken- merkt door bij voeging achter de da- teering der woorden _a uativitate" (sedert de geboorte van Jezus i. en zeer weinig voorkomend, werd in 1310 door de geestelijke overheid voor het Bisdom 1\'trecht voorgeschreven, i maar vond geen bijval. — Daar de jaarsdagstijl, — in Lat. oorkonden nooit | als „Die Ainii" ml. novii. maar steeds j nis „Die rireilineisionis Dnntini " of „a Circumcisione" (sedert de liesnijde- nis), welke op I Januari valt (zie Xteiiirjnar), — altoos zoo geliefd was, wordt er wel bij de dagteekening in dien stijl, op de dagen tusseheii 1 Januari en I\'asehen. gevoegd : st/lo cotnmuui (volg. den algemeen gebruikelijkeii stijij, of ook luiv tgemeeti serfven; in onder-
scheiding van sttto euriae (hofstijl) nl. den 1\'aasehstijl. of neenndum cnr.suin cnrfae (naar liet beloop des llofs, van Filips van BorgondiO, a». 1425) = ufi thn be/ope ,-„,i onsen Hort (hertog Albrecbt van Beijeren). — Nog had men 1°. den Delftschfn stijl (stilxs DelphicttsJ, die bet jaar met llariae Amnineiatio i Maria Boodschap) 25 .Maart, begon. Hij verandering van stijl, plaatste men ëtyh HOV. of ». st. achter zijne dagteekening: bijv. flouda, dat eertQds denkelijk den l\'aasebstijl volgde, volgde in 1574 den jaarsdagsti\'jl (stifa communi), doch duidde dezen stijl 20 jaar vroeger als „nieuwe stijl" aan. Koning Filips van Hpanjfl beval bij plakkaat van [6 Juni 1575, dat bet jaar in de Nederlanden daarna met 1 Januari zou aanvangen; een bevel, dat, niet algemeen opgevolgd wordend, niet strafbedreiging verscherpt werd, bij ordonnantie der Staten van Holland d.d. 1 April 158U. Ju art, (transv.), Engelêeh» el,
yard.
|
Jan vi l|«1, onder de Israëlieten ge-
bruikelijk als jaardag run het overlfl- <ïcn van verwanten. JniirzaiiH. .JMju lijk-rln\' contributie,
die ieder gildebroeder, hetzij van een sehuttersgilde of een ambachtsgilde, aan de kas van \'t gild moest betalen. •Iiii\'hin «\'il Roaz. de namen der
beide beroemde, uit metaal hol gegoten, praeht/.llileu. die aan den uitgang van
Salomoiis tempel stonden. 1 Kon. VII:21. Jacht (De wilde —. >t het
woedende heir, in IHiitsehland WII-
tenue» Ilccr genoemd, is in het Duitsehe volksgeloof eene menigte van bonze geesten, die des nachts als een donkere onweerswolk door de lucht zweven en een vreeselijk geraas ver- oorzaken, het meest gelijkende op dat, hetwelk met een talrijken jaehtstoet gepaard gaat. •Jachthaven, de naam van de
ligplaats der hoeiers, jacht- en andere pleiziervaartuigen. welke aan eene zeil- vereeuiging belmoren. De jachthaven bestond uit een lange rij sebuiteiibuizen voor de scheepjes waarboven de |okaal- tjes voorde eigenaren en hun gezelschap. |
||||||||||||||
|
56
|
|||||||||||||||
|
In later tijd was er soms ook een hoofd-
gebouw voor de bijeenkomsten der leden van de zeilvereeniging. welke de lief- hebbers onder elkander hadden. Üor- «pr on kei ijk was de jachthaven tegelijk de vereeniging die op nationale feest- dagen i Koning\'s verjaardag, slag van Waterloo, enz.) wimpelpartijen en „ad-
iniraalzeileii" organiseerde. Later kwa- men di- vereetiigingen. zooals de Amslel en De Hoop. die een (het der haven als zetel bezigden. Amsterdam had er twee: De Anistel-jaelithaven i onder de llooge sluis) en de Y-jachthaven (nabij bet Buikslotei veer. aan de N. Mtadaherberg). •Inelltliooril. iwap. i. kleine hoorn
zonde.fsnoer. .liK\'L (eng.), •/"" of Jaap, karak-
tei naam meest tot spot; Jack = John. Vandaar: Jaeh~an-apts, Jan aap, een aap.
Jaclc-a-Dandy, een gek, een fut.
Jttrk-rateh, Jan pak-an, de beul.
|
|||||||||||||||
|
509
|
|||||||||||||||
|
JACK (CKOBS).
|
|||||||||||||||
|
JAOOBIJNEK
|
|||||||||||||||
|
Jack-pudding, Jan Pudding, hans-
worst. Jtuh-fttr, Jan Teer, Janmaat, dema-
troos; zie ook Tar, Jaelr-a-tetit, Jan in de vasten, on-
noozele hals, naar een pop, waarnaar men op vastenavond met ballen wierp. Jack iti the banket, een haak aan
den oever eener rivier, met een kor/ in den top. Jack of a/i xides, Jan van alle kan-
ten. een weerhaan, een man, diedemeu- BClien naar ilen mond praat. Jack of all traden (lat. Johannes
Factotum), Jan van alles (gewoonlgk Manusje van alles), een man. dïe(soms niet goed gevolg) allerlei betrekkingen bekleedt, allerlei werk verricht, allerlei zaakjes doet. «Jack (Cross —. (eng.), letterl,
dwarH-Jau. Stormzeil. «Jack en •1111. fafr.), •/"" \'"
alleman. Ten onxeut Jat en Ju/. In \'t Eng. evenwel: Jt\'tt, huisvrouw, in het spreekwoord: „A good Jack makes a good Jill". ook toegepast op: boer en boeremeid in hetzelfde spreekwoord, bij ons. dus: een goed meester maakt een goeden knecht, Jack o" Iniitci\'ii. (eng.), Jo.n van
de lantaarn. Bij de Kugelsche zeelui
het St. Ehuitsmur; zie Elmu» (Si.), dvaallirhije. •Jack Pnd<1fng,ieiig.t, ned,/f«*l*-
triimt, eeue figuur uit bet oude klucht- spel en van de kermis, vermeld o. a. in Hilderdijk\'s i>, Waarheid en Bzopm : Jan Klaassen stond er als een Vorst; Jack Pudding stond er bij:
En Jean l\'otage met Hansworst, (iemousterd op een rij. (A° 1798). •I11 ek-st :i it". (eng.), Jacobxstaft
vlaggestok op de boegspriet; scheeps-
term. Vgl. tien. XXXII : 10. •Jack tilt\' *.i:i in-l.ill. i . (eng.),
een oud sprookje Jurk de Rnuzendooder. Zijn geluk lag in vier dingen: een on-
zichtbaar merkleed, de muts der \\vijs- heid, laarzen van groote snelheid en een overwinnend zwaard. Sommigen nieeneii. dat het sprookje gegrond is np oen ver- haal uit de Scandinavische mythologie. |
Jack the Rtppev, (eng.), letterl
j Jaap dr mijder, de beruchte moorde- ! naar van vele vrouwen in de wijk \\Yliite- | ehapel m Londen, uit den laataten tijd. •Jacknoniaa Profesaor, te Cam-
bririge de l\'rofessor in toegepaste natuur-
kunde: naar den Kar.Richard Jack- son, die dezen leerstoel in 17*3 vestigde. •InckNoiiieteii. lam.i. aanhangers
. van Andrew Jackson, den zevenden president der Vereciiigdc Staten, tegen-
standers der Adaniictcn: partijgeuooten der Kugelsebe \'l\'ories. Vgl. Adam ie ten. •Jacolm kil il net jes, ruwe. licht-
grïjze. een weinig verglaasde nauwe eu booge kannetjes, dagteekenend uit de j 15e eeuw, en waarin de fijnere Fransche
wijn werd aangevoerd.. Men vindt ze op verschillende plaatsen in den grond, in vesting- en slotgrachten. De naam steunt o]) bet sprookje, dat gravin Jaeoba ze op het slot Teilingeii maakte, ei\' uit dronk ; en ze dan over bet hoofd in de gracht
wierp. < >ok aan later vervaardigde kofh\'e- kanneu van bruin verglaasd aardewerk wordt nog die naam gegeven. •Jitcohleteii. staatkundige aanhan-
I gers van Jacobus II. die in MSN\'.) van
i den troon werd gestooten, alsmede van
! diens (vermeenden) zoon Jacobus If I en
kleinzoon, den pretendent karel IMuard
en thans nog van prinses Maria Theresia
il\'Kstc. echtgenoot v:m prins Ludwig von
Beieren, in wie zij hun wettige vorstin
1 zien. daar zij rechtstreeks van Karel 1
; afstamt.
•lacohfcteii, bel^dern van ééne
| natuur in Chrittu*. (iebeeten naarJa- j cobus liaradaeus. die in \'t midden I der (ie eeuw als prediker opgetreden, aan de partij der Monophysieteii (z. a.) nieuwe kracht schonk. Naar zijne arme- : Hjke op een /aiardrdrkm gelijkende i kleeding werd hij Baradaem genoemd.
Hun kerktaal is Syriseh. Men treft lien
] in Kyrie* en Palestina aan. Zie bij A/- triarrh.
•larullijnen, fr. Jacobhut, leden
| der club Ure t on. eenc staatkundige I vereeniging, waarin zich de sehakee- |
||||||||||||||
|
47
|
|||||||||||||||
|
i ringen van liberale en revolutionaire
|
|||||||||||||||
|
jacob\'s stem enz,
|
|||||||||||||||
|
:«>:i
|
|||||||||||||||
|
JACTA ALEA EBT.
|
|||||||||||||||
|
leden der Generale staten vereenig*
den. In lis\'.i te Venutillea opgericht, maar iti \'94 na den aanval op hen door de Jeune**\' dorée (fl Nov.» op bevel van de Wetgevende Vergadering ont- |
|||||||||||||||
|
vader Jaeob, die niet zijn stat\'over den
.lordaan ging en er jaren later mede terugkwam, tien. XXXll : Ut. — in de astronomie de drie sterren in (>rion, die in een rechte lijn. evenals een stal\', hij elkaar staan. — 1 >e Engelache zeelui dui- . den hun meetutok (stok met graden) door | Jacobs tttaff, t\'r. bdton de Jaeob, aan. •lucoliHHteeu, de steen, waarop
Jaeob het hoofd uederlegde, toen hij zijn droom van de Jacobslaildcr bad. De overlevering zegt. dat dit de steen is, die de zitting uitmaakt van den krn- ningszetel van Engeland In Westni. Ab- I bey. Eduard I plaatste dien steen in den koninklijken zetel. •lauobiiM-coiiclItle, zie Deorolente.
•Jiicoimet, ifr.i. eigeul. Jacona*,
neteldoek, naar de nuaani van den eersten fabrikant. •liieouiiIiiH. schimpnaani door de
jenneime dorée iz. a.i aan de .laeobijncn (%. a.i gegeven. Van eoqttin ~ schurk. Jacqan ril nineliine. of Jao
qim i <l-,< \'lic urilisluel, een door
Jacquard van Lyon ( lN,\'i4i uitge- vonden weefstoel. tot bet gemakkelijker en sneller weven van patronen in allerlei weefsels. •lacquerle, boerenopstand in
Frankrijk in \'t midden der 14e eeuw.
De adel onderdrukte ile hoeren, die zij spottend Jitrtfttt-x bonhomms = Joris Qoedbloed noemden: thans in \'t algemeen volksopstand waarbij willekeur den schepter zwaait en dien men door IpI.....I-
vergieten tracht te onderdrukken. \\*an-
ilaar ook elke gewelddadige poging, om
zieh op eenig gebied van dwang te be- vrijileii. •IiicqucN Boiibomiiie, (fr.l, zie
Jiirijiterie. -iiM*qiu\'s Prol o, if r. j, verperaoon-
lijking van den werkman, den proletariër.
•lacta alca est. (lat.), de teef
Ung (het lotl is geworpen, de be*ti*-
xeiidr stap in gedaan; < devies van |
|||||||||||||||
|
08782120
|
|||||||||||||||
|
bonden, Jacobyuen, naar het Jacobijnen-
klooster te Parijs in een van welks zalen zij vergaderden, hoewel de club zichzelve Societé den amin de In (\'on- Stitution, club van de vrienden der Grondwet, noemde. Vandaar, de Jaco- hijneninnt* dragen = radicaal zijn. — Zie nuk Dominicanen. Jaeob** Htem moeten neen
Ekiiu\'n binuleii wezen (Kl| —. men behoort zichzelf gelijk te blijven
in t§ne handelingen;naarden.XXVII : 22. Izaak\'s opmerking tot zijn zoon «lucobMjfiiiiijei*, een kreupelt\';
naar aanleiding van Jacob\'s worsteling niet den Engel; Vgl, den. XXXII ; 81. JiicohNlndilev. de ladder, door
.Jaeob gezien in zjju droom, den. XXVIII: 12. Wegens het gelijktijdig opklimmen en nederdalen wordt die naam gegeven aan dubbele ladders, ook aan een bag- gcrinacliine. Eveneens aan de touwen» ladder, waarlangs de matroos in het kraaiennest klimt; en aan de machine besteiml mii vruchten, steenen, klonten enz. van verschillende grootte te sor- teeren, door middel van hakken met bodems, waarin gaten van verschillende grootte, zoodat eenige er dooi\' vallen en andere (de grootere) niet. Jacolmaelielpeu (St. —. *rhel-
pen eener oestersoort, die vooral aan de Kpaaiusche kust voorkomt. l>e boven*
schelp is waaiervormig en geribd. 1 >c naam is hieruit te verklaren, dat veelal de bedevaartganger», die terugkwamen van San Jago de (\'oiuj.ostella zulke
Behelpen droegen o]) hun kleed of op hun hoed. He pelgrims j.lachten ook uit zulke Behelpen te drinken. Ze werden, om den vorm, ook St. Jaoobsnumtela genoemd. In de heraldiek hceteu de groo- tere schelpen St. Jacobs* eu de kleinere zonder noren St. Miehielssehelpcii. •Jtieobsatitf, wandelstok, dien men
jaren lang gebruikte, naar den aarts- |
|||||||||||||||
|
Ó04
|
|||||||||||
|
JACTUfi CANI8,
|
JAM POETST.
|
||||||||||
|
•liijflieriiatii. bijde Indiërs£>nehag-
garuatto = heer der wereld. < *p het jaarlijkseh feest hein ter eere. lieten
dwepers zieh onder zijn wagen te plct- ter rijden, om hem te verzoenen of | gunstig te stemmen. Te Brooklyn iN.- Amerikai noemt men de Trolley-trams, waaraan men een bijzonderen hekel heeft, de kar <m< Jaggernaut. •In h. fliebr.l, naam (lods Ui dieh-
terlijk korten vorm. Vooral in namen
als Eti-jah, Jexcha-jah, Jinni-jah,
j Obad-jah etc, ook in het woord Ilah\'-
hijah of eig. Halleloejah fz. a.).
•Iiihvcli, zie Jehova.
.In lrvis.HU\'. eeredienst van Jahve
onder de Israëlieten. Zie Jehora. ; JitJIii. ihebr.h ir/ju; jajiu mrof,
\\ (n.heïnM. brandewijn fhebr. sdrdph = brandend en vergiftig); jajiu tieaech,
\' (hebr.), letterl. wijn tot plenging (voor \' heideusehe doeleindeu). Vandaar in het algemeen a-ijn, die niet voor Israëlitisch
gebruik geoorloofd is.
.liiKo.-s.bji. i.niss.i, ta/eJdervoor-
spijzen, welke hij de Russen dient om den eetlust op te wekken voor den : eigenlijken maaltijd. dalen. Spaansehe nationale dans in
| Vtt maat, matig snel. — solo-dans, gewoon» lijk met hegeleiding van castagnetten. •Itilon. i a r e h. i, hakeiistok,*tteekpaal
1 of rvchtvaantje hij het landmeten of uitzetten van plannen, teekenlugen van : gehouwen, of parken. Ju loniiecri il. afpalen, af zetten,
richten. »l;i in. (hehr.i. zee,
.l:i in. meerv. jammen, bekende aard-
| appelsoort; jammen is eene aardvrucht die in het Afrikaansehe koningrijk Mant» I lin Opper-lïuinea i wast. Kene variëteit . er van zijn de pa toten i zie J\'nt atae). die j die ook in die streek groeien. Wel ver- ; naspeld in Jan, jannen. •liini loet et. (lat.), hij riekt reed*.
I Woorden van Martha de zuster van Lazarus, als Jezus dezen weder uit diens graf wil doen verrijzen: Joh. XI : 30. |
|||||||||||
|
l\'liiili von lliitteni. woorden van
Caesar, toen hij den Kubicon overtrok. Eene wet gebood eiken Koineinsclieii veldheer, dit\' vrtii het i.....nlen kwam.
/.iji . troepen at\' te dankeu, vóórdat hij
deze rivier overging; Caesars stap sloot dn» eene oorlogsverklaring aan den lto- ïneiuschen Senaat in ziel). Huetonius, Vila Caenarix 32. •ln<*tiiK cniila. \'lat. i. hou<t*trorp,
de slechtste worp bq het dobbelspel. •InctiiH voiieris, flat.), eenus-
WOip, naar Willis de godin der liefde, ook des geluk»; de gelukkigste worp met dobbelsteeneu. Jmeger, "•.,//,„ onderkteediug; al-
dus naar l*rof. I>r. (J. Jager, uitvinder
eener, naar lii.i beweert, bijzondere soort wol, waaruit die voorwerpen onderzijn toezicht worden vervaardigd. Zie Flot- tenr lAuih.V •Inffu (llü IiMi in -. hij slaapt;
naar de stad Jaffa of Joppe, alwaar de pelgrims dikwijls zeer lang moesten wachten, eer zij sclieepsgelegenheid kon- den vinden om verder te reizen. Ook wordt liet spreekwoord gebezigd voor: hij in dood. •Iii(|i IloiMii. de dvnastie van Ja-
gel U. sedert 1381 groothertog van Lïtthainn (1 1434), koningen van Poleu tot den dood van Kigismund II (1886— 1572). Deze dynastie heeft ook in Iïo- heme en Hongarije geregeerd. tl il || erin tij tl. iwoeeerff, omdat ja-
gers dikwijls hoog opgeven van wonder* lijke en ongeloofelQke jachtavonturen; htfijn, omdat die taal, vroeg r de taal
iler geleerden, zonder voorbehoud, wel tot vertoon van geleerdheid werd gebezigd. •Iii||ei*H \\ ;i ii Vim I>»ni, korps
rrijnilliae jager* iti Ï830, onder den
Groot-Majoor Kdmund Willem van Dam van Isselt uitgetrokken, liet volk zong
van hen:
De .lagers van Van Dam
Zijn altijd vroolijk, vlug en blij;
Voor geen kogel vreezen zij,
Ze strijden als een held, enz. enz.
|
|||||||||||
|
505
|
|||||||||||||
|
JAM PROXIMUa BS».
|
|||||||||||||
|
JAN COUUAGE.
|
|||||||||||||
|
•Illlll pro» iinifs nnlet I \'cule-
gon. ilat.i, reeds brandt het aangren* Zfinh- huis ran Uealeaou ; de nood is tot livt hoogste punt gestegen • Ve rgi I ins,
Aeneïx II. 3, I! sq. Vgl. Gysbreght VS. 879: En \'t naeste liuis daer aan dat staat
(in lichten brand. •Inin venlt. stelln nou prre-
eunte. iIIon. dat.i. */\'• dag komt, zonder door eene "ter voorafgegaan te zijn, cl. i. plotseling geschiedt er iets zeer belangrijks. Uvidilis, ad I.hiam Auffff, vs. 4i)S. •lamiikH, diegenen onder de .Iaiiit-
zarL\'ii i z. a.i, «lic zonder behoorHjke or- gauisatie, door alle steden van het Turk- sehe Uijk verspreid waren, ten getale van 3 :i 400,000. -l;imhlNehe verzen (Oe vader i
liep —. Archllochas van Pa ros (leefde 720/08 v. C.)- >lninluis, versvoet, die uit een korte
en een lange lettergreep bestaat. |
I>e eeuige kans op classeerllig zal be-
stann iu bet blijven noteeren van de leeningen boven emissieprijs. •In ii (Blikken -, zie Blikken Jan,
•Iitn (Boven —, is men. wanneer
men iu liet kaartspel een bepaald aan- tal punten beeft bekaaid, zoodat men niet doublé of triple verliest. .Hij is boven Jan" —= bij is binnen, heeft zijne koetjes op liet droge. Volgens Bes c h e- relle bet. Ja» als Franseb woord: s/tel, en wel dauispel. Jhii (Onder —. is men, als men
bet vereischte aantal punten, doorgaans de helft, bij kaart* of biljartspel niet heeft kunnen behalen.
•Inn (Oom —. Iiij het volk eene
verzachting (eufemisme) voor den hom- me vt of het Pandjeshuis; tv. ma tante. •Iji ii (Ouwe — en |oil||C Jan,
in gemeeiizanien stijl : dr geheel e fa~
milie; bij uitbreiding ook: de geheels ram in el. •Itni-Brleltl.es mimkI. calseh goud.
Friesehe spreekwijze ontleend aan een zekeren Jan Brieltje, die looden penuin- gen sloeg. •Isui Conijin ij nle, de gelief koosde
naam voor de Oost-Indische Compagnie (1602—1799). In tegenstelling met deze werd de Spanjaard Jan fan Spanje ge- noemd. •Inn Contant* naam door Pot-
gieter\'s artikel „Jan, Jannetje enz." meer algemeen in gebruik gekomen voor den degelijken koopman, die alles eon-
tiint betaalt. Maar lang vóór Potgieter boorde uien de spreekwijs: .een goed zaakje daar. \'t is er alles Jantje (\'on- tantje". •Ijiii Contant, bij Potgieter de
soldaat, de held, die den Itricl heeft in-
genomen, bij Nieuwpoort de Spanjaarden verslagen, de Kranselien. .Munsterseheu en Keulenaars bet land uitgejaagd, iu Indié\' de eer onzer vlag hoog gebonden, en nog onzen krijgsinansroem aldaar handhaaft •Inn Couraue. naam van den moe-
digen, onverschrokken zeeman. I>eze |
||||||||||||
|
•Innie** (Het Hof vim Si. —,
het Bngelsche hof, naar een der konmk- ]
lijkt? paleizen iu Londen, waar de vier
Georges en Williain IV verblijf hielden. •Iiiiiiuier, liit\'r.i, ek ia jammer, het
spijt mij. //;\'/\' /"•/ jammer verhom, hij heeft medelyden met hem. •liin. al wat bijzonder groot la. „ Daar
kwam mij een Jan van een ijsheer aan
boord", zegt Van Lennep ïn zijne
Zeemansliedjes, en in SSeeuwach—Vlaan- deren heet liet: ,,\'t is een Jan van een
aardappel*\'. •lü n. -l:i uiM\'i Je en hun long* te
kluil. de titel van een geestig stuk door Potgieter in isn geschrevenen waar-
in de verschillende karaktertrekken van ons volk worden tentoongesteld, gepre- zen en gelaakt, als deze alle worden gepersonifieerd in kinderen, die bij hunne ouders te gast zijn om den oudejaars- avond te vieren. •liin zl|ll (BIJ —. van ohligatiën
Wanneer ze nog niet gcelasseerd zijn. |
|||||||||||||
|
50fi
|
||||||||||||
|
JAK CKEDIET.
|
||||||||||||
|
JAK-PIET
|
||||||||||||
|
naam in door Dr. Heve het eerst ge-bruikt in zijne Votkxliedeven, als „JanCourage kiest liet want".
♦lii n Oeillet. de persnnificeerhig
va» den «olieden, betrouwbaren koop-
•I11 ii tl«> lïihiKi . Amsterdamsen
poëet uit de eerste helft onzer eeuw; naam door Potgieter gebruikt, omde dichters te kenschetsen, die altijd en over alles versjes maakten en daar- mede dichtlooveren, oud,, mi nieuwebloemen, letterkransjes en almanakken vulden; pseudoniem van .). .1. A.Coe- v e rn i\'iir. •In 11 <lc WiiHsi\'hci\'. de beroemde
luid van eene kinderprent, die al het vrouwen- un meiden werk in huis doet en zijne vrouw («riet het maimenwerk laat verrichten. •I:iii do Wit (•liMiiiiiis van —,
Hinke. ferme jongens, die voor geen klein gerucht ju vervaard zijn, evenminals de beroemde Raadpensionaris < 16721riat was. •lü ii Dra n«jn n. spotnaam voor
iemand, die alles moet aandragen, iemand,die voor niets anders te gebruiken is, dan voor handlanger, dit en dat aan te reiken, en dergelijke. •Iiiii rn Allciiimi. beter •Iiin
Alleman, iedereen, reeds door lire- demo gebruikt in denSpaattHche Bra- bander. •I11 ll llajfel -— 1°. liet geineen.
Jan, hagelwit van ziel. sneeft hier als (landverrader.
Jan Hagel, Witt nu wars. vermoordt, (o ramp! \'s Unda Vader. (20 Ang, 1672.)
2«. koekjes, van langwerpig vierkanten vorm met bultjes voorzien, hard ge-bakken, <>f. als boterjanhagel vet en met suiker bestrooid. Oorsprong onbe- keud. Jan Hagel — Jan hagelschot (weleer voor in\'tttrhot). Het hgd. heeft eveneen zijne „Jannen" als bijv. Schien~ drian l Slenterjan i. Grobian i Ion [je Jan \\. Dwmmerjahn (domme Jan \\. Stolprian (stijve Jan).
|
I -l:in Hou of •Ihh <Jat, spotnaam
1 voor een man. die zich met keuken- zaken bemoeit. -l;i ii KIhhnhoii. de hoofdacteur uit
de Anisteriiauiselie poppenkast. Hij werd
geboren in lilli-l. werd trompetter bjj de ruiterij van Prins Willem III. en na zijn ontslag trekwerker in eene weveirj; , trouwde met (\'atliarina l\'ietersz., een
bijdehand wijf. en woonde opliet Kran- selie pad. thn zijne verdiensten te ver- meerderen, verliet Hij de weverij, en j baalde langs Amstels straten de duiten
i op met eene poppenkast, waarin hij en
zijne vrouw Katrijn de hoofdrollen ver- vulden. Zijn huwelijk was ongelukkig, zijn wijt\' dronk, hij verliet haar en leefde toen met een ander, waarop de kerkerand hem onder censuur stelde. Hij seliijnt een vrnolijke. grappige kerel j tezïjngeweest.die zich met een kwinkslag
door de wederwaardigheden des levens j wist heen te slaan. Itij zijn gebocheld
en roodneiizig evenbeeld in de poppeu- kast ontbreekt liet tenminste niet aan j snaaksehe geest en kluchtige zetten,
! die binnen het bereik van \'t straat-
publiek vallen. •Iiiii KlaiiHHCii.de fijne huichelaar
1 en vrome deugniet uit A sselijn\'s klucht- spel ./«» CtaettxooH of de gewaande , Dienstmaagd, 1083. — Hij komt nog i voor oji een oude kinderprent niet het onderschrift: Jan Klaassen zit hier droog eu stijf,
Ku lacht om Haartje .lans zijn wijf;
i en van hem zijn de spreekwijzen: „een
\'• stijve klaas, een houten klaas, een stijve
jan klaassen". enz. afkomstig.
• In il IMi\'l\'lli\'wii\'t. een dansdeillltje,
op de maat der Varnovienne; volledig luidt het: •fan Piet. Jan Piet, dan Pierdewiet,
dan Piet van Maaslandsluis, Komt \'s avonds dronken thuis. , Pierdewiet of Pierewiet is een verbas- teriug van Pirouette (draailioutja, iuo- lentjei. •laa-Plet, de held van een vrnolij-
ken deun op bruiloften en partijtjes;
! hij symboliseert den Nederlandsellen snl-
I daat, die den Tiendaagselien Veldtocht
|
|||||||||||
|
fil>7
|
|||||||||||
|
JAN PLEIZIER.
|
|||||||||||
|
JAKDOEDEL.
|
|||||||||||
|
heeft meegemaakt. Kik couplet eindigt
met hut refrein: Ku toen Jan-Piet op schildwacht stond,
Toen was Jan-Piet soldaat. •lan IMeizlev, een groote wagen
voor acht tot zestien personen, die eens een dagje voor pleizier uit rijden willen gaan. «Jan Potnzic, (Jan Soep), t\'r.Jean
Potage. Hij was een potsenmaker, goo- chelaar, waarzegger, buikspreker, kwak- zalver, koorddanser, en vertoond* de tooverlantaani en de rarekiek. Hprw.: „Hij speelt er mee als Jan Potazie metzijn muts"; doelend op iemand, die zichvan een voorwerp, eene stelling, eentekst bedient op allerlei wijzen, zooals\'t hem te pas komt. Het karakter is aande Italiaansehe commedia dell\' arte ont- leend. Zie Jack Pudding. -l:i» üiiuji. verbastering van <)ran-
je. In de 17e eeuw schreef iemand onder het portret van den jongen Prins Wil- lem Hendrik : (lod bewaar liet kleine Manje,
Weet je wis
Wie het is?
\'t Is de Prins van Jan Ranje.
•Isi ii Kap on zijn nuiat, het
volk, iedereen uit den minderen stand.
Bredero gebruikt deze uitdrukking in de „Klucht van een huysman en een I barbier", en de (lénestet in een zijner leekedielitjes run daarmede het „groote publiek" aan te duiden. I
Jnn Romp eet ol «lan Roniplc,
bijnaam van den Jan-Koodeupoortstoren,
die gestaan heeft op de Torensluis te Amsterdam en in 1829 is afgebroken. Jan Salie, de algemeene naam van
meiiseheii, die alle energie en lust inis- sen om iets goeds tot stand te brengen of iets kwaads te keeren. I>e „Jan- Saliegecst" doemt een volk ten onder- gang. De naam is ontleend aan den flauw- zoeten smaak van saliemelk. In 1623 schreef Willem l>z. Hooft „de Klucht van Jan Saly ". dan Splinters t cs( ;i inent.
een uiterste wil of testament, waarbij
|
iemands vermogen door allerlei legaten
geheel verbrokkeld(versplinterd) wordt, zoodat voor de erfgenamen zeer weinig overschiet. •lantoei\'lezloei1. de heetten (of
billen) van den vloer, een danadeuntje op liet platte land en bij eenvoudige stedelingen; verbastering van ChantoHH toajours, (bis)
Les helles, les helles, Chantons toujours Les helles et 1\'amonr. Jan Trijntje», hetzelfde als
\\ Jan Hen. •lan Tnsselieiiselmt, spotnaam
I voor iemand, die een schutje in zijne
loge begeert, in. a. w. die zich te hoog rekent, om met anderen op éene lijn te zitten of te staan. «lan van Alles, winkel, waar men
van alles krijgen kan : sigaren en tabak, sterken drank en koloniale waren, erwten, meel en boonen, olie en vet, rookvleesch en spek, en nog veel meer. •laa van Loeiien, de Hongaarsche
kwakzalver, die ons vaderland nog tot
het midden dezer eeuw bezoekt, en ook „oliekoop" genoemd wordt. Van hem ging het deuntje: Jan van Koenen, Met spijkers in zijn schoenen, Kn een kastjen op zijn rug. Zoo komt hij van de Oude brug. •Inn-zoiitler-Laml, koning van
Engeland (a° 1199— 121tl), broeder van Uicliai\'d I Leeuwenhart, in Frankrijk spottend Jean-ttans-tevre geheeten, om- dat hij de bezittingen der Kngclsche kroon in Frankrijk, verloren had en zijn eigen land aan den Paus had afgestaan, om bet als leen terug te ontvangen. •In nboel, een gezelschap, eene ver-
eenlging, waarvan de leden zich kinder- achtig en onopgevoed gedragen, het decorum geheel verwaarloozen. Jan heeft hier de beteekeuis van ploert, want men spreekt ook van een ploer- tenhoel. «Jan doe «lel, (geld. achterhoek),
jenever. |
||||||||||
|
508
|
||||||||||
|
JAXSKltdl) (SINT).
|
||||||||||
|
JAHIOULES
|
||||||||||
|
rolde zieh 0111 en om in het natte graa.
Anderen spreidden linnen doeken op het gras uit. wrongen den dauw daaruit en wiesclien zieh met dezen. Ook sloegen ze wel de «kieken door het natte gras, om ze daarna uit te wringen. Vandaar liatiffMlnan. •IllllHeillRtoil. zoo genoemd naar
CorneliMH Jansfiiina, die bisschop van Vperen is geweest, in de 17e eeuw. Het door hein nagelaten hoek Attguntinm werd door Crhanus VIII en timoceutius X veroordeeld. Velen zijner geestverwan- ten sloten hier te lande zieh aan hij de (htd-Bixxchoppelffke cterezy wier leden echter volstrekt niet op den hun vaak gegeven naam Janneu/\'xten gesteld zijn, maar zieh noemen OndSooinsehen (z.a.k Jans-evel (Hint of Sïm-
#ImiiH-en vel, Sint-Jansdam*, Sint*
Veitsdami, Sint-Vitusdans of ViedeU (VieM-)dam*, eeue soort zenuwziekte, die zieh openbaart door stuiptrekkingen. Bene sage brengt den oorsprong dier ziekte tot de dagen van Willehrord, toen een zekere Velt, die te Kchternach opgehan* gen zou worden, met een tooverviool heul. rechters, schildwachten en kijkers tot een woedenden dans bewoog, waarop hij zeil\' al dansend ontvluchtte. WUle- brord verloste de dansers van hunne dauswoede. Toen iu de 14e ecu»\' de ziekte zich weer openbaarde, hield men daar- voor de springende processie naar Kch- temach, naar liet graf van St. Willu- brord. Deze processie bestond echter reeds veel vroeger cu was oorspronke- lijk eeiie uiting van geestelijke vreugde eii dankbaarheid. Zij bestaat nog op den
•2en Pinksterdag. Zie Datm (Vitas-).
.Iiiun||I1i1 Sint -. het gild der
fruitverkoopers en der bontwerken te Amsterdam.
•la iittkliniëren (St. — of Sinl-
|llllH. zie Ki-aaukiinlrrtH. •IiiitHkriiid (Sint —• ecue plant,
behoorende tot de sidums, waaraan men wonderdadige eigenschappen toeschreef
en nog toeschrijft. A (\'gesneden en aan den zolder gehangen begint ze daar te bloeien, en beveiligt voor onweer, brand en ziekte.
|
||||||||||
|
•ImilfiilnN. (lat.), nl. colli* yhrn-
rr/), een der zeven heuvels van Rome) naar Jamt* fz. a.) genoemd, door llome\'s 4eii koning Ancus Marelus doormiddel van een op palen rustende brug ipon* subliems) met de stad verbonden, dewijl hij aan den rechteroever van den Tiber ligt. Op dien heuvel richtte men in 18!i.ï een standbeeld voor (iaribaldi op. •Iiinltor.(lat.», portier, denriraeh\'
ter, ten huize van voorname Romeinen;
een slaat\', die een stat\' in de band bad, waarmee hij indringen* terugdreef. Van janna = deur. •I» nltHH pen. iiurksch), (eigenl.:
Jfii/tHchrri — nieuw krijgsvolk i, Turk- sclie legermacht, in I.\'t\'J\'.i met bijzondere voorvechters opgericht, oorspronkelijk samengesteld uit Christenen, die gedwou- gen werden Mohammedanen te worden. In 1826 werd die legermacht, die door hare voorvechters alk-s wilde beheer- scheti, met geweld ontbonden. •IfMlItBiirciliiiiiziek, orkest met
blaas- en slaginstrumenten i Tiirkschc troin en hekkens, ook wel triangel en Turksche schel), iu de eerste plaats militaire muziek. •Iiiiiiiiiuit. eenraam van den Hol-
landaehen matroos. •IlltlllPiiiHii. van ouds een ver-
ma keiijk personage in de kroeg. De Kugelscheu kennen hem onderden naam van Liftte John. \'t Was een siiaakseh ventje, hij voorkeur een dwerg of liochcljoeii. die nis nar en kneelit tegelijk fungeerde, de gasten vermaakte en den baas de lade vulde. •lans (Aioeder —, tbarg.i, op-
hoopster. •lililN (Sint — (feleide, zie Heil-
dronken. •la iiNlln >j (Sint —, 24 Juni, iu
Engeland Midsnmmerday geheetcn. .laasiliiaw (Sin( —, oudtijds en
soms nog, als een goed middel tegen huidziekten beschouwd. Daarom ging \'t gemeen op Mint-Janwnorgen (24 Juni) vroeg naar buiten, ontkleedde zieh en |
||||||||||
|
JAXSKBUIB (SINT). .%\'.) JA.K1HK DBS PLANTHS:
|
|||||||||||
|
lijk een gewelfde doorgang op liet Forum,
in tijd van oorlog geopend en in tijd van vrede gesloten was; daar hij in het ver- leden en in de toekomst kon zien, werd Janus voorgesteld met twee aangezichten (Janna hifronx), waarvan het een naar voren, liet andere naar achteren gekeerd was. JunuÏH cIhiikIh. \'la t.i. met ge-
s/ottii deuren, in geheime zitting. •liimiM, oorspronkelijk waarschijnlijk
een zonnegod, door de Romeinen vereerd als een god. die hij het betreden eener plaats, bij liet begin eener handeling zegenend werkte en daardoor on alle mogelijke verrichtingen en omstandig» heden den grootsten invloed had. I (aar- om was hem de eerste dag van iedere maand gewijd. Zie Januari. •liiniis. ibarg.i. in orde; een goede
gelegenheid. Ja phel leteu, afstammelingen van
Japhet, N\'oaeli\'s derden i volgeus anderen tweeden i zoon; vgL tien. V :32. Zij heb- beu Noordelijk Azië en Enropa bevolkt. •laphctsatceu (De —, volgens
de overlevering de steen, dien Noaeh aan zijn zoon Japhet gat\', en waardoor dfl bezitter de macht verkreeg te allen
tijde regen voort te brengen. Onder- scheiden Oostersche stammen waanden in het bezit van dien steen te zijn. Jaqneaiart. nlagmcaard. On k)ok-
ken een mannetje eau ij:er, dat niet een hamer de uren slaat. Armé comme uu J. = van top tot teen gewapend. Naar den uitvinder Jacques Mare ot\'naar Jaquemar Bourbon, <\'nnné- table van Frankrijk (16e eeuw). Jlir, iwap.t. zie Woerd.
Jaruin H\'ncelliiiutatlon, (fr.),
tuin te Parijs, waarin men uitlandsehc dieren acclimatiseert. Acct/mater = aan de luchtstreek gewennen. Jaruin (Ie* IMantes, (fr.), naam
van den ltotanischen en Zoülogisehen tuin te I\'arijs. |
|||||||||||
|
Janskruin (Sint — of Malthe-
zcrkeulH, iwa p.), kruis bestaande uit vier zwaluwstaarten, wier toppen in \'t midden van \'t schild samenkomen; geroerd door de orde van Sint Jan. later Malthezer-orde genoemd. •Iniislot (Sint —,of St.-JantMchot,
het nieuwe lot, dat na Sint-Jan (\'24 Juni) met kracht doorgroeit, zooals het volk». geloof wil, tengevolge van de aanraking van Johaunea den Dooper (Sint Jan Baptist). |
|||||||||||
|
•IniiMiiaclit (Sint —, de nacht
\\an 2Ü op \'24 Juni. beschouwd als een
heilige nacht bij de oude Hermanen; bij de Bngelsclien Midêwmmemight.\\ «laatje, (.ba rg.). Jaar,
•Iant|e liallt en •laatje lacht,
iemand, die bij afwisseling huilt en lacht,
een gevolg van overspanning der zenu- wen; — ook een kuiilerspeclttlig. een bal, waarvan de eene helft een lachende, ile andere eene huilende tronie voorstelt. \' en die door knijping een piepend of , grinnikend geluid maakt. JantJe-kiiiiN, scheldnaam voor de \'
Hollanders, door Franscheu en Belgen uitgedacht. Ook in Nederland: spotuaam
voor koning Willem 1 na diens huwelijk nut de gravin llenriette d\'Oultremont. Juni Je-trnp-suutHeM, (afr.), het
hametion; suufjie* het. langzaam. Men noemt het dier aldaar ook rerklenr- mannetje. Jantje van Lelde» (Het loopt
aiet ecu — at, d. i. het loopt oubc- dnidend af. bet draait op niets uit. Jan van Leiden of Jan Heukelsz. was liet hoofd der Wederdoopera en koning van Sion te Munster in 1584. Toen de Bisschop de stad hernam, werd J. v. I,.. die als een Dostenen vorst in weelde en wellust geleefd had. op de sinadelijkstc wijze ter dood gebracht. |
|||||||||||
|
Januari, eerste maand des jaars,
naar Janus (z. a.i. wiens tempel, eigeu- |
|||||||||||
|
510
|
||||||||||||
|
.lAUDlN JOUBUX.
|
JAYllAWKKlts.
|
|||||||||||
|
•Illl\'llln ioiiiiix. (t\'r.l, eroaïijke I
tuin (in hut Vlaainscl) deplaisantehof). In België voor lokalen gebruikt, waar onstuimig vergaderingen worden gehou- \' den. Naar een estaminet van dien naam , te Brussel, waar. in de tweede helft dezer eeuw /.eer rumoerige samenkoui- ! aten van kiezers plaats vonden. •Itl i« il tl Cl\' ItatHllfNChc Vl\'lj-
helil. Na de Fransche * hnwenteliug
5 Oct. 171W, rekende men in Frankrijk en in de landen aan de Fransche lieer- schappij onderworpen, dat liet jaar op het tijdstip der herfstnacht-evening van 1792 was aangevangen. Kn zoo sprak men dan ten onzent van liet Ie, 2e, 3e jaar enz. der Bat. Vrijheid, totdat 1 Jan. 1806 in Frankrijk weder de (4regoriaan- sche jaartelling werd aangenomen, welke sedert paus Uregorius XIII 4/1"» Oct. 1582 geldig was geweest. •lairn ( Magere en Vette —.
arme nadeelige en rijke of voordeelige
jaren, zinspeling op de vruchtbare en onvruchtbare jaren in Egypte; uit Jozefs geschiedenis, aangeduid door de zeven vette en de zeven magere koeien. (Jeu. XIJ : IS. lil. •Inruilt; (Cotip «Ie —, zie Coup,
•Jiirnsf lln. ijzevkant, betiteling door
het volk van het door koning Hako den Oude ontworpen Wetboek voor Scaudi- navië, dat bijzonder hard en streng was. Het werd onder koning Magnusinl281 door .1 o ii omgewerkt, en naar dezen Jonsboh geheeten. •lap schenen, verduitscht of ver-
hollandseht llebreeitwseh woord jarasj
= erven, de erfgenaam zijn. «las. uif\'r.), damesmantel met
wouwen.
Jas (Iemand een — neven of
een — lirIJncii, (barg.), teleurstel- hii, of teleurgesteld worden, •laschkanch, (hebr.), zie Jtsch-
hauach. >I;isoinii <|oH. (hgd.), letterl.^\'a zoo
mij God; bijnaam van Hendrik XI van |
Oostenrijk, die in 1142 het bewindTtreeg
over Beieren; wegens zijn veelvuldig gebruiken van die uitdrukking. •Iiispeiien, (barg.;, in Ju-t fucht-
huis zitten. •Ia ss;i( sclmije, gedoopte burjeten,
Mongoolsche nomaden in Siberië. .lasscliiic/.i. (russ. i, hofbeambte
aan het Kussischo hof, opperstalmeester. •lassen, een kaartspel, genoemd
naar de hoogste kaart: troefboer, die jas, d. i. jasper genoemd wordt. «lassen, (rail.), aardappelen schil-
len, /.e van de jas ontdoen.
•Int, ( ba rg.), hand.
•latafjnn, Turksche dolk.
•In tl, (mal.), hetzelfde als djati, wat
de oude vorm is, die zich heeft gehand- haafd; eigenl. katoe djati, d. i. hout echt, dus uitmuntend hout; het is liet Indische teakhout van den tectona grandis. •latte, (barg.), handen,
Java. oudtijds Djawa, (mal.),
„land der noteinuskaat." •lavnil, 11 de vierde zoon van Japhet
(tien. X : 2); 2) Jonië (op de westkust van Klein-Azië), meest door Jonisclie (irieken bewoond. Dan. VII] : 21. XI : 2: JSach. IX : L3. Jacan = lirieken- land, Joel III: ti. Jevantm = (irieken; 3) eene overigens onbekende plaats in (ielukkig Arabië, Ezech. XXVII : 19; wyr. javon, jauno — Griekenland; arab. joenanijjo = (Jriek. •Ifivelill, (wap.), zie Werpspies.
Javcllc (Ean *le —, bleekwater;
chloorwater, dat dient om vlekken uit
liet lijnwaad te verdrijven; naar den molen van Javelle tusselien Parijs en Saint-Cloud, waar inen het voor het eerst vervaardigde. •Inyltnwkcrs, (am.), ook hnsh-
rangera en gut ril/as genoemd; heftig optredende volkspartij (1856) in Kansas, |
|||||||||||
|
.I*AI PAILIJ ATTKNDKE. 511 J\'APPELLK IX CHAT EXZ.
|
||||||||
|
weer opgekomen in den Burgerkrijg
(1881—65); van jagliatck = batch(havik), die den }ag f eikelraaf) ver- volgt. Weder tut rust Bekomen, behielden de bewoner» van Kansas dien naam
als spotnaain. J\'ul fiilll! tittemlre. (fr.), daarhad ik bjjna moeten trachten, zaülAde-wijk XIV gezegd hebbeu;maar hangenu
verhaalt, «lat een ambassadeur den Ko- ning \'>)> 17 Juli Ili\'KI ecu vol uur tiet
wachten, zonder dat deze ontevredenheid toonde; Racïne zegt, «lat I.ode wijk XIV eens een portier verontschuldigde, dien men hekuorde, omdat hij den Koning had laten wachten. J\'nl lult lii (|H\'.-i\'i\'i\' mix i\'i>i-.
|o l":i in :i i- lult e mix ili< u\\ . i fr.), Ik heb koningen den oortog aangedaan, tk ton \'t vak den goden hebben gedaan; versregels nit VAlcgonèe van Dn IJver,en als devies aangenomen door M. de la lïoch e foueau ld. toen zijne eerste liefde voor Mevrouw de Longuevüle hem tot de party der Frondeurs liad dnen overgaaiii en later door hem gepa- rodieerd, toen de om-log en zijne liefde hadden opgehouden te bestaan. .1 ai iilou plilll. (fr. i. mijn plan
is gemaakt; zoogenaamd gezegde van generaal Trochu f1815—96), den ver- dediger van Parijs in den Franseh- IMiitschen oorlog, voorzitter der liegee ring van de nationale verdediging; in die betrekking scherp aangevallen, ver- klaarde liïj. naar liet zeggen zijner partijganger*, een plan tnt verdediging van Parijs te hebben, dat men hem belette toe te passen; het werd bij een notaris in bewaring gegeven en mocht eerst na zijn dood bekend worden ge- maakt. •Tal i\'i. me votlu ilfNnriiie.
(fr.), ik heb gelachen, ik ben onttcapend,m. a. w. nu ik gelachen bid), mug ikook geeue kritiek oefenen. Vers uit de
Lu Métromanie f1788), eoinédie van P ir o n i 1689—1778). •Tal v mi In volt*. 1\'hI vu. (fr.),
ik heb truien tien, ik heb gezien. \\Voor- deu van Athalïe in het treurspel van |
\' Kacine van dien naam. II. 7. tot .losa-
\' beth, nadat zij ontdekt heeft dat er nog
een nakomeling van lïavid leeft. Die
I woorden worden gemeenlijk gebruikt
om aan te duiden, dat men de zekerheid van iets heeft erlangd, waaraan men ( twijfelde, en tegelijk als eene bedreiging.
. waaraan hartstocht niet geheel vreemd is.
•I*n I vu voh inniix et Je u\'u.1
|iiin vliifft hum. ffr.i, ik heb al deze rampen gezien, niettegenstaande tk nog niet eens ttrintig jaar ond ben ; versregel
uit een satiriek versje van Antoiue Louis l,e i\'.riin (1680—L743), ter be- spottingder regeering van I.ode wijk XI V. en bij diens dood in 171,*) verschenen; de titel was j\'ai en. Vbltaire werd beschuldigd er de auteur van te zijnen daarvoor den 17 Mei 1717 in de Bastille opgesloten. Kerst veel later kwam uit, 1 wie de ware schrijver was. J\'ul vu part out ilnns mes
voyaip\'s. i fr.). ik heli overal op
mijne reizen gezien," versregel uit een couplet van de vaudeville Lejalonx
malgré Ini van V„ IJ. .). Delrleu, , 3 April 17\'iiS voor het eerst opgevoerd
in het Théatre Francais te Parijs; hij heeft nl. gezien dat .grosse üelehrte i meist Narren sind," zooals de vader van | Hiëronymus Jobs zegt. „dat groote ge- leerdheld tot razernij brengt," gelijk Festus van Paulns getuigt. Mand. XXVI : 24, of: Que des philoaophes comme vous,
. . . pour avoir fait trop les sages. Ktaient enfin devenus fous. J\'n Imc ü revolr nia Noi>muu-
(ille, (\'«•si lc pjiys qnl in\'ii doiuié
Ie jiMii\'. (fr.), t\'k rei-tang er naar,
mijn Kormandü weer te zien, dat in
j het land, naar ik het te ren sticht zag ;
I refrein van een gedicht met zang van
! Frédér ie Pt\'\'ra t. uitgegeven in !8iJ5,be-
I gimieiid met den eens alom bekenden vers-
regel: Qttand tont renttit t) l\'espérance.
«I\'uppelle nu duit mi chut
et IColt-t uu Irlpou, (fr.). letter). tk noem een kat een kat en ftolet een schelm; tig. de dingen hij hun waren naam noemen, er geen doekjes omwinden; |
|||||||
|
j\'askASSINE Mlil-MÈMK. 512 JB HAÏS CE BBZB EX OKOS, ENZ.
|
|||||||
|
J\'y suis et J\'y reste, ifr.i. hier
hen ik en hier hïfjfik. Een der talrijke,
tamelijk alledaagsche, door de [fransehen in Zondagskluürun gehulde gezegden. Tot in 1*74 heette hut. dat maarschalk Mac-Mahon, den dag voor do inneming van den Malakoff-toren is Sept. IH.\'ió), tot generaal Niul had gezegd; .Ik zal er binnentrekken, en wees overtuigd dat ik er niet levend weder uittrek".
(tlabourd, Larnusse. enz.). Toen echter de Wetgevende Kamer den lscn Maart 1S74. naar aanleiding eener interpellatie van (iamhetta over dun duur van het "jarig presidentschap van den maar- schalk beraadslaagde, zeide de heer (\'azuliove de Pradine dat, mocht de
terugkeer van een koning in aller oog noodzakelijk zijn, Mac-Mahon zeker niet, zooals te Mulakoff, zou uitroepen: „J\'y suis. j\'y reste". Van toen af eerst werd dat de geijkte uitdrukking. Zij kan bovendien onmogelijk, in welken vorm ook. den «.wn Sept. zijn gebezigd, zooals sommige geschiedschrijvers meeiien. Immers, de aanval op den Malakoff- toren had den Ken plaats en \'s ander- daags vroeg bleek i liapport van generaal IVlissier), dat de Kussen gedurende den nacht waren gevlucht. Uien dag zouden de Aangehaalde gevleugelde woorden gecncrloi hetcekenis meer hebben gehad. •Ie erains IHeu. eher Abner,
et n\'iil (i:is d\'atitre < \'i\'jMiii f. ifr.i. ik trees God, waarde Abner, en ken t/een andere prees. Kacine, Athaüe I, 1. Antwoord van den lloogcpriester aan Abner, die hein de vreeselijke plau- uen der Koningin komt mcdcdeclen. Vgl. vorst Itisniaick\'s woorden in den Ihiitsehen Rijksdag op den il Februari 1888: „Wir Deutscheu furchten Gott, sonst niubts auf dieser Welt." •Ie cpoIh viiloir nu molns des
rota qnc J\'hI vhIiiciin, it\'r.i. ik meen f en mins f e erenreel waard te zijn als kon in ge n, die ik overwonnen
heb, woorden van Aleméon in Vol- taire\'s Erifphile.l, 2; in Mêrape komt dezelfde regel voor, daar zegt I\'nly. phonte: Je erots vaioir an moins les rots que f ai va/neus, •Ie IiiiVh ce sexe en jp-os, |e
1\'adore en d£tull, ifr.i. ik haat |
|||||||
|
Kolet was een procureur te 1\'iirijs, be-
kend door zijn gierigheid en oneerlijk- heid. I>e regel komt voor hij Hoi 1 eau, Satiren I, 52. >l :i ss;i «.*, i lic mol-llrfllie, i Ir. i,
ik vermoord zelf. I>eze geestige woor- ik\'ii zouden omstreeks 1SK!», door dun toeninaligeu minister van blnnenlandsche zaken, (\'onstans, zijn gebezigd, toen sommige lieden hem kwamen aanbieden de Kegeering van dun befaamde» genc- raal ISoulanger i is;i7—VI i te verlossen. Mij bedoelde daarmede, \'Uit bij mans genoeg was, om zich dun generaal van dun hals te scliuiven. Kn hut vervolg huut\'t geleerd, dat de minister niet had gesnoefd, met dat te antwoorden. Men weet tocli, dat het den generaal ten laatste tu Parijn zoo warm werd, dat hij \'1 April IKX\'.i), heimelijk naar Brussel uitweek. •1\'iitirnlK mletix i;i il. \'yv.....>i-i.
«lY\'|»nilH«T < Y-liiiu-iH\'. it\'r.i, ik ge-
loof, dat ik toch beter had gedaan met Ceiiitièiie te trouwen. Kust duo lies. FIrrêeolu, de «preker beeft lans geaar- zeld. wie van de twee te trouwen en
verbeeldt zich, dat hij uu toch nog de verkeerde getrouwd heeft. •I\'iiviiIn quelquc cIionc lil
(HcIhm. ï«\' n\'al i m ii lult ponr lil |»o-l i\'i\'ili\': et pon i-I :i ui —. ifr.i. Helaas, ik heb niets mar de nakomelingschap gedaan^ en toch, ik bezat iets\' tlaar; woorden van André (\'liénier op den weg naar hut schavot, terwijl hij zich voor het voor!.....Fd sloeg. •I\'rniliriiHNO iiKni i\'lvul. muis
c\'eat ponr l\'ótouffcr. I fr. |, ik \'Irak mijn vijand aan \'t hart, maar slechts om hein te daen stikken. R a- einu, lirittannicns IV, 3, woorden van Nero tot Bnrrhus zijn gouverneur, om zijne verzoening niet Brittannicus, zijn stiefbroeder, te kenschetsen •I\'en piiMHo il des iiii-illciiis.
it\'r.i, ik sla er (eenigen) oreren idaar onder) ra» de bruten, VictOT Ilugo. Hernam\', zegt I ion liuy, waar hij aan Karel V du portretten zijner voorouders laat zien. |
|||||||
|
JE JI\'IEK DE BOUTEKI1I, EK*. 513 .IK k\'eH VKl\'X POIKT ESI,
|
||||||||
|
tif (schoone) sekse tn \'t groot (allen
tezamen), th aanbid ze in \'t kletn(élk afzonderlek), (iezegde van Voltaire. •Ie jlli\'c tlv HOIltcilIl*. llo <1£-
fcilllrc 1KIM in-.| il lil ioiis rl :t 11 bOHOtll de le« eaailiattre, it\'r.i, th zireer ome instellingen te steunen, te verdedigen en desnoods te bestreden ; Grandeur et déeadenee, José p h P r u d- hom me, comedie van II. Monnier en (i. Vues (Odéon, 23 November 1852) []. 18. Joseph Prudhomme is de tvpe van den kleinen burger, die tyj voorkeur i woordeu en beelden bezigt waarvan lrij de j beteekenis niet bugrtfpt. De aangehaalde die hij tot eenige kunstenaars richt, als zij
hem ven eeresabel komen aanbieden. Hij diezelfde gelegenheid bezigt Prudhomme de dikwerf aangehaalde woorden: Ce mbre ent Ie plm beau jour de ma v-te, deze sabel is de schoonste dag mijns levens. •Ie 1\'nt plant é. Je l\'ii 1 vu
naltiM\'. (fr.), ik heb \'t geplant, ik heb \'t zien groeien, woorden uit eene : romance van De Leyre, ten onrechte aan J, .1. Ko usse a u toegeschreven; j de muziek alleen is van hem. •Ir 1\'nl vu dis-ij\', vu. tle mes
(proprcN > iii\\ \\Tu, Ce qu\'ou uppelle vu. (fr.), ik i
iteb \'t, zeg ik, gezien, met eigen oogen gezien, wat men gezien noemt, l\'it de ; Tartuffe van Molière V, 8. Woorden van <ïrgou, als diens moeder weigert aan zijn beweren geloof te slaan, «lat < Tartntïe zijne vrouw heeft trachten te verleiden. .Men bezigt die woordeu voor iets nnwaarseliijnlijks, waarvan men ge* tuige is geweest, •Ie l;iïssi- a penner Ia vfe.
Que Hrent ces deux iimïs. i fr.),
fh geef u te raden, wat die f tree vrienden *•<»»*• een leventje hadden, de La font a in e, h\'uhlex \\,\\\\, De stadiums en de veldmuis. •Ie iiialiitfeudrul, (fr.), th zul \'
handhaven, het devies ouder het Neder- j
landselie wapen, volgens Kon. Itesl. van I
24 Augustus 1815, Art. 8, Dit devies is 1
|
afkomstig van de Prinsen van Oranje
uit liet huis van ChAlous. Toen Filibert van (\'halons, prins van Oranje, in 1530
kinderloos stierf, had hij den zoon zijner zuster, Reinier van Nassuu-ltreila, tot erfgenaam benoemd, onder beding dat deze naam en wapen run ClitVnns woest aannemen. Deze liene de Nassau- Chalons voerde daarom liet devies: „de maintiendray Chiilous." Hij sneu- velde in 1544 zouder wettige afstamme- lingen, maar had tot erfgenaam benoemd zijn neef. Willem van Nassau-l>illen- burg, den beroemden Willem den Zwager.
Deze nam titels en wapen van Oranje aan en voerde tot devies: „.Ie main- tiendray Nassau." Door zijne opvolgers werd Nassau weggelaten. Volgens het
Kon. Itesl. is niets bepaald omtrent vorm en kleuren van liet devies. Men zet liet gewoonlijk op een lint. dat rood kan zijn met gouden letters (volgens (\'halons), blauw met gouden letters i volgens Nassau I, of, zoo men wil, oranje met blauwe letters.
•Ie ii"ai fait que pasHer. 11
u\'rt ii il dé}A plus. i f r. i, ik ben
slecht» voorbijgegaan, bij wan at niet meer; versregel uit Racine, Eether 111, n, waar eene Israëlitische vrouw dit zingt, met betrekking tot Haman, die zoo pas ter dood veroordeeld is: het
gezegde veelal op iemands plotselinge verdwijning toegepast, is ontleend aan een denkbeeld der Selirift : Trans/r/,
et erve mm erat. (Vgl. I\'s. XXXVII :
1U; Spr. XXIV : 30, 31).
•Ie n*al mérite
XI eet e.xeén ri\'houtieur. nl cette iiidljfiilté! (fr.). Zie // n\'ara/t enz. •Ie n*iii pas eu Ie temp** d\'etre
eourt. (fr.), ih heb geen tljil gehad om hort te zijn. Van Pascal. Lettre* Provinciale» i tl!"»»»—57), lü : •/\'• n\'ai fatt relle-ri p\'tts longue que puree ijne je n\'ai pan en te toiëir tle fa faire plu» conrte. •Ie n\'cn veax polut mix snts.
|\'en veux iY la aottlae, (fr.), ik ben nooit boon op <te dwazen, maar n/t
tle dwaasheid. Boileau, Satires Vil. |
|||||||
|
33
|
||||||||
|
JE N\'ÉTAIS BOHTI ENZ. -r)14 JE VEUX QUE l.K DIMAJCC1ÏE ENZ.
|
|||||||
|
«Ie h Y-I ii is soi-t i de In lé||lllfte
que ponr reiiti\'ei\' rinus Ie ilrolt, (t\'r.). ik verliet a\'leett den weg der wet,
om dien ran het recht f<- betreden. Woorden van de» prins-president Lo- d e wijk Xapol e on later keizer Napo- leon 1H (.1808—73), in zyne redevoering, tot n de eontmission consnltatire hein den 31 Mee. 1851, na den staatsgreep, den uitslag van liet plebisciet kwam overbrengen. •Ie ne siois i|ii\'A mnl seiil tonlr
hu renoinmée. (fi\\), ik heb slecht* aan mijzelf ui mijn roem te danken. C\'orneille, Exciise a Ar/\'xte. •Ie ne silIh qiiol. (frj, il: u-eet
niet ir at; wat (\'üts uitdrukte niet: ick en weet niet wat. «Ie iii\'iisi1. ilonc {e suis (t\'r.i, i
tl\' denk, dus ik besta, een gezegde van J
Descartes (Cartesius), ontleend aan zijn Discour* de la Methode pmtrbien \\ conduire sa rui non. Vgl. Cogito. •Ie ]>Ile, et ne romps pas, (fr.),
ik bnitj, maar ik breek niet, /.egt het I riet tot den elk in de \'22e fabel van bet eerste boek van de Lafontaine; I in. a. w. ik ben klein en nietig, maar in mijne zwakheid ligt mijne kracht. •Ie i.....i»!s moii Ith\'ii oii je Ie
ti\'oiiK\'. (t\'r.), ik neem mijn goed waar
ik het vind; Molière, Fourberies de Scapin; aangehaald om op letterdieverij te wijzen. .Molière beeft inderdaad, evenals honderd andere t/route mannen, de ruwe stof gevonden en die geniaal bewerkt; bij neemt zijn goed, d. i. wat hem geschikt voorkomt, •Je repremls moii bleu par*
tont Oll je Ie trouve, ik neem mijn goed terug, waar ik het ook vind;
een woord van M ol ièr e, dien men verweet, dat bij twee tnoneelen en de uitdrukking „Que diable allait il faire dans eette galère", Lm Fourberies de Scapin II. n, ontleend bad aan Cyrano de Berg e ra e, maar die er op wees, lm,\' Cyrano zich behendig bij de leer- lingen van (iasseiidi voegde, waartoe Molière en Chapelle ook behoorden, en dan menige gedachte opving, die bij later gebruikte. .Molière beeft trouwens |
|||||||
|
met (\'vrano eveneens gehandeld. (<ïri-
marist* Vie de Molière). •Ie soiiffre eoiiime mi dn mm\',
it\'i-.i, ik lijd ais een verdoemde; woor-
den. die door Talleyrand op zijn sterfbed zouden gesproken zijn tot ko- uing Louis l\'liilippe. waarop deze zou hebben gezegd Déja ? (nn reeds?) Met gezegde is echter veel ouder: bet dag- teekent van 177* en werd door Lebrun berijmd: — de «• \'sheer Bouvard bezocht *** <:>\' >rray wellicht), die zich dat w on hebben laten
ontvallen; Bouw.. . /.al het ,I>ejliV" mis-
sebien gedacht hebben, maar dit eerst bij \'t navertellen hebben uitgesproken. •Ie smis eiieore <1hiih moii
prlntemps, (fr.1, /\'/.• hen nog in den bloei mijn lérens; versregel uit de opera
Une Folie van Bouillv, muziek van Méhul. •Ie suis In molns folie femme. enz. Zie Giierre folie.
•Ie suis inot-iiiême mes ancê*
tres, (fi\\), ik zelf ben mijne voor- vaderen. Woord van Napoleon I toen men hein naai\' zijn stamboom vroeg. Vgl. llelmers over de Kuvter : Die voor een lange reeks van oudren Zijn deugden en triomfen telt. •Ie suis oïseitn. voyez mes
(alles!
•Ie nuIh noui\'In t vl vent les rats ! (fr.l, ik ben een vogel, ziet mijne, vl\'ea-
f/els, ik ben een muis, teren de ratten ! Samenvoeging van twee, tamelijk van elkander verwijderd staande versregels van de La f ontaine, Fables II, 5. „La chauve-souris et les deux belette»;" zij vormen echter te zanieu de karakte- ristïck van de vlederinuis en tevens de leus van den man, die niet alle winden draait, of steeds de partij der sterksten opzoekt. Zie Jonker van Varik. •Ie vals oh va toutc ohose,
il\'r.i. ik ga, a-aar alles heen gaat, nl.
naar hef graf; versregel uit La Feuille van A i uaul\'t. Fables V, lil. •Ie veiix que Ie dlmanche
cliaqnc paysail tilt utl poule |
|||||||
|
JE VOIB, JK BAIH, JK CKOIB ENZ. 515 JEDES 1.AN1> HAT DIE JUDKN ENZ.
|
|||||||||
|
:i ii pot. (fr.), ik wil dat elke boer den \\
Zonaagn zijn hoen in den pot heeft, \\ woorden, die Hendrik IV van Frankrijk eens in gew^jzigden vorm tot den Hertog
van Kavoye zou gesproken hebben; geen \' sehrijver \' heeft echter totditaver de j echtheid van dit gezegde met eenigbewtys kunnen staven; hoewel het met liet karakter van den vorst overeenstemt. •Ir voIh. ir «IlIh. je erui*. \\e
kiiIm <lési; «êe. M\'r.i, ik zie, ik tceet, ik gek \' >-n fan mijn dwaling genezen. Mot ; Pol genet e V, 5.
•Ie vols Ie iion ptirti, muisje
snls Ie contraire* ifr.), ik zie den goeden kant, waar ik eolg den terkeer- den. Regnard, Lr joaeur IV. 1. \'t I> dezelfde gedachte al« Kom. VU: 19; lat. Video bona prnboqne, deteriora sequor. •Ie voiitlriiiK qii\'ii eet ilife
Ou sorttt «Ie In vle nlnsl que («1*1111 liniiquet.
Remereluiit kou liAte. et qu\'ou fit sou puquet. (fr.), ik zon nit liet leren willen stappen, zuoa/s men va» : ren ff nut maal heengaat, nl. den gastheer bedanken en zijn goed pakken; La Fontaine, Fabtes VIII, I. „La mort l ut Ie Mourant." •Ie woont lu I iitclii. zou |l|
niet vuil miei wezen? Langen- dijk, Wederxljdttch Hnwelg\'ksbedrog III. i
uu elders. Je zuster, /.ie Et la suur.
Jen ii C\'ru|miul. Iiijnaaiii voor de \',
Frausehen naar het Ainerikaanseh. De I Kiigulseheu noemen de Frausehen Jack Frog (Jan Kikken omdat in Frankrijk veel kikkers gegeten worden. Zie NiC Frog. «Icnu «les VI (files, de naam van
een der marionetten in de Franacha poppekast, meestal een dronken vlegel, die allerlei zotte dingen deed. Vandaar .
de toepassing op sommige personen en
hun handelingen.
•Ie il il I\'i-omi:i t|r. (fr.), Jantje-
kaan (z. ii.i. |
•leun lllroux. De type van den
verdierlijkten. onbeschaamder! moorde- naar. I>e eer-te grondidag vandatdenk*
beeldig individu werd in een nooit op- gevoerd, iIneli in de werken van den tnoneelsehi-ijver Vanderburch te vin- den stukje gelegd en later door anderen, met name llenri Mon nier (171*11— 1H77) vermeerderd en nader uitgewerkt. Dat ging des te gemakkelijker, daar M o ii n i e r zijn arbeid niet deed drukken. •leun l*ot :i <jr. i fr. t. Jan Soep,
de Fransche hansworst. •leun qul «Ieure et dia n qul
rit, ifr.i. Jantje huilt en Jantje lacht.
•Icuii-suiis-Tcrre. zie Jau-zottder-
Laud.
•leun sVn nllii, comme II etult
venu. (fr.), Jan ging heen zooals hij gekomen was, nl, naakt; aanvang van La f o n t a i n e\'s zesregelig grafschrift, door hemzelf vervaardigd. •Icchoulcs. ni.liebr.), macht, eer-
mogen. Hit ia mijn Jerlumlrx niet d. w. /.. daartoe bezit ik het vermogen niet.
•leilc Schuld riiellt sleh :inf
Erden, ihgd.i. zie Deun alle Schuld |
||||||||
|
•Ie de ui eln KI.
Dein trommen Scliwc|i}»crinnn
zwel. (hgd.), elk een ei, den dapperen Schwepperman twee} woorden, die den hertog l, ode wijk van Beieren in den mond worden gelegd, na den roemrijken slag bij MUhlsdorf (1822), tot de over- winning waarvan de veldheer Sehweji- perman belangrijk zou hebben bqgedra- gen. Ter eere daarvan zou bovenstaand gezegde dan ook op diens grafschrift prijken. •leder Ist schies Ciltlekes
Hclnuied. zie aiBckes Schmied.
•Ir des Luil(l luit ille du il en die
es verdient, (hgd.), elk land heeft de Joden, die het rei-dimt. Met deze woorden wilde de romanschrijver K. K. Franzos te kennen geven, dat de hoe-
danitfheden der Israëlieten van de voor- |
|||||||||
|
JKlUli-.IAU.
|
||||||||||||
|
JKttlCIlO ENZ.
|
||||||||||||
|
waarden afhangen, onder welke elke
Kegcoring heil heeft geplaatrt. Zij wer- den door hem in de Weelier Nene Freie
Prexxe iHl Maart 1875) gebezigd en wor- |
Jeltsei* touw. (n.hebr.), goede
neiging. • Ii-.iiiiins nirn HtoninrliiiH vnl-
Ifiii-hi tfMtmit. (lat.), een hongerige maag rerttcht niet licht den gctronen l\'oxl, honger is de beste kok isaus). Hora t ius. Satirae 2, 2, 38. Jekke, | a fr. >. Engelxche jekke,
Em/etxclnnan. Dok in Vlaanderen :
dzjek ..laeki. Jrlcd. (hebr.), kind.
«loinenlo «loodje, uitroep In den
j mond den volks; waarschijnlijk saam-
getrokken uit Jeznx Maria Jozef. •Iciiitnó. verbastering van Jezn*.
Vooral in Hee.re. Jemint. •IHIop. ia fr.), galop.
.Ii iiil< uiili\'. (barg.), oogen.
•Ii\'iiiiii>. tnij ver h.i. katoen*pln-
machine*. tlcreiiiiiide, Macht, treurlied, al-
dus genoemd naar de Klaagliederen run Jeretnia, waarin de profeet de ver- woestiug van Jeruzalem betreurt. Over- drachtelrjk : vervelende klacht. .Tere int- eeren = vervelend klagen. Jei i-iiiÏji I|l\'Ot, bij de l>aniasi-us-
j poort te Jeruzalem, in wier donkere
ruimten de profeet .1. zijne Klaagliederen
; zal hebben vervaardigd, gelijk dcover-
levcrhig luidt.
•Iciiilio ((io to — w ith youi\'
«JlieHtlom (eiig.i, letterl. loop niet jt
naai/ naar Jrriclm; loop naar de
j maan. Omtrent eene onoplosbare vraag
! of kwestie. Zie liet volgende artikel.
-l< eii-lio (Hij bewtllldclt til\'
paden van —, bij verslijt zijn tijd
I niet iets (of ieinamh uit te vorseben, | dat (of dien) bij niet vinden kan. Ont- I leeml aan \'i. Kon. 11, waar verhaald j wordt, dat 50 man drie dagen achtereen ] langs verschillende wegen (paden) zieb . in den omtrek van Jcricbo her- en derwaarts verstrooiden, om Klia te toe- ken, natuurlijk zonder hem te vinden |
|||||||||||
|
11888416
|
||||||||||||
|
deii dan ook tei.....rechte aan den Hnn-
(geb. is*j:i> toegeschreven, hoewel Inj die
in ecnc zijner redevoeringen bezigde. •IciHd-Jak. ihebr.), letterl. W«r*-
fc\'u.9 (Jodx, bijnaam van koning Salomo (2\'Ham. XII \': 25). •IciloHl Uw Sr\'hi\'ccKIrclislr
(dl»l* Seint< lii II. Dun i-.i der Moiihc-Ii In selneni
Wiihu. iligd.), doch het neexlijk\'xte run allex ix <l>- inciixchelijke dicaling. l*it Schillers Lied rou der Glocke (1800).
•Icliallcl. liiclii\'. i, naam etmer
Christelijke zang vareen iging te Amster- dain. Van Hebr. halfrei ~ jubelen (dode of Jehova ter eer). Jclioedt. (1\' o\'»r. i, jood, eigenl.
iemand van den stam of uit liet rijk van Juda iJehoeda), in \'t algemeen een Israëliet y omdat de meeatehedeudaagxche •loden afstammelingen zijn der voor- malige ingezetenen van dat rijk). •lehovti(h). naam van het Opper-
wezen onder het oude IsraM, bestaande uit de medeklinkers van Janreh en de
klinkers van Adouai Heer; want reeds in de twee laatste eeuwen v. Chr,
durfden de Joden, uit eerbied den naam nJahtehM niet uitspreken, en zeidendaar*
voor .Adoiuii". Die nauwgezetheid bc-
staat iu\'ijt onder de Joden : wantJahreh beschouwen zij als den hoogstcli naam van (iod. die voor hen onuitsprekelijk mort blijven. Met liet oog op Kxoil. III : 14 i.-de beteekenis van dien naam: Hij, die ix, t\\. i. de Onveranderiyke,
Eeuwige (vgl. Mal. UI: tl, Hos. XII: 6), van bet werkw. haten of haja = zijn,
•lrlni(. bijnaam voor een koetsier, In
verband met dien van koning Jelui van
Israël, bekend om zijn wild rijden. 2 Kon. IX : 20. Vanhier ook gezellen rau Jtlin = wnestrijdcnde studenten.
•lei t sim*, rn. bebr. i. neiging, drift.
•leltsrr horii\'h. fn.hebr.), hoo:r
ti eif/ fng. |
||||||||||||
|
.JKltlCIH.) (itOUS VAM. 517 JEBU, MKINE ZL\'VEBSICHT.
|
|||||||
|
(omdat de profeet in ecu onweder weg-
genomen was, zie 2 Kon. II : 1. llt. •lerleho (ICooh van —, fraaie
Morin op hoogen stengel, naarde legende dat /.e het eerst ontsprool in de woestijn, bij Jericho, ter plaatse, waar Maria op de vlucht haren voet had neergezet. •lerlnilHelilik, Turksehe munt van
een halven piaster; de oudere van LH01 is ƒ0.25 Ned. waard; de nieuwere on- geveer II a 7 cent. «JeroeHeho, (ii. heb v,), erfdeel, na-
latennchap. 11 ebr. jeréttchah en je- fUHchurha = bezitting. •leromonneliOH, hoogere klooa-
tergeeateHjke, lioofd [kapitein) der (Iriekache monniken of leckebroeders, allen 1 ie va ren zeelieden, meest uit
Klehi-IJushiud afkomstig, bemanning uit het beroemde knnvent op denberg Atlios. der brik .De ProfeetKI ia." die Juli 18»5 in de haven van ; Odesaa lag, en in verschillende havens voor het klooster levensmiddelen op- deed. Zij hadden eene kerk aan boord, en verrichtten in hunne pij al het Botteepswerk. l\'it nieuw-gr. jeros — oud-gr. htëros (heilig; en monacltos (monnik >. •lerrjmarnier, zie (ierrumander.
Jersey• (eng.), fijne naj«1, die in
Je i-h ei/ wordt gesponnen. Jeruzalem { lïitglnnende van
—, uitdrukking in Jezus\' ïastgeving aan
zijne Apostelen. Luk. XXIV : 17. om zijn naam te verkondigen eerst onder de Joden, daarna onder de Heidenen. Is spreekwoordelijk geworden, in denzin: aanvangend in ei yen naasten lering, hui», omgeving. Jeruzalem (Ben vreemdeling
lu —, d. i. onbekend met dingen, die
algemeen bekend zijn, naar Luk. XXIV : 18. de vraat; van Cleopas aan den door hein niet herkenden Jezus. •lenizaleniNheeren of Bde ridder\'
lijkt* broederschap van tien Heiligen Lande", een aanzienlijk geestelijk of ker-
kelijk gild) saamgettteld uit deftige bur-
|
I ^ers, die eene bedevaart naar Jeruzalem
! en het Heilige (iraf gedaan hadden en in
I fle kerk der Opstanding, met het zwaard
\' van (lodfried van Itouillou it lOWH tot
ridders der Orde van \'t Heilig llraf
plagen waren. Zij hadden het recht
de Jeiil/.aleiiisveer te dragen, en werden
door ieder niet eerbied aangezien.
tleriizn IfinsUinis. < wa p. l, ha-
nierkrifix (z. a.», vergezeld van vier
; kleinere dito in de schildlioeken. Van
goud op een veld van keel vormde het
\'t wapen van het Koninkrijk Jeruzalem,
«lernzaletiiH veeren, veeren of
palmtakken, die de pelgrims uit het H. Land medebrachten, en hij optochten | en processlüu ronddroegen. •leMelll\\vn.\'n.hehr.i.eiKelil.c/V//>\'//,
waar fle leerlingen \\ oor den leeraar zit- i ten. Vandaar: hooge school, Talmudi- i sche akademie. •leHehlirtin. ihehr.i. eig. Jrs<-li>>,--
roen, lettert — het rechte, het gerechte, naam aan liet volk Israël gegeven, i Deiit.
XXX11 : 15, XXXIII :,\\ 211; Jes.XLIV: 2), als \'t ware ..liet\', vroom volksken".
•IcHoertm, i n. h e b r. k pijnen, *«*«#••
ten, kirellingen. •lOHHO, .lessle of Jessy (To
j|lve anv one —, (am.), iemand af- ranselen, iemand een lichamelijke «f zedelijke k<i*tij<lin<f toedienen.
•lenterH do oit prove pro*
plu-i s. (eng. i. spotrogels bikken aiktvtjln propheten te zijn. Shake* speare. Koning Leur V, :\'•: dit ant- woordt Kegan \'aan (ionen!, als deze sehertsend zegt, flat Regan niet beter kon doen dan Albanv te huwen; wat zij dan nok dadelijk tot Albany als haar volstrekten wil uitspreekt.
.Ir-.ii. uieliie Zliver«ielit. Aan-
vang van het lied. dat in de Kvaugelisehe kerken van geheel Duitselilaud wordt gezongen, en gedieht is door prinses Louise van Oranje, dochter van prins Frederik Hendrik, gemalin van den grooten Keurvorst, Frederik Wilhelm van Brandenburg, Het üi\'ste der |
||||||
|
JBBt\'ATEK. 5:
KvangelisclieMexangen bij de L*rotestaut- j
Kclie Kerken iu Nederland in gebruik, stemt in wijze en bewoordingen er
geheel mede overeen. •Irsiiii i < ii. i r.-ka t li. i. vereeniging
gesticht door (\'oloinbhii, burgemeester van Sieua. De leden, allen leeken, vcr-
pliehtteu zieh tot vrijwillige armoede, bedelden hun voedsel en wijdden zich aan liefdewerken. Hen naam Jesaa/m ontleenden zij aan den hun eigen uitroep \\;m Leve .lestis! Deloofd zij .1. <\'.! In 1867 keurde paus Crbanus V hun regel goed. Later ontvingen zij den regel van Aiigusthiiis en namen ook priesters in hun vereeniging op. Wyi zij zich veel en likeuren bezig hielden, werden zij
ook fMitfr/ delV arqittt r/ta genoemd. Toen zij later ontaardden, hiefClemeus IX in \'liii\'.s hun vereeniging als onnut voor de Kerk op. Zie H/Fronymt\'eten. JoKllitlM (SI «Mllll — . BOD CI1111
•IPNII ItlH. ilat.i. als f/ij „iet tle J<- wW« meegaat, gaat gif niet met Jezus mede, Mchiinpgedicht tegen de Jezuïeten- orde alsof\' de geest der Jezuïeten met den geest van .Jezus in strijd was. •let iIi-mii. i 1\'r.\'. een hord hoven
een deur of raam ter at\'keer ing van den re^eii. •letee Promenade, jrrontgebmiw
oj) palen, te Nico en op andere buiten- landsehe badplaatsen, gewoonlijk in Ityzantijnstdieii stijl, van ijzer en glas opgetrokken, waarin concerten en derg. I worden gegeven en waar men kan wan- delen. Het is ceu uitbouw in zee genoemd naar Jetée (fr.), — steeiien beer voor een havenhoofd. •let tii turn. iital.1, betoovering
door iemand strak hl deoogen te kijken.
De Italianen gelooven sterk aan den mal\' occhio iz. a.J. Jeu, (fr., muz.). bij het orgel zoo-
veel als register: jen ft houche, moud- werk ; jen ft ttnebe*, tongwerk; (/rand jen, {dein jen, het volle werk. tleu (les 1>!!(|IICN. \'t\')., Bport.),
riiif/en-sf/e/. lÜngrijilerij voor heer en dame in tweewielige rijtuigen, ook: riiigrijdeii te paard, waarbij naar den ring wordt gestoken. |
|||||||
|
JEICIETEX
|
|||||||
|
Jeu «Ie iiiiitu. |en «Ie vllaln,
(fr.i, handenspel i* liet spel tan alecM-
opgeroede Heden, in. B. w. sleelits zillken vinden er behagen in. elkaar als spel, te slaan: z. v. a. handen tltttis, Oor- spronkelijk van rilain in de oude be- teekenis van dorper ivilanusj. Tour- nooien, jaebtvermaak en dergl. waren de sport van den adel; worstelen, balspelen, paliugtrekkeil en dergl. sport met de hand liet men over aan het volk. •leiuieMwe Dorée. it\'r.l, zie Dorre.
Jeiix eompoiéi, (fr.), samenge-
stelde spelen. Zie Cement/d koor. Jen(x) «Ie taille, (fr.), tafel-
spelen, d. i. worptafels, waarop men met dobbelsteeuen wierp: ook ganzeborden geheeten. en gelijk aan triktrak- oi\'
verkeerborden. «lenx ïloi\'uiiv. il\'r.i. hlueinenxpe-
len, wedstrijden voor dichters, die sedert 1324 »p 1 \' Meï te Toulouse gehouden werden, en waarbij de prijzen uit «ouden en zilveren bloemen bestonden. In 1694 ontstond de Avadèmie desjear flora nx, die door l.odewijk XIV een \'deftiger aanzien kreeg, niet 35 ai n int enen rs (rechters) en 2U maft ren (meesters); thans nog de vereeniging van l*roven- caalsche dichters, die hunne streek- spraak tot taal willen verheffen. Zie Fêlihre. •leux ImhlleR. (fr.i, letter), ge-
schikte of knappe spelen, ten onzent als abele «pelen hekend, nt. ernstige tooneelspelwi of drama\'s der Middel- eeuwBche tooneelpoëzie, in tegenstelling met Softe (\'laten ikluehtspclcii) of Sotternie?». Jleziihel of Ineliel. eene Bleekte
en zedelooxe rromr, naar de beruchte gemalin van Israël\'s koning Aehah. Vgl. 1 Kon. XVI : .\'tl, 2 Kon. IX : 30 niet Dpenb. II : 20 (Jexabel) i hebei). JVziileten, volgelingen van lgna-
tiu.» de l.ovola, die met Franciscus Xaverilis, Jucohiis Laiuez. Petrus Ka her iLcfèvrei.Salmerou. Nieolausliohadillou, Rodrigues, den 15» Aug. 1504 in de crypte der Kerk van .Moutmartre te |
|||||||
|
JBKUIETEKQBKEBAALB. ">l!t JIKOO.
|
|||||||
|
Parijs, de geloften aflegden van armoede
en kuischheid. Ook verplichtten zij zich naar liet II. Land te gaan, of, zoo hun dit binnen een bepaalden tijd niet mogelijk was. zieh ter beschikking te stellen van den Pau* ten dienste der Roomsche kerk. [>e Pau» bekrachtigde de orde in 1540. Reeds van den aanvang af werd zij genoemd «het gezelschap van Jezus", vandaar de naam Jezuïeten. Het doel der orde is blijkens harecou. stitntiën: De bevordering der meerdere eer en glorie Hods, vooreerst door toeleg alle andere werken van ziel» ijver,
ssooala preeken, biechthooren, missien onder de heidenen, onderrieht der jeugd, enz. In 177:! hief paus Ciemens XIV, onder den drang der omstandigheden de orde op. Zij Meet\' echter in Rusland voortbestaan «ijl aldaar het decreet niet gepromulgeerd werd: in 1*14 is zïj weder hersteld. •Iczuic tciijieiiri\'Hiils t
Ignatlusde Loyola,Spanjaard,1541f\'56
I.nvnez, „ 1558
Kraneiseus de lïorgia, ., I ."»<!.">
Mcrcurian, Zuid-Nederlander. 1573
Acquariva, Sapolitaau, 1581
Vitelseln Romein, 1615
Cararla. Napolitaau. 1646
Piccolomini, Florentijn, 1640
Oottifredl, Romein, \' 1652
Hnswin Niekel. Duitseher, 1652
Oliva, (ienuees, 1664
Van Novelle, Zuid-Nederlander, 1682
Thyrsus (tonzales, Spanjaard, 1687
Tamburiul, uit Modena, 1706
Retz, Boheraer, 1730
Visconti, Milaneea, I7:>l
(\'enturioiie, (Ienuees, 1755
Ricci, Florentijn, 1758
Urozozowskl, Pool, 1805
Portin, uit Verona, 1820
Roothaan, Noord-Nederlander, is*»
Heekx. Belg, 1853
Auderledy, Zwitser, i!SS4| 1HK"
Martin. Spanjaard. 1895
•leasulcteiikrnlfi, (wap.), kruis
met breed uitloopende armen, •leziis. naam van den stichter dus
Chriatendoms, Zn l/t/waker, Heiland f vgl. Matth. 1\': 21. liet Oud-TeeUmen- |
I tisclie Jozua, hebr. Jeh&tchna* = wiens
hulpe de Heer is; uit Jeho (= Jehova) en schim\' = hulp. Hit Josua vertolkt de Septuaginta door Jèstifs. *I<*7,iih IViiziii\'rmiH Rcx -l it ~
iliM\'oiiiiii. (jat.), afgekort •!. X. R.
•I. of 1. N. IC. I.. Jezus eau Naza- reth, Koning der Joden, ihet opschrift ! dat l\'ilatus hoven het kruis van Christus liet plaatsen). He Italiaauselie (\'arbo- naii namen deze initialen /. A\'. H. I. tot devies, er den zin aan hechtend van liiHtmii neeare renes It«-
llae, hei is rechtcaard/g de koningen
van Italië te doodeii. Ji-kwo "f .Il-pcil, Iiiml tier op.
gaande ton; naam voor Japan hij de (\'liineezeii.
.li-|Hii. zie Ji-kico.
•lic* hoes, in. hehr.i, afstamming,
geslacht, In het bijzonder: edele af-
staiiiuiing. goede familie. •lid. *li<l«leiic, i jood se h-du i tscli.
, verbasterd van Judo. •liidini. Jutitt, , Jodin. •li tl schril. i j oodseh-diü tsclu.
j lcttei I. tot dood doen zijn, i ju\'discheiii. in liet verhoud Abrahams opnemen — de besnijdenis voltrekken. •Ilfl, (eng.i, vroolijke dans, van fr.
f/t i/H f.
•Ill|-iv«ter, ia in.), sterltfe trhisk;/.
•III, lal\'r.i. spotten: As jij niet mijn
wil jil, dan loop dit nooit goed af. Jlin, ibarg.i, jenever.
*I1iii-|iiiii, ia in.), delirium freitiett#.
•Ihiifo, •Ilii(|oTHine, *Ilii(|opoll-
tlt\'li. ie lig.). Jitttjnïsme is iedere be-
: tooging van overdreven natioualiteits-
gevoel der Engelachen, ByJingotï&wa
krachtterm, zooveel als : bij St. üangolf!
In 1M77 bij de belegering van IMewnti
was de anti-Russische politiek van Lord lïeaconsiield zeer populair, en Lederen avond zong te Londen in een eafe- chantant Me Hernott een patriottLseh lied, waarin deze regels: |
||||||
|
.Vil)
|
|||||||||||
|
JOBSBODE.
|
|||||||||||
|
JINGOES.
|
|||||||||||
|
•lojiiines de Doo. heilige der It.-K.
Kerk, die zich bijzonder toewijdde aan de verpleging der zieken. Naar hein worden genoemd, de broeders van Joan- neu de Deo, die hem tot patroon en voorbeeld hebben gekozen. tlotiNii pli. onder bijbelaclien Invloed
ook Jomphat, een Indische prins door den henniet Barlaain tot het Christen- dom bekeerd, volgens het middeleeuwseli verhaal Joaxaph en Barlaam, toege- schreven aan .1 o h a 11 nes Da 111 a se e- nes (8e eeuwj. Volgens Dr. Warren is dit verhaal de verkerstende traditie van prins Siddharta, die later Boeddha is geworden. Het verhaal was vroeger zeer populair: ook (\'ats putte er een zijner vertellingen uit. •Job, (barg.ï, onnoozel.
•lob, fair.), profijt, buitenkansje.
Job (Ilig Hikt wol — op den
mesthoop, onjuiste voorstelling van
Job II : s waar staat, dat Joh neerzat in \'t midden der aseh. til. in een kring van aseh en niet aseh bestrooid, uit rouw over al zijne rampen: ironisch van iemand die arm en ziekelijk is, maar vooral zieh wat onnoozel in zijn ongeluk voordoet. •lob (Zoo tirin hIn —. zoo ||e-
rillldlj| »1h —, ontleend aan den hoofdpersoon van het bekende hoek Joh. Jol» ] : 21 en II : II). •lobber, (hand.), Ëngelsche bena-
ming voor een handelaar of speculant in effect en. •lobcïdc, de diehterlijke voorst el-
ling van het hoek Job. •lob\'H-ooillfovt, (eng.), Job\'x
fronst, dus ironisch voor een uiterst schralen, mageren troost, wijl Job niet veel had aan de toespraak zijner vrien- den. /ie Jobxcrienden. •lobNbode = ongeluksbode; zie
Jol) I : U, Ui, 17. IK, iemand, die de
overbrenger is eener slechte tqding* naar de op elkaar volgende boden, die den zwaar beproefden Job velerlei on- gelukken kwamen aanzeggen. Vandaar ook : Jobsttjili\'iir/. |
|||||||||||
|
We don\'t want to fight, but, by Jingo,
i il\' we do,
We\'ve got the men, we\'ve got the (ships, we\'ve got tlie money too! Zoo kwam liet woord aan zijne tegen- woordige beteekenl». Naar St. (Ungul- lilnis. fr. Saint Gengoux, ook (langolf, een type van kuixchen riddermoed; zie Oangofugild. •Illl(|ocs, f R f\' r.), Engefoch gezinde.
Afrikanen, Afrikanen met een Jingo- hart. *Jliij|ii Kf»i|o, naam eener keizerin
Franschen. Zij liad geheimzinnige stem-
ni\' o vernomen, die haar aanspoorden om naar het Westen te gaan en een rijk land te veroveren. In nianskleeren voer zij niet eene vloot 11 ït en bracht de »chat- ten van dat land en de (\'hiueesehe be- schaving naar Japan over. •liiiHkftclui. < jap.). ook Intriki-
thn, wagentje, op twee hooge wielen, getrokken door een man. •lïjis. zie Pharaonieten.
•IlKchkttmicli, (il. hcliiM, (ver-
basterd uit Jaxchez-Kauach), lettert. Hij (= (iod) verleene 11 kracht; een algemeene uitdrukking van dank, zegen* wenscll uit erkentelijkheid. •lis rooi. (j oodsch-duitsche) uit-
epraak van het Hebr. Jteraël = Israël, Kol Jisvool — geheel Israël (Hebr. hól — geheel), Sch\'ma Jisrool ~ Hoor Israël! uitroep van verwondering of ontzetting, naar de twee woorden eens gcbeds. .lijênimata, (helleensch), d. i
tooverspyeuken ai tooverllederen. Bloem- lezing van den < retenser Antonlos Jeannakai is, in 1876 bij F. A. Brock- haua te Leipzig verschenen. Jlyuto, (jap.), aanhangers der Re-
geering of radicalen, welke beide termen (althans tot 1111 toet in Japan hetzelfde beteekenen, •lo. zie Mee jo.
Joaclilmsthaler, /ie Daalder.
|
|||||||||||
|
.."1
|
|||||||
|
•IoiIoii1io<m1. (wap.1, in de Middel-
eeuwen een hoed met een hoogen, spitsen bol en overal even boog omgeslagen randen, niet ongelijk ann de caoutchouc hoeden der clowns; komt steeds als wapi ntiguur. ii<ioit als sehilddekking, voor. /.ie Hoed. •loilentoer. moeilijk *tnk, laxtige.
zaak. Dus een toer ifr. tour) iu ver- hoogden graad. Kan doelen op den/«*• tif/en, Zirurr» arbeid, welken Israël in Egypte, volg. Kxod. 1 : 11 enz., te verrichten had. f>ok MonHikentoer{z. a.i. •loei. bijnaam vooreen Sehereninger.
•lockcl, (barg.), hand.
•loelfot-Ht. Baceliusfecst <ler Kelten
en Dnitsehers, jol of jut geheeten; hun grootste en langdurigste feest, ter eere van Jntratter, vader der vrolijkheid; in oesogot. go/jan ~- verwelkomen; ang. saks. f/iol — het vroolijke Kerst- feest. De kelkvader Aiigustimis, Srria. 190 lil. h> Nat. Domin., en Leo de (Iroote, Sertn. in Xat. Dom., achten het nog noodïg er op te wij/.en, dat het Kerstfeest niet gevierd wordt, wegens de zichtbare zon en hare nieuwe loop- baan, maar ter eeve van Hem, die de zon had geschapen. Kerst in de 1 Ie eeuw maakte het Heideiiscbe .loelfeest. — finl. jidiln — feest hij uitnemendheid — het feest van den wintel-zonnestand, dat reeds bij Eg)ptcnaren, (Irieken en Uo- meiueii \'bestond, voor Int Kerstfeest plaats, doordat Hulko, koning van Noor-
wegen, beval, dat het niet op \'21. maar op \'J.j December zou gevierd worden. Vele van de vmigdeteckeiicn, waarmede in de lleidensehe wereld de nieuwe werk- dadlgheid der zon gevierd werd, zijn in den Christeljjken tijd bewaard gebleven; zoo duidde bijv. de Kerstboom | het groen
iu den winter), de optochten met licht, die iu sommige streken gebruikelijk zijn enz. oorspronkelijk opde nieuwe kracht, het nieuwe leven der zou. De Kerstkoek, Kerstpudding in Engeland, de \\Veih- naehtsstolle in Saksen en Thiirhigon, zijn waarschijnlijk niets dan overblijf- selen van den heideiisehen offerkoek </i\'l- kanj. Zelfs iu den naam van het Kerst- feest straalt bij sommige volken do |
|||||||
|
•lobnlurir. grotesk-komisch helden-
dicht van Dr. <\'. A. Kort uut. in 1784 te Munster verschenen; charge op het studentenleven en de academische examen* in het midden der vorige eeuw. tlnlisx rlemleu. vrienden, die hij
zwaarbeproefden den schijn van vriend- schap aannemen, maar door hunne onbillijke verwijten en ongegronde ver-
denkingen, den last van het lijden ver- zwareu. •Io<»kcy, rijkmcht, nwrijdrr; de
persoon, die hij wedrennen het ren- paard Inrijdt: verkleinwoord van eng. Jack = Jan. Jo<tI«ho. tvpe van een dommen,
belachelljkeii knecht, reeds in 1388 be- keud uit (\'hap. I van ten Aprl*-diufes van de (\'halières, daarna door I.oret in hi Mn*e hfatoriqne gein-nikt tnü. van \'2\'.i Pebr. li\'.r.li, maar algemeen bekend door Mol i .\'• re\'s gebruik van dien naam in SgauareUt se. XVI, vs. 354 en Ie* Femme* Karante* V. 3, \\>. IG4i», om een sukkel, een stumper aan te duiden; tevens de naain voor een geel Nankingseh broekje: JocrisHe-broeleje.
J«W1. (kebrj, letter, getalwaarde
= 10. Komt overeen met de (Irleksehe letter jota. •lod.inn «I. <mk genoemd Hai\'le1cjj-
nebovd en Zeneunot, een spel in den smaak van \'t (lauzcbnrd, dat met dob- belsteenen gespeeld wordt. tëene groote figuur in het midden de gedaante heb- bend van een jood met grooten hoed, later van een harlekijn, houdt een zak vast, waarop het cijfer 7; wie 7 nogen gooit, wint al wat in den zak is. •lotliMi-C\'lii\'lMteiien, vele (\'hris-
tenen der Apostolische eeuw: ui. zij. die. in het Jodendom geboren, in .Jezus al» den .Messias geloofden, doch «laarbij de Joodsche wetten nog in eere hielden\'. Daartegenover: de heiden-christenen = christenen geboren in het Heidendom. «lodoiidfiiei* (Een —. (rest.),
portie gebakkeu aardappelen met een croquet er op. «Io<lenlool, fta/w minieer,
«lo«leil]|Plloot, zie Proseliet. |
|||||||
|
JOKASTK.
|
|||||||||
|
JOKT JE.
|
|||||||||
|
I een zoctachtig merg, wordt gedroogd
en gaarne, vooral door de arme bevol- king in bet (tosten, gegeten. •lohiliiultrp-Oi\'de. orde der St.
.lansheercii of — ridders van Jeruzalem,
ook lloauitaal-riddera gelieeten of wel
Broeden van het Hospitaal nl. te
Jeruzalem, door eeuige kooplieden uit
Amalfi in 1u4k ter eere van Johannes
den Dooper gesticht, met het doel zieken
; te verplegen, waaraan in 1118 een
, militair karakter, strijd tegen de onge-
! loovige Turken, verbonden weid. Na
| d\'- verovering van Jeruzalem vestigden
zij zicll te l\'toleniaïs. sedert Acca en
door de Krauseheii van hunnentwege Sr. Jeau d\'Acre gelieeten. In 12H1 op Cyprus, in 1309 op Khodus en 1530 op Malta gevestigd, stonden zij sedert be- kend als Malthezer-rtddesv. Sedert Krederik Wilhelm 111 van I\'ruisen waren er ook I\'rotcstantsehe Jo- liauuiters. In Nederland vestigden , zij zieh in liet begin der 14e eeuw binnen 1\'trecht, als hoofdzetel van den landkonmiandeiir. in het kartnelieten-
klooster hij de (\'atharijnepoort; onder dezen stonden elf komniandeurs. samen hun kapittel van 1\'trecht vormend, wat tot op onzen tijd voortduurt. Hun Huis. het Dnitache Huis, staat thans aan de ftunnebaun. •lohn Huil, (eng.), bijnaam voor een Kitgvlsrlniiuu, voorgesteld als een
plompen, goedhartigen boer met dikken
kop, ook voor geheel Engeland, Den oor- sprong dezer benaming dankt men aan Dr. Arbuthnot in een in L713 verse henen geweldig hekelschrift op Kngclaud Ltur is >< hoffotiifrss l\'if; ot\' Histonj of Jóhn Buil. De echte John Mul) leefde honderd jaar vroeger. Zie Huil (in welk artikeltje men Huil als bull-dog opvatte !i •l<ihil ( liiiut iiiiiil. (eng.), spot-
naam voor den Chinees in de Indien. •Joh int y Reps, ia in. i. spotuaam
der soldaten van ib: Zuidelijken bij de Noordelijken. •loliUttte, de moeder van \\ ledipus,
koning van Thebe, met wie hij trouwde als prijs voor het oplossen van het Spliinx-raadsel r/Je Oedipns-rmidsei), |
|||||||||
|
vóór-christelijke zin van het feest door.
In Scandinavië Jh/H. i. radtzoimerad».— In Drenthe leeft «lil joelfeest, — nor- spronkelijk een feest, welk* getier moest dieneu tut verdrQving van booxe geesten, die alsdan allen losgelaten waren, nog voort. Van de tiraalf joelnachtcii was de Kerstnacht de middelste, en de nacht tltsschen oud- en nieuwjaar de laatste. Vandaar nog het hgd. Weihnachten. Joette, (barg.), t/en gulden.
•lolunin. der mnnttre S0II011-
sledei*, (hgd.), Joh au, ili\' vroolijke
zeepzieder, iemand die vrij van zorgen onder Imt werk een lied zingt en met zijn lol tevreden is; naar liet gedicht van dien naam van Friedrich von llagednrn (170H—54), bewerkt naar de Lafontainc, /.< mretfer et h- Jimièuu\'ir, waarbij lla<;cdorn aan snroti in plaats van aan sarate, oude schoen, gedacht heeft, zoodat hij Httretier op- vatte als xaroHHtet; •I0I11111110H (Etii liÜIzeniPi* —•
(hgd.), een stijf meimch. Of daarbij aan het houten standbeeld van den Apostel Johannes, of aan het houten blok moet worden gedacht, dat ten tijde der Heï- denen op den dag van .Miaiil.es werd verbrand, is onbekend. Wij zeggen ook wel houten Kina*. •lollllllllCN lil l\'Olll 111 (\'t 1(4
semper —, il at.), *t fa alttid l\'oekoek-
éénzetng; of ook: \'t fa altijd om geld en aalmoezen te doen; waarschijnlijk afkomstig van de oude Kvangelietjes- lezers, die voor geld den goedgelovigen zielen aanboden een kapittelt je voor te lezen; zie 1 Joh. II : 7. •loliiiimeM mot «Ie Tien <ïebo-
den (Itroedoi* —. bijnaam van zekeren (\'apmijnir monnik, die in een distliet rondreizend, geregeld overal | dezelfde preek hield. nl. nrer de Tien ! Geboden. Vanhier in \'t algemeen in>ni- ; ache lnjiia::iii van een predikant, die j dikwijls dezelfde preeken gebruikt. «•lolin imlMlirood-hooiuu groeit in I
Palestina, l>e sikkelvormige vrucht,die er aan groeit, zegt de legende, beeft na I
de aanraking van Johannes den f looper, |
|
|||||||||
|
523 JOKOK8, KASBI POBTIH.
|
|||||||||||
|
.lol.TKKs.
|
|||||||||||
|
I ten; er werd nl. geloot wie overboord
geworpen zou worden, en „het lot viel op Jona" (Jona 1 : 7i. •loilllN (Sin pen lil» —, zie Hij
heeft gexfapen als Jona*; Jona I : 5, lï. *Ioiiiih (Voor — spelen, zitten
\\ zweigen; van een dronkaard; zin- I speling op Jona, die iu du zee werd \' geworpen en dus vocht in overvloed bad. «loilllMHeil.eeu jongeiisspel. benoemd
naar aanleiding van Jona I : 1.\'), waarbij
I men een jongen opneemt of in een aan
! vier zijden vastgehouden kleed legt, en
| heen en weer slingert, onder \'t zingen
| van bet liedje: „toen Jonas iu ileu
wallevis zat, van een, twee, drie!" Ku | als men „drie" gezegd heeft, wipt men
den kleinen snaak er uit. flonal lui ii (Broeder —* v.\'w Iirot-
der Jonathan. |
|||||||||||
|
doordat liii linur niet lieiki-iide. Ilezc
bloedschennige verbintenis werd de bron van al do latere onheilen, welke niet slechts Oediptis, maai.....k zijn nageslacht
troffen; onheilen, vereeuwigd door de
treurspelen van Koplioeles tn Kuripides. Jokaste beduidt „slaggedruisch, vervol- ging in den strijd". Hij Homerus heet zij Epikatite, »loltees, vroegere bewoners van
Mexico. Do schoone vallei van Jula i* uog rijk in ruïnen en overblijfsels uit de periode der Joltees, •lomp of Jiiinp, (a ir,), nemen,
stelen, bijv. Jan Uoll liet di Transvaal gejorap. •lomi ï.i\'iiis. h-ruis van eigenaar-
digeu vorm, waarvan er 800 vroeger in den Atlantische» Oceaan, waarde
Hchotsche koningen begraven werden. Zij werden door de Hervormers vernield op twee na. Men koopt sieraden in dien vorm en deze «orden Jona kruisen genoemd. vloim-ziilloii. bij Alexandrette (in
Svriëi. de plaats, waar de profeet Jona door den grooten viach op het droge zal zijn uitgespuwd: Jona il : 10. Joiih\'h woilllerlioom, fig. iets
dat eensklaps op- en uitgroeit.eu schaduw geeft om tot rust te komen. I\'it Jona IV : 6, 1". 1 >e wouderboiini was waarscbijnlijk een ricinusstruik (ricinus communis), bebooreiut tot de wolfsmelkaelitige plan- ten i Kliphorbiaeeiiel; een tweejarige plant, die in weinige dagen tot eene aanzienlijke hoogte, van 4 tot 8 voet. opschiet en inilden schaduw geeft, maar ook tevens zeer vergankelijk is, daar de breede en dichte bladeren, afgebro- ken of beschadigd zijnde, iu weinige minuten geheel verdorren. Ben zwarte rups kan soms den wonderbooin in écu nacht geheel kaal vreten. •loilIlH (Eell — lil tl Ken. doet
iemand, die iu de herberg blijft zitten drinken, zoolang als Jona in den walvisch zat. Joniis (Het lot viel op -,
hij is in \'t hoekje, waar tieslagenvai- |
|||||||||||
|
•Jonathan (Ihiviil en —. zie
David. «Ionen ) li;i \\ itl —, dnt\'ret, irater-
geest, Kngelsche zeelieden noemen den bodem der zee Ihinf Jonen\' locker. Loeker = kast. •Ioiiij. iwap.), zie Hond.
Jonoje JoiiifeiiH of De Jonk*
lielll. op Zuid-lteveland de naam van jongelingsvereenigiiigeii. Hunne statuten zijn geheim, de leden moeten 1H jaar oud zijn. Hink en kloek, goed kunnen zwij- geu en bun burgerrecht d. I. eontributie. betalen. Het bestuur bestaat uit een burgemeester (voorzitten, twee wethou- ders, een advokaat, een secretaris en een gritlier; verder hebben zij een bode en een gerechtsdienaar. I >*• jonge-jon-
gensgïlden zijn overblijfselen der eeuwen- oude biiurgildeu. •loil||eiiH-HVOiill. drieniaaudelijk-
selie vergadering iler Jonge-iongeus i z.a.~t iu dn herberg. •loiijfCH. kiiNNl pil hit, (mal.),
jongen, geef mij bit:er.
•loujfes. kiiHsl poetth, (mal.),
jongen, f/erf mij jenever. |
|||||||||||
|
joübje\'s thke.
|
|||||||||||
|
52 I
|
|||||||||||
|
JOKGLEUltS.
|
|||||||||||
|
•I<mm|I<-hi\'s. van het inlddeleeuwsch-
latijnsche joculator, provencaalsch jo-
glador, ». f r. jonglère «»f jogleor, noemde men iu den riddertijd in liet noorden van frankrijk de speellieden van beroep, niet alleen zangers en ver- tellers maar ook kmistemakcrs, te onderscheiden van de ««lorden en dichters, die troubadours of trouvères heetten. «I oiit|si r «In(f* laatste dag, dag
des laatsttii oordeels - liet tijdstip.
waarop (tod gericht zal In uiden over alle volkeren en meuselien. .les. 11 : 2; XIII : 11; Ezech. XIII : 5; Joel II : 1, II. 31 : het laatste der dagen; dag des Meeren; Mattli. X : 1.">; XI : 22, 4; XII : 3<>: dag des oordeels. Vgl. Ev. (iez. 77 : 4. 15H : \'2. •loukiis. ia fr.i. vertrouwde ka-
meraad, rr/end. Jonk ei\' van Varlk, flinke kerel;
figuur uit Van Lennep\'s gedialogi- seerden roman de Vrouwe van Waar- denburg, in 18.r>7 in den Stadssehoiiw - burg gespeeld ; de Jonker kiest nl. steeds de zijde van de verliezende partij, om- dat hij meent, dat d/e steun noodig beeft. Joiikci\'-FriuiMcnoorlofj, de laat-
Bte opstand der Hoekschen onder Jon- ker [\'rans van Brederode, welke
van 1487 tot 14l>2 duurde. Jonker Frans had zich in Sluis met zijne Hoekschen genesteld, vandaar Rotterdam over- rompeld, en maakte geheel Holland on- veillg. Maxiniiliaan liet Rotterdam her- nveren en door Albrecht van Saksen Sluis belegeren en nemen; Jonker Frans werd gevangen genomen en stierf aan zijne wonden. *)oiikci>]uirtl|. de aristocraten in
Pruisen, die zich op hun afkomst en titels veel laten voorstaan. •Ioiikci*3se(fcl, zie Beeldzegel.
-loiifts|iiif. jongeliüpartij. een
gezelseliap van jongelieden. •I on h v rou «\'onwil pen, < w a p.),
ongehuwde vrouwen bezigen een ruit-
vormig schild; zijn ze uit eigenen hoofde |
regeerende vorstinnen, dan blijven ze
dit voeren ook na huwelijk; zie overi- gens Vrouwentranen. «loiikvi\'onweiizpjiel. (wap.i, zie
Beeldtegel. •loiiNbok, zie Jams/da.
•looit (AYiuulelemle —. Aha#-
rems, een schoenmaker uit Alexandrië, I die volgens de overlevering, omdat hij 1 Jezus op zijn gang van Uabbatha naar Uolgotha niet vergunde, even tv. rusten vóór zijn buis, veroordeeld werd. tot de wederkomst van den < \'hristiis, op aarde rond te wandelen. -lo«Hls(-li-llnit s< li. een dialekt
1 van het Hoogduitsch, vermengd niet
i Hebreeuwsche, Poolsclt-Lithausche en
: oud-Duitselie woorden en verbasterin-
gen, waarschijnlijk grootendeels ontstaan
in de van de maatschappij grooten-
deels afgesloten — kringen der Jood-
scbe gemeenten in Duitseliland na de
11e eeuw.
•lootlHt\'lie lHckcns (He —.
de Engelsche schrijver Zangwill, die
zijne stof zoekt in liet Joodsehe vnlks- en familieleven, en tegenwoordig in Engeland grooten opgang maakt. Schrij- ver o. a. van Kinderen eau het Ghetto (lS!Hi. reeks van tafereel en uit bet Joodsehe leven te Londen. viool, vroohjke partij onder de stu-
denten : rijjool, kroeg jool enz. «IoonJc, iijiani van den duivel iu de
17e en de 18e eeuw, naar Chineesch Tschoe-tszé, Japansch Dsoe-si, huista- bernakel of Boeddha-huisje, ook Djoesie gespeld; oude zeei\'eizigers hebben de schijnbaar daarmede aangeduide godheid der (\'hmeezen duivel genoemd; vgl, eng. Joss eu Joe bijv.: Not for joel (om den duivel niet!)\'; terwijl de <\'hi- neesche huistempel ook jonshouse en de offerstokjes jontstickn (jooststaafjes) heeten. Ten onzent Joost, bijv. in dat mat/ Joost (= de duivel) weten! JooHje\'H tlice, zeer fijne soort
(\'liineesebe thee, tot kleine balletjes gekneed, ook buskruit" of parel-thee |
||||||||||
|
.HiOsT BLOOT8HOOFD.
|
JOT1IEN, BKB.
|
||||||||
|
betaling eener som gelde levenslang on-
derhoud verkrijgen. JorlNjflId (Sint —, de voetboog.
schutterij. In hare optochten reed altijd de ridder Kint-Joris te paard, stekende naar een draak, welke geleid of voort-
get rokken werd door Sint e-.Margriet, alles uit scherts; vandaar nog de spreuk- wijs „den draak steken." •losii pil II < s«);i I , liet dal des
gericht», naar de meening, dat het „jongste gericht" daar zon plaats hebben. Men grondt dit geloot\' op een plaats bij den profeet Joel, III : 2 en 12. Het dal lag ten oosten van Jeruzalem. Ook Thomas van Aquino wijst die plaats aan voor het laatste Oordcel, en Dante spreekt er van in Inferno X. LI. •Inscf..... (./((schor), ihebr.), recht,
gel0k,
•lost-ph Pr ml homilie, il\'r.i, /.ie
Je jure, enz. •Insrphiis (Flnvtnm —. de«Jood-
sehe geschied&chrfjver uit de Ie eeuw onzer jaartelling, een der aanvoerders in den opstand zijner laudgenooten tegen de Itoineineii. Hij werd door Vespa&hunis gevangen genomen eu in \'t leven ge- spaard; en daar deze keizer t«»t de familie der Flarinsscn hehoorde. nam JosCpIlUS uit dankbaarheid den bijnaam Flavius aan. •loste, Josteeren, het tweegC\'
reeht in \'t algemeen, in engereu ztu
het tweegevecht na afloop der niette bij een tonrnool. •lot ii. de kleinste letter van het
tirieksehc alfabet, en daarom het zinne* beeld van de kleinste kleinigheid; bijv. ik kan er geen jota van begrijpen; tittel noch jota; vgl. Mattli. V : IS. .lot;i Ariijionene. isp.i, vlugge,
Hpaansche nationale dans, met castag- lietten- en mandoline-begeleiding.
Jota noch tittel, zie Tittel.
Jotliem •Iöln;ii-. .lotniii*. in.
niyth.), reiizcn, de stamvaders der go* den, evenals de Titans bij de («rieken,
de verpersoonlijking der natuurkrachten. |
|||||||||
|
genoemd; naai\' Jomje fz. a.i, !l\'H llll|> I
China doende denken; vermoedelijk i»nr- spronkelijk eene (itineesche offergave. •loost Itlontslioofd. een kluize-
naar, die ten tfjdevanH.Lz.Kpleghel in de duinen leefde en een biezen luit bewoonde. •looMtciijjilil (Sint —, het gild
der korendragers en -meters, te Amster- dani, naar luin patroon Sint-.Iustus. •loos( t >stsi;iï^s. offerstokje* ;
zie Jowje. Jopenbier, zwaar et) (lik bier uit
Dautzfg, sseer versterkend, mik jnipen- }>;<-r en joppenbier genoemd, naar eene straat in Hantzig. JofiI, •löi-tl. .lüi-tli. ui. inytli.),
de minnares van (Min en de moeder van Thor. •lol >(1oilllC (I nc ll;i<l;nn.- —,
(fr.i, letterl. een Mevrouw Ikbeveel; een
vrouw die gaarne allen, die haai- om- ringen bevelen geeft (kommandeert) en beknort. »1oi>1h (aoeubloeil. een sok-fa ?,
die zich allea laat welgevallen. .loiis (Shit — of Sint-Oeot-ffe, de
Cïiristelykeridder,diedeiidraak(dendui- vel) verwon, In-t zinnebeeld der strijdende Kerk (tegen In-t Heidendom). Hij lade patroon van onderscheidene rijken, zooabt Rusland en (lenua, van steden, liijv. Londen en Amersfoort, van ridder- orden, vereeiiigingen, schutterijen enz. Zijn wapen is een rood staand kruis in een zilveren veld. Mij wordt meestal te paard, enkele malen te voet afge- beeld met den draak ouder zich. Hij komt voor o. a. op de Mansfelder Hmt-Oeorgethalers, en op de koperen en biljoenen namaaksehi daarvan voor den borlogeketting, met het omschrift: Sanetus Oeorghu Patronua Bquitam = Sint Joris Beschermheer der Ridders. Jorlft (Sint —, zie Heil&ronkvn.
•loi-Is lil «Icil Kost zijn (lil|
Sint —, *0n kost /« een gesticht ge-
kocht hebben, Het „Hhit-.Jorishof" was een proveiiiershnis te Amsterdam; vreem-
delingen en burgen konden er tegen |
|||||||||
|
.v_v,
|
|||||||||||
|
JOT11UXHKIÏI.
|
|||||||||||
|
JOYKUSK.
|
|||||||||||
|
•lotlimilic lm. (n, inyth.t, het va-
derlaml der reuzen op Midgard, door eene diepe zee van andere landen ge- acli leden. •loucr ile nou roste, lfr.1, de
laatste middelen bezigen waarorer men beschikt. •Jou er iIoh eoutleN. 11\' r. i. de
tHoe/hjkltrdeit tien leren» met ijrer en zielskracht zoel-en te ocerwinuen; eng. t<> elboir h/n wag. Jouer ilew JinnlicH, (fr.\'), loopen,
wegloopen} hgd. Fa\'sengetd geben. rloiier «om*, (fr. i, zich bestendig
gedragen.
•Jotier nou vu-tout. (fr.i, zijn
laatst,\' kans tragen, zijn laatste troef uitspelen. •IoiiInniiiicp, (fr., hand.i, het ge-
brttik, het genot. •IohInniiiico (Actton «Ie —. (fr..),
naam der aandeelen in iiaamlooze maat- schappijen die recht geven op een ge- deelt e van de behaalde winst, nadat het aandeelen-kapitaal uitgeloot of ver- rek end is; hgd. Genn***chein. «Joukelr of mik «lokoi*, i ii. hebr),
daar, duurkoop, kostbaar. Ho li r. Joker. •ionin. (n. hebr.), dag. Il ebr.jonm.
•lomii-toiiw of •loni-tow. mi.
hebr.), een goede dag, in het bijzonder feestdag, Israelietisehe feestdag. Meer- voud: eigen). Jomitn Tinne int, doch gewoonlijk foutief Jom-Towim, Joum Kippoer — Groote Verzoendag. Hebr. joiaiui thobtm. Jour nprrN jotii\'. (fr.), lettert.
de eene dag na den anderen; ZOOge- naaind Preuwli voor scheut-kalender;
de uitdrukking is in Frankrijk onbekend. «Jonrriitiii (MoiiHleiie -. < fr.),
een burgerman, die als edelman optreedt in M ol ib re\'s l.e bourgeois gentil- homme, en in alles den adel wil naHpen en zleh zoodoende belachelijk maakt, «louroMC-h in. liehr.\'. = erfge~
naam; zie Jeroescho. Hebr, Jórtesch. |
|||||||||||
|
Jour mi tl I. flagregister, register
dat de schipper honden en waarin hij opteekeneiimoet,dedagelijkschegeateld- heid van weer en wind. de da-elijksehe vorderingen of vertragingen van het schip enz.— Het dagboek, dat dekoop- inan houdt en waarin hij aauteekent zijne inschiilden en schulden, de onder- nemingen in zijnen handel enz. enz. •Ion i-u ;< ÜNt*i\'ren. l h a n d. k i\\v pos-
ten uit het memoriaal of uit de bij- boeken volgens de [tal. of dubbel- huekh. methode, in liet journaal over\' brengen.
•lonrni•<• hljmelie, i fr.), nage-
inaakt Pransch, letter], tcitte dag, blautre maandag, een dng waarop alles kan gebeuren, evenals uien op wit papier alles schrijven kan: de uitdruk- kiut; is in I-Va uk rijk onbekend. Vgl. Nuit blanche. •lournée Avh dupes, (fr.), dag
d,r bedrogene», de Me November 1B30, de dag, waarop I.ode wijk XIII de vijanden van Richelieii, vooral zijne moeder Maria de Medieis. bitter teleiir- stelde, door den seliijnhaar gevallen minister in ui zijn macht eu waardig* beid te herstellen. • Imirin\'cs (Les trolN —. (fr.),
de drie dagen (27, 28 en 2i1 Juli) der Pranache omwenteling van IH30. •love touante eiiiu populo ii i|i
non est f uk. ilat.j, wanneer Jttpiter \'t laat donderen, mag er met het volk gei ti rechtspraak worden geroerd. Cicero, Orat. Pltilipp. •lovlt. steenen, welke de reizigers
opeenatapelen tot wegwijzer». l>e bede- vaartgangers naar St. Jago dit\'ompos- tella iSt. Jaeobi zien langs den weg overal dergelijke steenlioogten, die de Frauselien Mont-Joie noemen. *InvlN-{llMilllllllll. < lat.), de eed
bij Ju/iiter; /.ie Jupiter. •loyctiMc naam van (.\'harlemagne\'a
zwaard; ook de naam van het zwaard
van (inillaume au l\'ourt-Xez (Willem van < hanje i; overdrachtelijk : Int zwaard van een dapper man. |
|||||||||||
|
JOYEUSK KXT11KK.
|
|||||||||
|
.11 Uil,K
|
|||||||||
|
•loyollNf «Mili\'i\'i\' of blijde ht- |
nminte, charter, dat sedert Johanna | en Wenceslaus (1865) de Hertogen van Brabant en Limburg bezweren moesten, voordat zij van liet vereenigd hertogdom In-zit namen. «loyense rentree; i fr.), blijde
temt/komst, ui. in de Valleien van ;
Pie\'mont „sous Ie pasteur colonel Henri Art ia lid\'\' in Juni li\'.ss. van de \\Val- | denzen, eerst daaruit door den Hertog : van Mavove verdreven. •Inven* avénement (Drolt de
—. ti\'r.i, letterl. vecht der vroolfjke \\
trooiixbextüffiiiff; belasting door den I koning van Frankrijk gelieven, bij het \' aanvaarden zijner regeering. •loyeiix contears, (fr.), nprool\'-
spreker*, troubadours, meistreel», min- uezangers, rondreizende verhalen en zangen, die de mlddeleeuwsche Innen en kasteeleu bezochten, en daar den tijd der burchtzaten kortten niet He- deren en berijmde verhalen. Zie Jon- gfeurs. •lozef. (spr. il;juz\'if\\. rijk/ffil,i\\\\n:\\~
znnekleed der dames, toespeling op den mantel van Jozef in Oen. XXXIX : 12, 13, 15. •lozef. lcttitch, eerbaar jongeling, \'-
zinspeling op diens ontwijken van
Potiphar\'s vrouw (Oen. XXXIX: 9,12). j
•lozef. de voedstervader van (\'hris-
tus, de bruidegom der 11. Maagd .Maria. •lozef <lc rirooiiiei•. d. i. een ,
droomer, waarbij men den naam van \'• Jozef aanhaalt, omdat hljUen.XXXVIl : 1« .meester-droomer" heet. •lozol (De rechte —, de ware I
bruigom, ontleend aan de legende, dat j voor echtgenoot van Maria bestemd was de man. wiens stal\' zou bloeien. Hu dit geschiedde met Jozefs stal\'. RafaêTs schilderij „LoSpozalizIo\'Y/\'ef limrelijk), geeft er eene voorstelling van. •lozef (Ken omioozclc —. d. i.
Bpeling o]) de behandeling dezen zoon
van Jaeobdoor zijne broedera aangedaan. |
•lozef vu n Ar lm at hen, edel
meiisch, tijdgenoot van Jezus,bracht vol-
gens de Arthur-sageu de schaal, waarin .Jezus\' bloed was opgevangen, toen Lon- gimis Hem doorstoken had. naar Enge- land (de heilige Oraalt; ook de speer bracht bij naar Kngeland over. Zie Graal. •lozefHifiltl (Shit —. het timmer-
mansgild, waartoe ook de molenmakers, kastenmakers,stoeldraaiers, wiel-.hoom-, riem-, blok-, goot- en laddermakers be- hoorden. Naar Jozef, den man van Maria, de moeder des Meeren, timmer\' man van beroep. •loNeplilHine. De bemoeiïng van
den Staat met de kerkelijke aangelegen-
heid, volgens de opvattint; van keizer Josepb 11 van Oostenrijk. .In-Tim. (chiu.), beeelen van den
Consul-O eueraal in China. •Iuliel|iinr. eigenl. jubel-jaar, elk
i\'ijftiffle jaar. dus na 7 • "jaar, in het Israëliet ische rijk. Hit was een jaar van vrijlating alom aangekondigd door het blazen op den jobel of de bazuin, Veld- arbeid rustte, slaven werden vrij, de grond keerde weder als het erf goed der familie. Ook bij de K.-Katholiekeu he- staat bet jubeljaar. Zie Jnbtlé. •Inbiliite. (lat.), de 3e Zondag na
Paschen; naar het eerste woord van den Introïtus (z. a.i der inis, naar J\'s. C: jitbilate etc. (juicht enz.). •Illlillé (Jiibilaeiuii), ir.-k.i, een
plechtige volle aflaat met vele daaraan verbonden voorrechten, welke slechts op sommige tijden gegeven wordt. Tot het verdienen van de juhilé-atlaat wor- den bijzondere werken vereiseht, welke vóór een gewone volle aHaat niet ge- vorderd worden. Het doel van het jubüé* is een bijzonder\'\' zegen Oods voor de
Kerk te verkrijgen; met dit doel worden
de geloovigen opgewekt tot goede wer- keu en gebed. Men onderscheidt het groote jubilé (jubilaeuin ma jus seu ordinarium), dat geregeld elke \'J.\'i jaar plaats heelt en alleen te Home \'kan
gehouden worden; en het kleine jubilé
(jubilaemn minus vel .tuctraordinartum), |
||||||||
|
.iriUUÏ-ZAMiKKS. 528 JUDKX IX PAKTIHUH.
|
|||||||||||
|
*Iu dus kleur, die van rood haar f
men geloofde dat Judas\' baard en hoofd-
haar rood had. Ook Kaïn wordt door de schilders vaak niet rood haar afgebeeld. •luduN-lfitec]». -lneli, geniepige
kneep, raltche lach.
•Iiiil;iHit iis . valnche, verrader^
l/jh-r kus, naar Judas, die zijn Heer en .Meester met een kus verraadde; Matth, XXVI :4K, 4\'.l, Luk. XXII : 47, 48.
JudiiNloon, verraderlijk verdiend
geld, naar Judas, die Jezus voor dertig \'zilveriingeu verkocht. Matth. XXVI : 15. •IiitfiiKOor, itremella aurictila Judae),
plant, tot de familie der vlieszwammen buhooreud, met bekeraclitige gedaante. Wordt aan oude bedorven boomen, vooral aan het vlierhout gevonden. Zal aldus genoemd zijn, als teeken van bederf. «Indu.ft|iriinliij[. cciic plant, be-
hoorendc tot de hauwtjes-dragenden, zoo genoemd omdat hare scliijfvonnige hauwtjes f zaadhuid j es) veel op penningen gelijken, en, tegen bet licht gehouden, de zaden als hebreeuwsche letters laten doorschijnen; zie Juthtsloon. •luduNwlutei\'. een winter, die
eerst zacht is, en dan streng wordt. tliiilaszui-cf (HU zweet —, zegt
men van ecu boosdoener, die door wroeging wordt gefolterd; naar Matth. XXVII : :(, 4.
•Iu€leii-i»lciiiilHe,./\'"/\'-»/\'\'\'"\'"\'"/\'/f".
kleine, dunne muntje», in Duitsehlaud gemaakt in 1819 en\'20, met de opschrif- ten: Theler, Atvibuo, P/ennig of ty, Halbag, en bij tonnen vol in ons land ingevoerd, om niet winst als duiten te worden uitgegeven ; ook Bleyemteinsche duifje*, Harpend uitjen iz.a.) anSpinne- kopjen genoemd. ♦Index euHiic i lat.), letterl. rech-
ter pan Int Hof; voorzitter van het Hooggerechtshof in Hongarije. «Index in nurtlhiiH, (lat.), vech-
ter in niet onderworpen gewesten. |
|||||||||||
|
dat bij sommige gelegenheden geschon-
kcn wordt, bijv. bij de kroning van een nieuwen Paus. Nog onderscheidt men het algemeen jubilé, dat aan de heele j Kerk, en het bijzondere, dat slechts | aan ilc bepaalde plaats wordt gegeven. \\ Jnhtlé-xn,ngevB9 Hegerzanger», die
|
|||||||||||
|
03143289
|
|||||||||||
|
zonder begeleiding van Instrumenten, i
gen, naar de Amerikaansehe corporatiën,
die het jubilé der onafhankelijkheid be- zongen en later ook naar F.iiropa kwamen. •Inclitlcdei\', eigenl. •luftledcv,
soort van waterdicht leder, dat tot het
inbinden van boeken en het bckleeden vim reiskoffers gebezigd worden. De naam komt van Russisch jitft! — een paar, omdat de vellen, niet bast saam- genaaid, paars wijs bereid en in den handel gein-acht worden. •luciiudf neM luborc», (lat.),
gedaan trerk is aangenaam. Na gedaan werk is het goed rusten. Cicero, De ! finihn* bonorum et malontm \'2, ;J-J, 1<>5. *lud« de naam van het nimmer ont-
dekte individu, dat den <>en Dec. i«6ü, den heer Poinsot, voorzitter der 4c ka- , nier van het keizerlijk hof van Parijs, in een spoortrein vermoordde en beroofde, na een naar maanden vroeger te vergeefs te hebben getracht, een gelijken aanslag I op een arts van het Russische leger te •ImliiH. ffr.), opening in een deur,
om de Heden te zien, vóór inen hen binnenlaat. Judas (Ecu —, een mltich ver- \\
vaderlijk, geniepig mennch, naai\'Judas (Matth. XXVI : 4« en 4!») die Jezus verried. Ook mlxche Judan. JiiiIrh (lll| Is — of «luduN !
Iicui\'Ndruuci\', de kanhonder van \'t gezelschap; vgl. Joh. XII : i>. vludiiNhili\'Jf, naam door Nederland, i
sehe Trausvaalseligeziuden gegeven aan de Z.-Afrikaansche stad Johannesburg, na den verraderlijken inval van dr. Ja- meson, I Jan. 1896. •JudtiKjicld of •Imluspeiuiliiif,
verradersloo-n.
|
|||||||||||
|
:>i\'.t
|
||||||||||
|
JULXDACH3X.
|
||||||||||
|
JUDOB.
|
||||||||||
|
Jntlge, (sport,), kampreekter.
.1 inhti °\' *"«* plalna, (ara.)i in
(\';iliforitii\': cvii ambtenaar, belast met liet bijleggen van geschillen tusschen
ilc verschillende veehouders. •liitllca, flat.), tU\' 5e Zondag in
de Vasten, naar hut begin van den
Introïtus in de lï.-K. Kerk op dezen Zondag, uit den XLIII l*salm: judica me etc, d. i. nicht mij enz., ook Passie Zondag en Zirurtf Zondag genoemd, wegens vs. 2. •lutllentuin solvi (C\'itutlo —.
(j urispr.Y, beduidt ba gebroken l.atijn :
borgstelling tegen het nlet-nakonien fsolvere — ontbinden) der rechterlijke uitspraak i judlcatum). Deze cautie moet naar luid van art. 152 Wetb. voor Burg. Bechturord., alle vreemdelingen, eischers zijnde of in eene aangelegde rechtszaak zich voegende of tusschenkomende, ten verzoeke van de wederpartij stellen, alvorens deze eeuigen vorm van rechten
of tegenzegging behoeft te doen, en wel voor de betaling der kosten en der se tuiden en interessen, in welke zij zonden kunnen verwezen worden; hij verdragen zijn op dien regel uitzonde*
ring gemaakt. Met dezen gebrekkigen
l\'eehtsterm ln-doelt uien dus in hoofd- zaak : borgstelling voor de kwijting der gerechtskosten; \'t is ca ut ia pro judicato i v. Wassenaar), e. pro expensis litis (Hugo de üroot), e. pro sttmtibm (H. van Leeuwen), r. voor dr koeten van den proces»» (Van der Linden i. — Zie (\'ttntio.
JutllolulvcH (Castéra —, ifr.),
loketkaatjes voor de rechtspleging, 1 .fan. 18WJ hier te lande ingevoerd uit Frank- rijk; zie Anthropometrie en Bertillon* vage. Kigenlijk : de rechterlijke veroor-
deelingen vroeger ondergaan. Vandaar : it n\'a pas de cas/\'er jndic/aire, hij is nog nooit veroordeeld.
Judicium Del, i lat.). Godsoordeel.
Jnfferboekjes, de Uederboekjes,
of mopsjes, die onze overgrootmoeders op partijen en bruiloften hij zïeh droegen. dufleml-esclel (BlÖde—,(hgd.),
|
domme schuchterheid, He i ne, Xene
Gedicht,; 1*44 (Jolante en Marie l. •In (|t(iti\'n;i tit li. zie Jaggernaut.
.1 iii(ii hl im\' moet hos. flat.), d\'io.
den vertcorgen, onnoodige dingen ver-
richten, •Iiiin (Een — Maan, (stud.),een
Ui tappen.
•lulu (lil] i- zoo nek ji N een —,
Juin is niet afkomstig van ajuin of ai, maar van Siiit-Janiperns, een zeer eenvoudig man, die zich dikwijls voor bet oog van de wereld /.ouderling aan- stelde, zoodat men hem meermalen voor een dwaas hield, nochtans werd hij door St. Franciseus. wiens volgeling hij was, zeer hemind en geacht. Juk, iat\'r.1, lengtemaat. Hij was
solang as \'n juk ; — dus 4 voet en 4 duim.
•luk, (wap.), tn h jak voor ossen.
•luk (Onder liet — ilooii|:i ;i ii.
hij de Komemeu daad van vernedering voor de soldaten van een overwonnen leger; twee speren werden rechtstandig in den grond gestoken en op veel minder dan inaiishoogte door een water- passe speer verhouden, en daaronder door moesten zij gaan. dus zich huigen voor de overwinnaars, die dat aanzagen. •lulu. (muz.l. veranderde naam voor
een kwint van 5*/j voet ïu het orgel. •Inlegt, i a in. i. geestrijke drank;
bestaande uit hrandewijn of whisky, suiker en fijn gestooten ijs. •lult. de terende maand des jaar*.
Kigenl. de "2e nmvl. juf/i, van la t. Julia* mensis, naar .1 u 1 ius Caesar (t 44 v. t\\) geheeten. Als hooimaand eertijds fViede = (weide)wfla»d ge- noeuid en ook a-eiphnaand (z. a,). •IiillitiiiiHclie ciilendei*. de door
du\'lius (\'aesur ingevoerde verbeterde
I tijdrekening, waarbij het zonnejaar ter \' lengte van \'M\'t~* dagen en i» uren ten 1 grondslag is gelegd, dat daarom het ! Jaliaauschr jaar heet. JnlldRffeii, zie Karlisten.
34
|
|||||||||
|
JULIENXE (POTAGE).
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
:,:\',[>
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
JUPITEB,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Julienne (Potaoje —, bouilloil-
soop met rijn gehakte groente, znoals worteltjes en/., naar .Inlieii een ver-
maarden Kranschen kok te Boston. Jullie mot ons nle % era i\\\\ ocl< n
nle. woordvau Paul Kruger, presi- d.-iit der Transvaalache Republiek, door liem ten antwoord gegeven op eene in zijn oog te sterke hulde bij zijn verblijf in Nederland, nis hoofd eener Tm» vaalstho deputatie itot het vinden van geld voor een spoorweg, die in den zomer van IH\'.i.\'i onder den naam van „ItelagoaiKpoorweg" geopend ia). |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
•Jumbo-fin. zie Olt/aHtsbun ; naar
Jumbo den belachelijk vereerden endoor bet volk ben onderden olifant In Amerika, siieees-iimiinier vun Itariiuni. •Iliiiirllcs. (vap.), zie Ttrrrlinifs-
balken.
•Iiiiit\'tis mniilbnft, (lat.i, met .
siimiufenuitreit huilden. In allen oot- moed \'ii nederigheid, bijv. zich gewou- UeU geven.
Juni. eigenl. 2enmvl.^Kii//vaulat.
Jituins i nl. mensis), de tesde maand des i
jaars; volgens sommigen naar de godin
Jttno [mensis JHHmti\'its, tlv\\d.), volgen* | anderen naar den eersten Consul <burge-
meester) te Rome. a°5üWv.C. bucius \'
.1 uu i u s. bijgenaamd Brutus; mul. \\ braecmaent, bramaeut, later braeck- maent, naar het braak leggen of weder ontgraven der landerijen; hgd. Brach- motiat, eertijds ook Roosemaend gehee- ten. Zie Wetfihntiemi. Junior, (lat), de jongere, uit jtt-
oenior, vergel. trap v&nJHpenis = jong, jeugdig. JuniiiN (Brieven van —, eene
reeks van brieven die, onderteek end met j den pseudoniem Jmiin», van "21 Januari I 1769 tot \'21 Jan. 1771 in den Public I Ailrrrtiser vei\'sebeneu. Ze handelen over | staatkundige aangelegenheden, en het I Ilritseln* ministerie van lord N\'orth werd I er allerheftigst in aangevallen. Duurde ; sebrijver een man van veel talent was, i zijn de brieven van .huiiiis verseln idene j |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Junk-ahop ui in. i, wat in Engeland
een imtr/iie-stui-e genoemd wordt: een
uïtdragerawinkeL Oude Aesschen, heen- deren enz. worden in Amerika junk genoemd. JllI10-||CHt ;i II v (EeilC —, tent
stutii/e muur, I Irieksehe type, naar Jiihu, de verhevenste der godinnen bij
de Komeinen. •Iinio s ii •niien, zie I>uiret-irijj.
Jllllo\'fl voijrl. de pauw, huur
attribuut. JunoiilMchc huis. de M/e wol
door dichtem genoemd; rosa Junonta. Ju .tonisch e (Eene — schoon*
held, eene vrouw in schoonheid gelij- kenii op Jiihu (de koningin der goden, de gemalin van Jupiter), die geprezen werd om baar edele vormen: het groote oog met den gebiedenden blik. de stoute verbeven gestalte, de majestueuze gang, de blanke volle armen, het zacht ge- welfd driehoekig voorhoofd, de bloeiende volkomen gevormde, volstrekt onberis- pelijke lichaamsbouw, •Junta, isp.i. vergadering, comité,
elke staatkundige vereeniglng. Vroeger gaf men dezen naam aan de Volksver- tegenwoordighig, welke men thans Cortex noemt.
Junlter, eigent. Ditawater, Üiitn-
piter, Dteëpiter, 2e nnivl. Jiir/s (van den oud-htt. len en \'2en ninvl. JoeU, eigenl. Ih\'oris, gelijk dan ookoorepron- kelijk Jota\'s of Diotfia de naam was vun den luteren Jupitcr, god des hemels |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
B3�
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
malen herdrukt, bet laatst in 1860.
Velen nieenen, dat Sir Philip Pra ncis I |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
JUPITBtt PLUVIU8.
|
|||||||
|
en van het heiuelsch licht; bij de <J rieken
Jteua geheeten, met den Olympus (z. a.) tot zetel; hij was de zoon van Kronos
en Rhea, geboren op Creta in een grot van den berg Ida. •fnpitcr plii\\ius. dat.), de re-
gtngoa Jupitet\'. •Inplter Scuplil, bijnaam van
N apoleou Buo na pa r te. hein gege- ven door den abbe ile 1\'radt; Scapui in Molïère\'n comédle Les fourberies de Scapïn is een bediende, bekend wegens zijn schurkenstreken. •Inplter tonmiH. (lat), Jnpiter,
de god va» den donder. •Inrn......is 1111 pen t n ril, qn\'on
ne l\'y premlralt pin» (Le cor-
lienii. lioiiteux et contus —, i fr. i, de raaf, beschaamd en verlegen, zwoerf
hoewel wat laat, dat hij zich n/et weer zon laten beetnemen. Sint van Lafon- tniiie\'s fabel Lr eorbeau et Ie renard 1, i. l>u laatste regel wordt gebezigd, ter aanduiding van iemand, die te laat ontdekt, dat hij bedrogen is uitgekomen. •Inrare In verba iiiajflstrl,
(lat.), zierren hij tle icoorden den
meesters, llorati us, Epistolae 1,1,14, Vgl. Ipae di.n\'t (hijzelf heeft het gezegd) van Pythagoras\' leerlingen, hl het (iriekseh : autos e/dta. Jnre iliviiio. (lat.), naar godde-
lijk recht, togfnWYor jure humanoi z. a.t. Jnre et lacto, dat.), zie facto
et jnre. •Jnre huinniio, dat.), naar meu-
selielijk recht.
•Inre meo, ilat.i, krachten* mijn
recht. Formule, waarmede een genromn- veerd opponent hij publieke promoties, liet WOOrd neemt. •Inre rcpraesentattonls, dat.),
hij of door reeht van vertegenwoordi- gi\'ng, als wettig repraesentant •Inre sumnio. dat.), naar het
hoogste recht. |
|||||||
|
Jui\'é. (fr.l, gezworene, medelid van
een jurg, d. i. een rechtbank van ge- zworcncii.
•Invis uirivsqne doctor («I.
U. W.), (lat), meester in de heide
rechten (het Konieinsch en het heden- daagsch recht i. .lm i» ntrlnaque Hcentlatns,
(lat), licentiaat der heide rechten,
zie ./. U. l>. • IIII\'is II* l\'ï II wij II r sllllliosils.
(lat), student in dr heide rechten,
flni\'ïsroiisult lis. dat.), zie J. (\'t.
•Iiuisili<t ï« inrisilii-tie. k.i,
geestelijke rechtsmacht, welke vereischt wordt tot bet uitoefenen van de geeste-
lijke bediening, bijzonder voor het be-
dienen van het sacrament der boetvaar- digheid of het blechthooren. Men onder- scheidt l°. jnrisdicfioordinaria, welke iemand heeft krachtens een bediening of beneficie, waaraan zielsz.org verbon- den is. Zulke jurisdictie heeft ff. de l\'aus ten opzichte van alle geloovigen, h. de bisschop over zijn dioccsaueii (priesters en leeken), *•. de kloosteroversten over hunne onderhoorigen, //. de eigenlijke pastoor. Zij, welke die jurisdictie hebben
worden daarom ordinarii genoemd; 2*. jarisdictio delegatafwe\\\\s.e men ontvangt van hen, die jarisdictio ordinarla hebben. •InrlNilictlo f mul ii 1 i s. (1 a t),
grond rechtspleging, onder liet leen-
stelsel het rechtsgebied eener curtie =
hof, die zijn bij vang had i zie Vlcangiim),
hetwelk hij uitoefende over de hofge- nooten (familia), door vt\'Wci (schouten). •Jury — letterlijk verceuiging van
gezworenen i jures), hgé. Schwurgericht, uit het lat. jtirare = zweren. In Enge* land. Frankrijk en lïelgië, raad van burgers, die in strafzaken de schuld of onschuld van den aangeklaagde be- oordeelt, doch de bepaling van de straf aan het gerechtshof overlaat. Ten onzent (zooals bovendien iu de heide laatste dier landen), bepaaldelijk eene commissie van beoordeeling in het toekennen van prijzen, premies, medailles, enz. |
|||||||
|
:>:v>
|
|||||||||||
|
JURYFKEI,
|
JÜB PIONOItATITlÜM,
|
||||||||||
|
en den (etatte)degen te dragen; dit
laatste, ten teeken van de veroverende macht der wetenschap. •Iiih linninmun, dat.>, mtnsehelfjk
rech t.
•Inn Iiiihj|IiiIh, (la t.i. het recht
om beelden te hebben, eau voorvaderen die hooge staatsambten Inkleed hadden; die beelden stonden in liet atrium in gesloten nissen, en werden hij plechtige gelegenheden rondgedragen of op de markt gebracht. •Iiih In Nacru, (lat.), het recht
rau den Staaf tegenover de kerlegenoot\' schappen, in geloofszaken, in tegen- stelling van jus circa soera ; het recht van den Staat om ten aanzien van de kerkgenootschappen te regelen, wat tot het gebied der geloofszaken behoort. •Iiih Itn llciim, (lat.), Italiaanse*
recht; een onder keizer Augustus in-
gesteld recht voor somtn/ge rolkplan- tingen, z.g. provinciaalsteden, krachtens hetwelk ze \'t even goed hadden, alsof
ze in Italië gelegen waren. Het bestond in libertas (vrijheid van maatschappen lijke en huishoudelijke Inrichting), im- munitas i vrijdom van hoofdel^jken om- slag en grondbelasting), uswcaptio(z. a.), en mancipatio u. a.)- •Iiih iiiitiirnc, natuurrecht, hij de
Romeinen synoniem niet jus gentium. •Iiih non Hcriptuiti, < lat.), het
ongeacht eren recht, een door de gewoonte geijkte uitbreiding van het geschreven recht of jus scriptum (z. a.). •Iiih pal......ains. dat.), recht
ran beschermheerschap over eenekerk
of kerkgemeente. De heer eener plaats was voorheen altoos de patroon harer kerk, hetzij door unieke collatie (recht- streeksche aanstelling van den nredi- kant), hetzij niet medewerking vanden kerkeraad, op grond van eene voordracht door de/.en opgemaakt. •Iiih pljiiiorntltliini, (mid. lat.),
pandrecht; krachtens dit recht beaat men het utile dominium = de tijdelijke bezitting of het vruchtgebruik van een goed. Van 1 a t.pignus | \'2e timvl. pign\'óris) — pand. |
|||||||||||
|
«liii\'j Ii-fi. digd.i. zonder dooreene
jan/ onderzocht te znu. Van schilderijen bijv. die op de jaarlvjksche tentoonstel- üiigeii in Moabit te Berlijn aldns worden aangenomen. •Iiih In-Ui iic (of et) pacis, flat.i,
recht ran oorlog cu vrede. Het heroeuide \' werk van Hugn de Ui.....t over het
volkenrecht is getiteld: De jure in-Ui |
et pacis lihri tres. •lus ciiiioiiiciiiii. kerkelijk recht. ]
•In» elvea Hiiorn, dat.). rechts. ;
Offen/Hff, welke «Ie kt-rkelijke aonr/eh- genheden raakt, zie Jus in soera. Hoe- , ver de bevoegdheid van den Staat betref- fendede kerkelijke aangelegenheden zich uitstrekt, daarover wordt veel getwist. •Iiih clvllo. \' 1 a 1.1, liet recht, het-
welk de rechtsbetrekkingen tusschen burgera onderling regelt. •Iiih roiiHtltiiemlinil. dat.l, rast
te stellen recht, m. a. w. : liet recht /.(«.als het behoort te zijn. •lus t-onst it ui hui , Cl at.), rastge-
steld recht, in. a. w.: het recht zooals het in.
•lus i\\\'- non ovormiilo, (lat.),
recht urn uitsluitend door rechters uit eigen landstreek gevonnist te worden, ! door graaf Iteinald II van (lelre bijv. in 1328 aan de inwoners van Maas-Waal i toegekend. Letterl. liet recht omtrent het niet opgeroepen worden (door rechtera uit andere landstreken). •Iiih illvlmiiii, i la t.), het goddelijk.
recht.
•Iiih *i ïiorinti loquendt. (lat.),
de wet en regel der taal. Horatius,
Ars poëtica 1\'2. •Iiih jiriitlniii, (lat.), het volken^
recht of internationaal recht. Hij de Romeinen het recht, door hen aan vreemdelingen toegekend. •InH jiIudH et nllcl, (lat.), het
recht ran sivaard en hoed, d. i. het recht, voorheen den tot doctor gepromo- veerde toegekend, om den dootoralen hoed |
|||||||||||
|
533
|
||||||||||
|
JUS I\'ILKI.
|
||||||||||
|
JUBTXTIA.
|
||||||||||
|
•lus pi lei. (lat.)* het recht van
den hoed. Pileus of pileum — de ronde vilten units, welke een en itlaaf weid opgezet, als hij werd vrijgelaten; van hier Jus pilet tig. — de vrijheid. Ook heeft een doctor liet jus pilei, recht om den hoed op te houden voor zijn audi- torium. Schertsend van dames en hee- ren, wanneer zij in gezelschap de hoeden op tiet hoofd i mogen i houden. •lus postlhiiinii. (lat.)i recht
van tcederknrintf tot een vorigen rechts- tnestand: bijv. ten aanzien der )ïenera- liteitslanden iz. a.) aan Spanje. Vltpost [uu. achter) en timen (dorpel, ingang, uitgang). •In* priiillie iinetis. dat.), het
recht van den eersten nacht. Zio Avond- kout, eigenl. liraifuftsacondkout. •las prlml oeciipiiiitls, (lat.),
het recht van hem, die een res naf/ias, d. i. eeue zaak van niemand of zouder eigenaar, het eerst in bezit neemt. •lus pri \\ il t lilil, \' 1 ü t.). bijzonder
—, privaat recht, •lus promovendi, < I a t.i, het recht
om te laten protnoveeren (z. a.j, den doctoralen graad toe te kennen, hetwelk eene universiteit bezit. •Iiift pulil ii-iiin. (lat l, staatsrecht,
publiek recht. •lus Herfptuiii. (lat.), hetgeschre-
oen recht, d. i. het recht, gelijk dat uit
de wet blijkt. •lus sit in in ii in Htt\'po su mm n
lilfnrfll, (lat.), het hoogste recht té dikicij/s het hoogste onrecht. Cicero, De Officie I. 10. •lus nuntii ciilque 1rlhuemlniii,
(lat.), (Kin elk moet (zijn) recht eer-
schaft aarden. •lus tnlloilla, (lat.), het recht der
wedervergelding. Zie Lex talionis, .lus v i t in\' ac (of et) neds, 11 at.),
recht ocer leren en dood. \'/Aa llalshrer-
I\'ijkheid. |
||||||||||
|
•lusti inilii ii. | (r.), juiste midden-
icetf, volgeus Moutesq U ieu < 1(18\')— 1755), een regeering&itelHel, daarin be- staande. dat men zich. door middel van gematigdheid tusseheu de partijen staande houdt. De uitdrukking wordt dus ten onrechte aan l.oilewijk Filipa toegeschreven. I >ezc verschafte haar echter burgerrecht. Hen \'2\'ien Jan. ls:il zeide hij namelijk tut eene deputatie der stad llaitlac : ,Watdebinnenlandache staatkunde aangaat, wij zullen trachten op den juisteii middenweg te blijven" (a non* tenir dans an jaste milieu). «Itistc retour. monsieur. «Iets
(i\'!io»rs ilii-r hits:
Voiik lic voullez point crolre et 1\'on ne voiin erolt p:i-. <fr.), zoo gaat het terecht hier bencdenymyn- heer: i/ij tcildct niet gelooven, en nit ar/ooft ui fit a niet; woorden van l>o- riiie tot Orgou. in Molière\'s Tartuffe V. 3, als de eerste. TartutVe hij mevr. Pernelle (Oregon\'s moeder) komt aan- klageu en geen geloof hij haar vindt. De eerste regel wordt aangehaald inde gevallen, «aarvan wij zouden zeggen: .loontje komt om zijn boontje". Jtisticc Imniniieiite «les cho*
ses, ifr.i. de t echtcaardigheid, die in de dingen zelf halst; gezegde van Oambetta (1888—82), den i»«* Aug. 1**8 door hem in een te Cberbourg, gehouden redevoering gebezigd. Na te h ebben gewaagd van de nood/a kei ijk - beid. Frankrijk op te heffen en stérk en machtig te doen blijven, zeide hij: „Si nas coeurs bat tent . . ., c\'est pour que nous puissions vompter sur Vavenir et savot\'r s\'if ij a dans fes rhoses d\'ici-
bas une justice immanente, qui vient
(> son jour et a son heare." Deze woorden
1 staan ook op het gedenkteeken gebeiteld,
i dat Oambetta op de Place du Carrousel
I te Parijs vereeuwigt.
•Iiixtlfleeei\'eii.\' h ;i w c\\.\\, recht caar-
| diyen. •liiHtliiIiiHiiHche codex, (lat.),
| zie Corjms jaris cicilis.
• Iiistitiji, (lat.), godin der gerecht
i tigheid bij de Romeinen, evenals Dlhe of Astraea (z. a. i bij de O rieken. Op Ro-
I meinsche munten als Aequt\'tas, billijk- |
||||||||||
|
JU8TITIAK BOltOlt l-IDKH. .r>34
|
|||||||||||
|
,11\'ZLIK.
|
|||||||||||
|
beid, afgebeeld, met de weegschaal in de I
rechter, een hoorn van overvloed in de linkerhand; vaak geblinddoekt voor- gesteld, om hart\' onpartijdigheid te ken- ncn te geven. .liistïtliM\' hovop fiili\'N. flat.), i><
zuster der gerechtigheid is dr trouw. •Infltfziiioi\'d. ihtïd.t. een aan een
onschuldige, niet voorbedachten rade, in naam der justitie door hen begane moord, die juist geroepen zijn dien te verhoeden, of, werd hij gepleegd, daar- voor straf op te leggen, naar von Se h 1 óz e r"s verklaring 11 735—1809) van het door hem uitgedachte woord, in zijn rechtmatigen toorn over de ter doodbrenglng van «ie het\'t* Anna llöldi uit Glarus, •liisluni .t i. ii;m i\'in pi npu-.it i
i ii\'iiin. (lat.), Non eiviiiiu ardor prava jubentium
Non vultus iiistantis tvrauni .Meute quatit solida. Horatius, Carmtna [11,3,1 »qq, een reehtraardig en heginselrast man schokt noch de iraede van burger*, die n/echte dingen van hem e/nehen, noch het dreigende gelaat ran een tiran, in zijn ntandran- tig gemoed. Woorden door (\'ornclis de Witt op de pijnbank gesproken. -l list ns liilr vtvlt, il at.t, devies
van .loost van den Vondel, de rechtvaardige leeft door\'t geloof, vatLax ook Jootd heft ran zijn fier. Vgl. Kom. 1 : 17. •IhsIiis ii t |ialm:i flonhit. lat.),
de rechtvaardige zal bloeien als de palmboom; ontleend aan I\'s. XCII : 18a. Ileze spreuk stelde de magistraat van Nijmegen op eeue munt, die zij getrouw naar eeue van Karel van (leider liad nagebootst; zij wilde daarmede zeker hare afkeuringswaardige handelwijze vrnmelijk vergoelijken. De Hertog nam de frauduleuze unmiiuting hoog op, blij- kens een brief van 17 Nov. 1523. |
«Iiitbns, (barg.), veertig cents.
•luter, fbarg.), Ita/re gulden. •Int Ji-sdji j|, de Se of -/\'- Zaterdag
in October, wanneer in Utrecht al de boerenmeiden, die tegen November een dienst /.ochten, hij elkander op de Neude
kwamen met een takje in de hand. Als zij zich hij ecu haas verhuurd hadden, werd het takje verbroken. .1 in in is (Sint —, een lijd, die nooit
kamt; beduidt eigenlijk de mis op den heiligen dag van Sint-.lut of.ludith. een heilige, die niet bestaat. •Ints. ia t\'r.i, rechter.
>liitssitlini|. (t ran BV.), zitting ran
\'t gerechtshaf. •Invunte Deo» flat.), zie Deo ju-
|
||||||||||
|
•lnv :i I litcoiiCM-ss:i volupti) s.
(lat.), rerboden genot is toet,\'Ovfdius, Amoren III. 4, 31. tliivcmi lii:ii. lat. ludl juvenates,
feesten van jongelingen, door keizer Nero if UK U. C.) ingesteld. -lu\\ iii:i lïs ( llt I r:iiisili(- —,
Nico las .losepb La u rent (j il bert, Fransch dichter a° 1751—80, wegens zijn krachtig satiriek talent. •Iiivciisilïs" s:il\\ i\'JM\'. Üe satiren
ran .luvenalis (geb. in -17 n. (\'.).
-lnv«-iiïs oi-nal issiiiuis. (lat.),
titel aan de studenten gegeven. De Latijn sprekende professor sprak een student toe als omafissime, meerv. (jnvenen) ornathHimi. •luzllk of *I iispit ra. Tnrksrhe
zitrrren mant ran tOOpara/*; de oudere
van 17S1» — f 1.40 Ned., de nieuwere maar ƒ t>.4u of ƒ 0.80. |
|||||||||||
|
K
|
|||||||
|
K.
K.. (eng.1, Knight = ridder en
Kt\'iif/ — koning.
Knn. "i\' Khiin.. Kansas.
K. B.„ (eng.), Knighi of the Bath,
ridder van de Bath-orde, en Kingfs
Bench ,/.. a.). K. C.,icng.)i KnightoftheCrescent
(ridder van de Halve Haan). K. C. II.. u\'iij!.1. Knighi Comman-
rier of the Bath, ridder-commandeur van de Bath-orde. K. C. 8. ♦!., umi f;.., Knighi Com-
mantler of the Star of India, ridder* Commandeur van de Ster van Indié\'.
Kg., l\'iiogram. K. G.y<ong.), Knight of the Garier, ridder van den knnsehand.
K. i-. C, (eng.), Knighi of the
Grand Cross = ridder van het Uroote Kruis, en Knighi of the Golden Cirete = ridder van den gouden cirkel (in de
Vereenigde staten van Noord-Amerika). K. G. C. B., (eng.), Knightofthe
Grand t\'roxx of the Bath, ridder groot-
kruis van de Bath-orde. KI., (eng.), Kings, koningen.
K. K.. ihgd.i, katêtrliehfhlhtigttch,
keizerlijk, koninklijk.
|
KAAIEN.
K.\\ K.\\, (vrijni.i. koninklijkekunst,
nl. de beginselen der <Irde van Vrij* metselaren. K. M., leng.). Knight of Malta.
Km., (eng.), Kingdom, koninkrijk.
Km., kilometer.
K. H.9 (eng.), Know-Nothing (z. a.).
Kut., (eng.), Knighi, ridder.
K. P„ (eng.ï, Knight of St. Patrirlr
fin Ierland l.
Kb., iani.1. Kansas.
K. T., (eng.), Knight-Templar;
• Knight of the Thistle, ridder van de i Distel (in\' Seliotlandi.
K. z., (hand.), hort zieht.
Kun lui, het allerheilige in de Mos-
kee te .Mekka; een vierkant gebouw vol- gen» de Arabische traditie tbmr Ahrahain aan de aanbidding i loda gewijd. Daar staat ingemetseld de groote Zwarte steen.
volgens de Mohammedanen door den
j engel (iahriel hij den houw der Ka aha aan Abraham gegeven, oorspronkelijk
i een robijn, maar /.wart geworden door ! de kussen der zondaren. Kanten, ibarg. >, rullen; ook trer-
I pen. |
||||||
|
KAAIMAN. I
Kaaiman, een matrozenverba8te-
ring van Ifiéleuiatan, \'t Javaanscbe woord voor krokodil, i ►fsclioon \'t meervoud kaaimans of eatmaus moet luiden, praten de * tostiujevaardera steeds van kaailni. Kil uk. eigenlijk een kolom aan ht\'t
raadhuis, waarop iemand tot straf te pronk gesteld werd. De vero<ïvdeelde werd met halsband en kettingen zoo- danig bevestigd, dat hg niet ontvluchten kon. Recidivisten werden vaak meteen oor aan de kaak vastgespijkerd. Nok over in de uitdrukking: „iemand aan de kaak stellen" voor: te schande maken, of op de kaak stellen. (Kene authentieke kaak met ij/cren halsband is nog te zien aan liet raadhuis te Woerden.) Kaal, iafr.1. onomwonden; om di
ding maar knal te sê peggen), Kaale-koe, iharg.i. morgenstond.
Kaalvoet, (afr.i, blootsvoet».
Kii ii ui Je. i m i 1.1, nttgebraden stokje
ossen- of parkeugeet. Vandaar een — snappen, unil.i, een klein voor- deel hebben. Kaap de (lees: van) Goede
Hoop. naam der zuidelijkste punt van
Afrika, in 14S7 ontdekt door Bartho- lomeo de LHaz, die deze cabo tor- mentoso = stormkaap, noemde, om de zware stormen, die hij er uitstond. Joban II. koning van Portugal, verving dezen naam door dien van Cabo dr Botia Esperanea, omdat hij de ontdekking van de Kaap als een goed voorteeken voor latere reizen hesehouwde. Kaap (De — halen, heter iror-
dVfif zijn ziekte te hoven komen, naar de Kwijt van Goede ffoqp, «aar zij. die naar O.-Illdië voeren, zieh plachten te verversehen. Kim is (Een —, (barg.), een
eind ueegs,
Kji ii i -ii;i i ii Innjen (Verkoopen
met een, twee. of drie —. een huis of pereeel zoo verkoopen, dat liij,
die bij het uitgaan der Ie, 2e of 3e |
||||||
|
3ti KAATZIN.
kaars aan het bod was, de kooper bleef.
liarnintf — verbranding: hamen (ber- nen) = branden. Kaarsenlnde, een lange smalle
doos om siueerkaarseu in te bergen: —
alles wat lang en smal is: — vandaar
spotnaam der oude Haarlemmer trek*
| schuiten,
KaarNenladen-veei\'. het veer,
waar de kaarsenInden afvoeren, nl. de llaarleninierhiiiteiisehuiteii. die om haar langen en Binallen vorm dezen bijnaam verkregen. (lok een _ pijpen la de" was lang en smal. Aan lange en smalle gehouwen gaven onze voorouders daar- [ om den naam van _ kaarsenladen",
evenals zij een lang, eng vertrek ! .pijpenla" noemden. (Zie J. terOouw,
I Amtttelod.)
Kaarsjesprliijieii, een volksver\'
maak, later een kinderspel, voornamelijk op Driekoningendag in zwang. Daarbij
stond de koningskaars, die den vorm eener drietandige vork had. midden iu ! een lange rij kleine kaarsjes, hij het I springen werden bepaalde liedjes ge- zongen. Kaart, zie Speelkaarten.
Kaas, (k.m.a.i, adjndant-ondero/fi-
eter; — wordt ook gebruikt inplaats
van kunde, bijv. Inbouw£\'i*ïtd,« = bouw- kaas. Knasmes, (mil.), een korte nabel.
KaasHiil|er. (mil.), een klein-
burgerljjke dandi/; de kaas snijen = mooi gekleed gaan; ook. rngtial doen. Kaasstad (De —. Edam, waar
veel kaas wordt verkocht, en welker kaasmarkt wijd vermaard is. Kaasstolp, (k.m. a.), woning der
onderofficieren en van den adjudant- onderofficier, Kaatzln <>f Kootzln, in.hebr.),
. aanzienlijk man. . H e h r. katzin = ! overste (Jea. I : 10); vgl. Joi. X : 24! i Spreuk. VI ; 7. XXV : 15. |
||||||
|
;,:j-
|
|||||||||||
|
KAK,
|
KA1»IX
|
||||||||||
|
Kul», (hebr.), maat voor droge
waren. Knliniil, (pers., ar., mal.), ita»t«j*-
japon, rechtstreeks van .lava tot ons gekomen; eigenl. habaja. Kabaal, sie Cabaal.
KhIiii{h <>t\' K * h;i i;i il, una 1.i,
bode, ordonnans, ondergeschikt politie- beambte. Knbnr mi||fii. i ma l.i. lettert, ir hul
tijding, tos gerucht, een mt-dit; ook chabar angin. Kabbala, (n.liebr.), letterl. ont-
vangst, in het algemeen overlevering; een Joodsch-mystieke theosophle, in de middeleeuwen tot bepaalden vorm ge- bracht, eene gebeimleër bevattend over God, de wereld-orde, de II. Schrift enz. Ook autorisatie om eene kerkelijke fmict ie te vervollen, bijv. die van beestensnijder (sochet) of van wetselirijver. Hebr. kibbeel (van den wortel kabal) = hij heeft opgenomen, opgevangen (2 Kron. XXIX : lti. 22), in ontvangst genomen (Ezra VIII : 30). Kabba Hsiim . kabbalistisch stelsel,
de wijsheid der kabbala.
KitboIkoiiIiiH. bijnaam van Sir
John Pender, t 2 Juli 1896, wien Engeland voornamelijk zijne llitmun- tende onderzeesche telegraafverbinding gen dankt.
KnJm-1 krui*, (wap.)i een kruis,
waarvan de beide balken uit twee in- eengedraaide touwen bestaan. li:i bellenfri *•. (scheepst.), hou-
derdtwintig vademen.
KabWi*aml, de kant van munt-
Stllkken, wanneer liij voorzien is van schuine inkervingen, zoodat het den schijn beeft, of er een kabeltouw 0111 heen gespannen Is, Het laatst geschiedde dit bij onze munten in 1816, en bijden lndiselieu gulden nog in 1840. Het kabelen der munten werd liet eerst toe- gepast in 174*.» met het doel. bet snoeien te voorkomen. Handige snoeiers echter sneden een nieuwen kabelrand. zoodat men op het eerste gezicht de snoeüng niet bemerkte. |
Kahdil, (hebr.), n.bebr. kowoud
= eer, aanzien ,* vandaar be-koicoud (in een = respectabel, met iemands eer overeen komend.
Kiilioelt-iiiiHl-kiilioell, una l.i,
rijst niet vleeseb. viseb, eieren, specerijen en andere ingrediënten toebereid. Kiihoeii(|,ima l.),hoofddoek, lioofd-
omwindsel van wit gord. < lok, een lengte- maat van 1l/s vadem. Kahocpaten, una l.i. regentschap,
ook regentswoning, die door een boepati
l— hoofd, dat onder den regent staat) beheerd, bewoond wordt. Kabolo (kabbala), (hebr.), zie
Kabbala. Vervolgen» lett. — aanneming, toelating, (ie woon lijk gebezigd van de
vergunning verleend aan een bevoegd deskundige, die op.loodsch-ritucele wijze bij het «lachten da halssnede en bet onderzoek volbrengt. K n bron. i n. h e h r. I, grafbezorger,
onder de Israëlieten, iemand, die voor
de behandeling en teraardebestelling van het lijk liet noodlge helpt verrichten. Zie Keber. Kadal, unal.i, tuiii\' ofgrashagedis.
Kiidiliscli. (n.hebr.), letterl. hei-
liging (vanGodsnaam i,het Hebreeuwsch gebed, een belijdenis van Gods Voorzie-
nigheid, vooral ook ter gedachtenis van overledenen in de synagoge iiitgespro-
ken. Daar ieder zoon, na den dood zijner ouders, de aangewezen uitspreker is van dit gebed, zoo noemt men dien zoon weleens een kaddisch. Kadi, ar, katt/n = rechter. Hebr.
kaatzin. Kadi. geleerde In de rechtspraak,
titel eens Mnlianmiedaanschen vrede*
ree liters. Kaïlln of kadyii, paleisdame,
bevoorrechte vrouwen des Sultans, ten
getale van zeven, gekozen uit zijn harem (z. a. i. IHo van deze het eerst een zoon krijgt, beet geliefdste des Sultans lebasseki Sultaua); de overige vrouwenheeten odalisken — dienstdoend personeel. |
||||||||||
|
KAJMAKG. 53H KAKIII AN-VKltlloNh.
|
||||||||||||
|
Kml|a iinj. iina1.1. riet, v,Mimede
de inboorlingen op Lombok lninue vnu ham hoest ijlen of boomstammen ge- maakte woningen dekken. Kiifl|n m;i- nu al.). maften van
lange pandan of beiir/koea-anff-hhidariiu, ook dek, overtrek, vel (papier) en/.. KadoHcli. /.ie Kaddheh.
Knilriiiifer Ie of 2e. un i l.i.
U of 3e luitenant. Kwlraaler, boemelaar, iemand die
zonder permissie van boord aan den wal gaat, In Indië. Ini die van den wal hun waar aan schepelingen te koop bieden. Kii ilrii n Ier, -ster, reuter, venster,
in een kndraai — zoetelaarsvaartuig, tfii belioeve der matrozen. Oorsprong onbekend. Kul (Het vei\'fttiilft als — voor
il< ii wlail. .lub XXI : 1*. Ktiflee iiuiHH li. ï--s wie file
Holle. Heliwarz wie «Ier Tenfel, rein wie eln En o, cl. hühh wie «He Llelie ncIii (l>er —. ihgd.i,koffie moet heet a/s tle het, x ir art alsde dii/\'ref, rein als een engel en Zoef i alt* de liefde xijn; woorden, in I8U3 I door het Mayazin f. d. hit. d. Ausl. \\ souder oenig bewijs aan Tnllevrandtoegeschreven. Kiifii\'. (ar.), naam voor ohgeloovige,
o. a. voor de Nederlanders op Atjeh. Kiiltuii. een Tnrksch «f in \'t al-
gemeeu Oostersch kleedingtttok in den vorm van een kamerjapon. Kalmr. (inal.i, har zonder veeren,
vrachtkar. Kahar plr, (mal.), har met uee-
ren, — op veeren.
KaVek. iturkselu. licht raat-tuit/
met ren of meer roeiers; particulieren mogen hoogstens vijf roeiers hebben; de ministers der Porte en de vreemde gezanten hebben er /even. |
Katiiiakam, (ar.i, plaatnrerran-
t/end beheerder, Turksclie staatsbeamb- te, die bij ontstentenis van den gouver- neur van Konstantinopel of den groot- vizier diens plaats vervult. Kaïn. (mal.), geweven katoen; ook
naam voor een saroeng nl. van die stof. Knïiiateeken, ongunstig merhtee-
hen, een bloedig teeken, omdat Kaïn (den. I\\\':H) een (broeder)moorder was. Hij misduiding der Moorden: „De Heer stelde een teeken aan Kaïn", want dat teek en was een gunstbewijs, (ien. IV : 1\'t. KiiImi ilï«-l.. (fr.), in de volkstaal
een Oostenrijker. Zelfs Italzac heeft dat woord niet versmaad. Sommigen hebben het tot hhuterlitx doen ontaarden. KalHerwort soll man nicht
«lreli\'a. noch ileateln (Ëhi —. zie Kin Kalsertrort enz.
Kaia. i ma l.i. rijk, goed bemiddeld.
Kajaa. mial.i, tnraard of kapmes
der koppeaneUe». Ktijcin, < b a rg. i. jood.
Kajoell. (mal.i. haat, riem, roei-
riem, pat/aai. lin kii ilorln (Mr. —. de gewone
| en aloude titel van een hirahzalrer. Kakelaar. (barg.), adrohaat.
KakeiaonoH. snort van Japansch
lahwerh. Kaklhan-verlion«l. geheim ge-
nootschap op Cerani onder df Alt\'oeren. Als herkiimingsmiddel dragen de leden een teeken, dat /.ij zich in de huid prik\' ken, wat kahih heet; vandaar hahihai = adel, d. i. tot den adel des verbonde | behoorende. liet doel des verbonds is j handhaving der voorvaderlijke geloofs-
instellingeii, door eeredienst, vonnis en |
|||||||||||
|
j straffen (als bij de veeingerie
|
2
|
htetn. De
|
||||||||||
|
hoofden of priesters genieten rijkelijk
de voordeelen van hun onbeperkte macht en de bijna goddelijke vereering, die hun te beurt valt. |
||||||||||||
|
KALEKDEB (KEPUBL1KEIK8CHE).
|
||||||||||||
|
KAKKEULAK.
|
||||||||||||
|
geroepen, den volke bekend gemaakt,
werd. — Almanak. Kalender (RepulillkeiaRche
—, van :> n,-t. 17\'.":t. plan van Monge,
La g range. ^i u yton- M or vean.l\' in-
gré, Dupuis, en geredigeerd door den
afgevaardigde \\l omme.
Maanden ; KépubHque = republiek.
L\'nité = eenheid.
Fraternité — broederschap.
Libertc — vrijheid.
•lustice — rechtvaardigheid.
Kgalïtr — gelijkheid.
lïégénératioii = hersebeppiug.
Kéunion = hereenlging.
Jeu de paiime — kaatsspel, naar de
kaatsbaan-zaal, waar- in de eerste, vergade- ring der repnblikeinen werd gebonden. j Itastille = bastille, naar de door het volk bij \'t begin
der omwenteling ver- meesterde eitadel van Parijs. 1\'euple — volk.
Montagne = berg. naar den lrij-
naain der republi*
keinsidie partij. Klke maand bad it decades, elke van 10 dagen.
Vagen : Niveau — zinnebeeld der gelijkheid.
Bonnet = ., „ vrijbeid.
Cocarde — nationale kleuren.
Piqué == wapen van een vrij man.
Charme — voorwerp van den grond*
rijkdom. (\'ouipas = voorwerp van den ïndus*
trieelen rijkdom. 1\'aiseeau = eendracht maakt macht.
Canon ~ voorwerp der overwinnin*
gen. Cbêne — zinnebeeld der generatie en
van de sociale deugden. Repos — rust.
Kalender (Rentihllketnsche
—» plan van "2-1 l totebel 1798 van Kabre
d\'Églantine. Maanden: \\ endémiaire, of maand der vendatiges =
wijnoogst.
Hrumaire, „ „ „ bruines = nevel. |
||||||||||||
|
Kakkerlak.\'ha rg. i, kleine die/sta/.
Kakkle. fbarg.), kleine diefstal. Kal. fn.hebr.), tieht, los denkend
irer heilige zaken.
|
||||||||||||
|
Kala of Kala iljeakhiu.
chorpioett.
|
||||||||||||
|
Kii hi Imcst. naam voor den held
der bandieten in Italië. Kalandhi-oederft of Kalaml*
lieeren. leden eener in de 13e eeuw gestichte broederschap van vrome lieden, die eenige malen in \'t jaar den eersten dag der maand bijeenkwamen. Later onderscheidden /.ij zich meer door bras- sen en zwelgen dan door vroomheid. Vandaar wordt in Duitschlaud liet woord „Kalanderen" nog gebruikt voor onmatig eten en drinken. — Vroeger noemde men nok de kapittel-vergade- ringen als n,,k de maandeUjksche enn- ferentiên der geestelijken katands- vergadcringeu, «ijl zij geregeld op den eersten dag ikalendaei der maand plaats hadden. Zie Calenderbroeders. Knlau. <ina 1.1. dol, krankzinnig,
niet meer wetende, wat men duet.
KiihiiM\'i\'. fbgd.t, vertaling van fr.
calembourg i z. a. |. Kniebiet (Een —, een norach,
grimmig, dotdrift ig man, uit t Nam. XXV :3. Hoewel van de afstammelingen van den eerwaardige» Ka leb .Jepbim- lie\'s zomi iNinn. XIII : 6, 30: XIV : II. •24; XXVI : lt.ï) niets ongunstig* be- kend is: heeft het bijbellezend volk op „Kalebiet" Overgebrachl wal van .Na- bal\'" in persoon gold. Ook verhaspeld in kal(l)eb$ter. I»:i leldOBI\'oo|l. (YtM gr. kaleidoë
= schoon, skopein = zien), een kfjker,
waarin men vele in een i*ter geplaatste beelden ziet van eenige daarin gelegde voorwerpen. Do schonne regelmatige figuren kunnen door draaiug van het toe- stel tot in\'toneiiidigeafgewisselil worden. Kaleniler. lat calendarium —
Bchuldboek, omdat de interessen op den eersten dag van iedere maand werden
betaald. I>ie eerste dag heettecatendae, van calare — uitroepen, omdat hij uit- |
||||||||||||
|
540
|
|||||||||||
|
KALEXDElUAAlt.
|
|||||||||||
|
KALIFAAT.
|
|||||||||||
|
Primaire, of maand der frimas = ijzel.
Xivüse, „ „ ., u i.r (nirisj = sneeuw. Pluvïöse, .. ., .. ptnrins t\'r. plu ie = regen. Ventöse, ., „ ., vt\'iit!«= wind. Germhial.......germes = kiem,
«lus lentemaand.
Floréal.......fleurs=bloemen.
Pralrial.......prairies —weide.
Messidor, .. .. .. moissons=oogst.
Thermidor......ehahurs ^ hitte.
Fructidor.......fruits—vruehten.
Elke maand had 3 decades, elke van
10 dagen. heze dagen heetten: 1\'riiiiiili. l>uodi. Tridi, t^uartidi. tjuin-
tidi, Se.xtidi. Septidi, < >etidi. Xon\'uli. Deeadi, en (lil Fructidor volgen vijf dagen mncnlotide* genaamd; daarop vierde men den 1« dag liet feest der deugd.
., 2ei1...... van het genie.
„ 3«n...... van den arbeid.
.. 4«»...... der publieke
meen ing.
., J«"........belooningen.
KaU iulci\'iiiin\'. liet jaar. dat 1 Ja-
nuari begint en :tl December eindigt. Knlf (Een platte — , (barg.i,
opkooper raii gestolen goed, Kn It (Het gemeste — slachten.
hei beste opzetten; feestelijk uithalen,
gelijk de vader van den verloren zoon deed, toen deze teruggekeerd was. 1,uk. XV : 23. Kii If (Het hoihIcii — HHiiblil-
deii. de rijk» ti of machtigen vereeren} naar het gouden kalf. dat de Israëlieten als eene godheid vereerden. Ex. XXXII : 1 en vv. Knlf (III) ploeyt met eensnn-
ilcrs —, tnj heeft zteh run de hulp
pan een ander bed/end, onderden sehijii van eigen werk te leveren: naar het gezegde van Hinwon (Richt. XIV: 186), wiens vijanden zijn geheim wisten, door zijne vrouw, die het hem al vleiend had weten te ontlokken. I>e Israëlieten ploegden met runderen. Kil If-.tlozeN. \'n Avr//\'vaueeumeuseh,
\'» goeien hal*. Vgl. Nnm. XII: 3, waar Mozes\' zachtmoedigheid geroemd wordt. |
|||||||||||
|
Kalfliroeders, -zusters,aandni-
dïug in de noordelijke provinciën van de betrekking, i" welke kinderen tot elkaar geraken, door het huwelijk van een weduwnaar en eene weduwe, die heiden kinderen hebben. Kaliflaiisers, n° Ut)6 te Bergen-
op-Zoom, a° L55.Ï te Axel voor het laatst, in de processies of kerkelijke omgangen, waarin een gouden kalf werd rondge- voerd, en daarhij gedanst. Te Bergen- op-Zoom stelde men in de rederijkers- kamer het tafereel van Kx. XXXI l : 19a voor. KfilfHchteters, spotnaam der in-
woners van Delft, omdat een paar wach- ten hij nacht een schot losten, naar zij meenden op een Spanjaard, doeh hij onderzoek bleek, dat een kalf was ge- troffen. Kn lis koppen, spot naam voor de
inwoners van Itritsuni hij Leeuwarden. Knli. eene Hindoesehe godin, waar-
aan Calcutta haar naam te danken heeft, van Kiih-Koettn, d. i. Kali\'s dorp Kuil. inial.i, rin\'er; ondiepe haven
op Lombok. K;i Ml»:i ii. een misvormd, ononU
wihkeïd mensch, naar den persoon van dien naam in S h a k e spea re\'s Sttn-m, Kaliber, (uiÜ.), middellqu van het
projectiel, «lat uit een vuurwapen ge-
sehoten of geworpen wordt. Een geënt run yern, van f/ruot kaliber =^ iemand niet geen. met veel doorzicht. Kalief, lar.i. van chalifa d. i.
plaatsvervanger, nl. van den Profeet, de hoogste waardigheid hij de Arabieren.
Vgl. Khalief. Kalïfa, titel der opperhoofden van
de Kahvlen in Noord-Afrika. Het arab.
ehalifa (zie bij kalt/) ging dus met dezelfde heteekenis in de taal der lterbers over. Kalifaat, benaming door de mid-
deleeiiwsehe gesehiedsehrijvers gegeven
aan het door de Arabieren naden dood |
|||||||||||
|
KALKANT. 541 KALVEttSTAARTEN.
|
||||||||
|
van Mohammed den Profeet (f 632) I
gestichte rijk der Kaliefen. Het betee- kent ook wel de waardigheid ran \\ Kalief. Kalkant, (m ii/..i, orgel trapper, \\
eigenl. (blaas)balgtrapper, van lat. j calx = hiel. Kalkoen, oorspronkelijk Kalkoet-
ttche haan, naar Kat/koet K\'alcutta) in | Voor-Indië, vanwaar die vogel het eerst . in Nederland ingevoerd werd. Kalkoenelcr, ui t\'r.i. sproeten in .
het gezicht. Kalkoenen, de twee uitsteeksels j
achter aan een hoef ijzer; van lat. eaU\' (Hiel). Kalle, <isr. hg dj. bruid; ibarg.i \'
publieke vrouw. Kallen, (barg.), wartaal uitslaan.
|
||||||||
|
Knloot (LeelIJk van —komen,
van een slechte reis komen. Met liet
oog op den mislukten aanval van Alex. van l*arma in 15X5 op den burcht van Calloo (Oost-Vlaanderen). KaloHplntlioeliroinokreiie. de
naam van een kleurenspel teweegge-
bracht niet licht door gekleurde glazen op springende waterstralen te doen vallen. Do Ürieksche naam beduidt: schoone, ronken schietende kleuren bron. Deze vinding maakte vóór 25 jaren veel opgang op de kennis, toen Maju er mede optrad; zij behoort niet niet die der fontaines lutninenses te worden verward, waarvan liet beginsel in 1S41 door l\'roi\'. D. (\'olladon te (Jenève werd ontdekt. Zij werd achtervolgen^ door Halloway, Holton en anderen verbeterd, en in 1884 op de tentoon- stelling te (ilasgow voor liet eerst, en later, vooral op de l\'arijsche tentoon* stelling van iss-.i op groote schaal toe- gepast, lu hoofdzaak onderscheidt zich Colladon\'s stelsel daardoor, dat het water wordt verlicht en gekleurd, vóór liet de geleibuizen verlaat. Kalpit-taron, < i n d. m y t h.), een
boom, waarvan men kon plukken, wat een nienscb begeerde. Deze boom is „de boom der verbeelding". Kalpak, islaviscln. hoed. Een
hoogo kalpak behoort tot de uniform van een\' lostenrijkschcavalerie-generaal, nl. scharlakenroode, rijk met gouden tressen versierde attila (z. a.), met wit hout gevoerd en omzet, en met een hoo- gen kalpak of kolbak (z. a.\'l. Kalven, (k.m.fi.),rendez-rou8spelen;
ook zegt men „een kalt\' draaien" of ..een half kalf slaan", als \'t niet groot is, Kalverboiitcn. schimpnaam voor
de bewoners van Minnertsga bij Franeker. Kalverliefde, eerste, jonge liefde,
ook wel: onschuldige . liefde, die alle zinnelijkheid, ook de gedachte aan hu- wen, uitsluit. Kal verst aart en, spotnaam voor
de inwoners van Drachten. |
||||||||
|
Kallen Is mallen, niaiii\' iloen
Is een «lïiuj, woord van den ltïe- I
eeuwschen Amsterdamschen koopman- dichter Roemer Yisseher. Vóór hem in \'t Friesch : sizzen in ueat, mar diraen \\ is een ding. Kn lm 11 •• (Het verbond van —.
een verdrag gesloten den 12en Juli
1397, om de opvolging van Noorwegen, Zweden en Denemarken voorgoed on koningin Margaretha en hare erfgenamen te regelen. Met duurde echter slechts tot aan den dood van genoemde Koningin (f 27/28 üctober 1412). Kaloeii{|, i in al.), halsband, hals-
keten, collier. KalocH i\'öseli. ^) lichtheid van
hoofd, lichtzinnigheid, 2) blootshoofd zijn. Kalokajiathle, liet ideaal van
schoonheid en goedheid; het geloot\' aan de „volmaakbaarheid" der mensch- lieid, niet een strenge moraal vereenigd, die het goede en schoone vereert om het goede en schoone alleen, die het booze veracht om het boozealleen; gr. kalokagathia, uit kalos (schoon), kat (en) en agathos (goed). Kaloiiff, (mal.), de vliegende hond,
een soort van vleermuis.
|
||||||||
|
KA MA. 54
Kiuiiii. bij de Hindoes de god der I
liefde. Zijne vrouw is Katï. d. i. irel- >
lust, en liïj wordt voorgesteld nis rijdend !
op een museh, met een boog van suiker- I
riet en vijf pijlen, het symbool der vijf |
zintuigen, in zijne hand. KaïiiiiHclien-dlenst,, zie Gama-
che-dienxt. Kiiuibroe, lal\'r.i. knolgeiea* in I
zandigen grond groeiend, bard al» radijs, i zeer goed van smaak, Kameel, Mohammed* liefste kameel \'
heette Al Kasna, de snelste: AlAdha, I Deze deed de ruis van Jeruzalem naar \' Mekka in vier sprongen. Daarvoor heeft hij een plaats in den hemel met Borak, Mohammed» paard, Hlleams ezel, To- ! bias\' hond en Ketmir, den bond van „de I zeven slapers". Kameel, ook scheepskameel ge- i
noemd, in Ifl\'.is te Amsterdam door zekeren Bakker uitgevonden: groote ; bakkt\'ii. die vol water ter weerszij il en
aan liet schip gesjord werden en dan werden leeggepompt: ze deden bet schip dan rijzen en droegen het, aldus dienend om vrij diepgaande schepen te lichten, teneinde ze over bet l\'ampus te brengen. Kameelpnrdel, de Hollandsche,
nu ZOO goed als vergeten naain van de giraffe. Pardel = panter; het lang-
balzige herkauwende dier ontleent dus zijn naam aan den panter om zijne ge- vlekte huid, en aan den kameelom zijn langen hals. Die lange bals geeft ook aan den struisvogel den naam van*tru- ! thio camelH» in \'t Latijn en van bauieei- \\ vage! in \'t Arabisch. Knmeelvojfel, zie Kameélpardel.
Kameleontische politiek. •\'aat-
knnde, die geen rast beginsel heeft, maar uit utiliteits-prineipe beurtelings , in verschillende richtingen stuurt: naar het kameleon, een kruipend dier. tot de hagedissen helinoreud. dat in Afrika ! leeft, en welks liuidkleiir beweerd j wordt zeer veranderlijk te zijn. Kamerdoek voor Kamerjjkach
doek, geweven stof vervaardigd in Cam- \\ hrag (Kanienjki in I-Van k rijk. |
|||||||
|
KAHFKH.
|
|||||||
|
Kamera vnn arbeid, hebben in
Nederland ten doel de belangen van patroons en werklieden in onderlinge samenwerk ing te bevorderen door
1°. het verzamelen van inlichtingen over arbeidsaangelcgenhedeii; -\'0. het dienen van advies aan de hoofden der Departementen van Algemeen l»e- stinir en de besturen van provincies en gein eenten, hetzij op aanvrage van die autoriteiten, hetzij uit eigen beweging ten aanzien van alle onder- werpen, welke de belangen van den arbeid raken; :Jn. het voorkomen en vereffenen van geschillen over arbeids- aangelegenheden, ook, voorzoover noo- dig, door te bewerken dat eene scheids- recliterlljke uitspraak tusschen de par- tijen, die ze niet heeft kunnen verzoenen, tot stand kome. DÏe Kamers treden dus op: a. als Vcrzoeningsraad, //. als Ar- beidsraad, en c.abt Commissie van advies. In België en in Frankrijk heeft men Bureau* de CoitcitiatioH en de Conseila de I\'Industrie et dn trarail. Zie Xij~ rerheids. en Werkraad. Kamer» van Koophandel en
Fabrieken. Volgens bet Kon. Besl.
van 4 Mei ItUM rSthl. iiV 7fi), kan in elke gemeente, waar dit door den gemeen* teraad in het belang van handel en ilij- verheid wensebelijk wordt geacht, door de Koningin eene Kamer van Koop- handel en Fabrieken worden gevestigd, welker b-den gekozen worden door de kiesgerechtigde handelaren en nij veren, en welker bestemming is: a. aan bet Algeiu. bestuur en aan het provinciaal gemeentebestuur, binnen welks gebied zij gevestigd is, inlichtingen te geven, adviezen uit te brengen of voorstellen te doen over onderwerpen van handel en nijverheid; /*. aan ben die bij handel en nijverheid betrokken zijn, zoodanige mededeelingeii te doen. als de genoemde besturen zullen verlangen of als zij zelve in liet belang dier takken van be- drijf nuttig zal achten. KiiiiKisiuK. i\'wap.1, klein kanon
op affuit zonder rollen. Kamfer, (ar.), eigen], hé/oer, wij
hebben bet uit bat fr. ramj/lire, sp.
en ital. hebben II. |
|||||||
|
."il.i
|
|||||||||||
|
KAMKKit.
|
KAN1UI.
|
||||||||||
|
Kamfer, (burg.), brandewijn.
Kttmil, zie (lamel.
Kamliie, 11) ii r g. i, kaan, anders
kotnynekaati. ItSIIIlIïlMJ. Zit! Olè,
Ka ui ma. (afr.), kwaitotu\'*, voor
de hm. lisMIIIIKI-liilllMIIU. (il f 1.1, Zie
Kanij>ta.
ti.ii m o e dl au, (k. in. ii.i, hapotjas.
Kamperfoelie, van lat. capri/o-
Ititm, fr. chèvrefeuille — geitenblad, de Nederlandsche uu Vlaamsche naam van dn plant, gelijk Ge/\'szblatt de Duitsche; eng. honey-sttrkte. Kampcrstenr of Knmper-
stiiKjrs. daden, die van de grootst
mogelijke domheid en \'t minst mo- gelijke doorzicht getuigen. De stad Rampen Ueeft volgens de traditie, de twijfelachtige eer voor de dom- 8te stad in Nederland door te gaan en gelijkt daarin op Schildburg en Krfthwinkel in Duitsehland, of Dinant in lielgië. Ken Kampenaar had in den IJsel een grooten steur gevangen, dien hij voor den jaardag van een groot heer wilde bewaren, maar omdat dit feest nog ver in \'t verschiet lag, besloot hij den steur weer te laten zwemmen, maar van een belletje voorzien, om hem later weer te kunnen vangen. Kampt hui «lic Welt si iischaa-
iiim| (Dep —, (hgd.), de strijd om de toffee, waarop men de wereld be- êchottwt, waardoor men eene vaste meening bekomt omtrent de hoogste levensvragen. Hij een Christelijk volk concentreert zich die strijd in de vraag, hoe het staat met het geloof aan een levend persoonlijk (iod, en aan Jezus en diens natuur. I>eze strijd kent geen vrijplaats der wetenschap (de universiteit I, Niemand kan zich er aan onttrekken, zich enkel niet zijne vakstudie onledig houdend. Die strijd betreft de verhouding van detoetenaehap tot het Christendom, de vraag of de handhaving van het Christelijk geloof |
|||||||||||
|
al dan niet een wetenschappelijk vraag-
stuk is. \'t (ïcldt hier het al dan niet innemen van een vrij geloof as tand punt naast de wetenschap; de vraag of het al dan niet noodzakelijk is dat de ge- leerden als zoodanig als ongeloovigen in de maatschappij verkeeren. Kamp! mus II ;i se i h . (h g d.),
strijd om het bestaan; vert. van eng. ütruggle for ///e (z. a.,). Kmiipoeil{|, lm al.), buurt, wijk,
dorp, gehucht, bewoonde plek, enz. K si in pi il. l ii t\' i-. l, voor de lens,
schijnbaar. Kan verkeeren (\'t —, d. i. eer-
en* deren. Zinspreuk van den Amsterdani- selien blijspeldichtcr (ierhrand Adri- aansz. Bredero (f 1618), KaïiaüiiH (De talc —. wordt ge-
sproken door hen, die met vrome, aan liet (>ude Testament ontleende termen en teksten hunne gesprekken doorweven. l\'it .les. XIX : IK, waar sprake is van
„vijf steden in Kgypteland (het Heiden- land) sprekend de taai van Kaïtaait", d. ï. het Eiebreeuwsch, en „zwerend den Heer der heirscharen"; hetgeen dan wordt overgebracht op steil-reehtzmui- gen, in eeue, volgens hen onchristelijk gezinde wereld, welke alleen in naam christelijk is. Kanarie, zangvogel, zoo genoemd
naar de Canarische eilanden vanwaar de eerste in 1500 werd aangevoerd. Kanarie vogels, on il.), vroegere
scheldnaam voor de infanterie, naarde gele uitnionstering. Bijnaam van de p0- litieoppassers in N\'ed. Indië. Kanaster, eig. een uit riet (ranna)
gevlochten korf, waarin voortbrengselen van vreemde lauden, vooral de beste soort van rooktabak (varïnas) tot ons overkwam. Vanhier die tabak zelf. In de volkstaal knaster(t), ironisch z. v. a. stinkende tabak. Kaml}i, uu al.), rijsttrater, lijmerïg
afkooksel van rijst, dunne vloeibare stijfsel. |
|||||||||||
|
544
|
|||||||||||
|
KAXUA.
|
KAHTEBLIG.
|
||||||||||
|
KnnjiR, zakdoek met figuren be-
drukt. liet voornaamste kleedingstuk der inlandsclie vrouwen op Zanzibar. Kmijfiivoe of rotje, verouderd
rijwiel. Kaïijfuroo Votlnjf, de wijze van
stemming in Australië, het land der
Kangoeroe», nl. door middel van bal- lctjes; gewijzigd iu velu Staten van Noord-Amerika overgenomen. Kanltz kelne Kit line (Oluie -.
(Iiji\'d.i, zonder Kanitz (die inden l>uit-
Bchen Rijksdag een graan-monopolie voorstelde) geene schuiten. (leestigheid van Kii\'li ter. De voordeelen, die van dit monopolie werden verwacht, zouden namelijk het Ministerie in staat stellen de hooge Marine-credieten te bestrijden (Kebr. iSH\'t». De strekking van het voor- stel Kanitz was graanregie,&. i. inkoop en verkoop van buitenlandsche granen uitsluitend voor rekening van liet Rijk. Kaii|er. fbarg.), stevig, brutaal
Klinker (Zijn woord zal vooi*t-
eten jfclljk de —, \'2 Tim. II : 17. Zijn woord zal gedurig in wijder kring
zijn verderfelijke» invloed verspreiden. Kn.nn ith Aiiik « h ans der
Er de Ntiimpfeu ? i hgd.), kan ik legers uit de aarde stampen? Sehil- ïer, Jnngfrau run Orleans 1, 3, zegt koning Karel vol wanhoop, als hij, ten einde raad, niet meer weet, boe bij aan soldaten of aan geld zal komen. Kiinn«M|taliiii. bet onderste uit de
kan. het staartje, waaraan het volks- bijgeloof geluk schijnt te verbinden. Verg. bet fr. spreekwoord: Le fond ent pour les bons, d. i. bet onderste is voor de goeden. Gansch anders dan bet bijbelsche : het grondeop ia voorde goddeloozen (zie Grondt/op) en ook: VHeur qu\'on a de boirele premier trait dn pot; d. i. De eerste seheut uit de kan Brengt geluk an. Knimcktjkei\'s = drinkebroers.
In de Kic eeuw heette het: Rederijkers, Kannekijkers.
|
Kannevegers zijn evenzeer drinkers,
en herinneren er ons aan, dat men oudtijds niet uit glazen dronk, maar in een kan bet bier aftapte en de kan voor den mond zette. Kannibaal, memcheneter; uit
caribe of Carihal = bewoner van de Caraïbische eilanden (\'de kleinc- Antilies). li:......idool, militaire term, voor
potdoof (z. &.). Zoo doof, dat men ka-
nongebulder niet eens kan vernemen. Ii;i noiilcll rit. (gr.), geloofwaar-
digheid, welke tot de opneming in den Kanon der II. Schriftuur des Hijbels gewettigd beeft. Zie Canon. Kmioiileke aren, de zeven uren
of getijden van de gebeden van den Jïrevier: metten en landen, printen, tiereen, sexten, nonen, respers en cotn- pieten. 1\'rimc, tiercé, sext en non es zijn bet eerste, derde, zesde en negende uur van den dag, te rekenen van zes uur in den morgen. Vgl. l\'salm CXIX : 1G4 : „Ik loof l\' zevenmaal daags over de rechten uwer gerechtigheid." Kim on loop, (wap.), kanon zonder
affuit. liïiiioiiiienkonin jf. K rupp te
Essen, wegens zijn wereldvermaarde fa- brick van kanongieterij met bijna 18000 beambten en arbeiders. Kanonnen vlccsch, vertaling van
fr. chat\'r c> canon (z. a.), een woovd aan Napoleon toegeschreven, voor de zwakkere of minder strijdvaardige rueruten, meestal geprest uit over- wonnen streken. Kantanjf, (m a 1.), aardappel, op
.lava. Kanteel, (wap.), zie Oekanteeld.
KanteeMo;, (wap,), korte doorsne-
den, gedeeld, geschuind heet het veld, wanneer als zijn deel- of schuinlijn reclit- hoekig gebroken is, zoodat beide helften van \'t veld als met kanteeleu in elkander grijpen. |
||||||||||
|
KAN IXK1.AA1!. 545 KAPEI.AAS
Kmiteklnnr. van chanteflair,eeu I Kupiillii. ijav.i, hoafil (Va
|
|||||||||||||||||
|
n eeil
|
|||||||||||||||||
|
Ier twee hanen uit oen Heinaerl; lett. lichaam, en hoofdpersoon), Idjv. kapalla
<lie> helder zingt, < lok Cauterleer. kniit/iniif/ — dorpshoofd: ktijmllii Manga» = luic.filcl.uk.
Iisinlii ii. cal\'iM. hei hui/, kroeg. Kfl|ini\'iit. uii.il.i. nngetoortge, ...tk
|
|||||||||||||||||
|
Kantig, (wap.), hoekig (z. ».), inet e
|
07117725
|
llendeling nietswaardige schavuit
|
|||||||||||||||
|
:eer kleine tanden.
|
|||||||||||||||||
|
Kanton, .wap.,, m».M ,-,-ff-
|
patei\', tod\'.
|
er, \':"\'\'\'\'- "\'"\' \'"\'k k""
|
|||||||||||||||
|
fan»*/
|
|||||||||||||||||
|
Kantachrltt, do spreuk, welke men Kapel, (nul, ufgez.....terd deel
op iIl\'ii kant der munten heeft aange- der kerk aan een bepaalde devotie
bracht. Het eerst geschiedde dit in I1..I- : gewijd; ook: een klelno kerk afhankelijk huid in HlKI uls proef) in latere jaren , van du parochle- ..i\' hoofdkerk, daarna
vindt men meermalen kantschrift als i de plaat», waar het koor zong. ein-
proef. In 1818 werd het regel, .....len delijk het koor zelf. I>e oudste is de
kant te plaatsen: uiid zu met oxs. rn/Ktfa^oiiiV/n-re (pauselijke k.l,beroemd
Du Belgen gebruiken als kantschrift: | zijn het domkoor te llerllju, de hof.
WEU I\'koteme la liKLUIQltE uu v.....\' | kapellen tu Weeneu en Miiucheu, King\'it
,ie Congo-inuntcn: tüavaii. et puoores; Chapel ..t\' Cliapel lt<>u«l te Londen, de
der\'raiMchen:DiEi:iMtuTEuEi.AF:tAscE, ! Sainte Chapelle te Parijs. Daar men tot
hetgeen dagteekent van Xap.ile.inl.Te- l«UO i" de kerk steeds zonder lnstru-
genwoordig 1* het kantschriftvoorgroote . mentale begeleiding zong, heet a capella
Minuten in alle beschaafde landen regel; of »"" m/iella .\'veelstemmige v.,eaal-
liet wordt óf in verheven, óf in iuge- uinziek zonder iiistrumentalebegeleiding.
drukte letters door middel van een ring aangebracht. Kapel, oorspronkelijk .ene plaats
bestemd t..t liet houden van de gen......j
Knnzoiip. I\'muz.l, gezang, i t. godsdienstoefeningen voor een beperkten
canzone, canzmietta, Ir. chanson. Inde kring van personen, bijv. de leden eener
l.\'ie en 10e eeuw meerstemmige wereld- koninklijke familie, ,1e bewoners van
Iijke volksmuziek, volksliedjes, o. a. ook een klooster, gesticht enz., tegenover
rilloteil en rilanellell .z. a.i. liet lie.lun- kerk, die voor het publiek openstaat.
daagsehe fr. eh.umm i» meestal een- Verder .zie bovenl.
stemmig, met accompagnement van de piano. Ook iu il.......Ie hal. poëzie een Knpel, (wap.), een laag torentje
bijz.....lere vorm van gedicht uit strofen „iet >pits dak. op een iets breederen
bestaande, door Haute en l\'etrarca i.......lerbouw. Iu de kapel is een duur of
gebruik gebracht. j.....rt, waarboven twee raampjes.
Kttoom. un a I.,. nik, familie, rer- Kapelaan. . r.-k... .1.....\' Kapel.....»
H-anten, ook benaming voor een onder- ven,Jit „„,, g,,.,„.|iiken. welke ..f wel
geschikt dienaar der moskee. .,t een v...... ,.llk,.lt. ,,,,„„„,„ „,• ,.,.„ bepaalde
.....tawaehlkl dorpsgeestelijke. k|M van j,,.,.,,\',,,,.,, ,,,. Kt,,t,..jjk,. bedie-
Kapal.....a 1.,. ..,;.,>. • !»»« n\'«°*!f™e"\\ "\'\' ",\'•\' j» f" **Sff!\'
1 kerkelijke ambten als hrtper» bij de
KhiihI noetlli. imal.i. tcit schip, godsdieiwtoefenlngen of in <i.- zielzorg
Aldus noemen de Haleiers de schepen werkzaam zijn. Zoo heeft meu pauselijke
onzer gouvernements-marine. *\'» bisschoppelijk.*k.-ip.\'launs.koninklijke
hofkapelaans, slot- en huiskapelaans,
Kiipul». (mal.), hoofih militaire kapelaans, kapelanen van
1 klooster» en hospitalen, atlebt- en
K;i|inlii intuin, (mal.), lir$g»- r parochie-kapelaans. In den laataten zin
overat» aan net voormalig hof van \\ wordt het woord kapelaan gewoonlijk
Lombok. ! slechts bij ons te lande gebruikt, nl.
88
|
|||||||||||||||||
|
►46 KAPLAKBK.
Kapittel hebbea (Stem In het
—. me e mogen praten; van kapittel,
het corps kanunniken (eanonici, z. a.)
| die aan een dom of een collegiale kerk
j verbonden zijn met rerlit van zittituj en
I stem. Het doni- of kathedraal kapittel
vormt den raad van den Bisschop, die bij
vele beslissingen onontbeerlijk is.
Kapittelen (Iemand —. iemand
de les legen, d. i. berispen; aldus naar huiselijke bijeenkomsten, in de kloosters. waarin de kloosterlingen zich beschut* digen van de fouten tegen den regel begaan; ook schntdkaplttel genoemd. De overste geeft dan de vermaning en legt de boete op. De bijeenkomsten ont- leeneu hun naam aan het kapittel (hoofd- stuk of fragment) van den k huist er regel bij die gelegenheid gelezen. Zie Deur (iemand vóór de roode — hebben). Kaplttelatok, klein dun en rond
metalen staafje, ten dcele glad ten deele gekarteld, dat men bij de groote huis- b ij bels bezigde om tusscbeii de bladen te leggen, ter aanwijzing van het kapittel, waar men bij het lezen gebleven was,— de latere bcteekeuis van kapittelstnk\\s: stokje met een suikerlaag bedekt, dat op tulbanden gestoken wordt tot versiering. Kapje (Een neepjes —, het
oude vrouwelijke hoofdtooisel, de kor-
net; overdrachtelijk: oude juffrouw van streng orthodoxe overtuiging. Kiipjen (Ken —, etrafoefening
aan boord fan een schip. — Ken onbe- tanielijkheul gedurende het schaften wordt niet drie slagen gestraft, bij welke gelegenheid hij. die niet de kastijding belast is, de volgende formule opzegt; „Dat is voor de bak (meteen een slag
op de bakshut gevende) • „Dat is voor je gat „Dat is voor je kwaad doen
„En dat is opdat je \'t niet weer zult
doen." — Verspreekt hij zich, dan moet hij de kastijding zelf ondergaan. Kaplaken, extra-premie, in vroe-
, ger tijd meer bijzonder bij noordelijke
reizen aan den schipper toegekend, als
i het ware om hem de middelen te ver-
• schallen zich door een warm hoofddeksel
|
||||||
|
KAPESOH, !
voor helpers van den pastoor in diens
geestelijke bediening. De oorsprong van het woon! kapelaan is in liet Frankische
rijk te zoeken. Daar werden nl. de geestelijken die de rapa of capella, d. i. den korten mantel van den II. Mar- tinus (een reliek» moesten bewaren en met de andere reliquiee\'n in de processies ronddragen, het eerst rape/iaiii genoemd. li :i |i( smi. | \\v a p.), zie Breidel
(Aauh.i.
Ii;i pit :i lil«t-Knii4|s-\\ Vrlnhl\'eil.
(hgd.t, bij de Centrale Bank voor on-
gelukverzekering van werklieden. Dit stelsel vindt men in de wetten van (>oa- tenrijk en Noorwegen en in het Zwlt- serschc, en de meeste andere ontwerpen. Daar wordt berekend hoeveel kapitaal de pensioenen en andere uitgaven ver- tegenwoordigen, waartoe de verzekeraar gedurende het afgeloopen jaar. tenge- volge van de in dat tijdvak toegekende pensioenen, de verplichting heeft op zich genomen. Dit kapitaaldekkings-stelsel houdt rekening niet de aanspraken op pensioen gedurende komende jaren, die door de in het afgeloopen jaar voorge- vallen ongelukken zijn ontstaan. Kapitan, zie Oelar emas.
Knpttaii-taiinh. chef van laf
Kakihanhuis izie Maoewensraad), die door een soort van bamboefluU of blaas- pijp den nieuwelingen van den kakihan- boud op akelige. onheilspellende wijs de geheimen en verplichtingen van hun lidmaatschap voorhoudt. Kapitein Im «lood (De—, nu i Li,
de mats staat verkeerd op het hoofd.
Kapitein van het kot, matroos,
die voor de dagelijksehe behoeften als kaarsen, touwwerk enz. zorg draagt.cn daartoe in het kabelgat. <d. i. de seheeps- ruimte. waar de aukcrtoiiweii en ander waarloos touwwerk geborgen worden) gebied voert; ook kahelf/ast genoemd. Knpltool, zie Capitoot.
Kapltool (\\uiiNt het —staat
«Ie TarpeJlHche rota), een glans- punt heeft vaak een val-punt in de nabijheid. Vgl. La roette Tarpiienne. |
||||||
|
M7
|
|||||||||||
|
KAFMB8,
|
KARAVAAN.
|
||||||||||
|
tegen den invloed van het barre klimaat
te beveiligen; tegenwoordig alleen een percentage wij ze opslag van de vracht voor den reeder, waarvan de kapitein een gedeelte ontvangt. Hok een voordeel, dat de kleermaker zich in \'t laken knippen verschaft. Kapmes, (w a p. i, bijl niet zeer kort
handvat. Kapoe<ls|ls, /.ie Capow&jia.
Kapoek, (mal.), boomwol, vanden
randoe- of kapoek-hoom, meest gehruikt tot vulling van kussen» en matrassen. Kapoereft, kapore», f h e b r. t.
van een stam, die brdekkru heteekent,
ook van de zonden gezegd, dus: ver- geven (door (lod) ot\' zich verzoenen met menschen; verder: reiniging, zoenoffer, offer, vandaar: offeren, doeden, vermoor- den : kappoerea maken. Zie Ka/tot. Kapok, (111 al.), zie Kapoek.
Kapok, ial\'r.1, sneeuw.
Kapokliaantje, (afr.), dwerg.
Kapot, ifr.i, oorspronkelijk term
in het piketspel pitjne, reptque et ra/tot ; capot is hij, die geen enkelen trek maakt, dus alles verliest; ook hij \'t stnousjassen en vijfhonderden, Vgl. Codille. (Aanh,). Kapparah, in.hebr.i, verzoening.
Vandaar ook: iets dat tot verzoening van zonde, het leven Iaat; — ganil, (Isr,), ten onder gaan. Kappen, (afr.), zeggen, spreken.
Kappen (Zich laten —, (toon.),
te laat komen. Kapplttcl, iharg.), brief, opstel.
Kapporet (tl ebr.), eig. deksel;
verzoendeksel, Septuag. hilaxtèrion, Vuig. prapitiatoriinn, l.uther <iuaden- atnhL Benaming (Exod. XXV : 17 vg., XXX : ti, XXXI : 7) van het deksel op de Verboudskist in het Heilige der Heiligen (z. a.i, omdat de Hoogepriester door hesprenging van dat deksel niet |
den in \'t bloed van den geslachten bok
gedoopten hysopstengel op den (irooten Verzoendag, zinnebeeldig verzoening deed over de door liet volk gepleegde overtredingen der Wet, welke op twee steenen tafelen gegraveerd, in die Ver- boudskist lag. Kapselzen, eng. capsize, omslaan;
verouderd, maar door de Marine wel ge- ; bezigd. Kapa Agasal of de Aga der Porte
(z. a. i. de opperhofmeester des Sultans. Kapncllneriiionnlk, zoo genoemd
naar de hooge spitse kap, capuchon, die
hij als hoofddeksel draagt. Kapnzlnacle, (hgd.i, de preek
van een rapneijnermonnik, een boet- predikatic; waarschijnlijk liet eerst gehruikt door Schiller In Wallen\' stein\'s Lager, die er de stof voor ontleende aan de preeken van pater Abraham ïi Santa l\'laru (Ulricfa Me- ; gerle. humoristisch kanselredenaar, f 170!) te Weeneu). Karaat, (barg.), brief.
Karaëng, (mal), vorst op Celebes.
Knrateten of KaraeErs, eene
Joodsche sekte, sedert ongeveer 750 bestaande, die in tegenstelling met de andere Israëlieten (Rabbonieten) de traditie en den Talmud verwerpen, doeh evenwel zelveu overleveringen schiepen. Men vindt ze nog in Zuid-Rusland en in enkele andere streken. Karak, hoofdgeld in Turkije, dat
| van alle niet-Muzehnanuen gevorderd
wordt. Karamat, (mal.), heilig, met won-
derkracht bedeeld i van een persoon, ge- bouw, enz.), heilige plek. KaratHelll, zie Kan/i.
Karavaan, (pers.), handrldrij-
• remi; reisgezelschap van kooplieden, die gezamenlijk van het eene land naar het andere trekken. He naam is ook overgedragen op groote reisgezelschap. pen van Moliaininedaansche pelgrims. |
||||||||||
|
"»4S ka :i.siiai>k:: iiksmitkn
|
|||||||||
|
KABAVA31ER,
|
|||||||||
|
Kii ra va ater. kameehnenner bij ecu I
karavaan.
Kiii*n vuHNorii. < perz.i. publiek
gebouw tut lierberging van karavanen i uu-t liuiuii\' lastdieren, van kartrait t ka- I ravaan i en Herat (groot gebouw); fr. < eararaunerail i vgl. Serail. KiiriivtiiiH(*raHkllcr. fperz.), op-
panner in eene karavannera. SeraskiSr (z. w.k Turkseh generaal. I>us »potnaam. KurhiitH of liiirwtitH.it u rkscli),
bttllepee* of ka mee/peen, later zweep van stronken nijlpaard-lmidpezen), waarmede men in het Dosten slaven en lastdieren slaat, Karbonkel, i wa p. i. acht sehepters
zoo geplaatst, dat m een kruis en een schuinkruis vormen, in wier genieen* sehappelijk middelpunt een edele steen staat. Knrdlaiial. Ir. k.i, van lat. car-
éittati* = van cordon-. heiignel, haak; hoogste kerkelijke waardigheidbekleeder na den Paus. Oorspronkelijk droegen dien naam alle geestelijken, welke voor vast aan een kerk verbonden (ineardinati) waren. Later werden alleen de geestelijken aan een bisschop. Indijkt kerk verbonden, zoo genoemd. Ten slotte werd die naam uitsluitend gegeven aan de leden van liet II. College. dat den bijzouderen raad vormt des Pausen in de aangelegenheden van liet ! kerkelijk bestier. Hij liet openvallen ! van den II. St.nl, kiezen de kardinalen den nieuwen l\'ans. Hun kleeding is rood. ! KnrdlnnalMlioed. ronde, breed-
gerande hoed niet afhangende zijden tressen of kwasten, dien de Kardinalen dragen; de roode kleur van dien hoed l /inspeelt op de verspreiding van licht I en warmte door de Kerk. evenals door de zon. ot\' beduidt, dat de Kerkvorsten hun bloed voor hunne leer veil hebben. KnrtlhiiialNlioed. (wap.), rond
met lii kwasten tl. -\'. -i, 4 en ."i > aan : elke zijde. Kardinale dealden (l>e vier
—. voorzichtigheid, rechtvaardigheid, (
sterkte en nuttigheid, wijl zij als de eardo zijn van de overige zedelijke I deugden. |
|
|||||||||
|
KardtaallNtea. partijuaam voor
de aanhangers van kardinaal Gran- velle. uit den tijd van de Spaansehe onlusten in Nederland. Karel de (ïroote (De vrouwen
vim . Ilamiltrude, eene arme Fran-
sche. die hem verscheidene kinderen haaide; hesiderata. het huwelijk niet deze was onwettig, Karel de (ïroote werd hierover door paus Ktephanus berispt, hij verliet dan die vrouw weder : Hildegavde, Pastrade (doekten van den Saksiseheu graaf Kudolfj en Lititgardc, eene IMiitsche; Maltegarde; (iersiiinde. eene Haksische vrouw; Keghia en Adallnda. Kareiiilioiiuj, una l.i. sluier voor
vrouwen.
Karena Allah, (ma!.), om Gods
teil. Karikatuur, zie Caricatnur.
Knrkntjle. ia fr.), ontsteking aan
het ooglid. Karkoer. (afr.t, bitterappel, eene
vrucht als een meloen. Karleniiiune K]ielen. door ge-
weid den hatis blijer»; men ver- telt van Karlenuigiie .\'t is maar een vertektelke", van den grooten keizer, die de oude fiere kloeke Saksers niet temmen kou met de wapenen, dat hij een heter middel vond; hij zou maar de kleine veriieukelde knapen laten opgroeien; en dreigde de „kerel" hoven de il voeten te groeien, hij moest maar den kop at": zoo ... bleet\'Karel meester. i t\'taainseke verklaring).
Karlemagne — Charlemagne, de
hybridische koppeling van fr. Charles en lat. maf/nas, eigen I. Carolue magnua, Karel de (ïroote. I>e uitdrukking luidt ook : Charletttagne npelen. Kn i\'list en. zie (\'arh\'xten ; ook de
aanhangers van Karel X van frankrijk, 1824—30. liiiilshsi dei\' besluiten, veror-
deningen, \'m IHp.t op een congres van
ministers te KarUbad vastgesteld. Ze strekten zich o. a. uit tot het toezicht op de universiteiten niet betrekking tot |
|||||||||
|
3 KAHVAT1DBK.
Kit roledaiISj in de 14e eeuw een
dans, enkel voor dames, beschreven in „de Koos van Dekama" elfde hoofdstuk. Ktiroo, ia fr.}, iroeetffu, steenach-
tige bodem, bedekt niet laag, dun struik-
gewas. KarHiinl. wollen stof\' voor kleeding-
stukken, van eng. Ki-fffi/, eene plaats in Sutï\'olk. waar de wol liet eerst ver- vaardigd werd. KnrtfltHC\'lienfnrNt. bijmunn, aan
prins Alfred zu Wlndisckgrfttz .17H7- 1862) gegeven door de bevolking van Weenen, nadat hij in IS4rt tot beteuge- ling van den optocht, daar zoo heftig was opgetreden, /ie Der Mettseh füugt erst befm Barou au. Kartclljf. iwap.i. zie Gefiatteerd.
Kartelrand, de kant der munt-
stukken, wanneer men hem voorzien beeft van rechthoekig loopende inker-
vingen of kartels, zooals bij bet tien- guldensstuk, de stukken van 50, 25, 10, :.. 2%, 1 en Vï cent.
Kaï\'tlmi/ei\'s. ttioHitikettorde, ge-
sticht in 1086 door St. Bruno van Keulen, die niet zes metgezellen zich terugtrok naar de eenzaamheid van
Chartreuse bij Orenoble, Km-toffclkrlcif. (hgd. i. aardap-
peloorfoff, naam. door het l>ult*che volk aan den Belersoheil Buccessie-oorlog van 177S gegeven, omdat de soldaten daarin
niets anders te doen hadden dan aard- appelen te sebillen en pruimen te eten; vandaar wordt ze ook wel Zwetscheu- linmm-t iz. a.) genaamd. Kni\'toHeliiiuHo.i hgd. i, aardappel\'
muze, de vrouwen dit* in de kazerne de aardappelen sebillen. Itai\'wais. zie Karbats.
Kut-wijn\', lai\'r.i. (inibarhtsman,
li:n y Jit iilrii. zie Caryatiden. Te
Karya (in den Peloponnesus) werden Optochten en dansen tier l.aeedaeinoni- sehe rspartaansebel maagden ter eere van Arteinis • Diana) gebonden; vandaar |
||||||||||
|
den geest der hoogleeraren en studenten;
tot de censuur v;ui tijdschriften; on waren in lut algemeen van zeer reae- t ion na i re strekking, weshalve se de blijde verwachtingen vernietigden, welke men sedert de afwerping van het Frau- sche ink omtrent de vrijt* ontwikkeling der Dnitaehe volkeren koesterde. In IS4* zijn ze opgeheven. Kiirmn. hij de Buddhisten de vrucht,
liet resultaat van het aardsche leven van een individu, die onmiddellijk Int aanzijn geeft aan eene nieuwe vorming der vijf skandha\'s (z. a.i. waardoor echter niet eene voortzetting ontstaat van den gestorven, opgelosteii individu,
maar waardoor een ander, nieuw wezen
t<>t bestaan komt. niet bepaald op aarde, maar mogelijk <»»k in een van de vele hemelen of hellen, waarvan het Buddhis- me spreekt.
Km\'iiiel. gebergte in Palestina aan
de Middellaudscha zee, beteekent booui- gaard, tuin met hoornen en struiken bezet. 2 K.m. II : 25, IV : 25; .les. XXXV : 2, Arno* I : \'2. IX : 3; Jer. XI.VI : is, enz. t\'it liebr. kerem = akker met edele planten bezet, wijn- gaard, met i vermoedelijk i verklein* woordje tl. Kaï\'im litt* ii. de monniken van
den berg Karmel waar bun eerste klooster stond, dat El ia* heette, naar i den proleet Klla, die zoo heftig den ( llaiilsdienst bestreed (\\ Kon. XVIII: 1). In den tijd der Kruistochten werd deze j orde ook naar Kuropa overgebracht, Kaï\'im ii;i !|i\'-- ia fr.), barbonade.
Kni\'iiiIJn of karmozijn, donker-
rooile A*/e«rirro/gemaakt van bet carmes of tonNM-lnaect; thans door de coche- | nille vervangen. Klirncvill. fi Hatelijkheden Op den
laataten dag vóór de Vasten, dus op
Vastenavond. Vroeger duurde de karne- valsvreugde drie dagen: Vette Zondag of Uroote Vastenavond. Maandag of Kleim* Vastenavond en Dinsdag of Leste Vastenavond. Ze vervingen feesten van heidenseheii oorsprong en werden in ~4:i op het concilie te Leptines verbo- den — maar niet afgeschaft. Oorsprong |
||||||||||
|
1
|
||||||||||
|
van bet woord niet met zekerheid bekend.
|
||||||||||
|
550
|
|||||||||||
|
KASU1PEL,
|
|||||||||||
|
KASCUEKEN.
|
|||||||||||
|
kaxas of kasi>s f= kostbaar paardedek,
dus ruit: geweven kleed. hassiiisliil.. (toon.i, Iloof/ilttitsch
plat uitgesproken, gebruikt ter aan-
duiding van een tnoneelspel, dat volle zalen maakt en dus goed voor de kas is; van hgd. Kassenxtiïck. Kasslua, (inal.), jammer, spijt,
medeleden. Kast, l mi l.l, strafkamer.
Kast, istlld.l, kamer.
Kasta, lafr.i. kirasf, kiranxitix.
hastiiaiii\'tli ii. iniuz.i, sp. rasta~
"lïaetax, eenvoudig klapperinstrument in Spanje en Henedeii-Italië, bestaande uit
twee stukjes hard bont in den vorm van halve kastanjes, die niet een koord ver- bonden aan de duimen bevestigd zijn en tegen elkaar geslagen worden. Kasteel, iwap.i. dr/e torens door
muren verhouden, de middelste met
poort: er komen echter ook andere vormen voor. Knsteaui kerspn ml (liet —,
(voormalig) huis in de Kal verst raat te Amsterdam, op den hoek van de Olie- slagerssteeg (over den Helligenweg), waar de sehrijn werkers en kastenmakers gemaakte stukken ten verkoop brachten. Kasleiislclsel. zie Kaste; tig. in-
deeliug des volks in standen of partijen. Kust Ie, de Amsterdamsche benam ing
voor het balspel, in verband met kaatsen
of eng. to rast = gooien. Kasulf el, (r. -k.i. het opperkleed
des priesters als hij de Mis opdraagt, van casula (letterl. huisje, hutje). In vroegere tijden was het een groote mantel, die van alle kanten tot op den grond afhing, alleen van hoven was een opening voor het hoofd, vandaar den naam casula, ook werd liet om zijn wijden om- vang planeta genoemd van het (irieksch planaomai, A&iomxteereen beduidt, waar- van p/anètès, planeta. Het werd van weerszijden opgenomen en op de armen des priesters gelegd. Later heeft men de zijkanten uitgesneden en is liet aaniner- kt-lijk verkort. Van dien vroegeren vorm is nog de gewoonte overgebleven om als de priester wierookt of knielt het Kaaulfel op te herten. |
|||||||||||
|
gr. l\'at\'uatt\'zeiti = den Dorischen dans ]
op het feest van Artemis Karyatis j «lansen iLueianusi. Vermaard waren i de Karyatidae = dienaressen van Diana. gebeeldhouwd door l\'raxitelea (omstr. 3Ö0 v. C), waarvan l\'linius spreekt. Ka scheren, i jood se h-du it schi,
iets kascker of1 koscher doen zijn. in i het bijzonder : vaatwerken voor .loodsen ritueele spijzen geschikt maken. Kiisrhrv. zie Koscher,
Kasciiliranlcr, nu 11.), militaire
dandy; iemand, die reel verteringen mankt of bluft. Ka se me (Elne grosse —,
(hgd.1, een groote kazerne. Hoewel veeleer in den uienwereii datum op de stad Berlijn toegepast, zeide Alfieri
(1749—IW)3l reeds in zijne autnbiogra-
pliie, bij de bespreking van het bezoek. dat hij haar in 1770 bracht, dat zij hem
.als eene groote kazerne", en geheel Cruisen .als een reusachtig, onafge- broken corps de garde** was voor- gekomen. Kasje, eng, cash i— haar geld,
geld in kas i, in lndiè\' koperen munt ter grootte van een duit; ook .lapansehe ; en (\'hineesehe jiitji\'s (z. a. I of tsien bestempelen zij met dien naam. Kaskeuade, zie Qasconnade.
Kaskeue, (bar*;, i, drinken.
Kasktea. zie Kassekien.
Kasoet, (mal.), (\'hineesehe schoen
of pantoffel, Chineesche slot\'; ook, hoef- ijzer, wielbiUid. Kasoer, (mul.), bultxah, matras,
gevulde zitting. Kassekien, vroutcen-opperkleed,
einde JHe eeuw, dat tot even over de
knie reikte, — van taf, gebloemd sits : en van stijve zware zijde. Men had kassekien* met kransjes of met ezels- , aartjes (z a.), naar gelang van de wqzi- \' ging der mouw. Thans is kaskien of kaskijn een pronkjak met zeer lansen schoot, onder de Noord-lloll. boerinnen. Van t\'r. cttsaqttin, en dit van ital. caeachina, verkleinvorm van easacca (reisrnk, nverroki. Killaan heeft \' ka*ack, kasjark, en kajark. (ir. |
|||||||||||
|
KAT, 551 KATHEDRAAL.
|
|||||||
|
Kat, (barg.), geldt\'iem.
Kat, (wap.), zie Evenhoog.
Kat met injp-n «taarten, zie
Cat »\' nine tails. voor reeen lees reepen. Katachrealf*. gr. misbruik; naam
voor \'t verkeerd of oneigenlijk gebruik van een woord, bijv. een gouden <>or- ijzer, een stalen balein, een menseh oppissehen e. a. Katafalk, overdekte lijkbaar, waar-
op in vorstelijke paleizen of kerken bij l^kplechtigheden de doodkist is geplaatst; waarschijnlijk van i*o ma a n se b catar
= aanschouwen en ital. paleo —
balk: derhalve: bouten gevaarte, dat bet
aanschouwen (van het tentoongestelde
lijk) gemakkelijk maakt. WLm,tu>lék.t9sn9byeenverzatneldefrag-
menten of geschriften; sedert de 4e eeuw eene verzameling van veertien kleinere, aan Vergill ns toegekende gedichten.
Kntalektiach, onvoltallig, onvol\'
ledig; een vers, waaraan in den laatsten voet een of meer lettergrepen ont- breken, bijv. een gedeelte der laatste arsia (s. a.i. of thesis (i. a.). Akatalek- tiseh {== niet onvoltallig) is een vers, dat met volle voetmaten eindigt, /.oodat er geene lettergrepen overblijven. Iiraclui~ katalekttsch (= kort-nuvoltalligi ofaf- gekort, is een vers waaraan een vnet ontbreekt. Hgperkatalektiseh i= over- voltalligi een vers waarin na de laatste maat nog eene lettergreep overblijft. )J r. katalèktikos = eindigend; van katalè- gein (ophouden, een einde nemen, bij iets Idijven staan). Kntnlèxfg, (er.), de laatste ven-
voet, waaraan één of ineer lettergrepen ontbraken; zie Kntalektixrh. KatapliilHN, naam van den Wan*
delenden Jood iz. a.i. Kateehetteehe methode, me-
thode van onderwijs door middel van
vragen en antwoorden, waarvan reeds Hocrates ZÏch bediende; zie Socratische methode. Vanbier dat de kitt<vhix<ttie wel op sommige dorpen de vrctgenschool of vragenkerk beet. |
|||||||
|
I Kat ee hl «umus, korte, populaire
j handleiding tot eenlge wetenschap of \'. godsdienstleer. in vragen en antwoorden. I Zoo schreef de Zutfeusche predikant I .1 oliannes Florentlus Mar11net | tf 17\'.\'.\')| zijn zelfs in bet .lapanseb vertaalden Katechisntus der Natuur.
| Van de handleiding voor liet volks- j onderwijs in <lcn godsdienst, zijn Luthers ! Uroote en Kleine Katecbisiutis en de i (Gereformeerde) Heidetberger Katerhix- iii na de meest beroemde. Van g r.
ktttècliixiiif)!* =. onderricht; later elenu:n-
ten van den Christel, godsdienst.
KatejforlHclie Imperatief. »»-
voortcaardet§k bevel, gebod der zedelijk- heid, komt bet eerst voor in Kmanuel Kant\'s Grundlegung der Metaphgstk der Sitten, in I7m;> te Riga verschenen ; plichtbesef (als zielkundig verschijnsel), innerlijke gebondenheid aan wat men als zedelijk goed heeft erkend; nnvoorwaar- delijk plichtgebod of het hoogste zedelijk beginsel, dat onafhankelijk van alle per- soonlijk belang, gebiedt of verbiedt. Kntel, (afr.), wieg, ledikant.
Kater, (stud.), eig. Hoogd. hua>-- P\'J"- Katharen, zie Cathari.
Kathederbltlten, (hgd.), kathe-
derbloesems, humoristische in- en uit- vallen van een hoogleeraar, die in zijn katheder afgetrokken of onnadenkend doorbabbelt zonder slot of zin. Komen ze in boeken of nieuwsbladen voor. dan noemt men zulke Haters Stllblüten. KatlieilerHoelallNt. iemand, die
socialistische stellingen verkondigt en er redevoeringen over houdt, zonder zo met geweld ïn praktijk te willen brengen; naam, door II ei u r ie b Item- hard Oppenheim, in zijn werk Ka- tltethrsoc/aftsititi* (IK72), het eerst toe- gepast op de jonge professoren in de Staathuishoudkunde, naar aanleiding van een feuilleton fatniphlrtliteratm; opge- nomen in de Nattonalaeitung van
20 April 1*72.
Kathedraal, ir.-k.), kerk, waar-
aan de bisschoppelijke zetel of kathedra verbonden is. |
|||||||
|
552
|
|||||||||||
|
KATHOL1COK
|
K.U\'1,1.
|
||||||||||
|
Kntliolicoii. I ie r. >. katholieon ia/na
~ universeel geneesmiddel. Katholiek, gr, katholt\'koa = al-
gemeen, liet geheel betreffend, ilu>: Katholieke Kerk - algeineeue Kerk, naar de bestemming des (\'hristeudoms nis wereldgodsdienst. Sedert de2eeeuw de Kerk, die nan de Apostolische overlevering vaathoudt en liet rechtzin* nige geloof belijdt, tegenover de buiten baar bestaande ketteryen. Na de scheu- ring tusticben de Oosterscbe en Weater* sche kerk ïn 1058, maakten beide kerken in dezen /.in op den naam van Kath. Kevie aanspraak; dneh inzonderheid de IÏ00111- acbe eigent dien naam zich toe. Katholiek (De ---.
Alfomu» 1, koning van Asturië. die
dezen naam van Uregoriu» I (5JM(—<ïü4) kreeg. Ferdiuand V van Arragou it 1504),
wegens zijne verdrijving van de Mooren uit Spanje in 14U1. ha bel la van Canf/lië, zijne echtgenoot
wegens ditzelfde feit en wegen» baar ijver voor de instelling «Ier inquisitie. IV koning van Spanje draagt nog steeds den titel van Allerkatholiekste Majesteit. Kiitholiok Latijn. m»uniken-
latijn. De monnik tier Middeleenwen noemde <ie Komaauache talen markttaal. Kutjes, kleine schelpjes (eypraea
motteta) in Afrika eu Indiö als kaurig
voor geld gebruikt, un in ons Vaderland tot versiering der hoofdstellen van paarden en als speelpenuuigen onder den naam van zagetandjett, keutje», bat\'ff-
je* -.-- varkentjes i Friesland» gebezigd. Katjoenu. niial.i. jongen.
Kil t joon j|l»noiitJeH,/">«»//>* waar-
nieile de Italiiieczfii soms liiinne ge- weren laden, ais /.ij Iemand niet in eens, maar langzaam folterend willen dood- achieten. Kafjofotng (mal.) = boon. Kul Uinipiirliiiii\'s.. npotuaam voor
de bewonen* van [riusiim, bij Sneek, en en ook van lloxum, bij Leeuwarden. Kutoen, zie Katon.
|
Kaïninsi n il (De —, Manchester,
nis bet niïddunpuut der Kngelsehe ka-
\' toenfabrikatie. KatAn ..f kntAii.\'bebr.i. n.bebr.
! fkotoun, kotan) = klein, In de uitdruk* kinu hond \'f maar katoen! is katoen
een verholhüidsehing van heb r. katon: htuttl Je maar irot klein, wat nederig. Kilts, lafr.i. zie C(lt >•\' nine tails.
Vandaar: iemand katsieink slaan. d. i. | lam slaan, afbeuken. Knttril. Kpotnaaui voor de inwoners
i van Baard bij Sneek. Itii I1 rukrooji. spotnaam voor
metkhuizeu, waar melk, de katteudrank
bij uitnemendheid, gedronken wordt, dus eigenlijk : kroeg voor katten. Ka tl on rit i| (Ben — zetten.
i istud.i. mi onderdanige buiging
maken. Kutten vreters, snot naam voor
de bewoners van Kolluin bij Dokkuin, I Kiittl. /.ie Pikol.
K;itt«i-ij|. onaangename phvsieke
toestand, den dag mi een drinkgelag, «Ie zongen, haarfijn. KiitwljkHelie AYoltetniule (De
—, eeretitel van den acbelpenvisseJier
i Willem Kammi-lz waal llzn., die , tot driemaal toe onversaagd de kokende zee ibij den storm begin Dee. 1H«5) te
I paard inreed, en telkens een drenkeling | greep, dien bij zoo vlug mogelijk aan wal bracht; naar W o 11 em a d e. die op
1 deze wijze aan de Kaap van Goede Hoop zevenmaal twee mannen redde eu ik*
achtste maal omkwam, toen een derde
man zieb aan den teugel van het
paard vasthield.
Kiitzeiijiininier. (hgd.i. kafterig-
het\'il, gevoel, dat iemand heeft, die den vorigen avond veel gedronken heeft; i vgl. „zoo misselijk ala een kaf. Zie
j Kater.
Kauli. naam. welken men in Azië.
> aan deze zijde van dun liidus, aan de |
||||||||||
|
553 KEEPER OF TUK PKIVY BE AL.
|
|||||||||
|
K.U\'sniKlt.
|
|||||||||
|
Keiipnylton, communisten, vooral
onder de werklieden; naar Denis Kearny,
een communist van IH70, die in den omtrek van San Pranclaco een tijdlang een zekeren aanhang had. Keiier of kewer, (hebr.), graf,
meerv. kebaum of kebarüthj n.hebr. keworous = graven. Vandaar n.hebr. heit ha-ketro$\'oun, huis der graven. Joodsehe begraafplaats.
Kobou. (ma l.i. tuin.
Kedl, (mal.), manteijf, eenevrouw,
die als een man is en doet. ook een
man, die zich als eene vrouw kleedt. Ko«l|oorooitii||, (mal.), titel van
den vorst van Melabouh en van («epoiig. Koo, zie Kea.
Kee, ik. m.a.i. politiekamer.
Kool. i w a p. i, rood, n i e u w - f r.
i/tifitfcM, eng. gttlee. In het graveeren uitgedrukt door loodrechte lijnen; van gueule = muil van den leeuw. Koop, imil.i. Èhako, van fr. képi.
Koop inv moinory jirooii.ien^.i.
houdt mijne nagedachtenis groen \\ friscli
en in eere). Weuseh van Charles Dic- kens, die een gedenkteekeu afwees,
maar zich eene tmsterfeUjkheidverlangde hierin bestaande, dat men in den geest. welken zijne geschriften ademen, gezind en werkzaam zou zijn. Koop yotir powder dry, (eng. I.
houd je kruit droog, een woord toege-
sehreven aan (\'mui we II, In een toe- spraak tot zijn soldaten even voor den slag; het geheel luidde: l\'ut t/our trust in God, and keep your poicder dry. Koepor, (eng. sportt.), houder
run batten, hij een foothalhnateh.
Keeper (Lord —, of Keeper
of the <- i*esi t Seiil, i e n g.), r/e
grootzegelbewaarder. Keeper ol the Prlvy Seal.
(eng.), dr géhetmzegelbewaarder.
|
|||||||||
|
Zigeuners geeft. Men verklaart dit als
„uit Kaboul"; \'t zal echter wel hetzelfde wezen ab Kulr (zie Aanh.i. Insgelijks Katatschl. KiiiiHeher, zie Koscher.
KhupIh. zie Katje»,
Kaïivort, (barg.), hoed.
Kniiwcii, (barg.)i i\'ooken.
Kiiviitfiie, Cm uz.i, it. caeatina,
rarufu, Ivrisehe solo in de opera, een-
voudiger en meer liet lied naderende
dan de aria. Kavellag, de kleinere hoeveelheden
waarin een groote partij roerend of
..moerend goed wordt verdeeld bij boedelscheidingen, veilingen enz. Knvem, dorpsgeestelijke te Solo of
goerakarta (hart van Java;, deaaa-gees- telijke. (hn als kavem op te treden moet eigenlijk iedereen den graad van santt\'i bereikt hebben door bestudeering van
eenige leerstukken en gebeden. Doch een hudji. die van Mekka terugkeert, acht dit gewoonUjk niet noodig. Ii:i\\ i 11 ui\' voor liet. volk, ver-
taling van eng. eariafé tn the general (z. n.i.
Knwii, imaL), koffie.
Kawn-kinvR, (mal.), spin. KftWSM (Al —. M oh a „. in ed\'a
geliefde kameel, die in aanbidding op
zijne knieën viel, toen de profeet liet laatste artikel van den Koran aan de verzamelde menigte te Mekka voor- las. Dit is een van de dieren, die in liet Mohannnedaausehe paradijs worden toegelaten. Zie Kumrel. Knzlke, officléele titel vim den be-
stuurdervaneen hidiiiiieti-di>rp in Mexieo. Kon (Kon huishouden vu n
een Chineeseh huishouden, waarin orde
ontbreekt. De spreekwijs is door Jan- maat overgebracht, die de Muleiers op •lava den Chinees Qrattg-Kee, (irung*
Kea hoorde noemen, en daarom ook
gewoon is eiken Chinees met den naam
Keu of Kee aan te spreken. |
|||||||||
|
554 KKI/.EKS VRIEND S1K1\' ENZ.
|
|||||||||||
|
KEElt UK OOKFIE.
|
|||||||||||
|
de stad eene buitenplaats luid, eeue kei
van verscheidene M1 In oppervlakte, die bij daar had opgegraven, naar de stad overbrengen; om monument te zijn voor den tusseheu ons land en Portugal gesloten vrede. Vandaar het woord „keientrekkers". Keil. int\'r.i, hoed, steek.
Kelle. ibarg. 1, flesrh.
Kelleiljfe, ibarg.i. fieseh.
Keilen, het werpen met platte
steentjes over de oppervlakte van bet water, zoodat ze eenige malen opsprin-
gen, ook ktskassen en scheren geheeten.
lïeeds hij de Romeinen bekend (jacu-
\\ /at/il trstityiim), en IlOg een gelief koosd
vermaak onzer jongens,
Keln MeiiNch iiiiimr mussen.
(hgd. t, geen menneh moet moeten, zegt
. Nathan iu Leasing\'* Nathande Wfjze \\ I, :f, tot den Derwiseh, als de laatste
getuigt, dat hij tegen zijn zin des Sultans , schatmeester werd. omdat het met zijne.
beginselen streed; Nathan bedoelt, dat niemand zich aldus door de otnstandig- heden mag laten hoheersehen. Ketne IC11I1 bel Tn\\\\ umi
Xac-lit. ihgd.i. nimmer rust b!) dag
j of nacht, oorspronkelijk Kotte e giorno
I faticar uit Don Jiutii, opera van Mn-
I zart, tekst van den Abbate (abt) da
1\'onte; woorden van l.eporello, I. 1, die buiten staat te waehten. terwijl zijn meester Don Juan het huis van den gouverneur (commandeur, eomthur) is binnengeslopen om diens dochter Anna het hof ty maken. Keislee|>ei\'*. variant op den spot-
naam keientrekkers (z. a.i. Keizerin vim Europa, vroegere
eernaam van Amsterdam, wegens haren toenmalige» wereldhandel. „Zij. die als Keizerin de kroon draagt
van Kurope." Vond e I.
|
|||||||||||
|
Keer me j|olfi«\'. (barg.), ik hun
ht vrijheid. Keereii. lm il,), een bewerking om
iemand, die te bed ligt, den stroozak onder het lijf weg te halen (een mili- taire aardigheid;. Ook: studeeren. Keerlen <iod (Der -, imam van
r*!orfai V «raaf van Holland (f 12i»t>), hem door den adel gegeven, omdat het volk (de keelden i hem vergoodde. als
hun beschermer tegen den adel. Keezen. spntnaam voor de Patriot-
ten; later door henzelven als partijnaaiu aangenomen. De oorsprong van den xpotnaam Kees ligt m het duister. Zekermoet niet aan Coru. cl e (1 ijselaa r gedacht worden. Dok andere (\'orne-lissen of Keezen zQn er met de harenbijgesleept. \\V ij n n e acht het waar-schijtiHjk, dat de naam in Delft ontstaanis. waar aan liet hoofd van liet exercitie-neimotsehap een kapitein stond, wienshoofd bijzonder op den kop van een keeshond moet geleken hebben. Zoo kanmen er toe gekomen zijn eerst al de leden van dat genootschap, en eindelijk ;il de patriotten Keexen te noemen.\'t Is mogelijk. Doch keeshonden, toen veel meer algemeen dan uu. zijn nijdige keffen, en het sou kunnen zijn dat deDranjcklanteu er onwillekeurig toe ge- komen zijn. de rumoerige en hun overalaanblaffeude patriotten met dien naam te betitelen. Moe liet zij, de naams- norsprong is onzeker. Kefte, melk, die door een korrel
gerst aan het gisten U gebracht. Kc{fel, ik.m.a.i, onreine adem.
Ko|foIen. ik.m.a.i, van onreine»
adem doen blijken bij het spreken. K«MI<\'H<>in)<\'ii. (in i l.i. kleine tam-
boer. Keliilloli (kehillah), hebr. = ge\'
|
|||||||||||
|
meente, verzameling.
KelentrekkerH, spotuanm voorde
bewoners van Amersfoort. In 1661 Met zekere Meester of de Meyster, een 7.011-
derling, ilie op eenigen afstand buiten |
|||||||||||
|
Keizers vriend niet (Mij Is
i des —, bij staat met de staatsmachten, 1 met de burgerlijke overheid niet <ip den
besten voet. Ontleend aan Joh. XIX : 12, waar vermeld wordt, dat de doden
|
|||||||||||
|
KKIZEItSKlMMIX.
|
|||||||||
|
KKXX1XU.
|
|||||||||
|
den Kom. stadhouder vrees Bochten
aan te jagen, hij zijne pogingen om Jezus vrijlating te bewerken. Keizerskroon, sieraad van het
Ainsterdanisehe wapen: Amsterdam schoot Maxuniliaan gronte soinmen voor, en verwierf daardoor vele privilegiën, waaronder het recht om de Keizers- kroon hoven haar wapen te voeren. Kekkelhok. uifr.i. babbrfaarster.
Van kakelen.
Këlnbaiin;, imal.i, dulxendpoot,
Kela miImm . una l.i, i/ordijn, voo$*-
li au y. U «• I**t-1\'n isse1. i h a n d. i, talsehe
wissel met verdichte motu-u. Kelew, (li e h r. t, hond, meerv.
kélowim. K élev* n n\\\\. < m a L), tnïandseh
zwaard. Kelk, (\'w»p.i, kleine hek-et; onver-
sierd en tonder deksel, wel té onder- scheiden van wijnkeik (z. a..). Keloloh (kelalah), hebr. = rloek,
vertttensching, Kêloiltoil{f, i ui a 1.1. rammelaar.
ook Chineeache marskramer, die zijne komst door zulk een rammelaar aau- kondigt. Kelplc. ot\' kelpy, in de Schotsche
mythologie een watergeest, Ui den vorm van een paard, niet ongelijk aan de [ersche Phoola (z. a.i. Kenia t|ako, iplat mal.), waar
ga je heen?
Kemnln-pnrtl), aanhangers van
den Pretendent-Sultan van Groot-Atjeh, die te Kemala verblijf houdt.
Kemnmaiin; of KeiHHil0,unal.i,
d,r,,fft/;chtjes, besehouwd als geesten.
Keinbniiii «Jeroek (of d|e-
roek), im a 1. >, djeroekboom in bloesem. Kembang — bloem; djeroek — kleine
vriu-ht, waaruit uien frisch vocht perst, evenals uit onzen citroen. |
Kemel (Het In lichter lint een
I — ||h «loor het ooji \\ mi eenc
! miiilfl. dan dat een rijke Inga
In het koninkrijk OoiIh. Matth.
XIX : 24. — In den Koran vinden «ij
eenc gelijksoortige uitdrnkkfaig: _l>e
\', goddelooze zal de poorten des hemels
- gesloten vinden; evenmin als een kenicl
j door liet ooj; van een naald gaat, zal
! hij binnentreden." Ook in den Talmud,
maar die noemt een olifant. Me nauwe
ingang enter s/te/mtk wordt door den
Arabier met het oog enter naald verge-
leken. Er is dus neen grond, om voor
j kamèlos, kameel, te lezen kauilos, kahal.
KcihcIm doorzwelgen en iimg-
gen iiltzl|gen. d. i. uitziften; nauw- gezet zijn in kleinigheden en geweten- i loos iu belangrijke zaken: naar Matth.
1 XXIII : 24.
Ken of Klim. miyth.l, ecue Kgyp-
tische godin, gelijk aan Venu» bij de
Romeinen. Zij wordt voorgesteld als
} staande op een leeuw: en met twee
! slangen in de eelie en een bloem iii de
andere baud.
Ken n Kolven, zie Gnéti seautoH.
Kendnk, (mal.), persoon met wie
I men een ongeoorloofden geheimen om* : gang heeft. Kendniig. (mal.), maleisehe trom.
Kentlyr. plant in Turkestan, waar-
j van de vezels gehezigd worden vemr bet
i bereiden van papier, Kenjn. nu al.i. maagd; gewoonlijk
j daag ma l.i prawang (z. a.i: ook kau- ; teen, en wat voor het kauwen bestemd is. Kenner», na de afschaffing van het
houden der zoogenaamde stille iraerheit
(zie Waerheit), diegenen. Ingevolge wier getuigenis door des (traven of des Hertog* ainptman het recht werd uit- geoet\'eml; zie Kenning* Mlddeleeuwsche rechtspleging. Keiinlnii \'t kennis, imid. ned,),
hi de steden, iets dergelijks als de tcaerheit iz. a.i op het platteland, lüer onderzochten de schepenen ge- schillen en wezen vervolgens vonnis. Vuii de waerheit was de schepen- kennis hierdoor onderscheiden, dat de |
||||||||
|
55G
|
|||||||||||
|
KENNIS ENZ.
|
KEPERLIJN
|
||||||||||
|
schout, de vertegenwoordiger van den
draaf «f Hertog, er geen deel aan nam. lïij de ken Hing moesten de sehe- penen getuigen: liadden /.ijzel\\ e «ie zaak niet bijgewoond, dan konden zij zich op betrouwbare getuigen thgnlen homines) beroepen. I>e rechtatermen, daarbij gebezigd, doen steeds denken aan kamp, als ultimo U-gis ratio. De keil\' »i»g kwam alleen tot stand krachtens eene overeenkomst tusschen partijen: de ,raerhe/t daarentegen, behalve in Kennemerland, ook tegen den /.in der partijen. De mededeeling van den uitslag der ken>i/in/ was ingewikkeld een vonnis. Kennis beduidde eertijds ook getuige. KoiiiiIn 11I ij hooit van ilen
boom «lei* — i|e]|eten. hij is uit onwetendheid ontwaakt, tot een beider
inzicht gekomen, gebezigd, niet eeuige ironie ten op/.iehte van hen die nog
goedgeloovig of in ontwikkelhiK ach- terlijk zijn. Ontleend aan (teil. II : 11;
lil : S, ii. 22, waarbij men ten onrechte
eene al genieene beteekenis geeft aan iets wat eigenlijk maar op een bijzonder gebied betrekking heelt: want niet van de kennis tn \'t algemeen, noch van eenig vak van wetenschap, maar alleen van de kennis des goed* eu tien kwaads is den. t. a. pi. sprake. KeilllHt «III «Iuh Liitul \\vo ille
Cltronen hliih\'ii. ihgd.i. kent </ij het land, waar tU- citroenen Moeien. Eerste stroplic van het lied Mignon uit (J nethes Wilhelm Meistern Lehi-
jahi\'e lil. 1. In de opera comique Mignon van A in broi se T hom as (t 1894), welker tekst door Michel Carré en Jules Barbier uit dien roman is getrokken (den 17*n Nov. 18(!(5 voor het eerst opgevoerd), is het schoone lied schier woordelijk weergegeven en leeft zoo ook hij iitet-Duitschers als: Connais-tn te pat/n oh flenrit l\'oranger voort. Keuotiiplilmii. (gr.), ledig graf-
teek-en; een grafmonument, waar geen lijk in ügt: hetzij omdat het lijk niet gevonden, of elders begraven is; hetzij omdat de persoon hij zijn leven iets ZOodftlliga stiehtte. Kent (II, iiiHHi|<l van —, zie
Heilige en Hola,
|
KriitH. iafr. i. uitgeput, hij het spel.
Kentmijiaii (De — slann. alarm
slaan; mal. kentongan = uitgehold blok et\' boomstam, die hangt en waar- tegen men met een stok slaat, om ge- rucllt te maken. lit\'|in la kamponji. i in al.), dorps\'
hoofd, Kepmijf. itnal.i. vlecht, vlechtwerk
van bamboe. Kopek. (mal.), reismand of doos
van de schutbladeren van een palmsoort en van bamboe en rotting gemaakt. KêpeiiJ|. kleine iniiiit in den Indi-
scheu archipel, de gewone pasmunt hij den inlander; zes stuks = 1 cent; 15(10 stuks = één rijksdaalder. Kisten met duizenden kepengs werden op I.oinliok uit putten gehaald na de ver- overing Aug./Sept. I8U4 doorliet Nederl.- Indiselie leger. Zie Haantjesduit. Kepei*. een selierpe hoek van l><)°
met de punt naar hoven; eene tiguiir. die in de bouwkunde, bepaaldelijk lmut- eonstnietie. veel voorkomt. Itij bet we- veii vormt de bijzondere manier van den inslag te leggen ook kepers en dus gekeperd goed. Daarom zegt men: „iets op de keper bezien" voor iets zeer nauwkeurig onderzoeken. Een dubbele katoenen keper op de mouw is als „ehe-
vron" bet ondersebeidingsteekeii vanden
korporaal; eeu enkele gouden of zilveren dat van den sergeant, en een dubbele
dat van den sergeant-majoor. lii-pei\'. i w a p. i. ontstaat uit ver-
een igiug van den r. en 1. sebuinbalk i z. a.i. van de benedenhoeken uitgaande en midden in de hoveiiliju met een plint samenkomende. Staat er echter meer dan éeu keper in \'t schild dan zijn de beenen natuurlijk korter, en komen in een zuiver of nagenoeg rechten boek samen; zulke kepers heeten ook uhi- k-elhaken. KeporlIJn, (wap.)i twee lijnen die
van de benedenhoeken uitgaande in \'t hoofd samenkomen, dus hut beloop van een keper vertoonen. |
||||||||||
|
557 KERK- KX FEEftTDAOEX
|
|||||||||
|
KEPE3SWUZE.
|
|||||||||
|
KoperNwIfze. i w a p, i, — geplaatst
lieeteii \'2 figuren wanneer zij sehuhi
van de benedenhoeken naar het midden der bovennjn zijn geplaatst; — */o«**- sneden heet liet schild, wanneer liet door een keperlijn (z. a.i in tweeen gedeeld wordt: — rerdeetd in driefn, wanneer die verdeeling geschiedt door twee xnlke lijnen, op i.3 en » , der hoogte van de zijlijnen uitgaande en dus\' ook onderling i/a van elkander verwijderd; de hoeken zijn dan na- tuurlijk stomp. Keppe uoppe, (barg.\'l, *tilge-
zwegen. Këriihoe. unal.i. inlandsche oor-
hanger, oorbel, oorknop. Keramiek. de kunst om van
porselein en aardewerk vazen en potten te vervaardigen: van gr. keramos^ klei- aarde, en ook. wat daarvan gemaakt is. Keritiilophon. Cgr., mus.),letter).
hoornfiait, Engelsche orgelstem van s voet, tongwerk van groote afmeting in vollen «waren toon. l"it kt ros i hoorn I, anlos (fluit) en pfiouè (geluid). Kerel (Dure —, unil.i. reinpla~
eant, omdat deze veel geld kost. Kerfstok, stok of stel van twee
stokken, die bij elkaar gebracht worden zoo vaak een levering gedaan is, waarop de winkelier door een kerf de levering
aanduidt. ..Kerfstokken, met hun dobbel
overeenkomende, verdienen geloof tus- selien degenen, die gewoon zijn om de leveranciön, welke zij \'m het klein doen of ontvangen, op dusdanige manier te bewijzen" tart. 1«24 Burg, Wetb. |. Hier en daar nog in zwang. Vandaar de nit- drukking: iets op zijn kerfstok hebben ld. i. eigenlijk: iets schuldig zijn: want van de twee kerfstokken, behoudt de sebiildeiseher den eeneii. de schuldenaar den anderen. Kerk A, de Christel§k-Qerefor-
meerden (eerder Afgescheidenen, d. i.
die van de Nederl. Hervormde Kerk zich in is:;4 afzonderden wegens hunne strengere opvatting van de Gerefor* meerde leen. voorzoo ver zij met de Doleerenden (in 1893) werden vereenigd. Kerk B. de Doleerenden zelve. |
Kerk A en B vormen te samen de
Gereformeerde Kerken (in Nederland). Vele\' (\'hristclijk-< iereformeerden Olit-
trekken zich weder aan dit hun als afgedwongen verband tot de (icrefor-
ineerde Kerken, en keeren tot hunne vorige zelfstandigheid l in afzonderlijke kerkgemeenten of kerkelijke kringen i terug. Zie Gereformeerde Kerken. Kerk C\\ liegenen, dit\' niet tot eene
der bovenstaande kerken belmoren, en toch buiten de NederlandseheHervormde kerk staan. Kerk (Be NtH|dende —, de
vereiniging der belijders op aarde, van
wie het heet. dat zij „strijdvoereu tegen de wereld, het vleesch en den duivel". l»e in dien strijd gevallenen zijn de glorie des hemels ingegaan en vormen de zeyerieremïe Kerk. Kerk (Be zegevierende —,
zie Kerk /!>• strijdende —,
Kerk (OoMt-Iiidlwelie — • in de
17e eeuw, spotnaam voor een tapper§, omdat voornnials teder, die in Holland
niet deugen wou. naar Oostinje ging. Kerkdiifieil. ir. k.i. dagen, waarop
men verplicht is. .Mis te hooren, doeh slavelijken arbeid mag verrichten. Deze dagen verschillen voor verschillende bis- dommen. Kerk* en Iee«< ila j|< ii. — diemet*
geteekend bestaan in de I.utherscho Kerk.
* Advent = aankomst. Zoo heeten vier Zondagen van voorbereiding voor het
Kerstfeest. De 4e Advent is do Zondag vóór Kerstmis.\' Allerheiligen, 1 November.
Allerzielen, > November.
Asehdag, de Woensdag vóór den 1«»
Zondag iu de Vasten. 8t. Barthotomens, \'J4 Augustus.
Beloken Paschen, de eerste Zondag
na Paschen, dus de Zondag Quasimodo. Besloten tijd, de tijd. waarin feest-
vieringeii belmoren nagelaten te worden, loopeode van den ie» Advent tot | »ru> koiiingeu en van Asehdag tot Iteloken Paschen. Broodzondag, zie Laetare.
mCantate, de 4e Zondag na Paschen.
|
||||||||
|
KEKK- EN FEESTDAGEN. 558 KERKELIJK JAAlt (HET),
|
|||||||
|
"Dominica Pahnarnm, zie fa hun rum.
"Epiphania, zie Driekoningen.
"Esto miht\', naar IN. LXXI:3 (Vul- |
gata), de Ie Zondag in de Vasten. "Éxaudi, naar IN. XX VII: 7 (Vulgata),
de tie Zondag na 1\'asehen. Hal fvasten-Zondag, zie Laetare.
*Invocavit, naar I\'s. XCI : 15, de 2e I
Zondag in de Vasten. St. Jan, -2i Juni.
St Joseph, 11\' .Maart.
*Jabilate, naar I\'s. I.XVI : 1. de 3e
Zondag na Paschen. "Judica, naar I\'s. XI.III : 1. de 6e |
Zondag in de Vasten, ook Passie-Zondag j (z. a.) geheeten. Kritisdnyen, tie drie dagen, die voorat\'- j
gaan aan den Hemelvaartsdag. Kruisheffing, 14 September, herinne- j
ring aan de herovering van het kruis, | onder keizer Keraclius in 628, nadat het •door de Perzen was geroofd geworden. Kruisvinding, :ï Mei, naar de legende,
dat Helena in\'t Oosten liet echte kruis i weder vond. Laetare, naar .les. LIV, de 5e Zondag
in de Vasten; ook Rozen-Zondag ge- j heeten, zijnde de dag der wijding van ; de gunden Roos, of wel Broodzondag naar den dagtekst van de wonderbare \\ spijziging Joh. VI : 1. en vervolgens I ook Halfvasten-Zondag. In sommige Streken van 1 hiitsHiiand. de Zondag van den Dood, «ijl de kinderen dan j een pop, die den dood voorstelt, rond- dragen en eindelijk in \'t water werpen. Maria-Boodschap, 25 .Maart, de aan-
kondiglng van Jezus\' geboorte. Maria-Geboorte, 8 September.
Maria-Hemelvaart, 15 Augustus.
Maria-Lichtmis, \'2 Februari, ook
Vrouwe-dag en O. L. V. Zuivering. Maria-Ontvangenis, 8 December.
Maria-Presentatie, of wel O. L. V. j
Vertooning; 21 November, de dag, dat .Maria op haar derde jaar den Hooge- priester werd aangeboden, om in den \\ Tempel te worden opgevoed. Maria- Visitatie, 2 Juli, \'t bezoek
van Maria bij Ëlizabeth. St. Michael, 29 September.
"Misericordia Domint, de 2e Zondag j
na Paschen. I |
O. L. V, Vertooning, zie Mariu-Pre-
sentatie. O. L. V. Zuivering, zie Maria Lich f mis.
"Oculi, de 4e Zondag in de Vasten.
Onnoozele kinderen, \'28 December, de
Bethlehemsche kindermoord. "Palm-Zondag, zie Palmarum.
"Palmarum, of Dominica Pahnarnm,
d. i. Palm-Zondag, de Zondag vóór Paschen. * Passie-Zondag, zie .Indien.
Petrus en Paulus, 29 Juli. * Quadragesima, de 6e Zondag vóór
1\'asehen. * Quasi modo geniti, de lu Zondag na
Paschen; ook Beloken Paschen (z. a.). Quatember of quatertemper, d, i. qua\'
tuor tempora (vier tyden), vier j aarlij k- selie gestrenge vastendagen, op Woens- dag. Vrijdag en Zaterdag, van 1°. de week. die begint met den Zondag Qua- dragesima, de \'2°. de Pinksterweek, 3°. de week van kruisverheffing, 4°. de derde week in den Advent. "Quinquagesima, de 7e Zondag vóór
Paschen. "Reminiscere, naar I\'s. XXV : 6, de 3e
Zondag in de Vasten, *Rogate, zie Vocem.
Rozen-Zondag, zie Laetare.
Sacramentsdag, de Donderdag na
Trinitatis. Scheiding der Apostelen (Gal. 11 : 11),
15 Juli. "Sexagesima, de 8ste Zondag vóór
Paschen. "Septuagesima, de 9e Zondag vóór
Paschen. Simon en Judo, 1, 28 October.
Transfiguratie, 6 Augustus; de ver-
heerljjking op den berg (Mattb. XVII :2). *Trinitatis, Zondag na Pinksteren.
Vanhier af worden de Zondagen door- geteld tot den 4«n Zondag vóór Kerstmis, d. i. den l«n Advent, die ultijd valt tusschen 27 November en 2 December. Vocem, naar .les. XI.VII1 : 20, (in voce,
Vulgata), de 5e Zondag na Paschen; ook "Rogate geheeten. Vrouwedag, zie Maria Lichtmis.
Zondag van den Dood, zie Laetare.
Kerkelijk Jaar (Het —, het jaar
dat aanvangt met den eersten Advents-
zondag (in \'t laatst van November of begin December). |
||||||
|
51» kkso-kkso.
komst en de verbreiding barer leer ge-
steund hebben. Zij worden onderscheiden
in (iriekxehe en Lntijnxrhe, naar gelang
ze in het (Jrieksch of in het Latijn ge-
i schreven hebben. l>e groote kerkvader>
[ zijn: vier (ir/\'ekxche nl. Athauasius.
i Joannes Chrvsoatomus, Basiliuu en Gre-
: gorius van Nazianze, en vier Latfjnsche,
j nl. Ambrosius, Hieroiiyinus, AugUBtuiUM
I en (iregorhis de (Jroote. Tot de kerk-
| vaders behooren verder: (\'lemens van
, Alexandriê, Irenaeus. Iguatiiis, Gregorïus
t van Xyssa (Grieksche) enz. alsmede
! (\'yprianus. Hilarius van 1\'oitiers enz.
i (Latijnsehe) en oneigenlffk ook Tertul-
liantis. wijl deze laatste in de ketterij
[ iler Moiitaiiisten is vervallen, alsook
\' Origenes, aan wiens orthodoxie getwij-
| feld wordt.
Kern (Das nlso war fles Pu-
del» —. ihgd.i, dit was rht* de ken, ruti de» hond; Goethe, Frmxf, in bet tooneel in de Studeerkamer, zegt Faust dit. als de poedel in de gedaante van een reizend sebolast van achter de kachel te voorschijn komt: fig. dut zat er dun nclitrr de zaak-. Kersdong, i j a v.t. deksel, dek-
\' kleedje, gordijn of kleed, waarmee iets
gedekt wordt; gordijn waarmede een plaats afgesloten wordt. Kertan, (jav. en mal.), Euro-
peeweb en (\'hineeseh papier. Waarschijn- lijk overgenomen uit bet Arabische kei-fax. Kervenjneil, munt van bet eiland
Bourbon. De drie gebroeders Kerve*
guen, afkomstig uit Bretagne, moesten tijdens de Kransche (hnweiitclmg bun beil in de vlucht zoeken en trokken naar bet eiland llourbon. Keu hunner begaf zich naar Oostenrijk en wisselde daar eene groote som gelds in voor krcut- zers met het beeld van .Maria Theresia. Deze voerde bij als munt in op Bourbon, alwaar zij nog beden den naam kerre- ffuen draagt Kesel, ihebr.i, gttvergeld.
Kèso-ki*s«. inlandache viool der
Boegineezen en Makassaren op Celebes. |
||||||||||||
|
KERKHOF VAN DBH HitIKL l\'llKT). .\'
Kerkhof van den Brlel (Uit.
benaming door de visschers tot den
liuidigen dag aan een gedeelte van Dnggersbank iX.-Holl.) gegeven, omdat Brie! Ie door zijne ram pen ter zee in den loop der eeuwen eene treurige vermaardheid verwierf. li er Ui snif, de richting, volgens
welke men in den waan verkeert, dat
bet Godsrijk zicb enkel bevindt binnen de grenzen cener Kerk op aarde. Kerkknndelaar, nvap.), kande-
laar niet drie armen. Kerkleci\'iiarRi r. k.\'i(De — zijudie
mannen die om hun zuiverheid van leer. |
||||||||||||
|
h
|
11
|
eiligheid van levenswandel en nitate*
|
||||||||||
|
kende geleerdheid, dien eeretitel van de
Kerk ( l\'aus of algemeen Concilie) ont- vangen hebben. I>e Roomschen tellen er 21, welke zijn in alnbalietisebe volg- orde: Alphonsus de Liguori, Ambrosius, Ansebnus, Athanaslus, Auguatinnit, Baai* lius de Groote, Bernardua Bonaventura, (\'yrillus van Alexandriê, (\'yrillus van Jeruzalem, Franciscus van Sales, Qrego- riua de Groote, Gregorius van Nazianze, [liëroiiyiniis, llilarius van Poitiers, Isi- dorus van Sevilla. Jnnuues (\'brysosto- mus,.Joaiines Dainaseenus, Leo de (Jroote, Petrus Chrysologus, Petrus Damlanua en Th\'hnas van Aqulne. Kerkletter, zie 8t. KHznheth\'s
1 Pt te t: Kerkoen, zie Moekiiiix kerkoen.
Kerkschip, schip, gedeeltelijk in-
gericht tot het bonden van godsdienst- oefening, gedeeltelijk voor hospitaal, dat op zee kruist ter plaatse, waar veel zeelieden of vissebers zich op- houden. <>f langs komen. Kerksclmlt, schuit, die op kosten
van bet Kijk eiken Zondag het kerk- volk van llobrede naar Oost huizen brengt. Bestaat reeds van 18*27. Kerkvaders (De — zijn die be-
roemde mannen, die door leer, oudheid en heiligheid uitmunten en aldus op bijzondere wijze de Kerk in bare op- |
||||||||||||
|
5Ö0
|
|||||||||||
|
KKTAI\'AN.
|
KETTIMODICHT.
|
||||||||||
|
KetnpHll. (iiial.i. rrjxtbfttk; blok
met uitholling, waarin de rijst voorliet middagmaal gestampt wordt. Ketu |» ii il f| Feruiinatia Cafttppa.
I.h,,\'. No», fa,,., der <i<lll>t,r,furr«t-.
Ken hooge booni die bijna overal in Indir groeit. Hut hout is eensterk bouwhout. De basl i-u bladeren kan men gebruiken tut looiiug van leder, tot zwartverving van katoen en om inkt van te maken; de bast is nis samentrekkend en harsrijk wel gewild nis geneesmiddel hij spruw. hu zaden zijn eetbaar en smaken bijna ;ils amandelen. Ketel, fwap.), groot bukken met
hengsel, zonder pooten. Ketelhom. rfraote h-om, ook Turk-
ache trom gelieeteu. Ketclliiiii li. i w ;i p.), lu*t ouder-
wetscli hattgiizet\'f waaraan du ketel te vuur liin«. Fr. ci\'émaillei\'e — schoor- steenhaal. Ketelhoed. fr. batun\'net, mulste
hoofddeksel .U-r Middeleenwsche krij^- I leden. Van boven deel» rond, deel» plat; in den aanvang alleen den schedel be- .K kk. ii.l: later in verbinding gebracht met dun maliënkolder, diu zich rondom aan den ketelhoed aansloot, het gezicht vrijlatend. KetelNteel. imiU Mikken steel
• >m hut deksel van dun ketel met lieete , spijs gevuld tv kunnen vasthouden. Ket eitje, (stud.), heete «ij,,.
Ketjnp. unal.i. soja.
Ketii,| (Bliitiiiiu —. (mal.),c«%
trouwde, die met de twee broedera van dun leider den stat\' uitmaakt der hulp- troepen (van ons leger op At jeh i ouder leiding van Toekoe Djolian Pahalawan, 200 man sterk (Maart I8U5), aangevoerd door 40 paugliina\'s (z. a.i. Ketjoe, (mal.), haaê.
K«\'-tJ«ie. \'jav.i. rooeer; roovcrs die
in gewapende bende, hij nacht, met open- \' lijk geweld en niet fakkel licht een huis \'
of ook een geheel dorp overvallen. Ketjoe-partii — eene roofparty door kitioe*. |
|
|||||||||||
|
Ketmlr. zie Kameel.
Ketoehtm. (hebr.t, de geschrevene
(diligent, het ge»chrerene. Hetzelfde als
Hagiographa i z. a, >.
lieloel. nnal.l. hut, *towp, ook door
kramp saamgetrokkeu (van pezen enz.).
Ketoet. imal.i, vroeger de ver-
hl ij fplnats van den Kroonprins van Lombok te Mataram. Keten nif ti ii. (mal.), inlichting, op-
helderlng, bewijs; van terang = licht,
helder, duidelijk, Ketter» al wie \'t niet eens is met
do stellingen der als rechtzinnig erkende Kerkleer. 1\'it gr. katharo» = rein; Af omdat in den aanvang der lle eeuw opgekomen sekten der Kathdren (of Manichaeërs, l»aterini, l\'uhliuaui. Boni liouüiiusi zicbzelve als rein beschouw- deu, Af omdat zij eene heilige gemeen- sehap wilden vormen, öt\' omdat zij de zuivering, reiniging der II.-Kath. Kurk in leer en leveu, beoogden. Kathaioi toch uoumilen zich in den aanvang du Novatianun iz. a.i; naderhand, in de 12e eeuw v\\i vervolgens, heette men dit Waldunzen aldus. Het werd later de naam voor eiken af wijkei* van du geijkte Kerkleer. Br wordt ook wel beweerd, dat het woord afkomt van katara = (gr. = rerwcHsching, eereloekingt dan zou du naam dadulijk door de vijanden zijn gegeven. Ketter (leder — heelt zijn
letter, er worden nooit zoo vreemde leerstellingen verkondigd, of men tracht ze uit de Schrift te bewijzen. Kettliijf-kofielH. o. in il. twee ko-
gels, door een gebogen keten vereentgd, in de wap. l\'aasgewijs afgebeeld. Kettlnjfdlcht. heette in du dagen
der lïiderijkers een diehtstuk. in liet- welk in elk couplet met het laatste woord van den voorafgaanden regel de volgende regel weer begint. Bijv.: Ja, -.\'ij zwiehtut — met uw zwichten Zwichtte ook \'tm>igAmsteldam, Antsteldam, waaruit u voorraad Voorraad en versterking kwam. |
|||||||||||
|
KIEKEN Vit ETEK.
Kheiltve of khldtver. iturk.i,
oude. koninklijke titel, door den Sultan aan den Onderkoning pan Egypte ver* leend. Khl. (chili», Htroom; nis uitgang
in (\'hiiieesche plaatsnamen. Klitmiiio. (chlu.), brug; nis uil-
gang in (\'bineesehe plnnt-unmeii. Khllle (kehtlla), (n.hebr.), \'/<••
meent e. Hhiii. /.ie Hethitr*.
Kliordnri. I m y t b. >, de goede genin*
bij de Perzen. Khortliiri. «pers.i. Maart.
KhorN. (slnvon. myth.i. de god
der geneeskunde bij de Slavische. \' volksstammen. KIhIIiIh. zie Kaga Piccolo.
KInng. (chln.), rivier, in (\'hi-
neesche plaatsnamen.
Ktblti, larab... kiblato, de streek,
Maaibeen de Mohammedaan zich richt, als hij zijn gebeden doet. Kat was tot np Mohammed de richting, waarin de tempel te Jeruzalem lag. IV Profeet echter verhief den in den zuiderhoek der Kaiiba iz. a. t buitenwaarts in den muur aaiigcbrnchteti. twee ellen hoogeil, in zilver gevatten steen ffai/xjar-a/-I#- icat iz. a.i tot kibla. Klcker. (eng. en am.), onwilliglid
eener vereeniging, iemand die weigert zich aan de meerderheid te onderwerpen, van to kick ~- slaan, achteruitslaan. Kltlnng. unal.i, ree.
Huls. ia m.j. lettert, geitje*; dejon-
gere leden eener politieke partij: het tegenovergestelde van Itoesback* {/.. a. I. Klelmiiweii. (mil.)i «*<«.
Klebeltwn, iiuil.i, zie Glebelton.
Kieken vreter, spotiiaain waar-
mede uien de Brusselaars aanduidt. In de 10e eeuw. ouder Wenceslas. hadden zich een aantal ridders vereeuigd, om den hertog van Julich te bestrijden. |
||||||
|
KettlnggmigerB, ketting jon-
gens. inlandeche dwangarbeider*, op Java. Worden thans, behalve door hun uniform in pilo), alleen onderscheiden door een ijzeren ring om bun halm, eóVi wijd, dat die op hunne schouders rust. Vroeger liepen zij aan kettingen, van- waar de naam hok overbleef. Kruien (He drie Koningen
vnn —, de drie Magiërs of Wijzen uit liet Oosten, Casnar, Melchioren Halt ha za r. te Keulen hegraven volgens de legende, en daar bijzonder vereerd. Keiirnietle. andere schrijfwijs voor
m n 1. coortniede, hofrecktelljke op- brengflt, nl. die van het bestehnofd op
cateil <d. i. have engoedi.bet beste stuk uit de nalatenschap vnn een hoorige (keurmedige) door den heer krachtens zijn recht te kiezen: van core i keus i en miede (loon. geschenk); ook: geschenk op ]>rijs. te geven of op te brengen aan Kiiil.ii—. eig. varkentje*; zie Katje*.
Kewaere bergen, (barg.), be- graven. Kewoefoh. (n. hebr.), begrafeni*.
Hebr. keboerah. Kewonoh, (n. hebr.), aandacht,
oplettendheid.
Key. isjiort.i. ileutei.
Keysioiie State. koekêteeniitaat,
naam voor Pentisylranië, als de middel* i
ste der dertien staten van de l\'nie, die i
liet eerst de constitutie aannamen. Vgl. \'
Iran and OU State. Leatherhead», Pen- i
hamnites. Klui lil. ia rab.i. plaat*eêrt>anff«r, 1
opvolger. Zie Kalief. Klinn, (tataarsch en turkseh),
een vorst, opperhoofd der Tataren, een Tatarenvorst; —• (pen.), een huis, een \\
openbare herberg, doorgaans tot opne- :
iniiig van karavanen bestemd. Khiisjin I siliini. toutgroeoe, aan i
de zuidMest/.ijde der Doode zee. lu dit j
„ÜBdnm" leeft de naam Sodoin van !
Uen. XIX : 24, 25 nog voort. Hebr. \'
Bedoom, gr. Sodoma = verbranding. \'
daar de stad op een vutcunisclieii !
bodem gebouwd was. |
||||||
|
:><;-j
|
|||||||||||||
|
KIK KIE,
|
|||||||||||||
|
KIKKEltBIL.
|
|||||||||||||
|
De ridders werden echter overwonnen,
ook doordien zij hunne paarden te zwaar met leeftocht, waaronder vooral kippen (Vlaamsen: kieken») hadden beladen (Kroiiutard). Van toen bezigde men den spotmtam, die heden ten dage nog wordt gebezigd. Klckie. kijkje, schertsende bena-
niing. eerst voor een slechte, daarna voor elkephotograpliie;naar Kiek,een kerniix-pliotograaf. Klekle, istud.), photographie tn-
siitnttt)n:>\\ vooral van een gezelschap in feeststemming. ki« l« n! WïHt-n! Ittlllll Olll \'t
IhihI. Zeeuwsche dronk, waarmee heil gewetmcht werd aan de zeeraart, den tantlbotur — men had toeu uaggeiriefde ploegen — en de dijken, Klclluilcii. vroeger gebruikelijke
ut ra/ aan boord, «aarbij de overtreder aan een touw gebonden werd, dat onder de kiel van t schip werd doorgehaald. Aan de eene zijd** over boord gesmeten, ging hij onder de kiel door en werd aan de andere zijde veer opgehaald. Soms werd dit meermalen achtereen gedaan. Kiellionn er. iafr.), zeker boeren-
|
! ]>e getrokken getallen worden op du
kaarten met een glaasje bedekt, eli wie
er vijl\' naast elkander bedekt heeft, roept kien.\' De •_>. ;s. 4. r> heeten in dit spel ambe, terne, quaterne, qaine of kien. ..K Iep-k lep" roep. i a I\' r.), „houdt
li.n Hief" roepen, van eng. to keep • houden i.
It lepillll mirt ir-. of kfeplllH ii-
keH, s|iotiiii:ini voor de inwoners van IJlst bij Sneek. naar koekjes of mopjes van dien naam. die vooral daar gebak-
ken worden. Klerehoe, pleizierrfftnig voor
: partijtjes; kwam in de tweede helft der
18e eeuw in gebruik, en bleef zich handhaven tot ongeveer 1830. Klervojfol. ik. in. a.), cadet, die
sterk Htndeert, zooals (stud.) roliege- hengut iz. a.i. KirselnipiMM\'s. ) ba rg.), zakken~
roller». Kleteiihtil. de lederen met koebaar
gevulde bal. waarmede gekaatst wordt: afkomstig van .kiept den bal!" d. i. houdt hem iu \'t oog en vangt hein! Kiepen heteekent vangen, en de vangers zijn de kieper». Vgl. liet Kng. werkw. to keep, hikl.ni\'. ihebr.i, uit k/rkar =
eirket, ayr. kakróh. Talent, nl. He- breeuwsch gewicht, van steen i Lev. XIX : :il\'.i; van hoven uitgehold, om
het op de juiste zwaarte te brengen. Zulks blijkt uit een a«. iM\'.ej iu den omtrek van Jeruzalem gevonden steen, wegend 42.12 kilo, en wel een koning», gewicht (2 Sam. XIV: 26, letter!, steen des knulligs), te nordeelcli naar de
inscriptie, die nog ontraadseld kon worden : „3000 sikkelen van koning David": derhalve, een talent (z. a.); vgl. Kxod. XXXVIII : 25, 6. Diesteen dagteekende nlzno uit de He of \'.\'e eeuw v. I\'. Klkkerlill, een stuk hout hij den
scheepsbouw in gebruik: vandaar: de kikkerbilshtis bij de Kalkniarkt te Amsterdam. |
||||||||||||
|
Ki» Irrelif. (hand.), een in l\'rank-
rijk gebruikelijke In lustimj, die schepen welke v..or de eerste maal een haven binnen loopen, moeten betalen. KI<>lM<\'lilf>tei>*4. npotnaam voor de
inwoners van ({otterdam.
Klein iitoi*. »i.....r door \'t schip in
\'t water achtergelaten; fig. iemand in
zijn Welwater zeilen = hem opdeluV l.\'n volgen. Kiiiisjxl. in Hf 20 te Henna uitge-
vouden getallen-loterij, ook Lotto ge- noemd; naar qninqite ivijf». omdat er telkens vijl\' getallen uitgetrokken werden. Kwam iemands getal uit, dan kreeg hij laniaal zijn inzet terug. Het k/entpel is tegenwoordig een khi- dei-spel, en bestaat uit een zeker «an- tal kaarten van vele getallen voorzien en uit 90 dopje*, met cijfers, die bij elkander in een zak gedaan worden, en waaruit de nummers getrokken worden.
|
|||||||||||||
|
563 KINDEKEN VAX HKT OOSTEN.
|
|||||||||
|
KIKKEUEN.
|
|||||||||
|
Kikkeren. J k. m. a, en s t n d. i, straf
aan baren l nieuwelingen) opgelegd: rondspringen op \'i? hurken. Klkmiiii (He — der promotie,
(stud.), de eigenaar van het hotel,
waar de partij gegeven wordt. Ktku. de nationale en algemeen i
beminde bloem van Japan, die ook in ons land wordt aangekweekt onder den naam van Chryaanthetmmi. Klkymorii. fulavon. myth.i, de
god van den nacht en den slaap. Kliimieleii. (barg.), drie.
Ktiimilere. uva p.i, helmteeken,
fr. cimier. Kimono, lange nd- der Japansehe
balletdanseressen, vervaardigd uit zoo doorzichtige «tof, dat men de vormen van het lichaam kan onderscheiden. Voornaamste maunen- en vrouweii- kleedingtituk in Japan. Kliiiuett. fjoodsch-duitsch),
kraam, van hgd. Kindbett. Klll. iluirg... ja.
Klllllllll. \' niii 1.1, een gereed ge-
maakte betelprnim. Kimt ile« «IooiIn (llii i*- een—,
hij verkeert in levensgevaar, zijn laatste
uur is geslagen; naar 1 Wam. XII : .\'>. Kind (\'t — verdrinken, vroalijke
part(j, onmiddellijk na de geboorte van
een kind. De huren kwamen dan Ui \'t kraamhiiis, en zongen en dansten met muziek. Kind vuii \\\'iibotli. vroeg groot ,
en toch xot, zonder reohtstreeksoli ver- \' band tot den Nahnth van I Kon. XXI : 1—3. Misschien vond men\'t kleingeestig, \' onverstandig, van Naboth, dat hij zijn koning, die hem alleen ruiling \'voor- stelde, durfde weerstreven. Kinderen vim ZehedeiiH (Zij
zocliten — te worden, beduidt misschien: zij zeiden het vaderlijk be- [
drijf vaarwel (Matth. IV:21,22; Mark. I : 1\'.), 20), en kozen een ander beroep i ("misschien wet dat van predikant); of wel: /.ij trachtten van lastige aardeefae bezigheden ontslagen te worden en die |
|||||||||
|
aan anderen over te laten; of nog, met
het oog op Matth. XX ; 20, \'Jl : zij zochten dm voorrang h- verwerven — wat d<\' beste verklaring van alle is. Kliiderliler. f<vst,»uul hij de ge-
hoorte van een kind. Khiderl>lNHeho|i, ep/tropn* pnt-
rormn, ook wel scholarinm en ehora- limit en zijn kapelaan werden op Sm-
terklaas gekozen door den rector of schoolmeester, ook wel door de setio- lieren. I>e bisschop was een der school- jongens, die niet zijne kapcllancn hmiue waardigheid toonden door de eerste plaatsen in het koor te In-zetten: op i Mnioozelekindcreiidag \' \'2* I >ec. i moest tiij met mijter en >taf in d.-kerk zijn ambt vervullen; de staf werd hein gegeven, als deze woorden van het M«ff- nifieat gezongen werden: „Hij heeft machtigen van de tronen afgetrokken en nedcrigeu heeft Hij verhoogd". Kinderen lielthen een verlo-
ren vader (Die —. Volgens Luk. XV : 13, 15 bracht de verloren zoon er alles door. Zoo wordt omgekeerd hier .Ie vader verloren genoemd, die alles verkwist en zijn kroost arm en ellendig maakt. Kinderen Israël»,de belijders van
den Joodschengodsdienst; Oen. XXXtl : li\'2 en op vele andere plaatsen,
Kinderen vim Xeluikiidiu\'zar
(De — kennen, allerlei wonderlijke dingen weten te verhalen. De wonderlijk klinkende naam van liabels koning,
alsmede, wat er in Dan. IV : .\'J2 van zijn hoogmoed»waanzin wordt verhaald, heeft denkelijk aanleiding gegeven tot deze spreekwijs, waarbij men in aanmerking
neme. dat in bijbelstijl kind heet, wat Kinderen vnn het OoMten,
hebr. benei kèdem, benaming van som-
mige volksstammen, die aan Abraham
hun oorsprong ontleenen, door Ketura. enz. Gen. XXV : ->: XXXVII : 25, 28, 3li; IJicht. VI : 3. ;«; VU : 12; VI11 : 10, vgl. 24. Nagenoeg een met Iftma9- Ifeten (x. a.). |
|||||||||
|
KIXOEUBM VAN\' SINKVÉ. Öfi4 KIOHK.
|
|||||||
|
Kinu-miiker, (eng.1, lett. koning^
maker. Richard Neville, graat\'van Warwiih; aldus genaamd, omdat, wan- neer hij zich aan de zijde van Hendrik VI schaarde, Hendrik koning nas, maar wanneer hij op de hand van Kduard IV
was. dan werd Hendrik afgezet en was
Kduard koning. Hij sneuvelde te Barnet
(1420—71.) Ktiii|H-Reneh. d. i. Koninga-Bank,
het oppergereebtshof te [.ouden. be- stannde uit een opperrechter (Lord Vit ie f justicej en vier rechters. De Kings-Bench — thans the Court oj Qneen\'t-BencH genaamd — oordeelde oorspronkelijk alleen over inbreuken op den land vrede, dus over strafzaken van zwaarder soort; later werden ook bur- gerlijke zaken aan haar oordeel onder- worpen. Kiin.l \'s C\'liapel, (eng.), zie Kapel.
Kink — bocht in een te nieuw of
nat touwwerk; een kink in den kabel, eene tnoeielijkbeid. Kln-oh. ilirlii\'.i, kin-uit = nijd.
Kinoh — sinolt = nijd en daardoor haal. Itiniioi\'. (hebr.), gr. kin(n)ura,
sept. kithara (zie (\'Hert, in onzen Statenbijbel vertolkt door etter, en ten onrechte door harp. Men tokkelde de snaren er van met de hand il Kam. XVI:23; XVIIIrlO; XIX:\'.n. Schijnt het oudste en meest geachte snaar-histni- meilt der Hebreen geweest te zijn. tiitge- vonden door .lubal. I.aineehs zoon (Oen. IV : "21 i. Davld bespeelde kitinór*» van eipressenhoiit (2 Sain. VI : 6); geen haf/i. want het instrument kon bespeeld worden onder bet gaan (l Sain X : 5; •_» Sain. VI : 5. Ten onrechte spreekt men dus van een Daeld* horp ot\' van Mavid als ., Koninklijk harpenaar." Kiortii. (tl. hebr.), dunt; gelegen-
beid om te blijven bestaan, (\'ha ld. kejdm = cirdounantie, sterk gebod (Dan, VI : 8). Klonk, (turk. kt\'ensjk), Turksch
tuinhuis, zomerhuis of paviljoen op
palen; vandaar een houten gebouwtje in dien vorm op de boulevards eti de pleinen der groote steden tot verkoop van kranten, enz. |
|||||||
|
Kinderen van Xlnevé, domme,
onnonzele tuenychen.i Jomi 1V:11 i. gezegd
van kinderen beneden de drie jaar, die nog geen onderscheid kennen tusschen hunne reehter- en linkerhand.
Kinill. (hgd.t, voor Kindel, Kind.
Wh = kindje; üevenaam voor een weitje, KiiH\'inatojirnaf. i van g r. kinèma
— beweging, grafiet* = schi-gven of afbeelden). De reeks opvolgende photo- grafiën. die in een kinetoskoop {/.. a.i,
snel langs bet oog gevoerd worden en daar den indruk van beweging vernor- zaken, worden \'m dit werktuig op den wand geprojecteerd en daardoor voor velen tegelijk waarneembaar. KlnetoHkoop. (van gr. kinetn =
bewegen, akopein — zien). I\'ene groote reeks photografiën zeer «nel na elkaar genomen van een bewegend voorwerp, bv. ;.(i «tuks in 1 seconde, wordt even- snel voor bet oog heen bewogen en elk beeld op liet juiste oogenblik sterk ver- lielit. He indrukken, die liet oog van die onderling verschillende beelden verkrijgt volgen elkaar zoo snel op, dat ze ineen vloeien; de waarnemer krijgt daardoor den indruk van eene onafgebroken be- weging. liinu eiin do no wronu (The
—, (eng.), de koning Kan geenktcand
doen; grondbeginsel aan bet Engelsen staatsrecht ontleend, waaruit volgt, dat de Ministers de verantwoordelijkheid voor verkeerde regeeringsliandelingeii —
waartoe altijd Iniuiie medewerking, contraseign^ gevorderd wordt — nooit op den Koning kunnen mchulven, door zïcll op een last, van hem ontvangen. te beroepen. I.ens van II in e km ar, aartsbisschop van Rheim»; vgl.ned. ,de Koning is onschendbaar, de Ministers zijn verantwoordelijk". (Art. 540. W.), KIiiji Cotton. (Koning Katoen);
katoen \'t voornaamste voortbrengsel dei-
zuidelijke staten van Amerika en \'t voornaamste artikel in de fabrieken van Engeland. I>e uitdr. werd \'t eerst ge- braikt door James tl. Hammond in den Senaat der Vereen. Staten in 1H\'>K. I>e groote katoenfabrikanten worden CottoH-Lords genoemd.
|
|||||||
|
565
|
|||||||||||
|
KIl\'AS.
|
|||||||||||
|
KLADDE.
|
|||||||||||
|
KI pus. (mal.), Waaier.
Kippen, iliiiiiib, geldsnoeient af-
vijleu: ook het werken van een handels- huis, diit zich met moeite slaande houdt. Kippen, artfpen, aanpakken, bijv.
een anker kippen; spreekwijze: fcipl ik heb je. Klpper- en wlppenminten,
ratsen* ntnttten vau gering gehatteiWOMt\'
mede Duitschland in den aanvang der 17e eeuw en gedurende het beghi van den 80-jnrigen oorlog overstroomd werd. Kipper* en wipper* waren <itj valsche munter* en geldsnoeiers, die de schro> melijke muntverwarring in dien tijd veroonaakt hebben. Klpln iiili-i-s. spotnaam voor de
Inwoners van Assendelft, naar een daar veelvuldig voorkomend bedrijf: de hoeu- dertei lt. Klppoh. i n. )i e li r. i. rerzantefing,
gemeenschap. kii-ic, (afr.), kirie en knopkirie,
wandelstok en knots; een kirie met een gou knop. Kis. m.hebr.i. hebr. k/snee =
zetel, troon (2 Saui. III : |U, Vil : 13), zelfs troon (lods (Jer. III : 17); later heette bet ha-kissee (het huis van den zetel)het privaat; vgl. ned. stoetgang. I Kis (kies), (n.hebr.),*a&, fondraal,
acldtaseh. Kifuclief. | ii. h e I» r. i, h e b r. kèsrhef,
Uet tooeeren, tooverff. KlHlew. (hebr.t, Jnndsehe maand,
waarvan het einde met ongeveer het begin (de uleuwe maan) van December o vereen komt: de negende maand der
Hebreen . Neli. I : 1. Zaeli. VII : 1.. r.r. Chaseleii .1 Makkab. I : :.41. Klnniet, (turksch), noodlot. Der
Turken geliefde uitdrukking voor: „ laat i maar loopen!" Klsttee (kissee), \'heb r.) zvtrl, troon,
"toet. Beis-ha-kisse of Beth-ha-kissee, huis van den stoel voor liet privaat. ; (Vgl. ons stoelgang.) KIst. (barg.), tak.
|
|||||||||||
|
KlHtdnm, fbouwk.), met kleiaard,
tuaticlien damplanken gevormde water* keering, voor het maken van fundee- ringswerken, beneden den waterstand. Kit = kut, een leelijk buis. een sleeht
luns. bordeel, opium-kit.
Kit, tbarg.), krqeg.
Kit. (sport,), lijm, verkort van
kitliJM, naar Kit den uitvinder ervan. Kit (Een platte—,ibarg.),/ic/x,
waarvan <h deur aanstoot. KIt-Kat. (e n g. i. portret van bepaald
formant. Zinspeling op het formaat van de portretten der eerste leden van de Kit-Kat Club, geschilderd door <iod- frey Knel Ier. opgericht door Chrïs- topher „Kat". Kltlinni. (gr., in u ss.),het voomaam-
ste muziekinstrument bij de Grieken, dat als strijkinstrument bespeeld en ook getokkeld werd. Volgens den naam zijn verwant de gnttoar (chitara), de ch/- farrone en de titer (%. a.). Klis. (afr.), mal.
Kltiih. ia ra b. >. few*. Ook bij de
Atjebers. Klim. /.ie Ken.
K}epmamiekes, zie Kiepmanm-
tjes, K l;i a 1)1111111 e. stuk iiiiiur. liet eenige
dat nog van Salomo\'.* tempel te Jeru- zalein rest; waar de Joden uog altoos bun klaagliederen omhoog zenden over bun vervallen grootheid en hunne ameek- gebeden uiten om redding en herstelling van buis, land en staat. Klaaawaarzeufjerva fr.), tenge*
naat\'. Klabak, (stud.), agent van politie;
uit Klabaker, d. i. klapwaker (x. a.); oudtijds ook klapwaker, d. i. waker
met de klap; ook klepper geheeten. Kliihaliiii\'Iiiin. (stud.), ste Cla~
haccarinm. Kladde, spotuaam der inwoners van
Ingeu (Neder-Betuwe), schooier, land- looper. In dezen zin reeds in de dagen van Coornhert it 1590) bekend |
|||||||||||
|
560
|
||||||||||
|
KLAPPEKOLIK.
|
||||||||||
|
k].a]>i>ki;ai>ats< n.
|
||||||||||
|
KladilorailatNch. omtrent den
oorsprong (Ier benaming van dit, in 1848 voor het eerst verschenen Hcrlijnsehe
weekblad, loopen de lezingen tamelijk uiteen. De meest verspreide eli waar- schijnlijk-te is. dat, toen de redacteuren vruchteloos naar een gcpasten titel zochten, een der aanwezigen, gemelijk geworden, uitriep: fleheu S/V zilt» Ten/el inH llirem Kladderadatsch .\' i Loopt naar ilen duivel met uwen roni- melïi. en de naam \\v;is gevonden. Oni- trent het ontstaan der beide bekende typen Kclnilze en Muller bestaat meer zekerheid, /ij zijn ontleend aan The Loudon Medt\'eal Student (Seeond Seriën). With UlMtration* by Leech, de be- rocnulc teekenaar van de Punch. Lon- dun, 1H4.I. Ito beide figuren dragen het onderschrift: A *tare-ca*e (letter).; liet geval van twee personen, die clk- ander aankijken i. een woordenapel met lu-t evenzoo luidende «ra/fwaw = trappenhuis. De kop, die het hlad pleegt te verpersoonlijken, schijnt eveneens van Leech <t 1HM.I afkonistig, en eeue charge van des kunstenaars portret te wezel). Het woord zelf is echter oud en beteekent een gedruischinakeii. een val van breekbare voorwerpen. I >aar- entcgeii beeft bet portret van K1ttdde- radatsch de uitdrukking Kladdera- datsrhtfisirhte in de lU-rlijusche volks- taal doen ontstaan. Klam, lafr.ï. klam, auklaut; bijv.
ik heb die spons gevat, om die tab- bertje au te klam; Vochten, in poch ten; ik heb de spons genomen, om die japon in te vochten. Klitmboe, nnal.i. pordtfn rondom
legerstede ot\' riistbank in Indië. Klamp, ihou wk.i, dwarsregel iu
bout ter verbinding van bouten schot- ten, planken, luiken, of deuren. KIn m |». iii.brab.i, tiendblok.
KI aai|», i w a p.), gewoner trip (z, a.).
KlaakerH im-t vonk. (ba rg.),
flenchen jenever. Kluiikrluuren (C\'lilailnlachc
—. de regelmatige figuren, waarin bet zand op een glasplaat zich plaatst, als men met een strijkstok op verschillende |
||||||||||
|
plaatsen langs den rand strijkt, waarbij
de figuren zich wijzigen naar de hoogte van dei) toon ; naar prof. (\' b I ad u i 1 (1756—1827). Klap op ile vuarpljl, (toon.),
• \'t hooffxte i\'lf\'irt.
KlaplicKKca. spotnaam voor de
[ inwoners van lievere ijk. naar den han- del in fruit, daar gedreven. Kla p il en ren, (boo w k. i. deuren
die naar beide zijden open draaien en
i ter voorkoming vin tocht, door middel
van een veer of draagstelsel vanzelf
sluiten.
KlaploopCP, imifier met dr hftl/l,
tafelëch Minier, iemand, die het er *telsel- inatig op aanlegt de gast van zijn vrien- dun en kennissen te zijn: van de lazarus* 1 klap, d. i. de houten klep of klap. dien de uit de maatschappij gebannen mclaat- schc steeds bij zich hebben en waarmee hij de voorbijgangers voor zijn aanwe- zighcid waarschuwen moest • in verband niet het volksgeloof, dat een aan me- laatschlieid lijdende niet te genezen was tenzij bij een jaar of langer gebedeld brood gegeten had (vanhier: Gebedeld brand is goed eoor laxerff). Ithi iiiiiiits. een houten muts met
: een rand. die. neergeslagen tot beschcr-
ming van hals en ooien kon dienen. —
Ook de Fiiesche floreen of aehteutwin-
| ting il (lol — lo\'.Kti, waarop een man niet
een klapmiits was afgebeeld.
KlapiantHoathalcpN, Duitsche
\' rijksdaalders uit het begin der 17e eeuw,
j waarop een man met een klapmiits was afgebeeld. KlapmiitHeilveein, v e re e inging
i van waagdragers, kenbaar aan een klap- inuts tot hoofddeksel. Klapper, alphabetiaohe inbouds-
ongaaf, vóór of achter in een boek. Klapper, in al. kelttpa, kokospalm,
klappen.....t. kokos vrucht.
Klapper (l>e — matfjr,(barg.),
! "\' "••"".....•
Kla pperkop, ibarg.i. hart.
Klapper olie. kokosnootolie, van
I ui al. kelapa, kokosnoot.
|
||||||||||
|
KLAPl\'EUSCHULDEM. 567 KI.KINK OOKT (DB).
|
|||||||||||
|
KlapuerHehnlden, (hand.), klei\'
ue schulden.
Klaroen, i w a p. I, fr. claricorde,
eng. rrxt (stut. KL\'hoor),zeer verminkte afbeelding van liet blaasinstrument van dezen naam i vgl. krfjffsklaroeit I; liggend langwerpig vierkant met een uitsteeksel van onderen als lift omgekeerde hand* vat van een schaaf. KliisjriKciiii. i in i 1.1. kazerne-
uitdrukking, (lezamenujk iets doen met, of in orde brengen door middelen, die niet tot de gewone, de aangewezene behooren. Van collationeeren = dn ko- pieé\'n ini\'t het origineel vergelijken, al/.oo
de kopieën in orde brengen, hetgeen wel eens gesehiedt met ongeoorloofde inidde- len, als: ratures, chloor e. d.; vandaar,
iets in orde brengen zonder dat dit liet
daglielit mag zien. Klmmla nen, mititaireR, die hunne
bestemming vinden hij het „Algemeen
depot van Discipline" te Vlissingen, om jiblaar, voor straf, aan de strengere, krijgstiielit onderworpen te worden. Klassieken. I>e bewoners van
Rome waren verdeeld in zes klassen; die tot de hoogste bevolkingsklasse behoorden, heetten classici; al de andere «aren in/ra clasneiH. Vandaar in de literatuur de naam voorde iiituememiste \' sehrijvers der oudheid (vooral die der . ttrieksclie en I.atijnsehe letterkunde classici scriptoren), KInii. (afr.). poot,
KI n ii lil ili\' j|roil il. i a f r, i.
loop lm,ut. Klaverblad, (wap.), wellicht ken-
teeken vim bezit van vetten kleigrniul. |
KIn verkruis, i wa p.i. kruis, waar-
van de armen eindigen in klaverbladen. Klavleilluder, (mm.), soort van
plano in 179» d.....• Chladnl uitge- j
vombn, waarbij een pedaal een cilinder
doet draaien, die door middel van staafjes eenige toetsen doet klinken. Vgl. EuphonlHHi. Klee (Loensche —, (ba rg.i, ring
met loopera. \' |
|||||||||||
|
Kleed (Suloina\'s —, een groen
zijden kleed, groot genoeg om Salomo1»» troon tn al zijn strijdmaeht er o), te plaatsen. Weiisehte hij te reizen, dan zei hij den wind. waarheen: het kleed rees met alles er op in de lucht en daalde ter gewensehter plaatse neder. Onder de reis vormden vogels met uitgespreide vleugels een troonhemel over het reis- gezelseliap. .Koran., Kleedlnn (IVIeKf erlllke—.< r.k. i,
eolleetive h,,-<,,nr„t«, verschilt van
kleur naar gelang den tijd en de feesten
des juars. WH, het zinnebeeld van reinheid; ge-
dragen in den Taasehtijd. op de feesten des Heereii. van n.-L. Vrouw, der Ell- gelen en der Heiligen, die geen .Marte- hlron zijn; eveneens op Kerkwijding. Rood, bet zinnebeeld van vuur en
bloed: de kleur, die de priester op ,1». dagen der II. martelaren en op de feest- dagen van het Lijden des lleeren draagt, en op l\'inkstereii. toen de Heilige Heest iu de gedaante van vurige tongen op |
|||||||||||
|
90
|
|||||||||||
|
de aarde nederdualde.
Groen, tip gewone dagen.
Paars, op Zondagen in den Advent,
in de Vasten en op t^uarterteuiperdageu. Ztritrt, op doeden Vrijdag en wanneer
er missen voor overledenen worden ge- lezen. Kleêren (Het raakt inl]n koude
niet -, koude kleêren zijn hier de bui- tenste kleediugvtukken, in tegenstelling met de warme kleêren, tl. i. die on- ïniihhllijk bet lijf raken.
Klelfache >f klljlse. ibarg.),
eilrercH. Kletu-Atheiie. bij de ouden Vhih,-
Üelphiu in Lydië, rijk en bloeiend. Eene der zeven gemeenten van Klein-Azië. aan wie Johaunes op l\'atnios een brief richtte (Onenb. III : 7—13», en daardoor vooral den ChrUeiitn bekend.
Klein OniiiHseus, naam. welken
de Inwoners vail Tripoli aan tle beneden- stad El-Mimi geven. Kleine Oost (De —, de vaart van
Schiermonnikoog naar tle ttftraarscheii en verdere kusten van Holstehi. vanwaar
die eilanders allerbande granen naar Amsterdam vervoeren. |
|||||||||||
|
"M>S KI.El\'ltKN\' (sVMUOI.IHK DKllt.
2*. Kan de kleur ook voorkomen bij
| de vierkleur van bet kaartspel. Het is
: opmerkelijk, dat uien van vier kleuren
; spreekt, terwijl er maar twee zijn ui.
rood en /wart. He Pranschman spreekt
van coenr, carreau, piqué, trèfle, de
Ihiitselier (in de nationale kaartspelen)
van Herten, Schellen, Eichetn, Grün,
terwijl wij. Hollanders, onze kaarten
aanduiden\'niet den naam ruiten, harte»,
schoppen en klaveren.
Kleuren (Fncnltelts —, groen,
geneeskunde; h/a uu; letteren; rood,
rechten; uit, wijsbegeerte: zirart, god- geleerdheid. Zie Faculteitekleuren.
Kleuren, (wip.), keel (rood), azuur
(blauw), sabel izwarti, shiopet (groen), en purper. Kleuren (Nationale —,
Beieren, wit en blauw. BelgiP, rood. gvui en zwart. Venemarken, rood en wit. Frankrijk, blauw, wit en rood. GrooUBrittannW, rood en blauw. Hongarije, rood, wit en groen. Nederland, rood, wit en blauw. Oostenrffk, zwart en geel. Portugal, blauw en wit. Pruisen, wit en zwart. Kuxlaml, zwart, oranje en wit. Spanje, rood en geel. Turkjje, rond en groen.
Vereeulgde Stalen, blauw, wit en rood.
ZwedrH, blauw en geel.
Zwitserland, rood en wit.
I >aarbij oinlersebeide men wel de
vlaggen en de nationale kleuren, een kruis ot\' sterren bijv. worden niet ge- rekend als kleuren. Kleuren (Symboliek der —.
zirart en hrufn, beteek ent dood en
droefheid. rood, liefde, toom.
groen, hoop.
blauw, standvastigheid, trouw.
a-it, reinheid.
!/ff/, nijd. jaloersehheid.
/inr/tft; koninklijkheid.
Kr is een rijmpje : \'t Itanf \'t* lieftie, \'t fiffl is haat;
\'t Blauw is trouw en \'t Orante is {kwaad;
\'t finu-n is hope, hartstocht\'t Bood; \'t Wit is de onschuld, \'t Zwart de<ïoo<*. |
|||||||
|
KLEINE VOHHEK BEDEltVEK ENZ.
|
|||||||
|
Kleine vossen bederven den
« ijilijii ;i rd. kleinigheden baren umus
groot onheil. Ontleend aan Hoogl. II : 15. Daarnaar K/finr l\'ossrn als titel voor
den roman van Mevr. IS e ec her Stowe.
Klelnneel. iafr.), o,htm»,/.
Klelimielit. iafr.1, aehterntcht.
Kleine Vnstelnvond. Maandag
róor Vaxtenarnnd, Kleini*oj|j|cii. spotnaam voor de
bewoners van Joure bij Heerenveen, naar hun kermisgebak. Kleins, ui Ir.}, van klein af, ru„
jOUffKtlf. Klelnzejiel. (zeg.),zie Tegenxegel.
Klets. ibarg.i. zilver. \\\'A\\* Kleif-
*che, K/ij/s,, Kleiiimer, gouden munt, i/ondgitl-
den, van de hertogen van (leider van
Willem I tot Karel van Eguiond < 1893— 1588), aldus gelieetün naar de twee klinniieiide leeuwen van liet lieldersehe wapen. KlenteiiuvinaUr/,/,»,,*,/" tempel.
Klep, \'k. in. a.i. fleur of raam.
Klepbroeken, in Limburg en
Noord-Ilrabant een bijnaam voor de kerkelijken i»f anti-liberalen, naar den vorm van de nuderwetscli broeken of pantalon». Kleum, (barg.), ui aan.
Klem* bekennen. I>e/.e uitdruk*
khig kan een dubbelen oorsprong heb- beu, waarvan elke weigerechtigd is. 1°. Reed» In de MIddeleeuwmi dienden
de kleuren als hij/oudere keiiteek<-iieu,
zoodat hij. di......n bepaalde kleur droeg,
aan een bepaald persoon toebehoorde.
Mannen, vrouwen en bedienden droegen dikwijls deselfde kap, ter aanduiding van echte bloedverwantschap. Ridder» droegen de kleur van hunne dame. soms verborgen; maar /.ij lieten »e zien en bekenden /.e aan haar, wanneer /ij naar het openbaar tornooi gingen. Vandaar: tot iemands kleur /.weren, bij diens kleur blijven, namelijk tot zijne partij. Inde- zelfde beteekeuis _/u Jemande* Kalme schwören" (iemand trouw /weren). |
|||||||
|
r.ii\'.i
|
|||||||||||
|
KLEURENBLIND.
|
|||||||||||
|
KI." KI\'.
|
|||||||||||
|
Itij het Ned. Kpoorwegwexen is kooi»
gevaar of stoppen, dkoeh roorziehtig\' held, wit veilig. Itij ik- Ked. zeevaart is koou bakboord
en ditiiKx fitiitirboordskaut. Kleurenblind, onvatbaarheid van
liet oog om enkele kleuren te onder-
scheiden. Zte Daltonisme. KIewiin||. \'inü l.i. /ie Keteiraug.
Klfc 11 Je (Ahii de — umin.
(barg.), ter </\'»»/ mrrfm reraordeetd.
KlIJiindcHNii, de*m- of dorps-
hoofd op Lombok. KlijIorLei-s. (barg.). itofYH .v,
/iW /Ollrf.
KHJfNe spcv 111Jes, (barg.i, zit-
peren hulpjes. KUllllllttHCIlleter. een Indisch
oud-gast, die zijn tijd in i/.aligi niets- doen doorbrengt, zichzelf en ui nieren vervelend. Daar men zegt .«Ie zon
schieten", „den tijil schieten" in denzin van nauwkeurig opnemen hoc laat liet is; zal ilc nietsdoener klimaatseliieter genoemd zijn. om hein voor te stellen als iemand, die zich bezig houdt met naar de weersgesteldheid te kijken. Die \'t wil gaan doeil, zegt: „ik ga klimaat* schieten". Klimmend, i wa p. i. heet I«. een
dier, dat op de achterpooten staat: gehoefde dieren Morden dan echter ook wel steigerend genoemd; hij versuheu- rende dieren en hij sehildhouders, is <le
klimmende houding de gewone; \'J°. de Wassenaar (a. a.i wanneer zijne hoornen naar hoven staan. Kling, imil.i, het gedeelte vanden
gabel, dat aan het gevest verhouden is. dus: het eigenlijke wapen. Klinkend metaal en luidende
SChel. omschrijving van een ondcgelijk persoon of onwezenlijke zaak; ontleend I aan t Kor. XIII : f. Klinker, groote gouden munt, ook
*child genoemd, het eerst door hertog Jan lil van Brabant 11312—.Vd in na- volging der Fransche 4cns of chaises geslagen en door de Holluudsclie graven, , |
|||||||||||
|
sedert 134«, en anderen nagevolgd.
Filips de (loede was de laatste, die ze deed slaan. Kr waren ook dubbele en halve. Klinker, (bon w k.>. de beate, hardst
gebakken metselsteenen. Klinket, deurtje in een stadspoort
|>e poort wordt op het klinket gezet. in. a. w. gesloten: terwijl de kleine deur nog toegang geeft tot de stad; van fr. rliqiiet, en dit van germ. k-fink.
Klip. <afr.>. een klip in die pad
gooi rr iemand een slechten diettut hrirtjziii.
Klip, (afr.), roti, st*,„; hij rol ui
\'n klip in sijn pat ui as hij iri/t hem geen stroo in den weg. Kllpkop. fafr.), Hattentot.
Kllppie, fafr.), steentje; wit
klippie -- diamant.
Kllpae. een tondagaeoudpartiftje
na kerkt ijd op liet Kamperciland, voor-
namelijk be.-taande in --cn pandspelletje. De leider der partij heet de SchÓlte, zijn dienaar de Bobhals, de overige gonoo- digdeu de speulkl anten. Het spel was in \'t begin dezer eeuw nog in gebruik. KllMsebocr. een gebed niet klissen
behangen boerenjongen, die op Pinkster- dag in gezelschap zijner makkers rond- Uep, evenals de Pinkstcrhloeiu. Dit gebruik bestond weleer in de omstreken van Haarlem,
Klobotslif uren. sigaren, bestaande
uit tabak gerold in de schutbladeren (klbbbt. ja v.i. van de kolf van de maïs iturkseh koxtw). Deze bladeren worden, evenals de jonge mipah- en jonge pisang-bladen gebruikt om er tabak in te rollen tot zoogenaamde stroo-sigaren of strootjes. Kloek, (barg.), pond.
Kloek met kuikens, (barg.),
stel gewichten. Kloet, zie Kantten.
|
|||||||||||
|
570 KNAltHK.
1 den de Oldenzalers hein terughebben.
maar de anderen eïschteii daarvoor /\'4un. Nu wilden de eersten die met kloot- sebieten weer terug winnen, en oud en jong oefende zich daarom in liet veld en op den weg. Klop. zie hut. Klopsc»liceiit}e of pochette, zak-
viooltje, bij dansmeesters iu de vorige
eeuw in gebruik, /.ij droegen het iu
de diepe zakken der \'jas. waardoor het
! voortdurend tegen de aeheenett klopte.
Klos, Ik. in. a.), hoofdofficier.
KIon <»o—. (k.ni.a.i. «V ftonrtr-
ne,ir der Kon. Mit. Aludemir.
Ii Ioh«1i»hj|i i-. ia fr.i, rooibaaltjies
| t-Ti klosdragers, Engeltche noldateu (die roode rokken dragen). Kloiimor leigenl. ke-lownar) in.
Ii e Ii r. I — alsof men zeggen wil. om zoo te zeggen, d. i. .«Iiijnhuar.
Kluiii ((aroiiliiifcr —, b/es:
Kluit. Muunt.i. ;>>/•: ct*.-*tttk.
Kluit}!, iafr.1, grap, leugentje.
Kluwen (Hot —. foltertniffje bij
de oude Knineiiien in de dagen van
keizer Augustus. Ken klos. niet scherpe
; naalden bezet, en aan een dunne. buig-
j zanie stang hangend. Door op eene veer
\\ te drukken, werd dit kluwen niet kracht
heen en weer bewogen, eu wel met de
ontbloote borst eener slavin tot mik-
punt, zoolang totdat zij bewusteloos,
uitgeput van pijn. werd weggedragen,
Kilituk. ibarg.i. rijlsdaulthr.
Knnkklo (Een —. (rest.), ten
knak trorst.t lïrnnswijk heet in \'t .l»i»dscb-
I duitsch Knackmokum izie üokum),
I naar de Knaek- of Bmumchwelger-
ff\'fitutchen.
Kun ppeu. ibarg.i. tttêlen.
I Kimrrc, ihgd.i. ratel, geweer bij
de Duitsehu soldaten, naar den vorm. I Zie KiihfifSK. |
||||||||
|
KLOPTEN.
|
||||||||
|
Kloften. (barg.l, kteeden.
Klokkeilicven. spotnaam voor de
lii\'u\'inii\'i\'s van Kueek, Delfzijl. Franeker (Mi Oudewater. Klomp, ia fr.J, menigte, hoop, \'11
klomp mense = groote menigte. kl.m.j. (afr.l, reut, kaffer.
Klonk, klouklc. iafr.1, kleine
KIououck. (ba rg.), gereedttthap.
Klont 11 ii{| of kclontiiuoj. ook
keloul n ii<|:i ii . nn :i l.i. rogelter- sch rille,; voorwerp .mi .1.....• geklep enz.
de vogels van de velden te verjagen.
IiIcmi on j|. i ui ii 1.1, /i< Kehmtmtg.
Kloof vim Itci\'inlfn. naam voor
het operatie-terrein vun liet Ned. Illd. leger tegen Atjell, Maart en April IHtlu ouder generaal Vetter; diep ingesneden vallei met twee versmallingen, diezicli hi zuid-westelijke richting naar de Kroeng Itaba-baai uitstrekt. Kloot. istud.i. rei-velend, on»un-
gennam of onbeduidend tnetiHch. Ii loot h;i ii ti. kIott*- <>f kloH-
liaan. ook rollniHii genoemd, cru lange liaan met een booten of ijzeren iHMirt, waardoor ecu pronte hal geworpen moest worden; een soort van ttport waarvan onze voorouders veel hielden, en de Hollandsche graven en de iudder- st-lit! hertogen groote lief hebbers waren. KlootHcIlietcil. volksspel in Twente.
bestaande in liet zon ver mogelijk wer-
|ieii van een /waar stuk limit met lood gevuld, kloot genaamd; het wordt voor- mimehjk iu den winter gespeeld. Kr bestaat sinds jaren eeue oude veete tiisselien de inwoners vun Oldenxaal en die van Ootinarsum over den prjJ8 van het klootschieten, zijnde een banier, de Viechelmibanier geheeteii. i De kerk te Oldenzaal was weleer aan Kt. I\'lechelmua gewijd, i In 1747 hebben de i lntiiiar- Kumera dien gewonnen, in isi\'4 wit- |
||||||||
|
KNAK.
|
|||||||||
|
KNOIIltKl.KlM\'IS.
|
|||||||||
|
KiiHH. hoi ff, uit ii. li eb r. kenau.
Kn 11 s leugen. • n. ii eb r. i. een
ii vereen knuist maken, vooral bij ver-
lovingen, dus knan (boete) (trpdeggen \' (omdat vaak daarbij boete wen! vast- I gesteld «ui het verbreken der uver-
KmiNHeii, boete opleggen.
KmiHHOr, gewoonlijk kiiaHtor,
mand of kot\'f vit ii gespniiwen riet, w nar in • men uit Italië bloemkool, en uit Indië j veel suiker verzendt. Van [tal. canetttro, \\ Omdat daarii.....k vaak tabak werd
verzonden, die door zeewater bevochtigd, |
een akeligeu reuk van zieb gaf, bei t slechte, stinkende rooktabak inden\\<>lks- raond knantert. Kmui. (chln.), fort of kamp. V\\t-
gang van (\'liiu. plaatsnamen. Kiuitiw. (barg.), nteek in het lijf. \\
Knecht festin j|. dag, waarop de
boerenknecht gehuurd werden aan den Hit/nf nf op Zuid-Beierland. Dit bad tweemaal \'ajaaru plaats. Klieiipjel*. de miile Anisti rdainsehe
uitspraak van een kun Uitgelach biet*. Kniel*., afkorting voor Knicker-
bocker (/.. a.). Knickerbocker, (im.), naam voor
de bewoners van den staat Xew-York; naar Utedriefa K uickerbocker.deii held van een humoristisch verbaal van
Washington trving, waarin deze I de Hollanders, de oorspronkelijke be- I volklng van Xew-Vurk | Nieiiw-Aiuster- I dam), besehrijf\'t. —, (eng. um.t, korte broek, naar :
bet mode) van die der oude Hollanden; :
ook zekere grove grijze stof, waarvan !
deze gewoonlijk gemaakt wordt. —, lederen beeiistiikken, over de >
broekspijpen gegespt bij morsige straten. KnleluUter. (afr.), kuiehaltereu, \\
de knie van bet paard door een riem
met den kop verbinden. Hier te lande zegt uien kniebanden. Stieren worden |
|||||||||
|
aan de band vervoerd, geknieband,
d. i. een touw of riem verbindt kop en knie. Kniest 11E.. portret, waarop de per-
soou tot aan de knieën is afgebeeld. Knievlool. ital. viola da gamba,
thans, na wijziging van bet instrument, riototicei. Rnit|lit-. of lnbor. (eng.), d. i.
ridder* can de» arbeid, werklieden- vereenigiiig in N.-Amerika, die zieb bierdoor van de vak vereen igingeti on- derselieidt. dat ze de werklieden MH
allerlei vakken en bedrijven in zieb opneemt. In lötüt ontstaan, telt ze tbans meer dan een milliofii leden. Knijp, lat\'r.i, in di knijp raak. in
dr klem geraket». Knijp. . oudtijds dam of*chnt*luis>
in plaatsnamen, üls h- Knjjp(te Aduard en te Kantensi, he Kn(fpe (inrtclioter- land), /\'-- Kniphoek (te Ek-en-Wiel), Kneppelen i te Lutkewierum i. Knijpen, ibarg.i. afkijken.
Knijzen. (barg.), kennen. Kuikaporc, lat\'r. \\. greppel dieat*
over den iveg. Knipmes i-ijilcii. (afr.), net jen
rijde,,. Klllppe. (afr.), ."/of pan een boek,
bij wil dit oopmaak, mar di kuippe was stram. Knip per tl o] lotje, te Amsterdam
eene soort kleine besebuitjes, waar- sebiinliik eene verbastering van bet woord Klllppcr<lolliii(|H. in Duitsebland
een soort van ketters ten tijde vaiideller- vormlng, aldus genaamd naar Iteruard K ii ipperdo I I ing. bun voorganger. die met K reeb t ing, dun M a t- t b ij se n. een bakker, en .1 a n va n Leiden bet wederdoopers-oproer te .Munster bewerkte. Kntvc of liiiyl. (wap.), jachtmes,
ook krtjf/s„\'es.
Knobbelen, (stud.), raden, wie
betalen zal. |
|||||||||
|
572
|
|||||||||||
|
KKOKDKLMAJOOtt.
|
|||||||||||
|
KKOW-KOTHINO.
|
|||||||||||
|
Knohbelkrnls. iw a p.), kruis,
waarvan de armen met knobbels beïet zijn: gewoonlijk bedoelt men bet ge- knobbeld Siiit-Andrieakruio van rood in een veld van zilver uit bet wapen van Hoi-gond»" (onmpr. twee brandende doorntakkeu). Knoetlelinn iiKM\'. uu il.», houten
spaan, waarmede men het eten dooreen* mengt. KnorHOii. (barg.), Moppen.
Ii.....-ii<|. i w a p.i. met stompje»
als van afgehouwen takken.
Knoet, zie Knntten,
KiiiM\'tmii|er, I) :i rg.), granmaaier.
Knollen, Hpotnaam voor de bewo*
nors van Hrollo bij Rolde. Walmeer
daar een nieuwe meier kwam, werden aan .Ir deurpoHt eenige knollen opge- hangen, waarin hij moest bijten. Kiioolen, (barg.), tintten, rechten.
Knoop (De (aortlliui iihcIio .
zie Gordtaamtck*.
Knoop (Vim «Ie liliniwe — zijn.
zfch run *terk*n drank\' onthouden;
een blauire knoop is lift teeken der geheet-onthouder*.....rspronkelijk Kn-
gelsch, maar thans ook bier te lande
in gebruik. I>e lede» der afnchaffern- vereenigingeii dragen dien niet. Knoopen. izect.i. in de loglijn
waarmede de snelheid van een sehip gemeten wordt, zitten knoopen op een
afstand van 15,4 M. of Tlv van een
zeemijl van elkaar. — Ken zeemijl - 1852 M. Men telt nu het aantal knoopen
dat door de hand gaat in een halve minuut. Ken Hellip loopt bijv. /.even knoopen at\' in >/? minuut, dau loopt liet dus /.even zeemijl in een uur omdat de
knoopen jlv zeemijl van elkaar zitten. Men zejït kortaf het Hellip loopt zeven knoopen. (The ship goes at the rate of Heven knots». Ken Ihiltschc of gflogra- phische mijl = 4 zeemijl. Ken knoop pei\' uur = I iHliteohe mijl per wacht van 4 uur. (Zie Log). Sedert de »toom- nehepen kwamen (in den aanvang dezer eeuw i, werd de spoed der trausatlau- tiselie booten zeer vermeerderd (van tf |
tot 24 knoopen I. Sommige torpedobooten
bereiken reeds een snelheid van ^ï" knoo- pen of "ui kilometer per uur. Knoopen ontbinden, t\'aadnelen
op1o**en; Dan. V : 12,10. Wordt aldaar geheel uit den samenhang verklaard. Nög wel in den volkninond: Wie maakt mij dien knoop los? = wie kraakt mij
dit nootje* Hebr. of elgenl. ehald. kithrirn, meerv. van kethar = knoop, en tig. tuocflffk rraagntitk. Kiioopemlriin Ier . fin i I. en
e i v. |, flikflooier, K iioi)|»i|;i t. iharg. i, steek in het
Knopklrle. fafr. i. stuk met er»
huup, kmits, in gehruik bij de Kart*ei>. Knoi\'s. iatr.1. knorrig.
Knots, strijilktiuts, die als goeden*
thiy bestond uit een grooten, /.waren stok. van voren van een of meer scherp* ijzeren pmiteu voorzien; diende xoowel om te steken als te slaan. Itnotsiii :iui-e (De —. I\'eripbe-
tes. de roover uit Argolis, die zijne slachtoffers met een ijzeren knots doodde. ItiuMseiuli\'ajpi\'s. spotuaam voor
de inwoners van Nijmegen. Knotten, nva p.i. veriniiiken: de
keper i> geknot (taillh. wanneer zijn
boveupunt \'hij den omgekeerden deon- derpUUt i waterpas is afgesneden; de arend, wanneer hij bek etl pooteu mist (alêrfon); enz. Zie Ueerte,
Knowledj|e In power, f e u g. i,
kennis is macht. Vrije vertaling van een gesegde uit het oorspronkelijk in bet
Latijn verschenen werk Meditatione* aacrae, van Bacon il."uil —1621). Men leest daar : num et i/ma srientiu potentent ent, d. i. irunt <le tretenscltnp zelve is macht. Know-ilotlllil(|. ia in.), kruispunt
run twee npoarlffuen, in Massaeliusett>, naar een spoorwegongeluk op zulk een plek voorgekomen kort vóór de verkif zing van liardueriti ]K."i4. den eaudidaat der Knutr*nuthimj< i z. a.i; zijn eerste |
||||||||||
|
K"K.MI\'i)Klw\\N.
|
|||||||||
|
KSOW-XOTHIXOS.
|
|||||||||
|
Kobold, dtcergaehtige berggeest,
in de oud-l>uit»che vertellingen voor-
komend.
Koddebeler. bmtehteaehter; van
kodde, knots, stok, en beieren, zwaaien ; dus : die niet den stok zwaait. Koeboer. (mal.), graf, begraaf-
plaat*; hebr. ktber. Koedioven. Hpotnaam voor de
inwoners van Zierikxre. Koefl|ll. I ma l.i, kruik, kruikje.
KooHncIi, zie h\'iijistli.
Kook. i w a p. i, gekleurde "i-hijf;
een metalen heet penning of beêant; de koek kan eclltei.....k gedeeld, ge- sneden enz. en dan gedeeltelijk van kleur, gedeeltelijk van metaal zijn : gegolfd i z. a. t of met gegolfde balken beladen, heet
Lij fouten,.
KoekeiimkriinkH. < a f r. i. <W,
die eene vrucht onder den grond draagt, welke als medicijn gebruikt wordt. Koeketers of kook vreters.
spotnaam voor de inwoners van Am-
sterdam, Deventer, Zaandam, e. a. Koekezoiidii{j. in \\Vest-Vlaande-
ren de Zondag na de kermis.
Koekoek of Iniitnnrn, de glazen
bedekking van den salon op een stoom -
boot: ook een sehiiine hetinnnering voor "t venster, die\'t licht laat invallen, maar het uitzicht belet. Koekoeken, snotnaam voor de he-
woners van Kip (o. Westerhork, in Urentei. Vroeger woonde daar een Air. Koekoek, wieu geheel Kip toebehoorde. KoekoeHHil. < m a 1.i. rieten mand
of gevloehten korf om rijst in te koken : symbool van den huiselijken haard. Koelt, lafr. i, sjomrernian.
Koell. (mal.), Javaansche werkman,
pak- of lastdrager, kaaiwerker. Koempoelan, (mal.), *ttmenkoinst.
|
|||||||||
|
regeeringsdaad was, eene wet te geven,
waarin bepaald werd, dat alle treinen j vóór een kruispunt even moesten op- | houden. Kiiow-iiothlnj|H, ia ui.), bijnaara
voor een elub der „American Party", waarvan bet programma «la g teek ent van 1.". Juni 1855, door K.Z.C. Judson, alias „Ned Buntlme", waarvan de leden, wanneer naar hun streven gevraagd werd, antwoordden met .1 don\'t know" — de geheime uaani was .the sous of "c": te wilden alle naturalisaties doen ophouden, de betrekkingen uitsluitend aan geboren Amerikanen geven en <U* Roomsen-Katholieken bestrijden. Na isr.ii hoorde men er niet meer van. Knul. (barg.j, n-iit; wiedensche
knul — domme peut. Kiiii|i]M\'liiiii\'H. snot naam voor de.
inwoners van Boxum ï>ïj Leeuwarden en van Irnstnn hij Hneek, naar het barbaarsche kermisvermaak van liet kat- knuppeJen. Kimt ton. spotnaaiu voor ii.- inwo-
uers van N imspeet. Kunt, knoet of kloet (luidt iemand aan. die dom en hot is. Ko, ijap.i. z. v. «. Sumera Mikado
= MtKttdo, welke titel des Keizers van j Japan alleen slaat op de keizerlijke afstamming, het keizerlijke bloed. Ko-nlA, lehiu.i. vrouwelijk e zende. \\
ling. Kigenlijk de titel der dochtervan «•en mandarijn. Als zendelinge wordt zij door eene hijhelvrouw in den arbeid onder de vrouwen bijgestaan. Zij woont I in een huis van de „ American Keformed ! t\'hurch." KoImiii. Japansche gouden ovale
munt, tot een gewicht van l.i gram en ter waarde van ongev. ƒ21.—. Voor. heen was ze te Hatavia gangbaar voor I" rijksdaalders. Kr waren er echter ook van slecht gehalte, die maar 6,5 rijksdaalder waarde hadden. Ko~ban \\ beteekent kleine munt in tegenstelling met Oho~baH = groot? munt, van ƒ625.— aan goud. Kolunij). una l.i, ^\'/ï centn-atuk.
Kolihu. (i r. en he b r. i. gewelfd dak, ;
tempel met koepeldak; ook: tuinhuis. I |
|||||||||
|
Ö 71
|
||||||||||||
|
KOKXANUKOKNANU.
|
K0UUË8CHX1\',
|
|||||||||||
|
li oeilll u ||-k oenn BH, una 1.), vnnr- I
rlhu, fftfmwm. Koenjoek. l in :i 1.1, napje, jonge aap.
kleine aap. Koepel, lit.i. cupola, <{ r.), coupole,
verkleinwoord van ar. ftahba, waar ook alkoof iz. a.1 van komt; rar.) kobha is een gewelfd «tak of een gebouwtje met een koepeldak.
Koepoot. Ijzeren werktuig be-
staande uit een ijzeren staaf, aan de
onderkant plat gesmeed en gekloofd al» de poot «Ier koe — dienende om zware steunen, kisten en dergelijke op te beuren. KooNkorH, inial.i. yejlnitter, >/*-
heim ffe*prrt% KooNkooN, (arab.), een gerecht in
Noord-Afrika voorkomende, uit meel, water, eieren, schapeuvleesch, boter, saffraan en gekookte groenten saam- gesteld. F r. cou*......* ma. km-stu neten, spot naam voor du :
inwoner* van Durguni bij Leeuwarden. WoGtWÊWmmlméhfhrahbettaai. Niet
van boeteren — krom spreken, gebrek- kit; praten, irelijk kinderen doen, maar smgetr. uit (\'adorewelsch of Kander- ,rehch, in de volkstaal Krautwelsch. I>e Italiaansehe landstreken Cadoye en Fri- aul greiusen aan de Zuid-TiroolHchelau- deu, waar liet Oostladijnseli of Kraut- j welsch de volkstaal is. Van „Kraut- i welsch" is Rothu-eluch (z. a.) geen ver- haspeling. Koerja. irtiss.i. doodennmal, be-
staande in rijst met eenige confituren. In het midden van dien schotel brandt een lang, smal waskaars je. Langs den ! gebeden rand van den schotel worden door handen, bevochtigd met tranen, lange kaarsjes jrezet eu aangestoken. In I de doodkist wordt epn met Russische letters bedrukt papier gelegd: de laatste j pas. In Drente zijn de d.....Imalen, be- ]
staande eveneens uit rij-t, lang in ge-
bruik gebleven. Dok in Knslaud ont- aarddeii ze. als in Drente soms, in leesten eu eindigden met een dans. |
Koetjen en kiill]eN (Praten
over —• babbelen ow aUedaagache,
onbeduidende zaken. Ontleend aan Spr.
.Jezus Siraeli XXXVIII : •_>.\'.. Ü, waar
de Alexandrijnselie -preuksi linjver laag
valt op de nuttige kundigheden en werk-
zaainbedcn van den landbouw; hetgeen tot den gelecrdlicidstrots zijner dagen
behoorde: daarte;." nmer verheft liij de wijsheid der Hehriftgeleerdeu boven alles: zie vs. 41. Koetsier (He kleine—, II en r v
l.yiiian. f 1*:s4 als zendeling onder de
Itatta\'s op Stnnatra. Aldus geheeten, omdat hij als t\'uaap den koopman reed, die in 1824 een zak speeerijen kwam aan- biedeu te Korthainpton aan de ouders van Kilig, die in IH1U een eervol aan- geboden professoraat voor eene roeping als zendeling naar Palestina, had pnj>- gegeven. De christelijke geUteuheid dier ouders bij die beroepskeus van liun
zoon trof L v in a ii zoozeer, dat bij bc- sloot zeudeling te worden. Eng. The Vttte coachutun. KoetHler van Europa (De —,
naam, dien de Russische keizerin Ka- tharina gaf aan den hertog de (\'bolseul (1719—H5>, mini-ter van LodewijkXV, tlie aan alle hoven zijn spionnen had
eu alle kabalen dreef. \' KofHe- en tlieej|eln\\ zie faintf/e-
ffe/d. Koj|el (Ken uitgeknepen —,
(rest. i. uitgeknepen citroen met een
kogelHeschje «puitwater. Koj|elH. nv:i|..i, zie Benanten en
Koeken (bolgesehaduwd). Kojüfrlsloli. ul\'r.), een stok, die
tusseht\'ii een span paarden of ossen ge- bonden wordt. Ko(|i|eHehlp. (wHp,), ouderwetach
schip met boogeii voor* eu achtersteven,
en mast niet eene ra, soms met mastkorf;
als roer dient een breede roeispaan.
Amsterdam voerde vroeger een Kogge-
seliip in zijn wapen, of hoven zijn wa- pensehild: vandaar nog iU< windwijzer (een Koggeschip i. boven het vroegere stadhuis op den Dam, thans Kon. paleis. |
|||||||||||
|
KOH-I\'KOOU,
|
KUL.IBKA
|
|||||||
|
Koli-1-iioor, berg des licht*. Zie
Diamanten. kohrlrth. Prediker. Niiam van
een boek «U\'s O. T. Kept. Eccles/astes, Iemand, die tot eeiie vergadering (kehilta, zie Kilte, gr. pkktMa) het woord richt. Kolilhi\'iijii|Ihiicii, de aanhangers
en volgelingen van den autiuouiiaan* scheu i/.ii\'dat woord)predikant Hennami Friedrich K oh I brugge (1803—T.\'n. die te Elberfeld stond, docli van Am- sterdam afkomstig «as. KOtüerglanbe, (hgd.1, blind ge-
loof, zonder eigen overtuiging. Eeue legende wil dat de duivel, als bisschop
vermomd, een stervenden kolenbrander zon gevraagd hebben, wat hij geloofde. Het antwoord luidde: .Wat de Kerk gelooft". He duivel hernam: „En wat gelooft de Kerk?" waarop de kolenbran- der zou geantwoord hebben: „Wat ik geloof", iltij l.nther is de bisschop door een doctor vervangen I. Wanneer men /.ieli nu herinnert, dat in een aantal Muitsehe legenden en verhalen, de kolen- brander als iemand wordt voorgesteld, die. /onder veel over godsdienst na te denken, verdwaalden en vervolgden de hul].rijke hand biedt, dan eiseht liet spreekwoord: K&hlergtaube int tiet\' beste = het hert* geloof is dat tan den kolenbrander geene nadere verklaring. Koliol. /wart poeder, waarmede
de lVrzisehe vrouwen du 1» ui ten zijde der ooglede» verven: sedert meer dan vijftig jaar ook in Europa ge- bruikerjjk, vooral onder de oogvu aan- gewend, om den glans te verhoogen; fr. I-hol, Koljri* (Vnlsche —9(b*rg.),lett-
genaar. Kojlkl, heilige Schrift der Japan,
ueezen. KoIüi iiuiiuist. /ie Kokinje.
KokiiHkl, Raad in Japan, die de
belangen van den Mikado (keizer) bij
het Hof te Jed(d)o, waar de Taikoeu (z. a.) woont, behartigt. Die Raad bestaat Uit 24 ilaimios (z. a.. Aanh.i der derde en vierde klasse, doeli beeft slechts eene raadgevende stem. |
kokr. iw:i]i.l, zie Koek.
koklnjr. dik gekookte stroop, waar-
van balletjes gemaakt worden, vroeger, als kokauje, de naam voor lekkernij in \'t algemeen, liet land run Kokauje was in de Middeleeuwen, wat wij nu „I.ui-
lekkerland" noemen. De kokauje mant \' bij de volksspelen was gekroond met lekkernijen, die door klimmen veroverd moesten worden. kok kir. imal.i. keukenmeid.
kokosnoot, zie Klapperboom.
lioksi:i ihii. aldus noemde men in de
| eerste helft dezer eeuw de A fgescheideneu (thans Kerk .1 [Christ. Geref.]) naar eenen hunner voorgangers de (\'nek, vroeger predikant ihi 183SJ in de Ned. Herv. Kerk. te 1 \'Irtini in (troningeu. Kolluik. i turk se In, bonte muts,
militair hoofddeksel; oorspronkelijk een
\' muts niet bout bezet, znoals Armeniërs,
Joden e. a. thans nog in Turkije dragen.
Kolder, \'liontstuki. staande stijl
ter verhooging bij bestaande steiger* werken. Kolck, imal.l, iulandscb vaartuig,
niet liinneiiwaarts gebogen \\*oor- i ii
achtersteveu.
kolrn iimvs o|i irïiiii iiils hoofd
hoop. ii. iemand ktraad niet \'p>rd
, rrrtfrldm; uit Itom. XII: 20; vgl. 8pr.
! XXV: «2. Edele wraakoefening: door
, zijn vijand te spijzigeii en te laven.
I noopt men hem tot liet besef van zijn
1 ongelijk : en dit besef, zoo pijnlijk.
alsof\'men gloeiende vuurkolen opsta*
pelde op zijn hoofd, zal hein tot betere
gezindheid kunnen brengen.
Kolcillll\'II ii(lrisij< loof (Kni —.
zie Köhlerglaube, kolijnt.ir. boerenhuisje, naar .K--
lijn. een brave boerezoon". eerste regel van Hrt bedrttaen meisje, volksliedje in i isii\'2 uitgegfveii door de Maatsch.t.K.
i \'•. \'t A., gexongen »p de wijs van:
Femmes vonleZ\'Vous épronver etc. koliNkii. nok genoemd Turksehe
\' schommel (z. a.i. maar van Kussiscnen |
|||||||
|
576 KOMTHUEll, KOMTHUIR ENZ,
|
|||||||||||||
|
KOLOPHONIUM.
|
|||||||||||||
|
oorsprong en naam, is een vertikaal
draaiende mallemolen, met vier groo- te bakken. Vóór ruim eene et-uw kwam ze voor \'t cerM op de Haagsehe kermis, l.c Fraiicij van Berkhey noemde haar „het Haagsehe rad van avonture". Thans /.iet men ze op alk* kiTtni^-i\'ti. Kolo|llloiltlllll. riaa/ham, afval
van terpentijn, bij liet maken van ter- peuttynolie; naar de stad Kolopkon in Kkin-Azie. KoloNNiiiiI. /ir Colotmaal.
KoloMMIIM. Zit! CoiOHtHH.
KoIonniin met voeten ten
«lede van IJzer on ten ileele van loom. berust «p Xebucadnezars droom in iHm. II : SI—34. Kom liinivi ri|. breek xpoedigaau!
Van een gelukkigen ttjit. «Ie (jonden Eeuw. rit Opeub. XXII : \'•!". Vgl. Ev. (lez. I5H : 7. laatsten regel. Koina New nut. izeet.i. alles wat
aan I.....rd tot het servies, glaswerk
enz. der offïeiereu behoort: van trant,
alles wat aan boord aan of hij iemand . of iets hel.....rt en komalie van aa-
Mille, d. i. de bak; wat tot .ie tafel
behoort; dus menagedeelen — gamelie tttehelitmrra — koinalie-waut. Komhna r«. i a i\' r. i, meerv. koai-
baarzen, wollen dekens. Kombuis, cit\'r.i, fornuis.
kombuis, plaats waar aan hoonl
gekoekt wordt. Komeiilj. lionionl|Nwiii*on. van ;
koopmanfj, en itit weder van koopman, ; of cooman, gelijk bakkerij van hakker, i slaehterij van slachter, enz. De volks- etvmologie maakte er van : kom en , afnch tra ren. Komkommertijd, het stille jaar-
getijde in den zomer voor verschillende beroepen, met zinspeling op de kom- kommers, die in den nazomer rij]) zijn: dan valt er nl. in de moestuinen niet veel meer te zaaien of te planten; hgd. die sanere Garken-Zeit. Kommeiide Krrhiiiï-.se wer-
len llire Sehntteii vornns. Vgl. Comtng event*. |
KoiiiiiilHHeliInken, (hgd.i, kum-
mienham, kommiesbrood. |
||||||||||||
|
2
|
|||||||||||||
|
Kf>niml€>Hlirood. naam in de ka-
zernen gegeven aan ntnttitie-Jtrood; ook kut/ iz. a.i; aldus geheeteu naar de voormalige kommtexen der magazijnen, die met de levering van brood voor de kazerne belast waren : en naar luid eetier instructie van I.\'. Juli 1605 verplicht waren .te nemen den prijs na advenante ht*t (Jewigte. en hetzelve confererende niet het (lewigte en prijs dat het koop-
brood in de bakkershulzen is wegende en geldende, zullende na adveiiaut van dien op baren Eed den prijs maken ende in de forten daar geene andre bakkers zijn. den prijs neiueu mier advenante bet llewigl in de mieste Stad". I He legerkonuniezeu (commia-aux-
vïvitsi. als opzichtera der militaire bakkerijen, waren doorgaans niet bemind
bij den soldaat, die hen Bispatiuei schold, naar de drie voedingsmiddelen
r*Zy pain en *rf. Volgen* andereu is komiMtesbi\'ood verhaspeld uit ,com- pagnieshrood". omdat de compagnieën vroeger aangenomen, gekleed eu gevoed werden door de kommandanteii. en men
dus. daar alles aan de eoinpaguie he- hoorde, van compagulesgelden, dito
wapens eu brood sprak.
Kompa s (Zl}n — is vim do
pon* hij ii» dronken, omdat ecu kompas,
dat van de pen is. onbruikbaar is.
KompetlHl. ia t\'r. i, concurrentie,
\'t Komt zoo In *t rijm to pas,
zei iiieeMtei\' •loeliem, Langen- dijk. Don Quichut op dr bruiloft rail Kamaeho II. •_>. Meester Jochem de RQ- mer leest aan Kamaeho het loflied op het bruidspaar voor en zegt daarin dichterlijk allerlei zaken, die de bruigom niet hooren wil, maar op t/kr aanmerking antw.....dt Jochem \'f Komt z<> in \'t rytn
l\'- pas. Eindelijk wordt Kamaeho boos.
en onthaalt .loeliem op stokslagen, met hetzelfde woord : \'t Komt ook in \'t ryiu te pas. komthiiei\'. Komthnlr. Com-
t liiiei\'. oudtijds voor Commandeur
(der Duitsche eu der Johanniter Orde). |
|||||||||||||
|
577
|
||||||||||||
|
KOK,
|
||||||||||||
|
KUMM1 VAX ItOMK.
|
||||||||||||
|
Kon, (chiii.), stroom. Als uitgangin Chuieesche plaatsnamen.
Koiia k, gotteet\'HetMHtnffeboHte teCanea (op Creta).
Kongsi, (ehin.), ceHHOoteeha/t.
liiinhp Iirii\'u. huben ilte
Kltrner zn thun (Wenii die —, ihgd.i, als rorxten bomceH, hebben de
karrelui werk. Aldus Schiller in het distichon: Kant and iteiuê Aueteger, met het oog op de vele geschriften vanonbe- duidenden aard, dto op de uitgaaf van Kant\'sgrootschen arbeid volgden.—Fig.: als de korypheeeu op het gebied van wetenschap en letteren ongewone stel* liugen uitspreken of beweringen oppe- ren, worden tot staving, maai- veeltijds tnt weerlegging van deze, soms depen- nen in beweging gebracht van menschen, die niet in hnn schaduw kunnen staan. Koning, op Driekoningen, hij, die
de boon krijgt; zie Driekoningenbrood. Koning (De galmite —, zie
Hè ffalantiwiHo. Kon In g Hiiihi*. het ruik al»
itoitoereiu, de publieke opinie verper- s.K.niijkt. Dhnon (gr.) = volk (de
groote menigte, in tegenstelling met den vorst, den raad en >le aanzienleken). Koning der dieren (De —, <lr
leeitir, om zijne kracbt. zijn majestueuze
houding en zijne (beweerde) grootmoe\' digheid; in het onde Üuitscliland (tier- manie i de beer; it. He del/e bestle. Koning der engelen (De —,
naam door Lodewflk XI aan den Koning
van Engeland gegeven, omdat hij zoo rechtvaardig regeerde en zijne ouder- danen liem gewillig gehoorzaamden. Met woordenspel tussclien Anglen en engelen* Koning der iiifhsi\'Im-ii. naam
door Lndewijk XI van Frankrijk aan den Koning van Spanje gegeven. Koning «Ier metnlen (De —,
het goud, als hut kostbaarste der me-
talen. |
Koning der predikers, in de
woordspeling : préaieatenr fles rol* et
j rot\' de» prêiVrttteur*, gebezigd van
I Louis Bourdaloue, den beroemden
Franscheu geestelijke (103*2—1704). Koning «Ier Nelilldei\'N. titel. aan-
tijdgenoot van SSeuzis (einde 4e eeuw
v. C.i. I\'lutai\'elin* zegt, dat bij een purpe- rea mantel en een gouden kroon droeg.
Koning tier verschrikking, is
een aan Joh XVIII : u ontleendenaam
voor den Dood.
Koning der wateren (De —, de.
AntuzniH\', grootste rivier in Zuid -
Amerika. Koning Klos. een koning, die in
rust en vrede regeert, maar nooit zijne macht doet gevoelen; ontleend aan de fabel, waarin de kikvorsehen om een koning vragen, waarop Jupiter een blok bout in bun poel werpt. Koning Ooievmtr. naam voor
een tiran, die zijne onderdanen uitzuigt en door vrees en schrik aan te jagen, hun ontzag tracht in te boezemen; naar de label van de kikvorscheu, die een krach- tigen koning begeeren. waarop Jupiter een ooievaar op heil afstuurt, die ze. allen opeet. Koillng-Often rsln lid, nieuwe he-
namlug door Prof. Nansen. den ver- maarden Koordpoolreiziger van denj«>ng- steti tijd, aan een door hem ontdekt schiereiland van Siberië gegeven, naar koning Oscar van Zweden. hou in i| Otto. bijnaam van Mr.
Ütto van Hees, herhaaldelijk lid der •Je Kamer en Minister, — liem om zijn krachtig optreden gegeven ten tijde, toen hij Uouverneur-Ueneraal was. Koning van het nieuw >leru-
znleill (De —, naam. dien ile kleer- maker en wederdooper Jan Beukelsz,
geh. te Leiden 1510, zit hzelven gaf. Hij
regeerde eenige inaauileii te Munster, als bet door bem gestichte Nieuw Jeruzalem. Koning van Rome, titel, door
Napoleon I aan zijn znon. bij diens |
|||||||||||
|
578 KOKIKQKX, BKZ. (TITELS VAS).
|
|||||||||||||
|
KOM SU VAX BIOS
|
|||||||||||||
|
Czaar, slav. koning, beheerscher,
fvau lat. Caesar), in Rusland.
Dan as, de l.atijnsehe vorm van
Iturjaresj, de «\'erkende, de krachtige (gr. erfieiès); hij de oude Perzen.
Ifeif van Algiers, vóórdat het aan
1\'ranki ijk kwam. Dictator, opperste onbeperkte regee-
riugspersoim. door de Romeinen in tijd van gevaar (meestal voor een half jaan benoemd. Ihmniit, heer; Rlliueliië.
Esinqw, koningen van Kent.
Hospofiur, Moldavië en Wallaehije.
l/l.ha,,, d. i. groote Khan, titel der
Perzisehe vorsten: zie Khan. Imperator, gebieder, i>pperbevelheb-
her; het Latijurfelie woord voor keizer. flirt, (/,. a.t, titel der koningen bij de
oude Peruanen. Kaisar. ontleend aan Caesar en dus
hetzelfde als Caesar en Augustus. Kalief, opvolger; de opvolgen van
Mohammed; later de titel van den Keizer van Turkije en den Shah van Perzië. Kazike, prinsen uit den bloede hij de
oude Peruanen. Cubanen, Mexicanen enz. Khakhan, d. i. Khan der Khanen.
titel door tHitai. zoon van llhengia-Kban iï P_\'_\'7i aangenomen; sedert hem de titel van <leu souverein der Mongolen. Khan, opperhoofd der Mongolen, ot\'
Ühengift~Khan in Tartarïje. In Perzië de titel voor den bestuurder van eene provincie. KliiiUre, lu modern Kgypte.
Kina of Quee„, (Iroot-lirittamiië enz.
Lama, d. i. de opperste, eerenaam
der priesters van Ituddha. Palai-Lamtt, d. i. grootmoeder der zielen; titel des opperpriesters van bet Ittiddhisnie in Thihet. Mêlee, koning; titel b(j de oude Joden.
Mogol of groote Mogol; Mongolië. Xet/iis of .\\V//*»s//f*\',d.i. beschermheer:
in Abessiuië. Xizam, heerseher: in Myilerahad.
I\'udishali, vaderlijke beschermer;
titel van den Sultan. \' Pettdrago», de opperste der draken
<>f .suinmus rex": een dictator, door de oude Kelten in tijden van gevaar he- uoemd. Pftaraoh, d. i. licht der „ere/d.
(Mid-l-\'.gypte. I\'resident, Republiek van Amerika.
|
|||||||||||||
|
geboorte, gegeven; hij i*meer algemeen
:il> hertog van RelolutUdt bekend (1811—32), welken titel hij iih den vul zijns vader» gevoerd heeft. Koiilii(| vim Sion. /.ie Kouiuff
rnn het ti ie mr Jeruzalem (!>,». K OH I lijf vilII V vi"( o* | l>«* —,
zie Bot d\'Ycetot (Le). Kouliij|oii. enz. <\'l\'ïiris van —.
Abimeheh, «1. i. vaderden koningaof
vader-koning; de opperbentuurderbij de oude Philistijncn. Agag, vuurbrand; de koning hij de
Amalekieten iNtun. XXIV : 7: I Sam. XV : H, \'.\'. 20, 32). Akbar Khan, machtig opperhoofd,
in HindoHtan. Anaktoor, A„a.r en Haxileax, de op-
perbestnurder van de oude Urieksehe koninkrijken. Asser of Assur, il. i. gauger tvoor*
gangen; de opperbest minier hij de oude Assyriërs. Attabeg, vader-prins; Perzië 11 is.
Aiii/nstus, de verhevene; titel vanden
regeereiiden keizer van Koine, terwijl |
|||||||||||||
|
06
|
|||||||||||||
|
de vermoedelijke erfgenaam Caesar wan
gebeeten. Autocraat, /.elt\'heerseher. Mij wiens
macht onbeperkt is. i Rusland). Basilens, zie Aaax.
He./lerheif, zit\' He,,.
Hen //at/mi, d. i. zoon van de zon,
«f Hadad; de opperbest uurder bij de oude DainaacenerM. Heij van Tunis: in Turkije «Ie titel
van een aanvoerder over een banier: het hoofd over de /.even banieren is de Beglarbeg. Brenn of Hreiihhi, opperste gezag-
hebber hij de ruide Galliër», een dictator door de Druïden in tijden van oorlog of gevaar benoemd. Hrrtualda, in \'t oude Kugelaml de
vorst, ilie ilen scepter /.waaide over de lieptaruhie u. a.i. Caesar, eigen naam door du Uomeiu-
--ehe keizers aangenomen. Candate, eigen naam door de Koulil*
giuneii van Aethopië aangenomen, i Vgl. Handel. VIII : 21 \\. Chat», /.ie Khat,.
Cyru*, hebr. Koren = zou; hij de
omle Perzen. |
|||||||||||||
|
KONINUKX HEBBEN KXZ. 571» KOOL.
|
|||||||
|
Ptotemëns, een eigennaam door de \'
koningen van tigypte, na den dood van Alexander aangenomen. Radja of Maharadja, «1. i. groote
vorst; in Indië. /f>j*, heerscher; Lat^jnscn woord %*oor
koning. Sherlf, heer; in Mekka en Medina. |
Eng. sheriff, landreehter in Kngelaud. Shah, beschermer; in IVrzië.
Sheik, patriarch; in Arabië.
Shophet, richter; bij de oude Joden. ,
Sophi, heilig; titel van den Shah van !
Perzlfl. Stadhouder, landvoogd; in de voor-
inalige W-reen. l\'rov. der Nederlanden. J Saffet, dictator; in nud-Carthago.
SttltOHof S<>Man,]ieer*c]ier; in Turkse.
Vagrode of Wagwode; in Transvl- :
vanië\'. Moldavië en\' Wallaehije. Vladika, heerscher; in Montenegro, i
Nota. Af/f. ameer of emir, aartsher- \'
t<>!/trjt\'rnth\',t/i>tfr,f/r<t(tf,k>iii-nn-st-(tftrts- ]
bisschop! hertog/, imam, infante, land-
heer, landgraaf, leenheer, mandarijn, , markgraaf of markgrarin, neirauh, onderkoning, pacha of bashatt, prins, saéhem, natrap, netgnenr of grand\' seigneur, sirdar, sabahdar, tetrarch enz. zijn in sommige gevallen nnafhan- kelijke heerschers, of wel afhankelijke
bestuurder»», die ouder hun beer staan, \'
en in andere gevallen slechts eeretltels, zonder een afzonderlijk bestuur. li on in i| t-ii hebben lil 11 {f e ar-
men, d. i. twist niet turf een koning, ]
want zijn macht en gezag reiken tot aan het einde va» zijn gebied; het Lat. spreekwoord luidt „Au nescis longos | regibus esse inanus?" Weet geniet,dat ! koningen lange handen hebbenV terwijl de Duitscher zegt .Mit «rossen Herren ist nloht gut Klrschen essen". (Want zjj \' nemen de besten er uit, en werpen met j de steenen i. Ned. niet groote lieeren is het slecht kersen eten. want ze gooien je de pitten in \'t gezicht. Ktliil||liiliolpr llnmUchiiïr , ,
(rukapis kralodporsbfj), een bundel oud-Boheemsche gedichten | 8 lyrische en i< epische), naar beweerd werd liet oudste
document aangaande czechische dicht\' kunst, in bet Czechisch, op n> Sept. 1*17 in den kerktoren te Koniglnhof • |
(czechisch : Krdtocé Dtmr) gevonden
en in 1819 uitgegeven door Vaceslaw (Wenzel) Hanka 11791—IHiil i. biblio- thecaris te Praag. Hoogstwaarschijnlijk zijn die gedichten niet echt en door Hanka alleen in liet lieht gegeven om suhijn ha ar een bewijs te leveren voor de oudheid der Czechische beseha- ving. Koiiïh(|sIm i j(ii vrflsgei t (Ile
—, lm ma n u el Kant. die in 1724 te
Koningsbergen geboren, erin \'70 gewoon hoogleeraar werd der bespiegelende «\'ijs- begeerte ,-n in 1HII4 overleed. Koillil||Htl|l. lli o iiwk.), de inid-
denstijl van bet kap werk boven een toren of ander gebouw door een hoog dak afgedekt. Kiiiiiii{|v/\\\\a;tn. i wa p.|, zwaan
met helmkroon om den bals. Koiilnkll|ko helm. (wip.), open
en getraliede helm: zie Traliehelm. Kouiii UI ijk< hoopman. Eogal
of Kingig Merchant, in de .Middeleeuwen en vooral in Italië, een koopman van den eersten rang. die veel schepen overal heenzond, tot naar de verste kusten. De naain was een onderschei- ding. Koiikelc torsie* Hinken, ba rg.),
kunsten of tegenspartel in ff eu maken. I* on Hf f v ii t oei ii ui. (m il z.). zie (\'on-
servatoire. Verder: de oorspr. [tal. con- servatori waren inderdaad bewaarplaats sen, waar weezen, die aanleg voor muziek hadden, werden opgeleid. Het oudste was hetinla37(»/ef 1547) te Kapel» opgerichte Conservatorio Santa Maria di Loreto daarna Itetta piëta de\' Turchini, I*ei poreri di tiexa Christo en Di Sant\' Onofrio. In IrtoS werden deze tot liet OoUegto reafe di musiea voreenigd. In
Venetië heetten ze oudtijds Otpedaü.
Konterfort (contrefort), iliou w k.),
Beer, versterking, verzwaring vaneene ïniiur ter verzekering. Kool, (afr.)i koot; kool zonder spek,
gezelschap dames zonder lieeren. |
||||||
|
KOOL (HET is).
|
|||||||||||
|
;»SU
|
|||||||||||
|
KOPrENSNELLKN
|
|||||||||||
|
Koot er, (barg.), klein kind.
Koor....... (barg. l, levenslang.
Kootzin, zie Kaatzin.
Kop. (barg.), gulden. Kop of schip, zie Krats of munt..
Kopek, liussisehc kopennunt, tot
171H van zilver = TJT zilver-roebel = 1,9 cent; \'t woord is afgeleid van \'t Russisch woord faipri\' (kopje) = lans, omdat op de oudste kopeken uit de 1 "e eeuw (zilverstuk jesi reeds Sint-.loris stond met de lans den draak doodend, als het wapen van Moskou. Kopeken, istinl.i. geld,
Kopflosc niiltter, weekbladen
voor kleine plaatsen, waarvan de inhoud
voor eenige gemeenten gelijk is, terwijl
de kop, de burgerlijke stand, locale berichten en een deel der advertentiè\'n voor iedere gemeente afzonderlijk wor- den bijgedrukt, zoo bv. bij ons „Het Nieuws", dat te l\'trecht wordt uitgege- ven en ondei\' 17 titels in 1 Hl dorpen verschijnt. Zie Patent outtide. Kopl, (mal.), koffie, koffieboon,
koffieboom. Koplah, vorstelijk hoofddeksel bij
de Javanen. Ken Atjeesche kopia is omwikkeld met een gekleurden doek. KopI|boek, (hand.), boek, waarin
de koopman verplicht is afschrift te nemen van de brieven, die bij verzendt; i\'ielitig gehouden, kan een kopijboek door den rechter als middel van bewijs worden aangenomen. Kopijrecht, liet recht tot het door
den druk verspreiden van voortbreng- selen van den geest. Kopje, (al\'r.i, heuvel.
Koppclstokkcn, iwap.i, stokken
schil ilikruislings onder en boven door saamgeknoopte riemen verbonden. Koppensnelleii, hoofden afslaan
en meenemen, om die als zegeteekenen op stangen te plaatsen, gelijk op lïonieo en elders gewoonte is. |
|||||||||||
|
Kool (Het Is —, het is de moeite
niet waard, ook vervelend geklets, of aperij fvgl. koof verkoopen); ontleend aan .1 u venalif 7, 1 54, waar wij lezen van leeraars, dit\' hunnen scholieren tot weewordens toe altijd maar weder dezelfde los moeten opdisschen, lat. ovcidit mt\'seros cramlte repetita magis- tros —- altijd maar weder opgewarmde kool doodt de arme schoolmeesters. Vandaar hgd. stud. kohlen, d. i. bab- belon. wauwelen. Koolliiizeii. spotnaain voor de in*
woners van Lochein. Koolntmilkcii. spotnaam voor de
inwoners van Landend ijk, streek van vier dorpen hij Alkmaar; om den groen- tenliandel daar gedreven. hoon. (k. ni.a.i, iemand, die hard
werkt, vooral veel aan wiskundei doet; van conus — kegel. Kooiien, (k.m.a.i. werken.
Koopbfiik, ilaarg.), koopman.
Koopbrlefje, (hand.), opgave der
waren, prijs en voorwaarden door den makelaar aan de partijen terhand gesteld, als eene koopovereenkomst door zijne tusschenkomst is tot stand gekomen. Koo]){r snappen (Een—, (,lnd.),
eene minder aangename ervaring opdoen, hetzij de patiënt een mal figuur maakt, of wel hem een ongeluk of schade over- konit. Vaudaai\' iemand ft-n koopje ge oen, d. i. het bespottelijk maken of schade berokkenen en koopjesgener voor iemand, die er pleizier in heeft, anderen beet te nemen. Koorhek, afsluiting in steen, hout,
koper, ijzer en/., om het priesterkoor van het overige gedeelte, der kerk af te schelden. Kooi\'kup. wijde mantel, door den
priester gedragen bij processies, vespers
en zegeningen. —Oorspronkelijk diende zij, om de paramenten iu de processie tegen den regen te beschutten; vandaar haar Latijusche naam pluviale. Koorts, (barg.), bij heeft aan
heete koorts gelegen, is in een gevaar- lijk^ zaak betrokken geweest. |
|||||||||||
|
581
|
|||||||||||||
|
KOPPERMAANDAG,
|
|||||||||||||
|
KOKXI8.
|
|||||||||||||
|
Koranu trang. I m a I. >. gebrek aan
hririjs. Korang = gebrek, trang =
helder. Koil.ii... .bebr.i. offer. Irftt. dat-
gene, waarmede men itot (lod) nadert Ihebr. karabt, Vgl. .Mark. VII : 11. KartivilevH, iH\'tidrrf\'i•oedern, l*\'ran-
eiscaiiernionniken ; dus geheeten naar de koord ffr. cnrde), die zij om bet lijf dragen; lat. fratre* minoren. Koi\'ib\'H u{jen. op liet eiland O ver-
Hak kee ile naam van den kruiwagen ; in \\V.-\\1. korteiragen, vnlkset. van krodewagen. K on ii I Z Ij ii zetten In eeiiH n n-
llePlllHlIN nIhHII, inbreuk maken op eens anders reebt; als geleerde zich
begeven op \'t gebied eener aan anderen bekende wetenschap: buiten zijne be- vnegdheid gaan; naar Deitt. XXIII:23. |
|||||||||||||
|
K (i |> po r miiii ii il ia (f, ilc gildedag
<lcr typografen. Vroeger meer bekend ai» de dag van den Omgang der (lilden en Leprozen, l\'it oud-kerkelijk oog- punt een vreugdedag, als zijnde altoos de Maandag na den eersten Zondag na Driekoningen (fl Jan.), het octaaf van Driekoningen, het aanvangspunt van deu Vastenavondtijd, die tot Vasten* avoiul-IHnsdng voortduurt met drhiken en pretmaken; de Maandag na Drie- koningen, sedert de oudste tijden gewijd aan vermaak: nuk genoemd Ftora- maandag, Verlm-en-, Geziraren; Ver- t«w»«., Razende-maandag, Bomban. eerdag, Bombarnerzdag, eni. De aflei- ding van ileu naam koppermaandag staat niet vast. Tegenwoordig vereeren op dien dag boek\' en stei-ud ruk kers aan litiime klanten fraaie kalenders. Koprn. Copni. < \'oppernk, de
in stukken gesneden en in de zon of
op andere wijze gedroogde kern van de kokosnoot. It\'elangrijk artikel van nit- vin\'1\', meental in zakken verpakt, uit streken, «aar veel kokospalmen of klap. nerboomeu voorkomen. De olie wordt er uitgeperst en voor velerlei doeleinden in Kumpa en Amerika gebezigd. Het residuuni dient tot veevoeder en tot bemesting. Kopten, de Jacobietische (\'liristeneii
van Kgvpte, die elf eeuwen geleden in t bezit zijn geweest van den patrlarcua*
len stoel van AlexandriP. Het woord is
waarsehijntijk afgeleid van CoptOM, de hoofdstad van Thebaïs. Deze Christenen bedienen zieh bij hunne godsdienstoefe- ningen van bet Koptisch, eene doode taal. KopttHch, zie Kopten.
Korii. (arab.), bedek uitje der M«-
bammedanen. Kot\'iiii. lar.i, letter1 hetgeen men
moet lezen of voordragen; naam van bet heilige boek der Mohammedanen; bet boek, «lat al de openbaringen bevat, die Mohammed, naar bij beweert, van
den angel (labrlel te Mekka en Medina beeft ontvangen. Het dagteekent van 612 n. C. doch werd eerst iu 684 door Abubekr, Mohammed» opvolger, open- baar gemaakt. |
|||||||||||||
|
H.....\'illllliat lZH.ii licht ouder
een — zetten. zij» hennie «»/\' deugden
voor tichtetreu honden. Zie Slatth. V : Lft, Het door Jezus bedoelde Ueht was geene kaar*, die de Joden niet gebrulk- ten, maar eene tamp, die op een hoogen luchter (kandelaar i moest geplaatst «orden. Koe. sliiin Imty. de vereeniging
van Koreahane, aanhangers van Dr. Cv rus i Koresi Teed. die iu eene hoogst eenvoudige, houten woning iu de Was- hiugton-Heighta eene voorstad van Car- thago leeft. Hij geeft zieh uit vooreen tweeden Christus, die zijnen geloovigeii volgelingen de onsterfelijkheid van Hchaam en ziel verzekert. Ihm jaartelling begint met het geboortejaar van Dr. Teed (1840). Hij beweert, dat de seksen zullen verdwijnen, (de geslaehteu zullen samen- smelten jn «\'ent en zonder sexueeleu hartstocht zullen de mensehen volmaakt
worden. KorlntlHclie stijl» (bouwk.),xle
Dorische rijf/. Kornak, geleider, oppasser van een
tan uu en olifant. Kornet, (barg,), pet.
Kornis, kroonltfttt. Van f r. eorniche,
en dit van la t. eoroni*.
|
|||||||||||||
|
582 KOUBEN KX SCHOENEN K.N/..
|
||||||||||
|
KOKO ADOE.
|
||||||||||
|
Kor o Adoc, de zonnegod bij de
Niasaers. Ken /.waar, ruw stuk hout, van een meter lengte, met ooren zoolang als een arm. Korouf (k»r»/J, (n.bebr.), bloed-
verwant, meerv. kerouwim, Woedeer, wanten. II eb r. karoob, meerv. ker»obim- Kornornnl (De kleine —, zie
Caporal.
Korpns, nnil.i. korporaal.
Kopi\'i, (ba rg.), koffie. Korsteweggen, kleine spoelvor-
mige krentenbroodjex; kleine nabootsiu- tci\'ii iler aloude deuvekatera, die i>ji Kerst* n.is op Overtfakkee gebruikt worden. Kortc}|uni\'t? van f r. rorp* de garde
(de hoofdwacht), het politie-bureau, tij- delijke verblijfplaats voor arrestanten: bestond onder dien naam te Amsterdam tot in het midden de/er eeuw. KorteIlii|f, 11\' o u w k.), liggend
dwarshout evenals kolder, maar van geringer afmeting. Kortheid is ile ziel der «;ees-
tiujieid, vertaling van liet eng. brerifg is the sou? of int (•/.. a.). Kortstcht, (hand... een wissel of
ander papier, dat op vertoon of kort daarna betaald moet worden. |
den wijsgeer (412—323 v. <".>, die op de
vraag, waar hij vandaan was. zich kos- mopoliet noemde. Kosten (Wie een toren wil
bouwen, berekent eerst de —, Luk. XIV : 28.
Kotu-Ritdjii. (mal.), eornten- of
koningsstad. Radja —- vorst. „
Kotcl, (j a ]).i, titel van hem, die
werkelijk op den troon van Japan zit. Van den Keizer sprekend, zegt men Dat XHiou Kotei Heika. I>ai = groot; N1- hon = Japan; Heika = majesteit (zie Hole» Heika). Kot o. (j a p. i. /.es voet lans \'mstru-
meitt. vervaardigd uit den stam van een moerbezieboom. Met de vingers, die van ivoren toppen zijn voorzien, tokkelt men de snaren. Kouiieli, (n.bebr.), kracht. 11 ebr.
kooach (Dan. XI : 6). Kouil Hinken, (ba rg.I, dooden,
Koud lioell nart», zie LaodiceeSr.
Koiiilc. (barg.), lijk. Koude kle«-reu, zie Kleéren. Koufcar (El —, fo/terstraf in
Marokko, waarbij den delinquent de binnenzijde der handen van de wortels der vingers tot den pols worden opeu- gesneden; (ie wonden worden gezouten, waarna de handen niet gesloten vuisten worden genaaid in een vochtig dieren- vel, dat niet verwijderd wordt vóórdat ze geheel uitgemergeld en onbruikbaar zijn. Kou), i ii. heb r. l, stem. llebr. koot,
Koiisbund, (a f r.i, kleine bonte
stang.
Kouscbiiud (lic orde van den
—9 zie llonni soit nut mal // peuse.
Kousen en schoenen In den
hemel komen (Met —, in den hci- ligen hemel treedt men niet binnen, |
|||||||||
|
Koseher of Knseher, (n.bebr.),
bruikbaar, in goede orde. Vooral van j
spijzen, den Israëlieten geoorloofd ; zuiver. Van een eerlijke zaak of per» soon, die goed te vertrouwen is. Van hebr. kascher = recht, dienstig tot voedsel, omtrent vieeschspijs, die eerst nauwkeurig onderzocht ia geworden, want liet was den Israëlieten verbo- den eenig vleesch te eten, dat ver- seheiird. niet goed gezond of zijn natuur- lijken dood gestorven was i l,ev. XVII : 15; l)eut. XIV : 21); ook mocht het bloed niet gegeten worden < Lev. III : 17). llebr. easrheer — het is recht geweest (Ksther VIII : 5). Kosmopoliet, (gr.i, wereldburger,
volgens Dingen es Laërtius v°I.2.n. <>, 63, het eerst gebruikt door Di ogen es \'
|
||||||||||
|
1 Kli.UIIÏ VAN UEWIJSDE.
Kraal, ronde lijst in doorsnede.
cirkelvormig hetzij deze in vertikaleof horizontale richting aangetroffen worden. Kraal, dorp of t/rhurhttW-r Hotten*
totten, verzameling van hutten in cirkel* vonu: aldus genaamd door de eerste Hollandsche kolonisten; van kraal, een koraalrif.
Krnn mkloppert je (Hot —. met
groote zorg geplooid vierkant lapje kant, dat men oudtijds in Holland hechtte aan de deuren van huizen, waar eene kraam-
vrouw was. Te Haarlem komt dit ge- hruik nog wel voor. Waarschijnlijk dankte het zijn ontstaan aan de nog oudere mode, om den deurklopper met linnen of eenige andere het geluid dempende stof te bekleeden, zooals thans de schel den wordt. \'
Krntlil. (xt lid., in il.), iemand die
zich aunxtig nmlt-rsrheidt. Ontleend aan de eigenschap der kraanvogels, om als /.e aangevallen worden, zich kloek te verdedigen. Vandaar ook kranig. Kniniivofjcl. iwa p.i. afgebeeld
met een steen in den opgeheven rechter- poot: men gelooft ui. dat de kraanvogel om wakker te blijven een steen inden poot neemt, wiens val hem waarschuwt als hij indommelt. Daarom is hij\'t zin- nebeeld der waakzaamheid en heet die steen hij de fr. herauten rigilanee. Krnlilir-iloolcii. (ba rg. I, loven
rn bieden, twMen. licnlilx i\'s. iharg. i. dieren.
Krach (Kon —« ihgd.i. gekraak.
Sedert de groote hclirscrisis te Weeiien in 1K7.J. ook de Wtrnrr Krat-h geliecteu, in de tiiiancieele wereld de naam voor een groot bankroet, omdat allerlei in- stellingen de uadeelige gevolgen daarvan |
||||||||||||
|
daH ita al het Onreine U hebbrit ire</- 1
gedaan; vgl. Openb. XXI : 27. BlooU
mets moesten .Mo/es en Jozua zijn als (Jod hun verscheen i Kxod. III :.*>: .Ins. V : 15), en barreroets moest de priester dienst doen in den tempel: — opdat niet met het stof en vuil, dat aan het l schoeisel kleefde, het heilige mocht verontreinigd worden. Kontier. zie Koêcher,
Kont. (burg.), men. Konteren, ibarg.\'i, weigeren, eene
bekentenis af te leggen. Kowoml. zie Kabod.
hn/ii kkenvn njfprH ( /o< Isclir
het Meldersehe dorp Koelen, Toen de
Kozakken in 1813 ook hier linis hielden, moeten ccnige Zoelsehc slimmerds huil
te vlug af geweest zijn. en dat roofzleke goedje langs slinkschen weg een gedeelte van hun buit ontkaapt hebben. Kraan/, (wap,), door sommige figu-
reil gedragen, misschien oorsprong van den barensteel (z. a.i. (ïeploold, heet hij hij de tv. herauten frafoe; zie Fiarze. Kiji ji gstnk) (bo u «k. i. voor het I
vlak van den niunr uitspringend stuk steen of hout. dienende om iets te dragen (in \'t Fransen eorbeau). Ki\'ii n i e lid, \' \\v a p. i. heeten hanen
en hoenders, wanneer de bek open en de tong zichtbaar is. Krank, |sp. earaea), een schip van
wijden omvang, bestemd voor /.ware | ladingen.
Krnak(lFC—^.f^AvvVA-.eenehijeen-
k.iinst van jongelieden op \'t eiland Tessel. Men komt driemaal \'s weeks hij eik-
ander, zingt, danst, drinkt knlh\'c en chocolaad, eet koek en krentenbroodjes, \' en scheidt niet vóór het krieken van Krnakporceloln. uit munt end
soort van porcelem. Uedurende den
80-jarlgen oorlog veroverden onze sclie- pen vaak Spaan>che kraken is p. cai\'dca), \' die uit O.-ludié\' o. a. pnrcclehi aauvoer- den, dat naar de schepen kraakporcelein • geheeten werd. |
||||||||||||
|
ondervin
|
0
|
den, alsof ecu gebouw kra*
|
||||||||||
|
kend instort.
Kracht (IVIJhIicIiI j-uh t boven
—f IVed. IX : Hl.
Kracht van j|o« 1J-.<1<> erlangt
een vonnis, dat ten uitvoer gcleyd kan worden, bv. omdat er geen hooger beroep tegen ingesteld is. |
||||||||||||
|
r>s4
|
|||||||||||
|
KKAKAL8TKAP.
|
KlEKMSKIt WIT.
|
||||||||||
|
Krans, fa fr.), steilopgaand rotsaeh*
ttg bovenstuk van een berg.
Krittoil, naam van een omsloten
verblijfplaats van een Indisch hoofd. liet begrip komt vrijwel overeen met Kata Radja, d. i. voratenverbUjf. Kiiuitu<>ls»-li„ fplat hgd.), koe-
teriraalxelt i /.. a.l. Snigtr. uit (\'ad»re-
welzch.
Kreeft piisseeren (De —,
(k.m. a.), rooa worden, lïij toepassing
van het spreekw. zoo mint al* een kreeft op het sterrenbeeld de Kreeft. Kreeftineiinet, zie Menuet.
KreeHverH. -woord, vers of
woord. dat. van echteren naar voren gelezen, eveneens luidt als van voren naar achteren. Fr. palindrotne, van gr. palindromon = achteruit of terug- loopend vers of woord: naar den eigen- aardigeii gang. dien men den kreeften toedicht. Zoo bv. uedertreden. Reinier, Anna, en het I.at. \'siami tr siijna. temere me taugis et angi*. Kreek, (afr.), goudPeld.
Krekclspel in China, eng. eam-
battt "f crt\'ckets, bestaat in het aau- seholiwen uren lang van liet i/ereeht tusseheii twee krekel*, die /.ij vooruit vingen en in eeue kan neerlegden. I>it gevecht eindigt eerst als een der twee bloedend of dood neilerligt. Aan dit ge- veeht zijn weddingschappen verbonden ; de gelukkige vanger van een krekel wedt voor zijn diertje. Kremetart, zie Cremor tartari.
Kremlln. het keizerlijk paleis te
Moskou, van driehoekige!) vorm, door wallen en muren omgeven en ongeveer twee mijlen in omtrek; van ru as. krem -— \'sterkte.
KreniHer wit, koolzuur lood\'Oxgde,
loodwiti een wit. poeilervonuig, in water
onoplosbaar zout. dat niet lijnolie ge- wreven, witte verf vormt, en dat door goimvater of een ander kleefmiddel tot een deeg gemaakt en, gedroogd, |
|||||||||||
|
Kr» li 11 Krrn f. uu al.\'t. gtrangtni*-
straf op .Java. Itinliiiifrii (Zoo oud iiIn de
weg vhii —. zeer oud. Te Kraliugeu vindt uirn een weg, die waarschijnlijk uit den tijd dei Komeiuen dagteekent. Welke die weg is, is uiet zeker; uom- migeii houden den Ouden Dijk er voor: anderen zeggen, dat die weg onder het maaiveld der weilanden ligt en van den
Hoogen Zeedijk tot \'a-ttraveuweg zich uitstrekt.
Krn mii t. ui ü i. i, vorstelijke begraaf-
plaats, waaraan door de iulandselie be- volking eer wordt bewezen. *>nk de «ra- ven der thahia"* i/.. a.) worden als l-ra. mat f heilig graf) vereerd. Kramer, (hand.), kleinhandelaar.
Km merken, i li a u d. i, hande1n-
urtikelen, die niet gewogen, en ook niet gemeten worden, zooehi vide voorwerpen van dagclijksch gebruik of van sieraad, gemaakt van edele eu onedele metalen, hout. glas. ivoor, hoorn. heen. leder. enz. Kr.......i liitijn. geheime ot\' kunst-
taal der kramers (d. i. handelaar») en smokkelaars aan de Duitschc grens in
het Zuiden van Nederland. Latijn ge- lioemd, omdat het niet algemeen verstaan wordt. Het karakter is Nederlaiidseh en huitseh, maar de woorden en woord- vormen zijn allen blijkbaar conventioneel. Kin iiiiiM-t ji-s loopen, te l»or-
dreeht gezegd voor: stil van whool hlijren, Amst. stukje" draaien. Ken il. zie Tnmtiii.
Krn.iiJau . kritiijn nji. m a 1.
kerandjangr, d. i. gevloehten mand, pakmand van bamboe, <>. a. die waarin de suiker hier aankomt.
Kranke Manu (Der —, ihgd.i.
de zieke man, voor Turkije werd, zoo- ver men kan nagaan, voor het cerut lil ll>H;f. door J. A. I\'oleel, lil diens lied Der Turk M krank gebezigd, Later werd dat rijk ook o. a. door Montesq uien, Volta ir e, keizer Kt colaas I van Iviisland en anderen hij een zieke ver- geleken. |
|||||||||||
|
KURKT.
|
|||||||||
|
KKISi IIXA.
|
|||||||||
|
in vierkanti\' stukjes in den handel komt: |
aldusgeheeten naar Kreais in Oostenrijk, do stad, waar liet gemaakt wordt. Krent, verbastering van Cortnth.
Hij .) ii v e 11 a 1 i s heeten /.ij Corlnfhiacae :
ui-ar, d. i. Kortntittclie druiven; t\'r. raiein* <h Corinthe. Krentekoppen. spntnaain voor
de inwoners van Hoorn. Krethl en Plethl. <l. i. allerlei
n/at/ van poli\', zie Crefki, en Vgl. •2 Sam. VIII : IS; XV : ls; XX : 7. 23; 1 Kon. I : 38, 44; 1 Kroii. XIX : 17: ,
liebr. Ver eet lm en peleetfm. Kroiitzor, koperen munt ter waarde
van ongeveer 1 cent. meer of minder, gangbaar in Baden, Oostenrijk en een groot aantal Zuiddiiitsehe Staten ; ont-
leent zijn naam aan liet kruis, dat oorspronkelijk er op prijkte. Krlelmn, /.ie Kri*chna.
Kriek (De —, /.ie Kraak (De).
Krlekelnnr. iwap.i, kriekenbaaai
afgebeeld als de zevenarmigekandelaar uit den tabernakel; aan \'t einde van l lederen arm een blad. Krlemhllda. (niyth.), eenevronw
van ongeëvenaarde schoonheid; zuster j
van (iiintlier, koning van Hoigondië; /.ij werd bemind door Kiegfried, den held uit liet Nilielnngen-lied. KrI]i|ninii ii wint iieiioe||li, al
wint lif| nletH «hui tijd (Ken —, | Vondel, Gyabreght mn Amstel, regel ;
ltïiHi; antwoord van Uysbreght aan den heer van Vooren, al* deze hem wil be- : wegen zich over te geven, niet de woor- den: Daer niet gewonnen word is \'t ydel dat aten strijd. Krijtend tleml. tiend van ree,
inzonderheid van lammeren en varkens, Z. v. a. echreetmenA tiend. Krijtende zonden, roepende, «»*
\'<rattk selireeiurena\'e tonden, grnote I
euveldaden. In oude classieale en »yno- I
|
|||||||||
|
dale aeta. Vgl. Oen. IV : 10 en .lak.
V : 4. In r.k. catechismussen heeten ze wraakroepende tonden. Krijt koppen (De eeuw der —,
plat voor de iiraikeatijtl. Krlnipiiiiiii (. ()iand.), de vermin-
dering, die de granen enz. in de pak- hnbsen door het indragen of bij het KrlmpvlHeli, levende en daardoor
nog veerkrachtige vlseh, In tegenstelling met doode en slappe.
K\'ritili. ni.hehr. I, aehenrfng, de iu-
seheuring der kleed e ren als teekei) van rouw hij den dood van verwanten. Kr ia saijilea, zulk eene inscheur ing maken (omdat het begin der iusehetiring met een mes geschiedt). Ilehr. kara\'= hij heeft gescheurd. Vandaar in de volka- taal : zich een krio saijtlex = in een treurige /aak gewikkeld zijn. Kris. een ttlailgvormige platte tlafk
in et kleine greep: veel in gebruik hij de Javanen. Krlw-kfiiN, zweren hij Itrl» en kran,
d. i. bij Christus. Kras is een \\ville- keurige klankwisselende formatie daar- uaast. KrlH-krlnale. de kinderheilige
die in Engeland met Kerstmis versehijnt, met een bonten muts op eu een zonder- ling pakje aan, eu „zoete" kinderen met geschenken verrast, als hij ons Sinterklaas en iu iMiitsehland 8tr#wel- peter. Volgens sommigen beteekeiit de naam Krt\'ss kringle Kristus-kindje. Krlschnn of Krlchmi. nnyt h.i,
van Sanskrit krisrhaa — zwart, eene godheid der Hindoes, de aehtste vleeseh* wording van Vlschnoe, welke den aether heteekent. Toen Kausa, koning der dul- velx van Mathura. groote verwoestingen bad aaugerieht. beklaagde lirah ma tz. a.) zich hij Vischnoe en verzocht hein, de wereld van zijn onheil te ontslaan: waarop Visehnoe zich twee haren uit het hoofd trok, het eene wit en liet andere zwart, en beloofde, dat deze het kwaad van den Koning der duivels zonden wreken. |
|||||||||
|
KKISTA1.LIJN (HET). 58fi KKOMZWAAltU.
|
||||||||
|
Kristallijn (Het —, volgens l\'to-
lemeutt dat gedeelte van het hemelge- welf, hetwelk beneden hot ti nu innen t of de sfeer der vaste sterren gelegen is uu in eene voortdurend slingerende beweging verkeert. Zie Hemelen. lii-it leksl Pillen . wotulemtralen
doorprof. Kriedrich te Elbing In 1897 ontdekt: deze doordringen, in een va-
luuin-buis verwekt, onmiddellijk liet lichaam, waarop zij gericht worden en moeten dus o. a. een onfeilbaar middelzijn om den dood te constateeren. Uimmj). (st nd.f, sociëteit van betstudenten-corps.
Ki\'oenlieei*. (st ml.,, schuld van
verteringen in de sociëteit. Kroe{|fool, is t nd. i, feestelijke
samenkomst der kroegleden. Kroeiioj. lAtjehi. niet kroVny,
rivier, strooi»; in a I. soengei, j a v. h-at/. Zoo doelt Kroeng raba, als naam van de rivier en de baai aan de West- kust, waarschijnlijk op vele kronke- lingen door sterk begroeide streken, omdat raba overdrachtelijk dwalen, verdwalen, beteekent. Kroeng r/eloeni- pang ~ de rivier genoemd naar den tjvloempang, een boom als de waringin, enz. Het woord kroeng is zuiver Tjain |z- a.), en komt. behalve in liet Atjeh\'seh, in geene enkele andere taal van onzen Archipel voor. Krokfe&dn «. de naam van twee
ot\' drie achtereenvolgende Zondagen na de Haarlemsehe kennis, wanneer de wevers en ambachtslieden gewoon waren eene groote wandeling te doen naar Bloeinendaal en verder, zelfs tot Bever- wijk; waarschijnlijk afkomstig van bedevaarten naar \' \'t graf van St.- Kngehnimdus te Velzen op 21 Juni. Krokodil In de lojflcn. een be-
kende valsche sluitreile: Ken krokodil
had in lust om ieder te verslinden, die onwaarheid sprak. Kene vrouw, in zijne nabijheid gekomen, zei: .\'Jij zult mij verslinden." Verslindt de krokodil nii de vrouw, dan is \'t niet zooals \'t moet, want dan heeft zij waarheid gesproken: |
I dus. hij moet haar niet verslinden. Kn
i laat hij haar ongedeerd voorbijgaan, dan I is \'t ook weer verkeerd, want dan heeft j zij onwaarheid gesproken: dus hij mocht haar niet ongedeerd voorbij laten gaan, ! Vgl. Cretemer in <U\' logica. Ki,okorillleii-ti>Hiieii.\'/\'-/<"\'V/\'<7r/f<
I tranen, naar de sage, dat \'de krokodil,
I als hij op roof loert, de stem van een
j schreiend kind nabootst, om zijn slacht-
I otter te lokken, of: tranen in de oogen
I heeft hij het verslinden van zijn
j prooi.
Krom en vertlrtitittl «rsliielH
! (Een —. m/Htitaakte memchen, nf ook
. wel wanstaltige vruchten. Spottend ont- 1 leend aan Kilip. II : 1.\'> f vgl. Deut. XXXII : .\'m. waar bedoeld wordt een , inensehengeslaeht, dat geheel verkeerd i is en afwijkend van den rechten weg. (ii-oml.op. diarg.i. breekijzer.
Krommer**, iharg.). nchout.
Kromo. iniandfche soldaat bij het
Xederl. leger, in Atjeh. Kromo (Het —, de beleefde ttutl
van liet Javaanseli.
Ki(omo-hi(|i|II (Het — of hoog-
kromo; zie Kromo.
KroiiiMohuur, oude scheldnaam aan
den kleermakei jjegevcu. evenals lappen- dief. KroiiiHttllirt, (niim.i. naam der
gooien, de munt van de Mollandschc gra- ven Willem VI tot Filips van Borgondlë (1404—3a), ontleend aan den buitenge- woon gek romden en gek rulden staart van den leeuw. Ook ui Brabant kwamen ze in dien tijd voor. Ki\'oiiiHtHHi\'tKbler. naam vaneen
gering of dun bier in Groningen; van Kromstaart (z. a.i. Kromst il f, (wap.ï, zie Bt88chops-
*tttf. Iii\'iiiii/.uiiui<(l. (w a p.), kromme
sabel van Turksch model in eene beslagen schede.
|
|||||||
|
KHOXKN. 0*7 KUOON SPANNEN (itK),
|
|||||||||||||
|
KioiM\'ii. lat. eoronae, beloonutgeii,
die onder <lt: Komehien door den veld* heer voor het front de» leger* werden uitgereikt aan degenen, die kIcIi in den -lag onderscheiden hadden. Ze bestonden in de
Corona e(txtrrnx/snfrrfftrtri#v<\\ux»m\\,
voor hem, die het eerst den wal eener vijandelijke legerplaats besteeg. Corona et\'piea, van eikenloof, met het
opschrift ub et reut xrrrtttitni; werd uit- gereikt tut beloon ing voor het redden van een burger in den strijd. Corona grainimn, zie Corona ob*i-
(tionati*. Corona mnralix, gouden kroon, in
den vorm van een vesthigniuur. die aan hem werd toegewezen, die liet eerst den muur eener belegerde >tad lukI...... Corona noratis, voor deugene, die het
eerst een vijandelijk schip enterde; ver* sierd niet gouden seheepssnehjes^WfoV, daarom mik corona rontrata geheeten. (\'onnut obfidtoHaitM, krans van gras
(granten), uit de belegerde plaats, den veldheer gegeven door de plaats, die hij ontzet had < Mtbker). Corona ol/rffera (van olijftakken),
uitgereikt aan hem. die zieli op de eene of andere wijze in den slag had onder- scheiden, en waarvan de belooning onder geen andere termen viel. Corona oeatin, van niirteubladereii,
uitgereikt aan den veldheer, die vrHbtti* ters of een anderen verachten vijand overwon. Zie Oeatio. Corona triumphalts, een massief gou*
den kroon met lauwertakken, uitgereikt
aan den veldheer, die een triomf al f overwinning had hehaald. Zie Trt\'mn-
,,!,„*. Corona ralhiris, zie Corona caxtrmxis.
Kronos, (gr.), de jongste der Tita*
neii. de Sntnrnnx (z. a.i der IJonieineii.
met wien hij, als oorspronkelijk god van den landbouw, vereenzelvigd is geworden. Kroon, naam van verschillende, zoo
gouden als zilveren munten, en. af* komstig van den écu o /n cottrontie
van l.odewijk XI van Frankrijk i 14UI — 14881. aldus weer geheeten naar de groot? kroon op het wapetisehild. Sedert komen in de löe en 16e eeuw voortdurend de Franache kronen In den handel voor, |
|||||||||||||
|
ook Itialiantsehe en Vlaamsehe. in 1«IK»
n 8 gulden ruim. In 1577 sloegen de Staten dubbele guldens nf Staten kronen a \'2 gld.; hetgeen ten gevolge had. dat men aan eene waarde van twee gulden den naam kroon hechtte. Toen nu in 1681 zilveren tweeguldeusst ukken in omloop kwamen, noemde men die kronen. Kroon is verder de Ihiitsehe gouden munt van lil Mark = li gld.. en de zilveren munteenheid van Zweden is de kroon = 1 franc. Brabniitwehe kronen, door de Iniitselie keizers voor de Oosten* rijksehe Nederlanden geslagen sedert 17ó\'i tot 170". deden t\' 2.70 en waren van zilver, evenals de\' Franselie kronen, nl. die van 17011—-IK, welke beiden tot vóór weinige jaren nog tegen dien prijs ge- noteerd waren. lleKngelsche kroon doet |
|||||||||||||
|
ó shilling*, de l\'ortugeesche go
|
9
|
uden kroon
|
|||||||||||
|
(500*1 reis» ƒ 14.50 en de zilveren kroon
I 1000 reisi ƒ 2.00, Kroon, (wap.1, wanneer ze in het
wapen staat, gelijk aan de helmkrooii i z. a. I, tenzij anders wordt opgegeven. Hoven een wapen zouder helm. is ze verschillend naar den rang van den drager. Kroon vnn het. Oosten (De—.
AntiovhiP, de hoofdstad van Syrië, bij-
gei ia ai ud de nchoouet die uit vijf oni- muurde steden bestond, omringd dooi eene genieeosehappelijke vesting. Kroon (De — spiunien, tfs baan
zijn. boren anderen uitsteken. bekroon was oorspronkelijk een gouden baud, die om het hoofd gehouden of f/exjntn~ nen werd. De Romelnsche keizers voor- zagen dien hand van opstaande punten. in den vorm van stralen, zoodat hun 1.....fd als met stralen ..ingeven scheen,
gelijk een aureool. In de Middeleeuwen
noemde men een gravenkroon een haml, die met paarleii op den bovenkant bezet was. Ken liertogskroon is een hand met een purperen muts daarin. l>e oude l-\'ransehe koningen droegen leliën op den hand, dus een leliekroou. I >e konings* kroon is ontstaan door liet ombuigen der hovengenoi inde stralen naar het midden alwaar ze eene lelie of een \\ve- reldbol dragen. Wanneer in de koinngs- krooii een bisschopsinijter gezet wordt. |
|||||||||||||
|
588 KJU\'is.
|
||||||||||||||||||
|
KltOOB.
|
||||||||||||||||||
|
heeft mi-u ei\'iic gesloten kroon, die ge-
woonUjk keizerskroon genoemd wordt.
In de 17e eeuw plaatste men boven xtedewapens gewoonlijk eene kroon met vijf fleurona = bladvnruitge uitsteek\' sela. Kene muurkroon ibij Vondel: |
||||||||||||||||||
|
1 wenaeh dat hij nimmer terugkeero; het
i is zooveel als tot hein zeggen : ga in vrede !
[ Het kruisteeken had de macht zelfs den
i duivel op de vlucht te jagen. Vandaar
dat liet kruis op kerken en burgerwo. ningen als beschermend teeken prijkte en nog prijkt. Sedert den kruisdood van , Jezus is het kruis het symbool van
beproeving 1 vgl. kruis dragen) en ongeluk geworden. Hieraan zijn de uit- drukklugen .\'t is een kruis!" en .elk huis heeft zijn kruis" te danken. Het kruis als symbool van \'t Christendom gaf aanleiding tot de namen kraisturlit en kruisraardt-r, en daar gedurende de kruistochten de ridderorden ontstaan zijn. was het niiderscheidingateefcen der rid- ders een kruis, eerst op den mantel ge- uaaid. later van goud aan een keten om den hals gedragen. Zoo is het kruis ge worden een cereteeken. een ridderkruis, en heeft men het ijzeren krats, het metalen krui», het eertleruia, het (vijf- armigej ITafM\'/oo-Avw/s. Keu krais<lra- ger heeft dus den dubbelen zin van .een ongelukkig mensen" eu van .een gede- coreerde"; bovendien i> een ezel ook een kruisdrager,omdat bij. gelijk het verhaal volgens het volksbijgeloof luidt, sedert den Intocht van Jezus op Palmzondag : in Jeruzalem, een zwart kruis op den
rug draagt. KrillN. samengesteld uit paal eu blok.
Ken Gfieknch kruis t ), in de reken- kitnde het teeken voor ahis; een 8t. Andr/eskrat* otmutoir * X >• het teeken voor maal en in geslaehtfafels voor ge- hmnl met; een Roomsch of Latffnuch kruis \\ f ). bet teeken vooryssfojw». Ken Bovgondheh kruis is ecu schuinkruis gemaakt van knoestige laurierstokken. Ken Hollandêi-h kruis is een , waarvan de armen dubbel zijn en voorzien van bolletjes aan de uiteinden, in \'t geheel acht. Ken Karolingisch of Uralarntsrh kruis heeft hreed-uitloopenih- armen. Ken gebloemd *•»•«/*tcrolx fleuronuée) eindigt iu bladeren en bloemen, en komt op ltïc en l7e-eeUM\'selie munten voor. Ken <«V/- tlrrsrh krui» heeft door de uiteinden van eiken arm een dwarsbalkje en is dus .recroisettée". Ken krakkrakrais 1 eroix potencee) beeft een dwarsbalk aan \'t einde van eiken arm en niet er door heen. Wanneer men iu de vier hoeken |
||||||||||||||||||
|
07021766
|
||||||||||||||||||
|
torenki.....n i. een hoofdaieraad vim mu-
ren en torens, sierde liet hoofd van
stedemaagdeii. I>e scheepskroon, bestaan- de uit voorstevens, was op penningen uit den tijd van Augustus het onder- scheidingsteekeii van hen. die zeeslagen luidden gewonnen; vgl. corona naratis, zie hij J\\nmrn. Kroos. (Vlaamsen; onzijdig), voor
hitr,sf of r.at,-. Van het Franache <*r<f7*ffr, thans mtitrr --. groeien, toe- iiemeii. KrooMllnfkerH. bijnaam voor de
inwoners van Westzaan, naar de geateld- heid ni de ligging der plaats. Kroot N|)Ittrr«. naam. dien de Zeen w-
BChe ineedelvers hij hiiime wedloopeil en worstelingen, den vlugste en sterkste onder hen geven, l>e overwonnene wordt waar hij zoolang moet zitten, totdat hij
zich voor een drinkgeld loskoopt. Kroot (karoot, fr. earotte) — wortel. Kl-OK, (liottent), kleed der llotten-
totten aan de Kaap. bestaande iu een beesten vel, dat hun over den mg hangt, des nachts tot een bed dient, alsmede |
||||||||||||||||||
|
tot schort ter dekking van de seh
|
79
|
aam-
|
||||||||||||||||
|
deelen.
Kruik (Hot In iillren |irofeten-
werk 1 ai 11 een klein ollc>kriilkJc vele vilten te vullen, sprw.: voor een gewoon menscli is \'t onmogelijk, met weinige middelen in vele behoeften te voorzien: naar \'2 Kon. IV : 1—7. KrillN. Ofschoon het kruis reeds iu ,
ileii heidenseheii tijd als inerkteeken be- ! keud was. heeft het door den marteldood des Heereu .1. (\'. zijn christelijke betee- kenis gekregen. Aan het teeken des kmi- ; ses werd groot e niaeht toegeschreven: vandaar de sprw, „iemand het heilige kruis nageven", wanneer iemand ons verlaat, dien wij liever nooit terugzien, hem zijn afscheid geven met den stillen , |
||||||||||||||||||
|
KRUIS (HET GROENE). .r»H\'t Kit UI H VAX DON AI.ONZO.
|
|||||||
|
van zulk een kruis nog een krukken*
kruisje plaatst, heeft men het Jeruza- lemsche kruis. Verder onderscheidt men
nog een Fransen of Irliekruis (eindi* gend in leliêïn: een itukrrkrtua (wan- neer de armen in twee omgebogen punten eindigen); een Lotharing*eh of Prt- triarehen kruis .dat twee dwarsbalken heeft); een Malthezer krui." (een Brab. kruis, waarvan de armen hl /.waluw- staarten eindigen), een Tonlonzer kruis (met sleutelvormige, npeugewerkte er- men); de _kruk" (een kruis, waarvan de bovenste arm is weggenomen, aldus f", t\'r. pot€iicf)\\ slangenkoppeukruis enz. — Het woord brute is ontstaan uit liet Lat. esitx, vanwaar Ned. kt uk. Itij de Romeinsche getalmerken heeft X <b\' waarde van 10; daarom zegt men : de \'•\'> kruisjt-s voor i!«i jaren, en/.. Kruis (Het Groene —. in Oos-
t en rijk. beeft ten doel hulp te verleenen bij ongelukken op bergtochten. In hutten op de bergen staan reddingskisten en
vervoermiddelen gereed, en de gidsen worden door artsen behoorlijk onder- wezen in de eerste hulphandgrepeii. Krols (Hot IJzeren —, herinne-
ringskruin (geen eigenlijke ridderorde t in Duitschland uitgereikt aan hen, die aan den Kransch-Huitselien oorlog van 1870 hebben deelgenomen; in België na de omwenteling van 1830 uitgereikt aan hen, die daaraan deelnamen: du kruisen werden vervaardigd van het metaal van veroverde kanonnen. Frederik Wilhelm 111 van Pruisen stelde reeds een ijzeren
kruis in voor hen, die zich in den oorlog van 1818 hadden onderschei- den. Krols (Het Lombok —, herln*
iieringsknüs. uit metaal van veroverd
geschut vervaardigd, uitgereikt aan hen, dïe aan de. expeditie tegen I.om hok deelnamen. Krols (Het Metnlen —. herinne-
ringskruis (geen eigenlijke ridderorde), uitgereikt aan allen, die den Tiendaag-
xchen Veldtocht ia0 1880/81) in België* hebben medegemaakt: de kruisen waren
vervaardigd van liet metaal van ver* overde kanonnen te Hasselt en Leuven. |
|||||||
|
Kruis (Het Roode —. iuterna*
tionalc vereenigiug gesticht in 1865door
Henri Dunaut (zie (itneeftche Con- oentle), ter verleening van hulp aan zie* ken en gekwetsten in dei.....ring. Alles
wat tot die vereenigiug behoort, zoowel
nis alle personen, daarbij werkzaam, draagt een rood kruis op witten grond en wordt volgens internationaal gein nik waartoe allengs schier alle staten van Europa toetraden, onzijdig verklaard. dus in den strijd ontzien en gespaard. ]>it werd het eerst aangenomen in de conventie van (ienève op 22 Aug. 1869, wat liet landleger betreft en bij de conventie van 15 «K-t. 1868 ook tot de zeeslagen uitgebreid. Krnls (Het Witte —, Noord.
Hollandsche vereenigiug in het jaar 1*7.">
op initiatief van de H.H. Doctoren <;. A N. Allebê, 1. Teixeira de Mattos eu V. E. Heiusius gesticht, stelt zieh ten doel : samenwerking 1». tot het afweren en beteugelen van besmettelijke ziekten; \'2°. tot het vcrlee- nen van hulp hij epidemieën en gewone ziektegevallen:;;0, tot het helpen bevorde* ren der algemeene gezondheidsbelangen. Krols ilriifien (Zijn —, d. \'\\. zijn
tast tor*< u, ziju leed dragen, ziju moeite verduren, — naar Matth. X : 88 en veel andere plaatsen. Zie Kruis. Kruis of munt. dobbel- of kuusspd,
waarbij een muntstuk wordt opgegooid, om na t neervallen te zien, welke zijde boven ligt. ( hultijds vertoonden alle munten en tot iu de 17e eeuw de meeste, aan de écnc zijde een kop of wapen, aan de andere een kruis. De Romeinen speelden reeds kop of srliifi, omdat de oudste Romeiusche asses aan de voorzijde een Janus* hoofd, aan de keerzijde een seheeps- snavel hadden. Van centen vroeger: letter of Iremr, daar deze vroeger aan de éene zijde een W, aan de andere het Nederl. wapen droeg. Kruis vuil Don Alonzo. kruis van
vijf blauwe kwartieren in een veldvan zilver, ter herinnering aan het kruis, dat Don Alonzo aan den oostelijken hemel zag. den dag vóór den slag bij Ourique in 1189, waarin de Mooren geheel ver- slagen werden. |
|||||||
|
KlU\'irt VAX KONWTANTI.IX. 590
|
|||||||||
|
Klll\'ISKAAM,
|
|||||||||
|
Kruis van Konataatl|ii. kruis
met liet onderschrift .in hoc vinces"
(in dit teeken zult lïij overwinnen), dat aan Kon» tan tij n in den nacht vóór den slag bij de Saxa Kubra 1\'= Roode Ilots* steenen) in een visioen verscheen. Hij liet liet op de schilden plaatsen en overwon. Ki\'iivm (Uien Hloej|h 11 \'t hey-
ligh —, toen \'t leger optrock na; zegt de poortier van liet kartuizer
klooster tot Diedrieh van Haerlem, Vondel\'* Gythreght r. A. II. als deze des avonds laat wil binnengelaten wor- den, en verhaalt, hoe dankbaar de mon- niken waren, toen \'t lener heenging. Men sloeg oudtijds een kruis, oin een echten of gewaandeu toovenaaronscha- delijk te maken. Kriiiahloeiii, bekroning, vooral in
de (iothisclic kunstperiode, van een geveltop, pinakel ot\' ander hockvorinige afdekking in den vorm van een bloem met vier bladen en een verhoogde kaststengcl. Krnlsdn |fen, (r. k.), zie onder Kerk-
dagen. Kruisen, i wa n. i:
St. Amh-iis —, sehuinkruis.genaamd
naar St. Andreas. een der twaalf Apos- telcn. die den marteldood stierf aan een kruis van dien vorm, St. Andreas is een der beschermheiligen van Rusland, en werd in Schotland vereerd hi de St. Andreasorde of de orde van den Mistel. Ook in Rusland bestaat eenc orde van St. Andreas. Op belde orden is de Heilige voorgesteld aan een schuinkruis. St. Antont\'e- of Taukrni», kruis zon-
der bovenarm, waarvan de armen breed uitloopen, aldus genaamd naar den vorm der Grieksclie letter fan. Vanhier fr. fan of taf (béquilles de St. Antoine). Borgonditch —, schuinkruis. bestaan-
de uit twee knoestige laurierstokken en met een vuuralag in \'t hart. Cyprisch —, kruis van blauw ineen
veld van zilver. Duitach —, kruis van /«art in zilver.
Frawtch —, kruis, waarbij de armen
als leliën eindigen. St. Georg — of Engeheh —, wit
kruis in een rood veld. |
Griekëch —, wit kruis in een veld
van blauw. Hongaarsch —, Patriarchaal kruis
</.. a.) op een heuvel, enz. lersch — of knt/s run St. Patrfck,
I rood schuin kruis in een veld van zilver, JeziiMen —, breed uitloopend kruis
van rood. Johanniter —, zie Malthezer.
Latijttfch —, verkort kruis met lan-
gen onderarm. Lorrffntch (l.otharingsch) —, het
kruis der voormalige Tempeliers, een l.atijnsch kruis niet een tweeden kor- teren dwarsariu. Malthezer —, breed uitloopend kruis
van zilver in rood met acht punten. Patriarchaal —, hetzelfde als Lor-
rijnxrh —, doch de dwarsbalken in klaverbladen eindigend. St. .luns -, zie Malthezer.
St. Patrick —, zie lersch kruis.
Zwitxerxch —, verkort kruis van zil-
ver in rood. Kruisen slaan, (burg.), a/druk-
kru ra» staten in wat* of klei nemen. Slotenmakers noemen de figuren inden baard van een sleutel ook kruinen. Itniisiliiiiif, open gaandery, over-
welfd niet kruisgewelven, rondom een hof naast middeneeuwsebe kerken of in kloosters. Krulsheeren, leden van verschil-
lende militaire Orden, ter verdediging van bet II. CJraf in bet leven geroepen. — Ook de leden eener religieuze orde, in den aanvang der 13e eeuw door Theo- dorus van Celles gesticht. Kruishout, (houwk.), zes steek-
banden gejdaatst in die vorm van St. Andries kruisen in de kap en andere betimmeringen. Krulsoordeel, (lotlsooya\'eef, uit den
tijd van Ka rel den Groote. Partijen moes- ten de armen over de borst kruisen of niet lang uitgestrekte armen in den vorm van een kruis tegen een iniuir staan; wie
zon het langst bleet\' staan, kreeg gelijk. K ra Is raam, (b o u w k.), venster
van door geheel of gedeelten beweeg- |
||||||||
|
KKirist \'KIJKS)UAA.LDBK.
|
|||||||||||||
|
KI\' KLI \\ KLAM.
|
|||||||||||||
|
baar kruis in vier deelen gedeeld. In |
de middeneeuwen waren de kruisramen veelal van steen, dus vaststaande met open draaiende vleugels met glas of houten luiken. i>i>k houten kruisramen ; hadden tot aan de ISe eeuw meestal vaststaande kruisen, terwijl alleen at- zonderlijk e vleugel ramen met glas l draaiend waren. |
|||||||||||||
|
metselen van muren met gewone bak\'
steenen de brikken of metselsteenen zoo boven elkander geplaatst zijn, dat de voegen van de streksche lagen telkens boven het midden van de af- wisselende strekselie lagen geplaatst zijn, zoodanig, dat de kopsehe lagen telkens in het verband staan. Krulaverlicffliiif. (r. k.), feestdag
ter herinnering aan de plechtigheid, dat bet 11. Kruishout voor bet eerst in de
nieuwe Kruiskerk te Jeruzalem aan bet volk ter vereering werd aangeboden. 0 September.) Ki-uisv tiiiliitu. ir. k.i, feestdagge*
vierd ;> Mei ter herinnering aan de out-
dekking van het kruis des Verlossers, dat donr llelena. de moeder van keizer Constantijn, wedergevonden zou zijn. Kruisweg, i r. k.), oorspronkelijk de
lijdensweg van bet rechthuis van I\'ilatus tot aan den top van den Calvarieberg, door .Jezus afgelegd niet bet kruis op de Behouders, Ter herinnering daaraan vindt men in de Itooinsehe kerken en kapellen veertien voorstellingen uit dien lijdensweg, ntatiff, lat. xtatioue* ge- beeten. welke men gezamenlijk krn!s- ii-ff/ noemt. Krillswoonleil, zïe Xrfeti.
Krtikhoolri, (wap.), zie Fylot.
Kriikhootdeii voering* i wap.),
rfit\'r i z. a. i waarvan de stukken niet den vorm hebben van klokjes, maar van kriikhoofden, d. i. kruisen, waaraan lot
onder* of bovenstuk ontbreekt. Kruup\'s staal, staal uit de fabriek
van Kr u pp. den kauonnenkonlng te
Kssen in Pruisen. Krupsles. lai\'r. ook ned.), w
ruptifs, verouderde liehaainskwaleii.
Ku Klnx Klim. geheime half-
politieke vereeiiiging in 1866 te 1\'ulaski l\'l\'euiiessee» opgericht, met het oorsprou- kelijk halt\' ernstige doel, om de luste- loosheid. die op den oorlog volgde, te doen ophouden. De naam zou zijn afge- |
|||||||||||||
|
Ki nis( rijk K)«lanl lil-i\'. aldus ge-
noemd naar liet Borgondische kruis, werd liet eerst geslagen door koning Filipa II in 1567 voor Brabant, Holland,
Gelderland, l\'treeht en Overijsel ter waarde van 50 stuivers, I»e muutalag werd voortgezet door Albertus van < hw- t en rijk, de kruisdaalder heette toen />a- t at f mi of Albfrtititdaatdet\'i als zoodanig was hij zeer gewild in den handel vooral langs du Oostzee. I>e Albertusdaalder werd aangemimt tot in 17 lu. |
|||||||||||||
|
Krulstocliteii, oorlogen om tbexit
van Palestina, waarin de strijders een kruis op hun overkleed droegen. |>e
kleur van dat kruis was voor Frankrijk rood; voor Vlaanderen groen; voor Italië blauw; voor Spanje hard rood; voor Sebotland een St. Andrieskruis; voor de Teinpelridders /-<nnl op ir/f. Kruistochten (De —,
1\\ |o96—1100. Aangevoerd door Uod-
fried van Bouillon, die Jeruzalem iuiuun. | 2». 1147—41». Aangevoerd door ï,ode-
wijk VII en keizer Coenraad III. 3°. 1189 -\'.i:t. Aangevoerd door lÜeharil
Leeuwenhart en Frederik Barbarossa. Zie Cotur dr L/o». 4°. 1202—4. Aangevoerd door Bou- i
di\'wijn van Vlaanderen en den Doge van | Venetië. 5*. 1217. Aangevoerd door Jan van
Brienne, titulair-koning van Jeruzalem. Andreas van Hongarije en Willem 1 van Holland. i>°. 122K—21». Aangevoerd door Fre- I
derik II. 7°. 124H—54 en »\'. 12ort—70. Aaii- \\
gevoerd door Lndewijk IX. den Heilige. Kruisvaarders, zie Slanatiernce.
|
|||||||||||||
|
Kruisverband, (bou w k.)t men
noemt kruisverband, wanneer bij het |
|||||||||||||
|
592 KUI8CHE SUS AS NA (EENE).
|
||||||||||
|
KPl M
|
||||||||||
|
leid van het (Irleksche l-nktos, d. i.
cirkel, kring, terwijl klan een verbaste- ring is van elan, een gedeelte (stam) der Schotten onder één bestuur. I>ever- eeniging is in 1KC.H vrijwillig ontbonden. Km h. iiuil.i, hrnad. liiit h in «Ir :i ij.....-i . nok KUeheu-
fee of KUcheHffrazff, (hgd.J. spotnaam
voor keukenmeid. Kwlse (cttdUe), knae "I\' kuys,
(wip., m. ned.), knoestige stok, kn^ts met seherpe prikkels, ijuedenday i /.. ;i. I. huiiM\'li of KorÜMvli Hchrlft.
Arabisch schrift, dat men gebruikte te Ki\'t\'it. eeiie stad ten tijde vau (hnar in Int jaar Ki der lled.-jra gesticht. Daar te kiit\'a de taalstmlie bloeide, verbreidde dat schrift /ieh ..ver ande-e deeleu des rijks, /.«...dat liet ....k voor afschriften van den Koran gebezigd werd. Men beeft nok kiitixchf munten. KllllfllHR. i hgd.J. koenat, geweer
naar den vorm. /ie «t.\'k Kaarre. Kuhri ïi|* 11. hgd. Kahreihen, fr.
ranz de» rache*, Zwitsersche volk*- liederen voor niannenstemineii en seha!-
inel, vooral bij de alpenherders, als zij hunne kudden uitdrijven. Kene verza- nieling van die liederen verscheen in 1815 te Hein. Knier, liil\'r.i, bezoek, nis. IM kuier
van di gouverneur sa] uitgestel worde. Kuil iirault voor een nnder,
vult tv zeil In (IMc «rn -, die een ander in V ongeluk ir,\'/ starten, wordt raak zei/ er door getroffen; zie Spreuk, XXVI :\'l>7; I\'s. Vil\': ir..\'].Vil :7. Niet te verwarren met 1\'red. X : B: „wie een kuil graaft zal daarin vallen" = een inenseli staat bij alle ondernemingen Hebt aan ongelukken bloot. Kiiil< iilmiji {Xiiiii\' —, dood,
met woordspeling op kuil, KulleiibiiPii In zijn voorland,
hij o-aai achteruit ia zaken ; aldus 0111- I
dat Kuilenburg sedert prins Frederik Hendrik tot 17\'J.ï eene vrijplaats was voor bankroetier*. |
Knip, fr. care. iwap.i. bij helm-
teekens. oorspronkelijk de koker, ver- eisebt om een eederboë vast te honden. Die koker werd door de oude altisten tot een ktttpjê gemaakt, en van hoepels voorzien: en te dien einde wat verbreed. Keu andermaal kreeg lii.i de gedaante eeuer trompet, waaruit men dan de vee- ren wegliet, in de meening dat deze daarin niet pasten; nog later maakte men den koker tot eene flambouw niet een vlammetje er op. lu vele Duitsche wapens maakte men van den koker een ka/ma, of zag dien voor een ttandrat aan. KulpePHliuiiier. 1 iri p.p. ha-
nier met gebogen en spits uit loopend ijzel". Kiii|ihrliii. oudste vorm van wapen-
belui. die over den ketelhoed {/.. a. 1 werd gestolpt, tot bescherming van liet gelaat tegen de vijandelijke lansen: liij was dus zeer wijd, rustte vrij op de selmu- ders en was door een ketting aan den maliënkolder >.f den wapenrok beves- tigd, opdat hij niet afvallen zou. Die hek» had ter hoogte van den mond eene opening in de gedaante van een kruisje of tralie, om de ademhaling gemakkelijker te maken. Op deze overheluien treft men de eerste heraldieke versieringen aan. welke öf uit ornamenten van me- taal, öf uit natuurlijke vederen heston- den. Hgd. Kubelhefm. Kuist li hIh •lozef, die de ver-
leidelijke voorslagen van l\'ntiphar\'s huisvrouw afwees. Oen. XXXtX : 7— 1 \'>.
KiiiNclir Sus n n ii 11 (Eene —,
eenig voorbeeld van h 11 wlijkstrouw,daar
zij te vergeefs t<it ontrouw oau haren echtgenoot werd aangezocht, terwijl de
profeet Daniël, destijds nog een jonge- liug. hare eer en onschuld aan het Hebt bracht, volgens het 2*« Aanhangsel op het boek Daniël, onder de Apokryfe ir. k. Deutero-eanoiiisehei hoeken des \'i. Testament». .Siisanua" beteekent in \'t llebr. lelie; (schooschan, inv. echoo- *channhn), wat hier opmerkelijk is. omdat men spreekt van .lelieblank" en „lelierein". |
|||||||||
|
KUITEXDEKttER.
Knltemlekker. <»»k kHitentibker,
d. i. lange jas, die zélf» de kuiten dekt; ook jas met souspieds en hvet stuk tak?n genoemd. Knftert, eene biersoort.
Kul. (stud.), ftauwert,
Kiiltuiii st iij.1. hgd. Cttltiirkamp/,
een in Pruisen in isT\'J begonnen strijd tussehen den staat en de K.-Katholieke Kerk, die belden hun macht zochten uit te breiden. In hoofdzaak strijd tegen de r.k. Kerk, met de ultgesprokene bedoe- ling van de .zegepraal der vrije weten- schap" te willen hevorderen. Kuiiii al, (ja p.), Verbondene ge-
meenten, de talrijke gemeenten van den American Board, aan «eiken de /><>• shisha, de vrije universiteit te Kroto (in Japan) verbonden is. Zie Dosfi/sha (Aanh.) Deze gemeenten hebben in IK"2. bezield door den wensen om hunne theo- togie uit de handen van Urieksche wijs- begeerte los te maken, eene eigene be- lijdenis opgesteld als grondslag voor de door haar gewenschtc volkskerk, en daarbij gebroken niet de Twaalf\' (!e- Inofs-aitikelen, liet zgu. syuibolum apos- tolicum (/• a.). Kil in is of koilinlNoIi, gegiste
paardenmeik, in de laatste jaren om
geneeskracht aanbevolen. Kfliimicll>lllttntzeil,(hgd.>, spel-
letje met drie kaarten van de Duitsche BanernfÜnger <z. a.), waarvan het Klaehtoffer er een moet raden, waarin bij echter, door bet bedriegelijk dooreen- inengen der kaarten, nooit slagen kan. Kunst gekt ïineh Brot ; d.i.
\'.ie Die Knust enz.
Kim mt Is ||ceil K <> !i«-c- ei n ||8-
zaïik, woorden verkeerd opgevat; maar «He uien te pas ot\' ten onpas blijft
aanhalen; ze gaven M uitat uit zelfs i een straat-ui in de pen. Ze werden (on- ffeveer zoo) onder de volgende omstan- digbeden uitgesproken: Hij de behuilde» ; \'ing van bet adres van antwoord op de j troonrede van 1862 maakte de heer [ De Brauw de opmerking, dat deze zweeg | |
|||||
|
over den bijval, door de Nederlandsehe
schilders te Londen verworven. Me Mt- nister van Blnnenlandsche Zaken zeide, naar aanleiding daarvan: ,Is dit eene leemte in de troonrede]? Reu ik ander* maal in de gelegenheid om den Koning advies te geven over eene troonrede, de geachte spreker zal in volgende evenmin als in de tegenwoordige daar* J van gewaagd vinden. Ik zal niet zeg- ! gen, dat ik er geen belang in stel.... j maar het is geene zaak van regeering. De regeering is geen oordeelaar van we- 1 tensebap en kunst." (Thnrbecke, : Part. Redevoeringen, III \\M\\>. Tbor- i beeke\'s vijanden hebben daaruit at\'ge- leid, dat bij de kunst als eene voor het I staatsbelang onverschillige zaak be- sehouwde. Zeer wijselijk, maar zeer oneerlijk, lieten zij het woord weten- schap weg. omdat, zoo die naast en met de knust ware genoemd. In-t on- gezonde van de beschuldiging terstond ware gebleken. Kunsiiu (De zeven vrl|e —-
of Artes liberale* zijn: Grammatica,
de spraakleer, Dialectica, wat wij logica noemen, Rhetorica de kunst van spre- keu en voordragen. MnsicatAetoonkunst, Arithmetica, de rekenkunst, Geometria, de meetkunst, Astronomia, de sterren- kunde. Ze zijn samengevat indezetwee regels: Gram. loquitur, t>ia verba docet, It/it; (verba mïnistrat,
Mas. cauit, Ar. numerat, Geo. ponderat, [Ast. regit astra.
Knnntllevemle |ienernal (De
—- van .Mulken, van 1862—iliï lid
van de \'2do Kamer, toen tot \'08 11,1 van den Raad van State en in \'o\'S minister van oorlog; hij bad veel op met schilderijen, en het is daarom, dat Thorbecke hem dien naam gaf. Knnil. zie Siii-Go-I.
Knrrie, Inboorling van Kurdistan.
Kureteii, priesters van Ithea of
Cgbele, de groote moeder der goden- familie op den Olympus iZeus, 1 lades. Poaeidon, Hestia, Demeter, Hera) op Creta, waar zij de geboorte van Zeus, 3H |
|||||
|
594
|
||||||||||
|
KUKIR.
|
||||||||||
|
KWAKTIKK.
|
||||||||||
|
den natuurgod, als opataiidlngsfeest der
natuur (de leute) met schelle muziek en wapendans fzïe Pgrrhiqne) vierden, evenals de later met hen verwisselde Korybanten (z. a.1 bij den dienst van (\'ybele. *\'• r. kimrl-tr* idcjonge man si-hap. die de wapens dragen kan); van kt>ero# of horos = jongeling. Kurte, lederen wambuis onder liet
kuras gedragen. Kusncii. zijkanten van de voluten
van een joniscli kapiteel — voor den vergulde!\' is de kleine met leer over- t rok keu plank voorzien van opslagen aan drie zijden van bordpapier of pcr- kament. het kussen waarop hij de goudbladen snijdt. Men noemt ook ktumenu;deijzerengcgo-
ten stukken, waarmede de rails op de dwarsliggers bevestigd worden; voorts noemt men in de ijzerconstructie al die stukken kussen, welke dienen om andere stukken zon te dragen, dat uitzetting en inkrimping zonder nadeel mogelijk is. Kitstlnt|l>i\'U\'f. oudtijds een schuld-
brief, voortspruitend uit een onbetaald gebleven gedeelte der kooppenningen. waarvoor de verkooper hypotheek.bad op het verkochte goed. Kwaal vrouw. fafr.). eeuo al te
punterige rromr, te vecleisehend, die niet weet van toegeven; woord door
president Krüger In Maart 1897 ge- bruikt van koningin Victoria, wat tot een „kwaai-vrou w-incident" werd ge- maakt, waarbij de grootste bladen van Europa wedijverden om te verklaren. wat Krüger daarmede bedoeld had, tot Krüger eindelijk ze/f\' de bovenstaande verklaring gaf. livt aa I.IioimI. oudtijds quake/bord
of ijnrrkbret, de voorlooper van het trietracbord. Kwado leenen, zulke leeuen, welke
niet aan vrouwelijke erfgenamen konden vervallen. Aldus was \'t met Holland gesteld, na den dood van graaf Willem IV l 134.") in den slag bij Stavoren tegen de Friezen, die niet ander* dan twee zusters
naliet; zoodat het leen weder aan Dultsch* |
land\'a Keizer verviel, die desalniettemin
zijne gemalin Margaretha. de oudste der twee zusters van graaf Willem, met Henegouwen, Holland, Zeelanden fries- land verleide. H h atlra ut penuliijf, van \\*\\.qita-
(irtitti = het rterde deel i van een na), gr. kodrantes. lU as = vier, later slechts twee centen waard. Komt voor b.v. Mattb. V : \'Jtl. waar bet eenvoudig door pruni\'ttff vertaald ia. Kwu|c iniiisHi. (z.-af r.), glad,
bij ile band. Eng. difficitlt man, not viirtif, een lastig ineiisch. Kwak, istud.l. leerling eener La-
tijnsehc school, aanstaand student. Kwakers, gezindte in Engeland,
gesticht door («eorge Fox (f l<iiH); hare leden beroemden zich op godde- lijke ingevingen, onderwijl zij in sterke zenuwtrekkingen vervielen. In \'t alge- meen, f/rra/drtjrers. en kiruktrij = geestdrijverij. Eng. quaker, van t» qttake (\'beven); vanhier ook Trritib/ers i z. a. \\ gcheeten; aldus naar Filipp. II : i-i/.: „Werkt uws zelfs zaligheid met vrees en beving" Kwmi. rckciiuiunt in (\'oehinchiua,
ter waarde van ƒ 1.38, verdeeld in In nias = 600 sapeks. Kwaii-tl. (i n d.). een der twee
poppen of beelden, die men dikwijls als opgehangen gekleurde prenten of als tigurcu op bet i \'hiueesche huisaltaar geschilderd, in de woningen der Chi- neezeu aantreft. Kiran-fi is de God van den oorlog en tegelijk van den koophandel; de andere is Kwanti\'s onder- bevelhebber, Tsjoe Tshang, een dapper krijgsman. Kwartier, (wan.), een vierde van
\'t schild; meestal zijn het eerste llier. rechts hoven) en vierde (her. links beueden) gelijk, en evenzoo het tweede (her. I. boven) en derde i her. r. bene- deni: het zijn dan de wapens van twee geslachten, waaruit de drager afstamt ; zoo kunnen dus ook drie (doch dit is zeer zeldzaam) en vier geslachten aan- |
|||||||||
|
15 KVZI.E11-AUA3SI.
Kwast (Een —, (rest.), citroen
met water en soms ook ijs: eng. .<mtash of lemoH-squash, d. i. uitgeperste citroen. Kyn uis<....."MI- naarden Bngelsch-
man K y a n. Methode tot bet conser-
veeren van bout door bet met eene bederfweerende vloeistof te doortrekken. Kvenzoo/>«//>iiseerint/ naar den Kugelsch- man Payne. Kyhernetlek, \'gr., theol.), re-
yeerknnst, kerkelijk reijeertalent. Van
kithernan <sturen, besturen i. Ze doet onderzoek naar de beste wijs om de regeering der Kerk door hare ainbts- dragers te laten uitoefenen. Kyrie, (gr., muz.i, het eerste der
zoogeu. raststaanrle Misgezangen, dat op den Introïtus volgt, waarvan de tekst is de drievoudige bede om ontfer- niiug: K. elet\'so»! Christe eleinon! K. eleison! elk 3 maal herhaald, dus iti \'t geheel !> bedeu om ontfer- ming. Kyrie elelson, igr., eig. tCurië),
Heer, ontferm (\'.\' Hen smeekbede oin
ontferming, die van de vroegste tijden at\' in de kerkelijke liturgie, zoowel in het Mis* als in het Breviergebed gebruikelijk wart, en in de Westersehe kerk niet (\'lirisfe ele/non izie vorig art.) werd afgewisseld. Ook de zoogen. Litanieën beginnen niet de aanroepingen : Kyrie tlfison! etc. en van deze laatste hebben de uitdr. gebed zonder einde, het fr. kt/rielle en ook het Hol), een lieele litanie = opsomming, lijst van vra- gen, bezwaren enz. huu ontstaan te danken. Kyzler-A||nssl, het hoofd van
de macht der zwarte eunuchen, in rang aan den groot-vlzler gelijk. Hij bekleedt de hoofdwaardigheid in den Harem des Sultans van Turkije. |
|||||
|
KWART IKUZIEK.
geduid worde». Spreekt men van
iemands 4, 8, en/., kwartieren, dan zijn dit de wapens van zijn 1 grnot- ouders, 8 overgrootouders, enz.: doch men telt niet verder clan 32 i bij vorste- lijke geslachten 64); en neemt, behalve l)ij deze geslachten, zelden meer dan 4 in \'t wapen op; om als edelman te gelden was \'t nl. van onds voldoende te bewijzen, dat de vier grootouders een wapen gevoerd hadden en als edelen waren bekend geweest. Kwiirtlcrzlek, (m i 1.), niet ziek
gennep voor bet hospitaal, maar toch verplicht om zonder dienstverrichting in bun kwartier te blijven. Kwnrtilceren, (wsp.), ten ander
irapen in het zijne opnemen door ver- deel ing in 4 kwartieren i z. a. i; liet nieuwe komt dan in kwart. \'2 en 3 te staan. Zoo voerden de (iraven van Holland uit het Belersche buis Holland gekwartileerd met Beieren. Kwnrtllcil, (xeew.), \'suachts, als
bet laatste kwartier-aars van de tracht genaderd is. nrordt er een slag aan de bel gedaan, en bet kwartier opgepord, dat de wacht moet aflossen. Vroeger
was liet een algemeen gebruik, dat een
der gasten alsdan bet kwartlied zong, bij het einde waarvan de vervangende wacht op liet dek moest staan. Hoe deftig dat kwartlied luidde is at\' te leiden uit bet volgende fragment: /on raakt ge niet over de fokkeseboot;
Want Kaïn die sloeg Abel dood
Al met een kakebeen beqiiaam.
liijs uit kwartier, in tïodcsnaam!
Kwnss, irnss.\'t. geliefde drank in
iïushiud, die de plaats van bet hier inneemt. Hij de boeren een troebel, zuur en nog gistend aftreksel van gemalen koren; de fijnere soorten, vooral de appel- en frumbozen-kwass zijn echter goed van smaak. |
|||||
|
L
L*8 (DB DRIE).
|
||||||||
|
Vê9 als rom. getalmerk, 50.
id., op muit\' Franschemunten Bayonne.
Li., Llie/ltX.
£ of £ st.. verkorting van L/rrc
Sterling, 1\'oml Sterling, Kngelsch gowl-
stuk van ongeveer 12 gld. (N. C.)- Sterling (eng.) = zuiver, onvervalscht. Li., ft\'bra (lat.) = puurt. Vanbier
het teeken voor de Komeiusche as = Ultra tas Hbrarius), sedert 47\'.i L\\ (\'. gedurig lichter geworden en eindelijk tot 3V l""1*1 gebracht; ten tijde van Cicero 2 cent waard. Vandaar lis = t/uur librae sein/.* (twee pond halve assen, of twee pond en een halve aa) — nexfertian, d. i. 2\'At as, V-i \'h-naar. nagenoeg ~*h cent. L. il. H., Lepe* \',\'" Heihs </•• »)•
L,. D. 8. I».. Lauê Den, S<,l,,s
populo = Lof (loile, Heil den l\'olke. Benaming en leus van een Genootschap, dat eeltige berijmde psalmen voor den Xeil. Herv. Ilundel geleverd heeft. Li. L.. op de oude rVansche munten
Utle = Kij.-sel.
li.h, laatstleden.
|
||||||||
|
L. L<. I>„ (e n g.ï. afkorting vair
Leg Hm J tor tor, of /toetor of f,airs; doctor in de vechten (het burgerlijk en kerkelijk recht). Li. L<. Whisky, \'>p »\'*\'m\' doorreis
kocht de Hertog van Kichmond, .Lord Meuteiiant" van Ierland een vat whisky ; daar het voor zijn eigen gebruik was. werd er „U L." op geschilderd, en de whiskystoker nam die letters later als handelsmerk aan. ld, M. S.. Loudou Mtmionary So-
rieti/, (eng. i, Londeusch Zendeling-
genootschap. L. X. V.. Liefdadigheid, Kut, Ver-
maal,; officieel veranderd lil Aug. 1S72 in Liefdadigheid naar Vermogen (te Amsterdam), «lat .Pan. I896 zijn 25-jarig bestaan heeft gevierd. L. O. S., (dispuut voor theologen
aan de l\'niversiteit te Amsterdam),
Litteri» Orientalfbm Sacittm. Opge- richt 19 Oetoher L80B. Lid was in lS\'if» Bakhuizen van den IIrink. Vgl. Huet, Lift. Faut. en h\'rit. L, p„ Ihua penultima, zie Pen.
L/s (De ilfie —f der Kligelselie
zeelui, zijn Lead, Latihule en Look\' ottt, d. i. schietlood, bemelsbreedte en uitkijk (wachttoren).
|
||||||||
|
597 l,A UllAXItK BKMA1NE.
|
|||||||||
|
L. S., (Int.), Lector/ Salm (Heil
den Lezen. Bovenschrift van lidmaat* attestaties, enz. Ook van voorreden in
boeken van den ouden trant. L. S., toen» sfgittt, plaats van
het zegel. Ltd. (liniïted), (eng.), lett. beperkt,
in\'fh limited liabtlitg of met beperkte verantwoordelijkheid; aanduiding eener
Kaamlooze Vennootschap, waarbij de aandeelhouders niet verder aansprakelijk zijn dan voor het bedrag hunner aan- deelen. In hgd. O. m. b. H. Gesellschaft init beschrankter Haftung, letterl. bet- zelfde, verkort A. O. lAktieu Gesell- seltaft i. Llt cour remi ilcs aci\'rts et
1IOII |i;i- des si-ii i< (— . ffr. i, Uef
igerechtsi/m/ irijst arresten, maar le- irijst geen diensten, aan den lieer Keguier, voorzitter van bet Hof van i\'arijs i ITi\'.s—1 js4s t toegeschreven, maar door hein weersproken. Lu erntate Ht les dlenxi l\'aa-
dace a lalt les vola»(fr.),ae«r*68 maakte «Ie goden; de stoutmoedigheid heeft de koningen aemaaktfV rébttlon, Xe\'r.res 1. 1.
La crltlf|ue est alsée et Tart
est dltflclle, ifr.i, het is ge makke- tijk aanmerkingen te maken, maar moei/i/k \'te kunst te beoefenen; ontleend aan bet blijspel van l> es touches (1680—1754) Le Gloriettx (voor bet eerst opgevoerd 1H Jan. L732) 11, 5. La eviiix ili\' 11111 mere, ifl-.).
het kruis mijner moedei\'. In de eerste helft dezer eeuw werd van „la croix de ma nière", hi rom.tns enz., maar vooral in melodrama\'s een zeer mini gebruik gemaakt. Zelfs (* h a t e a U- briiind bezigde dat middel, om de traanklieivn zijner lezers te prikkelen, zoo zijn die woorden allengs in gebruik gekomen, om letterkundige gezwollen gemeenplaatsen bespottelijk te maken. La floaleur est aa siècle et
la uioi\'f uu moment, | fr.), de smart
duurt een eemr en de dood ren oogeH\'
blik; Gresset, Epttre sur na conoa»
leseenee. |
|||||||||
|
La faeoa de doiuier vaat
in ie ii x que ee qu\'on floime, 11\'r.), de wffte waarop men (iets) geeft is
meer waard dan da fff ene, irat men geeft; Corneille, Le Meuteur l. I. La femme — c\'est la mere,
(f r.), een woord aan l; e u a n toege-
schreven, toen men hein over de vrou- trenbeweging en de beteekeuia der vrouw in de maatschappij sprak. Hij wilde er mee zeggen: de hoogste waardeering van de vrouw is voor mij iu haar ver- sehijning als moeder gelegen. La lorine ! la foraic ! <t\'r. i. de
vorm! de rorm,\' In le mariage de Figaro van 11 ea u ui a r e h a i s, III, 14, trekt de rechter Bridoison, ter wille van den vorm. zijn toga aan. om een huiselijk geschil te beslechten, en bezigt daarbij de aangehaalde woorden, die gewoonlijk op beu toegepast worden, die te veel gewicht aan den vorm hechten. Dikwerf sebrijft men dan la foóörme! la föóórme! om de bedoeling nog duidelijker te maken. La lorte hoiiiiiic, ifr.i, de groote
som, aanduiding van een aanzienlijk
bedrag uit de vaudeville Tricochê et Carolet, van Meilhae en llalcvy, II, ;> afkomstig, in het Palaia Koyal voor bet eerst opgevoerd, waar eeu graaf zieb van ,1a forte soumie" voorziet, om eene llollandsehe dame (mevr. Van der Pottf) te ontvoeren. La Frauee marclic a la tdte
de la civlllsatloil, (fr.), zie Frauee |
|||||||||
|
La jrarde aieurt et ne se rend
pas, (fr. i. zie darde enz. La m\'uiiniialrc qalsaltréuea-
ter |asqa*aux eols, (fr.), zie Ego La (feu ude nat Ion, \' fr.), zie
Grande enz.
La urande semalae, I r. . ••\'•
groote week, van de haute volée te I\'arijs. in de eerste helft van Juni jaar- lijks invallend, begint met de groote steepte ckaee, te Auteuil, en eindigt met
|
|||||||||
|
LA ILAHO Ittl*\' ALLAHO. 5Ü8 LA PALlgSK (MONSIKl\'lt UK).
|
|||||||||
|
den Grand Prlx de Paris, te Long.
champ, waarvan de Derby f ra» f ais, te Chaiitüly, een voorlooper is en van welke ed er e dag in lift gedenkboek (ter conrses met bijzondere karakters is aangeduid. La iliilici lil* allaho. iar.1. er
in geen god behalve de Ood bij uitne- mendheld, de trut-v (•\'mi. t torlogskreet der volgelingen van Mohammed en der latere Arabieren. t/tfJto — godheid in \'t algemeen; allahu (uit bet lidw. al, en Haho) = de (ware) god. Der Mo- hanunedanen Af/oh (z. a. i is eeue samen- trekking van ai itaho. Itla = in la (zoo niet, tenzij). la lfbci\'tnd cr In Juventnd
ilnua tic las iiuciniirs. Op.),
de vr#heid in de eeuwige jeugd der natiën; Munuel Foy, Lu loon de la c:isii. (cp.)i de
gekl\'in run hei huis (de fantasie wordt aldus genoemd). La inrr<\' en prcHcrlra la leo
tarc ft sa Hile. (fr.), dr moeder zal dr lezing daarvan aan hare dochter roorschr0ven (bevelen); IMron, la Mé- tromanie III. 7. Motto van de Sociêté den huns lirres. (lewoontijk citeert men, van slechte Inteken sprekend: La mêre en dé f end ra enz. Ook geparodieerd tot: LaJtUe m défendra la fertttrea sa mi-re. La mode est na tyrim doat
rien «c moiin dcllvrc. (fr.), dr mode is een t/run, waar tan niet* ons he- |
die bet den 17 .Jan. 1798 in de <\'on-
vent ie zou hebben gebezigd, toen daar over de aan l.odewijk XVI op te leggen straf werd gestemd. Zoowel uit her- haalde verklaringen van S., als uit het nfficieel verslag der stem m ing blijkt echter, dat die woorden nooit doorhem
werden uitgesproken. Waarschijnlijk heeft een ander daarmede willen uit-
drukkeu, dat S. voor de doodstraf had gestemd, zonder er beweegredenen bij
i te voegen. La iiiouche dn cochc (Faire
la —., zie Manche. La .....si«pn\' ent lc ]i!uh desa-
: urcable et lc |»ins clicr des
. binitN. (fr.), de muziek is het onaan- \\ yenaamstr en duurste aller geluiden.
I Niet geheel terecht wordt die volzin op
! rekening van Théophile (Jautier
i 1X11 — 7-2) gesteld. In Caprices rt [ Zigzag»* beschreef bij eene door hem
in den schouwburg van Drury Lune. te Londen, bijgewoonde voorstelling van Lu Farorite, in het Kngelseh vertaald, en naar den Itritsehen smaak gearran- geerd, «hetgeen, zooals tiautier schreef, een moeilijk te kenschetsen lawaai voortbracht en de (boven aangehaalde, woorden van een laudmeter volkomen rechtvaardigde/\' I>e laatstgenoemde is • dus de zegsman en niet de dichter.
La nouvelle coaclic sociale.
(fr.), de nieuwe laag ivoor klasse)der
maatschappij, woorden van <i n in het ta.
: Hij bezigde die den 2« September 1873,
: in eene te (irenohle gehouden rede ter
. aanduiding der klasse, die sedert den
vul van liet tweede Keizerrijk de teugels
I van het bewind voerde.
La |>ai\\ ft toutprlxf((r.),eredê
tot tikrit prijs.
La l\'a lisse (Monsieur ile —,
, titel van een volkslied, waarvan de
eerste coupletten (immers, men kent er
; thans 51, daar elk geslacht er eenige
; aan toevoegde) aan de la Mniinnye
1 (1641—172«) toegeschreven, teraaudui-
ding eener naïveteit, liet aangeduide
lied bestaat namelijk geheel uit gedaeh*
! ten als de volgende :
|
||||||||
|
La nioiitaifMC «lal calaiitc aae
soni-is. (fr.), de berg die een tuuis
huurt, zinspeling op de fabel V, 10, van La ton taine, lu Montague \'/ui ac- eouche, waarin eigenlijk slechts de woorden van Horatius (Ars poëtica, 131»), Parturinnt mouten, nascetar ridirulus mus is uitgewerkt. Heide ge- zegden worden op iiieiiseben en zaken toegepast, wier ophef oneindig meer deed verwachten, dan zij voortbrachten. La mort saus plirnae, |fr.i.
tte dood souder omhaal van woorden, gezegde aan Si e yès toegeschreven,
|
|||||||||
|
•
|
||||||||
|
LA PLUS COUKTE ENZ. 509 I.A 8CÈUE A PAIIIE.
|
||||||||
|
La raisoii dn plus lort est
tonjonrs la iiicllleure, (fr.), het recht run den sterkste is altijd het beste; Lafontaine, Fables I. lu, Le lonp ef l\'agneau; daar beschuldigt de wolf de familie van het lam ten onrechte van allerlei kwaad en eindigt met het arme dier te verslinden, schijnbaar tot rechtmatige straf. La veeherclic de la paternlte
est Interdlte, (fr.), het onderzoek uuur Ju-t vaderschap is verboden;
Art. 340 van den Code Napoleon (thans Code ei vil); Art. :J4\'2 van ons Burgerlijk Wetboek; spottend gezegd van zooge- naamde kunstwerken, waarvan het voor den vervaardiger beter is, niet te vragen, wie ze gemaakt heeft. La ï\'ecoiinalssaiice est la mc-
molre du eoeur, (fr.), de erkente-
Hjkheid is het geheugen des harten. Deze verklaring komt van een vrij duisteren
doofstommen man. met name M a s s i e u, doch Lab ouisse-ltochefort (Trente ans de ma vie), bond haar vleugels aan. Nestor lïoqueplan (1804—70) lever- de er een tegenhanger van : l\'t\'ngrati- tude est l\'indèpendance dn coeur = de ondankbaarheid is de onafhankelijk\' heid des harte». La République sera ronsei>-
vntlve. on elle ne sera pas, (fr.), zal de Republiek leven, dan moet
zij ook behoudend zijn, woorden ontleend aan de boodschap van den lieer Th iers, als hoofd van bet uitvoerend bewind van Frankrijk aan de Nationale Verga- dering, «aarvan hij den 13 November 1H72 lezing deed. Hij betoogde daarin de noodzakelijkheid, het gemeenebest voor goed te grondvesten. La eoche Tni\'peleime est pi\'ès
dn Cupitole. (fr.), zie // eet peu de distanee.
La scène n fiili-c, (f r.), de groote
scène, het belangrijkste tooneel; techn. : het hoogste dramatische moment, een woord door F raucisque Sa ree v, herhaaldelijk, bijna telkens in zijne kritieken gebruikt, en door geheel ËU- ropa als technische term aangenomen: |
||||||||
|
Lil 1\'alisse eut peu de bien
Pour sotiteuir sa naissauce, Maïs il mr mauqua de rien I>ès qu\'il fut dans 1\'abondance. Jacques du Chabannes, heer van La Palisse of l,a Palice (f 1525), een beroemd Fransch krijgsoverste, is de beid van bet lied, zonder dat men liet verband tusschen beiden weet te verklaren. La plu» eourte folie est tou-
fonrs la mcllleure, (f r.), de kortste ; dwaasheid is altijd de beste (de minst schadelijke); gezegde ten onrechte aan . Charles Beys, een vriend en tijd- ; genoot van Molière, toegeschreven in zijn lllufitre* Fons. De woorden komen bet eerst voor in Le Recueil des Joyeux ; Epigrammes du sieur de LaGiraudière. La plus noble «•inii|i!«"ii\' <1e
1\'homme, ifr. i. de edelste verovering : van den mensch. Als zoodanig wordt door dwepende wielryders tegenwoordig I het rijwiel beschouwd; Buffon duidde ; daarmede het paard aan. La populavite e\'est laulofpc
en ({vos sous, (fr.), de populariteit is de roem in kopergeld (omgewis- seld). Vietor II ugo. Rug Blus III. Lu |ioule au pot, (fr.), een hen \\
in dr /uit. Volgens II a rdouin de Pérefisce, zou koning Hendrik IV \' (1553—lfilOj van Frankrijk, eens tot j den hertog van Savoye hebben gezegd: i Ik wil het daarheen leiden, dat eiken boer \'s Zondags een hen in zijn pot hebbe, d. w. z. in goeden doen zij. La proprictc e\'est Ie vol,
(fr.), zie Eigendom is diefstal.
La puee a 1\'oreille, (fr.), onge-
rust zijn. Zeer waarschijnlijk is Rabe- I lais (1495—1558) de vader dier uit- | drukking. Immers, hij schreef in l\'an- , tagruel: J\'ai la pnee en l\'oureille. \\ La rivey (waarschijnlijk 155ü—1U12) \' schreef in zijn stuk l.e Morfondu, une puce en 1\'oreille, en thans zegt men, i\\ l\'oreffle, niettegenstaande eene vloo in het oor een onaangenaam gevoel het | best vertolkt. |
||||||||
|
LA VALK UK ENZ. 000 LAAT DE LINKEttHAND ENZ.
|
||||||||
|
wat achter te Parijs een motief was
om i denkelijk uit «pijt) den dramatische» criticus te bespotten. L;i vnlenr ii\'sii i nul p;i s Ie
liouihre lies üiiiins. d\'r.i. zie Ahx anus b/en nét», m, l.ii vil* »\'»t 1111 voyiifje.
Oh\'imi ue lult hlen qu\'11 deux. < t\'i\\>, het foren is eene reis, tl/e aten niet
in-I anders il uu nut zijn lirrrrn kan doen; uit de Fransche vertaling van
Mozart\'n // Fluiiiu mag/co (de too-
verfluit) IV. I. Lu vlc vtti 1111 voynj|o.
TiH\'lioiiH de IViiiIm •ilir : •I«\'tOllN HUI\' NOU pilHNIIlie
Lcm rosea «In plaiHii*.
<fr. i. het foren is een reis; laat mts
het tintten, zoolang als het duurt, wet j de rozen ran het genoegen. I >it was liet gewone liedje, dat ua eenu militaire lijkstatie door de soldaten va» Napoleon] word gezongen. Lu vIcUIchnc n\'ii i \'ion de beun
que Iu vevtn, (fr.), het een/g sie- raad van den ouderdom is dr deugd, Aniv-.t. IV,. .I,- CatoH IV. La vile iliultitllde. i Ir. |, Jan
Hap en zijn maat. I>eu \'24 Me! 1S.V2,
bij de beraadslagingen der Nationale Vergadering. >n er cciic wijziging der i ki.-swct. bediende zich Thier* van die I woorden, «lic liem later dikwijls werden verweten, ter aanduiding dei _vagebon- den. die met onwettige middelen genoeg : verdienen, om een domicilie te bezitten, maar die er geen weusclien," en aan ] welke liet gevaarlijk ware. het bestuur iu handen te geven. Die woorden wor-
voorrechten aangehaald.
Lu vrule Mofenoe «\'t Iu vralc
etude «Ie riioiiime. C*e«t riiom- ïne. (t\'r.)- letter), dr wart irrtmsrha/» J ui de inn-r stad/r ran den mensr/i, dal is dr iiimsrh; m. a. w. niet uit \' allerlei wijsgerige betoogen, maar uit ] zijn leven en manieren timet men deu j ineiisch trachten te leuren kennen. De woorden werden hei eerst gebezigd door i
|
den kansclredenaar (\'harron (1541 —
1603), in de voorrede van het eerste boek van zijn Traite dr la Sagrssr (Bordeaux lt\'.ol> en door Pope over-
geimmcn als „The proper study of inan- kind is man", in zijn gedicht ..Kssay mi Man" II. 1. zooals het gezegde dan <>«.k meestal geciteerd wordt. Lil il 0e* (lil — fjiiii ii. U fr.),
zich achter een tcagenburg verschansen. Liiiijfc-r muiten, lat\'r.), ju een
gevecht zijn kamp opslaan.
I.;iiii|h)i»])ii\'s. ralsehr didihrlstrr-
nm, waarvan slechts de lage oogen bij het werpen boven komen. Lnnk, iu plaatsnamen grens, soms
doorlaat i van water). In Hoevelaken (Hotlake a° 1182) = de hof bij het
watertje de Laak; Lakmmnd (= de mond der waterleiding). IjHUFZCU. de matrozen straften met
slagen op het achterdeel. Met een Bn- gelscheii term noemen wij dit hriilsrn (van breeche* = broek). De matrozen- laarzen reiken tot vlak onder het aeh- terdeel. Vanhier ook: LllUPZeills. achterdeel, iu de Volks-
taal:
J>an heb ik nog een geitebnk,
Daar rijdt mijn kleine jongen op;
Ku als hij dan niet zoet en is. Dan krijgt hij voor zijn laarzmis". I-.ÏI :i t cle dooden liunue doodeu
Im\'jji\'ïi \\ en. in. a. w. laat ullrs maar
rusten, bekommer " maar niet meer over het afgedane, beter nog : vertalm niet ma zei f uitgedacht e convent ioneefo plichten het hoogere en nood f gut e, Matt. VIII : 22 en Luk. IX : 00. Lii ii t de Ihikerliii ml niet we-
ten. wat de rechter «loet, d. i. mI* f/0 geren trilt, tri nirt te nuuir-
kmrig nu, pas nirt te angstvallig af. ISij geld/>//f» komt immers in de lin- kerhand dat. wat de rechterhand om- vat. Matth. VI : ;t. daarom: dar mee aalmoezen in stilte, taan er nirt mee Ir !.;„,,>. |
|||||||
|
LAAT HEM KOHEK ENZ.
|
LAI1AIHSTKN.
|
|||||||
|
Laatste iler Grieken (De —,
Philopoemen vau Arcadic (258—
183 v. C.i. Laatste der Molilen neii (De
, -, l\'neas. opperhoofd der Indianen.
aldus genaamd door .lames Fenimore Cooper (1799—1851). in zijn roman i van dien naam.
Laatste €ler Itonieliieu :
.Mareu> Juiiiiis ISrntus. een der
r moordenaars van Julins Caesar (»5—42 ; v. C). Caiiis (\'assius l.nngi uus, zoo
1 genaamd dooi\' Itrutus. Aëtius. een generaal, die de (lalliërs
i tegen de Franken en andere barbaarsche I volksstammen verdedigde en Attila in , de fhamps Cataloniques, hij Chftlons in 4.">l versloeg. Aldus genaamd door i Proeopïus. Francois Joseph Terasse Des-
blllons, aldus geheeten om degemak- Uelijkheid en juistheid, waarmede hij het Latijn sprak, i 1 7.">1— K\'.f j. William Cougreve (1870—1729),
dramatisch dichter, door Pope (\'ff/mus , Romanornm geheeten. Laatste «Ier Tribunen (De —,
\' Rienzi, de beroemde tribuun, in 1354 te
\' Kiuue vermoord, liet best bekend door llulwer\'s roman van dien naam. latei\'
door Wagners opera.
Laatste der T.....i lm ilou pfl (De
—, .1 acq ues •) asm i n van fiasco n je
(1798—18Ö4). Laatste der \\\'aderen (De —,
St. lïernard. aht van (\'lairvaux
(1091—1153). Laatste dwallajf Is (of zou
zijn) er||er dan de eerste (De —, uit Hatth. XXVII : 64fc.
Laat sten zallen de eersten
zijn (Dc —, schertsend omtrent de laatst-aaiigekoineiien van een gezelschap.
Uit Matth. XIX : 3U en XX : In. Lalindlsten, godsdienstige secte
in de 2u helft der 17e eeuw gesticht
door den Waalsehen predlkaut Jeilli de l.ahadie. vau Itourg in (inventie. In |
||||||||
|
Kimt li» in komen als hl] kun.
Van Alphen, Gedfehten. .Pietje, zoo irij niet wilt deugen,
Dim verschijnt de zwarte man."
.Klaasje, foei! dal ia een leugen! Laat hein komen als hij kan!" Zit: ook HUdebrandt, Camera 0b- snif», i:>.
Kunt ons eten en drinken,
want mori|e 11 sterven wij. I.cus der liclitzhinlgen, Jee XXII : 136. Vgl. F.tle, bibe, lade enz. I.:i:i( Htailll IIW h il lis o i-; t06-
speling «>i> het beginsel der matigheids*
gei-ootschappen: Ltuit ut aan mr glas. Zie H i 1de b ra n d t. < \'autrra Ob*cH- ra, :i4. Laatliol. klein henhof <>f leenka-
mer ten behoeve van fatten of l«t<-n, vrtf(gemaakte) hoflimrigen, In de Mid- deleeuwen. Nog in 1582 nêJaat of laet in den /.\'m van landbouwer of pachter in de .Meierij van \'a-Hertogenboach in zwang. Laatste der Abenc< >rrn ji< s
(De —-door (\' li a t e ii u h riand (t 1848)
verheerlijkt. I»e laatste Moorsclie koning
van (Irenada in Spanje. Abu-Abdallah el Xa«|»ir illoahdib. die getuige wan van de verovering zijner stad in 1492, door Ferdinand den Katholieke. De Aben- cerragen waren een beroemd Moorsch geslacht, afstammend van Abeu Cerray. Zij voerden bloedige oorlogen met den stain der Zcgris (1480—112). I.a at-te ilcr V nn;elsfi ksis* >he
koningen (De —. II a rold. chmr Lvttuii ISulwcr in 1K48 hesehreven als „The last of the Sas on kings". I>e zoogenaamde Angelsaksische Heptarehie werd door Kgbcrt van Wenaex In 827 tot een rijk verhouden onder den naam van Anglia of Kngla-land = het land der Anglen (Kngeland). Laatste der ba rtmei (De —,
Biehard Xepffle, graat\' van Warwïck, de „King-iuaker" uit den tijd van du
oorlogen der Hozen,door Lytton Bul- wer hesehreven in l*4;j\'. onder den titel: .The last of the Barons\'1. |
||||||||
|
LA BAN (EBN KIND VAN). 602 LAI10HA ET ORA.
|
||||||||||||
|
l<;7ö kwamen zij op het Waltaslot bij
Wieuwerd t Friesland I, toebehoorend aan de Freules van Kommelsdijk, liet- welk toen liun gemeeiwcbappelyk eigen- dom werd. Zij wilden de geestelijke hiërarchie afgeschaft, de gemeenschap der goederen ingevoerd hebben, en stelden de innerlijke ingeving boven de Kerk en den Bijbel. Ken beroemd lid dier seete was Anna Maria v. Hchurman (lfi07_7Si. Lab mi (Ecu klml vim —, iemand
die blank van huid is, omdat (Gen.
XXX : 32. 33), liet gevlekte en ge- spikkelde vee voor Jakob, en liet ove- rige voor l.aban zou zijn. iiiil»;ni\'s vee, onecht kroont. Ook
inhalig, lisfi\'f kanalje, wegen» liet be- driegel^ke karakter, waardoor zich volgens\' <ien. XXIV : 30; XXXI : 2, 1-.; XLI: 2 Laban onderscheidde. Vee = lomp, ongemanierd volk, beeft geene betrekking op l.aban*s kudde: vgl. bijv. kalt\' Mozes, Farao\'» bokken, Salo- ino\'s kat. |
||||||||||||
|
Laberlottljr, gemeen, xlecht, be-
roerd. De Labertotten, een troep straat- schender» en bekkensiiijders te Amster- dani iu het laatst der 17e eeuw zeer gevreesd, zouden bun naam ontleend hebben aan zekeren La Berlotte, een barbier, die tot overste der Waalsche troepen des Koning» van Spanje op- klom, gesneuveld bij Brugge in IfiOO. Taalgeleerden zien in dit woord een verbinding van labben en een bijvorm van tenteren; de volks-etymologie, aan hun denkende spreekt ook van lamme- lottig. Lnbienus, iemand, die wat al te
vrijmoedig is in zijn spreken en scftrij- ven. He\' oudhoogleeraar ltogeard (1820—W\\), moest in 18li."> vluchten we- gens zijn schotschrift tegen bet Keizer- rijk, Les Propou de Labiénun. — |*e- t ru s Lab ie n u s, een republikeinseh gezind tijdgenoot van keizer Augustus, stierf uit gramstorigheid over het op bevel van den Romeiuschen Senaat verbranden zijner al te vrijmoedige geschriften, l\'it spot wegens zijne repitblikeinsehe gevoelens en zijne vijandige gezindheid tegen den Keizer noemden zijne vijanden hem Ha- bienus (Van lat. rabies ~ woede, razernij i. Luboc. iin a l.i. pompoen, kalebas.
Luboi* liiipvobiiH onmin vïii-
clt, dat.), een onvermoeide arbeid komt aften te boren; Vergilius, Geor~ givu I. L4ó. Lubor iiiiiiiisi vindt. (lat. i, ar-
beid komt alles f e boren. Devies o. a.
van Xicolaas Witsen, burgemeester van Amsterdam, die, met Czar Peter den Groot e iu vriendschappelijke betrek" king staande, eeue rijke bijdrage schonk tot stichting een ei\' steenen kerk voor de Hervormde <iemeente in de |)uit- sehe voorstad te .Moskou, in de straat ! (enissowski, die toen Hollandsche straat heette, a° 16!>4. — Ken variant is geduld (nl. in den arbeidt overwint ttt/l\'S.
Liiboru i\'t Oi\'ti. (lat.), Werk en
Md! Zie Ora et Labora. |
||||||||||||
|
Laba rintO of l,as \'l\'icrii ui as.
titel van bet hoofdwerk van den dichter , Juan de Me na, geb. teCordova (1412 —14ft«>, bijgenaamd ..de Spaansche Kuiiius". Ltlbui\'liui, de. Rome/\'nsche krijgs-
onder de latere keizers sedert (\'onstantijn
den (iroote het teeken de» krulses en de (iriek»che beginletters van den naam van Christus voerend, liet bestond uit een vierkant stuk kostbare stof, met een kruisbeeld of bet beeld van een j heilige prijkend en van boven niet een |
||||||||||||
|
Lu bbekaksgort, (amst. i, boek-
weitegort, die. met water opgezet,
spoedig gaar werd: juist een gerecht voor ! de labbekaken, die\' den geheelen morgen verbabbeld hadden, eu tegen klokke 12. waarop baar „kerel" zou tbuis komen : om te „schoften", nog niet aan den .pot" gedacht hadden. |
||||||||||||
|
LiibbciMlititil, slappe koffie, van
tabben. |
||||||||||||
|
LABORE (DANT NII. DII 8INE). 603 LACHEBI8.
|
|||||||
|
uiland Kreta door Daedalus gebouwd,
waar hut monster Mhiotauros (z. a.) zijn verblijf\' hield. Theseus was du eenige, die er uit wist te geraken en wel door een garenklos, hem door Ariadne (/.. a.i geguven. .Men wil, dut bet nooit beeft bestaan. ;j°. het labyrinth op Samos (verkeer-
delijk naar Lemnos verplaatst), gemaakt
[ door de architecten Smilis, Khoikus
\' (omstr. 640 v. C.i en zijn zoon Theo-
dortts, dat op 150 kolommen rustte.
4". bet labyrinth van Clusium, door
Forsenna, koning van Ktrurië, voor zijn graf\' bestemd. ö0. het labyrinth tu Woodstock, dat
Hendrik II (1154—K\'.h voor de sehooue liosamunde Cliftbrd liet bouwen. 6°. bet labyrinth tu llanipton C\'ourt,
, bij Londen. Labyriiithodon, (gr.), doolhofs-
tand, naam van een voorwereldlijk soort hagedis of kikvorseh, zoo gubeeten, omdat de tanden op {ie doorsnede dool- bot\'vorniige lijnen vertoonen. Lnv viiiuin liifaiitimii. viiiimi
Iac sciium, (lat.), melk is de wijn run jonge kinderen, irijn is de melk
der grijsaard», d. i. doet bij hen liet- zelfde effect. Spreuk van Boerbave (?) Lachende erf j| e mi men, ontleend
aan de isysto spreuk van Publilius Syrus, (\'aesar\'s tijdgenoot. Hereilfs fletiiN sub pcesoiia rlsas es).
(lat.), het weenen der erfgenamen is
een gemaskeerd lachen; komt ingewij* zigden vorm bij O tb o Ecangelischer Krankentrost (1664), blz. 1034 voor. Lachende ahllosouf (De —>
(my th.j, Democ ritus van Abdera
(460—361 v. (\'.). een (iriekseh wijsgeer, omdat bij ovur de dwaasheden uu ge- breken der ïnenscheii lachte, en voor elk levenslot de opgeritimdheid (euthu- rnia) aanprees. Zie Weenende philosoof. Lftchcv «run eraa, (fr.), in du
gemeenzame taa! : laten schieten, t>er- laten, afstand doen. Lnchcsls, (my t h.i, een der drie
schikgodinnen of Pareen, die den levens- |
|||||||
|
Labore (Dant ntl DII slne — ,
(lat.), de goden geren niets zonder
arbeid. Zonder moeite wordt de kunst niet verkregen. Laborémng, (lat.), laat ons u-er-
ken! Ie pur*, meerv. aanv. wijs tegenw. tijd, van laborare (arbeiden); laatste woord vanden Kom. keizerSeptimius Severus (f 211 n. C.) op zijn sterf bed. Naam van een 7 Kebr. 1Ö95 te Ainstcr- ilani opgericht wiskundig informatie- bureau, dat zich ten doel stelt, tegen vergoeding, aan hen, die wiskunde be- studeeren, alle inlichtingen te ver- strekken, die zij bij hunne studie wensuhen. Laborls, ii on II onoiis, (scil.
causa), arbeid*; niet eershalve, wapen- spreuk van Msgr. Xniekers, aarts- bisschop van Utrecht, f April 1895. Laborant dalee lenlmen, da t.),
een zoete leniging (aangename afleiding) ran moeiten of zorgen; Koratius, Oden 1, 32, 14. die bet dichten aldus noemt. Labonr-Charcli, (e ng.), Arbeids-
kerk, een arbeidersbond, die door John Trevor, te Manchester, weinige jaren geleden, gestieht is en op vele plaatsen zijn vertakkingen beeft, \'t Is een Bond, gegrond op het socialistische streven naar geheele hervorming van de maat- schappij, door vrije godsdienstige be- ginselen, — vrij, d. i. los van kerke- lijke leerbegrippen of gebruiken. Hij is tegen liet materialisme gekant. Labyrinth, gebouw, bestaande uit
een ingewikkeld stelsel van vertrekken en gangen, of doolhof met een inge- wikkeld stelsel van lanen en paden, zoodat liet moeilijk is zijn weg daaruit te vinden; bet is de omschrijving van een Aegyptiseh woord ,samenstelsel van lanen". De voornaamste labyrinth en zijn; 1°. liet Egyptische, door Petesuchris
ol\' Tith.ïes, bij liet meer .Moeris gemaakt; het omsloot onder éeu dak 12 boven, niet 3000 vertrekken, waarvan du eene helft boven, du andere helft onder den grond was gebouwd. 2°. bet labyrinth te Knnssus op het
|
|||||||
|
LACHKYMAE CHRISTI. 1)04 LAID (LK IIKA.U C*E8T I.K).
|
|||||||||
|
draad toewijst, welken Kloto (de spinster)
spint, uu welken Atropoa (de onaf- wendbarc) afbreekt.
K:tflii\'\\ unie < lni-.lL lat. facr/-
mae Chn\'*ti, i t a 1. Lagrhiia-Chrisli, traan (at tranen) ran Chri*tn*. l*ro- fane benaming van een soort edelen muskaatwijn, die in de Terra di l*avoro iz. a.i wast. en op den Vesuvlus wordt gewonnen. "LllCOlllll. I.acdiiica eil l,acc-
tliu ii.....- gewest van den Pe?opon-
iK-sttx, waarvan Spartii de hoofdplaats
was. Hit wordt daarom wel met Sparta vereenzelvigd, en lieden iuïtsiUtsti du Spartanen l*aconiërs en Laccdaenmniërs. Vanhier nuk Laconiek (z. a.). I.aconisi h of lakouiek. d. i.
kort en bondig, naar de manier van spreken bij de oude La e mi i," rs of Spartanen. Ook in de beteekenis van tuist\'vitelig, onverschillig. LiicrriiiioHO, (mus., ital.i. iree-
nend, d. i. zacht en klagend, een deel der lijkmis. naar liet eerst,, woord der 8e strophe. Zie Requiem, L»ch «rniiioiii*. i wa ]i.i. zit: Liefde-
knoop. Lars ifr.J = strik, snoer. Llltllt. una 1.1. ftr/ter.
L.atlinii|. (mal.), rystreld; ladang
kappen = bosclt en kreupelhout kappen voor ladangs. |
|||||||||
|
Liipho et liivlcto ïnllltl, (lat.),
soldaat. Opschrift van liet Invaliden-
gesticht te Berlijn. L;i etH im>. ii\'. k.i. wordt genoemd de
4e Zondag van de Vasten, naar liet woord „Laetare", waarmede de Introïtus der Mis van dien dag begint. Ook half- vasten genoemd ut\' Koze-Zondag, «ijl de priester dien dagdeboete-klenr (paars) voor de roze man verwisselen, Met is voor de Itooinschen min ut\' meer een vreugdedag. Lllfaucliciix, twcelonps-achterlaad-
geweer. Aldus genoemd naar den uit-
viuder (1 *<)•_>—.V2». I-Mjliötii\'. zie tlrdgd* lAanh.i.
LajicrliuiH. is t ud.i, candidaten
voor een dispuut-college die als geïn- troduceerden eeue vergadering bijwonen. l-:i jH\'i\'wn L izi\'ut.i, de oever, waar
de wind op staat: ti;;. aan lagerwal zitten ~ in slechte omstandigheden \\ei kieren. LaafliiioHi», uu uz., ital.). lettert,
vol tranen. Mat/end. Zie Lacvimoxo. Lajjthlaij. een der Kamers, waarin
de Volksvertegenwoordiging (Stoit/iing) in Noorwegen gesplitst is. I>e andere Kamer beet OdeMhtng. De leden van bet OdeMhing kiezen uit htm midden die van liet La fff lult ff. Lul. it\'i\'.i. van bjrd. !\'<il, in de
Middeleeuwen een verhalend gedicht; ook een stukje, dat op twee rijmen op een klagende manier de coupletten van elkander scheidde, de oudste wijze van dichten bij de llalliër». Klilil (Lc licail «• "eist Ie —,
(i\'r.). het Hchoone /.« hef leelijke; d. i. alleen wat leelük is. Is gehoon; hcstrij- dende karakteristiek der moderne school van schilders en schrijvers, voorzoover deze bij voorkeur walgelijke oinlerwer- pen ter behandeling kiezen. Het woord wordt aan VictorH ugo toegeschreven, na bet verse h ijl ie n van : ten Misérableë, welk werk werd aangevallen om enkele tooueeleii daarin voorkomende. |
|||||||||
|
Lady, afkomstig van het Angel-
saksiseli woord hlafdige = vrij vrouwe,
was weleer de titel der Koninginnen van Engeland, en later die der Prinsessen van den bloede. Thans wordt hij toe- gekend aan de vrouwen van alle Rn- gelsehe pairs, baron ets en ridders. als- mede aan de dochters van hertogen, markiezen en graven, welke dien ook behouden, wanneer zij een huwelijk sluiten beneden haar stand. Volgens sommige taalgeleerden van: Laf of I ///(ff \\toaf, een brood I en cligian, j kneeden, bereiden, als de vrouw des huizes, die liet brood toebereidt of rond deelt. Zie Lord. |
|||||||||
|
605
|
|||||||||||
|
LAÏK.
|
|||||||||||
|
LAKSHEID.
|
|||||||||||
|
Laissez passer, (fr. i, letterl.
laat gaan; vetvoerbujet, geleibrief je. Lnkr-Rchool (The —. (eng.),
| zie Laklsten. Lnke-$tate. lani.i, meren staat,
imam voor Michiga» naar de vele meren. Vgl. Wolverine state. Lakei ve, (barg.i, eene erouie.
Laken (Klnuw —» (barg.), lood,
in blauw laken handelen, lood stelen. I-ji1.<>ns nltdccleii nfnltnevcii
(De —, (m ü.), gezag uitoefenen,
eommandeeren. Naar het toewijzen en opleggen van kleerniakerswerk. I.;i lif n\\ eliliT. eene zirarte koe,
met witten rug en witte zijden, alsof er een uit laken overheen \'hing. Van- daar nok, een lakeubonte koe. Laklsten, Ëngelsche dichters van
de sentimeiitcele school, waarvan de leden bijna allen in de nabijheid der meren (lakes) van Cumberland en Westmoretand woonden. I>e stichter was
Wil Mam Wnrdsworth; als leden noemen wij Coleridge, Wilson, S n il t h e v, en in zekeren zin ook Walter Scott en Macaulay. De uitdrukking werd het eerst gebruikt in de Edtttburgh Review.. Lnko , dn a 1.1, gezocht, gaarne
gezien.
Lnksa, (m a 1.), tienduizendtal,
ook ecu soort van Chineesche rer-
micêlli. Laksecr, (afr.i, eene zekere
ziekte. Laksheid, shijtlteid, die uit on-
verschilligheid voortkomt, wordt dikwflls met dit laatste gecombineerd, \'t l.at.
laxitas beteekent ruimte. wijdte; \'t werkw. laxare o. a. \'t geen strak zit, losser maken. Ten onrechte schrijft men wel Jakschheid". Komt in de \\V»ur<lei>- lijst van De Vries en Te Winkel niet voor. Men spreekt ook van eene lakse houding; lat. hints. |
|||||||||||
|
Lnïk, (ma l.i, geschikt, gepast,
passend. La In rtoeloe lnln xehnrang,
(mal.i, letter!.: andera vroeger, andera nu; voorheen ett thans. Lu ini\'ii . Ir lenen , lclnen .
(j o o ds ch - d u ït sch), tanga de lijn lezen, (van het iHiitsehe Leine = lijm.
Hiermede wordt aangeduid het lezen ,tit <ie boeken Mozes, waarbij men met
ecu teffzer de Hjnen of regelt) volgt. Laïs (Eene —, eene galante en
geestige vrouw, die den schijn der deugd weet te bewaren; naar twee beroemde boeleersters der (irieksche oudheid van dien naam. die tijdens den Peloponneslscheu oorlog te Corhithe leefden. De schoonheid der jongste wekte de jaloezie op van de Thcssiilische vrou- wen, die haar stecnigdeu. Zij was eene tijdgenoote van l\'hryne, hare mede- dfngster, en diende A pel les (f 3iw v.C.) als model. I.:i i-—r--|MHii-<- o nipt«- (l"n — .
ifr.i. roor rekening gelaten. Ken hij
den kleermaker besteld kleedingstnk,
dat hij wegens nict-hetaling niet heeft
geleverd. Laissez faire. lnlss«*z passer.
ifr.i, leus der staathuishondkimdigen
der lSe eeuw. Volgens sommigen, werd /ij door Quesnay (1«94—1774), vol- gens anderen door lloumay (1712— Ml), uitgedacht. Naar Adam Smit li (1723—Ï»U>, die haar later verdedigde, I komt zij daarop neder, dat de ltegee- riitgen zich moeten bepalen hij het | besehennen der zaken hunner onder- ] daneii. maar overigens der concurrentie volkomen vrij spel dienen te laten. De uitdrukking is echter wel wat ont-
aard, sedert men haar ook opelkstaat- kundig stelsel van lijdelijk toezien is
gaan toepassen. Laissez passer In Jnstlee dn
rol. i fr. i, ftHff \'s kouittgs gerechtigheid haren loop. Onder de regeering van koning Karel VI van Frankrijk, ont-
deed men zieli van de oproerigeu, die
men niet openlijk durfde veroordeelen, door hen heimelijk in zakken te naaien, | die dat opschrift droegen en in de rivier te werpen. |
|||||||||||
|
i\'.di;
|
|||||||||||
|
LAKSMA.N.
|
LAMBIN.
|
||||||||||
|
Lam Gods, lat. Agnus Dei. Het
„Lam Gods" duidt, nog bepaalder dan
„Lam" (\'zie boven), den Zaligmaker aan,
volgens Joh. I : 29, 1 Cor. V : 7, zegt
Paulus dat Christus, ons l\'aaschlam,
; geslacht is. De beide uitdrukkingen.
I hoewel denzelfden Persoon geldend, zijn
• van elkander geheel onafhankelijk, daar
\' zij van dien zelfden Persoon gelden
j onder verschillend opzicht. Van het
I gewone leven of schaap, in de heraldiek,
i onderscheiden door de kruisbanier, ver-
, winiiingsteeken, ontleend aan Openb.
j XVII : 14.
Kn in li oen jit. fm a I.), het dorp,
1 waar koenjit (kurkama) groeit. Kn in pisang, (mal.), het dorp der
: pfsrtiig-i\\i\\n\\ï\\i\\utingen. La ma, priester bij de Mongolen. De
| grootc Lama\'s opperpriesters) dragen \' gele mutsen, de ondergeschikte Lama\'s i roode. Zie Groote Lama. La maïsnie, de hervorming run het
Bnddhisme door Tsonkhapa, geb. in 1357
in Tibet. Dalat\'-lama is de titel des
opperpriesters van het Buddhisme in
Tibet, die niet uit het leven verdwijnt
en wien de bewaring en de uitbreiding
der leer is opgedragen. Kerst wanneer
hij de gansche nieiischheid door de leer
van Buddha van alle lijden zal hebben
i bevrijd, wordt hij Buddha en mag hij in
I het Nirwana ingaan. Tot dit einde wordt
i hij altijd op nieuw geboren.
LambanjfansteIsel, een na [«87
] inge\\\'(>erd stelsel in Neiierl. Indië voor
I werkregeling bij heerendieiisteu. Het Javaansche woord bet. verwisseling, ruiling; verwisseling of ruiling van diensten bij werken van algemeen be- iang, om alles niet op een dessa of district te laten drukken. Lambel, (wap.), zie Barensteel.
Lambiek, Belgische biersoort,
waarvan tevens eene andere soort, het
! faro, wordt bereid. Men kent ook
j genzen-lambiek, lambiek zonder toe-
! voeging van suiker.
Lambin, < f r.), talmend, langzaam
I hl \'t handelen, naar de langdradige Üriek- j sche commentaren van den professor I van dien naam. |
|||||||||||
|
Laksmn ». (a fr.), scherprechter,
hen/. Lalann> (mal.), lang rietgras met
wollige bloempluimen, ,j a v. alang- alang, Sumatra\'s Westkust, ook hilalang genoemd. Men bedient zich van alang- alang veelvuldig tot dekriet voor iu- landsche woningen. Lalln IE ooi. h , letterl. tnlpen-
wang; de vermoedelijke dochter van Aurungzebe, keizer van Delhi, verloofd niet Aliris, sultan van Klein Bucharië; op hare reis van Delhi naar de vallei van Cashmere voegt zich een jong Perzisch dichter Feramorz, bij haar, die haar den tijd verdrijft door haar vier schoont: verhalen te vertellen en op wien zij verliefd raakt. Haar vreug- de en geluk kent geen grenzen, als zij ontdekt, dat de dichter en de sultan één en dezelfde persoon is. Thomas Moore ,Lalla lïookh". Lam, in de Christelijke kunst liet
zinnebeeld van den Zaligmaker, ge- naamd „het Lam Gods\'\' ook als zinne- heeld der zachtmoedigheid en onschuld. Tevens attribuut (/.. a.) van de 11. Agnes, de H. Genoveva, de II. Catharina en de II. Kegina. De II. Johannes wordt voorgesteld met een lam op zijne armen of niet het l\'aaschlam naast hem. Inde symboliek wordt het lam gebruikt, om een der typen van Christus, als Abraham, Mozes enz. aan te duiden. Lam. (inai.), kleine K\'ampimg, k\\e\'m
dorp, cene buurtschap. Lam ara, (mal.), het dorp der
ptjgeboonien. Kii ui b aflak, (mal.), het dorp der
rhinocerossen (een dier, dat in indië vroeger wellicht is geweest, thans zeker niet meer. K» m luii\'oc, (ma 1.), het nieuwe
dorp, (een plaatsnaam, die begiijpclijki.T- wijs op de meer uitvoerige kaarten van Atjeh tallooze malen voorkomt. Lam ilevlen, ("mal.), het dorp der
doerianboomen. Kn ui ujamoc, (mal.), het dorp der
gasten. |
|||||||||||
|
LAHRRBQUIX8. (>U7 LA MPBKOIETJE8 AVOND.
|
||||||||||||
|
I 17*.)2 een beroep op de vaderlaudslle-
vende gevoelens van :il de afgevaar- \' digden te doen. i>tii een inval der Prnlaen • en Oostenrijkers te voorkomen. I>e ! redevoering had de geweuschte uitwer- j khig.... voor eenige etmalen. Lnmp, (barg.), politieagent.
Lamp, (sport.), lantaarn.
Lamp likken (Aan cle — (aan
j (/*• pau likken), (inil.), zich schuldig ! maken aan eene overtreding waarvoor
j men gestraft zal worden, zich hran- ; den. |
||||||||||||
|
Lam»r?equiiis, (wap.), zie Ifehn-
kleeden en Laufer; ook: uitgesneden, geborduurde draperieën, waarachter men
het bovenste gedeelte van overgordijnen verbergt. Lame iliick, (am.), speculant in
effecten, die in gebreke blijft te betalen;
ieder, die zijne betalingen staakt, letter!. lamme eenil,
Lanicd, llebr. letter = L, als ge-
tal = 31). Lainen t h bl Ie, la ment os©, ui u z.
it.i, klagend. Lanter, een romejloers of elnier Mn
den hoed, ZOOals men gewoon was te dragen in de 17e en lMe eeuw, is tegen* woord ig nog alleen in gebruik bij die
aansprekers, welke de driekante steek dragen. I>e naam luidde vroeger lampet" of lampen en duidde een soort van rouwfloera of krijt aan. \'t Woord staat waarschijnlijk in verband met het Kran- sche verkleinwoord lambrequfm waar- mede men de hehndekken. oorspronkelijk een manteltje, of wel sluier aan den helm, aanduidt: tegenwoordig, en wel sinds de 10e eeuw, worden de lambre- quins geteekend als arabeskvormige or- uamenten. uitgaande van den helm. en het wapenschild omringende. Lamme Kontiiy (De —, sclield-
naam voor I-o \\\\ is Napoleon van
Holland, ook de Lamme Loui» geheeten, omdat hij met zijn been trok.
Lammer, ia f r.\'t, lammeren werpen,
ilie skaap mot lammer. Lammeren, (barg,), cliënten (van
een advocaat. Lammersclifi}», (afr.), ooien met
la mineren.
Lam......ette-kns, d. i. een kus,
waardoor men zich met iemand schijn-
baar verzoend heeft, hoewel Inwendig de wrok blijft bestaan. Aldus naar den abbé Lamourette, die de versehU- lende twisten van de Wetgevende Ver- gadering in Frankrijk trachtte bij te leggen, door in hare zitting van 7 Juli |
||||||||||||
|
Lamp (Dat riekt naar de —,
(fig.>, «oh dit (letterkundig) werk
is ree/ tijd en inspanning besteed r wordt gezegd van elk letterkundig werk, dat zonder schoonheid van vorin nachtelijke studie verraadt; naar den redenaar Pytheaa (34u j. v. (\'.). die van de rede veeringen van den hem vijandig gezinden I»e in ost h en es zeide, dat zij „naar de lainpepitten roken"; van Deniosthenes toch werd verhaald, dat hij zich het hoofd half kaal schoor en onder den grond in een hol werkte, om niet gestoord te worden. Lamp loopen (Tenen de —.
(in il.), een geheime ziekte opdoen; een
ongeluk krijgen. |
||||||||||||
|
Lamp van DemostheneB, zie
I Demosthenes ( Lump ran —.
Lamp» ilif. uu a 1.). een tijdelijk
|
||||||||||||
|
bani|iiissc. (w a p.), zie (ietongd.
(Viervoetige dieren). |
||||||||||||
|
Lampl>ci|iet}eHavoiid, /eest-
arond op de fabrieken te Yeeneiidaal,
die allengs in verval raakt. Op I7Sep- tember begon weleer het .avondwerk", d. i. het weven en spinnen bij lamp- licht. Dien eersten avond werd1 feest gevierd, de lampen werden met groen en bloemen versierd, er werd getrakteerd, gegeten, gedronken en gezongen en de feestvreugde breidde zich uit tot buiten de muren der fabrieken door bet ge- hcele dorp. |
||||||||||||
|
fi08 LAXDBILL.
Land «les Wetns nnil der Ge-
aftnjie (Das —. digd.), het land van den irtjn ett de gezangen, Uoethe, Fattrt I, Auerliauh\'s Keiler; naam voor Spanje, zoo noemt Mephisto «lat. tegen liet ruwe volkje, dat liij in den kelder aantreft. Land ol cakes, (eng.), korkeu-
\\ land, . naam voor Schotland, naar
de geliefde volksspfls: havermeel-
| koeken.
Land of steady hnhlnts. (am.),
I land der vaste gewoonten, spotnaam
j vo.-r Connectfcut, ook Freestone State | (/.. a.i, met het oog op de gehechtheid aan liet oude, der inwoners. Land van belofte, eigenl. zooals
in Helir. XI : <i staat : land der belofte, h\'anaiht, het land dat (iod aan Abraham beloofde; het land overvloeiend van melk en honing" en vandaar tig. luilekkerland. Land van den Bl}bel (Het—.
,h- Lerant <z. a.). Het doel der Chris-
telijke zending in die streken is. het Kcht des Itijhels te gaan terugbrengen • naar de plaats waar het eerst geschenen heeft. Land van myrrlie. Azah ot\' Sa ha.
Land. ivo die C\'ltroiien hliihii
(DnN , het land a-aar de rit romen
Morin,. Zie Kennst do das Laad, enz. Land waar melk en lioniji
vloeit, il. i. een gelukkig,\'gezegend j land, naar Kxod. III : X en op vele
andere plaatsen in den bijbel. Liindanji. mi al. i, tuin nf re/d,
waar ile inlander zijne producten plant. Landauer, rijtuig voor vier per-
sonen. met voor en achter neerslaande kap; aldus naar de stad l.audau in Meieren, waar ze voor \'t eerst werden gemaakt, volgens Uoethe \\nHermanu tiud Dorothea, Prausch : landatt. Lautlnulette, landauer in klei-
neren vorm. LandblII, \'ïï Aug. 1KK1 in Ierland
ingevoerde landu-rt, hij welke otlieieele pachtCOmmissi<?n zijn ingesteld, ter he- paling van den maximalen huurprijs. |
||||||||
|
LAMPBBACKET.
|
||||||||
|
Liinipbrack»• t r (spor1.1. lau-
taamhonder. I,3i mipeukoorl i , (toon.), van
hgd. Lampenfieher, angst voor liet eerste optreden voor het voetlicht, d. i. vóór een reeks lampen. Lanipics. (barg.), oogen.
I.si 111 pi i\'s laten Knijseu,, lm rg.),
uit de oogen kijken, Luiichsiersolii" methode, zie
Bell-Lancasternehe methode, waar even-
wel John staat in plaats van Joneph l.:i neem\', (fr.i, de man. die door
de voorname l\'arijsehe kleedermakers wordt gebezigd, oin zich roet een nieuw- iiïtgedacht kleedingstuk in het openbaar te vertoonen, en liet aldus in de mode te brengen. I>e laneeitse is eene dame, die met hetzelfde doel door mode- inaaksters enz. wordt gebruikt. Lu ml der Cavallertn ruwtl-
cjniii (Het —, Xitnnit op Sicilië,
naar de plaats der handeling van M ascagni\'s opera Caralteria (inet klemtoon op i) ruHticana, d. i. boersebe ridderlijkheid. Lu ii il «lei* il iMiilssch ttdn \\v v ii,
land van groote ellende, Cit Mattli. IV : IK. Linul der levende fossielen,
Memv-Holland (Australië), door 1\'rnf.
Kichard Semon in zijn boek over dat land aldus genoemd, omdat alleen in dat land nog dieren in levenden lijve te zien zijn, die overal elders nog slechts in versteenden toestand voorkomen.
Zie Xieitir-ffalltmd, Land der ineiiselieii. benaming
welke de inboorlingen van Nïas aan
li uu eiland [Suniatra\'s westkust) «even. Lu ud der reclame. Koord\'
Amerika. Litml der slavernij,, naam dom-
de Israëlieten aan Hyyirie gegeven. |
||||||||
|
609
|
||||||||||||||
|
LANDBOUW KNZ.
|
||||||||||||||
|
LAMOS WOOKDEH.
|
||||||||||||||
|
Landbouw komt er h te ge-
moet (De geur van den —. gezegde van den .Minister Mr. S. van
Houten ter gelegenheid van de discussie over de reorganisatie der Landbouw* sctiool te Wageiiingen. Toen Z.Kx. W«- geningen de eerste maal bezocht, stond een niestwagen aan liet station, terwijl liij daar in een rijtuig stante. Van dien wagen had men kunnen zeggen : er is een luehtje aan. Z.Kx. deed, alsof hij niets merkte, maar hij de discussie in de Tweede Kamer der Ktaten-Ueneraal over de Landbouwschool scheen de herinnering aan hut eerste bezoek aan Wageniugen hij den Minister weer hoven te komen. Lnaderig, Ianrtzleklg, \'f f and
hebbend, evenals de matroos, de zee-
inan, die aan wal seiner ziek wordt van verveling, in de onaangenaamste stemming verkeert. Landing, (harg.i, ontdekking.
Laadjrad agama, unal.i, naar
de ïueening van den .Javaan deftige uitdrukking voor prut/ poelne (z. a.). Lnud]uweelen. In de middeleeuwen
de groote sehietwedstrijden der schutte- rijen en in navolging van deze: de wed- strijden der Rederijkers in het tOOtteel- spel. De Laudjuweeleu duurden verschei- dene dagen en werden opgeluisterd door optochten en volksfeesten. (»orsproiike- lijk heteekende landjuweel de uitgeloofde prijs, waarom gedongen werd: de land- prijs van rhetorijcke. Landleagne, (eng.), zie Bog-
cotten. Ltlndler, (mui. hgd.>, zie Tyro-
l ie mie. |
Lnndrnad, ijur.i, rechtbank voor
infantiels in Ncderl. Indië, hestaande
uit een voorzitter — hij voorkeur een rechtsgeleerde — en twee inlandsche hoofden, door den Gouv.-Gen, benoemd. La iMlHhftfdlag, gonvemew toner
provincie in Zweden.
Lil imIhI hing, Kei-Me Kamer in
Denemarken. Landstorm, in Dulteehland der
Landaturm, d. i. de oproeping van al de burgers zonder onderscheid tot aan hun 60e levensjaar, om in tijd van nood het vaderland te verdedigen. Ten onzent soms de benaming van een bataljon sol- daten, hijv. in lH15te01denzaal.In 1813 werd de landstorm i— het gansche weer- bare volk) ook hier te lande opgeroepen. Landweer, oudtijds 11 aarden aan-
cn/tiny (foasatum), grenswal, in tegen- stelling van eene waterweer of water- keeriug. Men maakte ze in 1358 op den Weerd onder Deventer; 2) iraterkeeritiy, kanaal, waterlozing of tocht: 3i militie, bijv. in 1320 te Oldebroek; hgd. tand- icehr = weerbare uianschap, gewapende burgers: ook grensvesting. Lang zicht, (hand.), ir/ssel», die
eerst twee, drie of vier maanden na vertoon betaald worden. Lange llaare umi knrzen
Verstand (Die Franen halten—, (hgd.), de vrouwen hebben lany haar
en korte denkbeelden, een gezegde vim Schopenha uer M7h*-l»(»o). L\'it Ie Nihilisme van Sehedo-Ferroti (bl. 233) blijkt echter, dat de Russische
boeren hetzelfde als spreekwoord be- zigeu. Lange lijzen, zeer fijne, ranke
porseleinen vazen, tot sieraad op hooge kasten en ander (\'hineesch porselein van hetzelfde merk. Lange woordent
Alcomfroziroponlopiionaitoanitapignae.
De reuzin, (\'roqtiemitaine III, 2.
Amoronthidogiisphoriis, Zie Haren (De drie).
|
|||||||||||||
|
Landllgn, zie Boycotten.
Laadnatlonalisatle,het systeem,
waarbij alle landerijen aan het volk ten
gebruike worden afgestaan, en de par- ticuliere grondeigendom wordt afge- sclmft, De Hond voor Landuat. beeft een orgaan getiteld: ..Dr (irond aan Allen". |
||||||||||||||
|
89
|
||||||||||||||
|
610 LANOUBNDO, LAXOUBKTK,
|
|||||||||
|
LANUK WOORDEN
|
|||||||||
|
Anantaehatnt\'daseoratakatha. Sauskr.
wnrk. ZieT r ü bner\'s LfterargRecord.
Antfptv/ctttametanaparbeuge damphie rt\'bratfones Toordieantinnt. Ken tier boe- ken in de bibliotheek van St. Victor. Rabelais, Puntagruel II, 7.
Batrachomyomachia (strijd tustchen de kikvorschen en il»* muizen).
ChinhtHtaritysmvhidtê. — IMaunis. Don Jnan NepomttceHO f/c liiir/\'onar/o- natotorecagageazcoecha. Beambte aan het departement van financiën te Ma-
drid i 1867).
Dftnethglamïdoatobemolf een mengsel dat gebruikt wordt om margarine te
kleuren.
Drimta/dhortckhfllichattaH, op bet eil. Mnll. Argyleabire.
HonoriflcabflitHdinitatibus, dat het oud- ste woord in de Kngelsehe taal heet
te zijn en heel dikwijls in oude too-
lieelst ukken voorkomt. Hottentottenpotentatentantenattentater, iemand die ecu aanslag op de tante van een vorst der Hottentotten pleegt JungefraNeutiMtHerdurehschwind\' sHrltffiitiiHf/sfft iji\'urn-fin, vereenigiiig ter voorkoming dat jonge dames aan de tering sterven. Krif/irnilitirtriiriiiiii-if/sluurff, een Indisch opperhoofd, die in 1866 te Wisconsin stierf. Lepadotemachoselaehogateokranioleip- 8ftHodrtMHpotrfmttiatosilphwpat\'domel$- tokataeeflnmmenokicMepikossnpho- phattopet\'isteralektrnnoptegkephalokig- klopeleiolagooêit\'aiobaletragattQpteru- f/ou. Ken (Ier langste woorden bestaande uit 169 (irieksehe letters en 78 letter- grepen. A r i s t o p li a ii e s, Ekklesia- xomai V. 1169. Llanvah\'pwllgtcanggll in het bisdom Bangor.
Luftverdichtwigs-akttencompagnie, een woord van I in in e r m a n n, hij wil nl. de lucht ssoo samenpersen, dat de stuk- ken als steenen dienst kunnen doen en van die steenen wil hij huizen houwen, dus: Naamloot* vennootschap tot iuchtrerdtchtfng, MonophydrophenolBthuididehlendiami- numfdacetoni\'tril, de naam van een nieuw ontsmettingsmiddel.
Kitropl$engleendiamine, een soort verf van hardroodc kleur.
ftdgphrasttcontfnomitNvgttiadulttton M. |
|||||||||
|
X. I{ost<iri>xti>jfnufn\'flan<\'xsr. Kabelais,
I\'fiiititijrttrf II. 7. Sankashtachaturthipyatodyapanct, ecu
Sanskr. woord, /ie Triibner\'s Lite- rary Record. Korst e r geeft een woord van 152 lettergrepen. Unterirdischenkastenschlechtau9wen-
dlglemenderschauspielergeddchtnia- anshel/er, ihgd.i. souffleur ZürehersalzverbrauctisbnckhaltHngS\'
rerordnnng. Reglement voor de boek- liouding der Zürcher-/.outverbruiks- vereeniging. Lange zcssc». ook lang* lijzen.
Van rank opgeschoten vrou wel i-figuren,
zonder behauglijkheid; de lange zen was cene tetkaars van zes in een pond. dus zeer dim in verhouding tot de lengte: de gewone kaarsen waren r/eren. Langen Rcile knrzer Slnn
(Der —. zie Der enz. Langen mul Itnngen In Kchwe-
bender Poln, ihgd.i. verlangen en rreezen in afwisselend* getnoe<lsstem- ming, vierde regel uit (\'lürcliens lied in (ioethe\'s Egtnont Se bedrijf. Lnnggnr, i j a v. en mal.), bede-
huis, bjdiëapel, van minderen rang dan een Mesigit Moskee). Wordt ook wel soera» genaamd, op Suiuatra\'s West- kust zijn die langgars ook wel bewoond door lladjïes, die les geven in \'t op- dreunen van gebeden en van stukken uit den Koran. Lanyiic «lor. ifr.i, zie longue
d\'oil. Langne (Toll, ifr.i, de oude taal
ii\'fl van N oord- l-\'ra uk rijk. terwijl de langu» d\'oc de taal was, die iu midden Frankrijk werd gesproken; de talen werden aldus onderscheiden uaardat voor het teguiw. oui de Noordelijken o7t (waaruit waarseb. 0«f)t de meer Zuidelijken ue zeiden. Lniigné, (wip.), zie getongd (re-
gels). Langnemlo, langnente, (mm
it.). letter), nmaehtend, klagend.
|
|||||||||
|
LASOH. 6
Lnnos, Big. //anus, hetzelfde als
pampa». Zie Prairie. Lans van Achllles, imyth.i,
de lans, waarvan de wond alleen door de lans zelf kon genexen worden. Telephua, zoon van Heracles en Auge, werd hij een aanvalt diendedriekeuon hun toelit naar Troje hij vergissing op Mysnië deden, door Aehilles verwond. Daar de wond niet genezen wilde, raad- pleegde hij een orakel en ontving tot antwoord, dat alleen degene, die de wond had toegebracht, haar genezen kon. Ilij begaf zich nu als bedelaar verkleed naar (iriekculaiiil en hild
Againemnon hein te helpen, die bewerkte dat Aehilles aan zijn verzoek voldeed; door een weinig roest van de lans waarmede de wond was toegebracht, genas zij terstond. LanspaNsitnt, de laagste onder*
officier bij het voetvolk, \'t Woord is afgeleid van it. lattcia sfiezztiftt, d. i. gebroken huis. Eigenlijk beteekende het een krijgsman, die van de ruiterij tot het voetvolk was overgegaan, en die dus zijn eervolle ruiterlans als het ware verbroken had. Lnasqaenet, ifr. I, kaartspel, aan
het Hof van Lodewijk XIV if 1715) in zwang; zie bij flree. Ook weleer
in Frankrijk de naam van zekere krijgslieden, aldus naar het Duitsche landsknecht geheeteii. Lantaarn, in de Christelijke kunst
het zinnebeeld van St. (imliife en vim den H. Bago. Lantaarn, zie Koekoek.
Lnntaarnfeest of leest der
lantaarns, volgens de overlevering zou de dochter van een aanzienlijk .Mandarijn, op zekeren avond aan den oever van het meer wandelend, daarin gevallen en zeer zeker verdronken zijn, indien niet haar vader met al zijn buren, voorzien van lantaarns, naar haar was komen zoeken. Ter herin- nering daaraan wordt in China jaar- lij ks op dezelfde plaats een groot feest gegeven, t |
||||||||
|
II
|
||||||||
|
LA.OKOON.
LnntAca, bronzen kanon, li/la of
draaibus niet vork, van oud-Oost-lndiscli maaksel, op de 1\'hilippijneii. Lanterlnspel, zeker kaartspel.
Vanhier lanterlu hebben — vijf kaarten van eene kleur in dat spel hebben. Lanterluien — lanterlu spelen. Fr. trioHiplie — troef iz. a.i. Lniiterne (A la —. tijdens de
Kransehe Revolutie de kreet van \'t ge- peiipel om iemand op te hangen. LaodlcePr, inwoner der stad Eao-
dieea in Klein-Azië; tig. lauw, onver- seliillig ineiiseh, ontleend aan de Open- baring van Johannea III : 1"> en v.v. Lae-tse, stichter van het Tao-geloof.
het 7\'av7sttie of den godsdienst vanden rechten \\yeg, welke niet het Ituddhisme (zie Licht pan Azië) en de leer van (\'onl\'neilis. het drietal godsdienstvnrnieii uitmaakt, die in China gelijke rechten genieten. Evenals Ituddha door de Bud- dhisteu. werd E a o-t se door zijne aan* hangers tevens als godheid en als inenseh beschouwd. De menacli Lao, geb. r>t>r> v. U., geschiedschrijver onder de dynastie Tseheu, schreef Tao-te-kfnff (= boek over kracht en werking), waaruit zijn Leer gehoord wordt, een der moeilijkst te verklaren werken van de Chiiiecsehe letterkunde. De \'1\'ao-godsdienst, verwant aan het Itmidhisme. is vermengd met tal van bijgeloovigheileii en tooverkun- sten, waarbij het onsterfelijkheidswater eene voorname rol speelt, en vermaant den menseh om zich in de eenzaamheid aan bespiegelingen over te geven; hij bestaat dus eigenlijk in niets-doen en predikte, tusseheii de regels door. on- versehilligheid voor de ondeugd. Zijne aanhangers en belijders heeten Tau-xxe. Laoet, naam voor Atjeh. Letterl. de
Zee. Naar de ligging van het land dus zooveel als Zeeland. Vgl. dr aehternte zee ihaijam haiieharólil —de westelijke, nl.de Miildellandsehe zee der oude Israëlieten (Dent. Xl;24; XXXIV: 2; Joel II: 20). Laokoon, (myth.), zoon van Pria-
mus en priester van Apollo, die met zijne beide zonen door twee groote slangen doodgedrukt werd, omdat hij het aan |
||||||||
|
613
|
|||||||||||
|
LAP.
|
I.AHKX.
|
||||||||||
|
I\'allas gewade houten paard onteerd en
met een speer doorboord had: de groep van Laokoon, een uitstekend voort- brengsel der oude beeldhouwkunst, van de beeldhouwen Agesandros, Polydoros en Athenodoros van Khodos, liet ge- zegde treurspel voorstellende, in 15(Mi ontdekt, thans in het Vaticaan te Kome. Kap. (snort.), baauronde.
Lap (To —, isnort.). een ronde
inhalen. Kap op een oud kleed (\\ len-
we —, niet gepaste toevoeging, ook
onharmonische restauratie i van schil- derijen, platen, kunstwerken, boekwer-
ken, eiiz.i. Naar de beeldspraak van
Jezus in Matth. IX • Ui: Mark. 11 : 21. dat Hij niet gekomen was om de oude Joodnelie instellingen in wezen te laten, en slechts met\' eenlge nieuwe te ver- rijken; noch ook om hij nieuwe lnrich- tingen den ouden vorm te behouden. Ka pan. (mal.), inlandxche re*tan-
rat/e. Ka plilalrc stijl, korte en kevn-
aehtige sfijl (van lat. lapidorinx =- de steenen betreffende. Lapidair schrift — in steen gebeiteld schrift, aldus om- dat de in steen gehouwen opschriften van zelf kort moeten zijn. Lapis philosophornm, 11 a t.).
uteen der wijzen, een steen uit verselliU
leude stoffen samengesteld, waarnaar de alchemisten zochten en die het vermo- gen zou hebben, onedele metalen in goud te veranderen. Kapislazali. lazittirKieen, heinel-
blauwe steen, met geelachtige glinste- rende korreltjes; vermoedelijk uit Azië afkomstig. Lap|ei*-keeren,iamst.).het Maan-
dagsche bezoek der vrouwen en meisjes
aan de Noordermarkt te Amsterdam, waar uien allerlei soort van lappen. stof- fen en vrouwenkleeileren benevens tal van andere oude voorwerpen uitstalde; vandaar naam voor het Vrijdagsavonds bezoek, in de magazijnen van Shikel in de Zon te Amsterdam, waar iets derge- lijks plaats heeft. |
|||||||||||
|
Lappe, <a f r. i, bijv. op di lappe
bring, ter tafel brengen. Lappen, nnil.i, eene functie uit-
oefenen voor iemand, die verhinderd is, vandaar toevoegen of aanluppen, het- geen tekort komt. Lappen, (m i 1.). botje hij hutje doen,
geld hij elkaar leggen om (\'rank te koopeu. Iiii |ipcii (Ienin ml er I» IJ —,(mi 1.),
van iemand, die zich aan een overtre- ding heeft schuldig gemaakt rapport maken; meest in den zin als het feit gezocht of van weinig hetcekenis is. 1.» ppen (Zet je klaar, luis-
ter, d. i. doe je noren open.
Liippfdotk of een man als—«
een onbeduidend man van een knappe
en wakkere vrouw. Lappidoth\'s vrouw was Nehora, van wie verhaald wordt. dat zïj profetes was en Israël richtte. Van haar man wordt niets vermeld. Richt. IV : 4. LapRIlS cal :i mi. (lat.», een font
van de pen, schrijffout. LoMtM eig. ~ u/tglffding; eng. slip of the pen. Kapsns llngnae, (lat.), een fout
van de tong; verspreking. Ka pstis meinorlw, 11 a t.). een fout
van het geheugen, geheugenfout. Klip week. iinil.ï, ireekd/enst (=
wekelijke dienst l. die bij elke com- paguie. escadron en batterij door een sergeant en korporaal wordt waarge- nomeii. tijdelijk verrichten. Weekdienst betreft de zorg voor den geregelden gang van den kazernedienst. Laqueclein (Isnac —, naam, in
de veertiende eeuw in Frankrijk aan den Wandelende» Jood gegeven. Laralln, feesten te Kome op den
laten Mei ter eere der Lares (huisgoden).
Laren, pluralis van tëtruscisch
lar = heer; beschermgoden bij de oude Romeinen, voornamelijk huisgoden (La- |
|||||||||||
|
LAROANDO. 613
|
i LAST NOT LEAST.
Larvae, bij de Romeinen booze
geesten van afgestorvenen, die tot straf voor een misdadig leven of wegens een verzuim bij hunne begrafenis in de onderwereld geen rust kunnen vinden, als schrikwekkende spookgestalten of skeletten ronddwalen, levenden door hunne verschijning soms waanzinnig maken en zelfs de dooden verontrusten. Zie Lemures. Las uiajeres y los ulalilos
coiiiiiiaii por mm semla, (sp.), de vromcen en de duivels gaan éen en denzelfden a-eg. lïuiz de Alearon. Lasch, Lasschen, (bouwk.),
een stuk\' aan een balk zetten, een lasch aanzetten. Ken stuk hout of ijzer ver- lengen, lasschen met een tand, inet een haak, wanneer liet ecne stuk niet een tand of met een haak in liet andere verbonden wordt, of niet een zwaluw- staart, daarvan: tand lasch haak lasch enz. Laschoa (Loschoan), (hebr,), taal,
spraak, tong. Lüsiiate ognl spcranza, vol
ch\'entrate, (it.), gij, die hier bin- nentreedt, laat alle hope varen. Dante, Divina Vontedia Hel III, 9, het op- schrift, dat Dante boven den ingang van de hel las. Schertsend plaatste Mr.Carel Vosmaer die spreuk op den muur van liet zweetkamertje (de wacht- kamer van hen, die examen moeten doen) te Leiden. Lasleilel, zie Jilüsiedel.
l-:isst. Vater, gennj) sein <1as
graasauie Splel, (Iigd.), rader,
staak\' dat vreeself/k spel. Gewoonlijk citeert men: des graiisaincn Spiels. Uit Schillers gedicht Der Tancher, waar de dochter des Konings haar vader wil bewegen, den sehoonen door haar beminden schildknaap niet ten tweeden male in de diepte te zenden. Last Iiot Ieast,(eng.), de laatste,
maar niet de minste, gezegde ter aan- duiding, dat bij eene opsomming van personen of zaken de laatstgenoemde allesbehalve de onbelangrijkste is; ontleend aan Shakespea re, Jnlins |
|||||||
|
j-es familiare»), wier beeltenis daarom
ii:m den huiselijke» haard in oen kast of in een afzonderlijke kapel (Lara- rinm) bewaard werd; toen het huise- lijke leven meer plaats maakte voor liet politieke leven, vereerde men /.e als beschermers van liet openbaar verkeer aan de kruiswegen (Lares eompitales) of van de zeevaart of den landbouw. I»e Lares publici hadden de bescher- niing over den geheelen Staat, waar- onder men ook Romulus, Re mus, Acca Larentia, e. a. rekende. Dik- wijls worden Laren en Penaten in éen adem genoemd. Den len Mui vierde men te hunner eer de laralia of het feest der Laren. Lai\'ifliilllo, (slargando, allargan-
do), (muz. it.), letter], breeder wordend, dus toenemend, gewoonlijk met crescendo verbonden. Larjfhetto, (muz. it.), verkleinw.
van largo, als tempo wat breed, onge- veer zooveel als andantino, tusschen largo en andante. Largo, (muz. it.), letterl. breed,
het langzaamste tempo, behalve motto largo. Larlat, (am.), een lasso, een touw
van gevlochten lederen riempjes, soms ook van gras gemaakt, afgeleid van la- reata. Larf ester, snapster, babbelaarster,
klappei; „\'t is maar larie" — \'t zgn praatjes. Lnrlfa rl, gekkepraat, volgens
Bech (Germania, XX, 50), de samen- voeging der muzieknoten la, re, fa, re. Hij haalt daarbij uit het Frankf. Archiv III, 204, den volzin aan: „Da sungen sie die Messe terribilis la re fa re." Met het woord schijnt men dus oorspronkelijk liet stelsel belachelijk te hebben willen maken om bij het zingen de namen der noten in plaats van tekst uit te spreken. Larljn of Liirln, Perzische munt,
bestaande uit een dikken, dubbeIgevou- wen zilverdraad, ongeveer (> cM. lang, een weinig afgeplat en voorzien van een stempel. De larijn is ongev. 50 ets. waard. |
||||||||
|
614
|
|||||||||||
|
LA8TA0E,
|
LATIJNBCH KRUIS.
|
||||||||||
|
Caesar III, 1. waar Antonius dit kort
na het vermoorden van Caesar tot Trebonius zegt met de woorden : Tho\' tast uot least in lore (ofschoon de laatste niet de minste voor mijn hart i. * lok in Kiny Leur I, 1, worden aan Lear de woorden in den mond gelegd : Alt/iOHffh the last uot least i hoewel de laatste, daarom niet de minste). Ook figuurlijk gebezigd, in den /.in van Kiist:ii|t-. het hallasten van sehe-
wijk te Amsterdam, gelegen tusschen de
lièhhrschekaai, Kint-Antonisbreeatraat, i mdcselmns. Kromme* en Oudewaal, vóór I.\'iN.\'i eeiie voorstad, waar schepen
getimmerd en geballast werden. Kn»>liii<|. /.ie Erertust; van eng. to
lust = duren. K:i MKiT. (wap.), zie azuur.
Kilt. imit.i, subel; ook lutn/e lat =
kuise sabel.
Late (De —. mul. ure, noemde
men in de dagen van prins Willem 1 (f l")iS4i, het 3e middaguur,— de noua, zie Eti-nsiireii, — als wanneer liet middagmaal aan het Hof was afgeloopen. Latei, (bouwk.), wordt gebruikt
om aan te duiden de plank welke |oud- tijds vooral in de middeleeuwen) hoven de openingen van een venster of deur gelegd werd, om het daarboven komend metselwerk te ondersteunen. In £uid- Nederland worden ook de vensterbanken met deze benaming aangednidt. Lateraa ii (Het —, pauselijk pa-
leis te Rome, dat met de daaraan gren- zende gehouwen naar de oud-Romeinsche familie der l\'lautii l.aterani ge- heeten is. Nero liet den laatste» bezitter uit deze familie. LMautius Latera nns ter dood brengen en eigende zieh het paleis toe. Konstaiitijn de Uroote sehonk
het aan den bisschop van Rome, Syl-
vester I. en sedert dien tijd diende het den 1\'anseii tot woning.
Laterati nholie hofpiilt*j(i-ii-
Veil, tlnms ridders run den (/muienkrijgsdienst (Annatae militiae eqnites), I |
waren de ridders der 1\'auslijke orde van
de (Souden Spoor, welker stichting aan paus l\'aulus III (Farnese, a* ló.-U—4fl) wordt toegeschreven. Paus Uregorius XVI ia0 lsai j bepaalde het getal der ridders np 300. Het ordeteeken, aan een rooden hand, bestaat uit een wit geëmailleerd Malte/.er-krnis, aan welks heide onderste hoekeu eene kleine gou- ilen spoor is gehecht. Latere (A —. run ter zijde, zijde-
Hiti/x. In 1664 had de panslijke legaat Fabio (\'higi, die op audiëntie reisdenaar Loilewijk XIV, den titel van kardinaal- legaat u latere. In Hongar^o heeft men ministers u latere, d. z. ministers zon- der portefeuille, die voor assistenten van den koning zijn bestemd. — 6e univl. van 1 a t. lutus i zijde, kant |.Vgl. luitenant ü lu suite. Latet aiujiiis Ia herba, (lat.),
/.ie Auguis enz.
Lil i IIomlo. i i t a 1.1, mirerrreenid-
buar landbezit, in handen van enkele Latifn. oorspronkelijk de taal ge-
sproken door de Latini, inwoners van Lutium in Italië\'. Uit oud-Itallaansch dialeet was de taal der oude I£oinei-
neli. Men onderscheidt bet Latijn in :
fO Klassiek Latijn, dat van den bloei-
tijd der Latijnsehe letterkunde; hf Later Latijn, uit de periode na
Augustus, omvattende ook de l.atijiisehe kerkvaders; c) Laag Latijn, dialectisch Latijn,
waaruit Italiaanseh. Franseh en andere Romaansche talen ontstaan zijn; d) Middel Latijn, het Latijn na de
(ie tot de lt>e eeuw gesebreven; et Nieuw Latijn, dat der sehrijvers
na de Renaissance in de llie eeuw, Latijn f Potjes —, gebrekkig Latijn.
I vermengd met vreemde woorden of \'• vormen; sommigen zien daarin eene i toespeling op het Latijn der apothekers. KutijUMcli Kruis, waarvan de 4
: armen even lang zijn: in de wap. het ! gewone, zoodat .Latijnseh" er dan niet bijgezegd wordt. |
||||||||||
|
615
|
||||||||||
|
LATIJN se UK KKitK
|
[.Ai: KANS.
|
|||||||||
|
Latijn ach e kerk, de Westersehe
kerk, waarvan de hoofdzetel te Rome,
flus in \'t Westen, was; in tegenstelling van de Ooeteraehe of Orieksehe kerk, die haren hoofdzetel had te Konstan* th.opel. Lntl]iiH<»lie 1\'nlr of Latynache
MHtttkoneentie, overeenkomst op 22 Dec, t«6"> aangegaan tusselien Fnuik rijk, België, Zwitserland en Italië, waarbij zich in 1868 (Iriekenlaud aansloot. Vol- Keus die overeenkomst /.ouden de t\'rane en de lire in de verschillende landen over en weer geldigheid hebben en als inter- nationale munt worden aangenomen. Spanje, Ruinen ië. Servië en Bulgarije
sloten zïcJl hij bovengemelde landen aan om hij liet slaan hunner munten
1 k« goud = l.V/s k« zilver te stellen; maar liet francsysteem namen zij niet
aan : vandaar dat de Rumeensche leu of lire in de eerstgenoemde landen niet voor 1 franc of 1 lire wordt aange- nomen. Lutijnselic YiiIhsiih. Bijbelver*
taUng der R.-K. Kerk, goedgekeurd op het Concilie van Treutei 1Ó4Ó en vnlgg. i Vulgata ~— de algemeen verbreide. Lntlne loquiiiinir, (lat.), laat om
Latijn spreken, d. i. kort en bondig zijn. I.itl it imIïiih eiëi\'s. de naam cener
partij der Bngelsche Ëplscopalen, die gedurende de religietwisten in de dagen van Karel 1 zich verhief, vooral te Cambridge gevestigd was en tegenover de partij der eedwetgeraars stond, die de Anglicaansche kerk vormden. Even* als de Remonstranten in ons Vaderland, wilden zij vrije verklaring en 0p- vattinj; der verschillende leerstukken j „verzoening" was niet bet duel der „opvatting" van de Remonstr. I\'.ven als iedere partij wenschten zij hunne begin* selen te handhaven; niet zich te ver- zoenen met de beginselen van anderen]. Fig. iemand, die breede, d. i. minder strenge grondbeginselen volgt, voorna* ïnelijk in moraal en godsdienst. Latlnin, landschap in .Midden-Italië.
van de Tyrrheensehe zee tusselien den Tiber en de l.iris. De inwoners waren |
Lutitii. l>e oudste en belangrijkste stad
was Alba l.onga, waarvan de verovering in A\'Mi/\'.iH v. (\'. bet gewest in de macht
bracht der oude Romeinen, die er een eigen recht, jus Latii of Latt\'ni\'tas aan gaven, afgescheiden van dat der bond* genooten; een middeutrap tusselien bet
Roineinseb burgerrecht (eivttas) en dat der vreemdelingen (peregrinttas). Wordt ook wel voor ganseb oud-Italië genn* inen, vooral in de combinatie <!riekeii~ land in Latium, niet bet nog op de literatuur. l.ii Ion :i. (in v tli.i. Lat. naam voor
gr. Letu, doebter van (\'oeiis en 1\'hoebe, (lus van bet geslacht der Titanen, vóór tfera, gemalin van Zeus, I>ij wien zij moeder werd van Artetnis en A polio. Volgens anderen werd zij door Zelis bemind, toen hij reeds met Hora gehuwd was, daarom werd zij over de geheele aarde door de jaloersehe Hera vervolgd, totdat ZeUH het eiland Itelos uit de zee liet opkomen, waar zij eindelijk rust vond en aan den voet van den berg L\'ynthus Artemui (Diana) en Apoüoter wereld bracht. He legende der boeren die baar bij die gelegenheid bedreigden en tot straf in kikvorsehen veranderd werden, werd dikwijls als onderwerp van fonteüibekken-versieringengebruikt, l.i< t en ut nu HtoiiiHcliuni bene
leiilet (Cimi Hiilepitiils—,(lat.i, brood met zout zat de hongerige maag tot zteygen brengen} lloratius, Satï- i-at- II. •_», 17. is. Lntrlnu ir. k.i, (chMhh fatriae),
latreuein = dienen), iu de Roomsene godgeleerdheid uitsluitend gebezigd om den eeredienst aan te duiden, die (iode toekomt. Littter-<lny-9iilnts. (eng. >. de
heiligen eau den juut/sten dag, naam aan de Mormonen (z, a.i gegeven. I.iihvcrli. rwap.», fr. frette, eng.
fret, hgd. tutter. Bestaat niteenezeer groote malie i/„ a. i, door welke twee schutngekruiste latten zijn heengesto- keu; (leze latten komen dan iu de boe- ken van bet schild uit. In de F.ugelselie wapens veelvuldig, overigens zeldzaam. Lau kun*, (barg.), geen Jeans.
|
|||||||||
|
U.UDA ENZ. 01
Lnu<ln,91on,§ialvatorem,(lat.),
loof, Sion, den Verlosser, lofzang in 1269 \\
door T li n in il b v a u Aquiim gedicht en sedert dien tijd op II. Sacramentsdag in de IJ.-K. kerken gezongen. Lu iiil;i iidn (est) tiiiniMi vo- I
Imitii*. ilat.l. torh is de (goede) tril .
te prijzen. Wordt iemand ten troost :
toegevoegd, wiens goede wil zijn kracht I
of wetenschap te boven gaat. Vgl. Ut I
deshit rires, enz. Lnmlnre narmn ent. Iun«le-
mur et Ipwl, (lat.), zelf prijzen is \\ niet genoeg, irij moeien ook geprezen worden. Ovid, Metamorph. VI, 3. Lantlntor temporis aetl, il at.),
lofredenaar van liet verledene, Hor.,
Ep, ad f\'ismies, 173. ieinaiid. die
het tegenwoordige afkeurt, omdat het anders is. dan in den ouden tijd. Lamle (Caai —. (lat.), zie Cum- |
haten, Beteekent tegenwoordig bij examens of promotiè*n den hoogsten graad. Vroeger den tweeden graad, en werd de hoogste aangeduid door summa I cnm lande, de derde heette sintpfirifer. In Duitwhland heeft men nog mar/na cnm lande (met grooten lof). Zonder hf heette schertsend cum strepitu (letterl. niet geraas) d. i. rum streep itu omdat er een streep stond op de | plaats, waar anders de toevoeging stond. Lauden, (r, k.), lofzangen, die op
een bepaald moi-geuuur in een of ander ; officium voorkomen en volgen op de \' metten (zie ald. >. LnndIc(o)cnns, (lat.), mondpra-
ter, die prijst om ten eten gevraagd te worden. I\'it laudo (ik prijs) en eoena | of rena (middagmaal i. Laura, de gevierde geliefde van
I\'etrareha, volgens den Abbé de Snde (Mémoires sar la rie de Pêtrarqiie, 1764), de dochter van Audibert de
Xoves, geb. 1308, t 1848 te Avignon aan de pest en reeds op jeugdigen leef- tijd aan Hugues de Sade uitgeduwd. Velen houden met B ocoa ooio I «aura voor een beeld der phantasie. i |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
I.AIW.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Laureaat, (lat.), van laarus =
laurier, lauwer; gelauwerde, een be- kroomt dichter. Poëet Laureaat in de twee laatste eeuwen zijn in Engeland geweest:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Laurentlns (De H. —. de be-
Bchennheilige der ledsrbereiden en
looiers, omdat hij, langzaam op een
rooster gebraden, den marteldood stierf. In de Christelijke kunst wordt hij ge- woonlijk voorgesteld als houdend een rooster in zijne hand. Laurier, lauwer, het zinnebeeld
van vrede en overwinning, reeds van de vroegste oudheid. De Ouden geloof- den, dat de lauwertak de gave van poëzie en inspiratie meedeelde, vandaar dat dichters en altisten er mede gekroond werden. Aan Taaso werd de laurier op bet eapitool toegezegd. In de christelijke kunst wordt St. Uudulemet een lauwer* tak afgebeeld. Het bijgeloof hield ook den laurier voor een voorhehoeding tegen het treffen van den bliksem. Lans, (mal.), wortel.
Lans Deo, (lat.), God lof! uit-
drukking, die men vroeger o. a. boven een maanlirief placht te zetten. Ln iis Deo S:i Ins Popnlo, 11 a t).,
dode lof, den rofke heil, benaming of devies van rederijkerskamers; ook van staatkundige vereenigingen op gods- dienstigen grondslag. Ken 18e eeuwsch dichtlieveud genootschap van dezen naam leverde eene l\'sahnberijming. Lanw, (barg.), niets.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
017
|
||||||||||
|
LAZAltt SKI.EP BK2.
|
||||||||||
|
LAVABO.
|
||||||||||
|
Lavabo, (r. k.), (lava re = wasschen),
liet toestel, waar de priester de banden wasclit, alvorens de kerkelijke plcchtig- hedeu te beginnen. Ook het gedeelte der Slis, beginnend niet liet woord larabu,
als de priester de vingers waseht. Ln vat ml f, lavendel, van lat. la rare
= wasschen, omdat de olii? uit dien struik in toiletzeepen gebruikt wordt; vgl. Eau de larande. zeker reukwater. Lavecren, (ae et.), een zeilend
vaartuig beurtelings over den eenen en den anderen boeg laten wenden, ten- einde tegen den wind op te werken. Lu verniel of lavciider. \\taran- (
<hi/a van faro, waasehen), werd tusschen linnen gelegd om liet voor mot te be-
waren en bet tevens een aangenaineu geur te geven. De lavendel-bloem was ook een teeken van liefde en gcnegeii- heid, waarop door oude dichtere ge- zinapeeld wordt. Laver Ir tfcte, (fr.), ligd. den
Kopf waechen — den mantel uitvegen, beknorren. Lawar of lelawar, (mal.). ge-
reeht bij de rijst tafel, gemaakt van kleine stukjes vleeseb of gebakt met reboeng \' enz. Ln wnl ni nis, een thans zeer ge- !
liefd balspel in de open lueht op een grasperk: van bet Eng. touw,grasperk, ] en liet verbasterde teiiez, .vang op!" |
liet spel was in de .Middeleeuwen onder den adel in Engeland en ook aan liet : hof zeer gezocht. Laxisme, een door de IJ. K. kerk |
veroordeeld systeem der zedekundigc godgeleerdheid, volgens hetwelk men eene meening, gunstig voor de vrijheid van handelen, involgen kan, al is hare , waarseliijnlijkheid slechts twijfelaehtig. Lazaret, eig. leprazenhttie, gasthuis
voor melaatselien, naar Lazarus (/.. a.);
tegenwoordig een hospitaal. Lnzarlllo de Tormes, de held j
van den eersten Schelmenroman van j
Europa, een tijdlang in iedere letter- kunde nagevolgd. Itredero ontleende • |
zijn Jerolimo aan een episode er uit.
De eerste druk is van 1554 (Burgos), Algemeen werd vroeger aangenomen dat Don Diego de Mendoza, de beroemde geschiedschrijver en staatsman, de auteur was, doeh dit is thans niet meer te verdedigen. Waarschijnlijk moet de auteur gezocht worden onder een der tegenstanders van Philips II De Laza- rillo behoort <lus tot die beroemde werken, waarvan de schrijvers onbe- kend zijn. Onder de navolgingen is de bekende Gil Jï/as de beroemdste. Lazaristen, in Frankrijk eene
priesterorde voor inwendige missiën, gesticht in KV2-1 door Vincent lus de Paula, iu ltWI door paus 1\'rbanus VIII goedgekeurd, en aldus geheeten naar bun klooster St. l.azare te Parijs. Ze stelt zich ten doel de opvoeding der jeugd en het verzorgen en verplegen van armen en zieken. Vooral in Polen verwierf ze grooten invloed, en bare zendelingen bezoeken alle oorden der wereld. Lazarus, de bedelaar uit de gelij-
kenis van Jezus (Luk. XVI : 20, 21), naar wien, hoewel ten onrechte, de me- laatselihcid La/.arij of Lazaruszickte ge- ïioemd werd. Lazarus (Arm als —9doodarmf
naar Luk. XVI : 20, waai\' Lazarus, de
bedelaar, begeerde verzadigd te worden van de kriüinkens, die van de tafel des rijken vielen. Lazarus (liet Is een dolend
ridder van St. —, niet zinspeling Op de geestelijke orde van St. Lazarus, en tevens op de groote armoede van Lazarus uit .Jezus\' gelijkenis Luk. XVI), duidt deze spreekwijs aan: iemand, die vrij wat inbeelding toont en zwierig ge- kleed gaat, maar \'t eigenlijk schraal beeft. Lnztiras (II1| ziet er uit als
een opgewekte —, iemand niet een bleek, ontdaan voorkomen, naar Maria\'s en Martini\'s broeder. Joh. XI : 39, 44.
Lazarasklep (Zijn mond gaat
als een —. zijn mond staat nooit stil:
naar het klephout, de plank met beweeg- bare klep of deksel, waarmede de inet lazarij (melaatschheid) bezochten de |
|||||||||
|
618
|
|||||||||||
|
i.\'ax\\k!k i>it czah
|
|||||||||||
|
LAZAKU8UIDDEU8.
|
|||||||||||
|
voorbijgangers moesten waarschuwen, en
ilii\' zij daartoe onophoudelijk in bewe- ging brachten om aalmoezen te vragen. LiiziirnsrldderH of -brooderf*,
personen, «lic zich met de oppassingen verpleging der melaatschen belastten. Zij behoorden vaak tot den aanzienlijken stand. LiiznriiHNeii (Onder dien riek*
minitel loopcn vele jfoiiimiktc — wmirblj Si. Itn ppfiia won- deren zon rioeu. il. i. er zijn vete zoogenaamde gebrekkigeti en hulpbe- hoevenden, die met ren ferme dracht slagen teef rap zouden worden. il\'raat- jt*s van .Pan Ploeger.) Lazuur. (w»p.), blauw. Naar het
blauw des hemels. Lhzzii iMiiu\'. ilr Napolltaiuisclie leeg-
ln[i|it\'r. !>t raatslijper en pakjesdrager, die aan eenlge weinige grani per dag ge- noeg lieeft om in zijn levensonderhoud te voorzien en zieh zijn geliefde mac- ckeroni te verschaffen. In 1047 bij het oproer onder Mas Aniëllo speelde dit ontleend aan het hospitaal San Lazaro,
een toevluchtsoord voor de armen en ongelukkige!) in Napel*. L\'almence r-.t 11 I iimoiii\' ec
(qn\'oNt :i ii feu Io vont. II etelnt Ie petlt. 11 iilluiiic Ie
jjrunri. it\'r.i. de scheiding is voor da Tiefde, wat de wind i* voor het vuur; het kleine bliucht hij uit, het groote doet hij outrtainiiirn. II ti s s y, Kpi- gramme*. L*A)|e ri\'or etult l"Aj|r. oi\'i l\'or>
nc rémiuit pns, (fr. i, de gouden eemr tros dr rente, torn hrt goud nog \' niet heerxehfe. Lézay de Marnezia. Bpttre A im„t Cnrf. L*u|jrluiiltlll>e hui nque de j
brat*, tt\'r.i, rr zijn geen handen genoeg
voor <lr,t landbouw. I>ie thans dikwijls spottenderwijs gebezigde woorden, vor» iiien in eenigzins anderen vorm (les
bron iiH/ii\'jiiriit fï Vagrienlture), ilen aanvang van een rapport, dat In 1850 door den In-er de Kaineville aan den |
Kranseheii minister van landbouw werd
gericht. Toen in 1860, Arsène rIoos- save, eenmaal ">]> zijn landgoed nabij, l.aou, een feest ter eere van den land- bouw gaf. zeide de geestige markies N. T. de Tillaneinirt, een der genoodigdeil, bij een aanblik van een kopie der Vernis van Mi!", die aan den ingang van het
park was geplaatst: On volt bien que c\'tët In déesse de VAgrictUtnre. Ei/r aianane de bras = men ziet irel dat het de godin run den Landbouw /*. Zij heeft geen armnt. l/iilnie d*une ïnittHon n\'est
qu\'un Hot dans mie uut re. (f r. i. de Piet run een huis is slecht» de zot
in een ander, l\'it Ie Méehant, van Gresset, IV, 7, den 27*n April 174.% in de Comédie-Francaise voor het eerst opgevoerd. |j\'miiour-pro]ire oHeiise nc
pnrdoime {iiiiihIn, (fr.). gekwetste eigenliefde vergeeft nooit, is zoowel in de EpttrtH van B. Lebrun als in les Arenx difficile* van Vigëe, 7e tooneel te vinden. I>ie laatste comedie werd in 17s:i voor Int eerst in bet Théatre francais opgevoerd. L\'an quurautc (II N\'en Houcle
of II n"cii iuoi|iie eoiutne ric —, (fr.), voor hij geeft er aeen haar om;
letter!.: hij is\'daan-oor eren bevreesd ais mor hef 40e jaar. Hoogatwaar- seliijnüjk afkomstig van du koniugsge- zhiden van 17l>3, in wier oogeu tlu republiek haar 40e jaar niet zou be- reiken. Sommigen beweren ook, doeb vermoedelijk nu t minder grond, dat bier het jaar IS-tu wordt bedoeld, als het tijdstip waarop de wereld /.mi ver- gaan. Men zegt ook in dezelfde betee- kenis: S\'en moquer enz. comme de Coiintampon; onder dit laatste woord verstond men weleer den troimuelshlg der Zwitsers, eene uitdrukking die.
evenals de geheele volzin uit den slag van Masignan (1515) afkomstig zou wezen. Men zegt eindelijk in dezelfde beteekenis : // s\'en soucis enz. eomme d\'ane f/iiif/ne, hij Kt\'<-*ft er zooveel om. als om\' een kers. l/llllliee dll Czar. (fr.), het jaar
van den Czaar, het jaar 1896, met het |
||||||||||
|
L\'APPÖTIT ENZ. 619 l\'HISTOIRE DES ROI8 ENZ.
|
|||||||
|
nog op liet bezoek des Keizers van
Rusland (Nikolaas II i. i. d. 8 October, jian Frankrijk, uit Russophilie dus getiteld. l/n ppéI U vlcut en maajfeant,
(fr.l, letterl. de eetlust kamt al ete nd;
hoe meer men heeft, hou meer men wil hebben. Ontleend aan Kabelais (14H3 —1553), Gargantua V. 1/lUMiIjiiiéc lle Pelllssoil, i tri,
de spin ran Pellisson. Deze, de ver-
trouweling van Fouquet, die in Sent. 1661 tegelijk met dezen in de Itastille opgesloten en door Lodewijk XIV met de uiterste strengheid behandeld werd, wist met een fluitje een spin zoo tam te maken, dat deze op dat geluid bij hem kwam. De gouverneur der Bastille merkte, dat de gevangene daarin genoegen had en doodde du spin. Hetzelfde ge- beurde met Silvio Pellieo, dun Italiaan, in de vreeselijke gevangenissen der staatsmisdadigers te Venetië. L\'arl <|im v alinc l<- nu, et
l\'sn\'t iiioilii\'iii\' iitinc 1» midif <\'. (fr.), de Grieksche kunst bemint het
naakte, en de nieuwe kunst bemint de naaktheid, de afstand is als van mensch tot aap of tot sprekend dier : du hoogste kunst, de laagste vuilheid; gezegde van Edmond About. I/eau «|iii tombe jfoutte a
(qontte, Pcrcc Ie plus ilni> ï\'ocher, (f r. i,
gestadig druppelen holt den steen uit. Quinault, L\'Atgs IV, ó, naarOvidius ex Ponto 4,10,5, Gutta cavat lapïdem; z. a. I/cmplre c\'est la pnlx, (fr.),
het keizerrijk is de vrede; gezegde van prins Louis Napoleon in eene rede aan een feestmaal hem als President op eene reis door Frankrijk te Bordeaux aange- boden, \'.\' October 1852. Het was echter reeds vroeger, door den heer Haussmann, als prefect van de (Hronde, gezegd, Den 7üii November d.a.v. maakte Klad- deradatsch ervan: U\'empirec\'\'estVèpèe = het Keizerrijk is de degen. L/empire est lalt, (fr.), het
keizerrijk is gereed. Tengevolge eener
|
|||||||
|
plotselinge ministerteele wijziging en
andere door den prins Lodewijk Napoleon,
als voorzitter der Fransche Republiek genomen maatregelen, ontstond den l.\'ieu Januari 1851 eene discussie in de Nationale Vergadering, waarbij | 17 Jan.) de heer Thiers met die dikwerf aan- gehaalde, eenige maanden later beves- tigdt; woorden, de stichting van hut tweede keizerrijk voorspelde. 1/enii ii i naqalt na |om< de
rHiiiïoi\'iiiii<-„ (tr.), de verreling ont\'
stond eenmaal n/\'t de eentonigheid f Laniotte Houdard, Fables nouvelle» (Paris 1719). Libre IV, fab. 15: Les Am/s trop d\'accord, welk gezegde M adame de C\'b ateau b r ia n d, op zekeren avond dat M. de Fontanes, grootmeester der Universiteit en Joubert inspecteur, die in haren salon vergaderd waren en den geheelen tijd over niets anders dan scholen en onderwijs hadden gesproken, aldus parodieerde: „L\'ennui uaquit un jour de 1\'Université". IjViiv;«\'Ïj|ii«\' fait la clialaa-
ilisi\'. (fr.), hef uithangbord geeft de
klanten, uit La Fontaine in du fabel \\\'II, 15, les Divineresses, in. a. w. de reclame is alles. L\'esprlt qa\'on vent avolv
(fAte celui i(ir<iii a, (fr.), degees-
tigheid, die men denkt ff hebben bederft
de geestigheid, die men heeft, (t risset, Le Mèchant V, 7. L/Étal c\'est mol, (fr.), zie Êtat.
l/exnetUmie est la polltesse
«les coïs, (fr.), nauwkeurigheid is de beleefdheid der koningen, gezegde van
Lodewijk XVIII (vgl. Oelsner\'s brief uit Parijs van 8 Juli 1817 in du „Brief- wtssuling tussehen Varnhagen van Ënsa en Oelsnor" I, 119 en „Souvenirs de J. Latitte", Parijs 1 «44, I, 50). L\'hlstolre «les rots est Ie inai>-
tyi\'olnjfe «les natloas! i (v.), de geschiedenis der koningen is de lodens- geschiedenis der volkeren! Uitroep van den bisschop Grégoire, inde Fransche conventie, bij de beraadslagingen over de invoering der republiek. |
|||||||
|
l\'hohue enz.
|
||||||||||
|
(i\'JO
|
||||||||||
|
LE BOUILLANT AOBILLB.
l/nv nVst i|iMinc e li i mr ve.
(tr.).liet goud is slechts een hersenschim; ontleend aan Hnhert Ie Diable, opera van Me yerheer, tekst van Se rib e, voor het eerst opgevoerd te Parijs in 1831. 1/oriliM\' moral. (fr.), ietterl. de
zedelijke orde f woorden door maarschalk Mae Malion gebezigd in het scbnjveii van den \'24 Mei \\XT.i door hem aan de Nationale Vergadering gericht, den vol- genden dag aldaar voorgelezen, en waarin hij verklaarde de benoeming tot voor- zïtter der Republiek aan te nemen. Hij zeide daarin o. a.: wij zullen te samen liet werk der bevrijding van het grond- gebied en van het herstel der zedelijke orde (urdre nmral) voortzetten. Spot- tenderwijs noemden daarom zijne trgeu-
standers en vijanden zijn bestuur „Ie gouvernement de 1\'ordre inoral" of gouvernement de combat. I/ortlre rè||iie h Vnrsovle,
(f r. 1. in Warschau heerschl orde; woor-
den, waarmede de Kransehe minister Hebastiani den Kien sept. 1831 aan de Kransehe afgevaardigden de bloedige inneming van Warschau meldde. (Naar de avond-editie van de National\'zeitnn;/ van den \'i\'.ien Jfov. l«K(t zon de Russische veldheer l\'aske w\'t t s e h deze woorden den «e" Sept. 1831, aan keizer Nieolaas hebhen geschreven; evenwel weet J. Tol- stoy .Kssai sur Ie feld-maivchal l\'aske- witsch", Parijs is;j.">, hier niets van te vertellen.) 1/1 nioii lalt 1» force, (fr.), de
Kransehe vertaling van ons Eendracht maakt macht, gekozen als devies van het Belgische wapen, en prijkende op alle Belgische munten. Sedert 1887 voert een gedeelte lm mier dit oinsehrift in het Nederlandse!.. Ke bouillaiit Achllle, (fr.),
bijnaam ontleend aan de operette la Helle Uèlène van Meilhae en Halevy, muziek van OlVenbaeh (den 17en liec. Irt(i4 voor liet eerst op- gevoerd) en door het Dagblad eau Z.-1L gegeven aan V i r 111 y V e r- brugge als lid der 2e Kamer in 18(i7. |
||||||||||
|
L\'lioimiic nbRUftlc est celni
<|1ll 11C chfllllie llllllfttft, (fF.), zie
Homme era.
I/I1OIIIIIII- ONt 1111 1M<\'H jolllllt*\'
qnl hp houv leut iIon tltcux, if r.),
de mtwsch te een gevallen God, die de goden gedenkt, Hezegde van Lamar- tine, in zijn tweede meditatie fffomme, opgedragen aan Lord Byron. L\'hoiiime pi ojmisi . Uien dls-
jmisi\', iI\'im, de wensch trikt, God be- schikt. Zio Memeh. L*hoimiie N*H]|ltp.iiuilN Dien Ie
mciie, ifr.i. de. mensch spant zich in, maar God bestuurt hem; woon) van Féuèlon nagevolgd uit Thomas h Kempl* Imitatio Chrfsti I. 19, \'2. Homo propouit ned /te»* dinponit (x. a.). Vgl. 8pr. XVI : 9: „Het hart des menschen overdenkt zijn Weg; maar ik* Heer stuurt zijn gang." l/lioumui\' 1-.1 eonniie une tle
rs«.....per et KiiiiH ImmiIs.
On 11\'y pent pliiM rentrer des
«111*011 en e«t il< Imms. <fr. 1, de eer
is als ten steil eiland zonder aanleg- plaatsen (bord* staat voor abords), men kaait et\' niet meer binnen, als men er eens buiten is; Botte au, 10e satire. L\'hypooi\'Isle ent 1111 hoillllltl{[C
que Ie vloe reuil n lii vertn,
(fr.), zie Hypocrisie enz.
1/tilui\'iitltllUc est I\'tilde peil-
ilance «In eoenr, zie la It<connais- ance est la me"moiré, enz. L/Itulte isl mi 110111 ]|éo(fi>n-
plllqiie, ll\'r.i, Italië is een aanlrijks-
h\'ttnilif/e naam! "\'• \'• niets meer, dus geen natie), woord van Metternich (1778— 185(>Xden Oostenrykschen staats- man, in zijn brief\' van den liteu No- vember 1849 aan Prokeacli (vgl. „Aua dein Naehlasse d. ürf. Prokesch-Osten, Hriefweehsel mit Ilerru v. (ientz u. Fllr- Bteu Metternich." Weeneu 1881,11,843.) l/o til «In ïmittre, (fr.), het oog
des meesters; naar l-a Kontaine, Fah/es XXI. 4; vgl. het spreekwoord: het oog van den meester maakt het paard vet, |
||||||||||
|
I.K-CHA.I1M ! ti-21 LE KK ANC. Als KX/..
|
|||||||||
|
Le (\'omliut eest*» Innte de
COlllbllttlllltff, (f r, K zie Et Ie comhat enz.
Le conyreH ne miirche pus.
11 dnnse. (fr.), lift congres gaat niet vooruit, het danst. Woorden\' van den
ouden prins de Ltgtt e met lietrek- king tot de groote feesten, tijdens bet Congres van Weenen in 1HU gehouden. |
|||||||||
|
Lc-clinltiti! (hebr.t. tot teren!
Wensen liij Kei elkaar toedrinken. Men antwoordt dan : Le-ehajim oeh\'bracha (Lechajim oeliwroelio) tot leven en tot zegen. Le clicvitl s\'i\'Ih iit vnulii
venj|or du eert, (fr.), het paard zich op het hert wittende irreken, titel
van ile fabel IV, 18, van Lafontaine,
waarin liet paard een mensen te hulp roept, om liet wegens een hein door bet bert aangedane beleedigiug te wreken. De meiiseb geeft aan dat verlangen gehoor, maar leert tevens bet nut van het paard kennen, en behoudt bet in zijn dienst. Deze woorden worden ge- meen lijk op hen toegepast, die zieh, door hartstocht verblind, aan de meest ernstige gevaren blootstellen. Le ehlen qnl lAche hii prolc
pour 1\'oinlire. it\'r.i. de houd, die zijn prooi voor <le schaduw pr$sgeeft, titel der fabel VI. 17. waarin een bond
zijn prooi loslaat, om diens weêrspie- geling in liet water na te springen. Men pleegt daarmede hem aan te duiden, die liet zekere aan bet twijfelachtige opoffert. Le clel n\'est pan plu* pur
que le Smul <le moii cocnr. (f r.i, de dag i« niet helderder dan de bodem
van mijn hart; Racine, Phèdre IV. 8.
Woorden van Ilippolvte tot zijn vader
Tbeseus. als de laatste hein hesehuldigt in de slaapkamer zijner stiefmoeder te zijn doorgedrongen. Le Clérlcnllame, volla l*en-
iiftiil! ifr. >. het clerfcatfimtMS, dat /\'s
de rijand.\' Men pleegt die woorden op
rekening van tiaiuhetta te stellen. Metterdaad bezigde hij die den 4« Mei 1877, in de Kransebe Kamer, bij de beraadslagingen over de noodzakelijkheid van maatregelen door de Regeer ing tegen de kuiperijen der iiltramontaueu te nemen. Gambëtta verklaarde echter tegelijkertijd, dat die uitroep eenmaal door den journalist en letterkundige Peyrat [1812—91) werd aangehe- ven. Le coeur lener, (fr.), zie Coenr.
|
|||||||||
|
Le coup de |ilcd <l< 1 \'rtiie, i\'i
de schop ran den ezel. La Kontaine,
, Fablefi III. 14. In L>- lioti deren» vieux wordt de zieke leeuw door de dieren geminacht, bespot en gehoond. te erger naarmate de dieren geringer zijn; de leeuw verdraagt alles geduldig, totdat bet meest verachte dier. de ezel, hem ook hoont en zelfs trapt, dat is de maat tot overloopens toe vol meten, en dit is dan ook den leeuw al te erg. Le cotiromiemciit de l\'êdlftce,
| (fr.), zie Couronnement enz.
Le eoiitemi de .luimt, < fr. i.
het mes ran Ja nut, een voorwerp,
| waarvan acbtervolgens de verschillende
onderdeden worden vernieuwd, maar
. dat niettemin geacht wordt bet oor-
spronkelijke voorwerp te zijn gebleven. De oorsproug schijnt in fes Battns patent Vamende, een kluchtspel van Dorvigny, in 1779 voor bet eerst
opgevoerd, te moeten worden gezoeht, ! waarin van een mesje sprake is, waar- | van bet heft reeds twee-. en het lemmet 1 driemaal werd vernieuwd en dat toch : hetzelfde is gebleven. Le erl dn peuple Ulier est
celnt de In (flolrc, (fr.), de kreet ran \'t vrije m/k is die des roenis. Woorden van Kabre d\'Kglantine tl7öó—94), in zijn gedielit te Triomphe de (irétt/. Le crime fnlt In honte et non
pus l\'é clin In uil. i fr. i, zie Crime enz.
|
|||||||||
|
Le Frniicnl* né mnlln Iormn
le vimdevllle, (fr.), de Fransch- nian, ran nature een slimmert, maakte de raiiderille. waarin nl. met de zwak- beden der meiisthen gespot wordt. Hoi Ie uu doelde oorspronkelijk op de |
|||||||||
|
622
|
||||||||||
|
LE PAUVRE HOMME.
|
||||||||||
|
LEHABBA.H.
|
||||||||||
|
satire; nuuir de regel werd gekosen
•1b opschrift op den Thèdtre National; de directie vreezend, dat een ., Fran* cais né inalin" er van maken zou:
fernm Ie vaudeville, vond beter te schrijven : l.e Francais in\' ma/i» créa te vaudeville. Lcliiihhuli. (Lehabloh, Lehalbe),
(n.hebr.i, roor hetgeen later komt, voor de toekomst. Lc-htiwilU. «foutief gezegd A»m;r-
dil) ihebr. i. tot scheid!»;/, bij twee zaken, die men eigenlijk niet vergelijken kan. Le-hatcdil hein ehajim we-meetlm= om te onderscheiden tusschèu levenden en dooden. Le Jeu iIck rcliccs vlvnnta,
(fr. I, schaakspel met lerende stukken. prachtig uitgevoerd door Don Jtian van Oostenrijk, wiens schaakbord een in wit en zwart marnier geplaveide kamer wns; op liet tooneel komt het o.a, voor in der Seecadett. I-i** Jen lic vaut pit»* la elinn-
llollc, (fr.), hei spel is de kaars niet u-aard, d. i. de sop is de kool niet waard; (\'omeille, Ie Mettteur I. 1. Le-knbod (Le-kowed), (hebr.),f>r
tere eau . . .
Le l;i tin dim» les motu brnve
rhonnetete, .I\'r.i. in het Latijn ka»
me» alles zeggen zonder de u>elvoegelffk- heid te kwetsen, woord van Boileau, in de Art poêtique, Ilen zang, om de ruwheid van sommige uitdrukkingen van Juvenalis te rechtvaardigen. Le masqué tombe, 1* hom me
rente, (fr.), net masker valt, de memch blijft; -f. B. Kousseau (1Ö70—1741), II, \'ode VI: A la fortune. Deze woor- den worden gewoonlijk ter kenschetsing aangehaald van iemand, wiens geheime gevoelens door eene cm verwachte om- standigheid worden ontsluierd. Le iiiédeeln Tant-pla et le
médecla Taat-mlenx» (fr.), zb> s])eling op de fabel V, 12, les deur médeeins, waarin Lafontaine twee |
||||||||||
|
artsen laat optreden; de een voorspelt
de genezing. «Ie ander den dood van den zieke. (Jewoonlijk duidt men met den een, een optimist, met den anderen een pessimist aan. Le aileax est souvent I Vn-
aeml du blen, (fr.), het hetere is dikwerf de rija»d van hef goede; d. i. ons alle verandering is geen rerbefe- ring; de vertaling van it. // meglt\'O t l\'inimiea del bene. Le moment on Je ptirle est
dé|a loin, i fr. i. het oogenblik waarop ik spreek is reeds lang ronrhij. Boileau
11 Ie êpttre.\' de vert. van 1 a t. f\'iif/i\'t hora, har quod loqiior inde est, van 1\'ersius in diens .\'ie satire. Le UIUI- de lit vle prlvee, il\'r.\'i.
de munr ra» het particulier leren, het
vaderschap van dat beeld, wordt zoo- wel aan den Franschen volksvcrtegen- woordiger de (luilloutet —men zegt zelfs le mur Onilloutet — als aan de Tallevrand toegeschreven. Het komt echter aan Koyer-Collard il7(i:i— 1845) toe, die het in de zitting van de Kamer der afgevaardigden van \'27 April IKl\'.t, bij de beraadslaging over eene wet nopens de prrsdclietcn voor het eerst bezigde, om aan tu duiden, dat bij vervolging wegens laster jegens parti- culiere personen, geenc bewijzen zonden worden toegelaten; bij sprak toen van het door muren omgeven particuliere leven (la rie prirée marie), toen den 11 Februari isiis een soortgelijke be- paling in bet Wetgevend Lichaam werd behandeld. verdedigde de heer de
(luilloutet dezelfde stelling. Dat ver- klaart, waarom zijn naam met bet aan- gehaalde woord in verband wordt ge- bracht, al bediende bij zich daarvan niet. Le panvre homme, i fr.), dit
arme man; Moliè re, Tartnjfe I, 5; daar vraagt Orgon naar Tarttitle, en als hij achtereenvolgens boort, dat deze goed gegeten, goed geslapen en goed gedronken heeft, volgt er van Orgon in bewondering voor den huichelaar telkenmale geen ander woord dun „le pauvre homme!" |
||||||||||
|
i\\->:\\
|
||||||||||||||||||
|
LE PEl\'PLK ENZ.
|
LE 1(1)1 K.\\7..
|
|||||||||||||||||
|
Lc peuple qnl a les mellleu-
res iriili-s est lc premier pcn-
pl«-: s\'ll 11C I i-si pas uujoiir* «l\'lnii. 11 lc sera dcmalll. (fr.), het VOlk, (hit de bette scholen bezit, is het eerste volk; indien hij het heden niet is zat hij het wort/en Hezen, titel van liet Ie hoofdstuk van VEcole (1865)
|
Volgens F o umi e r, l/esprit des ff utres,
ontleende Yoltaïre de stof dezer woorden aaneen versregel uit Didon van Lef rune
\\ de Pompignan (1784): Le premier \' qui fut roi, fut mi usurpateur: welk .stuk de censuur verbood op te voe-
ren.
|
|||||||||||||||||
|
van den Franschen staatsman, wijsgeer
en journalist Jules Sim out 1x14—90). Lc plu» Anc des trolH n\'est
pan celui qn\'on penne, ifr.t, de grootste ezel van de drie is nief hij, dien men wet denkt; Lafontaine, Falies II 1.1,Lu Meunier son Kils et l\'Ane. Lr pot au lalt, (fr.), demelkpot,
met die woorden pleegt men op de fabel
van Lafontaine VIL t". f(t latière et Ie Pot au tuit, d. i. op Bchoone, |
Lc présent est lfros de Ta-
! venlr, (fr.), in \'t verleden ligt bef heden, in liet nu irat warden zal.
Milderdijk. Lc prétre. tilt sn int Paul, dolt
vlvrc de 1\'autel, (fr.), de {triester, zegt de heilige l\'iiii/ns, moet van het altaar leren\'; vgl. 1 Kor. IX : 14. (lezegde ten onrechte aan Boileau toegeschreven, bet eerst gebezigd door pater Sanleeque in zijn brief Fausse dévotion. Lc pnbllc! Ie public! comblcn
laut-ll de sots ponr faire uu plilil lc. t f r. i. het publiek! het publiek!
hoereel dwazen zijn er naadiij tun een publiek te runnen; in. a. w. de groote, menigte is niet in staat juist te oor- deelen. Gezegde van (\'bain fort i!741 — 17U41. Lc qnart d\'licurc de Rabe-
Iiiïh. (fr.). letterl. het kwartiertje van
1 liabelais, bet laatste kwartier, dat men
• in een hotel doorbrengt, dus: het oogen-
blik. dat men de rekening moet betalen;
I oorspronkelijk bet oogenblik, dat Uabe-
lain, volgens een niet stellig bewezen be-
richt, aan eenige saamgeroepen aanzien-
; lijken niet een ernstig gezicht te Lyon
meedeelde, dat bij vergif bij zieb luid
om den koning i Frans 1 > te vergiftigen.
Dat was bet laatste oogenblik, Mant in
allerijl werd bij onder bedekking naar
Parijs gebraebt, waar bij anders, /.onder
geld. niet bad kunnen komen; en de
Koning was zoo met de grap ingenomen,
dat bij bein bij zieb ten avondeten
noodigde.
Lc rol est mort, vlve lc roi,
(fr. |, de Koning is dood, leve de Koning.
Woorden, waarmede weleer door ecu beraut de dood der Fmnsche koningen en de troonsbestijging vun zijn opvolger werd afgekondigd. |
|||||||||||||||||
|
07
|
||||||||||||||||||
|
spoedig vervlogen droombeelden te /.in-
spelen. Le pot <lc terre et lc pot cle
Ier» (fr.)i \'^ aarden en de ijzeren put, titel der fabel V, 2, van Lafontaine, tevens bet beeld der gevaren, die de /.wakke loopt, wanneer bij zieb niet den sterke verbindt of tegen den laatste strijd voert. Lc Premier jfrcnadler lic
Frauce, | f r. t, Frankrijk\'* Eerste grenadier. Bijnaam van (\'orret de la Tour d\'Auvergne < 174:^—1800), een der belden van de oorlogen ouder de
eerste Fninsidie republiek. Zijn warebijnaam is dan nok : le Premier f/re* èiadier de lu Itépublitpte = de eerste grenadier der Republiek. Lc premier qut Int rol fat mi
HOlflut llCIircnx. (fr.i. hij, die \'t eerst koning werd, tras een gelukkig soldaat;
Voltaire, Mêrope, treurspel (1743) I, 3, rol van Polyphonte: Le premier qui fut roi, fut un soldat
(heureux;
Qui sert bien sou pays n\'a pas besoin (d\'aïeux.
In zijn liotnan de la Itvse (Orlenns, 187H, 1, *.17; herinnert Pierre Martcuu aan dezen versregel van Je ban de Meting (einde der 13e eeuw): Le premier qui fut roi, fut un vilain
(hideux. |
||||||||||||||||||
|
l I.K TIUDBKT DK NBPTUHE BHZ.
Auster/itz; woorden, door Napoleon I
den 7 September 1812 aan de Mos- kwa bij het opgaan der zon tot zijne officieren gesproken, waarmede hij hun den roemrijken slag van Ans- terlitz (2 l>ee. 1805) iu het geheugen riep. Le soi\'t fntt les paren ts, le
cholx fait les muis. (fr.), het lot maakt <l e bloedverwanten, <le keus maakt tle vrienden; woorden, ontleend aan den eersten zang van het gedicht fa Pt\'tié, van Del il 1 e. Le speet re rouge (de 1852),
(fr.), het roode spook l van 1858), titel eener brochure van M. A. Kom i e h (4e druk, lierlin 1851), waarin hij
Frankrijk den burgeroorlog voorspelt. Thans dient bet woord tot aanduiding van kwade, vooral bloedige voorspel- lingen iu de staatkunde. Le style c\'est riiomme, (fr.),
zie Stgle. Le tcinps est nn grand mat-
tre, (fr.), de tijd brengt ree/ in orde, is in Corneille\'s Sertorius, II, 4, te vinden. Le temps ne fnlt rten ft. l"nf-
tafre, (fr.), de tijd doet hier niets ter
zake; Molière. Le Misanthrope (1666) I, 2, :114, waar Urontes aan Aleestes een klinkdicht zal voorlezen, en, ztyn oordeel vragend, meedeelt, dat hij er maar een kwartier op gewerkt heeft; waarop Aleestes antwoordt, ilat dit er niets toe doet. Men pleegt Iiet7,e!i\'- de te zeggen, wanneer iemand liet ge- hrekkige van zijn arbeid, vooral een kunstwerk, door den beperkten, daar- aan besteetien tijd tracht te vergoe- lijkcii. Le-loba (Le-Tonwo), (hebr.), ten
goede.
Le trident de Neptune est Ie
sceptre du monde, (fr.), de drie- tand van Xeptintus is de schepter der wereld; I. e mier re, Le (\'nmmeree, d. i. de zeevarende volken hebhen steeds de grootste macht. |
|||||
|
i-k urn Esz. i>2-
Le rol rèyne et ne fioiiverne j
pan. ifr.i, de Koning heersehtf maar \\ regeert niet; woorden, in den l.atijn- seoen vorm rex regnat, sed non \\ guhernat, het eerst uitgesproken door ; Jan Zamoiski if IfiOft), in eenerede in den l\'ootseheii Kijksdag, maar liet meest bekend geworden door Thiers, (t7!>7—1S77», die in de eerste nummers van Le National (opgericht 1 Juli 1830), tegen dit gezegde opkwam, [te Bosch Kcniper noemt het .de stelling der doe- frinairen, waardoor wordt aangewezen dat de Koning tot de regeering is geroe- pen, maar liet gouvernement aan zijne verantwoordelijke ministers moet over- i laten." Lc subre «te moii per e, (fr.),
t/e sabel van mijn vader, air uit La grand\' dttehesse de Gérolstein, operette van Meühae en Halevy, muziek van Off enhn ch, het eerst in lHt>7 te Parijs opgeroerd. Le seeret tl\'ennnyer est celui
de lont iltre. (fr.), de kunst om < iemand i te vervelen, in die van allen te
zeggen. Volta ire VI, Discours. Le seigneur -Juplt er snit <1o-
rer In pilnle. I fr. i. god Jupiter \\ tveet <ie pil te vergulden; Molière, \'
Amphitrgon III. 11. Le serpent et In linie, (fr.), |
t/e slang en tic rijl, in l.a f on t a in e\'s ; fabel V. lt>, van dien naam tracht een i slang te vergeefs hare tanden op het aangeduide voorwerp te beproeven. l>ic woorden worden dikwerf Op wanguusti- i gen.en vooral opjaloersche beoordeelaars van verdienstelijke werken toegepast. Le sllenee dn penple est In
leeon des rols, (fr.), het zwijgen van In-t volle is een lts voor de koningen. De bisschop van Iteauvais (1781—W), i
Lijkrede op I.ode wijk XV (1774). Daar Mirabeau die woorden den l.*>én juli 1789 iu de Constituante eveneens bezig* de. worden zij dikwerf, doch ten on- rechte, op zijne rekening gesteld. Le snlell d\'AnsterlItz (Volln
—. (fr.), eiedaar of dat is de zou van I
|
|||||
|
I.K VËItlABLE ENZ.
Lc vérltable Amphitryon,
Est I" Ainpliïi vv on on 1\'on dlne,
(fr.), de ware gastheer\' (of vriend) is
de gastheer, die ons te eten geeft; M o- Hère, Amphitryon III, ."> ontleend aan les Sosies (1686) van Rotoon, die liet denkbeeld ontleende aan Plantns, Amphitruo IX, 4. Met die woorden drukt men gemeenlijk de baatzucht uit, die iemand beweegt, de machtigen te be- wierooken. Le vrat pent qnelqnelols
n\'etre pilH iiaiscnililaldc. (fr.), de waarheid is soms (zeer) onwaar- schijnlijk ; hgd. die. Wahrheit sicht o/t wie eine. LUge ans. H o i \\ e a u. Art poétitjue IV. Le vrat senl est almnble,
(fr.), beginregel van een vers uit den
negenden EpHre van Boileau, aldus* luidende: „Kien n\'est beau que le vrai, le vrai Beul est aimable; niets is schoon dan het ware, het ware alteen is be- minnelijk. Leader, (eng.), voorganger, aan-
roerder, veelal van eene staatkundige partij. Lendlnu artlcle, leng.i. hoofd-
artikel in enuraiiten en tijdschriften. Leadlng lady, (eng., tooneel),
eerste vrouw of eerste rol; fr. premier róle en tout genre. Leather, (sport.), leder.
Lcatherhcada, <am.ï, leeren kop-
peit (domkoppen), naam der bewoners van 1\'ennsv Ivanië; vgl. 1\'enhaninites en Keg Stohe State. Leb (Lew), (hebr.ï, hart. Leb tob
(Lew f uw), goedhart; be Leb (be-Lew), van harte. Lebauah, (h e b r.), (lewonoh)
(n. hebr.), dichterlijk de maan, (letterl. de witte). Lcbaran poewasa, (mal.), bet
einde der .Mobaminedaansebe vasten, op den .len Bawal. Lebe, (mal.), dorpspriester.
|
625 LBBKBBBOEDBBS.
I Leben Ist der Gfltcr hlfchstes
(nicht, Der Ü bel jfrosstes nber lat die Schuld (Das —, (hgd.), het leren is niet het hoogste goed, maar de schuld is het grootste kwaad, uit Sebiller\'s Braaf von Messina, de laatste regels van liet knor, dat bet stuk sluit, zin- spelend o]) de slothandelitig : HonCesar i doodt zieh, om zichzelf te straffen
voor de vermoording zijns broeders, die, evenals bij, Heatriee beminde. Lebt wohl Ihr Berge, lhr ge-
| lichten Trlftcn, (hgd.), vaartwei,
I beminde bergen, gij beminde dreren. l\'it
Scb iller\'s treurspel Die Jnngfrait
von Orleans, IV, 1, afscheidswoorden
van .leanne d\'Are als zij baar dorpje
. verlaat.
Lector, (r. k.), lezer, bij, die de
tweede der kleine wijdingen (lectoraat) ontvangen beeft, en wiens taak bet vroeger was, de lessen in de kerk voor te lezen. Lector benevole, (1 a t.), meer
in den zin benende lector (B. Ij.), wei- willende lezer! (boven brieven, eircti- laires en derg.). Lectorl bcnevolo «alntetn (ui.
I dat scriptor), L. B. S., (lat.), aan den
I welwillende» of toegenegen lezer (brengt
de selirijver) heil! Gewoonlijk alleen
| lector/\' salutem (L. S.), den lezer heil.\'
Lectorl Salns, (lat.), /feilden
Lezer.\' voormalig opschrift boven Voor- reden (Praefationes) van in \'t Latijn geschreven boeken. Ledtjf, (wap.), zonder stukken,
onbe/aden. Leechem, (barg.), brood. Hebr.
lèchem = spijs. Lcekcbroedcr, Ieekezuster,
de leden eener religieuze vereeniging,
welke met de uitvoering der wereldsche zaken belast zijn. Leckebroeders, (r.k.), fratres
conrersi (bekeerde broeders), Europee- sebe hulpzendelingen in Nederl. Indië, voor de bezorging der temporallen. 40
|
|||||
|
LEBRAAR (BKQBLACHTIGE).
Leenuir (Km|<-I:i elitljfe —,eere-
H.[.nu van den Kerkleeraar \'I\'homaa van Aquine, <>in zijne groote zuiver- beid en de zuiverheid zijner leer. Leernnr (SeriiphlJiiHche —•
«erenaam van den kerkleeraar Bon-
aventura, daar liij lid was der Hera- phijnsche Orde (Franciscanen). Lees, Ieii n, i w ji p. i, koppelunoer
roor honden; fr. tttttme. Leeakcrk honden. kerkelijke
godsdienstoefening, waarbij niet genre-
dikt wordt, maar eene gedrukte prëdi- katie door een of ander belangstellend lid wordt voorgelezen, tegenwoordigge- woonlijk leesdienst genoemd. Leenw (De —-,
Alep Arslan (de dappere leeuw),
zoon van Togrull lïeg. monarch van 1\'erzië en Turkije (1063—72). A 1 i, neef, schoonzoon en vertrouwe-
ling van Mohammed, was genaamd de leeuw ran Qod, om zijn grooten ijver voor den godsdienst en /ijn buitenge- wonen moed. Zijne moeder noemde hem bij zijne geboorte Al llaïdara ide harige leeuw) l>02, (>.").">—lil n. (\'lir. AM l\'aeha. genaamd de leeuw van
Jan/na, verslagen ii) 1822 door Ibrahhn l\'aeha (1741. 1788—1822). GustavUS Adolphus, bijgenaamd
<{»• leeuw ran het Koorden (15<l4, 1611—32). Hendrik, hertog van Beieren en
Saksen, bijgenaamd de leeuw om zijne stoutmoedigheid (1120—95). Lodewijk Vil 1 van Frankrijk,
aldus genaamd, omdat hij geboren was onder den naam Leo (1187, 1223—2(1). K i ril u rd I, (\'oeur de L/on ( Leeuwen-
hart), aldus genaamd om zijne dapper- beid (1157, 1189—99). De leeuw Uit Juda\'8 stam, de Messias.
< tpenli. V : ó, als tegenstander van .)oden- en Heidendom. Leeuw (Gelulpmir-de — ,(wap.),
aanvallende, aanziende leeuw; ïr.tion lêopardi. Leeuw uit •IimIii *h Ntam, Openb.
V : 5 vernield, en nader bepaald door
„(spruit uit) Uavids wortel". (Vgl Jes. |
6
|
2(*> LEBUWBNWBLPBN.
XI : 1), d. i. de Messias, de Christus.
Ook de oude Israëlieten vergeleken
met leeuwen — het sterkste en moe- digste roofdier — hunne dappere helden
(zie Richt. XIV : IK; 2 Ham. 1 : 23, XVII : 10; Spr. XXVIII : I. XXX : 30, enz.). Vgl. Ariël — leeuw Gods, d. i. sterke held, kampvechter (2 Ham. XXIII : 2U), uit ar/e (Ivuinv mu eelWod). Ij eeuw vu u liet Noorden, ecre-
titel van het kafferhoofd Magato, die het der Transvaal zeer lastig maakte, en wiens overlijden Sept. 1 *!>.">, de stammen, over wie hij heersehte, ver- deeld en verzwakt heeft. Leeuweii-nuudeel, gewoonlijk
leeuwendeel, d. i. het grootste aandeel, dat de sterkste zich krachtens het recht van den sterkste toeeigent; ontleend
aan de fabel van Ae.sopus; l)e leeuw en de wilde ezel en Ue leeuw, de ezel en de vos, waarbij, als het op verdeelen van den buit aankomt, de leeuw zich ongeveer van alles meester maakt, liet meest bekend door La f on ta i n e\'s be- werking der stof in la Qénisse, la Chèvre et la Brebis en nociété du l/on. Leetiweitdimlder, de eerste munt
door de Staten van Holland, geslagen in 1Ö7"», was een rijksdaalder met een grooten leeuw zonder schild, en daarom leeuwendaalder geheeten. Deze munt werd gedurende het geheele verloop der 17e eeuw geslagen door de provinciën Holland, Westfriesland, Zeeland, (iel- derland, Utrecht en Overy»el, en door de steden Nijmegen, Zutfeu, Deventer, Kampen en Zwolle, en was zeer gezocht voor den handel op Azië. waarom hij ook Levantdaalder werd genoemd. Hij werd te \'s-IIeereiiberg. Batenburg en in Duitschland nagemunt. Leeuwendalers, bewoners van
Leeuwendal, d. i. de republiek der Ver- eenigdc Provinciën. Ontleend aan Von-
del\'s landspel van dien naam, bij gcle- geuheid van den Munsterscheii vrede in 1(»48 vervaardigd. Leeuwen welpen, (wan.), bena-
ming voor leeuwen, zoodra er meer dan twee in hetzelfde veld komen. |
||||||
|
627
|
|||||||||||||
|
I.EUIOEX VAX KEIt.
|
|||||||||||||
|
i.v.v.
|
|||||||||||||
|
Lef. ibarg."), moed. l\'it hebr. Jeeb
= hart. Leg ili\'iiiini. Inni.1, ballet. Ken
schouwburg, waar dansen en balletten de voornaamste amusementen zijn. wordt minachtend een leg shop (beenen-winkel) genoemd, van eng. leg = been.
Legnlltci% di and.), onder perband
der irrt.
Legittftrlus, iemand, aan wien een
Legato, uniiz., it.l, (ligato = ge-
bonden i, rei-bonden, zonder pauze tus- schen de tonen, dus zonder ademhaling. Leunt 11111 ;mI pin* cnnsHtt,
(lat.), een legaat tot vrome doeleinden.
Leuningen, (band.), de bij bet
cognossement vastgestelde tijd, binnen welken de schipper de lading gelost of geladen moet bebben. |
|||||||||||||
|
Ijtt\\fiiili\'. iinun.), bet opschrift
of randschrift van een muntstuk. Leger «les Ilells, militairsgewijs
ingerichte vereeniging van personen, die isieb plotselinge bekeeringen onder de (\'liristeiibeid ten doel stellen. William lJooth. een Kngelsch predikant, riep in lui»."» die vereeniging in\'t leven en noem- de zich de generaal van bet Heilsleger. Ze is saamgeateld uit stai\'otlieieren en beilsoldaten. en vierde !\' Aug. 18<t4 haren Nationalen Velddag, op Baron v. Boetselaer\'s landgoed Nimmerdor bij Amersfoort; terwijl generaal Booth het 50-jarig jubilé zijner toewjjding aan het welzijn der inensebbeid vierde. Des generaals officieel orgaan is de ,\\Var C\'ry" (Oorlogskreet i, dat in verschil- lende talen wordt uitgegeven. Leger worm, bgd. Iteera-urm,
bestaat uit millioeiieu rupsjes, die alle aebter elkander voortkrutpen en zon schijnbaar één 12 tot 11 voet langen en drie vinders breeden worm vormen, die langzaam vonrtkronkelt. Het bijge- loof beschouwt hem als een voorteeken van oorlog, Het rupsje is in Hiiitschland ook bekend als Pntcessions-ltanpe. Leggi eccezlonall, <>*•)• uitzon-
deringsiretten — tegen de socialisten; lat. leges exeeptionales. Lcgglero, (it, ram.), licht, bij
pianospel eene wijze van aanslaan tus- sebeii legato en staccato, aanslaan en niet aanhouden. Legio, legioen, Romeinsche keur-
bende van 3000—6000 man; van legere = bijeenverzamelen. Vandaar legio, een groot aantal, ontelbaar. Legio (Hun getal Is —. d. i.
zeer groot; naar Mark. V : 9, waarde
onreine geest zegt : mijn naam is legio, want wij zijn velen, en l.uk. VIII : 80, waar de duivel zegt. dat zijn naam was Leaio, trant rele d ai reien ir aren in hen, geraren. Legioen vnn eer, Fransohe rid-
derorde in 1802 door Napoleon I, voor militaire of burgerlijke verdiensten in- gesteld. |
|||||||||||||
|
Legenda Aiirea* (lat. i. gouden of
gulden legende, de grootste bekende ver- zameling van vrome verbalen door .1 a e o- bus :i Voragino in de 13e eeuw sa- mengesteld naar bet voorbeeld van K i- mon M et a pb ra st es. die in de 10e eeuw een dergelijk werk in bet (iriekseh schreef. Het bevat lérens ran heiligen met sehoone verhalen uit hun leven en vele andere stichtelijke en merkwaardige geschiedenissen, ontleend aan de Gesfa Lombardorum van Paulus Diaconus en andere bronnen, waarom het werk eerst Hisioria Lombardir/l heette; het werd door dean de Vignay in bet Franach vertaald. De eerste vertaling in onze taal verscheen in 147H en werd gedrukt te Uouda door (iberaert Keeu (of Leo), j Legende, (lett.)t verhaal met hoog
zedelijke strekking, meestal ontleend aan het leven van heiligen en kerk- vaders; van lat. legenda, d. ï. wat gelezen moet worden, nl. de verbalen, die onder de maaltijden in de kloosters aan de monniken werden voorgelezen. Om de wonderverhalen er in voorko- mende beeft liet woord ook de betee- kenis gekregen van overlevering, niet- historiseb verhaal. |
|||||||||||||
|
628
|
||||||||||
|
LEOIfl EBOO.
|
LEHttSTAKD, ENZ.
|
|||||||||
|
Lcgfft erjfo, dat.», krachten* of
ter in/Ie ran de iret. l-i\'i| is te ii. rechtsgeleerden, die in
de Middeleenwen in den strijd tusschen den Keizer van Daitschland en den Paus de rechten van den Keizer ver- dedigden. De voorstanders van den Paus heetten Decrethten. Vgl. Deeretalen. I.i\'i|it Imn ris. de reehtliehhende r.p
de f e/fit/\'we portie (zie volg. art.). Legll Ime portie, et\' nette/ijk
erfdeel, liet gedeelte der nalatenschap,
dat de wet aan de erfgenamen in de rechte linie i kinderen, ouders, klein- kinderei), grootouders enz. van den erflater) toekent en waarover deze noch bij cit\'te onder de levenden nocli bij uitersten wil ten behoeve van derden niaj; beschikken. I.r<|it iinisi. aanhanger nf voor-
stander eener troonopvolging krachtens wettig geboorterecht. Pr. legitimiste, «it I a t. legitimne i wettig i. van Ier { wet). in Frankrijk staan ais legitimisten hekend de aanhangers van liet Muis van Bourbon, dat deze als de eenlge wettige dynastie van dit land be- schouwen. I.."j)iiiiiii|.\'. ( fr.\'i. irettit/heid, erht-
heid, het recllt der wettige vorsten; volgens Thiers fConsufaf et Empire XVIII. p. 44.\')) eene benaming, het eerst door Talleyrand (f 1*.\'IH> gebruikt. l,rj|o\\vsl.yclay ]ll]|COH8, (/utren
van grof aardewerk hoog opgeworpen in de lucht, dienende hij schietwcd- st rijden ter vervanging van hare levende uaamgenooten. Naar den uitvinder Le- g o w s k y. l-« ij p« iniiii jpii, (f r. jttons of
geetoirSf hgd. Beehenpfennige), meestal van rood koper, somtijds van geel koper of zilver, zelden van goud, dienden als hulpmiddel hij liet rekenen, nl. om Bommen np te tellen of af te trekken. Oudtijds, in de 18e, 14e en 15e eeuw, waren ze van godsdienstige zinnebeelden en spreuken voorzien, later van het beeld en wapen van den vorst; maai in |
de 16e en 17e eeuw, vooral tijdens den
Opstand tegen Spanje, werd elk heuglijk en droevig feit uit de Historie op de legpenningen vereen\\\\ igd. /e waren toen metterdaad _jetnns htstoriques", aan welke Dugnioll e vier belangrijke boekdeelen gewijd heeft. I>e manier. waarop de legpenningen als hulpmid- delen np een rckeiilionl gebruikt werden, vindt men hij Van Loon afgebeeld en beschreven. De legpenning onderscheidt zich van den gedenkpenning door ecu geringere, maar standvastige grootte, en mindere kunstwaarde als gravure, en moet daarom niet met dezen ver- ward worden. i,«i|( s zit «i«\'Mi Übrfgen,(hgd.),
let/t het hij het onritje, il. i. bij de
andere onrechtvaardig verkregen sehat- ten ; Schiller, Kahttle itnrf l.lehe II, 2, waar de kamerdienaar een beurs met geld. die lady Milford, de gunstelinge des Konings, hem geeft, nadat hij haar ver- teld heeft hoc de vorst zijne onderdanen naar Amerika verkocht heeft, haar terugwerpt. Ook hij Schiller Maria Staart I, 1. waar Paillet minachtend aan Drury de koninklijke Fransche diadeem geeft, die hij in een geheim kastje in Maria\'s gevangenis heeft gevonden. I,i\'i|ii:ii\'. (port ug.), 4]/a kilometer.
I,i\'i|iiiit.. ii;i rg.), brood f zie Leeehem.
LcluieiriM. (n.hebr.), Ictterl. om te
krenken, gebruikelijk in de hetcekenis van p/at/endertrtjs. LrhrMtllilll, \\;"i lusl mirt, Wclir-
st and. ihgd.). J.ehrsfand zijn de
hoogere en lagere leeraren en alle mo- gelijke onderwijzers ; Xahrstand de kooplieden, fabrikanten en ambacht s- liedcn: Wéhratand liet leger, de politie, de brandweer enz. De uitdrukking komt bet eerst voorbij K rasmus Alberus (1500—58). In „Ëine Predigt vom Ehe- stand" uit het jaar 1546, in\'rie Konink- lijke Itibliotheek te Hei-lijn staat vel )i : „Der Priester muss leliren, die Oberkeit weliren, die Bauerschaft muiren". l»e uitdrukking heeft later een wijdere beteckenis gekregen. |
|||||||||
|
li\'iH
|
|||||||||||
|
LBIDOOKD.
|
|||||||||||
|
LELIE.
|
|||||||||||
|
Lclboord. de zijde van ecu schip,
die vim den wind afgekeerd is. Lellmltil Genlo, dat.), «au den
betehermgeeet run Leibnitz, grafschrift van Lcihiiitz. een der grootste geleerden en scherpzinnigste denkers aller tijden, geb. in 1646 te Leipzig, t 1716 en be- graven te llanovcr onder een tempeU vonnig grat\'teckcn, met dit opschrift. Lelclienfleddcrer, (li g d.), iemand,
die er zijn werk van maakt, op den openbaren weg slapende Heden te beroo- veti, zonder hen wakker te maken. Lelildraad, een duidelijke aan-
wij/.ing voor een te volgen weg, in
kunst, wetenschap of zedelijk leven; naar den draad van Ariadne, die door een garenklos haren minnaar Th eseus het middel verschafte, om uit een dool- liof te geraken. Lelden (Dat |Mt niet Jantje
van - liet dak op, dat gaat snel, evenals .lan Hrtikelszoon, (te hinu/le in,
om treurig te eindigen. Zie het vol-
geml artikel. Lelden (Iets. dut met een
•Innt|c van — afloopt, naar Jan
van Leiden (Jan Beukelszoon), die zich
in het zoogenaamde rijk van Christus te .Munster als koning deed eerbiedigen, maar wiens ophef eu glorie een arm- zalig einde nam, f 1536, doodgemarteld. De uitdrukking wordt thans echter in geheel anderen zin gebruikt, ninl. dut van de zaak niets komt, dat zij geen gevolgen heeft. Leiding nemen (De—, (sport t.),
de voorste zijn in den wedloop, zie
Leader. Strijden urn de leiding = kampen om den voorrang. Lelllsch, (joodsch-dultse h),
beddelaken, (van het oud-duitsch: Mnelieh, hlnelich-tack — linnen-doek). LcIpogrnmniatlBche verzen,
verzen, waarvan het eerste couplet geen \'
A heeft, het tweede geen It. enz. j Nestor maakte eeue Ilias, waarvan elke zang der 24 op die manier ééne \' |
letter miste, en Tr y ph ind o r u s (begin
6e eeuw v. C.) deed hetzelfde met de Odgnea. Uit gr. ïeipein | achterblijven i en grutnina (letter). LelHen, middeneeuwacbe gndsdieu-
stige gezangen in de landstaal, doch met het referein Kyrie Eteitton iz. a.). Lek of lik, iafr.1, slaan; bijv. \'ik
sal jou lek. d. i. ik zal je een pak slaag geven; van eng. to lick = slaan. Lekl|ve, (b a rg.), jong meisje.
LekMtien of boedak poeeaha, soort
van lijfeigenen bij de Timoreezen, die, in onderscheiduig van de .slaven, niet kunnen verkocht worden. Lelawar. zie La war.
Lellaards. Vlaamsche burgers, die
hunne taal tegelijk niet hun land ver- rieden, cu in L300 jubelend de Franseheii binnen lïrugge voerden. Lelluard = vriend van de Lelie i het symbool van Frankrijk), zie Lelie. Lelie, fr. lis, hfit, in de heraldiek
vermoedelijk een lauspunt, liet ijzer eener Frankische werpspies, hetwelk de gedaante eener lelie vertoonde. Fn- gelsche familiewapens vertoonen leo- pard\'s heads jessant de lis d. i. Iuipaards- geziehtcn, die eeue lelie i lauspunt. spiesijzer) uitwerpen, als zinnebeeld van overwinning op een wild dier, welks kop uien afhieuw, om dien iu triomf op een lauspunt rond te dragen. — De lelie was iu de Middeleeuwen het symbool der II. Maagd, als ongerept imtagdelijk (\'semper virgo); een eerst in de (\'liriste- Hjke Kerk opgekomen begrip; want bij de oude Romeinen was de lelie de bloem der hoop. Hoog). 11:1 en \'1 werden zonder bedenking op Maria toegepast. De lelie kwam mitsdien veel voor op zegels van aan Maria gewijde kerken, kloos- ters en geestelijke orden. — Als sinaak- volle wapenfigiinr. van goud drievoudig in een blauw veld vormde ze het wapen der aloude koningen van Frankrijk, alsmede van de uit hen gesproten her- togen van Bourbon en in onbepaald getal (als .bezaaid") van die van Hor- gondie; vanhier senté de Franee. De heraldieke en de natuurlijke lelie komen |
||||||||||
|
LELIE VAX BEUGEN (DE). 630
|
|||||||||
|
LEMUBIDEX.
|
|||||||||
|
vereenigd voor in het wapen van het ver-
maarde Ktou-(\\dlcgc (in lïuckinglianu. ten blijkc. «lat de heraldieke lelie als geheel ieta anders werd aangemerkt dan de gewone lelie (bloem). Lelie van Bergen (De—,Düveke
Willem*; zie Duifje. LeIIeuei>t. ]i:irtijnaain van de Fran-
schen als tegenstelling van de Klauwaerts, in den ouden strijd tusschen Vlaanderen en Frankrijk, In den strijd tegen het Franseh in België\' hebhen énkelen in de laatste jaren getracht, dien parlijnaain l,< lii l."iiiii(|. de Koning van
Frankrijk.
Lellelii\'noii. kroontje bestaande uit
een gouden hand niet 3 of 5 leliën bezet, hoofdzakelijk in gebruik hoven de wapens van steden en gewesten gedu- rende de Ie helft der 17e eeuw.
LellekriitH. i p.),vierkruisgewgs
geplaatste lellen, in dezen vorm een volledig hliekruie geheeten. [lus onder- schelden van een gewoon leliekruis, waarvan de vier hulken-uiteinden leliën zijn. Werd gevoerd door de ridders van St. Domiuicus in den oorlog tegen de Albigeuzcii; dit kruis met een medaillon in \'t midden er op, was het teekeu dei- Orde van St. Maria ihi Italië tGlK) en van de i >rde van Lazarus (de leliën vervormd tot klaverbladeren). I >- Orde vau (taize-Lieve*Vrouw van den berg Kurnicl huil ile leliën tusscben de vier armen van het kruis. I.elieselieptei\'. sehepter met pene
lelie op den top, die den Franselien koningen Op zegels in de hand icegtven wordt. Lelletroou, de Fransche troon.
Letiiu iij| of Leiiieii(|. (ma 1.),
rijgt of leetan (kleefnjsti. iu een bam- boezen koker gaar gepoft. Le-uiiizzn I. in.lii\'lir.i, tut geluk.
Le-iiitizziil nell-lirnolia (Le-
tuazzol oeli-wrocho), (n.hebr.), = tot
geluk en tut zeyen. |
|||||||||
|
1.4-in i< r \'I \'ei\'i\'ï» n \\. (voor /e MjfS-
tvn\'eiij), schuilnaam van Paul Masson i 1W4\'.I—l.n>i. een voormalig Franseh ma- gistraatspersoon, die er zich in verlus- tigde. niet sleehts het groote publiek, maar /.ell\'s geleerde lichamen, onder allerlei valsehe namen voor het lapje te houden. Zoo richtte hij bijv. aan de Aca- demie der Weteuselutppeii te l\'arijseeii memorie over de voorkoming van on- gevallen bij botsingen tusschen twee treinen, door het plaatsen van sporen boven eiken van dezen, zoodat een trein boven den anderen zmi heenrijden; of wel hij zond brieven aan de Knuisclie Academie, waarbij elk der 1,\'{ voorge- stelde kandidaten diens kandidatuur in- trok. Zijn werk Général Boidanger. RéjiexiottH et pewtéett, extraitea <le nes jitt/iirrs et de na correepottdattce /\'ut/me, werd niettemin zon ernstig opgenomen, dat men het in verschillende vreemde talen vertolkte. Kvenzo.. werd zijn Car- uet tle jem>rss<- dn fu-inre de Bismarck langen tijd. de tegenspraak van sommige Uuitsche nieuwsbladen ten trots, voor volkomen echt gehouden. Zoo is de naam l.miiec-Tel\'rh ux allengs een synoniem van /opper geworden. Lenioil-squiiMli. feilg.t, zuiver ci-
i troen-extract, langs chemisch en weg \' bereid, geseliikt voor kirant iz. a.ï. LëuinreH, (roiii.i, de geesten der
afgestorvenen, als laren (z. a.i vereerd, of als spoken (tarvae) iz. a.i gevreesd.
; Men gelooide, dat zij den i»n, 1 len t.n
j 13en Mei des nachts de plaatsen bezoeh-
i ten, die zij op aarde bewoond hadden.
en vierde op die dagen omstreeks mid-
dernaeht de Lemiiria of l.einiiralia.
waarbij men door eigenaardige plechtig*
heilen de geesten traehtte te verzoenen
en van zich af te houden.
Leimirlrieii. half-apen, dus gehee*
ten naar een hypothetisch vastbind
Lenntrta, waar ze voorkomen, de ge-
nieciischappelijke voorouders van vleer*
i muizen eu anthropomorphe apen, dus
I ook van den menach. Door Helater werd
I dit land, een thans verdweiu n vastlaud
! iu den Indischen Oceaan, dat zich be-
vond ten zuiden van Azië in zich uit-
i strekte van den Indisch en Archipel en
|
|||||||||
|
LEXD-A-HAND-CLUB. 631 LEPROOS.
|
|||||||||||
|
Achtcr-Indië tot Madagaskar het eerst
vermeld. Dit land beschouwt Haeckd als liet oorspronkelijke vaderland van
den eersten ïneusi\'h. LeiMl-ii-liliilfl-elu» tam.), helpen-
de hand-vereeniffhif/, door Dr. Eduard E. Kale. unitarisch prediker te Boston ge- atieht,01ube,bestaande uit jongelieden van beiderlei seks... die eenig philanthropisch werk willen doen. /.ij gaan uit van liet denkbeeld : beter iets te doen, waarbij tien of hoogstens twintig personen ge- ïnteresseerd zijn. dan iets. dat de samen- werking van honderden eischt, met heel het kunstig samenstel eener uitge- werkte organisatie. Naar bet model van deze werd in 1888 door eenige leden van HI »e Vrije i lemeente" te Amsterdam il e verceiiighig />r Helpende l/mul np- geriebt, die in gelijken geest werkt. Lendenen «oimIoii(Z1Jh zwnnrd
om de —. d. i. zich strijdvaardig
malen, naar Neh. IV : 18, Ps. XLV : 4. Lendenen oinuoril en l>rmi-
dende de lampen (De—,Opwek* king om wakker te zijn en zich werk-
zaam te betonnen. Ontleend aan Luk. XII : 85, waar bet met bet oog op den onzekercn tijd van de komst des Heeren wordt gezegd. VgL vs. ;j?. Leiiocinln verhornm (lat.), ye-
kunstelrie tooi ran woorden; hij Taeitus
rleierij, innemende woordenpraal. Leiitnndo. (elentando), (it.. in iiz.i,
vertragend, langzamer wordend. Leut o. r m Hz., it.), letterl. langzaam,
ongeveer hetzelfde als largo. Leuzen, ibarg.i. kijken.
Leonliin < XsiiniH sub pelle —,
iuvlt-.it pavidos per sn;i rnra boveH. lïat.i. een ezel in een teemeen- huid gedoken verstoort vreesachtige runderen in Hunne weiden. Bange lieden laten zich vervaard maken door alles wat er maar schrikwekkend uitziet. Uit Avianus\' 5de fabel. LeoillllH CItta. met kostbare
bouwwerken en heerlijk beeldhouwwerk |
|||||||||||
|
versierd gedeelte der stad Rome. tussehen
den Tiber en de hoogte van het Vaticaan, ingesloten door een muur van 12 meter boug en \'A kilometer lang. wijk plaats der Pausen bij opstand en oorlog; thans een der 14 wijken van Rome. Aldus i genoemd naar Leo IV. Leonlntt MoeletHM, (lat.), over-
een komst of verbond met een leeuw, d. w. /.. waarbij al het voordeel op de
eene. al het mideel op de andere zijde komt. Vgl. Leeuwenaandeel. De uit- drukkïng beeft haar ontstaan te danken aan Aesopus\' fabel van den leeuw, die met een koe. een geit en een schaap op de jacht ging en zich na a tl nop daarvan den ganseheu buit toeeigende; vgl. Phaedrua, Fabulae I. ."<. Vgl. art. 1672 It. \\V.. dat niet toelaat, dat een (Ier vennooten alle voordeelen geniete, \' maar wel, dat een der vennooten allo verliezen drage. I,i on ï u i sehe verzen, I a t. cer-
xns Leonint\', naar den iniddeleeuwsebeii
dichter Leo aldus genoemd, zijn he.\\a-
meters en pentameters, die in het nii<l-
j den en aan het einde rijmen.
Leoiilf*ten, benaming der Walden*
zen, als spotnaani (uit leo) verhaspeld
uit Lyoniëten, naar ƒ,«/»», de woonplaats van Wahtns izie fi/oriense rentree). Kerst in latere oorkonden heet hij Petros |
|||||||||||
|
4
|
|||||||||||
|
Waldus, waarnaar de naam Waldenzen.
Leplue, (fr.), te Parijs, een witte
stok van \'in centimeters lengte, waarvan de prefect van politie van het Seine- departeinent van dien naam,den 32 Juli lUiffi de agenten voorzag, om hun te ver-
oorloven, in voorkomende gevallen den koetsiers het sein tot stilstaan te geven. LeporeH (I)iion qiil Noqultnr
— neutrum euplr, (lat.), die twee hazen vervolgt, vangt f/een ran heiden, of komt platzak thuis. (Jezegde, waar- door te kennen wordt gegeven, dat men steeds reu doel voor ongeu houden, najagen moet. Leproos, melaateche, van fr. U-
preux, en dit van \'t 1 a t. lepra, melaatsen* beid. De gestichten, waar voorheen in |
|||||||||||
|
032
|
|||||||||||
|
LEI\'TAS.
|
LE8 HOUTOH8 ENZ.
|
||||||||||
|
verschillende steden die laders werden
afgezonderd eu verpleegd, heetten Le- proxenhuieen. Leptas, seer kleine Qrieksche munt.
100 leptas = I drachme = pL m. f 0.48. Van gr, teptos = dun, fijn. Lepton. (irieksche koperen munt
bijna een eentime waardig, als honderd* ste deel van een Phoenix (1829—33) en sedert l*:i:i van een drarhma of Griek- schen frank. Van lepton — dun, fijn, smal. Les nhsents ont liti\'1. ifr.t, de
afwezigen hebben vagelijk, d. i. óf: wie beschuldigd wordt en er niet hij is, om /.ieh te verdedigen, wordt in \'t on- gelijk gesteld; öi* (en meer naar waar* heid) zij die wegblijven hebben ongelijk, d. i. /.uilen bun wegblijven betreuren, «midat zij veel hebben verzuimd (bijv. als het concert, het tooneelspel enz. uit- nemend was). In het blijspel Chritien ft Marguiritt van Ëd. Fournier en l\'ol M e rei er komt de spreuk voor Cent rit amour surtout que /e* absent* out f«rt. De eerste spreuk is eehter stellig ouder dan deze. Les cent jon i-s. it\'r. i, zie Cent
jours. Les chants nvalent cesse,
(fr. i, hef gezang had opgehouden, l\'it
les Tem/diers, treurspel van l{aynnu- ard, V, slottooneel. Met die woorden besluit de eonuetable (laucher de (\'ba- til Ion zijn verhaal van het verbranden der ter dood veroordeelde tempelheeren. Die woorden worden meestal schertsen* derwijs gebezigd, om aan te dulden, dat men bij eene plechtigheid enz. te laat is gekomen, of ook wel dat iets heeft opgehouden te bestaan. Les femmes, II n\'y a que ca,
ifr.), er gaat toch maar niet* boren de
vrouwen. La l\'êrt\'chole, opera-bouüe in drie bedrijven en vier tafereelen van Meilhao en Halévy, muziek van Offenbaeh. Variétés 25 April 1874. (Reeds opgevoerd in twee bedrijven in denzelfden schouwburg, den r>en <)c_ toher 18(ÏH). |
|||||||||||
|
Les lons sont anx ecliccs les
plus proches des rols, (fr.), in \'t schaakspel staan de gekken (de
. raadsheeren) het dichtst bij den koning. Begnier, XI\\*e satire de maitre Ma- tliurin. liet gezegde schijnt \'t eerst te zijn gebezigd door maitre (luillaume, den hofnar van l.odewijk XIV. De raadsheeren staan in het schaakspel naast den koning en de koningin en 1 heeten in bet f r. foas. Les (|ens <ine vohh tnez, se
! portent nssez bleu! i fr.), de lieden, I die >f!j doodt, maken het heel Wel, C 0 r- ! neiile. I.e Menteur (ll>42>, bewerkt i naar .luan AJarcon\'a Verdad sospe- | chasa; die regels luiden in het Spaansch Lok hombres que pos malais, gozan de
bnena ualud. De vertolking van (\'or- neille behaagde in Spanje en werd aldaar een gevleugeld woord. .Molière Belde in /e Mentent; II, 5 (1653) bijna geheel hetzelfde: Vohh tuez donr des geus qni ; se portent fort b/en \'f Les njrnmles pensees vlen-
nriii «lil enenr, < f r.), de groote (d. i. de waarlijk groote. de verhevene) gedachten komen uit het hart. Vau- venargucs, Itêfle.rt\'oiis 87. Vgl. Pec- ttts est. Les hommes font les lols, les
femmes font les moeiirs, (fr.), de mannen maken de wetten, de rrouiccn deseden. Versregel uit (Juibert, te Connétable de Hmirboi, 1, 1. Les {oiirs «Ie fete sont pas-
sés, (fr.), zie lts sont passés resjours
de fète. Les mortels sont ru;iu\\: ce
(u\'est pus In nulssnuce,
C\'est Ia scnle vertn qnl lalt lenr «liftcrencc, i fr. i, de sterfelijken (menachen) zijn gelijk; niet de geboorte
maar alleen de deugd maakt het ver- schil uit. Voltaire, Mahomet, I, 4. Les montons ile Pnnurge,\' f r. i.
de schapen van Paiutrge; in Uabelais,
Vie de. (Sargautiiu et hintagrael, wordt verhaald van 1\'anurge, die van een vee- handelaar, die eene kudde schapen met zieh voert op liet schip, waarop hij |
|||||||||||
|
*;;;;;
|
|||||||
|
LETTERKNECHT.
kring van jonge meisjes om zich ver-
zamelde, welke zij in muziek en poëzie onderrichtte. < >p grond van hare ge- dichten, meest liefdezangen, hebben de Attische bljjspeldiehters Sappho, die voor eene eerbiedwaardige vrouw wordt ge- houden, zulk een smet aangewreven. Lese majesté, (f r.), van lat. laesa
majestattSf d. ï. in ernst majesteits- srhennis, en sehertseud gekwetste majesteit, beleedigiiitf van, tekortkoming of schijnbare tekortkoming jegens een aanzienlijk ut\' voor aanzienlijk zich houdend personage. Let. spelen, d. i. krijgertje spelen.
Die, waar men \'t zon noemt, de krijger is, is dan de let; waarschijnlijk zoo geheeteu omdat hij zijne speelgenooten letten moet {beletten, vgl. wat letmal) honk te bereiken. Lètek, korenmaat hij de oude ls-
raé\'lieteii. naar het uitstorten dus ge-
heeten. Vgl. Hos. III : •_>. Va homer iz. a. en bij Epha) of Va kor; vanhier in de Septuag. door hèmikoros, en in de Vulgata door corus dimidius vertolkt. Lethc, (myth.), dochter van Kris,
en naar haar de rivier in de onderwereld, waaruit de schimmen dei\'afgestorvenen dronken, 0111 het verledene te vergeten; vandaar : uit den stroom der rergetel- heid drinken. Letter (I*e — doodt, muur «Ir
geest maakt levend, \'2 Kor. 111:0. Ten onrechte wordt deze tekst altoos aangehaald als te beteekenen ; „heilloos is slaafsclic onderwerping aan uiterlijke
bepalingen"; uit het verband blijkt dat de bedoeling is: de wet veroordeelt den zondigen mensch ter dood, de verlossing door Christus (het „nieuwe"\' verbond) schenkt hem uit genade het leven, (zonder dat daarom de wet wordt te niet gedaan of hare letter zou moeten verwaarloosd worden). Letter ol leeuw, zie Kruis of
munt. Letterknecht , -knechterl|,
slaafseh volgeling, het slaafs volgen
der letter. |
|||||||
|
LES PAK0LE8 ENZ. (
zich bevindt, een schaap koopt en het
over boord werpt, waarop de geheele kudde in zee springt; fig. na&perig alles doen, wat een ander doet. Les pn rol es soul Iitltcs pour
cacher hos pensees, (fr.), de woorden zijn gemaakt om onze gedach- ten te verbergen; volgens He in e, Das Buch Lef/rand XV, een woord van Fouché; maar Lu parole a ètè donnè a Vhomme pour déguiser sa pensee, wordt door Ba rere, Mémoires 4edeel\' bl. 447, aan Talleyrand toegeschre- ven, die dat in 1807 tot den Spaan- sehen gezant Izquierdo gezegd zou hebben, toen deze hem herinnerde, wat hij beloofd had voor Kare! IV van Spanje te doen. Maar Voltaire, 01. Öoldsmith, Y o u 11 g, D i o n y- siu8, (\'ato en Plutarchus hebben ook ditzelfde of bijna ditzelfde gc- zegd. lif-s |ii«"ii-.s 11C sont pas CC
• I" 1111 valll peiiple peilse; \\o- tre erédullté lult toutc leur HClcncc, (fr.), de priesters zijn niet
wat het wufte volk gelooft; OnzelichU getoorigheid vormt al hun wetenschap. Uit Vo 11aire\'s Oedipe, V, I. Men pleegt die woorden op alles toe te pas- sen, wat een moeilijk te rechtvaardigen aanzien geniet. I.rs sols ilepiiis Ailam sont
Cll iiiujorltc, (fr.)» sedert Adam waren de dammen steeds in de meer- derheid. Caslmir Delavigne, Epi- tre 112. Les i i\'ois cotlllous, (f r.), de drie
cotillons, (onderrokken) spotnaam van F red er i k denGroote voor de keizer- innen Klisabeth, Maria Theresia en Frankrijks Pompadour. Les vlees d\'utitrctols sont
les inocurs <r»iii|oiii\'<rhni. (fr.), wat vroeger als ondeugd werd aange- rekendf noemt men tegenwoordig de zeden (deugd); de vert, van lat. Quae fuerunt vitia mores snnt. Seneca, XXXIXe brief. Lesbische Helde, onreine liefde
van vrouwen onderling. Naar Sappho (z. a.), die te Mvtilene op Lesbos een |
|||||||
|
LETTBE6 DE CACHET. 634 LEUZEK.
|
|||||||
|
Lettres «lo cachet, i f r. i. zie
Cachet. Lettres luimalneg, (frA zie
Humanist.
Lcn. Moni.i, tir?; zio Latijnxehel\'nie.
Leugenaars (Alle Cretensers
zijn —, aangehaald om onjuiste sluit-
redenen belachelijk te maken, naar de oude aanhaling: „Alle Cretensers zijn leugenaars" zeide Creon; maai\' C\'reon zelf was een Cretenser, das heeft C\'reon gelogen, tlns zijn de Cretensers geen leugenaar*, dus heeft Creon de waarheid gesproken. Leiiu€MinnrH (Alle ineiiNehen
zijn —, ontleend aan I\'s. CXV1 ; 11.
waar de dichter echter niet verklaart. dar alle mensehen opzettelijk nnwaar- heid «preken, maar doelt op de ijdelheid van alle menxchelQke beloften; hij wil zeggen : alle menschen zijn bedriegenjk = wat zij beloven van hulp en redding is ijdelheid. Leur (•Ioii]|eiiN vim «Ie —, wak-
kere, moedige knapen: naar Adriaan
Adriaa usz. van liergen, schipper van Int turfschip van Breda, geboortig van >l, Uur bij Breda. Lenzen of Spreuken van be-
A in a I i a van Kol ma, Quid reddam
Domino? Wat zal ik den Heer vergel- den? (Vgl. I\'s. (\'XVI : 12). Arminius. Hona ronxeientia para-
s dixnx. Ken goed geweten Is een paradijs. Berkhey (Le Tra neq van —.
Vrank en rrij. Ite rn !i a rd t (Sa r a h —. Quand mime.
Bilder d ij k. Semper Idem. Steeds
dezelfde. BI lic her, Vorwörts.
It oer have. Simplex xiffilhim ven\'.
He eenvoud is bet kenmerk der waarheid. Bogerma n, Vespera jam renitj
nobixeiim, o Chrixte! mnneto. He avond j is reeds daar: blijf niet on», o Christus. ! (Vgl. Luk. XXIV : 2it). Bredero, liet kan verkeert».
liyns (Anna —, Alle d/\'nek rer-
ffaet; (lodx Woord afteen blijft. Meer j etters dan xoetx, (\'ats. Blek spiegele hemzelren.
|
|||||||
|
Coligny (Louise de —. Veniat
rer/umu Ttuun! l\'w koninkrijk konie. Coornhert, Verkiezen doet rerlie-
zen. Men zegt, dat Coornhert deze zinspreuk aannam, toen bij. door tegen den zin zijner familie te huwen, de kans op eriie erfenis verloor. Dousa (Janus —. AnteomntaMu-
sae. De Muzen vóór alles. K ra sinus, (\'edo nulli. Voor niemand
wijk ik. V r ederik 11 e nd r i k. Patriaeque
Patrique, Voor mijn Vaderland on mijn Vader (Prins Willem I). Gansfort (Wesael —. Bene qui
tatiiit. (ielukkig. die verborgen leeft. («omarus, Dam spiro, spero. Zoo-
lang ik adem. hoop ik. (Iroot (Ilugo de —. Hora ruit.
Het uur snelt heen. II e i u s i u s (Daniël —. Quantum
ent, i/nod uescimus. Wat is er veel, dat wij niet Weten. Mei-der. Licht, Liebe, Leben.
Hooft (Pieter Corn. —, Omnibus
idem. Voor allen dezelfde. In zijne jnn- gciv jaren bad bij: Veranderen kan \'t. Hoogerbeets (Petrus —. Sapere
attde. Durf wijs zijn. Huygens (Constanten —. Con-
stanter. Standvastiglijk. .lapiks iC. ijsbert —. S/jucht in
Rjucht. Slecht en recht. Johan van Nassau. Dulce et de-
corum est pro Christo et patriu mort\'. \'t Is zoet en schoon voor Christus en bet vaderland te sterven. Jonctijs (Daniël —. Syt Jtmck.
Ka rel V. Nondum, Nog niet.
Lipsius (.Justus—, Moribus ant/\'-
quië. Naar de oude zeden. Lodcwijk. Koning van Holland. Fay
ee i/iie dmf, adrienue que ponrru. Mamix van St. Aldegonde, He-
pos ail/eurs. Riders rust. M a ii r i t s. Tandem fit eurculu» arbur.
Eindelijk wordt het stekje een boom. M e r keu (1. u e r e t i a W i I h e 1 m i n a
Van —. la Vertupourffuide.Tiadengd 01 d e n b a r n e v el d, Jfil scire tutix-
tima fiets. Xietsweten is \'t veiligste geloof. Pauw (Adriaan —. Probitute, Pa-
tientia ae Pace. Door rechtschapenheid, geduld en vrede. |
|||||||
|
i;:!.\',
|
|||||||||||||||||
|
LEVE.N\'DE HOM) ENZ.
|
|||||||||||||||||
|
LETANA,
|
|||||||||||||||||
|
Pauw (Reinier —. Tandem bona
causa triumphat. Eindelijk zegeviert de goede zaak. Pïet Hein, Argentum auro, itfntw
que virtnti cfilit. Zilver is minder dan goud; beiden zijn minder dan deugd. Ross uui (Maarten van —. tiran-
den is het magnificat van tien oorlog, S e li n r in a n i A n n a Marl a v a n —.
Amor menu erur/fistis est. Mijne Helde is gekruisigd, (Vgl. Hal. V : 24). S1 ti y ter l W i 11 e in —. Heer, mts
last mij V Wilt, Deze spreuk bestaat uit de letters van Wilhelmus SIuy- t e r u s. Spiegliel (Hendrik Laurenaz—,
Deugd verheugdt. Starter, Onnut baert nijd.
8 te vin iSiniun —, Wonderen is
yheen wonder.
Stijl (Sim on—, Semim ecandendo. Door allengs te klimmen.
T e s s e I s e li :i d e, Elek zijn tcaarotn.
Th oman a Kemp is, In omnibus
requiem quaestvi tt nusquatn inreni, nisi in attgeUo enm libetto. In alles zocht ik rust en vond die nergens, dan in een hoeksken met een boeksken. Ook wel: Ama neeeiri. Houd er van onop- gemerkt te zijn. Uyttenbogaert, Vivo Deo. Ik leef
Gode. V igl i iis, Vita mortalium rigilia.
\'t Leven der stervelingen is eeiie nacht- waak. (Vgl. IV. XC : 4i. Visseher (Roemer —, Elck wat
wils. V iasch e r < A n n a —, Genoeg is meer.
Vondel i.loost v. d. —, Jutte fidt viv/t. I>e rechtvaardige [ook: Joost]
zal uit het geloof leven. Willem I. Saeris tranqm\'llus in
mi dis. Rustig in de onstuimige baren. W itsen (Nicolaas —, Labor vindt
omnia. Arbeid komt alles te boven. Le vil nu, l r o m. i, godin. aaugeroe-
pen, wanneer de vader zijn pasgeboren kind van den grond opnam, en daar- mede te kennen gat\', dat hij het als het zijne erkende. Levant, it\'r.\'i, opgaand,op8t§gend;
opgaande ion. Vanhier, < toster-atreek, de Levant, algeineene benaming voor
|
beoosten Italié\'. In engeren zin, de kusten
van Klein*Azië, Syrië en Egypte. Op deze streken drijft men Levantsehcn
handel. Le vaut daalder, zie Leeuwen-
daalder. Levaatl{n. LevantlMeli. ooa-
tersch, ..nsterling. Men heeft l.evau-
tijnsehiiiarokkijui van loodblatiwe kleun. Levée en inn»so, (fr.), het op-
komeii van bet geheele volk, nl. allen,
die de wapenen kunnen dragen, en niet op andere wijze aan den geregelden dienst zijn verbonden. Leven 1h een droom (liet —,
vgl. Job XX : 8; I\'s. LXXII1 : 2i>. waar echter de vergankelijkheid van der goddeloozeu leven, niet van \'t men- selielijk leven iu \'t algemeen, wordt ge- predikt. Ook: de titel van het meest bekende Tomieelstnk van (\'al der on (La Vida es StteTto). Leven om te eten. Socrates
iz. Cornifieiufl ad Heren». 4. -2S. 3»; Quintilian 9, :i. 85; Aulus (ïellius, is, 27, Athenaeui* Hei/mos 4. blz. 158 F; Diog. Laèrtius 11. :.. n». 16, 84. waar geseb reven staat: hij zei de, anderen leefden, om te eten, maat\' hij at om te leren; ook wel geciteerd: w$ leven niet om te eten, maar nij eten om te leien Leven van de iindere wereld,
leven alH een oordeel (Een —. oorrerdotiremi t/eraas, onuitstaanbaar
rumoer. Ontleend aan Mattb. XXIV : 31; Luk. XXI : 25, Ö; 1 Kor. XV : 52; 1 Thessal, IV : 1(1, waar overal sprake is van Christus\' wederkomst ten oordeet, waarbij de andere wereld begint, en die geschieden zal onder groot gedruiach en luid bazuingeschal, voortgebracht door tïods engelen, teneinde de volkeren saam te roepen uit alle hoeken der aarde, opdat zij vóór den rechterstoel van Christus verschijnen. Levende hond in beter dan
een doode leeuw (Een —. Pred. IX : 4, Oostersch spreeKwoord, aandui- dend den prijs, welken ieder op het leven stelt, zoolang hij het geniet. Variant:
Ken levende ezel is beter als een doode professor. |
||||||||||||||||
|
de kustlanden der .Mid
|
51
|
dellandsehe zee,
|
|||||||||||||||
|
LEVEN BN AAM. 630 LEVKON.
|
|||||||
|
Le \\ < ïiHiin ii in. (b il rg.), rahche
naam. Leveiiawater, 1 a t. agua r/toe,
alkoliol, het eerst dus genoemd door Ar naad de Villeneuve, in zijn in 1309 uitgegeven werk „De comerrandu Jnniit\'iti". Vanhier fr. tan de rie = brandewijn, n nor ach aquivit. Lever, (fr.), ontvangst In deslaap-
kamer in de 17e en 18e et-uw. aan het hot\' van l.nth-wijk XIV en later: het petit lever dadelijk hij liet opstaan, voor enkelen der hoogst geplaatste edelen en het grand lever, «rat later, voor hen, die in rang daar «»i» volgden. De aanzienlijke dames hadden eveneens haar leper, waarbij z\'.i\'\'*\' edellieden ontvingen, die haar destadsnieuwtjes kwamen ver- tellen en die zij raadpleegden bij het aanbrengen van versierselen bij het toilet. Lever, (sport.), hefboom.
Lever de rldenu, een kort en
levendig dramatisch stukje dat aan een
grooter en ernstiger stuk voorafgaat. Lever Ie pled. (fr.), indegemeen-
zamer taal voor vluchten, aan tie haat (f aan.
\' LeverH helihen, (toon.), wat
hebben ze een levers, zegt men, als
iemand zbli beklaagt, uit eigenbelang
een der hoofdeu vleit of veel inbeel- ding heeft Leverzee, een fabelachtige zee, in
sprookjes en overleveringen meermalen genoemd en vol wonderen; waarschijnlijk de Noordzee tussehen Schotland en Skandinavie*. Levliithan, heb r. liv\'jalhun =;
geleronheld i dien, in \'t algemeen ver- vaarlek watergedrocht (Pb. (\'IV: 26), in \'t bijzonder de krokodil, en wel die van den Nijl fcrocodilus Nilotlcus), hoe- wel hij ook den (langes bewoont. Be- schreven Joh XI. : 20, XM : 2.r). Van lrt tot 25, soms :(."> voet hui};. Zie Tannitt, en ook fSreat-Ka-fern. In Joh lil : 8 benaming van een sterrenbeeld (vgl. Joh XXVI : 18), thans de drank; |
welk aan den hemel geplaatst monster
de Indische en Skandhiavisehe iuythn- logie voorstelt als de oorzaak der ver- duisteringen van zon eu maan, die tiet poogt te verslinden: groote *l»ng of zeemonster iJez. XX VII : 1: I\'s. LXXIV: 14i. (lok de naam van een belangrijk en veel gerucht makend hoek van Thomas 1 Tobbes11588—1670), in 1651 verschenen, waarin een scherpe kritiek op de Kn- gelsehe staatsregeling en een plan voor een model-staat: voluit: Matter, Foriu and Power of a Uommonwealth Ec- clesiastical and Civil. Levieten, zonen en verdere af*
stammelingen van Levi, Jaeob\'s zoon, aangewezen tot den teiupeldienst hij de Israëlieten.Vandaar.degenen,die bestemd zijn tot den dienst der altaren ir.k.). Levieten (Iemand de — leasen,
Lev. XXVI : 46, iemand dttchtig de les
lezen; hein ernstig zijn plichten voor
oogen houden. Naar aanl. van Levitieus (z. a.l. Levlrnatfthtiwelljk, huwelijk
cener weduwe niet den lerir of mans
broeder, in den Ifijhrl (I)eut. XXV-.5)
I voorgeschreven; wanneer ui. een gehuwd
man kinderloos overleed.
LevU «It tlhl terra, (lat.), licht
zij u de aarde. K u r ip i d e s, Alrext/\'s
477 eu 47H; opschrift op grafzerken. L6vltntlon, (fr.). De hoedanigheid
die, naar men beweert, sommige per- Bonen bezitten, om somtijds, in strijd met de zwaarte wet ten, hun lichaam, zouder steunpunt, in de lucht te doen hangen. Levltcr, (lat.), licht,oppervlakkig,
vluchtig, terloops. Levltlenn, het derde boek van
Mozes, in \'t hehr. naar het aanvangs- woord vajikré illij riep) geheeten. Het wordt Levitieus genoemd, omdat het
meerendeels wetten en voorschriften bevat omtrent de wijze waarop de openbare eeredieust door de Priesters en Levieten moest worden geleid en bestuurd. Levron, i w a p. i, jonge haeewindt
zouder halsband.
|
||||||
|
LEX DURA, ENZ. 637 LIBERALEN.
|
|||||||
|
berg der sneeuw), of naar het witachtig
of heldergrijs voorkomen van den grijzen kalksteen, waaruit de gansehe bergmassa bijna uitsluitend bestaat, lïekend zijn de cederen van den Libanon (I\'s. XXIX : ".; (\'IV : Ui). Libel m e rat er, einde der lf>eceuw
te Utrecht, raadslid, aangewezen tot het uitbrengen van rapport over eene rechts- zaak, die door „reniissio lïbelli" van het geestelijke gerecht bij den raad is aanhangig gemaakt; van libel, boekje, klein geschrift, van \'t latijnsche libel- lus, verkleinwoord van lifter, boek. Remisst\'o libelli is overgave van eene schriftelijke aanklacht, waarbij bij. die een proces wil instellen, zijn eiseb oin- schrijft. Llber baro, vrije man, in Middel-
eeuwschen zin edelman, vrifheer, baron, in tegenstelling met de onvrijen, de
hofhoorigen. Llbera, (lat., r.-k.i. een smeek~
gebed, steeds gezongen door bet koor, onafhankelijk van de mis voor een overledene, over bet lijk, of bij ontsten- tenis daarvan, over de tombe uitge- sprokeu. Aldus genoemd naar het eerste woord llbera d. i. bevrijd, waarmede het gebed aanvangt. Het draagt ook wel den naam van absolutie. Liberale Unie, vereeniging, die
in 1885 werd opgericht om door alle
geoorloofde middelen van voorlichting en samenwerking de toepassing der libe- rale beginselen te bevorderen. Tot deze middelen behoorde vooral het leiden der openbare meening door de pers, het organisceren van samenwerking dei- liberalen, bovenal door oprichting van kiesvereenigingeii, enz. Daar de L. L\\. te veel naar den wenscli van talrijke kies- vereenigingen leider en beheerscher der vrijzinnigen wilde zijn.hebben Iangzainer- hand vele kiesvereeiiigingen er zich van afgescheiden, zoodat de gewenselite ecn- heid bij de liberalen niet door de 1-. U. tot stand kwam. Liberalen, eene staatkundige partij,
voorstanders der volksvrijheid en der vrijheid en scheiding van kerk en staat. l>e uitdrukking schijnt uit Spanje te |
|||||||
|
Lex <Ini\'ii. se«l lex. (Iat.), zie
Dura lex. Lcx noii HcHpta, (lat.), de on-
geschreven wet, tegenover lex script at de geschreven wet, hetzelfde als jus non scriptutn en jus scriptum (z. a). Lex scriptn, dat.), zie Lex non
scriptn.
Lex tallonls, (lat.), de wet der
letterlijke wedervergelding (oog om oog, tand om tand). Exod. XXI : 23—2.r>. Volgens den Talmud mocht die wet bij Israël nooit letterlijk toegepast worden, maar alleen als grondslag voor schatting van schade-vergoeding. Lf, de eenige munt van China, be-
staande uit H deelen koper en 2 deelen lood, in \'t midden van een vierkant gat voorzien, omgeven van (\'hinecsche ka- rakters. Dy //\' heet ook hasj, pitje of fcèpeng, en komt onder de laatste twee benamingen in geheel den Oost-Indischen Archipel voor, waar de Chineezen ze hebben ingevoerd. I >e //\'s worden ten getale van 100 aan een snoer geregen. Op Lombok werden bij de laatste expe- ditie (1804) kisten niet duizenden zulke kepengs buit gemaakt. I<t:i i-<l. een koperen munt, voormaals
gangbaar in Frankrijk en België, het vierde deel van een stuiver, dus ter waarde van twee duiten of een oortje. Llba non en V ii i l-Llbn non, twee
door een breed dal (Coclesyrië) van elkander gesebeideii bergketens, die bij- kans evenwijdig niet de Syrisebe kust, van bet noord-oosten naar bet zuid- westen voortloopen. Daarvan getuigen de Arabieren, dat „ze den winter (de sneeuw) op het hoofd, de lente op den schouder, de herfst in den sehoot dragen, terwijl de zomer aan de voeten sluimert". "Want in ettelijke uren daalt men, dat gebergte beklommen hebbend, van een „Schneewald" in een bloemenhof, en komt van den winter in den zomer, llebr. Lebanón = de witte (berg), van hebr. laban = wit, dus het witachtig gebergte, öf naar de sneeuw, die \'t grootste deel des jaars enkele plekken bedekt (arah. djèbel assaldsji = de |
|||||||
|
t»:ss
|
|||||||||||
|
LIBERTINI8ME.
|
|||||||||||
|
LIBERALIBTEN.
|
|||||||||||
|
stammen, tijdens den inval der Fran-
schen, onder Napoleon I. vergaderden du Cortes te C\'udix, om over de middelen tot bevrijding des lantls te beraadslagen. De Kamer splitste zich in twee partijen: de vreesaclitigen en de o vermoedigen. De laatsten bleken gereed, de noodige j strijdkraehten te verzamelen, uit te rusten en de daartoe noodige geldeutc verleenen, en werden daarom liberale*— vrijgevigen genoemd. In Engeland werd het woord | het eerst gebruikt in 1815, toen Lord , Byron en zijne vrienden een tijdschrift l uitgaven : ..The Liberal" genaamd, waar- in /ij hunne gevoelens mededeelden op \' staatkundig, godsdienstig en letterkundig i gebied. — Eerst in 18.-J3 kwam dit woord j aldaar meer in gebruik bij gelegenheid van het indienen van den Reform Bill. Kn in 1S7-2 spreekt Disraëli er van, \' wanneer hij zegt: „De AVhigs trachten ! nationale beginselen door cosmopolitaan- sche te vervangen, welk nieuw ontwerp : van staatkunde zij niet den mooi klin- ! kenden naam van liberalisme aanduiden". I Inmiddels had zich in bijna elk land i van Europa eene liberale party gevormd- In Erankrijk was de uitdrukking in- middels reeds in 1821, onder de Kustau- . ratie, voor de aanhangers der vrijheid in zwang gekomen. Libcrn li-.t ni. scheldnaam in Ne- I
derland aan .Ie liberalen gegeven door hun politieke tegenstanders, vooral aan ! hen, die zich wel met den partijnaam liberalen tooiden, maar alles behalve j liberal (vrijgevig) zich toonden. Libcrn Hum tivi hun iiniuister,
<lat.i, (L. A. Ml, meester der vrije
kunsten. Graad aan de Middeleeuwsehe universiteiten. Liberia, de nieuwe republiek aan
de westkust van Afrika, gesticht door vrijgelaten of vrijgekochte slaven uit Noord-Amerika» Libertnilor (El —, (sp.), de beT
vrijder, naam, bij voorkeur gegeven aan Simon Holivar, den grondlegger en vol- tooier der onafhankelijkheid van Spaanse.li Zuid-Amerika. Libertaire, I f r.), aanhanger dei-
volstrekte vrijheid en van de afschaffing van alle overheden en wetten.
|
LibertRM \\ ï4sa enrior, (lat.),
de vrijheid is dierbaarder dan hef le-
ren, devies van den vrijheidsheld Kloris van Pallant, I®" graaf van Kuilenburg (1556—D81. Dit devies prijkte als op- schrift op de gouden munt en du kopu- ren stukken van dezen draaf, in wiens prachtig paleis te Brussel (later door Alva gesloopt), het Compromis der Mdelen voorbereid werd. LibertatlN nrlinh i;i«-. i la t.).
eeretelingen der vrijheid. Handschrift
van \'t kcrkzegel der Herv. (icnieente te Brielle. Ook titel van een niuziek- corps aldaar, met liet oog op 1 April 1572, toen deze stad door de Water- geuzen overrompeld wenk waarmede de bevrijding aanving onzer Vereen. Pro- vinciën van het Spaansulie juk. l.ilMl\'lr. IrtltCl\'llltë, i\'tjJl Dl ("",
(fr.), vrijheid, gelijkheid, broederschap,
leus der Pranschen tijdens de eerste omwenteling (1789). Liberty polc, (am.), een vlagge-
stok1, waarop een vrijheïdshoed geplaatst
Libertijnen, menachen, die wel bij
hun kerkgenootschap blijven, maar zich overigens volkomen vrijheid dat. fiber- tas) geven, om voor zich zelve te geloo- ven en te doen, wat zij willen eTi zooals zij dat willen. Dus heetten de tegenstan- ders van Calvijn te Oenève, tugen wie hij zijn : Instrurtio ad ver sus fanaticam et furiosam sec tam Libertinorum in hut licht gaf. Deze Libertijnen ofvrijheids- vrienden vormden de eigenlijke onaf hank- lijkheidspartij in (lunève, en zijn door Calvijn verward met gelijknamige uit- gewekenen uit Vlaanderen afkomstig, die er inderdaad eene liehtzinuige zede- leur op na hielden, en wier gedrag ook thans nog libertinage genoemd wordt. Vandaar, dat dr. A. Kuyper in zijn polemiek dien naam dikwijls gaf aan zijn politieke tegenstanders de liberalen. Llbcrtinlsiiic, de mogelijkheid om
te doen, al wat men wil; om iedere neiging te volgen en aan ieder voorne- iuüii uitvoering tu geven. Tegenovurge- steld aan vrijheid — de macht, waar- door de uigunlijku aanleg ziuh volkomen |
||||||||||
|
LIBITUH (AD). 639 LICHT BH BBÜIH.
|
|||||||
|
uit te oefenen. \'Ac «\'aren uit lichte bout-
I soorten gemaakt; de Romeinen namen dit model over voor een gedeelte hunner oorlogsvloot. Licoiieie, (fr.)) lat. Ucentfatus
iz. a.). Dubbel licentie, nl. in de let- tereu en in de wetenschappen. I>it is eene zeldzaamheid; in I\'rankrijk zijn bijkans geene priesters, die ook maar enkel liceiichj zijn. Meenten, (hand.), oudtijds de ver-
lof biljetten of passen, waarbij de sebip- pers verlof bekwamen om te laden of te lossen. Licentln poëtica, (la t.), dich-
ierlijke vrijheid, de afwijkingen van de historie of de regelen der spraakkunst, die de dichters zieh meeneii te mogen veroorloven, Spottenderwijs noemt men onnauwkeurigheden en slordigheden in gedichten weleens .dichterlijke vrijhe- den". Vgl. Cicero, de Oratorê I[[, 38, 153. I.in uiiaai. oudtijds academische
titel van hem, die door afgelegde exa- iiieus bet recht verkregen beeft om voorlezingen te houden, graad tusschen dien van baccalaureus en dien van magister of doctor. Licentie, (li a n d.), zie Licentie-
stelsel. Licentiestelsel, stelsel, waarbij
iets van Rijkswege verboden wordt, doch waarbij men tegen betaling eener geld-
som vrijdom van die verbodsbepaling kan erlangen. Kr. licence, uit lat. li- cenfia — vergunning om naar welga* vallen te handelen. Licht (Dnnr (jaat int} een —
op: Job XXV : :(; I\'s. (\'XII : 4;
Mattb. IV : 16. Kr daagt uitkomst, ook ik kom tot Inzicht» Llclit en bruin, (schild.), licht
en schaduw of wit en zirart, de heide hulpmiddelen, waarmede groote meesters in de etskunst weten te toovereu, wan- neer zij den indruk van een schilderij in kleuren willen wedergeven. Vertaling van den Italiaansehensehildersterm chi- aruscnro, Hebt en donker (f r. clair obseur). |
|||||||
|
kan ontwikkelen. Staat derhalve tegen-
over vrijheid, als schijn tegenover werk- lijkheid. Het is de caricatuur van waar- huid of wart\' vrijheid. Lihltiim (Ad —. (lat), naar be-
Ueven, naar goedvinden. Llbi •*• }iiHqit\'A l\'Atlrlutique,
(II faut qu\'elle domine jusqu\'aux Alpes,
ou que l\'ltalk\'snit.— ifr.\'t. Zij, de Oosten- rïjksclie Regcering, moei tot aan de Alpen heerscheu, of [talie moet vrij weien tot aan de Adriatisclie Zee. Die woorden, waarvan de laatsten de leus werden, onder «elke Klankrijk in 18")\',\' den krijg tegen Oostenrijk voerde, zijn aan de proclamatie ontleend, die Kapo- leon III den ifen Mei van dat jaar. bij den aanvang van dien oorlog tot het leger richtte. Lllire purconra, (fr.), rrij ver-
roer, voorrecht aan enkele personen bijv. journalisten, leden van eenige ver- eeniging, congresleden en derg. gegeven, om voortdurend of tijdelijk, kosteloos
over alle of enkele spoor wcglij tien te mogen reizen. Libretto,, fit., muz.), lett. hoekje,
de tekst, liet tekstboekje, nl. de woor- den. meestal van eene opera, ned. ge- wooniijk brochure. Librl Scntciitlnruiii, (lat.), de
rier boeken, door Petrus I. o 111 b a r- dus (12e et uw) sa;ïmgesteld. waarin hij kort eu bondig de godgeleerdheid uü> eenzet, volgens de uitspraken (neuten- tiet) tier II. Schrift, der Kerkvaders en der Concilies. Librye, van 1 a t. liber = hoek;
alzoo, boek verzamel ing of bibliotheek : oudtijds de naam eener kerk- ofk!oos- terbibliotheek. Ook de naam van een tijdsebrit\'t, door (i. van liijn 1887—8») uitgegeven bij A. Keltjus te Rotterdam en bevattend verhandelingen over „cu-
riosa en rariora" onder de boeken, en aanbiedingen van zeldzame uitgaven. Llburnae, (se. navet), scherp ge-
bouwde snelvaarders, waarmede de I.ibuniiërs (op bet kustlaud van lllvrié") den zeeroof in de Jonische zee plachten |
|||||||
|
LICHT (HET WOHDE).
|
640
|
||||||||||
|
UEBELEI.
|
|||||||||||
|
Licht (Hot worde —, ontleend
aan Gen. I : :t. Eu God zeiite: Daar zij
licht! en daar werd licht," 1 a t. Fiat lux. ..Licht, meer Ilcht\'% woorden
aan (toethe toegeschreven, toen men hem eenige oogenblikken voor zijn dood in de sombere kamer, waar zijn ziekbed stond, vroeg, <>t\' hij ook nog iets be- geerde. Kenmaal maakte het woord ccuigen opgang, toen In-t door den af- gevaardigden II a f ma n» den minister werd toegeroepen, doelende daarmede np zijn niet herbenoeming als kanton- rechter. Mcht omlcr oen korenmaat
•tellen <Zl|n —, *#«e kennis, kunst of wetenschap schuil houden, er niet openlijk nieê voor den dag komen. Het tegenovergestelde is zijn licht laten schijnen, of ook tl? kaars op den kan- delaar zetten, fit Matth. V : 15; Mark. IV : 21; l.iik. XI : 33. Men denke aan eene groote maat, waaronder het licht een tijdlang brandend kon blij ven, maar peen schijnsel gaf. — Kaars en kande- taar zijn aan onze Statcimverzetting ontleend; men denke aan tamp en luchter (liet hooge voetstuk, waarop de lamp werd geplaatst i vermits kaarsen destijds in Palestina niet in gebruik walen: de Hebreeën bedienden zieh tot verlichting van olie) Licht van AzIP (Het —, liet
Buddhittme. De Ituddhisten hebben ei- genUjk geen (lod izic Xirrdnau hoewel li iiii stelsel ziel.-behoei\'teii erkent; ook
verlossing predikt, doch niet van de zonde, welke het niet kent. maar van liet Icveiishcstaan zelf. als hron van smart en ellende. Het heeft den naam van zeer vredelievend en verdraagzaam te wezen, en komt tot de volken met de belofte van een kalmte en een vrede, die onaf haiikeiijk zijn van uitwendige om- standigheden ; maar dan moet men zich onttrekken aan al de drukte, die dit leven met zich brengt, en zich onder- werpen aan tallooze wedergeboorten bij de zielsverhuizing. l-i«-lil van Nctlcrlaml (Het—,
Desiderius Krasmus (gel), te Rot-
terdain, 1467 —1536), beroemd geleerde, een der rerliciifste mannen van zijn tijd, | |
van wiens werken sommige in schier
alle Kuropeesclic talen zijn overgebracht. LichtJnar, de afstand, dien het
licht in ren jaar doorloopt, nl. \'.I bilHnen, I 4>H duizend mUlloen kilometers. Om den afstaiul der vaste sterren te bepalen, drukt men dien uit in lichtjaren; zoo is de naasthij zijnde ster 3,5 lichtjaar van ons verwijderd, dat is 33 hillioen K.M. MchtiiilH.ir.k >.d i. (i. L.Vrouwe-
Lichtmis of Maria Lichtmis, hetzelfde als Vrouwendag, een feestdag, ingesteld ter herdenking van Maria\'s Tempelbezoek o]> den 4(»n levensdag van Jezus; valt dus op \'2 februari. De naam Licht- >n>s doelt op liet groot aantal waskaar- sen, die alsdan gewijd en aangestoken, of ook in processie rondgedragen wor- den ; door welke lichten men zinspeelt oj) Simeons voorspelling, dat .1 e z u s „een licht tot verlichting der heidenen" zou zijn.
IjeiMiic. (1\'r. wap.l, zïe Eenhoorn.
LI e. i f r. wa p.), zie Gesnoerd en
Gebonden.
Llel* Vntcrlmiri1. nui{|Ht rnhlg
sein! (hgd.), lief vaderland, gij kant gerust zijn, versregel uit het gedicht van \'Max Sehiieekenberger (IKIÜ—49), Die Wacht am Uhein. Llehnaril. de dichterlijke naam van
den leeuw, vooral in balladen en legen- den. wijziging van téopardöf luipaard, iu den tijd toen het volk de namen dezer verscheurende dieren nog met elkander
verwarde. Llcbacrt, lfhacrri, lybnrt, Iy-
bert. Icwc, len. Hoen, iwap.), zie heeaa\\ Llcbc (Znr — wlll leh dlch
nicht zwinnen,
Doch geb\' leh <1!r «He Freihelt nicht, (hgcl.>, ik kan u niet dwingen, mij te hen/innen, doch ik schenk it de
vrijheid niet. l\'it de opera Die Zauber- fiöte (17!>lt, tekst van Me b i k a nede r (1751—IHI\'2», muziek van Hos art (17-1(1—BI \\. Uebclel, (hgd.), minnarij, toelage,
boeleeren. |
||||||||||
|
LIBBERDBP1BF (EE.N POBTIB).
Lleberdeplep (Een portie —,
(rest.,), een portie leverworst.
Llebfraanitleh. i hgd.), Iiijmrijn,
welke rondom de kerk van het Liece- Vrouteeatifi te Worms, vooral op met puin vermengden grond van voormalige voorsteden, alsmede in den tuin van liet
C\'apucijner-klooster aldaar, groeit. Liebljf. rteench-e.rtrart, in den ge-
ringsten omvang de grootste kraeht he- vattend, waaruit uien bouillon bereidt. Zie Bovfil. Naar den eersten vervaar- diger, den scheikundige Prof. Baron JustUS von Liebig (1803—73). Licdri\' (RoNC MeHSellOll li;i-
ben kelac —,(hgd.), booxe menschen
bezitten ijeene liederen. Ken aldus ver-
haspeld denkbeeld uit Die (lexihiye van den dichter Seume (1763—1810), dat overigens reeds vroeger door I.ut lier in Fr au Musica en (\'er v n u tes in Don Quifote, II, 34. werd uitgedrukt. Ook Tollens zeide ongeveer hetzelfde: „Al wat leeft en braaf is zingt. Zingen is de lust van \'t leven." LIedeH afel, (mui., hgd.), inan-
nen/angvereeniging, met gezellige bijeeu-
komsten, waarin veelstemmige liedereu worden uitgevoerd. I>e eerste werd in 1801» Opgericht door Zei ter. dirigent van de Academie te Berlijn ; aanvankelijk dichtten de leden zelf de liederen "ii componeerden er de muziek bij. In Dultschland heetten ze later, in de dagen van verval, Liederkranz; sedert 1885 in Frankrijk: Orphêon, in Engeland: Club o.a. de Catóhclub. Ltel In mij IMuto. doeli liever
Is mij tic waarheid, zie Amieu» Ptato ete.
Liefde tot zijn land Is ycder
aenuelioren (De —, Vondel, Oysbrtght van Aemstel, regel 1894, verzuchting van Broer Peter, als allen heengaan om buiten het bedreigd Am- sterdam veiligheid te zoeken, als eeho op de klacht der „Ylughtelingen," Helaes! hoe bitter valt Het scheiden van zijn land, daer alles
{loopt verloren! |
||||||
|
1141 LIBBTBLDBCHE BIJBEL
UetdeniaaltBjd, zie Agape.
Lteremniinetje, i m i I.), verbas*
tering van delirium tremen». Lierenaar. in Belgh". een zeer
goedkoop mesje; iinmers het bestaat uit een lemmet, dat in een gespleten stuk hout is bevestigd, liet wordt vooral te Lier en omstreken, maar ook te Aarschot vervaardigd. Vandaar de naam. LiernnrRtclsel, de pneumatische
afvoer van faeealirii en het verwijderen hiervan door middel van luchtdruk, naar den uitvinder, kapt. II. (\'. A. I.i« r n u r, zich noemende Ch, T. (Thieme) Llcrnur, geb. te Haarlem 12 Mei 1828, ovcrl. to Berlijn 12 Feb. 1893. liet stelsel werd te Amsterdam ingevoerd en in sommige dcelen van de stad verplichtend gesteld. Llesjednnderdn j| op Walclieren,
de eerste 1 donderdag in Mei en een marktdag, waarop ook boerenkneehts en meiden van dienst verwisselen. Ltesje is Sint-Elizabeth ThaHtnatnrga (de Wonderdoenater), wier feestdag op 24 April valt, maar bij de invoering der (Jreg. tijdrekening is de verhoordag til dagen vooruitgeschoven. LiesveldKehe Bijbel, oorepron-
kelijke benaming van het oudste der
Amsterdamschc logementen, het Ji/jbcl- Hotel, naar de oudste volledige Neder- landsche vertaling vanden Bijbel, welke oorspronkelijk verscheen bij .laeob v. Liesveldt te Antwerpen in lf>2(i. I>« belendende perceelen „het kasteel van (Jent," „De Blauwe Hen" en „du Oude Koos" groeiden niet de oude Liesveldsche (Lysveltsche) Bijbel langzamerhand sa- men tot het tegenwoordige Bjjbelhotel, in 1H70 het eigendom van Hardenberg, die het eerst den Engelschen titel Iiihle- hotel iu zwang bracht, omdat op het iiithangtceken van jongeren datum een Bijbel met Kugelschen tekst ligt open- geslageu met de woorden van 1 Tim. V : 23. „De I.iesveldsehc Bijbel\'\' was een geliefkoosd uithangteeken tu Am- sterdam. Zon heeft ook op het Itokiu, op de plaats van het tegenwoordige Leesmuseum een Hotel „de Liesvcld- sehe Bijbel" gestaan, welk perceel tot 41
|
||||||
|
LIEVE-VKOt\'WH-HKDHTKOO. (>42 UODOEI8TBM
|
|||||||
|
1820 die bestemming behield. Maar in
de Warmoesstraat waren er /.el I\'s drie, welke in onderscheiding van elkander
de eerste, de tweede, of de middelste, en de derde Mesveldsolie Bijbel werden genoemd. De eerste en derde bestonden • nog in 1795, de middelste leeft tot den huidigen dag voort in liet Bilde-Hotel. Lteve-Vronwe-bedstroo, zie j
Huwkruid.
Liever de eerste In een dorp,
«Ihii de tnredc in Rome. zon volgens I\' 1 u tarcli iis, Het teven van
Caesar, hoofdst. II en Spreuk-m van Koningen en Vehlheeren, (Vsar tot zijne geleiders hebben gezegd, hij den aanblik van een armzalig Alpenstadje, zie Aut Caesar, aut nihil. Liever tnrcx al» pnens, iniet: |
paapsch), de spreuk der Watergeuzen, I waarmee zij echter niet wilden zeggen : „liever mohanunedaaiiHcli dan roomsch"; maar: „liever onderdanig aan den Snl- tan van Turkije" idie de onderworpen > christenvolken vrijheid van godsdienst liet) dan aan den Paus (en bijgevolg aan de Inquisitie). Lieer Tcrcjc dan Pavs was ook bet
devies van de halve manen, il ie de Walen en andere soldaten in 1574 in de ooren en op de boeden droegen. Liever Tnrksch <lnn L n t IJiisch
<\'t\' Paapsch, riep men binnen Knn- stantinopel, toen Mohammed IX (f 1480), die stad op Konstantijn XI veroverde, en aan bet (Jrieksehe of Bvzantijnsehe rijk een eind maakte. Deze uitroep wordt zelfs in den mond gelegd aan Notaras, Konstantijn\'s groot-admiraal. Liever Tnrksch dan SpnaiiHch
of Paapscll, l>ij \'t ontzet van Leiden kwam de Zeeuwsche admiraal Boisot
voor de stad om de inwoners van mond- behoeften te voorzien. Zijne wakkere matrozen droegen op de hoeden een zilveren maan met het bovenstaande opschrift, Sedert werd dit tot een spreekwoord. Life and Advent l\'iifon, leug.i,
Leren$- en Adrcnt.it/enieeiixriiap, eene
kleine groep — in 1890 in de Vereen. |
Staten ten getale van ruim duizend —
wier ineening. dat de boozeii niet eerst weder opgewekt worden ter vernietiging izie Soulsleepers), maar hij hun dood terstond voor altoos sterven, reeds sedert 1S44 ingang vond, doch eerst sedert 1864 tot de stichting eener afzonderlijke ge- meeiisebap leidde. LI {f dn gen, I II a n d. >. de dagen, welke
voor de lading en lossing van een schip toegestaan zijn. Overligdagen =-- de dagen, welke bet sebip na \'t verstrijken der ligdagen, wordt opgehouden. l.iHht rondNter, (eng., sport.),
ïtchte toermaehine. Ll(|iiinii vltae. i la 1.1. hout den
leren». Scheepsterm voor pok- of gnajak- bout \'gnajaeeunin officinale), bont van groen-blauwe kleur met geelachtig spint, waaruit ballen, bainers, enz. worden vervaardigd. West-Indische boomsoort. l,ij|ot ir. ( f r. i. stevig vastbinden.
Dit van lier — binden, afstammend
werkwoord, is eerst sedert eenige jaren in gebruik gekomen, en zoodoende in
de meeste woordenboeken niet te vinden. Ll{|tie. (fr. i, liga iit.), of league,
ieng.1. in \'t algemeen een tijdelijke ver-
bintenis, dikwijls wegens zeer niteen- loopende belangen gesloten, soms syno- niem met alliantie of coalitie. In liet bijzonder is de liyue bekend, in 157t> door Hendrik de Guise en eenige voorname Katholieken in Frankrijk gestiebt, niet bet doel OTO de uitbreiding van bet Protestantisme in dat land tegen te gaan. LInjnc Wnllonne, ifr.). Waaleéh
perbond, te Brussel en andere Belgische steden, vooral tnssehen de Waalsehe lïelgen, die het gebruik der Fransche taal voorstaan en bovenal de overdreven eischen der Flaminganten trachten te bestrijden.
Lf||norlfften, volgelingen van A1-
p li n lis lis d e LïgUO r i, meer bekend onder den naam van Redemptoristen, (z. a.)- |
||||||
|
643
|
|||||||||||
|
LILLIItritLKItu.
|
|||||||||||
|
LIJ.
|
|||||||||||
|
Lij. (zeet.)i kant van het schip, die
van den wind afgekeerd is. Lijdzaamheid (Zijne asiel In
— bezitten, l.uk. XXI : 19,onder on- aangename omstandigheden kalm blijven. Lijf. (air.), bijv. hij is lekker lijf,
hal/dronken. LlJIntiik. (tooneel), ml, waarin de
speler geheel opgaat, die een bepaald auteur alleen kan spelen, en niemand anders zoo goed als hij; die hij dan ook niet oi\' /.eer noode aan anderen afstaat. Itijv. de rollen van Shj/lock, Narciss, Kean, il>- Fabrleksbaas. en/,., van Louis Bouwmeester aan het Neder- landsch Tooneel. Lljkeil (lil de — (|< sl;i j|*ll.
<zeet.), door een dreigend gevaar ont*
stetd, zooals de zeelieden zijn. wan- neer de heersehende storm in kracht blijft toenemen. ISij den aanvang zijn de bramzeilen gebrast, d. i. met koorden (lijken i saamgebonden; worden deze zei- len nu door den hevigen storm uit de
lijken geslagen, dan beeft de storm nog
meer vat op het gehip vanwege de loa- bangende zeilen, en ia het gevaar dus te grooter. LIJ m er ril. (barg.), vrjf pleiten.
Lijn iler Schoonheid, aldus werd
door Hogartfa de dubbel gebogen lijn in de teeken kunst genoemd, van den vorm CO. Lijn iles Levens (De —, |fr.>,
La f/\'fftie ilr r/f, de lijn op de handpalm, die een lang leven aanduidt volgens de palmistery. Hoe meer zij naar de pols
reikt, hoe langer het leven /.al zijn. Ltjnii, <X. iny t h.), godin der vriend-
Behap en der mensohenliefde. Zij wordt ook llhfn genaamd. Lijntrekken, nu il.), een gesprek,
onderhoud, ongemotiveerd rekken en het daardoor vervelend maken. Lijntrek-kef, bijnaam voor den persoon, die bekend staat daarvan dikwijls gebruik te maken. |
|||||||||||
|
Lijs. saaie, vervelende man of vrouw,
misschien naar de onsmakelijke figuren, menschen voorstellende, die op de Chi- neesebe „lange lijzen" \\ /.. a.l stonden. Lik, (afr.i. zie lek.
Lik, (barg.), gevangenis.
LlkeileelerH , geljjkdeelers, ook
wel vietualiebroeders i zie Victualie) genaamd, zeeschuimers, die omstr. 13K\',i de kusten van de Xoordzee, Ook in Hol-
stein en (Hdeuburg onveilig maakten. Zij ontleenden hun naam aan de ijelijke. verdeeling van de geroofde goederen onderling. Zij kwamen veel uit Oost- Friesland. Llkkeliroer, istud.), vleier, van
likken; dus een die denken doet aan het oude : Om der wille van de smeer.
Likt de kat de kaudeleer. Llkkevt nn n, ia f r. i. leguaan, klei\'
ne alligator.
I.ihsi-ns. ia f r.). licentie, verlof,
vergunning. Llllnin Inter ftpliin» (Slent—,
(lat.), als eene lelie onder de doornen,
devies van verscheidene Hervormde gemeenten o. a. van ilie te Venlo, waar
reeds in 1530 de Reformatie gepre-
dikt is (door Jacobus Lovendael). Uit Hoogl. II : 2. I>e Protestanten werden er verdrukt door de lJoomsch-
gexïnden, gelijk eene lelie (zinnebeeld van onschuld en reinheid), door doornen in haar groei en wasdom belemmerd wordt, tusschen doornen niet kan tieren. Lllln of lila, klein gesehut van
oude constructie, kleine buige draaibas- sen, door geheel Xed. Iniüë in gebruik. Ze worden door de inlanders gegoten. Vanhier: ////a-schot, -kogel, enz. LillHmrlero, refrein van een
schlmplied op Ty re on n e 1, den ler- selieu beul tijdens Jacobus II. Het re- frein was lero, lero, lilliburlero, ver- schenen in ltjHH; uit eene brochure van 1712 blijkt, dat lord Wharton de schrijver was. |
|||||||||||
|
644
|
|||||||||||||
|
L1LLIPUT.
|
|||||||||||||
|
LINCKI ENZ.
|
|||||||||||||
|
Llllliiiit. in Swift\'a Qullioera rei- \'
zen il72ni. een landje, welks bewoners
niet grooter zijn dan een duim; vandaar, dat een klein meiisch wel een filfijmtter wordt genoemd. Lilliputters, kleine blaadjes, welke
den geest van ontevredenheid, waartoe de staatkundige toestand van ons land oinstr. 1H4."> rechtmatige aanleiding gaf, aanwakkerden : ze werden iii dat jaar met zegel heiast (volgens de zegejwet \\ van 1843) en bij de wet van 1» April IKiHt, onder den minister Mr. 1\'. 1\'. van lïosse i wederom van zegel vrygesteld. Oenoemd naar de dwergen, waarvan Swïft ver- i haalt. |
|||||||||||||
|
Liillllin (;id —, uitdrukking van
het eanonieke reelit. behelzend de ver- plichtfng van den bisschop om op vastge- stelde tijden aan den Paus verslag te geven van bet bestuur zijner diocese. I>e volledige uitdrukking luidt: Ad limina Apoetoloritm, of — Sanctorutn; ook wel Vixitare limina etc Reeds bij heldensche schrijvers wordt bet Lat. woord limina (dorpels) gebruikt voor tempel; zoodat de uitdrukking letterlijk heteekent de lem/ir/s dei\' Apostelen ( Heiligen) bezoeken. Lllllllic (lil — ;i«-<-<|>( ui ionis.
ïvchtsuitdrukking, die bcteekeiit hij <h
Limit e tl :"ii|i-. it\'r. \\, Ireftijihgreiis,
bij «eiken aangekomen men voor hoo- geirei ambten niet meer in aanmerking mag komen.
Limited Iliihlllty conipmiy,
maatschappij niet beperkte aanspra-
kelijkheid; naainlooze vennnootschap. welke de aandeel houders voor de schulden en verplichtingen der vennoot- schap niet verder aansprakelijk stelt dan tot bet bedrag in bun aandeel ge- noemd. Limit v ere ii. (hand.), een limiet
(z. a.i aangeven. Lliiiltmn il (sport.), fle rijder, die
d,- grootste voorgift heeft. Liinpirto, lit.i. helder, dnorseh!j-
tiend, l.impido-winst — klare (zuivere) winst. Llncel (Accademla de! —,
(lat.), geheim genootschap, in 1608 te
Rome gesticht ter onbelemmerde beoefe- ning van de wis- en natuurkunde en nat. historie. I>c naam lincei (lenzen) ontstond door de omstandigheid, dat de leden zich bij hnn onderzoek vooral vande pas uitgevonden vergrootglazen bedien- den. liet genootschap werd in het midden der 17e eeuw door den invloed der geestelijkheid opgeheven, maar herleefde in ll»ö7 opnieuw in Toscane, met den naam van Aeeademia tlel cimento (Ac&- demie der proeven). |
|||||||||||||
|
Limbus, (lat.), gordel, zoom of <
omhein/ut/. Aldus noemt de K.K. dog- i
matiek: I". den voorburcht der hel (limbus patrum), ook Abraham\'s schoot geheeten. d. i. de plaats, waarheen vóór den dood van Christus de /.iclen gingen \\ van allen, die in Gods vriendschap uit deze ; wereld scheidden. Daarheen is volgens de R.K. leer ook de ziel van Christus gegaan, toen Hij .neergedaald is ter belle", liij de hemelvaart van Christus, (die volgens de U.K. leer het eerst van alle mensehen den hemel is biiuienge- gaan, den toegang tot den hemel beeft geopend), hield de limbus patrum op te | bestaan, wijl Christus hunne zielen mede > ten hemel heeft gevoerd; 2°. de plaats. Maar de zielen verblijven van hen, die \' met de «r/sonde, doch zonder peruoon- fijke zonde ilit dit leven scheiden, zoo- als de ongedoopte kinderen, onverschillig of zij van christenen of heidenen zijn; vandaar wordt deze plaats ook limbus parrnlornm genoemd. Oe zielen, aldaar opgehouden, zijn beroofd van de lwren- niitintrlijke gave der zaligende aansehou- wing <iods, waarin volgens de K.K. leer liet eigenlijk geluk des hemels bestaat; doch algemeen nemen de K.K. godgeleei\'- deu aan, dat die zielen in een natuurlijk opzicht niet ongelukkig zijn. gelijk zij die om perêoonlffke schuld de zaligheid derven. |
|||||||||||||
|
Limiet, (hand.), lat. limes, mrv.
limttes; de grens, de voorgesohrevene liu.igste of laagste prijs, dien men voor
eeiie waar ontvangen, of geven wil. |
|||||||||||||
|
(.45
|
|||||||||||
|
LIOH.
|
|||||||||||
|
L1KEA RECTA.
|
|||||||||||
|
Linea recta, ilat.>, rechtstreeks.
Lettert tn rechte lijn. LI n {f tin tranen, beteekent eigen)..
Taal der Franken, naar de In het Oosten gebruikelijke aanduiding der West-
Europeëra als Franken. Men verstaat onder limjua franca liet mengelmoes
van slecht [taliaansch, Portugeesch enz. dat iii den tijd van de Venetiaansche en Genueesehe heerschappij in de Levant ontstaan is en daar als verkeersmiddel tusschen de inlandsche bevolking en de zeevaarders diende. De naam wordt ook toegepast op liet laag-nnileiseh, gespro- ken in de knstlanden en havenplaatsen in Xed.-Indiè\', en daar het gewone medium tusschen Europeanen en inhm- ders van alle rassen. Llnutia nrbaiia, stads-taal, de
beschaafde taal der bewoners van de
Urhs (IJoniei. waarvan Cicero de vader is; in tegenstelling van de ruwere taal der provincialen. Llii||iia<|iic ii nlmoqne fidele*»,
(lat.), in taal en gemoed getrouw,
Leidselt studeiitcngezelsehap in 17">7
opgericht en sedert ITt\'.l als Minima Crescunt i liet kleinste wordt groot I. krachtig optredend in de richting van uitoefening van letterkundige kritiek en hervorming der Nederlandsche letteren; waartoe het gezelschap in 1758 een tijdschrift uitgaf Taal- en Dicht kmi- dfge Bffdragen. Llllle, vrcnnachtslijn. cirkel om den
aardbol die overal even ver van de beide polen verwijderd is. De linie passeer en, van \'t N. in \'t Z. Halfrond gaan, of omgekeerd, liet passeeren der linie ging vroeger op zeilschepen gepaard met het „doopen", d. i. het nut gooien en op andere wijze plagen der schepe- lingen, die voor \'t eerst op zee waren. Neptunus, d. i. de god der zee. kwam dan aan boord, voorgesteld door een der matrozen. Linie (De — ffepnsseerfl zijn,
rijft iy jaar umi zijn geworden; van
de Unie, of equator. Zie Linie. Linie (De Heillye —, de ooat-
waartsehe richting van Kerk en altaar
in de christelijke houwkunst. |
Link, (barg.), schrander, slim.
Link, (sport.), schakel.
Link poekcren, (barg.), kwaad
spreken. Linke |onjfcn, (barg.), slimme
kerel. Linkerhlel ( O p zijn <1 raaleu.
(in il.i, op post staan.
Linkerzijde (De —, \'/*- rrijzin-
nii/f oppositie in het parlement, van de plaats van den voorzitter af gerekend; het eerst aldus iu de Wetgevende Ver- gadering in Frankrijk, waar de ülron- dijncn die plaats innamen. De democra~ tische oppositie wordt uiterste linker- z/jde genoemd; fr. extreme yanche. Links, (wap.i, iu de heraldiek heet
links wat vonr den sehilddrager links, dus voor den beschouwer rechts is, m. a. w. wat aan de rechterhand van den beschouwer ligt. Llnksche, (barg.), spion.
Lint (Gemot —, ^barg.), kant.
Lint Sr (Een rood —, (barg.),
snede in hei gelaat. Lintworm, (vap.), een draak met
achterpooten, de tong strekt ver uit. en er komen gewoonlijk vlammen uit den muil. LinzeiiHehotel (Een —, d. i.
een luttel, waardeloos iets, waarvoor
men iets kostbaars prijs geeft; ontleend aan Gen. XXV : \'M. waar K/.au aan zijn broeder Jakob zijn cerstgcbonrtc- recht voor brood en linzenmoes verkoopt. Llon, i fr.), lef mr, noemt men in Lnge-
land elke merkwaardigheid van den dag; en wie in korten tijd een groot aantal van zulke merkwaardigheden iu oogenschouw neemt, heet er een Honkilter, d. i. leeuwéndooder. Te Parijs wordt de naam van Hon gegeven aanjougclui die tevoren met dien van rune, muscadin en petit- maitre bestempeld werden en die men in Engeland dandgea/athionabU noemt, |
||||||||||
|
646
|
I.lsTE (8CKÜT1K DE).
|
||||||||||
|
LIOH K.\\7.
|
|||||||||||
|
nl. pronkers en fatten. I>e Ümi speelt
een groote rol in de „wereld, die zich vermaakt". He held van den dun heet gewoonlijk te lion dn jour. Llon n\'oRt i»iih mort (Le —.
(fr.), de leeuw i\'s niet dood, He Jaco-
bijnen leven nog en zijn krachtig. (ie- zegde van IS il la ud-Varen......p de derzaal in de Rue Saint-Honnré. npden
l\'.ten Brumaire An III (H Xov. 1794Ï, I >it gezegde gaf der .leunesse I ►orée ( z. a.) aanleiding mn hein niet hunne korte,
dikke knuppels met lood, te bevechten. Llniieeiuix. (fr. wap.), zie Leeu-
tremeelpen. Lloiiel*. i f r. wap.l, hennen, zoo
er meer dan drie in een veld zijn. Lloiuié, 11\'r. wap.i, zie Geleeuwd,
LioiiueM, i fr. i, i lettert, leeuwinnen >,
vi\'iuiwi\'ii, die geënt\' aanspraak op
beschav ing. verstand of deugd kunnen maken, maar uiterst lied re ven zijn in toiletzakeu in het algemeen en in liet paardrijden, in den lossen omgang met heeren, en in het ronken van cigarettes in het bijzonder. Li pin p. oorspronkeUjk benaming
van de afstammelingen van Portugeezen
en inlaiidselie vrouwen in N.-I.. later
algcinecne benaming van de afstamme- lingeu van Europeanen en inboorlingen, Vetli sehrijt\'t: Liplap sehijnt inij een komisch, willekeurig gevormd woord te zijn. op de wijze van mikmak en derge- lijke, — een spotwoord dat. eeiiigszïns geluid nabootsend, op de hoogst gebrek- kige en belachelijke taal dezer klasse van kleurlingen wijst. Zie Creolen, Lippe, (fr.), dikke onderlip. Eene
verfiansehte hgjd. uitdrukking, vandaar
lippu, dikke lippen hebben. Men zegt ook faire une grosse (of nne vilainé) Uppe of faire sa lippe, voor de lip
laten hangen, een leelijk gezicht trekken, alsmede Uppie voor een eetmaal of een buitenkansje. Lippen, de wetsovertreding «elke
iemand begaat, die handeldrijft in het vak, waarin hij als makelaar is aange- Bteld. art. (>."> al. 2 \\V. v. K. |
Llpplff et Iimismi ilius iiotlini.
(Int.), aan uitglijders en barbiers (d. I.
aan Jan en alleman) bekend; dit ziet op het gebabbel van dezen, hij wiemen op de hoogte kwam van alle stadsnieiiwtjes. Horatius, Sattrae I, 7, 2 sq. Liquidatie, (hand.), afgifte van
het bewijs van de juistheid eener sehnld- vorderhig, — afsluiting eener genieen- sehappelijke rekening, de uiteenzettingen regeling van alle schulden en schuld- vorderingen eener compagnieschap of firma; beëindiging eener handelszaak door het realiseeren van alle activa en liet afbetalen van alle schulden. Liquide IMetet, zie Frigotherapie.
LIi\'H. Italiaanseh ïniintstnk onge-
veer ter waarde van de franc, pi. m. / d.47; van lat. tibra (pond), f r. livre;
mr. lire. Lis sub luillee. flat.), een fn-ist-
zaak, die nog onder den rechter, d. i. nog onbeslist is. Naar Horatius. Ars poëtica 77. adhttc sub jiid/ce lis est. In demelfdeil zin vindt men lis /tendens, en evenzoo lite pendente (tenv^l of zoo- lang de zaak nog aanhangig Is). LlHbeth (Cliupeun —, eenvou-
dige strooien dameshoed met een grooten tuil roode rozen, tijdens de Kransehe
Omwenteling. Aldus genaamd, omdat eene aetriee zulk een hoed in de rol van Lisbeth (in Ie Chalet van Adam) gedragen had. Llftboilllie. gouden l\'nrtugcesche
munt van 4800 Ut\'is, ruim 14 gulden waard eu geheeten naar Lissabon. Lïsri-r. (fr. wap.i, zie Geboord.
LlNoeuif. <ma l.i, stampbtok. Men
slaat de lisoeiig op .lava. als uien eene
zonsverduistering vermoedt, eene uit- barsting van een vuurspuwenden krater ilueht, ter waarschuwing. LIste (Merutlii ile —. (fr.), liet
stelsel der meervoudige kiesdistricten, zooals dat in Nederland tot in 1897 bestond. I laar tegenover staat het srrntin uH/nomiuai of scrutintfarrondtasement, het stelsel van het kiesdistrict, ïn bet- welk iedere kiezer zijne stem aan slechts itii kandidaat kan scheuken. |
||||||||||
|
647
|
|||||||||||
|
LITTORALE,
|
|||||||||||
|
LISTEL.
|
|||||||||||
|
Llnte! of llston, i f r. w a p.), een flad-
derend lint met devies of wapenkreet. LlffterHclie verbamliuethoile
(De —» berust op bet beginsel dal men
de verderf wek kende kiemen in den damp* kring aanwezig, als oorzaken van ontste* king,etteringenz. ten strengste verwijderd moet houden van de wonden. l>aartoe wordt alles, wat met een wonde inaan- raking komt. zooab de nabijgelegen huid. di\' handen en instrninenten van den operateur, en de lucht, doormiddel van carbol/uur gereinigd, de wond er mee uïtgewasschen, en de/e bedekt met verbanden, die van carbolzuur door- trokken zijn. Aan deze antiseptische methode, welke de wetenschap en de menschheid te danken beeft aan den beroemden l\'.ngelseheii chirurg Sir .1 o- sepli List er, geboren ."> April 1827,
l Jan. ISïi? door koningin Victoria tot Pair verbeven, is de hedendaagache ope- ratieve chirurgie haar zegenryken voor- uitgang grootendeels verschuldigd. I. i ( lic s iisi i< ♦• , term uit liet
oude Fransche staatsrecht. Het parle- ment had vóór de Revolutie van \\"H\\) in Frankrijk liet recht, om hi het belang van bet volk bedenkingen in te brengen tegen de besluiten van den Koning. Vonden die bezwaren hij den Koning geen gewillig oor. dan beval bij liet par- lcmeiit nogmaals onvoorwaardelijk aan zijn bevel gevolg te geven; geschiedde dit dan nog niet. dan begaf de Koning zich in persoon, vergezeld van de prinsen van den bloede en/., naar het parlement, en liet daar. zittend op zijn troon, als op een Ui de juatiee, de he- slniten iu de acten van \'t parlement in- schrijven. Ygl. Woolxack. Litanie, (gr. litanefa = smeekge-
bed), een afwisselend gebedsformulier,
welks eigenaardige vorm hierin bestaat, dat na iedere aanroeping, door een voor- bidder uitgesproken, de overigen in koor het smeekgebed herhalen, waarin de aanroeping steeds iu dezelfde woorden herhaald wordt en alleen het voorwerp der bede afwisselt. Lithochromie, van (gr.) litho» —
steen en chroma = kleur, kleitriuen- ging; Bteenschilderkunst. |
|||||||||||
|
Lithostrot os, (gr.), ui. topos, d. i.
eene met steeneu bevloerde plaats, uit tithos i steen i en êtrounnun (met letter-
omzetting uit stommnou, lat. sterno, =: uit elkander spreiden. T6 Hthoêtróton of hebr. (labbatha fz. a.i. was het Joh. XIX : 13 vermelde best ra te plein vóór het rechthuis van Pontïus Pilatus, Kome\'s landvoogd over Judea ten tijde van Jezus. Lifter 11 s;i I ii I ;i ei h 9 l la 1.1. de
heilzame, de behoudsletter, nl. de A als verkorting van «hsufni -= ik spreek
vrij. Llttcrii Nerlptn niniiet, ver-
hum liiihcllc ]ierlt, ilat.i. iniddeh eeiiwselic versificatie van het sprcek- woord verba rol nut, seripta manen t, rt. i. het zwakke woord vervliegt, het geschrevene blijft. Littcra h-isiis. (1 a t), de treurtge
letter, nl. de C* als verkorting van condemno = ik veroordeel. Litterae illvlune. (lat.), zie//h-
maniora, Litterne non cruheHCunt.ila t.i,
lettert» blozen niet Cicero, ad famil. V, 12: Epixtola non ernbesrit, in. a. w. liet papier is geduldig. Llttcriitnrltc, (fr.), ziekelijke
zucht tot schrijven; ach rij f ziekte. Lltterf m Orleiitnlibua sacrnni,
ilat.i. t/\'irtjd «uu iU\' Qoaterwhê lette-
reu, naam van een studentengezelsehap te Amsterdam, opgericht in 18(M», dat 14 Oct. 1896 zijn ISe lustruin vierde. Lltterls siicrum, dat.i, aan de
letteren gewijd. Little John, zie Janneman.
Llttlc Rhoily. ïam.i. kit in Bhodtf,
naam voor Rhode Wand, als de kleinste staat der Unie. Vgl. Ptantation State. Lil torst Ie. (ha ud.). kitxtlttiid,oever-
land ; speciaal het Oostenrijksehe zee- district langs de Adriatische zee. |
|||||||||||
|
648 LOOHEH8CHB DIAMAXïKX.
|
|||||||||
|
UTVKOIB.
|
|||||||||
|
IAi ii f »| Ie, i g r. leitourgia = volks*
dienst, van leitos = hut volk betreffend, en fff/on = werk"), de uitwendige vorm van den eeredienst en alles, wat daarop betrekking heeft. Lfvre, ffr.), voormalige geldswaarde
in Frankrijk, nog in de dagen der Fran«
sche Omwenteling, zilveren munt, te- genwoordig franc genoemd. Van fibra, pond. Oudtijds, in de .Middeleeuwen, rekende men niet Uvrea toitrttois, ponden tornooi», of l/vres paris/s, l\\u ijsclie ponden; in Engeland met Utres aterling. liet pond was verdeeld in \'JU solitli of schellingen a 12 deniers (penningen). Llvre roilffe. het register waarin.
onder Lodewijk XV en Lodewijk XVI, de geheime uitgaven van het hoi werden opgeteekend. Li vrri. kleeding in de icttpenk/euren
van den meester. Li\\\'rcsqne. ifr.i. wat op boeken
betrekking heeft. Alu zelfstandig naam- woord; een hartstochtelijk liefhebber Van barken.
Llvret i-onnjc, (fr.), zie Oeuvre
des arrivatttes, lAv.ui\'ds. iain.i. hagedissen, snot-
naam voor de bewoners van Alabama. lAs.u i\'dM «nu*. (eng.)i hagedisstee».
Llïiims. is]).), uitgestrekte vlakten
in Zuid-Amerika, zeer geschikt voor het laten weiden van vee.
Llo> tl\'*», twee eeuwen geleden was
Edward Lloyd — reeds in 1700 werd hij in the treatthg shopkeeper or cha- rifable (\'hristiun vernield — een
koffiehuishouder in Cornhlll, te Lon-
den, in de nabijheid der beurs, druk bezocht door kooplieden. assurantie- ïnakelaars en assuradeurs, om /.aken te doen. Later werd zijn naam ge- geven aan een reeks vertrekken, in de nabijheid der kon. beurs, bij insehrij- ving voor hetzelfde doel aangewend. Lloyd\'s Hst, een blad niet het nieuws, in fjloyd ontvangen. Bij uitbreiding der zaak werd Lloyd eene assurautie-iu- |
! stelling of vereeuïging van vcr/.ekering-
I maatschappijen te Londen (Eng. Lloyd); I te Triest ^Oosteiir. Lloyd) in vereeni- ging met eene stoomseheepvaart-maat-
j schappij; te Parijs (Fransehe Lloyd, 1 onder den naam van Veritas); te Rotter- j dam, de Rotterdarosehe Lloyd; te Ain- | sterdam, Nederl. Lloyd); in [>ultsch- land (Nonideutsehcr Lloyd) diedooreigen
; booten en telcgraarlijnen het snelst de j meest betrouwbare berichten op scheep- ) vaartgebied ontvangt uit alle oorden der wereld en ook naar alle oorden der
wereld verzendt.
Lonii-cxhlliition, (e n g.), lee»-
j tentoonstelling. Tentoonstelling vanoud- heden, scliilderijeii. waarop hetgeen men bezichtigt, is saamgehracbt uit voorwer- pen geleend van de eigenaars, die niet zoo als bij andere tentoonstellingen ex- poseeren om te verkoopen. LoImih, zie Lofna.
LobFecotiMC of Lobsconrse.
I hgd. Lapskaus. Klompjes vleesch en i stukgesneden aardappelen in water tot soep gekookt. Zeeterm. Local option, (eng.), plaatselijke
\' stemming, wanneer in elke gemeente
afzonderlijk hierdoor wordt uitgemaakt,
of iets zal geschieden, of niet. Bij du
Regeeringsvoordracht eener loco/ Op*
\\ t/on HUI werd April I Si»"» voorgesteld,
\'. dat in elk district van Kngcland de kie-
i zers het recht zonden hebben, bij ineer-
derbeid van stemmen den verkoop van
\' sterkeu drank te beperken, of nok wel
geheel te verbieden. 24 Sept. 1896 werd
voorgesteld in onze drankwet het be-
giusel van local option in te voeren.
Local veto WH, (eng.), letterl.
plaatselijke rerbods-ivet of -(tcte. Wet,
welke aan de meerderheid in een district van Lngelaud het recht geeft tapperijen te weren. Zie bij Veto, Locatie, i b a u d.), de rangschikking
der scbuldeischcrs in een faillissement. Locheinschc diamanten, ge-
rolde, min of ineer doorschijnende, kwartzsteentjes, te vinden bij Locheni. |
||||||||
|
LOCI CLASSICI. 649 LOEF A.FBTEKEB (DE).
|
||||||||||
|
Loei classici, (lat.), zie Loens
classic u». Loei communes,(lat.), zie Locus
communis. Lockboxes, (eng.), voor tocket \\
boxes < z. a.i. Lockct box, (eng.), afzonderlijk
gesloten linkje of bus voor de houders van busreelit, in liet postkantoor. Lock-oiit, icng.i, gedaan f/eren !
van werklieden door fabrikanten. I-ett. [ uitsluiten. Ook als zclfst. uw., liijv. „een reusachtig loek-out." liet tegen- ovei\'gestclde van strike (•/.. a.l. Loco, (lat.), in plaats van, plaats*
vervangend; zesde inuv. van locus\\ plaats).
Loco loco, ia ni.i. bijnaam, in bet ,
jaar 1H35 aan de democratische partij gegeven. Lucifers heetten aldus, en toen deze partij zich bij zekere meeting van loco-focus had bediend, om licht te ma- | ken. nadat liet gas door de tegenpartij was uitgedraaid, werden bare aanhan- gers loco-foc»s genoemd. 11. fituco = vuur. Loco lantlnto, op de aangehaalde
plaats (van boekwerken), ltij aanhalin- gen. Meerv. /ucis laudatis, verkort //. II. Loco prijs, prijs in foco (lat.),
d. i. op de plaats zelve, waar iets ge- wonnen of geteeld wordt. Loco Hljfllll, (Iland.), in plaats
van liet zegel.
Locro, krachtige soep bij den ar-
beider in Paraguay, uit maïs, mandioeo en gedroogd vleesch bereid. Lociiiii tenens, dat.). plaatsrer-
ranger, substituut. Loens a quo, (hand.), de plaats
waar zich ile trekker van een wissel bevindt. |
Loens ail qncm, ilian d.), de
plaats, waar een wis.sel betaald moet worden. Locus classicus, 11 a O, plaats
uit een klassiek schrijver. Zie Klas~ gieken. Loens eonimnuls, 11 a t.), geineen-
plaats, banaliteit, afgezaagde uitdruk- kiug: mrv. loei communes. Loens sl||IUI (1.8.)» dat.), plaats
(van) mor het zegel, /ie Loco sigilli. Locustu, beruchte giftmengster,
die het vergif bereidde, waaraan keizer Claudius en Britaunicus stierven. On- der Cïalba weid zij ter dood gebracht. LouueriimlooMjc, doosje met
een sponsje, doortrokken van welriekend vocht, einde 18e eeuw iu ons land bij
de vrouwen in gebruik, als zij op visite of in de kerk waren. Naar eau de la
reine (de Ihmgrie).
Loileustof, zie tiallina. i Aanh.).
Loflj|ers, kamerheiemiers, die als
zoodanig bet kiesreebt genieten. E lig. lodger — huurder. Loujer, Russisch schip.
Loc na ut i llllttl. laag Maleiseh,
bet. letterl. gij zult sterven, vandaar, wij zullen je vermoorden. Loe voornw. van chin. oorsprong, bet. jij. Loeacll, (h ebr.), letterl. tafel,
waarop men iets gritt\'elde of schreef, van steen (Exod. XXXI : 18; Deut. IX : ") of van hout (l Kon. VU : 3ti), bij ons ook verkort losch — almanak\'. Loef, (zeet.), de zijde, van waar
de wind komt. Loei afsteken (De —, iemand
vóór zijn, beter partij trekken van de
omstandigheden (dan een ander). Bij tegenwind zoodanig zeilen, dat men bovenwinds van een iiiedezeilend schip komt. Bovenwinds, d. i. dichter naar de windzijde toe, dan een ander inedezei- |
|||||||||
|
leud vaartuig.
|
||||||||||
|
650
|
|||||||||||
|
Lot: LA El.
|
|||||||||||
|
LOIIKNOKIN.
|
|||||||||||
|
1-iM\'liili. nirv. loelabim, (loef(MP,
lurv. foelowim), in. Iilir.i, pa/nttirffff, ap liet l^fliutteufeest gebruikt Zie Ceder- appet. l<4M\'iiiliociij|. mi il Li. rijstsrlutiT.
lioeiiN, (barg.), onecht, vafech, ver-
dacht. Lociimeli «|lol*In ii. zie Otokken.
LoeiiKelie ltloe. (barg.), ring
met loopertt. Loense, (barg.i, tilrer, katoen.
Loense brommer, iba rg.i. k<>-
pereu ketel. I <o< i\'--c Im \'|i-op. i z. - a f r. i, /«/V/-
tehttiuier. Z. v. a. «lic er op M, dat <-r opgeschept wordt. I lOera li. i j a v. |, hoofd, chef van
ii\'ik\'i\', die over anderen gesteld is.
Loeven, (zeet.)i den voorsteven van
\'t schip keeren schuin naar den kant waar de wind van daan komt. Loovort (Te —. (zeet.), o«n de
windzijde. Loet CKlcinsc In factie, (niet :
fractie; eeiie fractie is een brok, dus een afgescheiden deel eener staatspartij i.
factie, van factio, handelwijze, com- plot, samenscholing, chili, is eene party, die een hij/.onderen toeleg smeedt, of
zooals Bolingbroke zich uitdrukt: „eene
partij, die liet openbaar en algemeen belang op zijde zet en zich alleen wijdt aan de persoonlijke belangen harer !ei- ders en leden". In de 17e eeuw gaf men den naam van I.nevestcinsche factie aan de staatspartij, die zich tegen deli in- vloed van het Oranjehuis kantte, naar het slot Locvestcin, waar in 1619 twee der stichters dezer partij. De Uroot en lloogerbeets, gevangen gezet werden. Vgl. Spaansche factie. Lof, ir. k.i. godsdienstoefening, des
namiddags gehouden . bestaande in cenige lofzangen hoofdzakelijk ter eere van Christus en liet II. Sacrament. |
|||||||||||
|
Lofnn. lttlmnof loffn. < N m yth.l,
<\\f godin der bruidsnachten, der hmve- lijksliefdc en eendracht. Lo||, i/.eet.i, werktuig, waarvan de
zeeman zich bedient, om de snelheid van een schip te bepalen. Logboek, (zee t.l, liet boek, waarin
de waarnemingen van de snelheid van een schip opgcteckeiid worden. IiiM|c. if\'r.i, in schouwburgen eene
afgesloten en overdekte zitplaats; bij vrijmetselaars, de zaal waar zij ver- gaderen. Loneereti umin (l\'lt —, (inil.t.
niet provoost of cachot gestraft worden. I.im(< nu iits (< on\\ i 1—MM1-. par
—, (fr.), zie bij M/ssiu» bottée. Lo(|]|eil, Izeet. i, het bepalen van
de vaart van een schip met behulp van logplankjc, loglijn en logrol.
Loj|j|ltr. i it.i. aan een der lange
zijden opene t/off rij, in de bovenverdie- pingen van Italiaansche paleizin: ann Amerik. (reusachtige) hotels draagt ook het overdekt balcon wel dien naam. LouoN, (gr.), cig. hH spreken, en
de inhoud er van, d. i. de sjtrunk-, het
woord. Ook bet wezen, bet begrip van iets, bij IMato: terwijl Aristoteles logos stelt tegenover ononta (naam), als zijnde bet begrijp, het wezen van \'t geen die naam aanduidt. In de inleiding tot het 4e Evangelie (Joh. 1 : l vg.) duidt de Logos = bet Woord, volgens de Christelijke; uitlegging, den \'2n Persoon in de (todheid aan, niet van het wezen der (iodheid, maar van den Persoon des Naders onderscheiden ; als Dengene, door wien de Vader alles geschapen heeft, en in dien zin als oorzaak van alle licht en leven; welke 2e Persoon der I >rie- vuldighcid vleeseh iineiiscb) geworden en als Godmensen aan de wereld ge- openbaard is. Zie hij Demhirg. Loht n<|i in. zoon van Parzival, hij
heet ook dr Ziranem-idder, zooals hij voorkomt in de Kleefsehe legende en in |
|||||||||||
|
LOI I)U CADENA8. fiól LONÖCHAMPS.
|
|||||||
|
eeuwen vooral Lombardische geldscbie-
ters waren, die banken van leening
hielden. In meer dan ééne taal is toen Lumhardii\'r eensluidend geworden met woekeraar. Op een Lombardischen oor- sprong wijzen de drie blauwe (soms roode) batten, die in Engeland het ge- wone Liithangteeken vaneen pandjeshuis zijn. \'t Zijn denklijk drie blauwe koeken of bollen, uit het wapen van eenige Lombardische kooplieden, die zich te, Londen vestigden, en bet eerst geld op rente leenden; de straat, waar zij woon- den heet naar ben Lombar\'Astreet. Lombok, tegenwoordige benaming
van Klarendal, eene werklieden-buurt te Arnhem, aangelegd toen \'t bericht van de krijgslist van Lombok aankwam. Lomliok of Tjabc, una \\.\\ Spaan-
8che peper, in Nederl. Indiê\'. Lombokken, pralen met zijn be-
toonden moed. Hetuinbnkt — te sterk gekleurd, pralend voorgesteld; van een stuk krijgsgeschiedenis. Deze werk- woorden zijn gesmeed na de wapenfeiten van on» dapper Nederl.-lndiseb leger tijdens de krijgslist der inboorlingen op Lombok tegen onze troepen, Juni— Dee. 1H94. Loillbokkcr, (rest.), een glas sterk
bitter. Loilllo. (jav.), verkorting van
welondo, d. i. Hollandsch; daarom Hol- lander en in \'t algemeen Europeaan, Lone Stav State, (am.), staat
van de enkele ster, naam voor Texas, naar de ster in bet wapen. De bewo- ners heeten Beefheads (z. a,), Loiij|ae pacis iiiala, (lat.), de
nadeelen van een langdurigen vrede (ontzenuwing). Juvenalis (>, 292. Loii]|eliani|iN ot\' Loiifieliaiiip,
oorspronkelijk eene abdij nabij liet dorp
van dien naam, in den omtrek van Parijs, later de bestemming van bedevaarten gedurende de Lijdensweek, die allengs in bloote wandeltochten ontaardden, ten laatste eene voor wedrennen gebruikte |
|||||||
|
Bilderdijk\'s Eliits. De naam is ont-
leend aan een Fransch gedicht uit den Karolingischen sagenkring, Ganin lf Loherain. Hij is de held van liet be-
roemde Midden-Hoogduitsehe gedieht, in tienregellge strophen omstr. 1300 door een onbekend dichter vervaardigd. Ken goet ridder was 1\'ertsevael di vont dat precioes grael (z. ai. Beroemd is de Lofiengrin, getoonzet door W a g n e r. Lol «lil t-:nl«n:is. (fr.), hangslot-
wet; wet krachtens welke de Regeering door de Fransche Kamer gemaehtigd wordt (sedert Juli IH07), zekere ver- hoogingen van het douanetarief\'terstond in toepassing te hrengen. Kol*. Lokc of Loki, ook logt,
(N. niyth.), de bonze godheid, de duivel, de god der duisternis. Lokaal, (afr.), omtrek, buitenwijk.
Lol, (afr.), praten, keuvelen.
Lol, (barg. en stuA.),pret,pleizier.
Lolciijf, (ch in.), papieren lan-
taarn, Lolliartleii, van lollen = ongere-
yehl, neuriënd geluid maken ; m i d. - ned. lof/aert = cellebroeder van de orde van barmhartigheid ; zoo door het volk geheeten vanwege hun lollen ot\' neuriën, zingen. De leden dezer orde, die omstr. 1300 in de Nederlanden ont- Btond, naar hun schutspatroon Alexiani, naar hunne woninkjes ee/ltfae, naar hunne zachte lijkzangen Uitharden ge- lieeten, hielden zïeh met ziekenverple- ging en het hegraven van dunden bezig. Zij vormden eene afdeeling der Beghar- den. Later ter oorzake van bun liederlijk leven, zeer ongunstig bekend. Lollcpot, vmtrpot, ruurtext. Van
tollen — bij den haard of hoven een stoof zieh warmen (Kiliaan). Hij den lollepot zitten = oude- wij ven-p raatjes houden. Lombard, bank van leening, aldus
geheeten doordien bet in du Midden- |
|||||||
|
LOHOBK (AAK UK) HKIIItKX.
vlakte in liot Bois de Boulogne. Brussel
heeft echter de vroegere Parijsehe ge- woonte tegelijk met den naam overge- nomen, door jaarlijks on dun eersten Maandag der maand Mei zekere wandel- plaatsen te bezoeken eii daar, vooral door dames, de nieuwe zomertoiletten te vertoonen. I>ie oude gewoonte dn • Parij- zenaara heeft tevens tot du toepassing van liet «oord op treuren, in het alge- meen, gevoerd. Lonj|e (Aitu «Ie — 1m\'I»1m ii.
(inil.), iemand a faire neuten} naar
lange, een werktuig nni onwillige paar- den te dresseeren: ook, niet iemand uit gaan, die ten slotte het gelag betaalt. Lonjfé. (fr. wiip.i, met eeue lijn
aan de nooten (jachtvogels). l.oiij|ïiiiiiiiiis. (la t.), gr. makro-
chiir i /.. a. i. langhand. Bijnaam van Artaxerxes I, a» 465—:>,\'> v. (.\'. koning van Perzië. LoiijiliiiiN. heet de traditie den in
.lo)]. XIX : 34 niet-genoemdeii Komein- sehen krijgsknecht, die aan liet lijk van Jezus aan liet kruis op (lolgotha een speerstoot toebracht; zie <h-nul. De kapel
van dezen I.. vindt men iu de kerk van het 11. tïraf bij Jeruzalem. Loiljflllll itCF OHt |l*l- pi •RCCCp*
tn. breve et etnVnx per exem-
plti. (lat.), lang t\'s tle neg doorvoor- schriften, kort en effen door roorbeel- \\ den. Seneea. Brieven VI. Of anders J
leeringen trekken, voorbeelden trekken. Lonk, i ba rg.)j te pronk staan; .
rechtspleging vóór 1848, Looi als plaatsnaam en in plaats*
namen, eertijds óf bosr.h ót\' hosch rijke
vlakte, met bosch begroeide plek. < >.- j hgd. laoh, Wt, lóch; m.hgd. tóch, !<">; ang.saks. hah, leaij, f Ie ff) f eng./e«, , leg, lag. Als eindsylbe verzwakt tot lo, J Ie en /; vooral op de Yeltiwe talrijk i als „eikenboseh" en „past lts porcorum" (varkensweide: ile varkens voeden zich | Inzonderheid met eikels).
Lood po* -li ii 11 eba k - (I) ii rg.), i
geldlade. I |
||||||
|
Ó\'2 LOl\'ELJAAIt.
Loollllltteillecat, feost. jaarlijks
omstr. October door de Joden gedurende 8 dagen gevierd, tot gedachtenis van bet verblijf hunner voorvaderen in de
I woestijn van Paran, alvorens Kauaiin in
te treden; zie Lev. XXIII : 34 vg„
Deiit. XVI : 13 vg., Kzra III : 4. Zij
| wonen alsdan iu met riet of loof ge-
i dekte, meestal met bloemen versierde ! vertrekjes. Zie bij Nieuwjaar. LoO||- (stuil.i. verkorting \\mithea-
loog, student in de theologie. Looiillilji, naam. dien de Kogels eb e
zeelieden geven aan de atinospherische 1 straalbreking, de luchtspiegeling, die in Nederland ojnloemiiif/, maar ook veelal naar de Italianen Fata morgana (z. a.) genoemd wordt. Looii\\viicht}c snappen, \'m il.),
kazerne-uitdrukking: een buitenkansje hebben, bv. mei de dulcinea van een kameraad uitgaan. Loopense. /.ie Hont.
Loopplii nkeii, middendeel van bet
bovendek op stoombooten, tusschen de keukens, werkkamers, waselibokkeuenz.
Loom{oii (Chooelieiner —, ook
wel choochemer baldiwerei; ook choo\'
chemer Sprache; een soort geheime dieventaal waarvan vele woorden o. a. ook deze namen ontleend zijn aan het
Joodsch-Duitsch jargon (zie volgend artikel); omdat die woorden, door de allerlaagste standen der bevolking vaak vernomen, zieh voor zulk een geheime dieventaal door liuiuie onverstaanbaar* beid het best leenden. LooKjiieknmHsch, uit b eb r.
leschón hakkódesch = taal des heilig- doms. eigenl.: do llebreeuwsehe taal (•/.. a.)ï doch deze naam is weleeus ver- keerdelijk gegeven aan een .Joodsche brabbeltaal. bestaande uit een mengsel van Joden-Dultsch, van den Joodsch* Duitschen tongval, rijkelijk vermengd niet zuivere of verbasterde llebreeuw- sche woorden. Lopeljanr, zie Schrikkeljaar.
|
||||||
|
i;r>:;
|
|||||||||||
|
LOPTE.
|
|||||||||||
|
I.OsAXOE.
|
|||||||||||
|
\\ schen veel op hebben met fords ei»
met plutupuddiltgê i rozijncnkoekeii». Loréot\'Iorré.i (r.vBp.),zie Oevind.
Lorelel (Dus lint mii llircin
Slnjien die — i(< tlian. (h gé.), dat heeft Lorelei met haar gezang gedaan. Slotregel van het vooral door de com-
ponisten, die het vleugels aanbonden, zoo populair geworden gedicht l!e,\'m- kehr (1824) van lleine. Lorette, (l\'r.i. meisje run lichte
zeden te Parijs, eene wat voornamer
! maar op verre na niet zoo onschadelijke
I soort als de grisette(z. a.l; aldus genaamd
! naar de kerk Notre Dame de Lorette,
te Parijs, In den faubourg Montmartre
gebouwd in ls-24—:}fl, in Melker nabij-
heid de meesten wonen. I>e wel wat ver-
ouderde naam heeft plaatsgemaakt voor
rocotte, horizontale, irreguliere en derg.
Deze kerk ontleent haren nan
aan het stadje Loretto in [tfl ver van de oevers der Adriatisi ii< alwaar een prachtige kerk staat, geus de Roomsche overlevering ure.. 10 Dec. 12\'.t5 liet huisje van Nazareth naar Loretto verplaatst: zie Santa Casa. Lorrnlne (Lu lioime—.als zoo-
danig wordt tegenwoordig Jeamte d\'Arc, , de Maagd van Orléans, getiteld. Lor-
raine = Lothariugsche. Lotharingen, : eertijds een Duitsch hertogdom, dat in
1766 eene provincie van Krankrijk werd, en sedert 1H70 weder aan Duitschland gehecht is. omvatte weleer ook het dorp Dom-Remy, Jeanue\'s geboorteplaats (1412), in het gouvernement Champagne. LorreliiRcli (LotliiirIii||sch)
kruis, 1 wa p.),patriarchenkruis(7.. a.) Lorrie. ook dienstwagen, (11 ed.1,
wagentje, vooral tot onderzoek van
spoorweglijneii. Het wordt door een slinger voortbewogen, die, door middel van een horizontaal tandrad. de be\\ve- ghig op de wielen overbrengt. V r. truck; hgd. lorrgi eng. truck of lorg. LONttllJfe, soort jujube» of pdte
pectorale, die in dezen vorm vervaar- digd wordt. Y.\\\\£.<i.i\\.ctntghintj-li>zeut(e* IWiip.1. Zie Unit. |
|||||||||||
|
Lopte. Lopter, Loptnr, (N.-
mytli.i, bijnaam van Lok iz. a.J, z. v. a.
Ittchtrffder, luchtgeest, Loqiiacltns smis \\\\v\\. ilat.i.
de praalzucht van een and man, den ouderdom eisen. Loqiieiidiim cuin vul 11 n. (lat.),
met het rolk moet gesproken worden. Men moet met tiet polk, in detiziiivan de proote men f ff te praten, liun de /aken duidelijk maken, hun doen gevoelen, dat allen te /.amen iets goeds tot «tand kunnen en willen brengen. Lord, Eng. (leer, ook van God ge-
zegd; oorspronkelijk adellijke titel: Lord Ityron. het ïluis des Lords. Het woord is een samentrekking van: hfaf (brood i en ford (geven, dus: lirood- gever, hij die het voedsel verschaft. Lord Fidebrnud, (eng.), lord
xtnkehrand. Spotnaani van lord Valmer-
StoH, om zijne beinoeizicke politiek. Hij roerde nu en dan de groote trom, scherni- de met humaniteit, schetterde tegen zwakken, was tam en mak tegen ster- ken, en wist herhaaldelijk, door in troe- bel water te visschen, aan zijn land belangrijke voordeden te verschaffen, als in Egypte, op Cyprus en elders. Lord. keep my meiiiory (|irin.
(eng.i. Heer, laai lief aandenken aan mij frtsch blpven. Bede uit het tcsta- ment van Charles Dickens ( 9Junil870), — vervuld naar geest en letter i\' Juni IS\'.i.\'i. toen op zijn graf in de West- in in ster-abdij te Londen, een groot aau- tal kransen werden nedergelegd. Lord Mnyor, titel der jaarlijks te
kiezen burgemeesters der City van Lon- den, van Dublin en Vork. In de City houdt hij eenmaal in \'t jaar eene statige processie: zie Livery~men. De cockney {Z. a.) ziet in hem den hoogsten verte- gen woordiger der Engelsehe gastvrij- lieid: de vreemdeling stelt zich hein voor als den hoogsten ambtenaar, die in E11- geland te vinden is. Lord IMuniptnhliiijf. spotnaani
voor een Enyelschman, ornaat de £ngel- |
|||||||||||
|
654
|
|||||||||||
|
I.OS A.N UK,
|
LOUIS.
|
||||||||||
|
Lohhiii.[<S iwiip.t, zie Geruit.
LoMchcii liti-kourieH}, (hebr.),
eig. teschoott, leschauu hakkoodesch, de taal der heiligheid, de heilige taal, het Hebreeutatch. LiOhpIicii horaiiii. (hebr.»,
(UnckooH hara\'mj), bonze taal, booste
tong, laxtei\'f kiramts/irekirij. I.oi (Hot — Is In don nelioot
*\\v\\\\ oi-pcn, de /.aak ia mi hare be- slissing nabij: maar hoe de uit komst zal wezen, dat hangt van Gods heschik- king af. Spr. XVI : ;13. Lotejjelri. (zee t.)t onkosten der reis.
die in 0112e oude zeerechten herhaaldelijk vermeld worden. Volgens de Amster-
damaebe ordonnantie van 1593 valt het ouder averij-gros. Bleu was vroeger ge- woon bij ernstig gevaar eene gelofte af ;• i\'-\'tieii om een bedevaart te dnen, \\aai.i_ door het lot de man werd aan- .ii\' •!.. die daarmee zou word uu be- üist * t kwijting van aller gelofte. De kosijn van die bedevaart, bet reis- en offergeld werden opgevat als te dienen tot gemeen behoud van schip, lading en manschap, en dan gelijkgesteld niet werpgelden, en als zoodanig ook omge- slageti. Lotculoeiiliiii. 1 li a n d. 1. leening
waarbij de Staat of de gemeente de ver- jsehuhligde rente geheel of ten deele
niet betaalt, maar gebruikt om prijzen te vormen, die naar een bepaald plan van uitloting aan de houders der num- niers toegewezen worden. Loterij trekt (De —» (mil.),
er wordt straf uitgedeeld. „Wat heeft de loterij voor mij getrokken?" welke straf is mij opgelegd \'i liOtharlo of C*uy Lotharto,
(am.)i de ( e rooi ijk e) I.othar/\'o, een los-
bol, naar den hoofdpersoon in Rnwc\'s Fair Penitent (171)3). Lottlntjeii, rechtszittingen in liet
oude Drenthe. Lotto, hazardspel, daarin bestaan-
|
de, dat iemand uit de getallen 1 tot ÜO
een of meer (op het meest \'il kiest en dan. ouder betaling van een zekere geldsom, wedt, dat zijn getal of zijne getallen bij de eerste trekking zullen uitkomen. liet lotto werd te Cenua uitgevonden en draagt daarom den naam van totto di Hernia. Zie Kietispel. LotiiH-blociil, Oostersehe bloem of
waterlelie, in Oostersehe gediebteu veel bezongen en vereerd. De Kgyptenaren beelden hun God af als gezeten op een lotus-boom boven de wateren. Lotophagi of Lotus-eters, die zich
voeden met de vrucht van lotus-boom. waarvan de uitwerking was. dat men allen en alles uit zijn eigen vaderland vergat om voortdurend te bunkeren naar en te droomen over een land van niets- docii en mijmeren, naar een Homerische overlevering, /ie ook het gedicht van Ten 11 y son, The lotns-eaters. Loiielierbem, (fr.), stayer, en te-
gelijk de eonventioneele. bij de l\'arijsebe slachters gebruikelijke taal. Kik woord van deze wordt daardoor gevormd, dat men de eerste medeklinker naar het einde verplaatst en door den letter / vervangt. F.mdelijk wordt er een of anderen uitgang. Iiv. er, ent, of/ne,freiii, h >n, se 111, enz. aan toegevoegd. Zoo wordt bottelier louche rbem; potean loteaupem; fust\'/ lucifer of lusifoqtte; f on lonfiiqiie, enz. Dit laatste woord wordt tegenwoordig ook door anderen dan slaehters gebezigd. Loueur «Ie vlutule9ii\'r.), rteesch-
rerhnnrder. Te Parijs, een slager, die mooie stukken vleeseb aan ambtgenoo- ten van minder gehalte verhuurt, doch alleen om uit te stallen, en zoo koopers voor zijne waar van geringer hoedanig- li\' ii! te lokken. Kn aangezien, vooral goede slagers, verseh geslaeht vleeseb plegen te „laten besterven", alvorens het te verkoopen, vormt de huurprijs een zuivere winst voor den lonenr de riande. l>onfo«|tie, (fr.), gek. Zie Loncher-
hem. Kouls. lam. en hgd.l, minnaar van
een geprostitueerde, fr. souteneur. |
||||||||||
|
655
|
|||||||||||
|
LOUIS-AU-SOLEIL.
|
LOU8TIC.
|
||||||||||
|
pogend uit te spreken, den dubbelklank
Lom/oh vormde, in plaats van Louis te Loii|>h iir me inininjeiit pas
(Lpn —. ffr.), wolven eten elkaar niet o/t, gelijkgezinden vallen elkander niet
aan; eigeul. verslinden de wol ren eik- ander teel. L o unica, plaats in Frankrijk
(Opper-Pyreneeën), waar een veertien- jarig meisje , Bernadett e S o u- birous, beweerde den Hen Februari 185H en later herhaaldelijk in de grot der Marseille-iots aldaar, eene \\ei-schij- nlng te hebben gezien, die zich noemde „l\'Immaculée Conception", en haar eene onder de aarde verborgen bron aanwees, die spoedig met kraeht opborrelde. I>ui- zeuden meiischen waren getuigen van de verrukking van bet meisje, maar zagen niet \'Ie verschijning; toen de extase zich IK maal had voorgedaan, bleef ze verder uit, en Itei nadette was weder een gewoon kind: maar de : K\'t liter water per minuut vloeien, en werd gezegd eene woit.lt i geneeskracht te bezitten, soodat duizeii
den er heen stroomden. Nadat de bisschop van Tarbes BÏch in een herderlijk schrij- veu van lHti-2, voor de echtheid der verschijning had uitgesproken, nam de vereering van 0. L. Vrouw van Lom-des een hooge vlucht; in 1867 werd de broederschap van O. L. V. van Lourdes opgericht en weldra tot aartsbroedentchap verheven. Lourdes werd het middelpunt van nationale en internationale bede- vaarten, en kreeg beteekenis als pro- paganda-middel. I.oiiiilis (liet Bol«jlselie —.
Ooêtacker bij (Jent, waar de gerucht- makende genezing van Piet de l\'ud- der in 1875 plaats vond, wien aebt jaar te voren hij het houthakken een omgevallen boom het been had verbrij- zeliï. In enkele minuten was. volgens de berichten, het been geheel hersteld. Zie Lourdes,
Lonattc, ifr.i. een guit oigrappeii-
maker. Kene vert\'ranschte Muitsclie uit- drukking die dan ook oorspronkelijk loustig en liixtig werd geschreven. Naar men beweert komt de uitdrukking van |
|||||||||||
|
KoiiiN-tiii-Snloll. muntsoort ui
Frankrijk onder Lodewijk (Louis) XIV geslagen. Lodewijk werd door zijne vleiers Ie Roï-Soleil, de Zonnekoning, getiteld. LoiiIh blanc of LoiiIm il\'ni -
jfciit. ook i\'i\'it geheeten, Kfnote Fran- sche zilveren munt, sedert 1640, ter waarde van t> livres of ongeveer 3 Ned. guldens. LoiiIh Cnpet, zii\' Petit Bottlanger.
LouIh i\\ \'ui\', FVansche gouden munt,
voor \'t eerst in 1640 doen\' Louis XIII geslagen, en naar \'t beeld des Koninga aldus geheeten. De louiê d\'or is onge- veer 11 a 12 gulden waard. liOiiiHiiHtlelitIii(|, opvoedhtgsge-
sticlit te \'s>Uravenhage voor weezen
van on- ut\' minvermogende Vrijmet- Belareu. Lonlse (De bittere—t%ieBoode
maagd. Louisc-stift. liet Louisa-gesticht,
te Iteilijn, ter plaatse van liet voorma- lige AuspaeH\'s-paleis, in de door Prui- sens koning Frederik 1 in 1688 aange- legde Priedrichsstadt, Dit gesticht is gewijd aan de nagedachtenis van (.Vu- guste Wilhelmine Amalic) Louise, prin- ses van Mecklenburg—Ktrelitz (f1810), gemalin van Frederik Willem III, ko- ning van Pruisen, liet is eene inrich- ting tot opvoeding van jonge meisjes. LoulHette, LoüInoii, /.ie Gui!-
lotine. LoiiiMquliizfttcr, . t\'r.i, naar den
«tyl van Lodewijk XV inrichten. Het woord dagteekent eerst van IS\',1"), toen
men in Frankrijk de toepassing van den stijl van Lodewijk XIV, vooral op huisraad, moede werd. Lotilem, l j o ml se li -du it se hl, ver-
basterd van n. hehr. le-ohtm = altijd, tr>i minste, in ieder gevat. Loulon, Iiijnaain van prins Louis
Bonaparte, den zoon van Napoleon III, die als klein kind zijn eigen naam |
|||||||||||
|
t\',.V,
|
|||||||||||
|
LUOAS-CEEL.
|
|||||||||||
|
LOUW.
|
|||||||||||
|
Jeröme Bonaparte (1784—1860), koning
van Westfalen, die de woorden Immer lustig als luns bezigde e» het laatste als loustic uitsprak. Doch ten onrechte. Immers, het woord werd reeds in de lHe eeuw met name door Yoltaire(Dic- Uonnaire philosophique, art Suttise), gebruikt. Louw, (barg.)j neen.
Louw m il II Uil, de Nederlandsehe
naam der maand Januari. Oorsprong onbekend. Love me Ih t ir. love me Ion ff,
i e ii g. I, heb mij weinig lief, bemin
mij foiig, de titel eener moderne hal- lade, maar ook die van eene oude ballade, tusschen de jaren ló\'W—70 anoniem uitgegeven, waarvan het re- frein is: ,Love me little, love me long,
Is the burden of my song". •vc\'g Inliours lost, (eng.),
jagc rergeefs; titel van een l van Sli a k e s p ear e. Lovelace. i e n g. i. een gewetenlooze
losbol, niet goed voorkomen, aangename vormen engroote bespraaktheid, naar een persoon van dien naam in IJ iehard- son\'s (1689—1761) roman Clarissa Harloire. Loviiiff cup, i e n g. i, liefdebeker,
(lastmaalpleehtigheid in Engeland (voor- al bij den Lord Mayor te Londen), als een beker tot bevestiging der vriend- schap onder al de gasten rondgaat, ten besluite van bet feest, en deze dien dan óf geheel, öf gedeeltelijk moeten ledigen. He beker bestaat in een groote gouden of verguld zilveren coupe met twee ooren en wordt door een ceremoniemeester, onder trompetgeschal binnengebracht. Klke gast ontvangt een afzonderlijk servet, waarmede hij de plaats vanden rand van den beker, waar bij gedronken heeft, afveegt. Het gebruik ontstond ten tijde der Deensche invallen In Engeland, doch werd toen door wantrouwen mge- geven. De Henen verlangden toen, als voorzorg wanneer hun een dronk werd gereikt, dat de Engelschen eerst zouden voorproeven. Ten laatste deden de Britten het uit eigen beweging, om bet daartoe |
|||||||||||
|
strekkend, van mistrouwen getuigend
verzoek te ontgaan. Dat voorproeven is overigens nog lieden ten platten lande, in de estamiuets van sommige streken aan de Oostelijke grens van on» land en in sommige Belgische streken in trek, waar men de kasteleiues ver- zoekt, vóór men drinkt, aan het glas te nijpen. Daar te lande sebijnt bet ge- durende den 80-jarigen oorlog, uit bet- zelfde wantrouwen der Spanjaarden, als in Engeland te zijn geboren. Het vóór- proeven (hgd. cretlenzni, van bet i t. c reit e» zure), was oudtijds bij de hoven algemeen gebruikelijk. Low chnrchimi n, zie High Church.
Lownlnilfjl, naam van Üoit bij de
inboorlingen op Nias. Lowe «les Tunes (hgd.), de held
van den dag. II. Ilcinc 117!t*t— 1 S.~>t>> schijnt die uitdrukking liet eerst, althans in het Duitsch. te hebben gebezigd. Immers het Fransche fiim dn jour en het Kngelschc lion of the ilng, waren lang vóór hem bekend. Zie Lion. I.owiezen. dunne koperen speel-
penningen, zoo genoemd, omdat er meestal liet hoofd van Louis XIV of een aude-
ren Franschen Lodewijk op staat. Ze zïjn tegenwoordig bijna overal door jicJies (z. a.) vervangen. Lubrtcant, (sport.), smeersel,
Lucnili (Het Is niet se etui -
iliini —. Da :i i\' schrijft LiiCRS niet van. Naar aatil. van Luk. I : 1—4.
Dat is nog geen evangelie, in. a. w. niet volkomen zeker noch geheel be- trouwbaar.
Lncns-broeders, (St.—, kunst•
schilders. De Evangelist Lucas, patroon der geneesheeren, is ook de patroon der schilders. Lucns-ceêl of Lncns-brlcl.
Zieken, voor wie de arts geen raad meer
weet, zijn, volgeus liet bijgeloof, niet zelden nog te genezen, als men bun een Lucas-ceêl op de borst legt, d. i. een strook papier, beschreven met een aan- roeping van Lucas, die immers „medi- cijnmeester" was (Colnss. IV : 14). |
|||||||||||
|
657
|
|||||||||||
|
Lucni, enz.
|
|||||||||||
|
LUCAS-EIEUEX.
|
|||||||||||
|
Lticas-elcveii, dingen, waar niets
van komen kan. Te Jutrijp bij Snoek moet vroeger een preekstoel geweest zijn, waarop was voorgesteld Lucas op eieren zittend. Luce clarlns. (lat.), helderder
dan het licht, zoo klaar als «It; dag; van eene glasheldere zaak.
liiicercs, eene der drie stammen
of tribus, waarin de oorspronkelijke
bewoners van Kome verdeeld waren. Denkelijk van Albaneeschen oorsprong. Minder aanzienlijk dan de Ramnes (z. a.i en Tities (z. a.i. werden de geslachten dezer tribus geuten minoren (mindere geslachten) geheeten, terwijl die der beide andere tribus als genten maiores (\'grootere geslachten) werden beschouwd. Koning Tarquinius I\'riseus gaf aan dezen stam met de twee andere gelijke staat- Liicernaiii olet, flat.), hef riekt j
naar de lamp, liet geeft blijk (soms te veel blijk) van veel geleerdheid. Zie Lamp. Luchtliuts, 1/aaul.). een koepel
aan de Zaan. Lacltfa Internralla . (lat.), zie
fnterral/a dihtcida.
Laclfci\', eigenlijk lichtdrager of
•aanbrenger; van lat. Itt.r i licht) en fero (ik draag), hoofd der engelen, die tegen tïod opstonden, de nederlaag leden en in den afgrond geslingerd werden, naar Jezaia XIV : 13. Lucifer werd spoedig vereenzelvigd niet den Vorst der duisternis of den duivel en zijn op- stand en val door dichters beschreven en gedramatiseerd. — Als lieht-attn- brenger is lucifer onk de naam der morgenster, de planeet Venus, daar de Latijnsehe bijbel het woord morgenster door hu-i f er uitdrukt. — Kil eindelijk van bet Btrijkzwavelstokje, wat aanvankelijk een gevreesd artikel was; de oudste was-lucifers heetten afin metten />t/ro- magiques en eire, niet toevoeging der woorden: (de In CourcelleJ, waarvan de uitvinding door sommigen aan den Fransebinaii Derosny (in 1816), door . |
anderen aan den Hongaar James Innig
(in 1885) wordt toegeschreven. Heden kan het echter voor uitgemaakt gelden (vgl. Die Zündwaren-Fabrication nach dem heutigen Standpunkte, Wien, is;i7), dat de uitvinder Johann Kriedrich Kaïninerer, van Ludwigsburg, was, en dat bij liet uitgangspunt zijner ontdek- king in de staatsgevangenis Hohenas- perg, in Wurtemberg vond, waar bij. wegens deelneming aan een staatkundig feest, in 1832 werd opgesloten. Nau- welijks echter was bij, na het verlaten van den kerker begonnen zijne vinding in praktijk te brengen, of liet gebruik der lucifers werd in bijna alle Huitsehe, Staten verboden. Middelerwijl vervaar- digde men die ook elders, zoodat het verbod ten laatste moest worden opge- lieven. Kammerer, uit wanhoop krank- zinuig geworden, stierf in tH,"i7 in een gekkenhuis zijner geboortestad. Thans wordt het dagelijksch verbruik dei- lucifers < Reene scientifique, 1894) op i niilliarden stuks geschat, hetgeen 1460 milliardeii \'sjaars uitmaakt. LadfcPR, (lat.), f ieh f draagster;
I i bijnaam van eeuige godinnen van bet licht: Diana, Aurora, e. a. — 2) vrouw van den J>aduelins (den fakkeldrager bij de Kleusiniselie mysteriën). Liiflf/\'i\'lHiiic, (fr.), eeredienst aan
den duivel als de ware godheid gewijd. .Men kent de groote rol, die deze be- weerde eeredienst bij de geruchtmakende 12jarige in April 18U7 ontsluierde my- stificatie van Léo Taxil (recta Jogand- 1\'agès) heeft gespeeld. Lltellin. de godin der geboorte. Jtum
ol\' Diana, bij Vergilius. Hekate, de godin der benauwende droomen, hij Tibullus. Van lat. lux — licht. Laci*etla (Ecuc —, llomehische
type van huwhjkstrouw. Zij. gemalin van Collathius, doorstak zich niet een dolk iu 509 v. (\'.. toen zij met geweld door den zoon van Tarquinius Superbus. Home\'s laatsten koning, onteerd was. Lucrl Immiiis t-si o«loi> In re.
quallbet, run winst is de reuk in elke zaak (altoos) goed. 1 >eze regel van J u v e-
42 |
||||||||||
|
nr.s
|
|||||||||||
|
tUCRI CAUSA.
|
LUGDUNUM.
|
||||||||||
|
nalis zal betrekking hebben op iets. wat
Kuetonius, Viia Vespasiam\' 23 ver- haalt. Vespasianus werd namelijk door zijn zoon Titus berispt omdat hij zelf» op de urine eene belasting gelegd had. Hij hield hem daarop het eerste geld, dat deze belasting opgebracht had. onder den neus en vroeg of hij er nok iets aan rook. Toen Titus hem hierop ontkennend antwoordde, zeide hij: „en toch is het van de urine afkomstig". Lucrl cjuisa. (lat.), gewinshalve,
uit winstbejag. Irtictor et ilcniciito(r), dat.), ik
worstel en word gek, eene andere lezing of meer nog eene bespotting van het gewone Zeeuwsche devies (zie het vol- gend art.). Ken muntmeester ofstempel- snijder bedacht als randschrift voor duiten, in het jaar 1754 geslagen, eene andere lezing luetor ft ementor denke- lijk uit eigenwijsheid. I-mctoi1 et cuicrtfo, (lat. i, ik
inirsfrf (met de haren), en hond het
hoofd buren, devies van liet Zeeuwsche wapen : de Hollandsche leeuw zweni- mend in de zee. Lucullisch, weelderig, naar de le-
vcuswijs van den schatrijken liomehi Lueullus (z. a.). Liiiciilliia, een rijke lekkerbek, naar
Lucius Licinius Lueullus, een llomeinsch veldheer, f 57 v. C., beroemd om zijn rijkdom en zijn schitterende maaltijden, die spreek woord eltfk zijn geworden. Intussehen leefde Lueullus toch niet alleen ten behoeve zijner maag, maar liet ook den roem na van beroemd krijgsoverste, en van beoe- fenaar der wijsbegeerte en der geschie- denis. Bovendien zocht hij den omgang met schilders en beeldhouwers, geleerden en dichters en had een prachtige kunst- verzameling. Hem komt de verdienste toe, den kcrsenbooin uit (\'crasus naar Italië te hebben overgebracht. Zóó iemand heeft niet alleen voor zijn huik geleefd, zonals de traditie zou willen doen £o- looven. Lncns 11 11011 luccmlo? (1 n t.),
|
vgl. Quintilianus, htstitutio arat<>-
ria 1, 6, 34, d. i. het woord lucus (yrouA) is af te leiden van hom ïnrere (—gesn
licht doorlaten, duister zijn). — Men gebruikt deze uitdrukking om eene on- gerymde woordafleiding aan te duiden. Daarnaar vormde men uitdrukkingen als direclor a non dirigendo, een directeur, die niet dirigeert, en derg. Lu demi o Btudemua. dat.), al
spelend studeeren (leeren) irij, Bena- ming van een »chaakgezelschap te (lro- ningen. Vgl. Van Alphen\'s Mijn spe- len is leeren.
l-iiilï ma ulster, hij Cicero; ook
hidi literarum magister, schoolmeester. Litrlns (spel) — school voor lager onder- wijs, waar men als \'t ware al spelend leert, in onderscheiding van schol a (school voor meergevorderden). Lu «li hein ventls, (lat.), een spel
voor de winden. Verg. Aeneis VI, 75. Lu uit ïn humtiuts «UviuR |io-
tcutiu rebus, (lat.), de goddelijke macht drijft een spel met mensehelffke
zaken. (lod blaast in de plannen der menschenkinderen. O v i d i u s, Epistolae ex Pond,, 1. IV cp. 3 : 49.
LutlolfiiiniiNch ||etnl, (wisk.),
het yeta 1 vr, dat de lengte van den cirkelomtrck bij benadering uitdrukt. wanneer de middellijn — 1 wordt ge- stel d; zou geheeten naar den wiskundige Lu dol f van Keulen, die het in 1586" tot in 35 decimalen berekende. Liiuur liitriiuculorniii, 0 a t).
vrijbuitersspel, een spel, dat veelover-
eenkomst had met schaken en dammen. Lues Alctlil Aevl, 0 * *•), Midden-
eeinrxehe pest. Soort van syphilis. Liijf, isport), strop of verbindsel.
LuHdunlllll, thans Lyon, de moeder-
stad van (lallia Lugdunensis of Celtica. Lngdunum Convenarnm, hoofdstad der Aquitanische Convenae, thansBertrand de Comminges. Lngdunum Cloatum, thans Laon. |
||||||||||
|
MIHHM M BATAVOKUM, 65*.) LU HEK E COBLO.
|
||||||
|
Luudnmiiii Batavorum, Lr/tien,
dat eerst bij zijne verheffing tot Aeademïe- stad ia°. 1575) ilezuu I.atijnseheu naam ontving. I.ugd. Batavorum was oorspron- kelijk Loosduinen de belangrijkste plaats i der tot de Data vieren behoorende Kaninefaten; dus geenszins dezelfde plaats als het tegenwoordige Leiden, en dus staan deze heide namen, niettegenstaande de schijnbaar groote overeenkomst, in geeuerlei betrekking ti>t elkander. Ljiijfifiijfc carrier, (sport), ba-
gage-êrayer.
I>n»l»i:i|l«\' sniiislu-i\'. (eng.)j f>a-
haiif-nniljlir, spotnaatn voor de bagage- kneehts aan de Stations, die met toe- nemende ruwheid alle bagage vernielen, die vernlelbaar ia. Lnmicwclf, (a \'\'r,)i hemelgewelf.
I^üji* wie telenraplilcrt (Er
—, ihgd.t. hij liegt als ware het getele-
grafeerd. Die zegswijs. Reide graaf VonBiamarok den Kien Febr. 1896 in hetPruisische Heerenhuia — het liegen alsware het gedrukt parodieerend — zou misschien nog eenmaal in zwang komen. Daarmede wilde hij te ken- nen geven, hoe weinig geloof de tele- gramilieu van sommige nieuwsbladen verdienen. I-.111Uvrn ii ii 1 sch, de Waalsche I d. i.
vreemde) taal. die in de Belgische provincie l.uik wordt gesproken; vgl.Koeterwaatsch. Luilak, de Zaterdag vóór Pinkate~
ren, wanneer op vele plaatsen vooral
te Amsterdam, hij. die \'t laatst uit zijn bed komt, geplaagd wordt : wat hij kan afkoopeu door op warme bollen te trak- teereu. \'t Gemeen maakt het erger; want het hangt krengen ol\' vuil aan de deur van den langslaper. Luimen, (barg.), slapen.
Lultnklt. (barg.), elaapttuis.
Luipaard, eig. leeuwenpai-del, van
lat. leopardua d.i. leo (leeuw) eu pardus
(pardel of panter). Men hield hem in de
|
Middeleeuwen voor een bastaard van een
leeuw en een pardel. Luipaard, (wan.), een loopende,
aanziende leeuw. Luipaard (Gelecnwde —,
(wap.), een loopende, niet aanziende,
dus en profil geteekende leeuw. In \'t Fransch: léopard Uounê, Luitenant, eig. Ileittenunt =
plaatsvervanger, van fr. Heu tenant (vgl. locum tenen»); woordelijk hetzelfde als stadhouder of stedehouder, door de miliciens uitgesproken „luiut" en door de Malelers „littenan". Lultcrs, uifiM, leuk, bijv.: hulle
hou ver huJle dood lultere. Lultjc leeit nojf, elders Lutje of
.Tutje leeft nog, spelletje, waarbij men
een brandend houtje rondgeeft: hij, in wiens hand liet houtje uitgaat, moet i een glas drinken op Imitje\'s uitvaart. Dit spel werd reeds door de Romeinen gespoeld; ook in België* en Frankrijk i>
1 het nog bekend, en ile Franschen noe-
inen het Petit honhontme rit etteore. Lnlvluji (Er was —, (barg.).
! er bestond gelegenheid. Lukas (Daar schrijft — niet
van, zie Lucam. Lulla, (stud.i. Ironische benaming
van een rede of een mensch, dus: geklets
; eu kletsen, naar lallen, lollen, mul.
onduidelijk of eentonig, soms <mbedui-
(lend, spreken.
Lnmber-Stute, i ui . timmerhout\'
: staat, naam voor Maine, om de vele
dennenbosschen; naar Inntber, hout, dat
gezaagd of gekloofd is en voor verkoop
geschikt ia gemaakt. Vgl. Pine-tree- State. Lumen e coelo, (lat.), wapen-
I spreuk, aan Paus Leo X11I toege-
! kend, niet alleen wijl eene ster in
] zijn wapen straalt, maar wijl hij
; door zijn helder verstand schittert en
j hij in eene reeks van voorspellingen,
i toegeschreven aan den lersehen abt
|
|||||
|
S00 l.l\'SLIXIA.
I.iiik lu\'iMjre stool, zie Fotter-
werktuigen. Liuiel, iwap.i, zie Maanrout.
Lu il Hi> tem. (afr.), mldaat.
Liiiisi-iciii. lat\'r.i, riempje, door de
luns gestoken, die liet arloopen van het
t wiel van de as belet: Hg. deugniet. I.M )»;• ml. Iiip:i i\'il.lupii rt. \'.. \' p.i.
zie Luipaard. Lnpcrcii 13 ii. st-il. fe*ta (feesten)
; of ludicra (spelen l, leest gewijd door
. de oude Romeinen aan l\'inimis, den
g-d van veld en boseh. die als h.-nlers-
1 god den bijnaam Lnpercntt (\\volveu-
a f weerder, van f upan = wolf i droeg.
Het was door Ifomiilus en (tennis, die
voor de stichters van Rome gehouden
worden, ingesteld, en wel op den laden
| Februari, :ils wanneer met liet bloed
van bokken of geiteu een groot reini*
gingsoiVer werd gebracht totoiitzondïgmg
van de kudden en bare herders. Zie bij
Lupus «--.t homo hoiiilul, (la t.i.
,le erne meweh is eeu wolf coor den anderen, Mauttis. Aninaria, 2, 4, j 8H fl\'.Ui. /.ie Homo homini ent lupus.
Lupus in ftilitila, (lat.). Tcren-
tius. Adelphi, 4. 1. ->\\ (537). Cicero,
j Epixtolae ad Atticum, 13, HÓ, 4: de
\\ iroif in <lr fabel, zegt men, als iemand
\' onverwachta komt, terwijl men over
hem spreekt, andera: als men van den
duivel spreekt, ziet men zijn staart,
Lupus o o ii mi\'ïit iiuiiioriiiii
(ovltltll). ilut.i. de wolf bekreunt
; er z*ch u/et om, of (de schapen) geteld
i zijn. I>e grootste waakzaamheid is dik-
wijls nog vruchteloos.
Ltisriuiii. dut.), nachtegaal. lïena-
ining eener op 15 Mei IKU7 te VUraven- ] hage gestichte vereeniging van VOgelHef-
1 hebbers, ter bescherming en verpleging
|
||||||||||||
|
UMKN KT CIBL\'S.
|
||||||||||||
|
Malaehias (12e eeuw), onder die ziu-
spreuk in de rij der Pausen staat aan- geduid. Linnen et < Mms. (lat, i, Licht
• ii Spi/n, benaming eener in Jan. 18Ü5 op- gerichte vereen iging ,1 >e Bijenk<>i t". te (iromugen; om werklieden t\'ii leden van den kleinen burgerstand gezamenlijk te doe» streven naar stoffelijke. verstan- delijke en zedelijke verheffing, en nam\' eerbiediging van de wettige machten in den lande. Linnen ïiiuutll. i la 1.1. Jicht der
ir e re/tl, e< n genie, een groote geer-t. Ook: een rei lichter. Mattli. V:I4 zegt Jezus tot de discipelen: \\\'o» esti* lux mnudi gij zijt hut licht der wereld. Kn
ziehzrlven gat\' hij dien naam d-di. VIII : 1-J. Vgl. Ltts umndi. LiiniliitNiiie. hedendaagKche rieh-
ting in d« schilderkunst, in helder, ^•bitterend. Itlinkend koloriet. Van lat. tuinen ilbhli. |le kunstenaar. die deze richting volgt, heet een Inminixt, die een juist of minder juist Hchtrizier heeft. Liimp ( \\ui\' «Ier — Ist bescliei»
clen.\'hgd.i.»//"•» een behoeftigtnentwh
(of een schelm \\ is htseh eiden.VHUo et hes gedicht Rechenxchaft (1K10) waar het echter heet: Xar die Lampen siud be- eehe/den. Limip* \'ii|>iM)lilii i-im. ihgd.i. zie
Cherrtl de retour. Luiiii of de Maanyodin, zie Silene.
Lllllll. ir. k.i. het instrunieiit, zeer
dikwijls in den vorm eener halve maan (liinii), waarin de geconsacreerde bostie hevestigd is. als zij ter aanbidding
wordt uitgesteld. Luuilt «Ie» I*hi\'Jiu\'£h (Lc —,
zie bij Maandag t Verzwaren). Par- jarés = ineiueedig ge wordenen; dus .ui juiste, tegenstrffdige vertaling van ret\'Zicuren in streken, waar vroeger Vlaaniseh werd gesproken, en na de inlijving door ].ode wijk XIV, toen de o.irsj.fonkelijke beteekenis van dat vtr- ZlCoren reeds lang was vergeten, het Franseh in gebruik kwam. |
||||||||||||
|
31
|
||||||||||||
|
van zang- en kanarie- en andere nuttige
vogels, vooral in den broedtijd, naar i Liicina, de kraamgodin, dochter van
! Jupiter en Juno.
|
||||||||||||
|
US1ADK.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
1.1" TKTIA.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Liislnde, fport.), tos Luaiadoë, I gegeven aan hervormingsgezinde gevoe-
d. i. z\'iitm r«« LwwH, 1\'ortugeczen; — lens, naar Maarten I.uther(t 1546).Onder naam van het heldendicht van (\'amoens, den naam van Lorf(h)er(J was de Kerk- hezlngeitd de ontdekking van de Kun]» hervorming in de dagen van hertog van (inedc Hoop door Vasco rk- (lama Karel van (ielre iv l.\'.:ts, bekend, en al de gloriPn van het oude Portugal. Lui hri\'srii Kpreken, hij de Koom-
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
LnHlii||aniIo. nnnz.. it.i, zeei
//>ƒ, zonder accentuatie. l.ett. rleiend. Liisisse pndet. (lat.), ik schaam
mij gespeetd h- hebben; zie San Insisse |
schen f tegen, omdat zij de Luthtt\'ii
als dwaling, als fengeu/eej* beschouwen. Lutherse)! (Zich - houden.
zich *tn bonden, op den achtergrond |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
blijven; afkomstig uit den tijd. toen het
zeer gevaarlek was voor een aanhanger van [.uther hekend te staan. Liitlierdiim. in \'t begin der 16e
eeuw spotnaam der Kootnschen voor Monnikendam, waar de Hervorming zoo- veel ingang vond en waar Willem < Irtens, een uit l\'trecht geweken priester, er in I .VJil „eene jonge niaccht voor zijn ge- echte huvsvrouwe" nam. waarbij hij een _ houwelicx voorwaarde" aanging, „ge- teykent dij de handt van den schout en meerdere andere inwoners der stadt". Lutlit isclir Html dor wereld
(De nn-.si —. het „h-i Xeir-York
i</*lr Brookt(fn, IK- Lutberschen |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kust iiu«l Mf\'ho siml die l"ü-
tlije zu qrosscii Thnteii. ihgd.i. hutt en liefde zij» >h< Hengelen tot f/è-imtf daden, il. i. moed en levenslust maken ht-t mogelijk iets grootscb te volvoeren, woorden van l\'ylades tot Orest in (loethe\'s Jphigenie au f Tam-in, II. I. als de laatste gebukt onder zijn leed, vervolgd door den vloek die <»p de Tantalideu drukt, alle vreugde en allen moed opgeeft; I\'vlade* echter wil leven en hoopt veel van\' de toekomst. Lusten m of liiRtruiiileoKtrii.
feesten, die om de riff jaar door de studenten aan een e .U-adem ie worden |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
gehouden, o. a. bestaande in historische hebben daar 34 kerken, een weeslii
optochten. Aldus genoemd naar de > drie ziekenhuizen, zes zend iiigsh ui/en
<apitolijnsehe spelen van liet oude IJome, \' voor landverhuizers, twee gestichten voor
ook om de vijf jaren gevierd. Lustrum ouden van dagen en een diaeoncssen-
het. eig. liet zoenoffer, dat de eensoren | huis. he kerkelijke goederen worden er
na afloop van den census voor liet geschat op /\' 5,000,000. Kr wordt in
1,\'oni. volk opbrachten. | acht verschillende talen voor de Luther-
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
gepredikt, nl. in het Duitseh,
cli. Noorsel). Zweedscb, Deensch, |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Liiriin iintm-iie. (la t.i, npeliuff . Ku
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kinseh. I.ijtiaiulsch eu Slavisch.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Lntiu i\'s Heil. /:\'\'" frater Burg Luti\'tiji. naam der plaats van het
Gott, waarvan hij het bonfd- latere Parijs, in Lugdiineiisiscb (taille,
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
denkbeeld ontleende aan I\'s. XI.VI.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
eiland der Keqlinii
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
dat. in 1529 reeds gedrukt eu verspreid, wichtige handelsplaats. Komt niet van
op den Kijksdag te Augsburg dagelijks latam dat., *lijk\\ af. maar van inrit*
werd gezongen. Dit tled werd zeldzaam flat.) = ba*ch, en wel een gewtfd, heilig
snel eu algemeen verspreid. (Instaat\' boscb; daar op de munten dezer (ial-
Adolf, koning van /weden, hief het liërs Larotitia voorkomt: alzoo h»srh-
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
kort vóór zijn dood it 1632)
Itieitenfekl. waar bij Tilly |
plaats, \'t Was de hoofdstad van den
liallisehen volksstam der Pat isiëis; van |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
martelaren vonden er hunne geloofs- daar bij de oude Romeinen ook als
uiting in. liet Kv. Clez. lót» is er eene • Lutetia PavrJiMormn aangeduid; zie
navolging van eu 264 eene vertaling. j l\'arijs. Leeft nog voort in de _|{uo de
j Latrn", bij bet paleis van Justitie,
Lutlic;\'Ij. naam in de lfle eeuw I te Parijs.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
(Ï(Ï2
|
|||||||||||
|
LUTJE FAOSCH.
|
LYKA.
|
||||||||||
|
en, naar men wil, later van M. Anto-
ni U8. Lykoa, zie Nahr-el-Kelb.
Lyiiceus* oojjeil. Lynceus, een
der Argonauten, had, volgen» de fabel, zulk een scherp gezicht, dat hij door een muur heenzag. Vóór honderden van jaren was bij dus reeds een levende. Röntgenstraal. Lynch (•Judffe —. fam.), rechter
Lynch, de personificatie van liet eigen recht, waarbij eer. misdadiger dadelijk door bet verwoede volk wordt opge- hangeu: naar Charles Lynch, een boer uit Z.-Virginia, chief magistrate gedurende den onaf hankelijks-oorlog, die wanneer bij een samenzweerder had te oordeelen, zich door eeuige patriotten omgaf en den aangeklaagde voor zich deed verschijnen. Werd bij schuldig verklaard, dan bond men hem aan een notenboom, die, naar men zegt, nog bestaat, deed hem 39 zweepslagen toe- dienen en liet hem eerst loopen, nadat hij: „Leve de vrijheid!\'\' had geroepen. Lyux onvers hos jiiiiM\'ils et
tttupes on v«\'i-s iloiiN miiiH\'s. (zoo scherpziend als een) losch jegens ons gelijken en (zoo blind als een) mol jegens ons (zelven); naar La Fontaine in de fabel La liesace. Lyra, zeer oud muziekinstrument
met 3—il snaren bespannen, dat men met de vingers van beide handen be- speelde, of niet een plectrum (citer-pen) in de eene hand en met de vingers van de andere. l>e uitvinding er van wordt aan Hennes toegeschreven. |
|||||||||||
|
Lutje paoecli, (gr on.), Mein
Paschen, eerste Zondag volgend op de I\'aaschdageu. Lux lil tenebrls, flat.), licht in
de duisternis. Naar Joh. [ : ;\'>. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non c.omprehenderunt. En het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet begrepen. Lux Indo, (lat), Ucht tot het «pel
Lux uiiiutll. (lat.). licht der wereld,
Van een groot licht, vgl. Joh. VIII: 12 (Vulgata). — Bijnaam van Wesscl Gansfort, geb. te Aduard bij Groningen, of te Groningen zelf (t nld. 148!)). Ook wel ironisch gezegd. Luxueus, prachtig, Iuxuvleus,
weelderig, wellustig.
Lyceum, (gr.) Igkeion, letterl,wol-
cenhnis, naam van het gymnasium of de openbare worstelplaats te Athene, in welks overdekte gangen Aristoteles onderwees ; aldus naar den daarbij staan- den tempel van Apollo Lykeios, den wolfdooder, gr. lukeios, uit lukos ==z wolf). Te Tortorici (Messinai bevindt zich een lyceum; te Haicelona en te Londen een Lyceum-theater. Later meer algemeen de benaming der scholen voor hoogcr onderwijs van den Staat hi Frankrijk (de stedelijke inrichtingen heeten colleges); de benaming is buiten Fra nk rij k la ngzamerhand verdrongen door gymnasium. Lycorlg, eigenl. Cythert\'s gehectcn,
danseres, minnares van den rom. dich- te.r C\'oruelius Gallus (f 20 v. C), |
|||||||||||
|
M
|
|||||||
|
U. K.
Sla il of SIhcIiii, (eng.), Madam,
SIni\'if. Trans., (eng.), Marginal
Translatten (vertaling op den kant). Sinas, (eng.), Massachusetta,
SI. Ast. 8., Member of the A*tro-
nomical Society, l.irt van het (lenoot- BCbap voor Sterrenkunde. SI. B., (eng.), Medieiiiae Bacca~
laureus, Uandidaat in de Medicijnen. SI. !>., mijns bedunkens, naar mijne
meen ing. SI. C* (eng.), Member of Congre8Sf
lid van het congres; Master of Cere-
monies, ceremoniemeester; Master Com- mtièulnnt, commandantcbef. SI. C. 8., (eng.), Madras Civil
Service.
SI. I»., (lat), Medtdnae Doctor,
doctor in de geneeskuude. I>e eerste
vrome die dien titel verkreeg was Klisaheth Blackwell, uit de Ver- eenigde Staten (1849). SI. il., met deelneniiny, ook met
dankbetuiging. Op visitekaartjes. Z. v. a. pour condoleance; niet eonaoler, dit bestaat niet, wel was er eondouloir en lat. ctmdolere. itij sterfgevallen.
SI. E., (eng.), Methodist Bpiseopal
|
|||||||
|
SI, (hand.), mille (duizend), on
Pransche munten dat zij te Toulouse Xetflaeen zijn: — maand, d M., deze maand; I. M . loopende maand; v. M., vorige maand; e. k. M., eerstkomende maand; p. m., per mille; 11° M., banco marken; (\'. M., Courant mark; M. (\'., tnio conto; ]>. m., plu* minus; M.p.p., manu proprta, SI., Marem,
SI% voor Kchotsche eigennamen =
Mac (zoon van).
SI\'., M\'tnitts.
SI., wille en millia, (lat.) = dui-
zend(en). Als getalmerk ontstaan uit (i;> = ïouo.
.11.. (mm.), mezzo — half; int\'.
mezzo-forte; m \\i. mezzopiano; m. v. mezza roce. SI1., vierkante meter.
SI3., kubieke meter, inSI., millimeter^). SI. n., wa»H auetoris, (lat.)=met
de hiind des auteurs. Ook intuin amlca
= met rriendenliand (geschonken). I >t\' nog inmiiis auetoris =s geschenk van den auteur. SI. ii. w., met andere woorden.
|
|||||||
|
664
|
|||||||||||
|
M. T. 11. V. N.
|
|||||||||||
|
M. K.
|
|||||||||||
|
(godsdienstige secte), Mining, Military
or Mechanical Engineer, Mosf.Excel- leut c Mii.jc-sty i. il. c, mijn» eruchten».
MO, .il lil. I. Muiiie.
M. E. O., I......\'t-vereeniglng : Mui-
derpoort en Omstreken, te Amsterdam.
UI. E. 8., leng.l. Methodist Epis-
copal South. SU, /.ie Mwf>.
Mlfl, (eng.), Mannfacturiug.
m. 1|.. ;m-/ gelnkirensrh. (lp visito-
of beleefdheidskaartjes. m. i., ,«!>•„« /«»>«».
91. Hou., (eng.), Mosl Uonorable.
M. I. «\'. E., (eng.), Meinier of the
lnstitnte of CVc/7 Eugineers. m. I. m. E., leng.), Memberofthe
lnstitnte of Mining Engineers. IIÏS-S.. (Cllg.), Mi»»i»ippi.
SI. 111.. mutatis mutandis, met ile
noodige veranderingen. SI™*, madame -. -. merromc, de titel
van iV/.v gehuwde vrouw in Frankrijk. m. SI. 8.. leng.l, Morarian Mi»si-
onary Society. m. SI. 8. 8.. (eng.), Mas»aehu-
settensi» Medirinae Societatis Soriit*. l.iil mui het genootschap voor (lenees- kmiile (Medisch (lenootschap) in Jlf««- sachnsetts. M. SI. A. 8.. (eng.), Hfrai&rr ,,/
/Ai\' National Academy of Science»,
l.id van ilc (Ungelscho) Nationale Aca- deinie van Wetenschappen. »I. O., middelbaar oudenrijs.
m. O. 8.. Majore» Omne» Siiiuii»,
il. i. trij zijn uilen meerderjarig. Dispuut (iezelschap v.....\' meerderjarige leden
van \'t A(msterdanisch) K(tudenten)
(\'(orpsl, opgericht ï! lift. Itilll. M. 1*.. manu propria r/.. u.i, »I. P.,(en g. i. Member of l\'arliament, l.id van Int l\'ark-ment: Member of I\'olice, beamhte hij do politie; Municipal I\'olice, (iemeentulijke politie. |
|||||||||||
|
Hl. F. C, (eng.), Member of Hit
Parliumeut in Canada. M. 1». I».. (eng.), Member of the
Prorincial Parliament. »I. 1\'. S.. (eng.), Member of the
Ph/lologieal ml\' the 1\'hiiriiiiiceiitieal)
Society. m. R. A. 8., (eng.), Member af the
Roynl Asiatic Society; Member of the Itoyal Academy of Science. M. R. C. C, leng.), Member „/
the Itnynl College of Chemistry. M. R. C. I\'.. feng.), Member of
the Itoyal College of Preceptors. Member of Ihe Itoyal College of l\'hysicians. SI. R. C. 8., (eng.), Member of
the Boyal College of Surgeom. SI. R. C. V. 8., (eng.), Member
of Ihe l.\'oi/itl College of Veterinary Surgeon». SI. R. «. 8.. (eng.), Member of
Ihe Itoyal Geographical Society. SI. R. I.. (eng.), Member of Ihe
Itoyal hutitution. SI. R. I. A., (on g.i. Member of the
Roynl Irish Academy. SI. R. S. !„.. (eng.), Member of
the Itoyal Society of Literature. SIi*s.. (eng.), mi»tre»», mevrouw.
Sli\'M (irnmly, zie Gruudy.
SI. 8. "I\' SIS., manuscript (hand-
sohrif\'ti. lat. mitiniscriptum, wat met do hand geschreven is. Memoriae Sa- eriini, aan de herinnering gewijd. (Kng.) Master of Snrgery iheelk.....Ie). SI8.-Artn. handelingen (notulen)
vim vergaderingen in handschrift on dus niet gedrukt. Sljfi*.. Monseigneur. \'I\'itol van oen
prelaat in ilo R.-Kath. Kerk. SI.S.8. ut\' SIS8 = manuscripten.
SI. «.. middelbare lijil.
SI. t. I>. V. N.. Mij Ier bei-ordering
rau Xijrerheid. |
|||||||||||
|
M. t\'. (L.) O. 665 MAAOVKKIItntO, KNZ.
|
|||||||
|
M. il. (1.) o., im-ir uitgebreid (la- I
tien „„denrijs.
Mn». B.,feng.), Bachelor of Miair.
(\'andidaat in de Muziek. Mas. (I.. Mn*. Dopt. of Mm.
Doe. i ene.), Doctor of Miuie.
M.\\ V.-. M.-., Meester Vrij-Mct-
scluuc.
M. v. A.. Memotie rein Antiroord,
strekkende ter beantwoording van liet Voorloopig Verslag over een wetsont- werp. M. v. T., Memorie run Toelichting, j
Hf. \\V.. (eng/), Most Worthij. M. W. CS. V. V.. i e o g, i. Mout \\roithy
Grand Chief Patriarch. M. W. «. H., (eng.), Most Worthg
(irand-Ma*ter;Maat ll\',rrsl,i,,fu/Hruud- Mmter. M. W. O.. Militaire Willems-Orde.
H. W. P.. (eng/), .VoW H\'"Wnu
Patriarch. Mn Ini. «\'11 111*011 Hnnvleilt. 11
ne in\'pn Hoiivlont niipi>p. (fr.), «7» «\' Ar/ u/j)\' herinner, dan herinner ik\' er mij niets run. (lezegde uit Til. Comeille\'s blijspel in vijf be- ilrijven ilil.V.i. eerst nis Jodelrt Priucc, daarua als l.e 11 f Ulier de sui-mf,uc opgevoerd. I>i\' belachelijke knecht ,lodt- let beeft de kleeren van Krederik koning van Sicilië aangetrokken, imi voor dezen gehouden, wordt lii.i gevangen genomen en voor den koning van Napels, den vij.....I van h\'rcderik, gebracht.
(irtave. de stahneester vnn den I\'rins,
tot deien Jodelet sprekend, houdt lieh j alsof hij tt\'fïi\'ii kniiinj; Krederik spreekt, in vraagt, of liij zich niet dit en dut herinnert; waarop Jodelet lift boven- steande antwoordt. Ma |ictlte «npi\'l\'P. ifr.i. mijn
kleine oorlog, naam. dien Keizerin Kugeuie, naar men zegt, gaf aan den | l-\'rausrh-Duitsclicii oorlog a». 1X70/71. Volgens de, einde Febr. IK\'.ni tbij I-Ion N\'nurrit & Vn. te l\'arijst in druk gegeven ! |
gedenkschriften van dun llc\'rtnj- do
l\'ersigny. langen tijd vertrouwde vriend van Napoleon III. oefende de Keizerin grooten invloed uit op haren gemaal en de staatszaken. Mn vlo rs.1 1111 poinlint. il\'r. 1.
mijn leren is een strijd. Woorden van Mohammed in Voltaire\'s treurspel: Ir Fanatisme nu Mohamed Ie prophete (17811); later als motto door Keau- marchais gebezigd. Mllitpliol. ihcbr.i, spijs. Van den
wortel nehul .hij heeft gegeten). Miiiiifd van Itrnlillllt (Dr —.
\'s-Hertogenlmseh. Dus geheeten, vóór
l«2!l, omdat die stad «ooit was inge- nomen. I\'rins Maurlts had du stad een- maal te vergeefs belegerd, toen werd zij door Frederik Hendrik Ingenomen. Miuiud vnn Niiih\'h ii|i\'n (Do
—. Slargaretha. dochter van Kricll en Margaretha van Noorwegen. Hij den dood van Alcxamlcr lil iï I2XB), werd
zij verkozen tot koningin van Sclint- la\'n.1. en nas verloofd nut Kdiiard,
zoon van Kduaid I van Kngeland. maar op baren overtocht naar Sehotland
stierf zij. Mannil van DrieitiiR (Dp —.
.leaiine d\'Are (1414—31), die Frank-
i-ijk hielp hevrijdeu. Urleuns ontzette
en den Koning te Itheims deed kronen. Mllil{|il van Sai\'iii|«issii (Dp
—, Atlgustino Zaragoza, die zich
door liare buitengewone daden van heldenmoed hij het helen van Naragossn (180H—lil onderscheidde. Hvron ver- meldt haar in zijn Childe Harold. MliaifriVlIJkp Koiilnulu. hij-
naam voor Klisahi\'th van Kngeland, ent\'. Virgin (/uren; ook Muiden tjueeu.
Maiij|ilpii-iiilplaiii\'. (wap.), zie
llurpij.
Mllll||ilpnlilll*lf (Over — mini\'
IIpIiIpIIipi1!! j|iiihi. van een jong predikant, die in liet huwelijk trad vóórdat hij naar zijne eerste standplaats |
||||||
|
UAAUDEXBUHOSVHK, KXZ. <»00 MAALTEKKKN
|
||||||||
|
ging, alwaar hij deil HeidelhergsrheH I
Catechismus ïmu-st rondpreeken. Insge- lijk»: „over Ileidelberg naar Maagden- , burg «aan", van een jong predikant, \\ die ongehuwd naar zijne eerste stancU | plaats ging, Maar hij zijne preeken over \\ dien Catechismus eerst wilde gerced- \' maken, alvorens om een huwelijk te denken. Tegenwoordig, uu de iiamiddag- dieust meer en meer in onbruik raakt, hoort uien die gezegden uit de predi- kantenwereld steeds minder. Miiii(|<loiibni\'(|H«\'lie Centn-
ï\'Iëii, zie Centttrt\'ae Maadeburgemes. ll:i:i4|xo<-ii. (m.ued.), dat deel van
liet weergeld (z.a.i, dat de magen (familie, nabestaanden.) van den verslagene, ont* , vinden.
!
Ha n mn. waar mrii nicl znn i-
ile, vrueliten plukken van een arbeid,
welken men niet verrichtte; naar Jok. |
d. i. den eed doen voor den boenchold
l buurtsehout) eu de holtriehtcrs, met
toestemming van de malen (geërfden) of leden van de maal. In 1682 werd bepaald, dat niemand stem zou heb- ben in de vergadering der maatschap I z. a. I of hij /mi moeten bezitten
en geërfd zijn minstens voor een vol vierendeel bout. Keu huurling, eed doende, zou als geërfde mede malenrecht
genieten. Zon kwamen in 1687 de ge- nieene malen bij elkander deden, male.n- eed en wonnen niaalreeht. Dit geschiedde op de maaldagen, die tevens deeldagen van het hout waren. MtiiilHcluip, bijv. de maalschap
Koot tl\'ff k op de Veluwe, waarvan woeste grond onder Apeldoorn en liarneveld in 18H7 door den Staat is aangekocht, om tot boseh te worden ontgonnen. Maatschap — gemeente, eigenl. de omtrek van de bezittingen der aialea, der vrijen of geërfden; ten onzent borr-ot\' baarschap
«Nijhoti. Oorkonden II, 222). I>e kerk- dorpen zijn vtreeulgingen van gemeen- sehappeii, marken of maalseliappeii. waarvan de eene boven de anderegun- stiger gelegen, eene kerk ontving en den naam gaf aan de kerkgemeente. Zoo ging het nut Vooithuizeii. (larderen. Klspeet en Kootwijk. allen hooger en droger gelegen dan liarneveld. en vermoedelijk als kerkgemeenten veel ouder. MiotlNtfiil, huurt, die in vorige
tijden denzel/deu naden had, daarom haHwoieu inuda publiea intra terminos jtirisdietiniiU) geheeten. Zij, die denzelf- den mof e >i ban i — \'t gebied van den molen i bewoonden, mochten op geen anderen molen hun graan doen malen. Kik dorp, elke streek had zijn eigen molen, zijne vaste niaalplaats. MaulNtrile, { ntai/steidr/: 1) reeht-
liank en rechtx/def/int/; \'2 \\gm\'vhtsplfiats of de plaats, waar \'t gericht over bij/.on- dere landsaangelcgcnhedcu onder den blooten hemel werd gehouden} 8) woon- plaats, domicilie. Zie Maat. Maalsteen, gremBteenf •paal.
Maalteekcii, ken ter ken.
|
|||||||
|
llinilken In \'t Hcluipraalken.
een dronk in de Zuiil-Nederl. gewesten,
gewijd aan bet kind in moeders schoot. Itij onze voorvaderen noemde men liet Hansje in dra leider <z. a... of Het /./aartje ia htt stannel\'>, of ffrf hot/etje j ia \'t hol/etje, .M.ued. Srbapra, -prar/ = kist of \'kast, vooral rtenxkatt. Maal. nog overig iu ons gemaal,
gemalinj ina(h)ten inspreken, plechtig spreken, i ver doven : maal dus vnlks-
i reehts-nergadering. waar gesproken werd: yniaal. die verloofd, d. i. he- sproken werd. verzameling, bijz. open- \' lijke volks vergader ing: insgelijks, rechts- vergaderhig. in i d. la t. niatfas, mal/Hm ," augelsaks. maltal = gerechtshof. Maalbl\'lef. «>..k bijlbrief, het con-
traet. dat hij het bouwen van een schip aangegaan wordt, inhoudend : de wijze j van bouwen en de soort van schip, de grootte en den Inhoud, de soort van hout, | den tijd van voltooiing, de kosten van bouw. eu de voldoening daarvan, enz. Maalaiaa. inv, maalhtyden (maal-
üedeii i. ( hu dït te worden moest uien op de \'
VeltlWti aiaa/- of laatrarerhl winnen, I |
||||||||
|
MA\'AI.AII. 667 MAAXDAGHOUDRXS.
|
|||||||
|
vervangen door N ie uwj aarsgif ten, waar-
bij echter voor bet smidsgild eene uit- KOndering werd gemaakt, Op dien dag plachten te dezer stede de zittingen der rechtbank na liet Kerstmisreces weer te beginnen; die vacantie toch duurde (bijv. in 1447) van St. Tlmniasdag i-21 Dee.i .tot Verswoeren Maendacli toe". <>p Dinsdag ook las men. bijv. te Antwerpen in de Lakenhal bet dildeboek voor alwie zulks begeerde, — Niet alleen in Nederland en België, maar ook in du Itijnlanden en in een groot gedeelte van Duitselilaml, tot in bet door Nedersak- sisebe kolonisten bevolkte Siebeubiirgen, op de grens van Hiinianii:. bestond een- maal bet gebruik, dat de nieuw aange- stelde mindere beambten op dien dag werden beëedigd. Dit nu was blijkbaar een overblijfsel van het Ongeboden Ding of geding (z. a.i. — Verztruren = ver- bruikt in bet zweren ofeedaHeggen. Te Arnhem, wegens de dolle uitgelatenheid, Razende, of ff<ma-Mnandag. In België (byv. te Brugge a° 14tiH i, tlians nog te\' Brussel. Verloren Maandag, als zijnde die dag voor den arbeid ver- loren; ook in sommige deelen van Nederland alzoo, doch daar verbas- peld tot Ffof-o-Maandag; een Kopper- maandag-gedicht der gasten ter drukkerij van K. Ketiina te Haarlem, voert ten opschrift: „Achtste Koppermaandag- wenseb aan onze Meeren en Meesters
op Flora-Maandag, den 11« van Louw-
maand des jaars 17:14". Te Diest lieette bij Wijde Maandag, te Diksmuiden Ver- kuren Maandag, uithoofde der verkie- zingeu, waarbij men als Nïeuwjaars-
wensch een „Zalig Verkoor" (/,. a.)ont- boezemde, In Bommige gedeelten van Vlaanderen en Henegouwen. Ei/i/ftttuclie Maaudag. wegens den omgang op dien dag. die de vluebt naar llgvpte voor- stelt. In Oost-Vlaanderen. Zotte Maan- dag. — Fr. Lmidi den Parjure* (Ki- liaau, f 1C>[)7): ook te Atb. Kïfsel, Doornik eu Douay onderdexe benaming in /wang; ganseli onjuist, zie I.nudi
den I\'ftrjurea. üliiiiiifliifjliouflers . knechts en
arbeiders, die op Maandag niet werken,
maar «Hen dag drinkend eu luierend doorbrengen; \'t geen vroeger Maandag maken werd genoemd. |
|||||||
|
Mn\'ahili. (maülok), uiv. iiKtiihttli
(otaaloux), 1 n. bebr. I. in liet dnodseb- Duitseh verbasterd tut we/fe of mailt = voortreffelijkheid, r/oe.dc eigenschap. Hebr. ma\'ala — trap; ook verheven plaats. MnnnhlnHHeherft, spotnaara voor
de inwoners van Middelburg. Eens scheen
«Ie maan door de kerkramen; de burgers sagen dit voor brand aan en kwamen op, 0111 te blussctien. Hetzelfde /.egt men van Meehelen. \\I:i;i iiinn-sï. vederen, aanduidend
bet getal van gepleegde moorden, bij de Papoea\'s in Kieuw-t\'uinea endieaan een kaïn als hoofdversiersel worden gedragen ter gelegenbeid van bun kajob
<z. Aanb.i. Maand vuil Kroiios.oudere naam
van die der Hecatombaioon (sie Aanh.i. en vgl. Maanden (\'De <h-iek#che —). Miniminu (Rlniiwc —, aldus
geheeten naar de gewoonte dei\' Mld- deleeuwen om bet altaar, den dnop- vont en den kansel iu de kerken met blauw laken te bebangen op den Maandag vóór bet begin der (Jroote Vasten. Deze dag was dan verder de dag van voorpret vóór den Vasten- avond, die des Dinsdags aanving. — Daar op dien blauwen Maandag dikwijls alles opgeteerd was, zoodat men niets meer over bad voor de Vastenavond- vreugd, gaf dit aanleiding tot de spreekwijs; „\'t zal maar \'u b/trtnreu maandag duren", van iets dat ***** kort i-(ru duur is. Miinndnji ( Flora-, Raa I , >
dere naam van Koppermaandag f/., a.i
en Maandag (Verstcoren —•). Maandna; (Verkoren. verlo-
ren —. /ie Maandag (Vermcoren —).
Hftll ihIm ii (Verzworen —, zie
GeZtPOren Maandag. Deze eerste Maan-
dag na Drie Koningen l <> Jan.) was een feestdag iiizouderbeid voor de min- dere stedelijke beambten, die dan op stadskosten werden onthaald, Die kosten werden, bijv. te Nijmegen, oinstr. 1570 |
|||||||
|
MAANDELIJKS* IHE HEU1UK.
|
||||||||||||||||||
|
UAANGODIK.
|
||||||||||||||||||
|
1Iji;i ndelliksche I.......ï«-- nu i IA,
utaandelijkHche inxpeefie voor de C0111-
1 >agi lies-con 1111:1111 latiten. Mnilillleil (Ile dipiekKehe —.
Het mul-Attisch jaar was verdeeld in de
navolgende maanden: li Hekatambaioou, flialf Juli—half
Augustus). 2i Metai/eitnimm, flialf Augustus—
half September). Si Btièdromioun, (\'half September—
half October). li l\'uauep*iii<in, (half October—half
November). ru Maimakteriomi, (half November—
half December 1. r.i iw/nVSnn, ihiiir December—half
Januari). |
||||||||||||||||||
|
11) Doelkaugidah of .SWn.
12) Voelkidjah of B»ai- (Maleisch =
groot, niet liet oog op het groote feest, lie Idoe\'1 Kiiiliiin of garebeg besar), soms ook Woelnii lladji (maand der bedevaartgangers). Miiiimlen (l>e •Inoilsche —,
li Xixau, de Paaschmaand, ongeveer
samenvallend niet April. 2) Jjllr. ;ii St\'rtiii, waarin Pinksteren vult.
4| Thammoez, die de herinnering meebrengt van den val van Jeruzalem\'s muren. ."11 Aal,, niet den gedenkdag van de
verwoesting de» II. tempels. lil Eloel, die de laatste liiniiiiil is van
liet Israël, burgerlijk jaar. 7i TtKrl, waarin de Nieuwjaarsdag,
de ((1.....te Verzoendag 111 liet l.oof-
liuttenlVcst vallen.
«1 Mttrchewau. !i| K/uitte, MakkabeFn-feest of inwij-
dingsfeest. HU Ti-bi II,, 111 Sri,al. 121 Ailitr, Poerimfeest.
De maanden Yiaen, A11I1, Titri, ÏV- betb en Sebal hebben :ln dagen. Jiiir, Sivau, Thammoez eu Eloel 29. Mar- cheetran en Ki»le,r soms 29, sinns :!(), A\'lnr heeft 2!) dagen, 11111111\' in een schrikkeljaar 30. Ken schrikkeljaar heeft nog eene afzonderlijke maand Ve-Adur of Atlar Seni, van ->!> dagen. Mn 11 mleil (De RomeliiHChe—.
Januari, naar den god Janus zooge-
noemd; Februari, naar de dun aauge- wende febraatio of schuldverzoening; Maart, naar den god M ars; April naar aperire = openen, de ontsluiting van \'t aardrijk; .)/«/, naar Maja, demoeder van Mcreiirius; Juut, naar de godin J111111; ./1»//, naar Julius Caesar (vóór Caesar Quintlll» gebeeten); AuguftttiH, naar keizer Augustus (vóór Augustus Sextilis geheeten); September, October, November en De. cember, naar de getallen zenen, acht, net/en en tien, omdat ze waren de 7e, He. lie en loc maand van het oude jaar, dut met Maart heg..... en men nog geen
Januari of Februari had.
|
||||||||||||||||||
|
(half Januari—lialf
|
||||||||||||||||||
|
\'lamelii
|
||||||||||||||||||
|
Kebr
«I Anthestèrfomi, (half Februari—half
Maart). •n Klaphèbnlimn, (half Maart—half
April). 10) Mmtnuehiomi, Ihalf April—half
Mei). II iTharr/èliimi, (half Mei—half Juni).
121 Skirophariooii, (half Juni—half
Juli). Allen 2e omval meerv. vormen, oin-
dat er een voorafgaand /»£» (maand) hij gedacht wordt. De schrikkelmaand ira> een tweede l\'oseideoi.....lie in het
midden des jaars werd ingeschoven.
Klke maand verdeelde men weder in drie decaden 1 tientallen 1. il. i. :l X 10 = 30. illtiinllleii (l>e •liivtiflllMC*h>
UohRitime iIiuhihcIic —* I 1 Moeharam of Soera.
2) Sa/ar.
:ll Rabingoelawal a( MoeUu ddiaar Mo-
hammeds geboortefeest, a r 11 b. Maaloed). 4) Rabiagaelakir.
.\')) IJjoeniadilmral.
lil Itjaemadilakir.
7) Kr<tj~b.
Kl Ma&«», ltanrah of JiMrn/i inruil.
ariri/h, zielen der afgestorvenen : wegens \'t gebruik, 0111 in die maand de begraaf- plaatscn te reinigen). m Ramelan, ot\' in laag-jav. Pasa,
boog-jav. .SVrtw lArnli. ciain =: vasten), J Mal. \'l\'.uiritsa, de groote Vastenmaand. 1 lui Sairal.
|
||||||||||||||||||
|
Alaaiijiofliii.
|
;.»
|
|||||||||||||||||
|
MAAXJAAi;,
|
MAAltTVHLH,
|
||||||||
|
Maanjaar, jaar. dat ileb uuur du
maan regelt, van 354 dagen. Maanlichter, (eng.)) moonlighter,
in Ierland pleger van misdaden, bij avond en nacht, naar het heette, om staatkundig onrecht te wreken. MaanrooH, i wil p.i, eene figuur,
gameugesteld uit vier wassende manen, die elkaar met de punten rakeu, in den vorm van eene roos, MnaaNclieiie.i jood se h-d uitsch),
ycf-n verschil! verbastering eener (\'hald. uitdrukking, zie Mai-Sehaaa. Maar. heitpéoek on Nieuw-tiuinea,
van geklopte boomschors; zie Slendang. UtiiifHeliti Ik, van mare, paarde»
xkalk, knecht, oorspronkelijk paarden- knecht, paardensmid, later opzichter der ruiterij, bevelhebber der Cavalerie en eindelijk de hoojrste militaire IietivUkinj; (iHaréchafJ in Frankrijk en elders. Vgl. voor de oorspr. beteekenis f r. marMutl den toff/tt, utarMial ferrant. MaarMchalk VoorwnnrtM. bij-
naam voor Blticher, hem in 1813 in Lelpzig door de Kozakken gegeven. MaarNchnlkKMtaf veroveren
(Den . eeu zeer aanzienlijk standpunt
in zijne carrière bereiken, bet zoover mogelijk brengen; naar Napoleons zeg- gen: „Elk soldaat heeft den Maar- vchalk»»taf\'m zijn ransel", dat heteekent, dat ieder soldaat,ongeacht zijn afkomst. door studie en plichtsbetrachting tot de hoogste rangen kan komen. Maart, lat. Martin* ml. mens is).
van Mar», later de god des oorïngs hij de «inde Itoineinen, maar oorspronkelijk, evenals der (irieken Arm, eene natiiur- godheid, die het planteiirijk en de kudden beschermde i vanhier Mar» Silniium, Mars pater =a de goddelijke hoseh- en veldpatroon (Cato), Omdat de legende aan Komulus Mare tot vader gaf, Mars jutter, Mttrttpiter = de vader van het krijt/sztrrlftit/ volk der h\'omei- nen i Litbker, volg. (tellias). Hij
ons de :)e maand des jaars, /en/ernaand \\
maar hij de oude Koineiuen, ten tijde |
van Komulua was Maart de eerste, eil
Februari, nog later, de laatste maand | ViUI\'«im
Mniit\'tckcin\'. te Locliem en elders
de meisjeskeiir vóór de aanstaande Mei-
| markt. I>e meisjes staan in lange rijui en de jonge boeren wandelen er langs en zoekeu elk een meisje uit. Maarten (Sint —. bisschop van
Tours in de .\'ie eeuw, hekend om zijne
weldadigheid; zijn naamdag is II N..- vember. <>p dien dag hebben in vele streken volksfeesten plaats; men danst
om Kiiit-Maartensvuren. zingt Sint- Maartensliedjes. eet Siut-Maartens-gun- zeu. houdt optochten met papieren lantarens, enz. MasirteiiNrironk (Sint —,dronk,
gewijd aan Sint-Maarten en ingesteld, volgeus de siige, door koning ) Hat\' Trygwasou, koning van Noorwegen litnVi— 1000), na eene verschijning van den Heilige aan dien bekeerder van zijn rijk: later, meer algemeen, een vroobjke avond, een dronkcmanspartij op Sint- Maarten. Mll nel cilMUlllucil (Sint —,.\'/""•
den munt, (Sint) MaarteitxpeHiihiff, koperenpenninkje van drie mijten, beiden genlagen te Utrecht in de loeenuunviuig t\\vv 10e eunv, niet het beeld van Sint- Maarten te paard, die de beschermheilige van i\'trecht was. Vanhier nuk Maar- teiiHitiaiineil (Sint) — l\'treehlc- MaiirteaM* o<|« t (Slat —, vogel,
voorkomend in den lieittaert, in verband met St. .Maarten denkelijk de gaas. Maart veld, campn» Martin» (z. a.),
Uu na in ing der groote jaai lijksehe. volks-
vergaderhig ouder de b*rankeu, waarop alle gewichtige zaken van het rranken- rijk, oorlog, nieuwe wetten, grove inis- daden, enz., behandeld werden. Ze viel tot ii» 755 op den len Maart: maar werd toen naar 1 Mei verlegd, en bijgevolg Mei veld icaiupus Madiusi. geheeteii. Zie Mei. De naam van Int Champ de Mars, te Parijs, kan echter een anderen oorsprong hebben en doelen op de daar
in de l"e eeuw gevestigde Militaire School. Vgl. Champ de Mars, |
||||||||
|
HA*AltICH. B70 MAC KIKLBV-TAltïBP.
|
|||||||||
|
Mn\'arteh. m. hebr.)t \'«».\'/ doende
aan Iets, hij is moürteh — hij is er lang mee bezig. Maarlw, in. hebr.), (letter], die \'t
avond doet worden). Woord aan liet lie- Kin van het Israël, avondgebed. Van- ilaar het maüriir ^= liet avondgebed;
matfrlw-oren i vgl. 1 a t. orare = bidden). het avondgebed uitspreken. Maft Heer, i h e b r. >, tiende deel,
van \'asar (tien). Bij den Israëliet het tiende deel zijner inkomsten, dat hij zoo mogelijk voor weldadige doeleinden bekoorde te bestemmen, vgï. Nek. X : 88. Mmflaeh, (hebr.), (in het Jood*ch-
DnïtMck verbasterd tot melnse) — ge-
beurtenls, daad, handeling. Al ;i ;"ï si lt-lï. \'héiiin, (hebr.), inliet
.Foodscli-lhiitscli verbasterd tot niainse helieime -— eene daad van een rund, eene daad ritu groote domheid. .U:i;isl)\'eerli)i\'l\' Marl\' (De —.
dr ster ran Maastricht. Naam eener
aldaar bestaande Zangvereniging. Maas. trieht voert in zijn wapenschild cent: ster van zilver (de ster der hoon), als Kckildkouder een engel, het zinnebeeld der trouw. MniiHtrielit (l)le komt vitn —,
iwhist), of: dat fn ren Maastricht** naar. Volgen» Harrebomde zegt men dit, als iemand eene kleur heeft gespeeld,
waarvan hij sleehts één blad bad, zoo- dat hij renonce maakte. Maat (Mei de — waarmede
wij andoren nieten, zullen ook wfl fieiiieteii worden.d. i. moois n-ij anderen behandelen, tutten wij oponse beurt behandeld trorden; ontleend aan Luc. VI : 38, vgl. Mattk. Vil : 2 en Mare. IV : ->4. MnatjeHlliiriilji. oorspronkelijk
maagdekensharing, innhi. m<i<lihfsht>- rlng, dus baring, die nog geen kuit keeft geschoten, jonge, vroege haring ;gewonn-
lijk groene haring. Man t scha pp Ij van Verre, voor-
loopster der „ Vereenigde O.-Indische Compagnie" 1l.v.14—1602).
|
Mnu (Qneen —, de vroedvrouw
< der fairies of Feeën, vervolgens, de geest
der droomen. To be vlslted hg Queem Mab, voortdurend droomen hebben, | meestal aangename droomen.
I
Mnbiid. (clinld.), zie MeSbhrê.
Alahbocl, (tiebr.). Mntdvloeél.
MaheYn, it urksch) . krizerlijk
Mabetn, het voor de hooge ambtenaren
toeganklijk deel van het Hof. tevens
i het verhlijf\' des Sultans hij dag. De
j MabeTndsehe vervullen er den dienst van
hofmaarschalken en bizondere secretu-
|
||||||||
|
Mnhllle, vroeger een iiitspaunings-
oord van zeer verdachte reputatie te 1\'arïjs (gesticht in 1K40I, een groot rijk versierd gebouw niet tuin. sehitterende verlichting, en eetzalen, speelzalen, kal»i- netjes en een zeer groote danszaal, waar het wemelde van vreemdelingen, en waar opgesierde vrouwen van minder allooi ! tel) dans uituoodigdeii. ouder aansporing of voorbeeld van hijhehoorende ïuanneii van nog minder allooi. Vgl. Cremome Gardens en Argyll rooms. Mnbok, uu al.t. dronken.
Mabok darali, (m»I.), flauw,
bedwelmd door bloedlncht, bloedverlies. Mnbok laoet. i m al.), zirz/tk,
zeezirkie. Malioal of mahonie, (fr.), in de
volkstaal een zot of zuttin, een omiooxele.
Mac of M*c, een voorvoegsel uit
1 \'t (laeliseh (goth, magns= zoon; sanser. maf\' = groeien; Welsk magm= teleni beteek ent zoon, h.v. Mae Douald = zoon van Donald. Het Wehdi heeft Mar veranderd inap of »hi/ien saamgetrokken tot ap of \'p als Apadam (ap Adam), prtchard |T Kichurd). Mac Ktnlcy-tarlef, aanmerkelijk
verhoogd tarief van invoerrechten in de Ver. Staten in 1891 ingevoerd, wat voor sommige artikelen bijna niet verbod gelijk staat, bestemd om de welvaart in |
|||||||||
|
1171 MACHT HAAT BOVEN BECHT.
|
|||||||||
|
MACAIUJK.
|
|||||||||
|
de V. S. te doen toenemen door den
invnr;r te doen afnemen; naar den voor- steller Me K i nl ey, lid van liet Congres, later President der V. S. Msifit lire. bv. nw. vooral in verbin-
ding niet dattêe iz. a.). Kene vrome Instelling, waarin zoowel kerkelijke als wereldlijke waardigheidsbekleders hij beurten den dans verlieten, als om te kennen te geven, dat iedereen sterven moet. Danse Macabro = doodendans. Sommigen meenen dat hut woord van Arabtsclien oorsprong is : malcablr, Ar. heteekent begraafplaats. De doodendans van Ilolliein bestaat alleen nog in gravures, te Bazel is er nagenoeg niets meer van over, Alacatlaailsecreu. eene straat
leggen ii la M a e A d a 111, il. i. /.e niet steeiipuin of klein gestooten graniet- kiezel of kalksteen bedekken : naar den uitvinder, den Amerikaan .John Lou- doii Mae Adam < 1755—1836). Zijn stelsel werd voor \'t eerst in 1815 op de wegen van llristol toegepast. Het parle- inent beloonde hein met een geschenk van 10.000 pond sterling. Hliicah\'e. Zie Robert Macalre.
Macaroni, (ita l.i, maceherÓni,
geliefd voedsel in Italië, welks hoofd- bestanddeel is fijn weltemeel, ook wel niaïs-meel. De beste macaroni komt uit Amalfl (bij Kapel»), Ook eene soort van volksdrank In Napels. Zie Tarantella. Signor Macaroni, spotnaam voor een Italiaan. In Engeland eenmaal een lid van de Macaroui-Club, een Vereeniging van zwelgers en /.wetsevs op liet laatst der 18e eeuw. Macaronische «oPzIe, boertige
verzen waarin twee talen zoo dooreen ge- mengd zijn. dat de eene naarde regelen dei- andere verhogen, vervoegd en gecon- strueerd wordt; zoo wordt bv. f/idxen die den ireg niet trefen: (i iilsi viani nescientcs, en kok-K, die t/een weit heb- hen: kokki niessani non hahentes. M ti cedoilfPrs, godsdienstige sekte,
zoo genoemd naar S\\ a eedon i us, natri- areh van (\'oustaiitinopel, 4e eeuw. Zij |
ontkenden de godheid van den Ilei-
ligen (leest, en beweerden, dat het wezen van den Zoon hetzelfde is als dat van
den Vader. Mach tlelnc Redman jf init
dein lllnuncl. Vojjt!
Fort nutsst <tu. riclne lilii* Int aliifelinileiii Sehiller. With. Te//, IV, 3.
Maak uwe rekening met den hemel,
landvoogd, Weg moet gij, mr lautxte Hut\' heeft
f/es/agen; woorden van Willem Teil als hij (iessler ziet naderen een oogenblik vóór den sluipmoord. Machaseli Lalet\'tomfai.ih eb r.j,
Toevlucht runt\' Weezen. Benaming van het Centraal Israëlietisch Kinder-. Wees- en Doorgangshuis te Leiden. Maehseh of machaseh = toevlucht, schullplaatn; jefiïni = wees. Machiavellistische staat-
kumlc, gewoonlijk opgevat in tien /.in van politiek, die onbeperkte vor- stenmaeht voorstaat, welke door allerlei
middelen, ook de snoodste, moet Morden gehandhaafd, omdat de slechtheid der menschen die emoode middelen recht - vaardigt. Deze verklaring grondt men ten onrechte op bet werk vanXieolo Maclliavelli (f te Florence \'22 Juni 1527) in zijn in 1515 te Venetië uitge- geven werk // Principe i De Vorst t, opgedragen aan Lorenzo d\'.Mediei, den jongere, den neef van Paus I.eo X. Machloakes. (Van het n. hebr.
maehalóketh i. verdeeldheid, tweedracht, tuis f,
MacliHchaba. meerv. Mach*cha-
hath, ihebr.). [Machsrhoiro, meerv. Machschottous, (n. hebr.) = gedachte, voornemen. Machschaha toba (Machwhotvo
totvoo), goede gedachte, goed voornemen. Machachclfe, Mach sch elfete. Zie
MeclKtsrhefti.
Macht gaat boven recht, Ha-
bakuk 1.4. volgens I.iither\'s. opvatting
|
||||||||
|
M.U KKNZIK-rur.
|
MADE.
|
||||||||||
|
als spreekwoord aangeduid, is sedert
Luther ten onrechte als zoodanig aan- geuomeii. Maekenzle-pIJp. pijl\', die geheel
droog rookt, en den rook ten eeneinaal onschadelijk maakt voor de gezondheid. Allergunstigst beoordeeld door den be- rot-mden Kngelschen geneesheer Sir Morell Mackunzie. |
|||||||||||
|
I kardinaals kleed hi;; aan, uit spot over
zijne indagfng door den l\'atis voor de
i rechtbank der Inquisitie, omdat hij
I burger- en militaire kleeding had ge>
: dragen. <Met had op Hl-jarigen leeftijd
I den titel van kardinaal ontvangen, en
werd later benoemd tot aartsbisschop
van Toiilotise, en hissehon van Iteanvais.
In l..i;i vierde liij het II. Avondmaal
; in Kvangelischen trant. Naar Londen
uitgeweken, en te Sion-Ilouse nietter-
! koningin Ellsubeth, betoonde hij zich,
in vereeniging met zijne gade, een wel-
i doener van alle uitgeweken Protestanten,
Madame lit iMieliesse. naam
voor de gemalin van llenri J nies de Uourbou, oudsten zoon van den Prins van (\'oude. Madame la PrlaeeHWe, naam
voor de gemalin van den Prins van. (\'oude. dochter van l.onis XlV<tl715) Matlame «e meurt. Madame
; est imsrir. itr.i. aanhef van Bog-
siiet\'s lijkrede op Madame, vrouw van
1 den Hertog van Orleans en dochter van
1 Kniel I. koning van Engeland. Zfl stierf
plotseling te Sulnt-Cloud in Io7o.
Madame Tu»Muad. museum van
wassenbeelden in lïaker.-trect in Londen; gesticht door Madame Tussaud, nicht van den heul Kaïnsou uit den tijd der Revolutie, door wiiii zij het echte nies der guillotine bezit. Madame Veto, 1 i\'r.i, weerome
Veto} spotlutttiii der koningin M a-
ria Antoiuette tijdens de Kransche
j Revolutie, wegens haar ijverig .streven
naar het r//o-recht iz. a.i der Kroon.
Muda|iolam, een soort fijne cali-
\\ entstof, aldus naar de stad van dien
j naam in Itritsch-lndië. met vele katoen- weverijeu. Mulat, bereide opium, ileAmJtoe»
en Opium. Made in Iloogmade en andere plaata-
I namen, heteekeut teelde, en is verwant
j aan \'t Ëngelache woord ineudotc. Vgl. I madelief je*. |
|||||||||||
|
Mneklaaw hlanhet. iani.1. uen
zware wollen .leken van goede kwaliteit. Mac kina e, uitgesproken als „Macki- naw", op liet eiland van dien naam in het meer Huroii,Staat MichiganV.K. A. w;<s vroeger liet middelpunt van den ruilhandel met de Indianen, die groote hoeveelheden daarvan gebruikten. MaelthitoMli. reffeiija*, door be-
H-erkhig niet caoutchouc rmdoordring- haar: eigen], Macintosh met «• en niet met \'•/.\'. naai- den uitvinder,den beroein~ den Hchntschen scheikundige Charles j|. (17HH—IH43J. Muenca. wMut van I i|ii>er- en Neder-
(iuiuea, ter waarde van U Ned. centen. Madame, weleer de titel der mul*t<-
dochter \\an een kouin<; in l\'rankrijk.
Madame, il ff»It uraad veilt.
et l\'tll uu\' -ï\\ Imip-. ifr.i. me~
n-oHir, lof iratot herig, en ik hel, zt-s trolrra gedood. Victor 11 ugo, lt,u,- Hla», 1h;is. |j. 3, ontleend aan ecu brief, diende dichter koning Karel II van Spanje aan de Koningin laat schrijven, waarin de Koningin liefdesbetuigingen mocht verwachten, maar die alleen dit jacht- bericht inhield. Madame C\'iii\'dliiu I. 1 t\'i. 1, eene
vrouw, die liet ontuchtig gedrag harer dochter begunstigt. Naar een der hoofd- tvpeu eeiier reeks geestige schetsen, door Ludovic llaléw i-jen. 1834), van
1873— s;; uitgegeven. Madame la eardluale, noemde
<>det de Cliatillon, broeder van den admiraal de Coltgny, zijne gade Isabelle de llailteville, die hij huwde met zijne |
|||||||||||
|
673
|
|||||||||||
|
MADRIGAAL.
|
|||||||||||
|
MADKIJtA,
|
|||||||||||
|
Al ii ilj o f . (mal.), Vootwaartet
Krijgsterm der Haliuee/.en. _(Jeueraal
Madjoe" was de naam, dien de inlanders op Atjeh aan den als gcnciaal-inajoor v/h Ned.-Ind. leger overleden hoofd- officier Ch. de Boy van Zuijdewijn gaven, mi de tweede expeditie op Atjeh, waarbij de missigit genomen werd. Nadoe, een held uit een der Mid-
deleeuwsche legenden. De Reinaart be- gint: ..Willem die den Madoe maecte". Ken historische Madoe was de zoon van Owain (Iwynetll, Koning van Wales, f 117(i. Zijn zwerftochten, zegt de tra- ditie, breidden zieh zelfs tot Amerika uit. Mlldoiimi, (ital.), saaingetr. uit
(la) min Donna — mijne vrouw. Naam van O.-Lieve-Vl\'OHW — .Maria.de Heilige Maagd. Miidoiiiut dellii Licttcrn.i ita L),
O.-Lieve-Vromr van den Brief, patro- nes van Messina. aan wier inwoners,
volgens de legende, de Heilige Maagd een brief schreef. Miidoiuitim. (lenueesche zilveren
munt, geheeten naar de Madonna, en
bijna 4n cents waard. Mn dr HM, halsdoek van zijde of
katoen, zoo genoemd, omdat de eerste te Madras gemaakt zijn. IItulm s -o]>voedliif|RBtelaeI ,
stelsel van wederkeerig onderricht door
Dr. Audrew Heil (1753—1882), in het weeshuis te Madras ingevoerd, ter op- voeding der weezen van Kuropeesche militairen: ook Bell-Laueastersehe me- thodtt (z. a.) genoemd. Mndre Xntnrn. geheim genoot-
schap in Italië in de Middeleeuwen,dat de leer van het Christendom naar de (iriek- sehe mythologie wilde terugbrengen. llndreujii, ihehr.), rang, graad,
trap ran eer. ï.ett. steile plaats [ Hoogl.
II : 14; Kzeeh. XXXVIII : 20. Miulrld of dubloue, Marokkaansehe
gouden munt, ter waarde van 10 Spaan*
sche piasters. MiLtlrIifnitl,it. »ta(lrit/ale(herf\\vY*-
dieht), eerst in Italië eu later ook elders
liet kunstlied der 16e eeuw, meerendeels
3- of (J-stemmig, liefst "i-stemmig, kort
43
|
|||||||||||
|
Mn deint, (port.), hout, het geheele
eiland was, toen men liet ontdekte met bosschen begroeid, die men ver- brandde, waarna men in den met asch bemesten grond den wijnstok uit Znid- Kuropa plantte. Mnddrii-n IJii, wijn van liet eiland
.Minlcru of Madeira en wel : malvaeia,
eng. maltnseyf Dry Madeira (droge madera, d. i. sterke) (fr. sec); (deze is sercial of boal), dit ia de eigentlyke handel»wijn; de eerste komt niet in den handel; eindelijk de tinto of roode madera, die als hij oud wordt een rood- gouden kleur aanneemt en slechts met anderen wijn vermengd voorkomt. MjuleleliieN, boetvaardige zonda-
ressen, naar Magdalena; ook Mudclouiiettcn. in kloosters boe-
tende lichtekooien, ook tle kloosters zelve, waarin zij hare misstappen boetten; van fr. Madeion — Magdaleua, in \'t algemeen: heroiiwhehhende licht-
/.innige vrouw: naar Maria Magdaleua
(d. i. van Magdala), óene der vriendinnen van Jezus, die vereenzelvigd is geworden met de boetvaardige zondares, die de voeten van Jezus zalfde en de toezegging van schuld vergiffenis van hem ver- kreeg, l.ukas VII: 36—50. Vgl.Magda~ lenenhuls, Mndemolaelle • naam voor de
dochter van Phillppe, hertog van (\'har- tres, kleinzoon van Philippe hertog van Orleans, broeder van I.odewijk XIV en in \'t algemeen van de Fransehe Konink- lijke Prinsessen. Mudriiiolacllc (La grande —,
zie o]) Grand.
Mndcrii. de Spaansehe vorm van
het l\'ortugeesehe madeira. Maderlser, (fr.), aan wijn kunst-
matig den smaak en du kleur van madera-wijn geven. 8é madértserwordt gezegd, wanneer de wijn dat van zelf, zonder kunstmiddelen, doet. jtlniliRii, (ar.), kleine mortier, be-
Staande uit een houten heker met steel, waaruit lichte werktuigen voortgeslin- gerd worden. |
|||||||||||
|
MADRXLLEXA. G\'
|
||||||||
|
74 MAGAZIJN.
Raasbollius en Urinaal, die onder een
vloed van scheldwoorden met elkaar twisten over de waarde van liet stelsel van Copernicus. Zie En \'t staat enz. Maestoso, (i t, ui uz.), majestueus;
van tnaësta (majesteit).
Mncvius, zie Bavius (f 33 v. C. in
Cappadoeië, volg. Eusebius). Door Ver-
gilius zijn beiden, als slechte dichters in dezer voege vermeld: Qui liaviuin non odit, aniet tua carmina, Maevi. (Alwie Bavius niet haat, beininne uwe gedich- teu, Maevius!) Zie Verg., Kei. 111:90, Zon worden beiden over een kam ge- schoren. Mal of matje, (stud. en barg.),
een kwartgulden; vroeger een zesthalf. Maffen, unil. en barg.), slapen.
Mafin. geheim genootschap in Sicilië,
hetwelk <>p dat der Camorra (z. a.) in Napels gelijkt, en rooverij en wet- schennis in bescherming neemt; eene machtige vereeniging, waarvoor hut volk meer vrees koestert dan voor de recht* bank. De leden, Mafiast genoemd, be- schermen hen, die door de politie of de rechtbank vervolgd worden, en onder- steunen de smokkelarij. Mafoo, (chin.), Chineesche bedien-
de, stalknecht. Matslek, (n.hebr.), onderbrekend,
in het midden ophoudend.
Mafsiek zijn, in het midden af-
breken; vooral: bij onbehoorlijke staking van het gebed of andere godsdienstige handeling. Majjailis, zie Psalter.
Maj|aii<j, (jav.), inlandsch volge-
ling, die dient zonder hum, doch in het
vooruitzicht van te eeniger tijd aan eene vaste betrekking geholpen te worden; iemand, die op het bureau van den een of anderen ambtenaar als leerling werkt. Magazijn, een bewaarplaats voor
koopmansartikelen, ecu woord van Ara- |
||||||||
|
lyrisch gedicht, dat verrassend eindigt,
wereldlijk, meest erotisch en veel kunst- mat iger van samenstel dan de eau zo- nette, villanelle, frottole en derg.;oor- spronkelijk het minnelied der trouba- dours. Oorsprong twijfelachtig. In het mlat. der 14e eeuw bestond reeds ma- trfal/\'a als naam voor eene muzikale compositie. Petrarca en Tasso, Montreuil en Moiierif, (loethe en Schlegel, Hooft, lluygens en lïilderdijk hebben madri- galen vervaardigd. Zie ook bij FroU tola (lees: l-\'rottole). niailvllli n;i. Npaansche volksdans,
genoemd naar Madrid (Madril). Mitduro, zware portwijn, in \'t bij-
zonder die aan de Portugeesche oevers van den l>ouro groeit. Mailyn (liet —, de middeltaai
van het Javaansch. Maeandrlscll, (gr.), kronkelend,
gelijk di- stroom Mae ander (nu Met\'nder of Menderez) in Klein-Azie (Phrygië, Carie> Maeeenns (Een —, een beschcr-
mer van kunsten en wetenschappen; naarden Uomeinscheu staatsman Cajus (\'iluius Maeeenas (f H v. C), die onder de regeenng van keizer Augustus leefde en de bijzondere vriend en begun- stiger van Horatius en Vergiüus was. Mael t\\ e, ( w a p.). zie mulle, ook
maliënkolder. Maenadeil-duilS, een woeste dron-
kenmantsdaiis ; naar de Maennden, pries- teressen van Hacchus, die dezen op zijn toehten vergezelden, van gr. mainesthai razen, woeden). .lliii\'i\' «lat en Is het \\\\U-i„ wner-
op «Ie Veldheer loert, Vondel, Gysbreght, reg. 460 II, 1. dat is de bedoeling niet, naar de woorden van Willem \'van tigmond tot Diedrick van Haerlem, nadat hij verteld heeft, dat het leger van Amsterdam is teruggetrokken. Maer zoiulcesehelileii i want
fjy zyt neen ii pneHi y ven,
Foet ! \'t staat zo lelyk als jjc- lcerdc lui zo kyven. Lang en dijk, de Wiskunstenaars, 19e
tooneel, vermaning van Aiizelmus aan |
||||||||
|
KAODALBNA-OBDB (DB). 675 MAOIKTKlt SAKCT1 PALATII.
|
|||||||||||
|
kondtger, verteller, berichtgever), titel
van iemand, die bevoegd is, Israël, theologische voordrachten te houden, predikant. Maaier (De — nlt het Noor*
den. Zie Magwt van het Noorden, Mnatl\'FH, lat. magi, uit tnog (z. a.)i
hij de .Meden en Perzen de helpers der
priesterkaste, evenals de Leviten der oude Israëlieten behoorend tr>t een be- paalden stam. Zij waren de vertegen- woord igers der wetenschappen hunner eeuw en oefenden de godsdienstplech- tigheden uit. Hunne leeringen noemde men magisme, en hunne wijsheid magie. Hij Jezus\' geboorte zien wij er drie op- treden (Mattli. II : 1). !>ê magiërs of ook de Chaldeeën, die eene afzonderlijke kaste vormden, deden voorspellingen uit de sterren, uit vogelvlucht en offerdieren. He overgang tot toovenarff werd dooi\' dit alles zóo gemakkelijk, dat van lieverlede magiër eensluidend werd met .rond- zwervend tooi dinar, wonderdoener en goudmaker". MaoiHclie cirkel**, — ringen.
de oude magie of tonverkunst trok
cirkels of ringen, waarbinnen demonen gevangen werden gehouden. 1 >e overle- veringen spreken veel van m. ringen, zooals de Ring van Gyges, zie Ggges enz. Maoister, i m. lat.), leeraar aan
eene universiteit, hijv. te YVitteiihcrg 16e eeuw. I\'it dit Latijiisehe woord spruit óns nut sier. Maalatei\' nrtluin (M. A.i, of
lli:il|isti\'i- nrtllllll lÜMi\'ii I llllll iM. A. L.l, /neester in de vrije kunsten, overeenkomstig niet het Kngclsche „Master of arts" (M. A.) en 6na „Doctor in de Letteren". Mnatater blbendl, zie Arbiter
bihendi.
Mnnlstci* eei•i-m on In ril in. 1 a t. >.
ceremoniemeester.
Mnalster Sancti I\'nlntH, < la t. >.
meester rttn het heilig paleis, titel van
den door den l\'aus benoemden Domini- eaner monnik te Rome, die alle gedrukte schriften moet onderzoeken, of ze soms
ketterijen bevatten en schadelijk kunnen zijn voor het R.-K. geloof. |
|||||||||||
|
bischeu oorsprong van dezelfde betce-
kfnis. De naam is allereerst in Engeland toegepast o]) e«u tijdschrift : The <ient- lematta Magazine, eerste helft der 18e eeuw. Sin Hfin Irim-oi>i1o (De —. non-
nenorfle van boetvaardige vrouwen, aan* vankelijk slechts gevallen meisjes, later ook eerbare maagden, in 1215 in Duitsch- land opgericht,en later verder uitgebreid; genoemd naar Morin Magdalena. Zie liet volgend art. MaatlllleilClllllllK, gesticht voor
|
|||||||||||
|
gevallen vroutren. Naar Maria Ma
|
053
|
gdalena
|
|||||||||
|
verward niet de boetvaardige zondares
van Luk. VII : 3ti—50. Mno;eiifrnae, ihgd.i, eene maag-
aangelcgenhcid. De uitdrukking is door Ferdinand Lasalle (1825—64) uit- gedacht, en in zijn öffenes Antwort- schreiben (bh 38) voor het eerst gebezigd. Milifcniiamiekes, /.ie Manneke.*.
llnaei-c lletn. (barg.), de dood,
eigenlijk rr/\'end Hein, naam door Mat-
thias G\'laudius inden Wandsbecker Bot e, het eerst onder een geraamte, aan den dood gegeven, spottend naar een dokter 11ain te Hamburg. Magere laven (Vette en —,
d. i. tijden run voor* en tegenspoed,
ontleend aan l\'harao\'s droom m tien. XL1, waar sprake te van zeven koeien, „schoon van aanzien en vet van vleesch", die door zeven andere koeien .l.-elijk van aanzien en dun van vleeach" werden opgegeten, en van „zeven aren. vol en goed", die door „zeven dunne aren" verzwolgen werden. Maoald, zie Magid.
Maai (We —, dé drie Koningen,
(eigenlijk «ijzen, geen koningen, maar aldus genoemd naar Pa. LXXll : 10 en .les. LX : 3, (die deu jonggeboren Heiland kwamen begroeten). De over- levering noemt hen gewoonlijk : (\'aspur, Melehior en Jialthasar. Zie Magiër*. Maoicd, (n.hebr.), (letterl. = ver-
|
|||||||||||
|
MAOISTKlt BEKTEHTIAHUM. 676 MAGXIFICA (LA).
|
|||||||||||
|
M;i(|islri\' K\'-nf ent iaemn . titel
van IVtnis Lombardus (f 1164 alsbi>»- schop te Parijs), omdat zijn hoofdwerk Seutentiamm libri IV, eene soort van dogmatiek, met uitspraken (sententiae) der kerkvaders (vooral van Augustinus) i gestaafd, tot aan den tijd der Kerk\'- ; hervorming een \'Ut meest gobi nikte leer- hoeken was. dat tal van Commentarie*n i/. a.) heeft uitgelokt. Majpia hnhInii. (in. lat.), /.ie hij
\\rertti?t. Ar"*i#a = zitting, e ng. asnize = rechtszitting; ook,verordening,laud- dag, jury. Kr. ttssisrs nnrv.i = zitting van een crimineel gerechtshof (van een (*our d\'assiscsi. Mmpia Charta, de vröheidshrief
in 12i:- aan Jan tonder Land afge- dwongen, wat de grondslag lei van de staatkundige vrijheid der Bngelschen. Maojia v**t vorltiiN et |irae-
vnleblt. (lat.), groot (machtig) is de naarheid, en te zal zegevieren. llauaa ïiiik ia. (lat), plechtige,
nflicieele begrafenissen. llaijna pctlH. Pliaët 011. vt f|lliie
ure vtrllillH ïsl i-.
Mlliieru t\'Oiivt\'iiiaiit. net> tam IlllOPlllhlIH ailllis. dat.), f i/J vraagt een groot gunstbewijs,
Phaëton, \'lat niet past voor utre geringe, krachten en zoo Jonge jaren, < > v i d i u s. Phaëton weuschte don wagen van zijn vader, den zonnegod, te mennen. \\B;i(|ii:iat. in Hongarije rijksbaron,
die door hoog-adellijke geboorte recht |
Majpiect of natuurlijke 111 a ij\'
neet, 1 ii t. magnes, gr. Utfios magnethea
of magnesios, il. i. magnetische steen 1 vgl. magnesia i. aantrekkende fyzersteen, treksteen, poolsteen, zeilsteen, een zwart- aehtig ijzererts, dat ijzerhondeii.le licha- meii tot zieh trekt. — Kunst nui{|- nect \'1. i. een met den magueetsteeu
bestreken stuk ijzer of staal, dat de kracht van den natuurlijken magneet heeft aangenomen. Mu{|iic*la. fch e m.i. bitteraarde
of talkaarde, bitterzoutaarde; in/., ook voor magnesia a/ba, eeiie als artsenij gebruikte verbinding van bitteraarde en koolzuur; magnesia carbonica, koolzure bitteraarde. Aldus naar het landschap Magnesia in Thcssalië. Mfiifiiey, zie Ptttque.
Mai|iiï 1ii1>oi*Ik m 11 {| 11 n nirpcoH,
ICst <|in- silii l\'i-rtiiiiii ipsa \\ iel ns.
(Eene groot e beloon ing roor groot werk; <i<- deugd strekt zich zelve tui belooning). ticzegde van .1 a 11 van der Do\'es
[Janus Dousa). dichter en staatsman,
gunsteling van prins Willem I, en de
eerste curator der in 1575 te Leiden opgerichte hoogcschnnl. ï WU4. Miliflli iiomltlls llllllii\'H, [lat),
<lf schadutr van een grintten naam, door
Lucanus (Phars., I, 185), ter ken- schetsing van Pompeus gebruikt, die onder de toga zijn strijdlust heeft ver- loren, terwijl (\'esar, zijn tegenstander, diens zwaard overal heen voert, waar eerzucht en wraak hein roepen. 1 )ok Senecji laat Octavie (v. 71) zeggen: Xunc in luctus servata mens, Magni resto nnniinis uinbra = te midden mijner rampen, beu ik levend, en de schaduw rau een grooien naam gebleven. Misschien heeft Schiller aan L Vt ca n 11 s\' ot\' Seneca\'s woorden gedacht, toen bij in Wilhelm Teil II. 1 Attinghauseii deed zeggen : Me/n Schatten bin ieh uur, bahl uur me/n Xante, ik beu slechts iniju schaduw, weldra alleen mijn naam. Majiiiifïca (La —9 de pracht-
fieremle, hij naam van Toledo in vo-
rïga eeuwen. |
||||||||||
|
07822283
|
|||||||||||
|
heeft op deelneming aan het bestuur
des lands, als zoodanig Hof-Magnaat. in Polen elk geestelijk en wereldlijk raadsheer, zoowel ah* hoog-adellijke. Uit lat. magnns = groot. Men spreekt tig. van benrs; dorpe- en geldmagnateii. Tot leden dei\' Hongaarschc Magnaten-tafels winden ook uitstekende Utteratoren, enz. benoemd, bijv. de Hong. dichter MiUinis .111 ka i. Jan. 18!»7, en dit wel levenslang. Ma ij 11 ii w int er opes ïno|»s.
(lat.), arm, te midden van grooterpk* j dammen. Horatius, Oden. 3, 16, 28. I |
|||||||||||
|
r,77
|
|||||||||||
|
MAGNIFICAT
|
|||||||||||
|
MAHDI.
|
|||||||||||
|
lla|fiilfleat, la t., nai,)teen van de
drie Cantiea majora, de evangelische lofzangen achter de Rerijmrte Psalmen in onze kerkboeken; het Canticumbe at ae Mar/a,\' rlrgtnlx, loflied van Maria, Luk. I : 4(1—55, in het huis van Za- charias, waarmee zij den groet van Elisabeth beantwoordt: Magnificat ani- nui tnea Dom/nitm (mijne ziel verheft (lett.: maakt groot) tien Heer). Het lied maakt deel uit van de IJ.-K. vesper. Mii}|iiIHf|iic* Min ïs ce ntsl pa s
l» guerre (C\'est — , (fr.), betvon- derenawaardlg, maar hutten den oorlog (buiten den regel). Woord van maar- schalk Canrobert hij de charge van the Ltght Brigade hij Balaelava, in den Krimoorlog. üliilfim mi lioimiii. < 1 w t.), >/root
goed. Afdoend heil- en geneesmiddel, bv. tegen vallende ziekte. Ook. benaming eener aardappelttoort, te Hallam ge- kweekt, <»»k Halluiner gele genoemd. of manke bootten; ook als Daber Magnum Bohhui bekend. Mnno(|, zie Oog.
!\\l:ii|ot. f r. I, groot e aa/>, Chineeache
pop; koddige figuur op tlibieesch porse-
lein; spotnaam, dien l.odewijk XIVaan de voortbrengselen onzer Hollandsche Bchilderachool gat\'. Mllj(Ot, (fr.t, een aanzienlijke. ge-
woonujk ergens verborgen som gelda. In de taal der misdadigers buit.
Mnjiii» vim het Noorden (De
—, bijnaam van den Protestant Johann
(Jeorge ilamann (f 1788), sedert Juli 17X7 te Munster den vriend der vorstin von Gallltzhi (zie Niet thuis); volgens sommigen een Kehnurotzer (tafelschni- mer) en nietsdoener, volgens den be- gaafden geschiedschrijver («elzer, in dichterlijken gloed Klopstock, in veel-
/.ijdige onderzoekingskracht Lessing op
zijde strevend, in godsdienstige diepte van zin deze heiden ver overtreffend. |
.Iliijfiiweëi\'*, aanhangers van een
i onvoorwaardelijk dualisme onder de
I Perzen, wier lei-ringen In menig opzicht
! in hotsing kwamen met hun oud-vader-
I lijken eeredienst; zoodat zij hij de her-
! stellingvan het Perzische \'rijk ouder de
i Sassaniden i sedert "2\'i" n. C.) verdreven
j werden en verstrooid geraakten. Zij
i hingen nauw samen met de Magiers i z.a.).
Miij|willll|l, i a ui. t, man. die tot geen
staatkundige partij helioort, gewoonlijk,
die zijne oorspronkelijke verlaten heeft;
ook cave-man of Adullamiie genoemd;
i aanvankelijk aan den ItHÜttttopoltB Sen-
! tittel, die \'t woord in 1H72 liet eerst zou
i gebruikt hebben; het is echter veel ouder
| en komt in Indiaanselie vertalingen van
den Bijbel voor als Muk-quoitlp \'m de
! vertaling van (ten. XXXVI : 40 en van
| II Som. XXIII : 8, in de beteekenis
i van heer, vorst, onafhankelijke.
\\\\u <j> narNehe of ülayaursclic
nationaliteit van de Hongaren. Miijiyiii» OrHznu, (hong,), H>m-
gartje. \\l:i lm hlinratH , een der twee
groot e e|dsehe gedichten van mid-ludië.
Het bevat de geschiedenis van den strijd tiisschen de afstammelingen van Kiiiu en I\'audu. M ii h n ril dia, uit maha, hoog, groot,
als \'t eerste woord eener samenstelling,
\' en radja Vorst. Itet. hooge, groote
Vorst. Koning; komt meermalen in
N.-luiiiê\' voor als titel en naam van
Inlamlsehe hoofden eu Vorsten. !\\1 ii liaraju li. titel van een vorst
: in Itritseh-Iudiè\'. Zijne gemalin heet Maharanee. Mn hu ril nee (De ||roote — .
titel, welkende inboorlingen van llindo-
stan aan de Koningin van Kngeland geven. MAhayAna, zie WuAyéua,
Mahdi, (ar.), de door de Muzeliuan-
nen verwachte profeet, dien Allah (God) zenden zal om het door Mohammed be- gonnen werk te voltooien, de ongeloo- vigen te hekeei\'en of uit te roeien en eene |
||||||||||
|
678
|
||||||||||||
|
MAHMOUDI.
|
MAINE.
|
|||||||||||
|
rechtmatige verdeeling van alle goederen
te doen plaats hebben. Als zoodanig\'trad in 1H81 de onlangs overleden Egypte- naar Aclimed Kul ei man op, nadat sedert 901 bij verschillende gelegenheden nu hier dan daar iemand was opgetre- den, die zich voor den Mahdi uitgaf. Malimoiidi, Perzische zilveren
mant, \'24 Ned. cents «aard. Miili-iilKclitiLimii ? (n. heb r.),
waarin onderscheidt zich Y begin van een bekende Isr. Paaschavond-liturgie. .Hoe komt llainan in de Mah-nisch- tanna!" Spreekwoord van verwondering, wanneer een ander in een redeneering een element werpt, dat er volstrekt niet in behoort. Wat wil Haman uit de Esther-gcschiedenis in de Paasch- litnrgie? Vgl. bet christelijke Hoe komt Pttatus in het credo? izie Pilatus). Mal (Arbre de—» (f r.), meiboom,
levende boom zonder wortels op 1 Mei te Parijs geplant op de binnenplaats van het Palcis van Justitie, oorspronke- lijk eene plechtigheid der Basochiens.Z.a. \'. lAanb.i. Hendrik II (a« 1J47—.V.h bad I bun vergund jaarlijks in de Koninklijke bosseben de \'lioomeii te vellen, die\'zij ! noodig liadden om met grooten luister I den meiboom te vernieuwen. Daarbij | liadden eene maand lang feesten en demonstraties plaats, waarvoorde Koning uit zijne particuliere inkomsten de kosten betaalde. Te Brussel wordt nogjaarlijks door liet volk een meiboom in de rue den Marais geplant en eenige maanden later weer verwijderd. Miit blfilit i\'iiiiiiiil und nicht
wiedci* (IIcm L.ebens —, zie Des Lebem enz.
Mat-scliRiin, (Ta/mud. chald.),
welk onderscheid is er? Term met de beteekenis: geen verschil. Mlilckcil In \'t scllRnrnlckeil,
zie Maaike», en/..
Uu Uien IJ neen, Viej|ln <|iie«*n,
(eng.), maagdelijke Koningin, nl. Kli-
sabeth van Hngeland, die 1558—1603 regeerde en op zeventigjarigen leeftijd ongehuwd stierf. |
Malden Town, de Maagdelijke
stad, Edinburgh, als nooit door eenigen vijand veroverd of genomen. llniilcngneech, (e n g.), eerste
redevoering, die een pas opgetreden Minister of Kamerlid houdt en waar- mede bij dan aan zijn maagdelijkheid een eind maakt. Mni|cm (Te —, (barg.), in \'t
water. Zie Majim. üliiille. naam van de zeer kleine
zilveren muntjes der Brabantsche en Vlaamsche steden uit de 13e eeuw; hetzelfde als malie (z. a.), schubje. Malllet, (fr. wap.), zware houten
hamer. Ook: voorzittershamer bij de Vrijmetselaren. MnfllotliiN, ifr.i. ook »ia,ï/ets ge-
heeten, de strijdhamers, deelnemers aan
den opstand ouder Karel VI, in 1382
en 1413, veroorzaakt doordat de Hertog
van Anjou, die bewindvoerder was, de
belast in;; van den twaalfden penning
wilde invoeren; aldus genoemd naar de
maillets, zware hamers, van staal, lood
of ijzer, waarmede zij streden tegen ben,
die hen wilden dwingen, de helastingte
betalen.
Maimaktcrlooil. Zie Maanden
{De Qrieksche —i. I)e maand waarin de maitnakteria, d. i. het feest van ^Zeus matmaktte" (den god van storm en wind), gevierd werd. Aluin axc, (sport), hoofdas.
Mn In <rat|fle, (fr. wap.), een
arend ski tuur met een vlerk er aan.
nialn |»;isauj|. una L), uit iief-
hebberij schieten op dr bentings; van »/«/»< spelen) en pasany (vuren, schieten). Malu pi\'aiijf, (mal.), oorloffaspel;
van main (spelen) en prang (oorlog).
Main piaiij). iiinla p aanlig
(Betocl —. bijv. in Atjeh, waarlijk oorlogje, s< haltertje spelen. Maine, (am.), de Pine-tree state of
|
|||||||||||
|
879
|
|||||||||||
|
MAINK LAW.
|
|||||||||||
|
MAÏS EHI.
|
|||||||||||
|
de Limiter State dime-tree): het wapen
van Manie is een pijnboom. Mnlne Law, lam.), wet, houdend
belemmerende bepalingen tegen den ver- koop van sterke dranken ispiritualia, alcohol), het eerst aangenomen inMaine in 1851. Malntencurs, (i\'r.i, zie Jeux flu-
\\ln int lentlvnl (Je —. zie Je
maintiindrai,
]Ha>lnBei*Beobaoltte]*| couranten-
titel door .Multatuli uitgedacht. Tijdens den Prulsisch-OostenrUkachen oorlog in 1866sehreefMultatuU,aietoenln Dultsch- land woonde, correspondenties van liet
oorlogstooneel voor de Haarlemsche Courant, f Ui» berichten moesten zoo objectief mogelijk geschreven, of woor- delijk uit Diiitsche bladen overgenomen
zijn. Dit was nieuw voor den bij uitstek BUbjectieven .Multatuli. Als de lust om eisen indrukken mee te deelen hem te machtig werd. deed hij het voorkomen, alsof er een Mainxer Beobaehter ld. i. Waarnemer of < >oggetuige uit Maiuz) bestond, aan welke gefingeerde courant hij kwansuis menig geestig gesteld artikel ontleende. 11a is attemlons la fin, (fr.),
maat\' laat ons het einde ttfirarhten, uit Lafontaine\'a fabel I, 22, Le Chêne et le lionean. Men bezigt die woorden,
om aan te duiden, dat men onvoorzichtig handelt, met op aanhoudenden voorspoed te rekenen zoolang eene zaak ofonder- nemtng niet ten einde is gebracht, zooahj de ligd. zegsM-ijs: Man suil den Taa nicht rur item Ahend tuben, men ver- heuge ziek niet over den dag vóór den avond. Muis 11 f ii ut en sortlr comme
mi vlelllard en sort, (fr.i, maar men moet er uit trekken (ui. uit liet
leven) zouals een t/rijsaard er n/t trekt. Woorden ten onrechte aan Dum\'as toegeschreven, in zijn drama te Camp des Cruises (Odeon 1S37), waar een jongeling, na verklaard te hebben het leven moede te zijn, aan bovenstaand gezegde Inent geeft. Later
|
|||||||||||
|
I i- gebleken, dat deze woorden niet in
I het stuk voorkomen. Oorsprong onbe-
keud. De woorden werden algemeen
i bekend doordat het deze regel was. die
j een stuk deed vallen; geheel het publiek
barstte in lachen uit, toen zij meenden
den acteur te hooren zeggen : Mais il
faut eu sortireonuneiin rieiltiarenasaar.
Ma Ih I «\' v t1-riiH\' ju-si ie e »-s t luie
. extreme iiiiiiic, | fr.), de vertaling van I a t. /ns summum saepe. summa ! injuria est (z. a.i. Mals riionticai1 saus aenjent
n>s< f|u*iiiie ma (ildie, ( fr.), de, eer zonder <jeld is niets dun i-ene lastige ziekte. Itacine, fes Plaidettrs 1. 1,
woorden van l\'e t i t-.Iean, den portier
vanden rechter Da udiu tot bet publiek. Mals «m"i sont les iielj|Cfl
flaiitaa? (fr.), lettert, n-aar is de
I sneemr ran verleden jaar f n\'ir. het is \' alles tref/ als de sneemc; geciteerd, als ! men met weemoed aan liet verleden, als aan een verwelkte bloem terug-
denkt. Refrein van de ballade van Vil Ion
! (14.11— 8«), Dames dn temps jad/s. Mals, sne a paplei*. on ne
parle que tle ma mort la «le- riaiiH. (ir.), maar, drommelseh, men | spreekt daarin slechts run mijn orer-
\\ lijden. Uit Les faux hunshummes, comedie van Barrière en Ca pen du, IM, 20, in 1856 in den Vaudeville- sebouwburg te Parijs voor het eerst opgevoerd. Woorden van Péponet, bij het lezen van het ontwerp liu\\velijks- contraet zijner dochter, door zijn aan- staanden schoonzoon opgemaakt. In L\'homme sanguin, van Lab lelie en Lefrano reeds negen jaar vroeger in den (iyninase-sehouwburg opgevoerd, was echter reeds iets soortgelijks te vinden. Mals volei bleu mie nutre
lête, (fr. i, maar dat is nn een heel ander feest, uit de label III, IK van Lafontuine Le Chat et te vieux Bat, op het oogenbllk, dat de kat, die de ratten dood waanden, levend bleek te zijn. Deze woorden, tot spreekwijs ge- worden, dienen wanneer iets onverwachts ten kwade verandert. |
|||||||||||
|
HAISON DE SANTÉ. ^
Matsou de santé, (fr.), letter],
huis van gezondheid, [nrichting te Parijs waar zieken en voornamelijk krank- zlnnigen ter verpleging worden opge- nomuit. Malti\'c Alibovon, in de fabel van
Lafontaine I, 13, l\'Ane et lex volenrs, de ezef; in „Ie Testament de ma is t re 1\'athclin" een apotheker; bij Egidius du Hays (14401 de dn/rei; maar meestal een sluwe kerel, een gladde vogel, en dan wel waarschijnlijk van lat. helle- borum, fr. ellebore, bekende plant uit den lieinaert, die de eigensehap heeft geheugen en scherpzinnigheid te geven. Anderen verwijzen naar A 1-B i r o 1*1 n, een beroemd geleerde der Middeleeuwen, in de Arabische scholen. UI alt re ilc In fabrique, (fr.),
kerkvoogd of kerkmeester bij Wale- kerken; zie Fabriek. M id. lat. magister fabricae. UI alt re ile Mlnlslis (tr.)tinrich-
ter ntii feesten en pretjes, b.v. aan een Hof. Dit was, doch toen niet offi- cieel, te Parijs onder liet tweede Kei- zerrijk Prins Kiehard van Metternieh, die als Oostenrijksch gezant er 1859—71 niet zijne gemalin, de bediende Prinses J\'auline (eene geboren Gravin Sandor uit Hongarije), verblijf hield. Prins R. von M. (f begin Maart 1895)te Weenen, oud <><> jaar. UI altre * - chanteurs, (fr.), mees-
terzangers, inensehen die zieli schuldig maken aan chantage (zie A a n h.t. Met toespeling op Wagner\'s Meister-Singer. Mnltrlsc, (fr.), koorschool, kweek-
l>Iaats van koorzangers in Frankrijk tot aan de Revolutie aan elke groote kerk verbonden. [>e leerlingen woonden sainen onder toezicht, en werden wetenschap" pelijk en muzikaal gevormd, Dergelijke inrichtingen bestaan nog heden te Leipzig en te Dresden. Aan het hoofd stond de Mattre de ehapelle (kapelmeester), aan welken titel zij hun naam ontleenen. Malzcna, fijn meel tot het maken
van pudding, alsmede taarten, soepen en sausen. Van ma\'/\'s =- Turk;*ehc tarwe.
|
||||||
|
MAJOLIKA.
M:i jsi nu- fin a 1.), bloemtros van
palmen. Ook benaming van zekere soort voor de visehvangst op zeu gebruikte inlandsche vaartuigen. Majesteit, waardigheid, verheveu-
heid, heerlijkheid; van 1 a t. majestas uit majus, verwant niet tnagmis (groot). Titel van regeerende vorsten. Onderde Koningen namen de Normandisehe heer- sehers in Sicilië het eerst dien titel aan; bij het sluiten van den vrede te (\'ambrai f 1 ">*>*»> voerde Karel V dien titel alleen, hij dien te Crépy (1540) wordt Karel V Keizerlijke, Frans L Koninklijke Majesteit genoemd, en bij dien te Chateau-Cambrésis (1559) heet de Fransche Koning Allerchristelijkste en Katholieke Majesteit. De Koningen van Spanje noemen zich Katholieke, die van Hongarije Apostolische, die van Portugal Allergetroxmste .Majesteit. Het meest verscheidenheid in vorm leve- ren ile namen der Kngelsehe vorsten. Hendrik \\\'lll was de eerste Fngelsche souverein, die zich His M&jesty liet noemen. Hendrik IV was Hts Grace, Hendrik VI Ilis Excellent Grttce,Edu- ard I V High and Mighttj Prince, Hendrik VII His Grace en WsHighness. Ui» Sacred Majesty was een titel die door volgende vorsten is aangenomen, maar later veranderd is in Most ExceU leut Majesty, Aln|eatcitHHcheiints, lat. erf men
laesue majestatis (z. a.i, de misdaad van gekrenkte majesteit, beleediging het hoofd van den Staat aangedaan. Alalcstcltszc||cl, (w a p.), zegel,
waarop de souverem op een troon, onder een baldakijn, is voorgesteld met de teekens zijner macht, als: kroon,seheptcr en wereldbol of rijksappel, .luister is troonzegel, daar zulke zegels ook door koningen werden gevoerd, maar vóór Frans I alleen de Keizer Majesteit heette. HIa|lin, (hebr.), tentet:
Majollk», geschilderd en gebakkeu
aardewerk, waarbij de inetaalUleureu op de gedroogde witte glazuurniassa aan- gebraelit worden. Voorwerpen van Ma- jolikn worden tweemaal gebakken: de |
||||||
|
681
|
|||||||||||
|
MAJuU.
|
|||||||||||
|
MAKK1.AAU.
|
|||||||||||
|
eerste maal zonder, de tweede mul met
glazuur. De naam is afkomstig van Majorca, va invaar de werklieden, die liet eerst in Italië dit fabrikaat vervaar-
digden, gekomen naven. Later verplaatste zieh de industrie naar Paè\'nza; vandaar fr. fatence (i. a.). Major, (lat.), <h- grootere. Wordt
vooral van (ouder in) leeftijd gebezigd, omdat er dan »at» of annis onder ver- staan wordt. Major (Dr — ,(rli e tor.), de hoofd-
zin Of hoofdstelling, uit welke door tusBchenkomst van de minor ide af- hankelijke stelling) het besluit leoiiclusio)
getrokken wordt. Major, minor, nml. ratio (redei. Major domus, i lat.), httismeier.
Oorspronkelijk, hofmeesters ten paleize
der Frankische koningen, regeerden zij feitelijk Frankrijk, toen die vorsten hoe langer hoe meer onbeduidend en lui werden (Rots fa/uéauts/. Ne meest be- kenden onder hen zijn Pepijn van Her- Stal i 714l en zijn bastaard Karel Martel it 741». Het is onzeker, of dit major een verlatijnselit meier im.ned. meider = bestuurder, bewindsman i, dan wel z. v. a. niagninr = de groo* tere, is. Miijora. (De —, rijver, oostwaarts
van de jioeri, het voormalig lustverblHf van den lïadja van Lombok te Tjakra- Negara, tot Xov. 18«4. Majoraat, mrv. inajoraten. Fr.
majorat — recht van eerstgeboorte; maar ook een titel aan een onroerend goed verbonden, en overgaand op den erfgenaam er van, onvervreemdbaar en
ondeelbaar. Majorea DU, (lat.), groote(re)
goden, hoofd-godheden bij de oude Ko- meiuen. F ig. personen van hooge be- teekenis en gezag op \'t gebied van poli- tiek. wetenschap of kunst. Ook dii majorum gentium geheeten. d. i. goden van hooger stam of orde; in tegenstel- ling met dii minorum gentium — goden van lageren rang. OoHS = geslacht, stam. |
|||||||||||
|
Mn Jorltard, ifr.>, een ministerieel
Üd van een der wetgevende Kam e i\'s. die altijd niet de meerderheid stemt. De uitdrukking wordt alleen spotten- derwijs gebezigd. VhijiM\'ii ni (Die oompa<*te — ,
de fnéengedrongen meerderheid; noemt lbsen in Ei» Volks/eind(4ter Aufzug) het egoïsme. M ii ju in ii. bij de Itoineinen een
volksfeest in de maand .Mei. op den Tiber, en aan den oever der zee te l >stia, waarbij zij gewoon waren eik- ander in zee te dragen. Makaaie, ar. mahêmth, d. i. ver-
zameling, onderhoud in een gezelschap; vertellingen van eigenaardig kunstigen, halt\' dichterlijken vorm (van den urab. dichter Har ir i). Makitrt-hoiiqiiet. bannnet van
gedroogde planten, bladen en pluimen : naar den schilder Makart, die ze zeer gaarne zag, ze althans met voorliefde Op zijne groote weelderige doeken sehil- derde. Make luist e iiml eomc too
late, (eng.), maak haast en kaai te
laat; gebezigd wanneer men zieh houdt
alsof men haastig iemand een dienst wil bewijzen (oprapen, wat gevallen is, de deur open of dicht doen en derg..), maar handig aan een ander (ie gele- genheid laat, ons vóór te zijn. Make moiiey. uiy nou, il yon
can luiiM sllv . Imt aiake inoney, (eng.). verdien //e/*/, mij» zoo», zoo mogeiifk op fatsoenlijke manier, maar zorg gele te verdienen. Makelaar. ( bo u w k.), fr. man-
elair. middeiiliist of naald van een dub- bele deur, welke dient om de naad of opening der beide vleugelen te dekken ; men noemt ook makelaar de stijl van het kapgebindt, waarin de bhidstijlen verbonden worden. Makelaar, tosschenpersoon bij in-
koop of verkoop (art. 62 W. v. K. „Makelaars zijn door het plaatselijk be-
stuur aangestelde tiisselienhandelaars"): |
|||||||||||
|
MAl.-TAII.I.tf.
|
|||||||||||||||||||||
|
t>*2
|
|||||||||||||||||||||
|
MAKKI.AAKS-IUIS.
|
|||||||||||||||||||||
|
van "t werkw. aiaktfea, maken, dat «Ie
koop of onderhandeling doorgaat. •llii keln II i-s-liu ïs. (a Dl s t.), een
huis met zeer smullen gevel, dat van achter zeer breed is. daar het achter andere huizen heenspringt. Makelloon, (hand.)t liet loon van
den makelaar, /.ie (\'naitayr en /Vo/vn/V.
Makka, Ihebr,», ntakkoh in.hebr.)
— «lat;, plwgi ziekte, wonde, onheil. Ha kknlieFn, een Joodsch geslacht,
dat der Hasmoneë*ra(x.a.), aldus genoemd naar Judas,bijgenaamd Malekaba ihe b r. = hamen, — zie Hamer — evenals
Kavel .Martel in den Christen tijd. Zijn vader Mattathias. Joodsch priester, stelde zieh omstr. 167 v. C. aan\'t hoofd van den opstand tegen Antiochus (V) Kpijdiaiies. die de Joden door gruwzame martelingen tot zijn heidendom wilde afvallig maken; Judas sneuvelde in 160 tegen den Kyrischen veldheer llacchldee; zijne broeders Siinou en Jonathan zetten aan de spits van hun volk het werk van vader en oudsten broeder krachtdadig voort, en voltooiden het. Naar hunne heldendaden, daarin beschreven, heeten de eerste drie der Apokrïefe boeken des Ouden Testaments. de boeken der Mak- kabeee\'n. Makke, (barg.). Zie Makka.
\\ii> Miei-ril. (barg.), bedriegen.
Makraaie. dainesbaiidwerk, touw-
werk bijv. voor franje aan een gordijn, wordt vervaardigd op een plank. waar- over touw gespannen is en waartusschen door ander touw geknoopt wordt. Mitkrolllotlok, kaast „ai laag te
leren. I\'it gr. ntakros (lang) en biotè (levensonderhoud, van blo» — leven i. .Makrobiotik. oder die Kunst das inensebliebe Leliën zu verbingern" is de titel van een in 1796 door den vermaar- den arts (* b r i s t o p h Wil h e 1 m Hufeland if is.\'ii; te Berlijn) uitge- geven werk. dat in bijna alle Europee- sebc talen is overgezet. MakrokoainoHeuMIkrokosmoB
of groots en kleine, wereld, woorden
|
ontleend aan de stelsels der natuurkun-
digen en wijsgeeren der lóe eeuw. Zij stelden de wereld voor als een men- sehelijk organisme in het groot (aiahro- leosmos) en den inenseh als een wereld in het klein (mikrokosmos), waarbij zij aannamen, dat de levensverrichtingen van die heide organismen niet elkander overeenkwamen, zoodat er een bepaald verband bestond tusseheti de bewegingen der sterven en de lotgevallen der men- sehen. |
||||||||||||||||||||
|
Muknrn, houten hoofdkussen in
, .Japan, een xadelvormig uitgehold blok, waarin eene vrouw haren nek kan ter I rusten leggen gedurende den nacht, oin haar kapsel niet te bederven. Aan weevs- zijden van die ruimte bevat dit blok, dat tot kussen dient, landjes voor toilet* beiioodigdbeden. |
|||||||||||||||||||||
|
Mal do Xaples, (fr.), Napehehe
ziekte, sypbilis. |
|||||||||||||||||||||
|
Mal de St. Ffaacols, (fr.),
schertsende benaming voor geldgebrek,
zinspelend op francs. < torspronkeUjk inderdaad van St. l-\'raneiseus van Assisi
die volstrekte arnatede als eersten eiseh ; stelde voor de leden der door hem ge- stiehte orde. |
|||||||||||||||||||||
|
Mal de St. Genoa, (fv.), schert-
seude benaming voor jicht, daar die in de beenen en de knie (genow) voorkomt. Mal de St. Medarri. < f r. i. sehert-
seude benaming voor grwageaitt. Mal de St. Zacharie, (fr.),
schertsende benaming voor *tilzaijt/rad-
|
|||||||||||||||||||||
|
12382849
|
|||||||||||||||||||||
|
heid, Za e h a r i a s was een tijdlang stom,
tot straf, dat hij niet had willen ge- looven, dat Klisabeth. zijne bejaarde vrouw, later de moeder van Johannea den Doopev, hein nog een zoon zou schenken;naar Luk. I: l**,2n, 22, vgl. 64. Mal Fraavals, (fr.), Fransche
z/\'rkte, d. i. syphllia of veuusziekte. |
|||||||||||||||||||||
|
Mul-taille, it\'r. wap. i. een mouw,
. welke op eigenaardige wijze gevormd is. lïij pols en sebouder is de opening \' zeer wijd. |
|||||||||||||||||||||
|
tïn:i
|
|||||||||||
|
MAI-A PIDB.
|
|||||||||||
|
MALBJtOUCK ENZ.
|
|||||||||||
|
lliiln H«le. 11»1.1, /f kwader
trouw. .Maln-ridc-invtiicden — omstan- digheden, die ten onrechte vrees aan- jagen, met hut oog waarop men zich van sommige effecten ontdoet of ze koopt. Kr staat tegenover bona~fide (invloed, houder, enz.) = te goeder trouw. Bona-tide houder is iemand, die gekocht heeft omdat hij werkelijk ge- looft een goede geldbelegging te doen. Zij. die slechts koopen op speculatie om bij rijzing weder het fonds van de hand te doen, waarin /.ij toch geen vertrouwen stellen, staan bier tegenover, doch men heeft nooit gehoord, dat uien beu mala- fide houders noemt, liirfoed op den koers bona of niala-nilt\' te goeder tronw (als
men het zelf gelooft i of te kwader trouw (als men dcsbewust verkeerde voorstel- lingen geeft», behoort eigenlijk in een anderen gcdaehteiikring. Mn In Int 111 sein t es! min\'ïitalre
bCNCllikklnu;. uiterste fl ilsbepaling.
waarin wordt voorgeschreven, dat een !
gedeelte der nalatenschap mu-t name j
te noemen) moet verbrand worden; naar het gebruik in Mtttalmr, dat de weduwe .
tegelijk met het stoffelijk overblijfsel |
van haar man levend verbrand wordt. |
Marucli, (hebr.), inrv. maFaehiin i
(mal-ochim)t engel. II n l-acli h:i-niii wetli, (hebr.),
(maVach ha-motces), doodsengel; ma- Vach tob, goede engel. Malachiet . een groen koolzuur-
houdend kopererts; van gr, mttfaché — maluw, malva, en aldus genaamd, omdat het daarop zooveel gelijkt. Mn In ff», palm ivfjii, bij de negers
aan de Congo (Afrika\'s westkust). Be- duidt bij hen ook som» water (anders, matje en coeo). nialiijfiicna, (sp.), /.ie fandango.
ülnlaïnc of maletlte, vocht, waar-
mede men bij paarden inspuitingen doet tegen kwaden droes. Maliini iof Malèm). (mal.), de
tijd na zonsondergang tot tonsopkomst,
avond, nacht.
|
|||||||||||
|
Malam |uu*teiti (In—, ifr.i, de
manvaise part, /.ie In malam partem, Malain «IJoemnttt. Donderdag-
avond, de nacht van donderdag op Vrijdag. Is I et op dien avond nieuwe maan, dan beschouwt de Atjeher hem als een geluksavond, > u kiest hem tot bet doen van uitvallen en overvallen uit. II:i In iidrlns, < f i-.i. vi ijbuiters,
of militaire avonturiers, Iti-ettcn in de 12e en de t3e eeuw coterenux en Vrt- baurons, in de 14e malandi\'inu en In de 15e ieorcheursi /.ieA a n b.i. I *« malan drins verwoestten en pluntierdei Frauk- rijk gedurende de Engelsen* oorlogen, totdat du Quesclin hen meenam naar Spanje, daartoe aangezet door ko.-ting Karel V. Bij Chalon-aur-Sa&ne kwanten er 3(HMHi bijeen; du Uneaclin beloofde bun 200000 gulden, de pauselijke ab*o- lutie en een nieuw land om te nlunde- ren. (lorsprong onzeker, wellicht van malandre (malandrfum l ziekte, land- ziekte, landplaag. Het woord beteekent thans misdadiger. Mnlbcr(|Hche jiIohhch, aantee-
keningeu, bestaande in /.innen of \\voor- den, met de aanduiding Holberg (= gerechtaplaats), tusschen en in \'t midden van de eerste, tweede en derde tekst- soort (redactie) der Saliscbe wet i z. a.) ingevoegd, in verbasterden vorm, ver- moedelijk in de oud-Frankische taal. MnlbocaJ, meervoud malboeejim,
(n. hebr.). Meed, gewaad. Ook, beklee- ding der gewijde voorwerpen in de Syna-
goge. Mnïiii\'oiicK a*«n va-t-en gnev-
re, (fr.l, wellicht het oudste dei\' heden
no£ bekende volksliederen. Vrij alge- ineen wordt aangenomen, dat, althans de tekst, na den slag van Malplaquet is ontstaan, toen het gerucht van het kamp der Britten naar dat «Ier Pranschen was overgewaaid, dat de Kiigclsehe ge- neraal Marlborongh gewond was. liet lied werd echter ecistpopiilair.ua 1781, door de min van den Dauphin, die het uit haar bakermat had medegebracht, waar men het, looals beweerd wordt, sedert lang kende. Ken Fransen geleerde, de heer Pefsse, meent echter de muziek, |
|||||||||||
|
MALCHOETH. 684 MALIEBAAN.
|
||||||||
|
eenigzina gewijzigd, in de opera Armide
van Lulll te hebben teruggevonden en die toonzetter stierf in 16S7, terwijl de slag van Malpla^uet in L709 werd ge- leverd. Bovendien heeft Chateaubriand de wijs in Syrië, bij <i< Arabieren, ge- hoord, waar het sedert (1 of 7 eeuwen in dun volksmond leeft en beweert de lieer Henri Martin, dat Félicien David, die Arabic bezocht, een Arabische ro- manee Inseft geschreven, die onmisken- barc faruilietrekken niet de wijs van Mailir >i.el vertoont. — Kortom, men gelooft, dat liet eene Arabische melodie is. dje wellicht reeds gedurende de kruistochten naar het westelijk Europa we.\'d overgebracht. \' \'«h <m-Hi , malehoes, (heb r.),reptert\'ng, heerschappij, grootheid. In
de uitdrukking: „een malehoes van iemand houden", beduidt het : iemand „aanzienlijk", ..koninklijk", innig, op- recht liefhebben. Mnlclins (Een — van een Jon-
<(»•". eig. een malehoes van een jongen(zie vorig art.), een innig goede jongen,
zie Mallekus. Ulalehns, (stud.), zeker slaapka-
mermeubel, dat evenals Malchus (Joh. XVIU : 10! slechts één oor heeft. Malcontenten (He —, deonver-
genoegden, bv. met de landsregeering; fr. malcontente, partynaam voor de R.-K. Nederlanders in 1570 na de Pacificatie van (Jent; later herhaaldelijk partijnaain in Hongarije onder Leopold I, Joseph I en Karel VI ; ook in Frankrijk. Male i>m*ta male illliilimit ur,
(lat.), Cicero, Orationes, FhÜippicm
2. 27. (1, 5, en
Male parfum male «lispri-it.
(lat.), wat kwalijk verkregen is, gunt
evenzoo verloren, i >n rechtvaardig ver- kregen goed gedijt niet. JMautus, Poenulus 4, 2, 22 (843). Maleiijfer, (ba rg.), commissaris
van politie. Mtileiijfcr, < m i!. I, iemand, die zich,
|
uit luiheid, gefingeerd ziek, in liet hos-
pitaal laat opnemen. Malcpartlts. in de diersage de
woning van Heintje de Vos; van \'t oudfr. malpertres, maupertuis; zie In maltint partem.
Mnlfntaailt, (fr.), in de volkstaal,
een soldaat der genie, en tegelijk mol, waardoor tevens beide beteekenissen worden verklaard. Malheur anx valncns, (fr.),
wee tien overwonnenen; zie IV victis. MallienrciiNe France! mal-
; hciipciix rol! (fr.), ongelukkig j Frankrijk! ongelukkige koning! Slot- woorden van een opstel, dat den loen Aug. 1829, naar aanleiding der benoe- miug (8 Aug.) van het ministerie I\'o- lignae, in het Journal des Débats, het meest gematigde oppositieblad van dien tijd verscheen. Niettegenstaande zich de I heer lïéquet als de schrijver van het ! opstel had doen kennen, verzocht de I uitgever, de beer liertin, als een voor- recht, in zijne plaats te worden vervolgd. Hij werd in eersten aanleg tot 6 maan- den gevangenisstraf en fr, 500 boete veroordeeld, doch in honger beroep vrij- gesproken. MallliiMtu (Een —, groots zan-
geren, naar M aria Felicita <i a r- cia (1808—1836) eene der beroemdste zangeressen der 19e eeuw, eontr\'alto van zeldzamen omvang, in 1825 prima-donna aan de opera te Londen, in \'26 gehuwd niet Malibran, koopman te New-York en nadat baar huwelijk nietig was ver- klaard (1835), hertrouwd met den be- roemden Jïelgiseben vioolspeler Ch. de U e r i o t. Malle, (wap.), fr. macle, eng.
muscle, hgd. Bantraute, Makel. Kuit, waarvan het biunengedeelte in den ruit- vorm uitgebroken is, — als nabootsing van een maliënkolder. Maliebaan, laan te Utrecht, buiten
de Maliepoort, Ook te \'s-Gravenhage. Oudtijds bij vele steden kolf liaan, fr. mail, lat. mulleus lusorius, ook malie- |
|||||||
|
MALIËN. 685 MALTHEZEK KRUIS.
|
|||||||
|
"kolf geheeten; maliën — kolven, in de
maliebaan spelen. Men vindt te Utrecht ook een Mal tehuis, waar men zich vroeger, bij liet maliën, met een dronk kon verkwikken: thans (1896) is er de LTtrechtsche Levensverzekoring-maat- schappij in gevestigd. Malie = hamer, nl. liet werktuig, waarmede de spelers tegen een bal of kloot sloegen; weshalve door een on/er schrijvers werd voorge- slagen, maliebaan te vervangen door klootslaandersbaan. lialir-n. volksspel, bestaande in
het laten rollen van een grooten bal, met een maliekolf geslagen. De bal moest de geheele maliebaan doorrollen, twee palen aanraken en door een poort gaan. Zie Maliebaan. .11alis avibns, (lat), met slechte
roffels, d. w. z. onder ongunstige voor- teekenen; de Romeinen leidden uit du vlucht der vogels de toekomst af. Ho- ratius, Oden I, 15, 5, mala avi. Mnljeilfcr, in (loes en mogelijk ook
elders in Zeeland, een koopman in ijzer- waren, van malie, ijzeren ringetje, waar- van ook maliënkolder. Mal ka. (liehr.), malho (n.hebr.)
koningin. M tillen sten, beroemde Seh ilders-
societeit te Ihisscldorf, sinds 1848 be- staande. HIalle|nn, beweegbaar verlengstuk
aan eene veerpont, dat halverwege op den oever wordt nedcrgelaten, om de passagiers, voertuigen en derg. te doen ln- en uitgaan. HIiillc|nii, voertuig met twee hooge
wielen en langen disselboom, tot hen ver- voeren van zware vrachten b. v. geschut, omgehouwen booinen enz. Alnllekns vnn ecu ]oii||cn
(Gen —, een lobbes, een onnoozele hals, een Joris ooedbloed, die zich alles laat welgevallen. Naar Joh. XVIII: 10: Malchus, die zich het oor liet afhou- wen, zich lijdelijk mishandelen liet of verbasterd van de uitdrukking een Malehoes etc, een innig goede, dood goede jongen. |
Mnlleposte, (fr.>, de brievenpost,
de mail, vgl. ned. brieremnalen.
Mallen» ninlcHcapiim, (lat.),
zie Heksenhamer. Ha I leu a yen, een wagen met ver-
kleede of sierlijk uitgedoste gasten, die ter gelegenheid van vastenavond of kermis rondreed. In de Middeleen wen algemeen, als behoorend tot de Narren- gilden, tegenwoordig nog op enkele boerenkermissen in zwang. Mnlloot, onbezonnen, ook wel Hcht-
zinnig, manziek meisje. 1 iet woord heeft niets met ons mal of gek te maken, maar is waarschijnlijk van Romaanschetl oor- sprong. Hij Anna lïijns komt het meermalen voor, doch in bet Mnl. niet. Het is dus uit Z.-Nederl. tot ons ge- komen op het einde der Middeleeuwen. Ha Tim-Ik (hebr.), engel, meerv.
Mallochhn, engelen. Mal\'och tonw, (hebv.), (Mal\'ach
tob), goede engel. Mal\'och i-a ii j|. (h e b r.),booze engel
Mal\'occhlo, (i t.), (spr. okjo), de
booze blik, het kwade oog, naar het volksbijgeloof in Italië: de gave van sommige inenschen, die men gettatore of jettatore <eig. werpers) noemt, om door bun boozen blik anderen ongeluk aan te brengen. Zie Jettatura, UI nl o gene n, (barg.), werken.
jtlnlojfiim, (barg), werk.
llalol, zie Papajo.
Malotrn, (fr.), ongelukkige, stonV
lijk of onstott\'elijk; van o.-fr. malastru, van lat. astrum (ster), d. i. ouder een slecht gesternte geboren; — zoo in Zuid-Frankrijk benatru, onder een goed gesternte geboren. Malottcn of poppen, vorm, waar-
in de sigaren-tabak op Cuba verpakt wordt. M u ltlicze i* kvnls, (\\v ap.), f r. croix
|
||||||
|
I.Slt
|
|||||||||||
|
MAMELUK,
|
|||||||||||
|
MALTHEZElt ORDE.
|
|||||||||||
|
Imiiio, (\'lat.), er /\'s geen kwaad, of er
is eenig goed liij; 1\' 1 i n i u s d e o u- dere, Historia naturalis 27, Ü, !i. UI aluin v ü w non ïfii nifit in*,
(lat.), slecht, waardeloos gereedschap
breekt niet. Onkruid vergaat niet. Kr as mus. Malversatie,verduistering van gel-
den, door een verantwoordelijk persoon; letterl. kwade praktijk, t\'it i\'r. mal I (sleeht) en verser i storten l. Ten onzent malverseeren = zieh aan kwade prak- tïjken schuldig maken. Mnlvezii- of Malvasfa-wlin,
j fijne, zoete (Irieksehe wijn oorspron-
kelijk van Napoli di Malvasia in Mo- rea; later, de naam voor dergelijken Mijn, gekweekt <>p Sieillë, Sardinië, .Madeira, Teneriffe, in Pro veneeen Spanje. Deze wijn is zoet en krachtig, en heeft een eigenaardigen geur en smaak, Men noemt hem in Italië: „Manna alla bocca, balsamo al eervello", d. i. manna voor den mond, balsem voor de hersenen. Mama litco, zie Mesties.
Mama muis. zie Negritos.
Mailicloekcil, (ar.), sturen. In
Egypte waren sedert de Üfe eeuw de M. inderdaad slaven, die, uit vreemde geM\'esten afkomstig, de gewapende macht des Sultans vormden. Maar al spoedig (in 1251) maakten de M. zich van de regeering meester, en plaatsten een uit hun midden als Sultan op den troon. Inde 14e eeuw heeft eene tweede dynastie der Mameloeken over Kgypte geheerseht. In IH11 heeft Mehemed Ali, onder- I koning van Egypte, de Mameloeken ge- fnuikt. Mauieluk of jftlaiuclouk, i f r.),
onder het eerste en tweede keizerrijk de onvoorwaardelijke verdedigers der liegeering in de Matgevende Kamers, du pers, enz. Naar de muzelmannen, die Napoleon l van Egypte naar Frank" rijk volgden en waaruit hij (1kii4) een bijzonder eseadron zijner lijfgarde vormde. Mamelnk, een nieuweling in liet
parlementaire leven. Het M-oord dagtee- |
|||||||||||
|
de Muite, kruis, waarvan elke arm, bij
liet snijpunt /.eer smal, zich naar liet uiteinde verbreedt en in den vorm van een zwaluwstaart in twee punten uit- loopt. Onderscheidingsteeken der Mal- thezer-ridders. Mllltliczcr orde, /.ie Ridder-
orden. Mnlthczcv v\'niilffs. In de elfde
eeuw kochten kooplieden uit Amalfi te Jeruzalem eene kerk met een klooster en een hospitaal ten behoeve van arme, zieke bedevaartgangers; en de daarin gevestigde monniken, zich onder de bescherming stellend van.Johan- nes den Dooper, ontvingen den naam van 11. Johannesbroederen, St. .lans- broeders of Johannitera; ook Ridders* HospiUdier* of Hospitaal-Bidders. Na de stichting van liet koninkrijk Jeru- zalem schonk Uodfried van Bouillon hun aanzienlijke bezittingen. Sedert dien tijd breidden zij hun aanzien aanmerkelijk uit. In 1530 ontving de orde van Keizer Karel V het eiland Malta met de nabij gelegen eilandjes Gozzo en Comino in leen; vanwaar de naam Malthezer ridders. Mali lm min ti 11, aanhanger der teer
van den Kngelschen nationaal-oeconomist Malthus. Zie Malthusianisme. llnh liusiniilsme, de leer van
Thomas Itobert Malthus, Engel- sehen volks-econooni i !7<>b\'—1834), die stelde, dat de bevolking gelijken tred moet houden met de bestaansmiddelen. Zijn systeem zette hij uiteen in /.iju Essay on the principles ofpopulation (Proeve of studie over het bevolkings-beginsel), in 1798. Hij stond op de schouders van den Sehot Wallace, den Kngelschman Tom nshenil en <len Italiaan Kicci. Te- genwoordig zijn er die een Nieuw Mal- thusianisme voorstaan, en voorspoed verwachten van kleine gezinnen, teuge- volge van beperking van den bevolkiugs- aanwas. Maluin nialo proxftmim, l a i.),
het eenc kwaad grenst aan het andere, m. a. w. een ongeluk komt zelden uiteen. Vlaluin niillimi est slue :illquo
|
|||||||||||
|
687
|
|||||||||||
|
MAMKHK.
|
MAX ENZ.
|
||||||||||
|
kunt in dien zin bij ons uit den tijd van
het Kabinet-V isser ing 11*7*—81). Maniere, naam van Mars in het
Oscisch of Sabijnseh dialekt. II :i hm itijiiin. lat. Mamerttni,
Hamnieten uit I \'ampanië, die als i taciache huurtroepen in dienst waren geweest van Agathocles i tiran van Svraeusei. en. na zijn dood (28U v. C.J ontslagen, zich op verraderlijke wijze hadden meester gemaakt van de stad Messana. Zij noemden zich Mamerttfnen naar Mamei\'Hffz, &.) Mars. Hunne krijgshedrij- ven zijn de aanleiding geweest tot het uitbreken van den eersten Punischen oorlog (204—241 v. C.). 11 ü in hum tIi. mammonth, voorwe-
reldltjke harige olifant, levende in Europa vóór de fysperiode, en die eene lengte had van 4 a "> meter. Het woord is afkomstig van het Tartaarsohe woord mamma — aarde, omdat, volgens de legende, dit dier in den grond leefde als een mol. Zie MaetodoH(t). Mammon f 111} offert tien —,
hij dient th» rffkdom; liij leeft voor\'t
geld; zie Mattli. VI : 24: <Üj kunt niet (lod dienen en den Mammon. Van Mam. mon, eigenlijk: Mamon, een Arameesch woord =^ geld. Mummoiidleiiuar. geldttuehtige.
Naar Matth. VI : -_»4. Luk. XVI : 13,
waar Mammon </.. a.) staat als verper- sonnlijking van aardsche bezitting tegenover „ftod". — Men spreekt ook van matmnonist en tnttinnwnisttte. — Ongeveer van dezelfde beteekenis, doch aan een ander beeld ontleend is: aan- bitt fier ra» hei gouden kalf, d. i. geldzuchtlge en geldgierige. Zie bij (lun- den kalf. 11 n in in out li ainericnii, Ameri-
haansehe rmsenkalkoen, Maiiiiiiouth-pcrs, allergrootste.
tnelper*.
Mainzcr, ihebr.i, bastaard, een
uit bloedsL\'hande geboren kind. |
|||||||||||
|
Mau, (barg.\\, gulden.
IIjiu (De — Is het hoofd, naar
1 Kor. XI : 3, Efez. V : 23: „de mau, het hoofd der vrouw". Kr wordt wel aan toegevoegd : „maar de vrouw is het nekje, waar bet hoofd op draait". Man des hloeds, naam. aan l>a-
j vid gegeven, naar > Sam. XVI : 7,
I waar Siineï. de zoon van (lera, al vloe-
I kend tot hem zegt: „«Ja uit. ga uit. gij
man des bloeds". I>e Puriteinen pasten
i dezen naam op Karel I toe, omdat hij
I met het Parlement overhoop lag. Man en vrouw zl|u êen. ont-
leend aan Gen. 11:24: .Daarom zal de man zijnen vader en zijne moeder ver-
laten en zijne vrouw aankleven: en zij zullen tot één vleeseh zijn." Man Gods, ontleend aan Deut.
XXXIII : 1; verder komt het nog zestig maal in het Ü.-T. voor. Man merkt die Abslcht mul
man w led vcrstlinmt, thgd.i, »»»*>»
merkt de bedoeling en is ontstemd, vervormd naar Uoethe\'s Tasso II. 1. Tasso heeft een gesprek opgevangen tussebcn de Prinses en Lenore, en als de eerste hem nu zegt. dat hij tot haar leedwezen niet hartelijk genoeg tegen Lenore is, die toch steeds zoo vriendelijk
tot hein spreekt, geeft hij te kennen, I dat het hem voorkomt, dat die vriende- lijkheid hem als een aalmoes wordt toebedeeld, en zegt: Wenn sie auch
Die Absielit bat. dein Kreunde wohl zu (tliun,
So fiiblt man Absieht, umi man ist i verstinnut. Mau niet de bruine tonff, vleier;
een aardigheid van K 1 i ks pa a n. geen
eigenlijke studententerm. Man met den tienen, (barg.),
schout.
Man met het IJzeren masker
(De —, zie IJzeren masker.
11 n n niuss nicht mussen,
(hgd.t, zie Kein yUnsvli tnuss mussen.
|
|||||||||||
|
688 MAXCIIKTTKS UK Hl FI-\'OX
|
|||||||||
|
MAN KNS.
|
|||||||||
|
Mhii niuir Godn Iisti-t (Een
—, Dm-id, ontleend aan 1 Mam. XIII :
14 en Hand. XIII ; 22. Muil moII iliiSliiiiiHcii iv;\'tj|iil
umi ii ir til zïilileii, (hgd.), men moet de ittemmen tergen en niet tel/en, versregel uil het treurspel Demetriun van Schiller, door dien» dood flHoö) onvoltooid gebleven. In anderen vorm ook voorkomend bij M. Meudcls- üolni . Wleland . Lichtenberg . Klopstock, ook by Schiller in Mar. Sf. II. 3: Kiekt Stinimenmekrheit i*t den Rechten Probe; lieteerst hij Cicero He Off. II. 22; non euim numero haee indicantur, sed pondere, en hij l\'li- iiiuh Jun. II. Ep. 12 numerantur en/m nententiae, non poitderantttr. IIII n «pt\'tcflt vei\'j|«*lieiis viel
lllll Zll v n-sii (irii :
Hei\' ;i mire höi t von Alleiil lllir ilnn Xelm (ïoethe, Ipktgenie I. 3, te vergeef» gebruikt men veel woorden
om te weigeren, de andere (de vrager) hoort ran dat allen alteen het neen ide weigering); woorden van Koning Thoas tegen Iphigenic, die door hem ten huwelijk gevraagd, een welsprekend betoog houdt, waarvan de Koning echter begrijpt, dat liet einde eene afwijzing is. Uiiii vim liloed en l|zer, zie
IJzeren Kanselier.
Man vim Sediui (De —, Napo-
leon III 0808—78), die 2 Sept. 1870
na den slag hij Sedan, zijn zwaan! aan den Koning van Pruisen overgaf. Ylnn wants luit llttle lieve lic-
low. nor wiuitH tliat llttle loiijf. (eng.), de nienneh heeft maar weinig
noodig hier heneden, en dit weinigje nog niet eens tang, Oli ver (Jol dsch m i d1 (1728—74), The Hermit, strophe 8, die dit citaat in eenigaxina gewijzigden vorm
aan du „Nighthoughts" ilTili XIV, 118, van Kdward Young(1681—1765) ontleende, waar dit gezegde aldus luidt: „Man wants hut littlc, nor thatltttle long". Mnil wlio <1ill (A —, (ciig.l, een
man, die deed. Ken man van handelen,
van de praktijk. |
Uil neii lldo, < i t., in u /.. I, tifnemend.
Zie Calando. Manchester, (e n g. i. eene katoenen,
Hu weelachtige atof, in de Kug. stad van dien naam nitgevonden. MinicliCNterMeliool nf -|>nrti|.
hi I83ÏI richtte Kichard (\'obden de
nAuti-corn-law-liguc" op, die af*chaf- ting van graanrechten ten doel had, welke vereen iging in geheel Engeland aanhangen verkreeg. Toen in lx4ii liet invoerrecht op liet eraan in Engeland werd ai\'ge>chat\'t hield de verecniging op te bestaan, doch de partij, welke door haar gevormd was, bleef voortbestaan onder den naam Manchester part f). Zij ijverde voor vrijheid van handel en bedrijf, afschaffing der akte van Xavi- gatie iin |xi;i verkregen) en bestreed alle pogingen tot wettelijke regeling van den arbeid in fabrieken, of in het alge- meen, ran staatsinmenging. In Frankrijk was lïast iat. in Hiiitsclilaud Seh u l/.e- ]>clitsch. de oprichter der coöperatie, voorstander van die school. He Katheder- socialisten in Duitschlaild waren de hevige bestrijders der Mauchesterschool. MniiclieHtertlniiii, (hgd.), Voop~
ntanttgeert, i Krilmergeiat i. naar de ziens* wijze der groote fabriekbezitters te Manchester, waarbij alle belangstelling ontbreekt voor alles, wat «een winsten afwerpt. Vandaar, dat men in Engeland spreekt van n Lotidon gentleman, van a hioerpool merehant, maar van n Man- rheater man. Mnncliette, (fr.i, de plaats aan
het hoofd van een nieuwsblad, dat door den titel wordt ingenomen.
Manchetten, i in i I. >. handboeien.
Ma iiclietti \'s de IIuffon- < fr. i.
de manchetten ran Bitffon. Sedert lang
geloofde men — en de aard van zijn stijl gaf daaraan niet weinig voet — dat de beroemde geleerde, vóór hij zich aan zijn schrijftafel plaatste, zich zorg- vuldig aankleedde, poeierde enz. Vooral lunchten geen geborduurde of\' kanten manchetten aan zijn toilet ontbreken \'t Geldt echter thans voor uitgemaakt, al wordt nog dikwerf op het feit ge- ziuspeeld, dat het een praatje was, uit een misverstand geboren. lïuiVon placht |
||||||||
|
689
|
|||||||||||
|
MANCIPATIO.
|
|||||||||||
|
MAKK8 OP MAXI,
|
|||||||||||
|
namelijk, als hij schreef, liet papier in
tweeën te vouwen en een helft als marge (of manchette zooals dat even- eens in liet Fransch heet) voor veran- deringen of invoegingen te bezigen. Manclpatlo, ook manrnpatio,
(lat.), de plechtige eigendomsoverdracht cener zaak in tegenwoordigheid van vijf getuigen; vanhier de verkoop of koop volgens streng Romeinsch reeht. Uit manu* (hand) en capio (grijpen, vangen). Manco of Ma iiquo, (hand.),
hetgeen aan cene som gelds, of aan ge- wieïit, maat of getal eener verkochte partij goederen ontbreekt, verlies, hor- ting. AI il ndamns, he rel schrift, in naam
van het Hoofd van den Staat, van de King\'s of Queen\'s Bench. Eng. reehts- term, uit het Latijn (= u-ij herelen). Mandant, th a n d.), volmacht- of
last gever. Wn mlnrijii, hoogste staatsheambte
in China, edelman krachtene zijn ambt. Hij mag den Keizer, hoewel onbepaald monarch, in eerbiedigen trant tegenbe- deiikingun inleveren. Frankrijk zocht indertijd voor de Christen-zendelingen den rang van Mandarijn te verkrijgen; en in vroeger eeuwen hebhen zcnde- lingen der Paters-.Tezuiten daar dien rang gehad. Van port. mandar = bevelen; bij de Port. mandarin of mandarim. Door de bevolking zelf worden zij Khiouping genaamd. De negen Mandarijnen worden onder- seheiden door den knoop in hun hoofd- deksel: 1° robijn; 2° koraal; 3° saphyr: 4° een opaal blauwachtige steen; 5° kristal; O0 een opaal wïtaehtige schelp; 7° bewerkt goud; 8° massief goud en 9\' zilver. Mniidarin-nonrer, (eng.), man-
darijn-gieter, wordt over de gebroken tuit van een trekpot gesehoven, en men kan er goed uit schenken, zonder mor- sen of lekkage. mandataris, gevolmachtigde.
Maiidnn, koppensnellerszwaard op
Borneo. |
|||||||||||
|
Mandeffoe, de Fransche Pust, bij
welken de negers aan de Congo soms als kettinggangers werken. Mandel 1 e\'s n\' doiabi, zwarte
heeren, nl. timmerlui, metselaars, wasch-
bazen en enkele stuurlui en machinisten, bij de negers aan de Congo (Afrika\'s Westkust). Mandement, manifest of herderlijk
rondschrijven van een bisschop (vooral in Frankrijk zoo genoemd). Mnndlteest, feest bij gelegenheid
van het eerste had van een jonggeborene. Algemeen gebruik op Sumatra. — De eerste maal wanneer het jonggeboren kind naar de rivier gebracht wordt om te baden (toeroen mondt, heet dit: a/- dalen om te baden), geschiedt dit met zekere formaliteiten. Men feestmaal be- sluit de handeling. Mawloer,, -dora, -dnra, variant
van mandoline (z. a.); zie Bandola.
Mandocr of mandoor, in Ned.-
111(11(1 een opzichter of meesterknecht in een fabriek of bij eenig werk. Af- komstig van het Portug. mandar = bevelen; .«amengetrokken uit mandador. Mandoline, it. mandolino als ver-
kleinwoord van mandoio, snaarinstru- ment op eene luit gelijkend, kalabas- vormig, dieper uitgebouwd dan de luit, maar veel kleiner; komt vooral in Italië voor, gelijk bij ons du guitaar. Mandrn (fore, lat. mandragora,
gr. mandragora*, de alruhiwortel, too-
ver- of heksenwortel, een in tweeën gespleten wortel, die eenige ovcreen- konist met de menseliengestalte heeft, en waaraan men tooverkraeht toekent. Zie Air n in man netjes en Galgenjong. Maiiel, (afr.). jas, mantel.
Manes of Maal, lat. Mantchaeüs,
een Pers, sterrenkundige en sehilder,
geb. 214, t 274/n n. (\'., stichter van een Óostersch godsdienststelsel, het Mani- chaeisme, dat eene vermenging is van Par- zisineen Christendom,met Gnostische bfy- 44 |
|||||||||||
|
MANESCHIJN. 6
voegselen. Omdat hij zich voor den in\'t
E vang. van Joh. beloofden Parakleet (z. u.) uitgaf, werden de Katharen (zie Ketter), die alleen liet geestelijke, boven- aardache, hemelsche voorstonden, door de rechtzinnigen Marüchaeëm getiteld. De Manichaeers hadden den mond vol van het streven naar „waarheid", en beloofden hunnen aanhangers hen /.on- dor eenige afschrikkende autoriteit door de Rede tot tïod te leiden en van alk dwaling te bevrijden. Volgens hen wer- den de gewone Christenen slechts door bijgeloof in bedwang gehouden, en ge- noodzaakt oin als waar aan te nemen dingen, waarvoor zij geen voldoenden grond hadden. Hun stelsel was voorde zedelijkheid niet zonder gevaar. De Manichaeën in N.-Afrika, waar zij zeer talrijk waren, zijn in de 5e en Ge et Uw door de Vandalen uitgeroeid. Maneschijn, (afr.), bv. ik ga ver
jou rol\' in die maneschijn, ik moet ver- schrikkelijk om je lachen. llii iirssïsfh handschrift (Het
—, noemde Bodmer een op de groote
bibliotheek te Parijs aanwezig hand- schrift van minneliederen uit de 14e eeuw, omdat zich daarin ook een gedicht bevindt van den ZUricher dichter Johann Hadlaub, waarin hij den lof bezingt der beide Manessen: Rüdiger Manease (a° 1280—1325), ridder en raadsheer te Zürich, en zijn evenzoo genoemden oud- aten zoon, wegens hunne liefde tot de vaderlandsclie poëzie, blijkbaar in liet verzamelen van liedeboeken. Het handschrift is in Zwitserland geschre- ven, en bevat meer dan 7UUU coupletten van 140 dichters, benevens 137 afbeel- dingen. liet handschrift is ook bekend onder den naam van „het 1\'arijsche handschrift". Maii-fly, manulieg, acrobaat, die
tegen den zolder loopt. Manu er ile 1» vache ciirajf£c,
(fr.), tig. kommer en gebrek lijden,
het zwaar te verantwoorden hebben. Het is verboden, het vleesch te eten van dieren, die door eenige besmettelijke ziekte zijn aangetast of door een dollen hond zijn gebeten. !>e armen, ontbloot |
90 MARIA MAR1NA.
|
||||||
|
van alles, houden zich niet aan deze
bepalingen en om vleesch te eten, eten zij zelfs vleesch van een dolle koe. Uit dat gezegde ontstond sinds 1896 het woord rachalcade, als titel van een op- tocht van jeugdige kunstenaars te Parijs, die geacht moeten worden een harden strijd voor het bestaan te voeren. W:iii;i\'\'i- la urcnontllc, ff r.), in
de dicventaa], zich van eene som gelds meester maken, die eene vereen ig ing toebehoort, en er mede wegloopen. ülanuer lc iiiorccaii, (fr.), in
de volkstaal: verraden, uit de school klappen; in de dieventaal: bekennen, zijne medeplichtigen aanwijzen, een ge- helm ontsluieren. tlti "<|< mis de rentes, (fr.), let-
terlijk rente-eters, 3 April 1894 in de Belgische Kamer der Volks ver tegen - woordiging door den heer Lambiotte, lid der uiterste linkerzijde, voor het eerst gebezigd voor renteniers of kapitalisten, in tegenstelling van mangeurs de pain, broodeters (proletariè\'rs). Ma U00a Mailj|Iferil 111(1 ii-ïi L.
De om zijne lekkere vruchten bekende,
tot de Nat. fam. der Anacardiaceae he- hoorende boom, die in vele verseheideu- heden algemeen in N.-I. voorkomt. .11 si iii\\o, soort peer, waarvan de
smaak overeenkomt met onze bergamot of juttepoer, in de Congo (Afrika i. Mailliciinscll j|ontl, alliage, be-
staande uit 3 deeleu koper en 1 deel zink. Alaiililjf,(m:"v. ttianhig!tn),(i\\. he b r.),
leider; als titel: bestuurder, beheerder. Manla Cesnren, letterl. keizers-
manie. Als Czaren-waanzin toegepast op der Fransclien uitbundige higeno- menheid met Rusland, welke haar top- punt bereikte, toen (\'zaar Nieolaas IL 6—9 Oet. 1896 Frankrijk] Parijs)bezocht. Manla iiiarina, (1 at.), zee-manie,
hartstocht om eene badplaats aan zee te bezoeken, of aan het zeestrand te vertoeven. |
|||||||
|
tiill MANNA.
van de stool moesten overeenkomen. Voor
\'t oude doel wordt thans eenvoudig een witte zakdoek gebruikt. Men verwarre dit niet met de map-
pnlae, geen manipels maar ba/dacchiiu\'
(Aanh.). — De fano (got. fana, lat.
I pannus), hg il. h\'ahne, is een andere
i naam voor manipel in.l a t. ma ui puin,
I o. lid. iiantran of haat fan.
Manipel, i W a p. i. hand aan de mouw
van \'t priestergewaad, manipiila. Manltor, Ood, in de taal der
Koodhuïden van Canada. ManJo-H|ti. i jap.\'t. beroemde ver-
zameling \\au gedichten uit de Be eeuw, in 30 deelen.
Mana iiuinn lilan iin In - lelnd-
llche Lebeit (Der —, de man moet den tevensstrgd tegemoet gaan, Sa hil- 1 e r. Lied pon der Oloeke, tegenstelling tusseheu den arbeid van den man eu dien van de vrouw, t Vgl. Ten Kate\'s: Hem de wereld, haar het huis.) Manna, Int gestolde vocht, de ho-
| nigzoete hars van de Tarfastruik der
Arahiereu op het Sinaïetiseh sehier- eiland, den ouden Israëlieten gedurende bun 40-jarig verblijf in de woestijn in tijd van nood eu in rerbazende hoereef- heidt gelijk het bijbelsch verhaal meldt, uit den hemel gevallen, als dauw. Kn hierin lag het wonderbare; niet iu het i produkt zelf, dat door de Israëlieten,
met den oorsprong er van onbekend, I — van hier hunne duiding iu Kxoil.
! XVI : 15, 31 : man, ontstaan uit
j hunne vraag, hij den aanblik er van,
mdn hoe = wat is datV — als hv- | melsch brood of koorn (Ps. CV :
40, LXXVIII : 24) werd aangemerkt, i en daarom ook door de latere Joden
engelenspijn (Hoek d. Wijsh. XVI : 20; vgl. de Septuagint l»s. LXXVIII : 25) geheeten. No, elk natunrprodukt is eigenlijk eene gave tlods; daarom, de- wijl man (arab.) „geschenk" beteekent, duiden de Arahiereu hun manna als man of mantto\'s xamdi (geschenk des hemels) aan. Uit de Tarfastruik, eene soort tamarisk, leekt de hars, tengevolge van den steek van zeker hisekt i niet |
||||||
|
MAMA B0RIPT0B1A.
Maain serlptoHa, (lat.), aehrfjf\'
mam\'e, hartstocht om te schrijven. Mnnlbiis pedlbnaqnc, (la t.),
met handen en voeten, d. i. met in-
spanning van alle krachten. Te rent i as, Andria, 1, 1. 134 (161). Ook man/bas
pedibns 4, 1, 52 ()17H>. MuilibllH S:i ri-nni. i M. S.i, zie
Dus manibm nacrum. Maiilelincïgine, ile Matte.*.
II II niri\'ish u. kunstschilder* der
16e eeitiv. Ten tijde van het verval der schilderkunst onderscheidde zich onder hen <le Italiaansche artist I.uca Lam- hiasi, nok Luchetto da Uenova ge- heeten, omdat hij (in 1.V27) te Manegüa in het gebied van (leiiua. geboren werd, t l.">s.") te Madrid. .Men spreekt ook van gemaniëreerd. Van het [tal. manie ra, dus: schilders eu schrijver* die in hun manier van werken niet van gemaakt* heid zijn vrij te pleiten. Maalfestatlc-ccd, lat. juramen-
tilm mam\'f est at/\'on is, de eed, «\'aarbij ineu verklaart, dat hij inventarissen niets verduisterd of achtergehouden is. Maalle, mi. lat., r. k.), een water-
kan voorde handwassching der priesters; van mamis, hand; lctterl. hand rat. Ook muntte, \\i-.t iiiIIe, tweede troef in \'t omber en
quadrille, zie Matador en Speelkaarten. Manifest., stuk strekkende tot be-
wijs van den inhoud van de lading van \'t schip, en inhoudende het getal, de merken en de noniuiers der koopman- schappen, den naam der bevrachters, inladers en dergcuen, aan wie tle koop- manschappen zijn geconsigneerd. Manipel, (V. k.), oorspronkelijk
handdoek, dien de priester hij het altaar gebruikte om zich het gelaat af te wis- schen; van lat. manipuluttt, handdoek, van manus (hand). Ook au&orium (^zweet- doek) geheeten; sedert de 11e eeuw* alleen een sieraad, waarvan de kleur en de stof met die van het kasuifcl en |
||||||
|
W2
|
|||||||||||
|
MASNAGGIA ENZ.
|
|||||||||||
|
MANOEKAN.
|
|||||||||||
|
ongelijk aan de wandluis), vooral in
Juli en Augustus; \'t is gele sujmsuiker. — Het manna der apothekers is een soort van dauw, dien men in (\'alabrië
op zekere tijden des jaars op de b!a- deren «Ier boomen aantreft; liet verharde zoete sap van zekere struik, lat. manna catabrina. MnnilnM(|lu In Rooch (<>ene-
raal —. bijnaam van een ouden voddcn-
raper te Rome, die Lu/at\' Gu/di heet. en hij gelegenheid van het Carnaval op een ezel gezeten, door Homes straten
trekt, niet een blikken helm op liet hoofd en een houten sabel aan de zij. Kene uitdaging, door dien generaal heant- vroord, strekt t"t spot van den uitdager. Managgia, i i t a 1.1 is eigenlijk een vloek, . en beteekent verteensching. Al 11 min i:i. dergelijk werktuig als I
de guillotine (z. a.), sedert de 1 He eeuw in zwang, waarmee men in Italië de I ailellijkeu onthoofdde. Mnnmillter, (muz.t, alleen voor \'
manuaal, dus zonder pedaal. Manneke, naam, dien men oud-
tijds veel aan kleine munten gaf, zoo in ons land als over de grenzen. Zoo had men in Holland en liraband liegen^ tnannek-pn, koperen stukjes van 0 myten, de voorloopers der duiten, verder in (! roniugeii maffemtannekes, in Pruisen Vetntannekes en in het midden dezer eeuw aldaar nog de Kësemünnekes of groschen. Mnmiekeii-pls, de oudste burger
van Brussel (dagteekenend van 1619); „Bronneubild" gelijk de iMiitschcrs zulk een beeld noemen, nl. een metalen beeldje, waardoor eene waterleiding loopt, die op een minder stichtelijk te noemen plaats een uitweg vindt. liet is een aardigheid uit den ouden tijd. zooals men die in Niirnberg. in Bern en vele andere plaatsen in grooten getale vindt. MuiinekciiN en wnllekens j
(Kiezen tllNHcheil —, niannukeus = strijdbaar leger, wallckcns — vesting- bouw. ÜIniinemn(ti )t of tlnchmaet
|
|||||||||||
|
IhiiiIh, oude vlaktemaat, weleer in
(Jelderland en Overijsel, bv. omstr. 1550 te Kampen. Zooveel als den man op éen dag kan afmaaien. Mannen vnn iianni, personett
van aait zien en verdienste. < hitleend
aan Genes. VI : 4. waar het gebezigd wordt van reuzen, van machtigen, voort- gesproten uit de verbintenis van de dochteren der menschen met de zonen Gods (Engelen); zij heeteu alzoo, als van <>uds beroemd wegens hunne grootte en liehaamskraeht. 11 ll il ik i| ii i ii. ifr.i. /edepop, bij
schilders in gebruik. De Franschen hebben het woord van de Vlamingen overgenomen, nam. manneken of man- netje, inensehje. Mliillicqnlil, (fr.), bij de naaisters
en couturier.* van naam, te l\'arijs, een jong meisje, die de kleederen moet aantrekken, die men wil passen of den kalanten wenscht te toonen; hgd. Probiermameell. ülniiiictle In de maant de vlek-
ken, die men op de maan ziet. Voor
sommigen een gelaat vormend, schijnen ze voor anderen een mannetje, dat een takkebos op den rug draagt. Volgens allerlei overleveringen, die onderling veel overeenkomst hebben, zou een zekere Ladegeer op Zondag hout gesprok- kekl, en op de berisping van den priester geantwoord hebben: Voor mij is Zondag gelijk aan Maandag. Tot zijn straf moest hij een eeuwigen Maandag hebben, en werd daarom in de maan geplaatst. Hlnniillclicr>(jeweer9 klein-ka-
liber repeteergeiceer; een geweer met
krachtige uitwerking door het bestrij- ken van de kogelbaan en den aard van het projectiel, dat er uit geschoten wordt. Het is van 6.5 mM. kaliber. Aldus naarden uitvinder,eiviel-ingenieur iu Oostenrijk. Alnnoekaii, emiibllnnn;, voor-
werpen, waarmee op .lava de jukken der vrachtkarren getooid worden, en die zeer sierlijk bewerkt zijn. Het juk zelf |
|||||||||||
|
693
|
|||||||||||
|
MAKOHETBU,
|
|||||||||||
|
MANsrs.
|
|||||||||||
|
heet bij «let karrevoerders Pasangian,
de stok, die recht o]> het midden van hut juk staat manoefcan, en de stukken hout aan weerszijden van dun nek der sappPs of eapies i /.. a. i sambilan. Deze manoekan en sambilang worden in allerlei grillige vormen uit hout ge- sneden uu met bonte kleuren versierd. Ze zijn een merkwaardig1 voorlieeld van .lavaamehe kunst vlijt, en verdienen du aandacht vooral ter waardeering van den kunstzin der Javanen, die zelfs hij gewone dagelij ksch e voorwerpen wordt toegepast, sooals dit ook eenmaal met de Nederlandsche kunstvlijt het geval geweest is. Mn iioiiieter, toestel voor het meten
der drukking of spankracht van saam- geperste luchtvormige stoffen i vooral stoom). Van gr. manos =; dun. spaar- zauiu. ijl, doorluchtig, en metron = maat (als werktuig). üliuiqur en ]»hrao. beneden en
boren <lr In fff. Hiernaar speelt men np
de roulette te Monte-Carlo.
M :i n-;i iil-thi K. (naar den uitvinder,
de Franache architect Man sa rd (1578— 1866)), dak waarvan du hovunhelft minde r helling heelt dan de benedcnhelft,
zoodat belde helften met elkander een stomp ii Inok maken. In de onderste helft vaak dakvensters, die zolder- kamertjes verlichten, welke hiernaar weder Mansardes heeten. AlailMchl) p. onder het leenstelsel,
de betrekking tusschen leenheer en leenman(nen); manschap doen — de verschuldigde trouw en gehoorzaamheid van leenman aan den leenheer bewijzen. Men sprak ook wel van „manschap of leen" fa" 1561), waarin leen = leengoed is; dus dan mawtchap hier z. v. a. het pand, waardoor de verplichting tot het doen van manschap ontstaat; alzoo = manstad iz. «.). /ie Ledige hand. Mn iiHclictten linnen, (h g d. i,
zegt men sehertsenderwijs voor beangst
zijn. Van den oorsprong worden verachil- lende verklaringen gegeven. De meest
waarschijnlijke is echter, dat, wanneer iemand siddert, ook zijne manchetten |
! beven, vooral, zoouls men die eertijds
| droeg; men zuide dan ook weleer: ihtn | wacketn die Manschctten = zijne man- ; ehetten schudden, van iemand, die van angst beefde. Bovendien wordt daardoor tevens het woord Mansehettenjieher
(hgd.), voor beangst zijn. verklaard.
MaiKchcllriiiii-liri\'. (hgd.), zie
l Manschetten haben.
Mniiserini uu ii «f ii\' . Heer des
Hemels, benaming van het Hoogere Wezen hij de Papoea\'s, liet geloof aan dit Wezen verdwijnt echter geheel bij de toepassing van bun godsdienst op du zaken van bet dagelijkseh leven. Daarin i zijn \'t alleen de geesten der afgestor- ! venen, waarmee men rekening houdt, en die hun gemoedsleven bijna geheel in beslag nemen. Zie Koricar (A&nh.), Nien. MiiilNleldors, lieden uit bet volk,
; die onstuimig over een inorsigeii weg
i luidruchtig voortloopen. Ook van crou-
iren gezegd, en dan nog, „met npge-
sehorte bovenkleeren" er bij. Zoo woest
als een soldaat uit de Mansfeltsche troe-
pen, die in den HO-jarigen oorlog onder
den onbesuisden llraaf v. Mansfelt dien-
den. Bedoeld is Ernst graaf v. M., die
| eerst Spanjes Koning diende, maar in
| 1610 tot de 1\'rntestantschc Kerk nver-
| ging, en een der gevaarlijkste vijanden
\\ werd van liet liliis van Oostenrijk. In
; 1G18 streed hij voor den Winterkoning
| (z. a.). MnilHtml, onder het leenstelsel, de
i stede ot\' plaats van een leenman of
man van leen. .Men hield eene hoeve of
boerderij in manstad, bijv. van een
klooster, alzóo dat men er manschap
(v.. a.) van doen moest aan dat convent.
Aldus a« 1854, liet Hchultenhuis te
! Alhergen (o. Ootmarsum), tot daartoe
I in manstad leenroerig aan t]f heerschap
\' van Borkulo in den bof te Tubber-
gen, werd in 1895 door den leenheer
verheven tot ecu edel rrtj gigen goed.
Soms ziet men manstad wel door nmn~
schap (z. a.) vervangen.
M :i iisii s. i m. I a t.t, een blok land
van IS morgen of 144 rijnl. roeden met |
||||||||||
|
MANTKAI\'X (BLASCS). 604 MANTKL ENZ,
|
|||||||||
|
niet rergiftigde pijlen gedood was, zoo-
dat dit kleed zicli aan Hercules hechtte en hem onder onbeschrijfelijk lijden deed sterven. Vandaar ook Nexstlxkleed. Minitel nu in* den wind keercit
(Ben —. d. i. de huik naar den win<1
hangen; zich aansluiten bij hen, van wiemen liet meeste voordeel verwacht; ontleend aan (iott f ried von Strass-
I) u rg (omstreeks 1215), Tristan und Iso/f (262, 82 f. Massmann, Lelpi. 1843), in den vorm man stil den mantel keren, als ini die winde sint gewant, «lok wel voor veranderen met en naar de omstandigheden. Nog bij anderen, zoo- als Freidank, Heinrich von Wit- tciMveiler e. a. is die zegswijs, min of meer gewijzigd, te vinden. De voor ons Nederlanders meest belangwek- keude is echter die van Tunulcius, daar zij het Nederduitsehe woord huik bevat, dat ook ïn een andere Ned. lezing, als de door ons aangehaalde voorkomt. Zij luidt toch : Men mot d« hoi k-en na dem winde hangen. Minitel (De — zijn» meesters
In op hein jje vallen, d. i. .bij wandelt in het voetspoor zijns meesters, is diens opvolger en navolger": ontleend aan het hijhelsehe verbaal, waarin Klis zijn profeteninautel Op Kliza werpt, ten teeken. dat bij dezen tot zijn dienaar en medewerker verkiest (I Kon. XIX: 19, U Kon. II : 9—13). Minitel der liefde (Iet» met
den — bedekken, oorspr. spreuken van Salomo X : 12: .de liefde dekt alle overtredingen toe". Vgl. 1 Petrus IV : 8 en 1 Oor. XIII : 7. In Oen. IX : \'24, is sprake van Sein en Japhet, die bun vader Noacfa met een kleed bedekten, toen deze OUwelvoegelfjk Op den grond lag, door wijn bevangen. Men denke ook aan de volgende woorden, die aan Keizer Konstantijn worden toegesehreven : „hij zou, wanneer bij een priester of monnik zag zondigen, zijn mantel uittrekkenen hem daarmede zoo bedekken, dat niemand hem kou zien (ehlamydem meam exue- rem et cooperirem turn, ne ah aïiquo rideretnr).
Mnntel (Men behoeft hem den
— ïllct te seheureil, van een tafel* |
|||||||||
|
eene woonplaats daarop. Vanhier hoe re \\
(van lat. manere = blijven). Volgens Meijer s Woordennchat. In 1247 ia sprake van 16 Hollandsche journalen (o.fr.= j bunder»), d, i. zooveel land al» een paar I ossen daags beplocgen kan. Gewoonlijk | zegt men, dat manstts of eene hoeve land» 960U vierkante roeden ofltimor- gen besloeg (Prof. Hondami. Miintenux (HlaiiCN —. witman-
te?*, zie bij Leiriter monniken. Mniitej|ii. iinal.i, boter. Oorspron- \'
keiyk portugeesch. Mantel, behoorde — evenals de korte .
broek, de preekrok (in den vorm van een bofrok), lage schoenen met gespen j en de strik of driekante hoed, tot bet vroeger kostuum der predikanten en der aansprekers, en bestond uit een lange smalle stronk dubbel gevouwen op zwart laken vastgenaaide zwarte zijde, boven aan den rok vastgehaakt en over den rug hangend. Versmald overblijfsel van den mantel, waarin, naar het voor- malig streng kerkgebruik, predikant en voorlezer moesten optreden en dienst doen. l\'it de stof, de breedte en : de manier van dragen van den mantel meende men voorheen liet een en ander te kunnen opmaken omtrent de richting eil de meerdere of mindere gestrengheid van den leeraar. Ku zoo had men Cocce- jaansehe en halve (\'oeeejaansehe. Yoe- tiaansehe, l.ampiaansehe. (!roenewegi- aansehe mantels, mantels van deUtrecht- sehe en de l.eidselie studie: ja Liber- tijnsehe en Itibliaaiisehe mantels. Mantel, \'iwaji.i. van purper met ;
liernielijn gevoerd als een tentvoor- \'
hangsel opgeslagen, achter \'t schild ge- \\
plaatst. Kerst alleen door keizers en |
koningen, later ook door prinsen en hertogen gevoerd; verder zeldzaam. |
|||||||||
|
Mantel (De-eiische —. in de Mid-
deleeuweii een soort van foltertrerkttu\'y i-a. a.)
Mantel vnn Dejniilrn, de man-
tel, dien Dejanira aan Hercules omhing, wetend, dat deze besmet was met het bloed van den Centaurua Nessus, die |
|||||||||
|
MAXTELÉ. 6!>5 srAXTHI-T.JAT.IAK.
|
|||||||
|
schuimer, dien men, als hij vertrekken
wil, niet sterk behoeft te dringen, om aan tafel te blijven zitten. Ontleend aan 1 Sam. XV : 27, waar verhaald wordt, dat Saul den profeet Samnel. als deze, vertoornd over zijne ongehoorzaamheid, zich om keerde om weg te gaan, nog wilde terughouden, en hem bij een *lip van zijn mantel green, met het gevolg, dat deze Bcheurde. MimtcK*. (fr. nap, I, l)echild met
in de liovenhelft twee figuren als naar weerszijden opgeslagen «ordijiie.ii, v. a.
kleur of metaal, reikende tot de halve hoogte, zoodat er aan weerskanten een mantel over heen schijnt te hangen; 2) de leeuw, wanneer hij een soort van sehouderniantelt je draagt, wel te onder- scheiden van den baresteel, zooale die bv. in \'t wapen van Brederode staat. In Ned. wapens komen beiden zelden of nooit v-.or. Minitel kinderen. .Ter gelegen-
heid \\uu het aangaan van een huwelijk
tnssclieu hen. die buiten hetzelve kin- deren verwekt hadden, had de wettiging dier kinderen symbolisch plaats, zoo- danig, dat, terwijl de huwclijksph>gtig- heid geschiedde, de buiten echtgeboren kinderen onder den rok, f.a falie of den mantel der moeder en ook van den vader verborgen bleven, en daaruit na de voltrekking des huwelijks te voor- sehijn werden gebragt. Voorzeker moest dool\' deze zinnebeeldige plegtiglieid de schijn vertoond worden, alsof de kinderen toen onder, na en uit een wettig huwe- lijk hunner ouders geboren waren; de huik of mantel; onder welke zij geplaatst werden, zal daarenboven hebben kunnen aanduiden het vereenigd voornemen van den vader en de moeder, om de kinderen voortaan als echte kinderen gemeen*
schappelijk te beschermen en te verzor-
gen. Volgens Van de Spiegel in de aangehaalde verhandeling, hl. L20, zouden deze kinderen daarom Martel kinderen genoemd zijn; maar ik geef in beden- king, of de benaming v,tn mantefJe/n- derett hier niet natuurlijker en gepaster zoude zijn V In Vlaanderen toch, zoowel als in Frankrijk, werden de bastaarden, bij zoodanige symbolische wettiging, onder den mantel van den vader zoowel |
als van de moeder geplaatst.... Nog
in de vorige veuw was deze gewoonte niet geheel in ons Vaderland afgc- schaft, en ik herinner mij. nog kind zijnde, die eenmaal in Zuid-Holland te hebben bijgewoond. I>c spreekwoorden: hij is onder de huik gewettigd; onder de huik gehore»; tij zijn met de huik getrouwd, zijn wij daaraan verschuldigd. Met betrekking tot de kinderen gaven wij te kennen, dat zij buiten echt ge- boren, maar door de voltrekking van het huwelijk hunner ouders jicr petio- neut ju ris, voorondersteld werden, op den dag hunner geboorte wettig te zijn geweest", enz. Mr. M. (\'. van Hall, Bijdragen voor Regtngefeerdhe*d en Wetgeving (1835), IX, 150. Miilltellll, lit.i, (witte) sluier, die
over de schouders valt. Dracht van hofdame», die daarbij gedecolleteerd zijn. IIn n tel pijpje, bet laatste pijpje.
dat men in gezelschap rookt; wanneer de mantel* reeds voor den dag gehaald worden. \\l n u t e n il t oren, rerdedigers, bij
tornooigevechteu. Zij «ordenopgeroepen, nadat men tegenstanders (avonturiers) • tot een tornooi heeft uitgedaagd. lliiul era of ineiitei*n, nu al.),
I tooverapreuk, tooverfomwfier. JIji utei\'i, (mal.), raadsheer, minis-
ter; ook titel voor bepaalde hilandsche ambtenaren van minderen rang. b.v. niautri kopl, uiautri oeloe (d. i. bij de waterleidingeni, niautri blandong (bij de houtaankap), maiitri tjatjar, z. b. enz. Mltiitelet, (fr. wa|..i. zie Helm-
kieeden. Mnntlek. waarzegge rukunst, g r.
mantikè, van mantenoinui — een orakel
geven èn ondervragen. Mnutille. (fr.), duinesmantrltje
\' zonder kap. Ia t. mantellttm nnantelunn. Aliuit li-tjiitjni\'. vaceinateur, uit
I niautri (ja v. en mal.), uit het sa n sk r.
j niautri, .Minister of raadsman van een 1 Vorst, staatsheambte, en tjatjar = |
||||||
|
pokken, lu X.-Indiè\' wordt onder Mantri
een beambte van ondergeschikten rang verstaan en komt \'t woord in verschü-lende samenstellingen voor, als: mantrikèpi, beambte bij de kotliec tilt uur; |
I sed iiuo se praestare, quod manum de
| tabula seirct tollere, ineinorabili prae-
cepto noeere aaepe nimiam dlligeutiam.
I De hand pau het sehilderij af, d. w. /..
| niet langer er aan gewerkt, het is nu |
||||||||||
|
mantri blandong, (spec. op Java), be-
ambte bij «ie hontaankap; mantri netoe. i (java), mantri bij de waterleidingen; mantri djalau, lul. opzichter bij de wegen; mantri keboepateti, * j a v a i, mantri toegevoegd aan den Kegeut. I>e inlandacbe beambten belast met de vac- einatie en revaeeinatie linten doorgeheel Xed.-lmlië mantri tjatjar.
Mtmti\'fcN, iiiiiiiii-ï politie, titel
van door den directeur van financiën tijdelijk nieuw (Juli 1805) ingestelde,
ïnlandsehe ambtenaren tot liet tegengaan van den sluikhandel in opium, ter he- scliikking van het lioofd van liet gewest Kediri, Ze behooren ook tot bet gevolg van een inlaiidselieii prins of kroonprins (bijv. dii n van Koetei). Muiitiiuiiii (De —f ook: de Man-
tttaansche Zwaan, de Mantuaansehe herder gelieeten, voor Virgilins, van Mantua geboortig: behalve /.ijn bekend heldendicht schreef bij ook pastoralen of berderdiebten. Umin iirmiitit, (lat.), geteapen~
derhand. Al 111111 |ii\'o|ii\'ia. < m. p. i, dat.),
met eigen hanit, eigenhandig (gesehre- ven). Ook ui :i mi im-a proprla (m. in. p.), met mijn eigen hand. Mn nu NlniHtin. (.11. S.>. (lat),
met de linkerhand te «pelen : in nni- ziekwerken. Yl:iuuf;iit uiii\'. (li and.), in eigen-
lijken /in, wat door de band bewerkt wordt, doch gewoonlijk gebruikt voor velerlei soorten van geweven en ge- sponnen fabrikaten, van 1 a t. manu f act n ra. Mn uu in de t si hii I :i. (I a t.), C1-
cero, Bpfotolae ad familiares7,25,1, < Vgl. I\' 1 i ii i u s de\' (Midere, Historla natnra/is 3\'}, 10 (30) HO. Dixit cniiu (aell. Apelles) oiimia sibi ciiiu illo (se. Photogene) paria esse aut illi mellora, |
|||||||||||
|
IIII iiiiiiiInhIo, i lat.), rrijlatina
van «laren. Miiiuim Doinliil. (lat.), de hand
des Herren; dat is aianns Ihtminl —
hierin kan men (lods vinger zien. Mfl ii uk ui ;i u ii ui laval. (lat.),
naar V.p i e h a i in u s PetrontUS, Sa- tirne, e. 4.r), S e n e e a, Apocolocyntosië is. ludus de ninrte Caesariö) 0. Üe eene hand waseht de andere. — Als de eene hand de andere waseht, worden ze beide |
|||||||||||
|
HttllllN of ui;iiiii>-5<- vil 11 lillen,
factotum, omnfo-homo, de man, die alles
doet. Win n ilspel ing tusseben manns (lat.) = baud en Btanns = llennanus. Vgl. t\'r. Homme a tont faire, en eng. Jack of aft trades; winkel waar men allerlei liiiishoiulartikelen kan koopen. MiiiiiiNCai*l]it,i hand.), handschrift.
MateivciiMriuill, raad. welken de
priesters vormen bij het Kaliihanverhoml i/. a. i, en die wordt voorgezeten door den HiaoMceH-hesaftr — den opper priester, in het Kahihaiiliuis, diep in bet boseh gebouwd, om bet aan de blikken van het Kuropeeseh bestuur eu van vreeni- delingen te onttrekken. Muoi-ï (De —9 de oorspronkelijke
bewoners van Nieuw-Zeeland. In hun
taal beteekent het: inboorlingen. Al si |», ie ng. i, van \'t puil. woord
„mappa" = neinkaart, en ook = doek, omdat kaarten oudtijds op linnen wer- den geteekeud, bij gebrek aan papier of iierkaineiit. Hier te lande een omslag of portefeuille. Manie Niijfiir,ia na.), ahorttsuiker,
suiker, gekristalleerd van bet sap van
den suiker-ahornbooiu iinaple-tree), die als eene groote lekkernij wordt be- sehouwd. |
|||||||||||
|
UAPPALAH. 697 MARCIIAXD D\'lKJUSTICE.
|
|||||||
|
Mn rn hout, ia Ig.-f r. i, verkeerdelijk
voor kobha, de kapel, waar een heilige i priester (maraboet) begraven ligt. I 1I:ti>:iti;i i ha, is yr.-cha 1 d. i. d. i.
i Maran at ha =s:onze Heer fcomt.Plechtige I en nadrukkelijke herinnering, dat de \' Heer eenmaal zal wederkomen ten ge- i riehte, l\'anhis bedient er zich van 1 Kor. XVI : 22. Ua.ru iic-- ibarg.i, horloge.
ülttrilMcliiiio of Mnrunqulno.
fijne likeur, bereid hoofdzakelijk uit
zure kersen ( maroxra). De vermaardste is afkomstig uit Zara in Dalmatië. til draagt den naam van Maraschino di Zara. Miiriivefll . Spaansche koperen
j munt, bestaande sinds 14<>7, het 272ste
1 deel van den piaster, dus bijna 1 cent;
sedert 1867 vervangen door stukken
van 2\'/3 centimos.
Mllflioot. iarab.1, een soort van
geestelijken.
MiirriiHaln, (fr. wap.), jonge ever
zonder slagtanden en met hangenden staart.
Mn rent o, gebrocheerde jacquard-
stof met zijde. [tal. mareato = ge-
merkt. Zie Jaequard. ]\\I:ii-clii\'\'. (fr. wap.), gehoed.
ftlnrWlf*\' «In O Thcr lilt flop, naam
der markt, ingesteld ter plaatse, waar het Jacobijnenklooster in de UueSaint- Houore gestaan had. Dit werd al spoedig gesloopt, nadat de Nationale Conventie
besloten had de vergaderzaal der Jaoo- bijnen u. a.) te sluiten. De 9 Thermidor (z. a.) was het tijdstip van den val van Robespierre. Mar-ehof, ifr.l, met deze verkor-
ting van mariehal-des-logi» chef pleegt men bij het 1\'ransel ie paardevolk, zelfs in dienstzaken, den opperwachtmeester aan te duiden.
Mnrc (fr. wap.i. zie Mark.
Mnrchuml d\'liijnsttce, (fr.), in
I de taal der anarchisten een rechterlijk ! ambtenaar. |
|||||||
|
II11 ppn lii h. (mappoloh), (\\\\.heb r.),
neder/tint/, rat. Hcbr. = ruim;, puin- boop.
Mnppe, (j oodsoh-d aitsch), (van
liet nieuw-Hebr. mappah = laken, doek, of van \'t Latijn : mappa), doek of windsel, waarmee de Wetsrol om- kleed wordt. ïIji «(u.\'ii en, voorstellingen in \'t
klein van gebouwen of tooneeldecora- ties van hout of papier niet waterverf, opgesteld als voor de werkelijkheid en verlucht in verschillende kleuren; ook modellen van gedenkteekenen, die men dikwerf op de voor deze bestemde plaats aanbrengt, om hunne uitwerking te beoordeelen. Mnr. (afr.), maar of nog al. Dit
mag reg wees, mar is Beker onbillik. Xog al: imiu \'n Franschman siju bloed is mar warm. Mum, skr. mara, hindernis, mal.
betzelfde, gewoonlijk verhouden niet beha ja, skr. bhaja, gevaar, nood, ülurn ii il. scheldnaam, dien onze
vooronders gedurende de troebelen aan de Spanjaarden gaven; zooveel als bastaard van Mooren. Miirtiboet, van het Arabische
woord marhoeth, inorabeth of moravot,
is de naam van een Mohammedaansche secte, die in het N.Westen van Afrika ontstond, en daar de dynastie der Mot*a- bieten of Almoravieten stichtte. Later bleef de naam Maraboet onder de Herbers bestaan om priesterlijke personen mui te duiden, die dienst delen bij de moskeeën en begraafplaatsen. Zij staan bij het volk zeer in aanzien, en aan beu worden zelfs de gaven der profetie en der wonderen toegekend. Mfirilbon-veëreil, zeer gezien als
hoed-tooisel bij dames; de veeren van ile niarabini.een Afrikaansclien ooievaar; de naam bcteekeitt: linde geirijd; want deze ooievaar was een heilige vogel. |
|||||||
|
MAltC IIAN1» ij\'OKKMt\'S.
|
698
|
|||||||||
|
JfARFOBIO.
ter gedachtenis aan Leiden\'s verlossing
van 1574. Iliirill-||ril8, ffr.), rfitte Dinsdag,
de laatste der trots Joure gras = de drie vastenavonddagen of Carime-pre~ nant ule drie Blempdagen). Opdien dag wordt de paasehos En Parijs rondgeleid. \\i;t eilijL* -vh, van mardeka (in a 1.).
Mardt\'kó (jav.), vrij, een vrij man. niet tot h eerend iensten verplicht. Klasse van inlanders in de Coinpagniesttfd, hoofd,
zakelijk uit vreemdelingen bestaande en voornaamlijk aangetroffen te Batavia en op Thnor. /ij deden ook schutters- diensten. Zie Morador*. IIii imIIhI v. (fr.), iemand, die de
klassieke voorstellingen, die \'s Dinsdags (murdi) in het Th entre francais, te Parijs, worden gegeven, regelmatig pleegt bij te wonen. Mitrc Vorme|o. Spaansehe of in-
landsehe naam der I\'iirjierzee (als ver- taling daarvaiu, of de golf van Cali- foroic*, aan de westkust vanOud-Mexico. Zie Vartezzee (Aanh.t.
-1Ijii\'«\'hi|i*, (hand.), het contract.
dat de eigenaar of bevrachter van een schip met het scheepsvolk sluit; het
loon der matrozen. Fr. mai\'êage = matrozenhuur. Miirlt\'htilc (fr.), gemalin van «en
maartehalk. Onder dien titel nam Mevr. liootli-riibborn. de tegenwoordige (Nov. ISïM.i leidsvrouw van het Leger des Heils in Nederland, gedurende 15 jaar een ijverig aandeel aan het werk van dat Leger in Frankrijk. Zij neemt het reddingswerk in Nederland onder hare persoonlijke zorg. Al ii e e in in o, (enkelv. maremma,&. i.
zeestreek; o. fr. maretine, van lat. ma-
rittma, se il. loca = zeestreken), onder- scheiden ongezonde, moerassige oorden in Italië, in/., de landstreek aan de zeekust van de uitwatermg der Cechia tot aan Orbitello, In Spanje, aan den (iuiadahjuivir ma rist/nis. Mnrforlo, beeld te Home, op welks
voetstuk men geestige zetten, vaak de |
||||||||||
|
Ilnrrlimifl il\'oi-.\'iuns. (fr.), in
de volkstaal en spottenderwijs, een H.-K. priester. Miir«*Iiaml of iiiiii*<*liniit1e tip
s4iii|M-. (fr.), koopman of koopvrouw
in soep. In België en Frankrijk, in de gemeenzame taal. een loütêchoolhouder of hoiiderea, die er zich veeleer op toe- legt, geld te verdienen, dan de leerlingen verstandelijk te ontwikkelen. IlliireliiiiHlr il<- Hom-lrcs, (Tr.>,
synoniem van lorelte, cocotte, horiz<m- tafe enz. Naar het drama van dien naam, dat Mev. \'I uditli (lautier uit een Jnpunscll stuk trek, dut op diens beurt aan het (\'hliiecsche repertoire was ont- leeml. .\'ii in April isss in den Odéon- setiouwliurg. te Parijs, voor liet eerst werd opgevoerd. II fi vvin il (KIn — mis uiten
(Zetten, Dun Kornuit 111I1* nlflit ;nis dein
Siini. (hgd.), een <>,«1 sprookje kan
ik niet uit mijn? herinnering bannen. 1 »ie woorden, aan II e in e\'s Lurelei ont-
leend, volgen op: leh miss nicht, M;iifiii. (it., muz.1, inarsch, van-
daar tuarr/ate, als marsen (bv. te spe- lun); niet te verwarren met murziale (z. a.i.
Miircioiitetcn • geheeten naar
Mitrciun, die, door zijn vader, den bïs- schop van Rtnope (in Pontos),geê"xcom- munleecrd, xieh in 140/50 naar Rome begaf, waar hij zieh iian den Syrïschen gnoatieker Cerdon aansloot en tegen de .loodscli-zinneUjke opvatting van het Christendom zich kantte. Volgens hen bestaat het Evangelie van Christus in vrije liefde tot het goede, en stond tegenover den hoogsten goeden (iod, den rechtvaardigen wereldschepper, de he- miurg i z. a. i, die uit de materie | hyle, g r. hult ~ stof) de wereld schiep. Tot de 6e eeuw eeiie kerkelijk geregelde partij, losten /ij zich daarna op in de Mani- cheeen iz. a.i.
Mnrt>o, (liand.i. zie Al marco. lliirct dei* Oni *«tt liiylie, 0c-
toberkermia te reiden ingesteld in 1578,
|
||||||||||
|
699
|
|||||||||||
|
MARGAKETHA.
|
MARIALAT1UE.
|
||||||||||
|
Mnrlu KoouscIih», (r.k.), zie
Kerkdagen.
II si i\'ïil ii*-Im)oi\'t f , (r. k.), zie
Kerkdagen. Altiriii Hemelvaart, (r.k.), zie
Kerkdagen. Ilsi i-isi l.ïf-hl mis. (r.k.), zie Kerk-
dagen. Mliriii OlltvmiJlCllts, (r.k.), zie
Kerkdagen. Maria Presentatie, (r.k.), zie
Kerkdagen, HIiii\'Ir TherestR.-daa.lder,sedert
1S70 het betaalmiddel voor N.-Afrika.
Draagt hij dit jaartal, dan geeft men er de volle waarde voor, en dan wordt hij ook aangenomen in Zan/,ibar. aan de Westkust en in bet grootste gedeelte van Soedan. Hij geldt pi. m. / 2.50. In Oostenrijk worden nog altijd Maria- Th eresia-daalders met bet jaartal 1H7U aangemtint. II si i\'ïsi Visitutie , (r.k.), zie
Kerkdagen. II :i ria ln-on. te Jeruzalem, de eenige
werkelijke bron, die men er nog vindt; tegenover Siloam (Siloah), bewesten het dal van Josaphat, waarin liet Hinnom- dal uitloopt. Ze beeft eb en vloed. Maria zal er, volgens de legende, water uit geput hebben, om de windselen van liet .leziis-kindeke te wasschen. Denkelijk door Nehemia (II : 14) als Koning8- vijreè; en door Flavius .Iosei)lius als Salomo\'n vijver aangeduid. Marla-tookriis, lelie (z. a.), roos
(z. a.1. ster (zie Maria stel/a) en Halve maan (vgl. Openb. Xll : 1). 1l:n-iii(|<- lic i Jiisoii. (fr.), rer-
standtthttwelyk, echt verbintenis, waarbij men redeneert, uit stoffelijk belang en Inzicht gesloten. Wllivlti\\ntrl<*,M<tri<trere(>r/»</,}\\ii*~
ter Maria-aanbidding. De dienst van (lod beet in de kerkelijke taal: /atria; de dienst van Maria: hyperdulia; de dienst der andere Heiligen: dulla. I>e vijanden der Kerk willen met Maria- fettr/e dus uitdrukken, dat aan Maria goddelijke eer bewezen wordt. Dat is echter een grove en ongerijmde lastering. |
|||||||||||
|
politiek betreffend, scbreef, die dan op
gelijke wijze door een ander beeld, Pasquino, beantwoord werden. Van dezen Pasquino is „paskwil" afkomstig. .11 si i\'j|jii\'«-t li:i. de naam beteekent
parel, vandaar zoo menige woordspeling oji dien naam bij dichters. Ülni\'Mn i ïiM-. kunstboter, aldus ge-
noemd naar de vetstof, die erbet voor- naainste bestanddeel van uitmaakt. Illnrjic, tam., li and.), gelden, ge-
deponeerd in een bueket-shop (z. a., Aanh.V
II si i\'j|«\' of hui i\'no, i li a n d.), de
open gelaten rand in vrachtbrieven enz, waarop men de merken en nommers der goederen aanteekent, ad marginem (op den rand). 1l:ii\'i(«\'. wit gebleven rand van boe-
ken, drukwerken en ofiieieele stukken. 11 si rj«<-. (hand.), de speling tiisseben
koersen op verschillende handelsplaat- een, tusschen den prijs, dien men voor iets besteedt en dien, welken men er van hoopt te maken, enz. IIsi i-i|iii:i;i 1. zie In margine. In
oudere stukken leest men van „inargi-
nale resoluties". Fr. uote marginale = kantteekening. Mn rglna HJfii, kantteekeningen.
Allirjfi\'ict (Siiii«- —, als het op
Sinte-Margriet — 20 Juli — regent,
zegt bet volksgeloof, dan regent liet zes
weken achtereen. Kn ook:
Als \'t iii^t regent op Ninte Margriet,
Regent liet in zes weken niet. lu \'t Fransch :
Quand il pleut Ie jour de St. Médard,
II pleut quarante jours plus tard. Zijn dag is 8 Juni. Hij beet ook Ie
grand pisseur.
Miirjiiilrttr «Ie» llsirguérM<**.
(de parel tier paarlen). Zoo noemde
Frans 1 zijn zuster Marguérite de V a 1 o is. de auteur van den Heptameron, en de moeder van llenri IV, door haar tweede buweiijk met llenri d\'Albret, Koning van Navarre. |
|||||||||||
|
700
|
|||||||||||||||||
|
II ARIANES
|
MAKITAGltTM.
|
||||||||||||||||
|
Mnrliuieii. zie Duitsche Ortle.
Maria mie, <fr.i, nadat de Constl-
tuantu, in 184», de clubs had verboden, ontstonden in Frankrijk een aantal ge- lieinie genootschappen, dit\' elk een wachtwoord hadden, door middel waar- I van de leden elkander k mden berk nn< n. Sommigen hunner bezigden bovendien enkele uitdrukkingen, die hun gemeen waren. Daaronder behoorde liet «oord I en sociale republiek schijnt te hebben :
bedoeld. Sedert den vsil van bet tweede Keizerlijk wordt de naam meer bijzon- der, en wel i*]M>tteuderwijs, door |ïona- , |
Ihibattt ei Justitie, in den schouwburg
des Variétés, te Parijs. Het stuk begon het publiek wat lang te duren; de directeur Brunet en de regisseur Au- guste, rumoer vreczende, riepen den acteur Bosquier-Uaraudan, die zich op het tooueel bevond, als om strijd toe: „trouw .ïii ;;ine. trouw tocli .lustiue". Kn Hosquier zeide op plechtigen toon: „Met bet oog o]> zooveel liefde, laat ons Justitie trouwen", (en prèeence d\'itntef amout; marton* .lustiue). Kn het stuk wen! met die geïmproviseerde ontknoo" ping 200 maal gegeven.
ÜIjti\'iJKc-iiicM. Priesehe naam voor
Maria Lottt\'sa, de moeder van prins Willem IV (Karel Hendrik Friso),aan- vankelijk stadhouder van Friesland en Groningen, later van al de Vereen. Provinciën, t 1751. Mnrlna (Donii —. benaming door
(\'ortez izie bij Qattxalcootl) gegeven aan Walintzin, eene Indiaanache vrouw, zijne onat\'si lieiillijke gezellin, die hem als tolk in hei bloedig treurspel — den dood van Montezunui — ter zijde stond, en aan wie hij. meer dan aan iemand anders van zijne bende, zijn succes in Mexico bad te danken. Marine-of Heer, (eng.), zee-offi-
eier: aan boord fig. een ledige Jfesrh,
die in \'t water geworpen wordt. MRr!iiê,ffr.wap.) met een vfaBchen- Btaart ot\' onderlijf als een viseh. ZOOals
zeeleeuw, zeepaard enz. Marionetten* spotnaam door bet
volk gegeven aan de vereerders van het hart van Maria} welke vereeniglng in 1765 door den Paus toegestaan en hier en daar ingevoerd werd. Marionetten, draadpeppe». Tig.
meiischen. die zich bllndlinga door ande- ren laten leiden.
Maria atcUo* (lat.), sier der xee,
titel der 11. .Maagd Maria, O.a. in den
lofzang Ave, man\'* xtilla. Bepaald als seliutsvroiiw der zeelieden. Maritaifluiii. de brui&cffn*fhrn\\d<-
lossing, hetgeen voor eene lijfeigene bij
haar trouwen aan haren beer moest betaald worden. |
||||||||||||||||
|
partisten, le
|
14882819
|
gitimisten en Orleanisten,
|
|||||||||||||||
|
ter aanduiding van den tegenwoordige»
regeeritigsvorni gebezigd. Miirlniiiie, de Fran*che republiek. \'
Mnrlnini<> (l>c 1iii1hIioiii1Iii||
vhii l»«>st uren, aan liet roer van Staat zitten. Van een geheim geiinot-
schap, waarvan de geheimzinnige aau- voerder door dezen vrouwenaam werd
aangeduid; slechts /eer enkele leden wisten vanwaar de hevelen en het geld kwamen. In l.ntiitiir van D i srael i besproken. Vandaar ook : Maria mie (De rooilc — oin-
helzen, zich hij het geheime genoot* \\
schap aansluiten.\' Mn ri<\'iM|i\'o**t\'lien. groschen met
bet beeld der 11. Maagd, in llanover, lirunswijk en aangrenzende landen ge- slagen, ."» il i; Ned. centen waard en thans niet meer gangbaar. Een Man"èn- ffulden deed \'Ju Mariëngroschen. MarlCnstltt, Protestantsch Kinder,
ziekenhuis te Jeruzalem, 6 Juni 1872 j geopend door den arts Dr. M. Sandreschy als Direetor. Vernoemd naar II. K. H. Maria li root hertogin van Mecklenhurg- Hchwerln, die steeds de huishuur he- taalt en eene jaarlijksclie bijdrage van 900 Mark verleent.\' Marter .1 H-.I Ine, I f r.t. een too-
neehttuk door eene plotselinge ontknoo- ping ten einde brengen. Dit gezegde ontstond onder het eerste Keizerrijk bij de eerste voorstelling van liet stuk • |
|||||||||||||||||
|
UAKIVAUDAOB. 701 MA 11 mot.
|
|||||||
|
.11 :i ii\\ -tilillfl{|C. i fr.)i qeftft\'ecf eer-
de stijl, nis dievan Mari vaux\'i lf>88— I7(>;t), een schrijver, die bij al zijugenia- liteit en hooge kunst, een hoogst onge- , nietelijkcn proza-stijl had, langdradig, \' vol afwijkingen, omwegen en gezochtheid, met uitgekozen mooie woordjes en platte uitdrukkingen. nietigheden iiitvin-rig
beschrijvend ; van uien Vol t a i re ge- . tuigde, dat hij zijn leven doorbracht niet vliegeneieren in spinragsehalen te : wegen. Mark, (wip.), een ouderwetse!)
stel gewichten, in elkander sluitend als | koperen emmertjes; het geheel vertoont den vorm van een hoededoos. Iliuli of Relehsmark, eenheid
van het Noorddultsche muntstelsel, in- gevoerd 1870: «aarde ƒ 0.60 en ver- deeld in 100 pfennige. —. vroeger Hamburgsche zilveren
mitnt van 16 schillingen ter waarde van \' ongeveer f 0,72 Ned. —, eertijds I.ubeeksehe zilveren munt,
ter waarde als hoven. —, Peeiiöche zilveren ïninit van vóór \'
1814. ruim ƒ0.21 Xed. waard. Mark (Keulnoh —, Keulsch ge- j
wicht, gelijk aan 2Ü3,75grammen, vooral |
in gebruik hij den handel in edele i...... I
talen, niet alleen in Keulen, maar in het j
grootste gedeelte van Dultsoïiland. Mark { Kopealin ifciiscli — ,
goud- en zilver gewicht, gelijk aan
235,741 grammen. Mark (Troolach —. gmul- en
zilver gewicht, gelijk aan 245,8)18 grammen. Mark Rnaeo, de onveranderlijke
waarde van een zeker gewicht aan zilver, waartoe aan de oude bank van Hamburg alle bedragen aan geld herleid werden; al de Hanse-steden volgden die waarde-bepaling, daar zij aan geen koers onderhevig was. Marken, ook wel honschappen of
honderdschappen. Honderd vrije hoeven 1 |
|||||||
|
vormden hij de oude bewoners van on»
land eene mark, later met een marke- richter aan \'t hoofd. Marketentster, niet van markt
en tent afgeleid; maar door middelvan \'t aehterv. ster af te leiden van o. fr. mercadant, of tnarchedattt, een vroe- geren vorm van marchand, i t. merca- taittc = koopman. Eene marketentster is dus eigenlijk eene kooprromr ; meer bijzonder eene, die bij het leger drank en soms levensmiddelen verkoopt; ned. zoete/ffarster. 11. mercantare en mer- catantare — koophandel drijven. IIii rkjjraal. titel van den regeer-
der van een mark, die van den Keizer het bevel over de troepen had gekregen en in de greiisprovinciën in rechten uit- spraak moest doen. Van mark maakte men ook markies ide oude spelling was marchis). Markies, zie Markgraaf.
Mail.iis (Daarvan «preekt —
niet, dat is niet zoo heel zeker of
bijzonder geloofwaardig. Markus wordt door Papiaa (t lfiii), evenals Lukas (s. a.), als een voorbeeld van nauwkeurig* heid geroemd. AU tolk van Petrus wordt hij gezegd te spreken, terwijl een gelijk- beduidend spreekwoord daar schrijft Lucas niet fan, van diens sclirijcen (vgl. Luk. I : it) gewaagt. Vla i\'Un oiMjh sVn va-t-Cll
j|uerre„ M a rl bo rough Malbroek,
(die) gaat ten oorlog enz. z.a., beroemd Fransoh soldatenlied op den dood van Marlborough, in den slag van Malplaquet (1700).
Marie, (fr. wap,), mannetjes-vogel.
Marmer-kroniek, zie Arnnde-
liana (Marmora). Marmlte, (fr., wap.), kookpot, af-
gebeeld met \'i voeten en 2 onren. Marmot, (hand.), de tasch of het
kistje, waarin een reiziger of cnmmis- sionair de monsters zijner artikelen draagt. |
|||||||
|
MAItMOT (dtOQUElt LE). 702 HAltONS,
|
|||||||
|
Marmot (Crooner Ie —. (*"\'*•),
in de gemeenzame taal trachten. De uitdrukking is ontleend aan een deur- klopper van bijzondere!) vorm, eertijds in frankrijk iu gebruik, dien men over een deurknop streek, wegens diens ge- duantc marmofte genaamd, en waardoor zeker krakend geluid werd v.....\'tge-
braelit. liet maken van dat geluid
(craqner) /.on later iu eroquer zijn ontaard. MitniloiiNct, ifr.i, ren f je, ver-
klein woord van marmot, _mormel" of „wurm" i = aapje, klein jongetje); scheldnaam der raadslieden van Karel VI, koning van Frankrijk, hun ge- geven door de ooms des Knuings, de hertogen van Itourgngne en van Berry. Deze raadshcercn. die getracht badden, de wanorde, tijdens <le inin- der jarigheid i\\v^ Konings ontstaan, op te \' beffen en de orde te herstellen, hadden zich den haat op den bals gc- haald der Prinsen van deu bloede, die ben iu de gevangenis deden werpen, — tinder l.odewijk XV werden twee jonge borelingen, de hertogen van Uèvres uu van Kpcrnon, die de gcstreng- beid en de karigheid van deu eersten minister kardinaal Fleiiry in een ge- schrift gecritiaeerd hadden, door dezen voor marmoueetê uitgemaakt en voor twee jaren naar hunne goederen ver- bannen. Ma i\'oilcni\'. nat rekker, pluuderaar,
landlooper die heimelijk op roof en plundering uitgaat; soldaten kunnen, op deze wijze, niet achterblijven, kunnen zij werkelijk niet verder, dan worden zij iu de ziekenwagens opgenomen. Voor- wemlscls dienaangaande worden door de discipline tegengegaan. Marodeurs zijn ook lieden, die, na liet leveren vaneen veldslag, liet slagveld des naehts afliepen en de donden en gekwetsten, die daar lagen van geld, kostbaarheden en»ïera- den beroofden. Na het oprichten van het „IJnode Kruis" is dit veel minder mo- gelijk, bijna onmogelijk geworden. Fr. maraudeur — strooper, van marand = schobbejak. Marokijn,naam diende Europeanen
geven aan het geitanleer, dat iu Harocco gemaakt, eu iu Kuropa nagemaakt wordt.
|
|||||||
|
in Marocco zelf heet het ftmt, filêfï,
naar de provincie Ta/lldlet, waar het hoofdzakelijk vervaardigd wordt. Maronieten, voormalige Monothe~
/eten i z. a.i, die na de verwerping dezer
sekte door de < «rieksche Kerk, ïn \'t begin der «e eeuw zich voor een deel aansloten aan het klooster van St. Maro of Maron, een abt der 6e eeuw iu de landstreek van den Libanon, dezen als Mar (syr. lieer, spreek uit: mór), Maron iz. v. a. onze lieer \\ tot bun schutspatroon kozen en zich naar hem noemden. Zij namen een monnik Johan- nes Maro tot hun opperhoofd aan. met Avn titel van Patriarch van Antioehië. en wisten als een krijgshaftige vnlks- stam hunne staatkundige, zoowel als kerkelijke zelfstandigheid tegenover de Islamieten te bewaren; zelfs tot in den jougsteu tijd. tegen betalingeenerschat*
ting aan bet Turksche gouvernement.
Hun tegenwoordige hoofdzetel is bet door hen schier alleen bewoonde Kes- rawan, een dist rikt van Syrië; maar zij bewonen ook deu Libanon, waar verse heidene Maroniet isclie monniken- en nonnenkloosters liggen. Iu Palestina vormt hunne gemeente eene filiaalkerk van de IL-Katholieken, en hun bisschop wordt door den Paus bevestigd in zijne waardigheid; want reeds in L182onder- wierpen zij zieli aan den II, Stnel van Rome. Miu*oiim-, Marooaa- of Maron*
iH-!|i"iN. weggeloopen negerslaven uit
de Kuropeesche koloniën op de West- Indische eilanden en in Uuyana, Zij vereeuigden zich, \'m den tijd, toen de slavernij er nog niet was afgeschaft, iu schier ontoegankelijke woud- en berg- streken, en vormden er met hunne na- kninctingeu onafhankelijke Stammen ; de zoogenaamde twsc/uieyers. MiiiMiiisi. Bpeurhonden van ] liet
St. Bernardsklooster in de Penninische Alpen, die de onder de sneeuw bedolven reizigers terecht brengen. Van beu he- dienen zich tot dit doel de maroniet:* of bedienden van gezegd klooster, die hen hebbeu afgericht. Feu dezer niarons, luisterend naar deu naam Itarry, redde alleen zeventig reizigers van den sneeiiw- dood. |
|||||||
|
MA. KOT. 703 UAB8BILLAI8E (de).
|
||||||||||
|
Marot, klapspaan (a* 1516), waar-
mee de hofnarren de maat sloegen bij hunne dansen (Mr. G. v. Hasselt, Arah. Ondh. I, 252). Vanhier: elke zot heeft zijn marot = elke dwaas heeft zijne eigenaardigheid, iedere gek heeft zijn gebrek. Fr. marotte = narrenstok, nok zotskotf geheeten; ehacnn a sa marotte = ieder heeft zijn stokpaardje. Marotlaiiic, marotische richting,
in de Fransehe dichtkunst. Stuif m«- rotiuiie — diehttrant van Marot ; naar Clement Marot (1495—1544), die in zijne gedichten gaarne verouderde woorden en uitdrukkingen gebruikte, Hij dichtte ook de Fransehe psalmen, die door de Roomsche kerk verboden werden. Marqne, (fr.), lettert, merk, ter
aanduiding van personen, die zich van het gros onderscheiden; personnage» of f/ens de mart/ae. Bovendien, zooals men
wijnen, vooral die van Champagne, in
groote, gewone of kleine merken ver- deelt, onderscheidt men ook in Frankrijk de vrouwen der demi-muude van eik- ander, maar de categorie waartoe zij geacht worden te belmoren. Zoo spreekt men van eene horizontale de marque of de grande mar</ne, of bezigt ook wel de beide laatste woorden alleen, umi. fa grande marqne, om zulk eene vrouw aan te duiden. Marqué, (toon.), ratsche rol, de
man. die den .verrader" speelt. Marqncte, it\'r., wap.i, heeten de
plekken op \'t lichaam van den vlinder, wanneer zij van andere kleur zijn dan die op de vleugels. Marretje, (barg.), moeder.
Hars, zie Keel.
.11 ïi i-s (Cliaaip <Ic —, een groot
plein te Parijs, dat tot militaire oefe- uingen, volksfeesten, wedrennen, ten- toonstellingen, enz. wordt gebruikt. Vgl. Campus Mart/na (z. a.). .11 ii i\'s. de god van den oorlog bij de
oude Romeinen, der Grieken Aren; zie Maart. .Zonen van Mars" = soldaten. |
||||||||||
|
ftlarflcll (Hij ïs In dril —,
(mil.j ver oud.), hij is dronken.
|
||||||||||
|
MarNcliall Vorwilrts, maai*\'
I scha/k Voorwaart», bijnaam van (ieb- J hardt Leberecht Itlüehe r, 11742— \' 1819), naar de woorden „VorwHrtS, vor- i wa\'rts Kinder!" waarmede hij in den ; slag bij l.eipzig, IK Oct. 1813, de Ko- zakken aanvuurde, waarnaar deze hem : dien naam gaven. |
||||||||||
|
HarsHllHlftC (Dc —, het be-
! roemdstc lied der Fransehe revolutie,
I gedicht door den kapitein bij de genie I C. J. liouget de 1\'lsle, in den nacht van 24—25 April 1792 te Straatsburg, als Chant de guerre /tour Varmee du lihin. Het lied kreeg den naam Mar- Beillaise (d. i. Chant des Mar*eillaix\\ doordat het door een bataillon vrijwilli- gers uit Marseille bet eerst te Parijs gebracht werd. De beginregels luiden : Allons, enfants de la patrie,
Le jour de gloire est arrivê. Keuige jaren geleden ontdekte de heer Nigfussou. van IJsland, dat versehil- leude Btrophen der Marseülaise, zooal niet aan de treurspelen van Corneille en Raeilie waren ontleend, dan toch daarin seiner letterlijk werden terng- gevonden. Dat kan echter ook een bloot gevolg van den smaak des tijds wezen. Onder den naam Offrande a la libertè werd il e M a reeilla ise. door llossec geïnstrumenteerd, .\'M) Stipt. 171*2 in de groote opera gespeeld. Iteeds vóórdat het lied ontstond, was er een adres verschenen van de „Club de l\'Auditoire",
waarvan Rouget <le 1\'lsle lid was, be- ginneud met de woorden: ,.\\u\\ armes, eitoyens! 1\'Ktendard de la guerre est déployé; le signal est donné. Aux armes ! II faut eombattre. vainere OU niourir!" De wijs is gebleken te zijn die vanden aanhef van een oratorio Finther, van Jean Haptiste Lueien Orisons, chef de maïtrise h la cathddrale de Saint-Omer, nadat als componisten ge- noenid waren de dichter zelf. Alleinand. JulHen en . . . Iloltzman, kapelmeester van den Keurvorst van de Palz, de compositie zou dan van 177Ü ilagteeke- nen en oorspronkelijk in eene mis voor- komen ! |
||||||||||
|
704
|
||||||||||||||||
|
MARSEPEIN.
|
||||||||||||||||
|
M AS .
|
||||||||||||||||
|
Marsepein, gebak van zoete en
hittere amandelen, met suikergelei over- goten en met gekleurde suiker bestrooid, fr. massepai», eng. marekpaue, hgd. Marz/jtan, i t. marzapane; wellicht Marctts-hrood, m. 1 a t. mareipanls ~ iMarri-jiaiiis. I*r wnnlni verschillende kroniekbericliten en legenden hij te pas gebracht; de Italiaanscbe zoowel ais de Fransche taalgeleerden verklaren, dat de oorsprong onbekend is. de Neder- Ijuidselie evenzeer; peiti kón lat.pam\'s Marsoaln. (fr.), letterl. zeevarhen
of brn/nr/srli, in de volkstaal, een
soldaat van de infanterie der marine. Mn i\'synsi. een. die in zaken van
knust het moet afleggen tegen een meer
bekwame, met wien hij vermetel zich durft meten. Naar den Phrygische Huit- speler aldus gebeeten, die Apollo uit- daagde. inaar geslagen werd. Mij werd
tot straf door den god levend gevild; uit zijn bloed ontstond de rivier naar Mnrteiin, (fr.. wap.), de gewone
hamer met spitsen kop. Mart lm, liet zinnebeeld van de
hedrrjvif/e, goede huisvrouw, zoo ge-
lioenid naar de zuster van Lazarus, Luk. X : :ts en 40. Mnrtellato, (it., mus.), gehamerd,
d. i. met groote kracht aangeslagen, sterkst staccato iz. a.) of arm-staccato. Mavthastlohtlna. inrichting tot
opvoeding van onverzorgde kinderen.
te Alfen a/d Rijn. (leuoemd naar Martha uit Luk. X : ;SH—4\'2; zie Mreritje Martha.
MartlnltH (KauelKehe —,John
Owen (f \\wi-ii. die in 1606 Bpigram- |
||||||||||||||||
|
wegens de kernachtige taal zijner ge-
schriften. Martlnet, (fr., wap.i, vogeltje
zonrler voeten en met hosjes veeren in plaats van de dijen: vervangt in Eng. wapens de merel iz. ».). Martlet, (eng., wap.),zie Martinet
Uu i-I v i\'Èinii , nieerv. luarti/r/\'d ,
, (gr. martnrlon) = martelaarschap, lïij
j den kerkvader \'rertullianus de begraaf\'
plaats van een martelaar; en omdat
1 men daar gaarne kerken bouwde, hij
] den kerkvader Iliëmnvinus eene kerk.
! Ook begraafplaats van de groote
mannen der ascese, als l\'aulus de Kre-
miet of Antonius, wier leven lliëronyinus
zon fantastisch heeft geschetst. Van
gr. iimrtitr = getuige [hier. geloofa-
getuige, bloedgetuige).
M ii rt y r oio {f lam, (r. k.), marte-
taareboek, een kerkelijk hoek. hevnt-
tend de namen, met een korte vermei*
j ding van den dood en een lofspraak van de hh. martelaren en andere
! gecanoniseerde», die in de U.-K. kerk | gevierd worden, naar volgorde van den kalender; opgeteekend sedert paus
I (\'lemeiis 1 it 108) die daartoe zeven | schrijvers (notarü) aanstelde. Marwlenen, iharg.\'i, diefstal.
Marwlefier, (barg.), dief; (mls-
sehien verbasterd van het nieuw-hehr. martc/ach — winsttnakerd). Marwicojscli (liet —, (barg.),
de dieventaat. Maryliind-eno!. (bid,), het smalle
eind van een ham. Met dikke eind heet het Virt/iua-end. Marzlale of marclale, (ital.),
krijyxhaftig. Miin. zie Kiran.
Mas, gewicht voor edele metalen
, en opium en rekenniunt in Z»id- en Oosi-Azië; 1 mus = \'/i6 taif, 1 tail =
I >/)6 kaftte = 0,038601 K(i. Mas (jav., e/nas mal.) heteekent „goud", en alzoo
I Banjoemaas = goudrivier. |
||||||||||||||||
|
mata in \'t l.atiju uitgaf, he
|
37
|
rhaaldelijk
|
||||||||||||||
|
in \'t Engelsen vertaald. Martialis was
een Komeinsefa puntdJehter, schrijver van een hiindel Kpigrannnata in 14 hoeken,
vol fijn vernuft, f 100 n. (\'. Mnrttalle (De HolliuidMche
—, Koemer Visschcr (1547—1620),
|
||||||||||||||||
|
MASUATA.
|
|||||||
|
Maslmta. donk-adres aan den
Sultan van Turkije.
Masclml, (mosebol), (hebr.), ge-
l ijkenis, vergelijk ing. I.e-Mosehol bij-
voorbeeld.
MfMtchken9(n.hebr.),^an(2.Jtfa8cA-
keuen, verpanden. Al fisclilf cm-zl|il, (n. heb r.), vol-
tooien, voleindigen. Vooral: eenvasten- dag tot het einde houden.
AlRscIniiedfiii, (maschmeidlm), (n.
li e l>r.), vernietigers, geweldmakers.Van den li e Ij r. wortel achamad, hïph. hiêch- mied = hij heeft vernield, verdorven. Mascotte, (fr.)i een voorwerp, dat
vooral in het zuiden van Frankrijk, geacht wordt geluk aan te brengen, zooals een doorboord of buiten omloop gesteld muntstuk, enz. Van het proven- caalsehe woord uiasco = toon nare* of heks. (\' h i v o t en Hum kozen het woord tot titel eener opera comiquu (muziek van Audran). die den 2ö«n December Ihho, In den schouwburg der Bouffes Parislens te Parijs, voor het eerst werd opgevoerd. Daarin is echter de mascotte een boerin, die overal geluk aanbrengt, zoolang zij althans maagd blijft. Slusdsjiil. ook mesdjtd. Nomen
loei van het arab. werkwoordsadjada, niet het voorhoofd, gedurende het gebed
en terwijl men zit, den grond aanraken; dus de jdaats, waar men dat doet, gebe- denhuis, tempel. Verbasteringen van dit woord zijn: messiffit, moskee. MiiniIh) Id-n 1-Ilai-ain, arab.),
tempel van het eerivaardige. Aldus heet de groote vierhoekige overdekte gang, welke de Kaiiba (z. a.) omgeeft. (lok de tempel te Mekka, de Kaiiba zelf. Maaeltof, zie Mazzol.
\\liVH\\\\\\llld\\9mnvv\\ ouAmasjgiechim,
(il. hebr.i, opzichter, opziener. Masker, (k.m. a.), gelaat, gezicht.
|
|||||||
|
ftliiftkle, (afr.t, misschien. Maskie
is dit sleg, ons maak dit inosreg. jtlaHorlilBtlie, (fr.), zekere manie,
daarin bestaande, dat men zieh tot slaaf eener vrouw maakt en bereid is, voor en van baar alle vernederingen te dulden. Naar den naam van den galieisehen roniaiisohrijver Sa eli e r Masoch <geli. 1H3H), bij wien men sommige typen van dat slag aantreft. Maskfciii-zlju, (n. hebr.), eene
meeiiiug bevestigen, er mede instemmen.
Sla sou\'s aiul l»i vuns Line,
(am.t, de zuidelijke grens tusselien den vrijen staat l\'eniisylvanië en de vroegere sla ven sta ten Msryland en Virginië op 39° 43\'20* NU. tiissehen 17I>;J en 17(17 door de Gngelsche Landmetera Ch« Ma- gou en J e rem ia Dlxon uitgezet. Iu 1820 maakte John Itandolpb dien naam bekend, door dien telkens te her- halen bij de hevige debatten in het Con- gres over de insluiting van den slaven- staat Missouri. llasiiiii. overlevering, [van maaar
(chald. en n. hebr.» = overgeven, overleverenj. d. i. de eolleetie van kritische en taalkundige opmerkingen betreffend den woordtekst en de klauk- puiiten van de hoeken des I luden Testanients. door Joodache geleerden in de laatste twee eeuwen v. t\'. bijeenge- bracht. Kerst mondeling voortgeplant, doch van tijd tot tijd m schrift gebracht
en uitgebreid, vooral tiissehen de de
en 8e eeuw u. (\'., eerst in de 1 te eeuw na den urbeid van den Karaiet Ben- Aselier (die iu de 10e eeuw leefde i, geheel volledig; liet werk is verdeeld in eene groote eu kleine M. leen uittreksel uit du groote i. Keue verklaring der Masora leverden Ëllaa LeviU (t 1540 te Venetië! en .Johann Ituxtorf (f 1629 te Bazel). Maspiiil-zliii. (ii.hebr.i, lijkrede,
houden. Mnsr-el-AtIkn,"if(/-(V(i\'/-\'Ml\',ostat).
Massa, (band.), het kapitaal, dat
door een gefailleerde aan zijne BCnuld- eischers afgestaan wordt. Hebr. masja = geleende of verschuldigde som. 45 |
|||||||
|
MAT (BCHAAK).
|
|||||||||||
|
7o.;
|
|||||||||||
|
MASSA.
|
|||||||||||
|
Massa, in de negertaai heer, meester
van eng. mwiei\'. Massa-o* iimtnn. (n.hebr.), det-
terl. het dragen en het geven) handel; I het Itaucltfltlrijvi;ii; «mk, de waren, waarin handel gedreven wordt. Massacre, (f r., wap.), paar hert»\'
koren» met het stuk van den schedel, waar ze aan zitten. Massacre de eert, (Map.), zie
Hertenschedel.
llassin i.- il.s Innocente, (fr.),
de kindermoord ran Bethlehem iMatth. II : W>\\. De uitdrukking wordtweleens seliertseitderwijs toegepast, bv. op liet intrekken van voordrachten die bij bet eindigen van een zittingsjaar van een parlement nog niet in behandeling zijn geweest. Massan;aa of Maznuan, Ame-
rikaansche tuinboonensoort, die zeer ; veel oplevert, en, zeer jong gebruikt, uitmuntend is, vooral oni in te maken, j Massalcht, drager van welrie-
kende toortsen, onbewegelijk tegen den j
muur. als een bronzen standbeeld, tot aan den gordel naakt. Ma8sanj|a.-*\'/A*\'-r»\'-y», bij de negers
aan de Cougo lAfrika\'s Westkust». Massaf|C, knijiien en kneden van j
lichaamsdcelen met geneeskundig doel. Massi\'iiiatle. j o od se h-du itsch),
zie maaëa-oetnatatt, waaruit het ver- ] basterd is. De beteekenis komt overeen j met die, waarin het Fransche woord ( affaire bij ons gebruikelijk is. Dus ook : j «en leelljke massematte — een leelljke affaire, een onaangenaam geval. Masslej|-<<jcwoc1, ihebr.», (lett.
verwijderend de grens), treden in eens anders rechten, hem wegstooten uiteen door hem verworven gebied l ontleend aan Ment. XXVII : 17). Masslg-gewoet- sijn — door onedele eoneurreiitie iemand er uit stooten. Ilehr. geboet — grens. illnwsone. (barg.), geld, loon.
|
|||||||||||
|
Massne, (fr. wap.), knot*.
Maal slapen (Ia Hen —. zich roekeloos bloot stellen aait f/root gevaar.
Ontleend aan Spreuk. XXIII : 34, waar de noodlottige gevolgen der dronken-
Bchap worden opgeteld. Mastbos, voor mastoe (tepel), me-
taleu drinkvat hij de Grieken, in den vorm van een borsttepel, niet twee horizontaal geplaatste ooren. M\'as-tu-va ? (fr.), hebt f/c mij ge-
zien i1 Spotnaam voor tooneefopelerts, vooral buiten Parijs. Ontstaan uit de gewoonte van velen hunner, om te vragen: „Hebt ge mij iu deze of gene rol gezien V" Men schrijft ook nu maf urn en des matnnis. Masr-cl-Kahlra, <a i-ub.1, d. i.
Maar (oude naam van Egypte bij de Semitische naburige volksstammen; hebr. Blitsrajim) de zegenrijke, de hoofdstad van Egypte. Masallpatnnni, zeer lijn Indisch
katoen, naar de plaats in O.*Indië, waar bet verhandeld wordt. Mnsarka of Mazarkii. levendige
bevallige Pooktch-nationale «lans. iu % maat, oorspronkelijk hartstochtelijk en wild, als saloiulans bedaarder; werd
onder Augustus III i 1 733—il.ti het eerst bekend: (\'hopiii en l.iszt hebben de sehoonste gecomponeerd. I »ie dans is, met verlies van zijn nationaal karakter, ook naar de andere lauden van Europa overgebracht en daar algemeen in zwang gekomen. De naam is af komstig van de Masoeren, bewoners van het voormalig hertogdom Masovit. Mat (Schaak —,niettegenstaande
bare sehijnbare verwantschap met het
Xed. mat, is deze uitdrukking letterlijk uit het l\'erziseh overgenomen, waar zij schalt mat luidt, d. i. de koning is dood. De Duitschers hebben er sehaehmatt sein van gemaakt. Evenzoo is hunne uitdrukking (\'m Schoeit halten en de Fransehe zegswijs ten/r en échec, die dezelfde beteekenis heeft.aan het seliaak- spel ontleend. Door den koning der |
|||||||||||
|
707 MATElt DOLOItOSA KXZ.
|
|||||||
|
tegenpartij aanhoudend te vervolgen,
noodzaakt men dezen. I>ïj eiken zet op zijnt! redding bedacht te wezen. Mat, bekend uit Here\'e liedje:
..Die had er veel Spaansche matten aan boord
Kn appeltjes van Oranje!" — een groote Mpaansehe zilvermunt, eigen- lijk een piaster of peso duro, ongeveer een Nederlaiidschen rijksdaalder waard. Oorsprong van \'t woord, dat iu de 17e eeuw reeds voorkomt, onbekend; — niet, zooals Mnltatuli beweert, van \'t gestreepte en geruite Hpaanscbe wapen. .11 at. tbarg.i, een Spaanschen mat
verkwanselen, een valschen eed afleggen, of een afgelcgdeii eed breken. Mata, (mal.), oog; ook een klein
gewicht, voor kostbare zaken, als goud, opium enz. .11 Ji tii-uui t:i. (mal.), spion, ivach-
ter, politiebeambte. Matn ylnp. (mat), het oog (is)
verduisterd. Van een aniokmaker, wiens geest door hartstocht is beneveld tot waanzinnig zijn toe. Opgewonden toe- stand van den Javaan, die in razernij ieder, dien bij ontmoet, velt, totdat bij zelf verslagen wordt. Matn sap!, (mal.), Uxt.koe.ieHoog,
voor halfsoog — spiegelei, gebakken ei. 1l;i tii liii—. fooi, bij de negers aan
de (.\'ongo; ook, geseheuk, dat gewoonlijk duur moet worden vergolden door den- gene, voor wieu bet bestemd is. Mataill, deel van den onat\'hanke-
Hjken (\'ongostaat, die aan den Koning van België toebehoort. Matador, groote troef in bet kaart-
spel, o.a. iu ombre en quadrille, nl, spadille (sehoppen-aasi, manillê (zwarte 2 of roode 71, basta (klaver-aas),ponto (zwarte heer of roode aas), waarvoor alle andere troeven vallen. Van sp. matador, de voornaamste stierbeveehter, strijder te voet, die inet den degen den stier doodt; van sp. motor (dooder), vgl. |
lat. mactator (dooder van offerdieren)
uit maetare (dooden, slaebten). Matak, de huid eener bepaalde
walvischsoort; eene der meest uitge- zoebte lekkernijen der (iroenlanders, nok door Dr, Nanseii geprezen. Men eet die rauw, met traan als toespijs, er op kauwend als op kaoutchouk, IIii l:i mort . (sp. matar = dooder.
en aioro ~- moor; dus moorendooder). Type van een Spanjaard, die zieh be- roemt op zijne heldendaden tegen de Mooren verrieht. Kijuaam van den bei- ligen Jacobus (Santiago di Uompostella Matamoroa). Matarl (Koela -, hard a/s een
steen, bij de negers aan de (\'ongo: de
Belgische Staaf, wegens de strenge maatregelen van tucht, die hij toepast. Matcli, (sport.), wedstrijd.
Mat£-thee of Paraguay-thee, thee
van de ilex Paraguagensis, een buist
(ilex), die in Amerika buiten de keer- kringen groeit, waarvan de bladeren, die eaffeïne bevatten, als thee worden gebruikt. Ken sedert l*4i> gemonopoli< seerd handelsproduct, dat grootendeeU wordt uitgevoerd. Ook Yerbar-mate (as. a.) geheet en. De peons (z. a.) slurpen in hunne luieruurtjes mate uit een botnbillo (boomblad van de ilex). Matei, mand, hij de negers aan
de (\'ongo. Uut Ha*. <fr.. sport, i, lett. matras.
Ben rijk van baukpapier voorzien zak- boekje. Mater, (afr.), maat, kameraad;
spreekw. : siju maters is morsdood — zijns gelijke leeft niet. Ilsiter Dolorosa, de moeder der
smarten, een beeld der diep terneer- geslagen moeder van den gekruisigden Jezus, vgl. Stabat mater. Mater dolorosa (De — der
poCzle, Mare/ine Desbordes iMadme Valmore), geb. \'21) Juni 17K.">, f 23 Juli 1859, te Douai, waar 12 Juli 1896 een standbeeld voor baar is onthuld. |
||||||
|
MA TM IE I\'AMILlAS. 7(
|
18 MATT WE UDEN ENZ.
niet baar drieën voor, Op gelijke wijze
als de Romeinen drie 1\'areen, drieGra-
tiën enz. vereerden. Hal rienlnl Ion, (eng.), letterl. in-
of opachrffping. Toelatings-examen der Universiteit te Kaapstad. Febr. 1«\'.»> Kapenaars aan onze Nederl. tuüversi-
teiten. in overeenstemming met den maat- regel, daartoe in 1KH."> genomen. Matrijs, liolle vorm. waarin druk-
letters gegoten worden; —holle stempel, waarvan de poiieoenen hun Oorsprong
hebben. Zie Itiensfsfemjtefs. Matrone, deftige, oude vrouw.
Zie Matres. Mat r 011a at. beschermend reebt,
dat door eene vrouw uitgeoefend wordt, hit wonril is ontstaan tengevolge van de emaneipatie der vrouw van liet einde dezer eeuw; totdusver was bet Patronaat u. a.i. Het fr. patrone dient voortaan matrone iz. a.»te worden, ook in den zin van beschermvrouwe. Mntemli, ibebr.i, (matsoh) mrv.
matsoth (hoogd. uitspr. matsous), »nge- zuurd brood, zooals volgens Israël, ritueel op bet Joodselie 1\'aasehfeest moet genuttigd worden. Vanhier beet dit Paasehfeest ht\'t feest der ongezuurde of ongehevelde brooden (z. a.). (Vgl, Kxnd.\'XXIII: 15; XXXIV : 18; Matth. XXVI : 17; Hand. XII : 8, enz.). Matseha, h ebr., mafseiwo n.-
hebr. grafsteen, gedenksteen. MatHlel-asIJii , in.li ebr."), iemand
redden; voor schade behoeden. MatHtirl (Illaa —, (jap.), pop-
penfeest, dat in Maart jaarlijks door de
meisjes gevierd wnnlt, ter vervanging van den verjaardag, die nooit pleegt gevierd te worden. Matt werden kann Ja nnr
«Ier lii\'.iii<|! (hgd.), at/een de Koning kan moede worden! Slotregel van een 6-tal,met rooden inkt gedrukte gedichten, die Ferdinand Freiligrat h (1810— |
|||||||
|
Mater fa tui lias. (lat.), httiit~
moeder. Mal re ia 1ÏKUM-. sta fleer, geestlon-
chening, d. i. de leer, welke elk zelf- standig bestaan van den geest ontkent, alle geestelijk leven als eene bloote werking der stof (materie) besehouwt. Mntérielle. (fr.), in den mond der
spelers, wat voldoende is om van de hand in dun tand te leven, liet stoftehjk leven
te bekostigen. MtithcHlK S«Miit i:i 1 i<tii Gene*
trix, /.ie Gtnetrix. Uil til OM ( I al lui\' of vader —,
(1791»—1856), de apostel der Matigheids-
g.-i.....tsehappen, een Ier van geboorte,
die eenmaal met zijn propaganda gron-
ten opgang maakte. Mathlirin, (fr. 1, in de volkstaal,
bijnaam van den matroos. MathurtiiM, zie Frire* uur unes
en Triuitariërs. \\I;it iiics ïraneaises = Fransche
metten: de moord van den Nint-Bartho- loim-iisnaeht, "J4 Augustus 1572; dewijl vroegtnettenj, begon.
MntniNkop, (afr.), krullebol.
Mati f nnlelira iilï:i pnlchrlor,
(lat.), eene dochter nog xchooner dan hare sehoone moeder. NaarIloratius, Oden, l, Ui, 1. o mat re etc. Matreet, van \'t Fransehe mattresse,
meesteres, lioot\'d eener miderwetsehe bewaarschool niet alleen, maar ook in vele streken (Zeeland en elders) de echtgenoot e des hoofdonderwijzers. In
Helder land (Betuwe) maitrès. Mat re* of Mal ronae, moeder-
godinnen, de vrouwelijke godheden, die in den Konieinselien tijd in ons vader-
land werden vereerd. .Men kent ze uit gedenksteenen, altaren. gelofteateenen, hoofdzakelijk in Gelderland en aan den Itijn, maar ook in Provenee, Italië, Spanje enz. Opgegraven. Zij komen vaak |
||||||||
|
709
|
|||||||||||||||
|
MAUSOLEUM,
|
|||||||||||||||
|
MATTHAI K.NZ.
|
|||||||||||||||
|
76) in 1846, onder den titel O\' tra
deed verschijnen, Woordspeling, met het oog op het schaakbord. Zie Hat. .11 üU liti i iiin Irl/icu sein,
(ligd.)i Mattheus op het laatst zij", hi de beteckenis „zijn einde of /ij» verderf nabij zijn"; berust op het sim van het evangelie van Mattheus: Btot du vol- einding der wereld" (XXVIII : 20 vgl. niet XXIV : :t vg.). Mattlit iis V, benaming voor liet
be-->tu sociaal program, naar aanleiding van ilr bergrede, die hierin voorkomt. Alattloll, zie IJzers» masker.
Mattler, m.liHnM, veroorlovend;
verklarend, dat iets geoorloofd is. Muttiil hui. i i ta l.i. morgenmuziek,
z. v. a. aubade iz.a.). Het tegengestelde (l»s va» serenade (z.a.). Van mathitiuo = morgen, e» van den morgen (uit matténa = morgen). II ;i i ii i-i t titst viiincii. aa» kvi»-
nasia «ii Hoogere Burgerscholen i» Duitacliland het examen, dat wij met den naam van eindexamen bestempelen
en «lat wordt afgenomen, om te onder-
zoeken of de leerlingen rijp (maturus) zijn voor liet universitair onderwijs; ook abituriënt-examen. Hal iiMclikn. (russ.), moedertje.
Matavuu /ii\' M\'os-in-ni,
Mande-zljn„ ui.hebr.), bekennen,
erkennen. Va» liebr. jmla\' diij heeft geweten). \\l;Milli:iiH|Kolisrli. (hgd.), me-
laneholiseh = zwaarmoedig, een der
vele woordspelingen van F i a c li a r t, deze is uit Alter Praktik Oroesmutter (1572); va» dezelfde soort zijn P/oten- gram voor podagra hi /.ij» Trost- büehUin (1577) e.v.a. naar dun geest des tijds, nok i» ons land. Mamidy moiicy of Witt«-donder-
dagsgsld, worde» in Engeland de kleine
zilveren munten beneden de» sixpeiice genoemd, omdat ze bestemd ware» om op Witten Donderdag na» de arme» uitgedeeld te worde». |
Maii|irrtnlN, zie In malam part et».
MitiU\'Ittiiilii, Morocro e» Algier*,
het land der oude Mauri of Mooren. Maiu\'itNliiifa, gebouw te \'s-(lra-
venhage, gesticht i» 1640 door Johan Maurits, («raaf va» Nassau. In ls-ju aangekocht door de» Staat e» bestemd voor sel lilde rij ei nu nseiim. |
||||||||||||||
|
.11 üitsrt iii\'iii. (hgd.), tmuzentoren,
< bekende bouwvallen in den Rijn, nabij j Bingen, welks naam in alle reisgidsen I va» de volgende overlevering wordt at\'- , geleid. De bisschop llatto. van Mainz, die zeer gierig was, zou in 970, toen I de prijzen der levensmiddelen zeer boog i ware» yestege», de behoeftige!!, onder voorwendsel bun brood te geve», in ee» schuur hebben gelokt, en deze vervol- i geus in brand hebben doe» steken. Hij j liet hooren der kreten van de arme I slachtoffers, zou de bisschop hebbeu ! uitgeroepen: „ Hoort, hoe de muizen piepen". Doch de Voorzienigheid zond tot llatto\'s straf, een leger va» mui- ze», die den bisschop tot in den bewuste» toren, waarheen hij was ge- vlueht. vervolgden e» verslonden. I»e oorsprong van de» naam van het ge- bouw is echter i» werkelijkheid on- eindig minder tragisch, aangezien hij slechts eene verhaspelhij; is van het woord Mauththurm = een toren, die de» ambtenaren der inkomende rechten tot standplaats dient. |
|||||||||||||||
|
Mn,Ufto\\eum,pra/if</raf; bet prach-
tïge graf, dat Artemisia, koningin va» Garis, i» :tó:i/l v. C. ter cere van haren gemaal Mansolua te Halicarnassus Het oprieliten e» dat tot de zeven wonderen
der wereld wordt gerekend. In I«.\'i7 werd bet bij de opgravingen door den Engelsen- man Newton ontdekt. Naar dit kunst- gewrocht werden soortgelijke, boven ee» graf opgerichte bouwwerken Htauno* lemns genaamd, bv. het graf van keizer Hadriaiuis te lioine ide tegenwoordige Engelenburg), dat van Theodorlk, koning der (»ost-(Joten, f 520, te Ravenna (thans de kerk Sta Maria delta Rotonda), als- mede de graven der koningen Frederik Wilhelm lil. Keizer Wilhelm l en van hunne gemalinnen te (\'liarlottcnburg. |
|||||||||||||||
|
710
|
|||||||||||
|
UAUWEfilK.
|
HO (\'AI.I.-1VKT.
|
||||||||||
|
Mnnworlk, (barg.), kat.
Mtivctlt, (hebr. i, motteê, n.hebr.,
dood; tnaiak-hammaeeth — engel des doods.
lliivins. o. Int. en bij de dichters
/.. v. ii. Mars, de god des oorlogs bij de oude Romeinen. Vundiiar benaming van gymnastiek* en schermvereenigingen. Max lliivclunr, titel van het door
Miiltatuli iKd. Douwes l>ekker)ge-
schrevei) boek, dat eene rilling door fut land xou doen gaan, woorden vim het Kamerlid Baron dr. van Hoëvell in de Kamer uitgesproken, dadelijk bij de verschoning vim het boek in 1860. Miixliim ilc-hetiii1 pnero revc-
rentln, il at.), aan den knaap i»men de meent tmiyelijke zorg verschuldigd. Itij de opvoeding van een kind moet men de grootste nauwgezetheid in acht nemen. Juvenalis, Satiroe 14, 47. Mnyenx, (fr.), een denkbeeldig
wanstaltig persoon, die in .Inni 183(1 in Frankrijk in de mode kwam. Hij leverde i gedurende bijna liet vierde eeuer eeuw i de stof voor een aantal spotprenten en !
humoristische boekwerken; zijn roep I
drong dan ook tot ons vaderland door. ! MnyRowor (De —, naam van liet
schip, waarmee in 1620 de U>2 l\'uri- teim\'ii, de I\'elgrim-vaders genoemd, uitDelfshaven vertrokken om naar Noord-Amerika te vertrekken, waar zij zichin Massaelinsetts vestigden.
>ln > KMiaisc. fkcnkent.i, zekeresaus met eieren en nlb* ;*ls hoofdbe-
stamldeel: wellicht oorspronkelijk ma- hoHnaisê naar Malmn, eene stad inden tijd van Kichelicu Ingenomen, vanwaar deze saus afkomstig zou zijn. Alajiir. leng.l, burgemeester. Zie
Lord mayor. Mfiziijiniil, (fr.), een glas koffie;
ixirspronkelijk een geliefde drank in Algiers en in Frankrijk bekend gewor- den, na den strijd om .Mazagran in dat land. liet oude recept schijnt niet meer |
gereed gemaakt te worden, alleen de
uiterlijke vorm bleef zich handhaven. MaziirlimdoH (Les —, (fr.),
satires, liedjes en pamfletten gedurende
de Fronde iz. a.) tegen Mazarin uitge- geven; naar een der beruchtste libellen in l(14ll onder dien naam verschenen en afkomstig van Hcarron. De bena- ining strekt zieh zelfs uit tot degeheele literatuur, tegen Mazarin gericht,waar- onder wetenschappelijke werkten van zekeren omvang, in bet geheel meer dan vier duizend nummers omvattend. HIiiziirljii-l>l}hcl. het eerste boek
met beweegbare metalen typen gedrukt: bet is zonder jaar, maar de illumiuator Cremer dateerde 1456, zoodat de bijbel VÓor dien datum moet gedrukt zijn. In 1873 werd een exemplaar verkocht voor 8400 pond st. llazariiic. doH&*ro/aui(*;modekleur
in den tijd van Mazarin (1639—61).
Muzlc, zie Malaffo.
Mnzlk, in.hebr.), letter). bescha-
diger, iemand die boosaardig is. Mftzltoit ot\' MiiNlto. beroemde
koordedansers uit de 18e eeuw. Bekend zijn (\'bristiaan Maziton en Koel Maziton. welke laatste ook goochelde.
Mnzkler, ibebr.i, hei-denkend.
~\\liizkler-zlju, (n.hebr.), iets of
! iemand gedenken, \'Mii /,/inïsti*ii, volgers van (J i u-
seppe Mazzini, geb. te Genua in 1808. Hij was de grondlegger van de partij
het Jonge Italië, zijn leus was: Bvoor (i«d en het Volk". Hij was, schoon voor de republiek gestemd, toeb voor- stander van Italië\'s eenheid ook onder bet buis van Savoyc. Hij was een man van een achtenswaardig karakter. Alnzzol, in. bebr.l, (eigen], geluk-
ster), geluk, Mazzol-toir (masel-tof) een wensen = goed geluk! gefeliciteerd! Mc (\'all-wet. door het Huis van
Vertegenwoordigers der Noord-Ameri- |
||||||||||
|
1 MECHITARI6TEN.
Mccballel-sabbath, (hebr.),
sabbath-ontwijdend, sabbath-schender. Vaak schertsend, omtrent iemand, die
zoo lang praat, dat hij vergeet, dat de sabbatli invalt. Meciiaschefa, (mechasekeifo),
(n.li e b r,), toovenares, tooverkol; oude
vrouw, die er als eene heks uitziet. Meclie, (fr.), in de volkstaal meer
of een weinig meer. Het woord wordt echter altijd door et voorafgegaan. Het komt van \'t kwastje (mèche), waarop liet koord aan een zweep uitloopt en dat het koord eenigzius verlengt. Mechelen «lijn. Heneden mijn,
woorden waarmee graaf Willem V van
Holland in 1350 zich van Heugden meester maakte, doordat hij zich mengde in een geschil tusschen Wenceslaue, hertog van Brabant en Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen, over de heerlijkheid Mechelen, waarvan hij de uitspraak aan zich wist te trekken, welke hij tegen de verwachting van den Graaf van Vlaanderen, ten voordeele van den Hertog deed, inet die korte woor- den, welke naderhand, bij verdeelingen, een spreekwoord werden. Meciielsche mieren, euphemis-
tisch voor luizen.
Mcchtlan, (meehiloh), (n.hebr.),
vergiffenis. Meelilloli-nrn »len, (j oodsch-
duitsch), bidden om vergeving, vooral bij het afsclieidnemen van een stervende of een doode. Mcclilltn, (ta 1 mud), naam van een
Israël, theologisch hork; een landaard- werk over traditioneele Halachische exegese bij het Bijbelboek Exodus; zie Halacha. Het wordt toegeschreven aan Rabbi Isinaé\'1 (midden der 2e eeuw). De naam is Chaldeeuwsch en beteekent letterlijk: juiste maat, vorm van uit- i?gginfj- Mechltni\'iHten, orde van Anne-
nigche Christenen op het eiland San Lazaro te Venetië. Oorspronkelijk ge- sticht te Konstantinopel in 1701 door |
||||||
|
ME DIU8 PIDIÜ8.
kaanBche Unie, 20 Mei 1896 goedgekeurd
wetsontwerp, krachtens hetwelk voortaan niet in het land wordentoegelaten manne- lijke emigranten tusschen 16 en 60 jaren oud, die niet kunnen lezen of zich in eenigerlei taal schriftelijk uitdrukken. De afgevaardigde Me (\'all had die wet voorgesteld. Mc «Hits ïiilitis, Fidiutt, voluit
Dius Fidius < — de god op wiei) men vertrouwen kan), gr. Zeus P/\'stios, de t\'mbrisch-Nabijnsehc godheid Seint) Sancus (z. a.), bij wien men gewoon was te zweren. Me Dius Fidius staat elliptisch vóór Ua me Dut* Fidius juvet (zoo waarlijk helpe mij I >. F.). Me judlce, (lat.), met mij als
rechter, naar ntijn oordeel. Mea eulpa, (lat), (door) mijne
schuld! Woorden o. a. voorkomende in het Confiteor in het R.-K. brevier. Mea tciiultas, (lat.), mijne min-
derhe/d, mijne geringheid; hg&.meine Wenigheit; ned. mijn persoontje. Meil ulied, (hebr.), rem ielend,
doende verloren gaan. Deelw. piel van abad (== hij is verloren of omgekomen). Meahbcd ;iisi.....(n.hebr.), zelf-
moordenaar. Letterl. verdervend zich
zelf. Meïluberi mammon, (li e b r.), (me-
iibbed momoun), geld-verkwister. Menu crowd, (am.), gespuis, jan-
hagel, grami\'. Letter!, geringe menigte; vgl. óns smalle gemeente. Mcamlrlsch, d. i. slangenvormig,
gekronkeld, naar de rivier Meander in
Rlein-Azië, die een zeer kronkelenden loop heeft. Mcbaiescli- , (mewajeseh)-zijn,
(n.hebr.), iemand beschaamd maken, beleedigen. Hebr. boosch (liij schaamt zich. Mee h o et on, (n. hebr.), verzwa-
gerd; vooral gebruikelijk tusschen de wederzijdsehe ouders van een bruidspaar. |
||||||
|
HBCBOBLO. 712 HBDI0BB80BZ VKNl\'S.
|
||||||||||
|
den Armeniër Petro Mechitar, met
het doel om liet Armenische volk en zijne letterkunde op te beuren en de kennis der oud-Armenische taal te ver- spreiden, ging zij later over tot de lï.-K. kerk, en stichtte op het eiland S. Lazaro een klooster. De .YIcchitartsteu zijn in weinig onderscheid en van de gewone |
||||||||||
|
j maar alleen, dat eene koninklijke ordo»-
nantie, volgens eene bij hen bestaande
I bepaling, door den vorst, die ze had uit- gevaardigd.niet mocht veranderd worden.
Dus is de bij ons bestaande spreekwijs
niet nauwkeurig.
Meden ;i uu ii„ (gr.), lat. ne guid
nhniSf in niets te veel! (Theoguostus, Pindarus, Atticus). Medina n-piiplcr, papier, dat
j grooter is dan gewoonlijk. Van lat. mediamix (uit medina), de middelste;
| dus papier waarvan de vorm het midden ; houdt tussehen den gewonen en den zeer grooten vorm (de olifantsvelleii).
Fr. mogen; it. mezzano.
Medlnnoche, (sp.), maaltijd met
vleeseh en derg. na middernacht volgende op een vastendag; van lat. media nar, inidder-naeht. Medlntle of bemiddeling, in het
volkenrecht een middel tot oplossing van een geschil tussehen twee of meer staten, waarbij eene derde mogendheid, door hen daartoe bij verdrag aangewe- zen. partijen tot elkander tracht te brengen en de zaak in der minne te schikken. MedlntlHeeren, zie Morganatisch.
^ ieinediatiscerdc geslachten vindt men
in Nederland slechts twee. nnil, lïenthick (Oraven) en v. Itecliteren (Graven). Medlce, cnrn te Ipsnin, (lat),
geneesmeester, aenees n zelren. Luk.
IV : 23 (Vulgatii). Medlce vlverc misere vivere,
(lat.), aeneeskiindia (\'volgens den raad
der artsen) leren, is ellendig leren. Over dit spreekwoord (vulgatisaimnm proverbiuuu schreef Jan lïernard Sandi- fort, kort vóór zijne vestiging te \'s-(lra- venhage (30 Maart 1770), eene disser- tatie, waarop hij te Leiden promoveerde. MedlcccHche Venns, de schoon*
ste voorstelling der godin Venus. een van de grootste meesterstukken der oude beeldhouwkunst en dat vroeger in \'t bezit was van de i\'lorentijnsche familie der M ediei. |
||||||||||
|
19827287
|
||||||||||
|
kloosterlingen; maar trachten nok door
het uitgeven van belangrijke Armenische weikeu invloed te oefenen op hun stam* genooten en hen te bevrijden van den druk der Mohammedanen. Ook in Wee- nen. Miinelien en Parijs heeft men thans vereenigingen van Mcchitaristen. Meehoelo. (n. hcbr.i. vernietigd.
Vaak gebruikt in den «in van gebroken, kapot, nok van : bankroet. Medaille (Une tete do—,(fr.),
letteii. de kop van een gedenkpenning; een gezicht met scherpe trekken, l\'ne
rieille médaille = eene oude leclijke vrouw, een oud portret. Meda kdoek, i n. h e h r. i,zeer namv~
lettend; angstvallig nauwkeurig. Mednrd (St. —, De heilige van
den regen in sommige gedeelten van Frankrijk. S\'il pleut Ie jour de St. Mcdard
II pleut qoarante jours plas tard. St. Mcdard valt op k Juni. De legende verhaalt, «lat bij op zijn tocht overeen groote vlakte door een plotselinge regen- hu i werd mcrvallen; ieder werd door- nat, maar hij bleef kurkdroog: een arend bleek zijn vleugels vriendelijk over hem te hebben uitgespreid. Me tien-ketel, de ketel, waarin de
verjongingskuur ondergaan wordt. De dochters van Pelias meenden hun vader de jeugd weer te geven door hem daarin te koken, maar Medea weigerde het
tooverwoord te zeggen en de grijsaard verloor het leven. Meden (Het Is een wet van —
en Perzen, het is een vaste regel, waarvan nooit afgeweken wordt. In Esth. VIII : 8 en Dan. VI : 9, 18, 16, staat echter niet, dat de wetten der M. en P. niet mochten herroepen worden, |
||||||||||
|
HEDICIJN (HET GEOOT-).
Medicijn (Het jp>oot-, in de
alchemie het middel om metalen te ver-
anderen; ook om wat oud is te verjongen. Medicilie en l<ol>C, It\'r.l, genees*
kunst in de laatje kleeren (of rokken); spotbenaming te l\'arijs voor de vrouwe- Hjke artsen of dokteressen. Medicinale daifeu, de i>e, «e, 10e,
12e, lf>e en 18e dag, waarop volgens Hippocrates geen crisis kon intreden en (his de medicijnen het gunstigst konden werken. Medlls ti-.\\uqulllus lu undls,
(lat.), ru*ttg in het midden der golven.
Zie Ijsvogel. HIc<11iin.li . (medhioh), (hebr.),
mrv, medt\'noth (medinous), gewest; landstreek. Hyr. medinto = stad. Medio, (lat., hand.), half, de 15e
der maand; bv, medio Juuii, in het midden van Juni. Medio i ii i ïssïmiis ibis, (1 a t.),
in het midden zult gy het veiligst gaan. De middelweg is liet beste. Ovidius, Metamorphosen II, 137. Hand van den zonnegod Phoebus aan zijn zoon Phaëton, die den zonnewagen wilde besturen. — Ook wapenspreuk der familie Snouck- Hurgronj e. Medlocratlc, (fr.), in de staatkun-
de, de overheerscJiing der middéltnatig- heden. Van liet Fransche woord mé- diocre = middelmatig en het Grïeksche kratos =. macht. Médiocre et rainpaiit et Ion
sii\'i\'ïvr iY tont, (fr.), middelmatig en kruipend, dat is de weg o,n welke betrekking ook, te. krijgen. Gezegde van Figaro tot den graaf Almaviva in Beaumarehais\' Mariage de Fit/ara III, 5. Medische smid, istud.), chi-
rnvf/ijn, eene aardigheid van Klik- spaan, geen bijzondere studenten-term. Medium tcnuei\'C beatl, (lat.),
de gelukkigen plegen het midden te |
||||||
|
13 MEDUSAHOOFD.
honden. Om gelukkig te zijn, dient men
de uitersten te vermijden. Mediums, tusschenpersonen, die in
het spiritisme als het middel worden gebezigd, waardoor geesten, overledenen en/.., spreken of teekenen geven. Medsjldlc, spreek uit Me-dsjidie,
ridder-orde in Aug. 1852 door den Sultan
van Turkije, Abdul-Medsjid gesticht, ter vervanging van die der Halve Maan (•/.. a.) en de Niscbani Iftichar (z. a.). Van den wortel madxjada = bij heeft door roem en eer een ander overtroffen. De insiguié\'n dezer orde bestaan in eene zon van zilver, gevormd uit zeven stra- len, tusschen elke van welke bet kei- zerlijk wapen (eene ster, gedekt door eene maan ) prijkt. Zon, maan en Bter(ren) = het gansche uitspansel, verzinbeelden het heelal, en degeen, die zulke orden uitdeelt, is een heer der wereld. Zulke symbolen passen goed voor een volk als dat der Turken, hetwelk huig van ver- overing der gansche wereld heeft ge- droomd. Mcdsi,idlc, groote Turksche zilve-
ren munt van 2i) piasters, ter waarde van ruim twee gulden, geslagen door sultan Abdul Medsjid; op de voorzijde staat het naamcijfer des Sultans en op de keerzijde: „Eén eenige! geslagen te Istamboul", d. i. „Er is slechts éeu God!" tstamboul = Konstantinopel, Mcds}lissl-iiia<^hsus, kabinets-
raad van den Sultan van Turkije,
waarvan de Groot-Vizier en de Groot- Mufti met de verschillende ministers deel uitmaken. De meesten van hen zijn ook leden van den McdsJIissl-voln, staatsraad van
den Sultan van Turkije, een college van omstreeks 20 personen. Medusa, eene van de Gorgonen,
de eenige, die sterfelijk was, door l\'ei1" seus (z. a.) onthoofd. Iedur, die naar dit hoofd keek, werd onmiddellijk in steen veranderd. Minerva plaatste den schedel op haar helm, waarmede zij gewoonlijk wordt afgebeuld. Medusahoofd, zie Gorgonen.
|
||||||
|
714
|
|||||||||||
|
MÉDUSE.
|
|||||||||||
|
MEE8TEB JOCHEM.
|
|||||||||||
|
M£fliisc, de naam van een Pransch
vaartuig, droevig beroemd om zijn schip-
breuk (2 Juli In til i.Die bodem maakte deel van een eskader van vier schepen, dat den gouverneur viin Senegal en diens per- soneel naar de bezitting zou overbren- gen; 14H koppen der bemanning slaagden er in, een vlot zinnen te stellet), waarop /.ij gedurende 12 dagen zonder leeftocht rondzwierven, tot zij door het Fransche transportschip Argus werden ontdekt, dat echter slechts 12 zieltogenden aan- trof. De overigen waren van hongeren gebrek overleden, of door hunne mak- kers gedood en verslonden. Dat vreese- lijke onderwerp heeft verscheiden malen stof voor schilderstukken, beeldhouw^ werken, drama\'s, ja zelfs voor eene opera geleverd. Onder de eersten bevindt zich vooral het levenagroote doek van (!éri- easelt (1791 — 1824 >, dat zich in liet Louvre te Parijs bevindt. Mee lo, (chin.), letterl., niet ja;
nee,,. Jo = ja. Meebos, (afr.i, zoet-zout; gekon-
fijfe perziken. Mecfokkcrs, (barg.), metgezellen.
\\\\eclKontlijf, 1*i 1 lsbury in N.-
Amerika, die Oct. 1897 in twee weken, naar men bericht, f 1.250.000 verdiende als hoofd van een meelsyndicaat. Meelvrctcrs, schimpnaam voorde
inwoners van Bornc (hij Almelo). Mccrciilini\'M. eigenlijk Mccr-en-
liei\'ff, krankzinnigengesticht, vanwege
lie prov. Noord-Holland, aangekocht in 1843 en in gebruik gesteld in 184\'.), gelegen te Bloemendaal (bij Haarlem). Omdat het jaren lang liet meest be- kende gesticht was, en misschien nóg is, in ons Vaderland, weet ieder wat bedoeld wordt met het gezegde : hij (zij) uioet naar Meerenberg — is gek. Meerman, (wap.), bovenlijf van
een man, altijd van ter zijde gezien, met helm, selnld en zwaard, benedeiilijf van een visch. Meermin, (wap.), vrouw van den
|
meerman, afgebeeld met lange harem
kam en spiegel. Meerminiien, fabelachtige schep-
selen, half vrouw, half visch, bij de ({rieken: Sirenen, die de schippers door haar gezang verlokten "in in liet water te springen, en ze dan verslon- den. In de 2e eeuw kwamen er twee de Lauwerzee binnen; bij Muiden kwam er eene in de Vecht en zeide : „Muden sal Muden bliven, Muden en sal noit beelivcn". Becliven is hier gedijen. Ook te Purme- rend zou eene meermin of meerwijf verschenen zijn. Meerschuim, waarvan pijpekoppen
en sigarenpijpjes worden vervaardigd; gr. lépion, verkleinwoord van /epos = schors, schaal, schil, volgens A rist o te- les. Wordt echter als een speksteen- soortmineraa] beschouwd, bestaande uit talkaarde, kiezelaarde en water. Mag- nesia liijdroxilicate. Mees, zie Mas.
Meester, titel van een gepromo-
veerde in de rechtswetenschap; ook ver- kort tot Mr. In den Acadcmisehen stijl van weleer, minder dan doctor. Ken propaedeutisch examen zelfs gaf vi>or- heen reeds den titel van „magister philo- sophiae theoreticae", d. i. van meester in de stelselmatige wijsbegeerte. Vit lat. magister ontstond <>us meester. Zie ook Meesterstuk\'. Meester vim ... In de kunstge-
schiedenis noemt men oude artisten, wier naam niet bekend is, doch van wien men verschillende werken kent, naar den naam van bun voornaamste of eerst bekend geworden werk, hv. de Meester run de dood van Maria, de Meenter van de Lt/verbergsche Passie, of ook wel naar hun merktecken dat op al hun werken voorkomt. Meester •Joclicm, die allerlei
onzin excuseerde omdat het „zoo in \'t rftm te pas kwam", is een belachelijke figuur van een „po^et" of zooals Ka- macho zegt „Poejeet" in Langcndijk\'s (1688—1756) blijspel Don Quichotopde bruiloft rau Kamacho (1711). |
||||||||||
|
IIEESTERGOI.D OF DOKTEUBGOLD. 71")
|
MEGALOMANIE.
|
||||||||
|
MeesterjfoI<1 of doktepsgold,
(afr.), geneesmiddelen.
üleet4terkini|ieii, öf edelen, öf uit
de aanzicnlijksten des lande, aangesteld
door do Staten van Holland en West- Friesland, als assistenten van den Luit.- Houtvester; te voren drie, later vier, waarbij sedert 17lil nog vier uit de steden, zoodat er in 174:2 nog acht waren, /ij pleegden viermaal jaarlijks terecht te zitten over alle zaken van )iout- vesterij in de wildernissen en liet jacht- bedrijf: in I74\'2 zaten zij doorgaans slechts tweemaal, den \'Jen Maandag in Mei en den len Maandag in October. Van von- i nissen van Houtvester en Meester- \' knapen, niet honger loopend dan 100 | gulden boete, geschiedde geen beroep. Zie ook Koddebeier. AleentepRtnk. aig. proefstuk, dat
de handwerkslieden in het oude gilde- wezen moesten afleggen, om metster in bun gild te kunnen worden. Meesterteekcn. zie Munt teek-en. I
MeestepzinijierH (De —. voort-
gekomen uit de Minnezangei\'s (Trou- badours i der 12e eeuw en later. De i
laatsten bewogen zich op het gebied der echte poëzie; de eersten op dat van het poëtisch proza. Te Minnz ontstond j waarschijnlijk het Meeaterlfed, en kwam j vandaar naar Straatsburg en Neurenberg over; in laatstgenoemde stad stichtte Hans Folz eene Meesterschool, Als de vaders hunner kunst werden door de zangers vooral lleinrich Frauenlob, Wolfram von Ëachenbaoh, Walter von dci- Vogelweide. Nikolaus Klingsohr en lleinrich von Of ter dingen vereerd; deze hielden aan het Hof van den landgraaf Herman van Th Uringen in 1206 een wedstrijd op den Wartbiirg. door Wagner vereeuwigd. Door twaalf meesters, zegt men. werd de eerste zangsehool gesticht. Later in de zestiende eeuw behoorden de meesterzangers incest allen tot den stand der handwerkslieden. Zij waren verdeeld in leerlingen, schoolvrienden, zangers, dichters en meester^. Men behaalde den ceretitel of rang van meester door het uitvinden van een nieuwen toon i z. a. l. Han* Sachs, de I |
|||||||||
|
schoenmaker-dichter te Neurenberg.
f 1576, vond niet minder dan dertien nieuwe timen uit. De stof voor het Meestertierf mocht alleen aan \'t gebied van godsdienst en zedelijkheid ontleend zijn; ze werd incest genomen uit den «ij bel. Meet, (spo r 11.). geteekend begin
van een speelperk, eene renbaan, enz. Men heeft wielerwedstrijden „van meet\'\' en „met voorgift". Arm meet staan = op het punt staan om te beginnen; van meet af = van aanvang af. Meetbrfcl. stuk, afgegeven door
scheepsmeters en eene opgaaf bevat- tende van de bouwsoort van bet schip, van zijne lengte, breedte, diepte en draagkracht, van zijnen inhoud, be- nevens van den naam. de klasse en het nummer van het schip. Meeuwen, spotnaam voor de be-
woners van l.ekkmn. hij Leeuwarden. Meu.(u)ern, zie Eumeniden. Ken
uit boosaardigheid wreed irijf, eene «n-
mensch, wordt wel aldus gekwalificeerd. Mej|nleli? ih ebr.), doende heen,
doende herleven; verkwikken. Iemand megojeh zijn ~ levensonderhoud geven Me||n|er-zljn, (van het n.hebr.),
tot het Jodendom doen}overgaan. Zich in. zijn ~ tot het J. overgaan. \'/Am tier.
Me(fiille-zl|ii, (van het n.hebr.),
openbaren, onthullen. Mejinloiunnii, (van gr. mega» =
groot, en mat\'net\'n — dwaas zijn), iemand die met de grootheid van zijn land dweept, een soort van chauvinist, of aan groot heids waanzin lijdt. Van Mt\'galo-
ntam\'e (z. a.). Meifnlomnnle, ifr.ï. aruotnetds-
waanzin, da monomanie <>f verstanda» storiug, tengevolge waarvan de lijder
gelooft, god, zeer rijk, keizer of koning, of zeer geleerd, zeer invloedrijk, zeer beroemd of zeer bekend te wezen, h gd. Gi-ötr" ituahn. (\'it megtfs (megtilè, mega) r~i-. groot, en inania = hevige hartstocht. |
|||||||||
|
716 MBIKUIJ VAN \'g-HEItTOOBNBOBOH.
|
|||||||||
|
UBOATHBRICH,
|
|||||||||
|
.11« i|;i( lieelimi, letterl. het groot e
dier; voorwereldlijk dier, een monster- achtige luiaard, die eene lengte bereikte van 4 li 5 meter, — waarvan men in eene steengroeve te Milan (Frankrijk, depart. (Iers), einde Maart 18f>6 den kop vond, met vervaarlijke kaakbeenderen, en vierkante kiezen ter grootte van een vuist, verscheidene nog k*.\'!\'***\'! onge- schnnden. Ben gaaf geraamte bevindt zich in het museum tfl Madrid, op het laatst der vorige eeuw gevonden in de pampa\'s van liuenos-Ayros. Mehnlit. volgens de overlevering
de vrouw van Kaïn, den eersten brocder- moorder; zij komt in den Bijbel niet voor, maar o. a. wel in „I*e Dood van Abel", een gedicht van 8a 1. Uessner. Mehari, kameel, in Oost-Afrika.
thndat ze 70 tot 80, zelfs wel 100 kilo- meter per dag kunnen afleggen, richtten de l\'ranseheii in <tboek en Sumall (Oost-
Afrika) er, herfst 1894, een postdienst in met deze dieren, waarvoor bijzondere postzegels werden uitgegeven, — van ó tot 50 gram, met een kameel in de woestijn tut beeldenaar. Melierele, bij Teren t i lis, nuk
mehercules of mehercnle, bastaardvloek, bij Hercules! Hercules = de gever van onverwachten rijkdom, Mrlir Licht» weer licht. Zie Licht
enz. Waarschijnlijk echter werden die woorden nooit uitgesproken. (>.a. ver- haalt 1 m m e rm a n n (Memorabflien, lil, blz. 165), uit zeer goede bron te weten, dat Goethe zacht, in zijn leu- n inga toe! insliep, om niet meer te out- waken; zelfs zijn Bohoondochter, 0t- tilie von Goethe, die zich bij hem bevond, bespeurde niet dat hij stierf. Melittir, titel van den Vorst of
bestuurder der bevolking van Chitral, ten zuiden van het Hmdoe-Koesh ge-
bergt e, bij Afghanistan. Het. of Majns, de ">e maand des
jaars, bloeimaand. Men zegt.dat Romulua de/.e maand aldus noemde ter e e re van zijne senatoren (majores), zie Senaat, of liever: van majorex, de voorvaderen ; |
dus, maand aan de nagedachtenis der
voorouders gewijd, liet was verboden in deze maand te huwen, daar ze geheel aan den ouderdom was gewijd. Melulll||ei\'. (hgd.), eigenlijk de
naam des schrijvers van een vroeger, ook bier te lande veelgebruikte, in 17HÜ voor \'t eerst verschenen Fransche spraakkunst voor Duitschers. Jean Val en tin Mei il inger uit Frankfort a/.M. vestigde zich te Amsterdam, en maakte van zijn boek een leerboek der Duitsche taal voor Nederlanders. l,ater en bedeu nog eene oude, opgewarmde aneedote, zooals dat boek in de lees- oefeiiingeu aan het slot er meer dan honderd bevatte. Meies, zie Meotk.
Meifeest, bij de Seandinaviërs en
Germanen, en tot in de 17a eeuw ook hier te lande, een volksfeest op den In Mei, tot viering van den aan- toeht des zomers. Kr werd een mei- graaf benoemd, die zieh eene mei- grarin koos; men danste om ntei- boomen, plukte meitakken van den meidoren, reed op ineitragens, nam mei- baden, dronk meidrank en zong mei- liederen. In vele plaatsen bestonden meir/rarenr/iftteit. Als ineiliedje is nog algemeen bekend : „daar ging een Patcrtje langs den kant; bei! \'t was iu den Mei!" Melïiuic, meigravin. Zie Meifeest.
Meier. (barg.), honderd gulden.
Meïei\'liïei\'i\'ii. eene trachitie in bier,
die de meier, dat is de huurder eener pachthoeve, hij openbare verkoopingen, eertijds moest geven.
Meierij van \'s-llevtoiiciilioNcli,
ook als lh- Meierij bekend, bestond
oorspronkelijk uit vier meierijen, welke
allengskens vereenigd, en aan de meierij
van N.-ltrabants hoofdplaats zijn ge- beeht. In 174(1 van noord naar zuid omstreeks 15, van oost naar west ruim 10 uur gaans, iu uitgestrektheid. Meierij = meiersebap, gebied van den meier of meider imidd. nederl.i = bewindsman, bestuurder, hofmeester; |
||||||||
|
717
|
|||||||||||
|
MEIKERSEN.
|
|||||||||||
|
HEININGERS.
|
|||||||||||
|
ook schout ambt. Vgl. „mcy\'or-domus".
Vanhier, dat men in documenten dor vorige eeuw het woord menigmaal als „Majorye" aantreft. Mat/er (hgd.) — lamlsehultheiss, landamtmann; z w i t s. Amman. Meikersen, kersen, waarbij men
denkt aan de in de Meimaand gerijpte of\' rijpende kersen. Eerder mowkersen, d. i. tijdens den hooibouw (in Juni» eetbare kersen; want vóór de tweede helft van Juni geniet men ze nooit. Mel-kwo, de selmone. Vleiende be-
namïng der (\'h meezen voor de Ver- eenigde Staten. Mci-niel-slilki, (j ap.), feest, gc-
vierd /.even dagen na de geboorte van een kind, als bet op plechtige wijs zijn naam ontvangt. Alelle of malle, (joodsch-duitsch),
zie Ma\'at ah. Ileïleeli, (joodsch-duitsch), zie
Melek. Alcillciip catell, zie Kern-mede.
Eng. cattle = vee. Mclll OI-Nt\' Cictlilll si-i Ppcls
mul I>»llk. (hgd.), mijn eerst gevoel
zjj dankbaarheid. Aanhef van G ell er t\'s Morgengesang uit de (i eist Heli e Oden.
Hij de Evangelische gezangen N°, 17!) in de vertaling van Feith; de ti*avestie luidt: Me/n erst Qefiihl se/\' Preuss. Courant. Hein Lclpzljf lob* ic-li niïi\'.
Ks ïs< eln klein Paris uu il b Hf let seine Lente, (hgd.)» ik prijs
Leipzig, dat /\'s een klein Parij*, daar worden dr men feiten beschaafd; Li oethe Faust (Auerbaeb\'s Kellerj; gezegde van eenen der drinkebroers van het gezel- sehap, waar Faust en Mephisto zich bijvoegen. Reeds in 1708 heette Leipzig „klein Parijs". .11 ein Kiebchen, wn§ willsl «lu
noch mclir? (hgd.), mijn liefje, wat Wilt ge 1101/ meer Ï Refrein van Hein u\'s lied Dn haat Diamanten und Perlen (z. a.). |
|||||||||||
|
Alcin schones Friliilciii, tl ar f
(feil « :t »|en. Meineii Arm mul Oelelt Ihr
nnzutruilen? (hgd.), selmone juf- fer, sta mij toe, dat ik mijn arm u biede en u ge/e/\'de; (J oethe, Faust, (\'2250e strophe), woord van Faust tot Margaretha, als hij baar bet eerst bij \'t uitgaan van de kerk ontmoet. Urine Mittcl crlnnlieii niir
ilas. (\'li gd.i, mijne middelen reroov-
loven mij dat; woorden, ontleend aan liet kluchtspel Der artesische Brunnen (1860), van (iustav Raeder, en die herhaaldelijk in den mond van Baltha- zar, eeneii der personen uit het stuk, voorkomen. ülcine I» iili\' Ist hiii. meiii ll< vs,
lat schwer, (hgd.), mijn rust is weg,
mijn hart bezwaard, üoethe, FaustI, Urütchen\'s kamer; aanvang van (iret- ehen\'s minnelied na hare eerste ont- moeting met Paust. Meinem Ffirstcii tren bis In
«lic \\V tulen, (hgd.), aan mijn Kuning getrouw tot in de kuiten, d. i. door en door, tot in merg en been. Woord van Vorst Bismarek in een brief aan den .Minister Von Hoon, 2 Juli 1861. 11eiiiïii«|ers. beroemd tooneelge-
zelsebap van den Meiningsehen hof- schouwburg, dat 1 Nov. 1881 te Pesth de 1000e voorstelling op buïtenlandsche tooneelen beleefde; de eerste van deze kwam 1 .Mei 1874 te Berlijn voor. Ter herinnering bieraan liet de Hertog van Saksen-Meiningen eene medaille slaan, welke aau al de leden van zijn hof- theater, die sedert T\'/a jaar onafgebroken er aan verbonden waren, uitgereikt is. In 1880 gat\' dit gezelschap voor \'t eerst hl ons vaderland gastvoorstulliugeii; iit 88 traden zij hier weer op. Jiie over ben o. a. S. Proltz, „Das ïlerzogl. Mein. Hoftheater, 2e Auflage (Erfurt)" en „(Jesehiehte der dramatischen Kunst u. Litteratur", 2n Hand, S. 428—32; II. Herrig, „Die Meininger u. ihre (iastspiele" (Dresden, 187D); Alfred Klaur, „Das moderne Drama" (,IJeip- zig, (i. Freytag, 1884) II, 270; <>s- car Blumenthal, „Das Virluosenthum |
|||||||||||
|
TIK
|
|||||||||||||
|
MKI.NSK.
|
UEJ0E0HA8.
|
||||||||||||
|
in der Regie", in zijn „Theatralische
AusdrUcke" (Berlin, 1855). Zie ook ten onzent ,l)e Portefeuille" 1888, en „De Lantaarn", 1888, n°. 10. De Meiningers worden :iIs de Itcrrnniters run het tOO- neetepel in DuHtchland beschouwd. Het streven der M. «as: 1» de be-
doeling des dichten geheel en al weer te geven; \'2° \'m de geheele opvoering te voldoen aan de strengste eischen van waarheid en wetenschap, wat aangaat fostuinn en decoratief; -»° alle rollen volmaakt juist te doen vervullen, waar- om dan ook elk acteur of actrice voor elke rol kon worden aangewezen. De natuurwaarheid teekende zich vooral
at\' hij de figuranten, die niet meer als mar ion netten, maar als belangstellende mede-spelenden optraden. Kerst na hun optreden vormen de zoogenaamde „Mas- senscenen" een inderdaad belangwek- kend en kunst vol deel van de voor-
Btelling.
Melnse, i j oodsch-il ultsch), zie
Maiiseh.
Meliiservjoodseh-duitsche uitspraak
van het hehr. mauser -— tiende deel: me/user t/eren, een behoorlijk deel van zijn winst voor goede werken besteden. Hels. (harg.i. honderd; zie Meotte.
Mets, (hebr.), zie Meth.
.11« is |ii;m luvi nut ioiihus
(E«o -. flat.), * heb bon;, mijne voorouder* \\dtgeschitterd. Cicer o, Ora- tt\'o de /ef/e at/rari(it contra lialhiin, tribunmn plebië. Melssoililiei1 (We Hol hi ntlsclie
—, de sebilder Hakker Korft\'. Hij
muntte uit in de interieurs van deftige oude juffers, en was een fijn toetser. Mclstei>-SIiij|Ci*, /.ie Meesterzan-
yerf, Ma/tres-chaiifears en Chantage lAanlu. Meistreel, mhmeeanger, minstreel,
verhalende dichter; soort van tooneel- spelers.die in de Middeleeuwen tot rerlus- tiging van gezelschappen bij de grooten, op hunne kaslecleu. zongen, kleine voor stellingen of tafelspelen gaven, goochel* |
|||||||||||||
|
den en muziek maakten. Zij behoorden
veelal tot liet gevolg der edelen. Op het einde der 15eeeuwwerddeeigenhjkerain- ne/.ang nog slechts beoefend door burger- en handwerkslieden.— Uit m.ned. me- | nestree/ of ministreel, it. ministrêllo, verkleinwoord van minis/ro, bestuurder, | bezorger. — Het meer algeineene mei\' | streef wordt ook wel afgewisseld met het meer plaatselijke en bijzondere troubadour i /.. a. \\. Mclvmir, ziekte, waardoor de in
Mei Ki\'si\'horen schapen wel eens wor- den aangetast en die nagenoeg altoos i doodelijk is. Ook si heerraar geheeten.
De plotselinge berooving der vacht bij \'t scheren doet de dieren bij guur weder soms eensklaps door koude bevangen -. worden, zoodat ze niet inwendige rilling
dood neervallen. Mclvnnr. vuur. dat in den nacht
van ito April op l Mei in het veld
, gestookt wordt, als een overblijfsel uit
! den Oerniaanscb-lieideiischen tijd. toen
i men vuren brandde als een offer aan
de een of andere godheid. Thans nog
| (1896) brandt de jeugd op Texel Mci-
I vuren, en verzamelt en bewaart daartoe
1 de geheide maand April door alle oude
bouten voorwerpen, om die den :;<>sten
April na zonsondergang ouder bet zingen
van eeuwenoude deuntjes te verbranden.
|
|||||||||||||
|
Mei wetten of Mnl(|esetze, in
Pruisen, vier in getal, aldus genaamd,
omdat zij achtervolgen** op LI, 12 en
I 13 .Mei 1873 werden uitgevaardigd. Zij
betroffen: 1" de opleiding en aanstelling
j der geestelijken; \'J* de disciplinaire
! straffen, door de Kerk op te leggen en
| de stichting van een gerechtshof tot
behandeling van kerkelijke aangelegen-
beden; .\'i° de grenzen der bevoegdheid
tot toepassing van kerkelijke straffen
en maatregelen van tucht, en 4° den
afstand van het kerkelijk lidmaatschap.
Door eene wet van 14 Juli 188H werd
! die wetgeving echter reeds vrij belangrijk
• gewijzigd. Zie ook Kal/arkamjif.
Mejoechas, (\'n. heb r.), uit een
! edel, rein geslacht, van aanzienlijke afkomst. De uitdr. rati mejoeches — I van hooge, goede kwaliteit. |
|||||||||||||
|
719
|
|||||||||||
|
ME.IOE8CHAB.
|
M KM OU ATI K.
|
||||||||||
|
Melaueholle, zwartgalligheid,
naar oudtijds beweerd werd ontstaande
uit overvloed van zwarte gaf, gr. melan, zwart; chole, gal. Ook, droef- geestige, neergedrukte stemming. Tllelanesle, (van melaa = zwart
, en nèsos ~. eiland), het westelijke ge- i deelte van Australië, omdat die eilanden door donkerkleurige mensehen bewoond
zijn, verwant aan de Negers.
Mclaten, na-laatschen. Nog overig
in de straatnamen van sommige steden, bijv. de Melateneteeg te Zutfen, waar in llilUi een iiiclactenhiiys stond, in 1 7\'2\'.i door de stad verkocht. Metaet; ma/aef. schap = inelaatschheid. Mclatl, (jav.i, Meioer, (mal.),
Jasmittum Sambac, 1.., llist. Nat., fami- lie der Jaxtnt\'near, de Indische jasmijn. Melchtzcdekkera, zekere geest-
drijvers in de eerste Christelijke kerk, die vreemde meeningen hadden omtrent Melehizedek ((Jen. XIV : IS; I\'s. CX : 4; Hebr. V : 6, 10; VI : 20; Vil : 1. 10, 11, 15, 17, 211. Kenigen dachten, dat hij meer was dan Christus; anderen aanbaden hem; en derden meenden dat hij Christus zelf of de Heilige «leest was. Mclek, Melccli, (heb r.i, koning.
Melèf-t, kustriviertje bij Hmyrna; in
eene bij de bron gelegen grot zou II o- menia zijn Merken hebbeu gedicht. Vandaar Melèsigenèa |letter 1., de bij Meles iniul. als dichten geburene[ = Homerus, en bij Tibullus, 4, 1, 20U, Meleteae charta» = ile gedichten ra» Home ra f. Mellk, ibarg.i, zak, nuk.
MellkartllOg, zie Ilerriths.
Mellora feraut Dl, (lat.), dat
de goden Vetere dingen (wat betersi aanbrengen /tuigen. Tltull Us. l)i =r DU (\'goden i, öns (iod beter \'t. Melloratie, beterschap. Onder het
oude Leenstelsel eene soort vau erf-
I pacht. Lat. inelioratt\'o = verbetering.
|
|||||||||||
|
Mejoesehab, (tmJoescMof), in.
hebr.), bedaard, van verstandig over* leg, kalm uitrustend. Mekake, (jap a n.), hijzit, wier
kinderen beschouwd worden als het wettig kroost der wettige vrouw, bij wier dood /ij ook mede rouwen. Mekka der Chlneezen (Het
—, Makden, eene der hoofdsteden van
Mantsehoerije, de gravenstad en schat-
kaïner der Keizerlijke familie in China. Mekor i\'hii Jini. (hel) r.), Bron ran
Leren. Vereenigiug .Juli lS\'.Hi te Anister-
dain gesticht, ter verspreiding der denk- heeldcu van het traditioucele Jodendom en ter bevordering der verwezenlijking daarvan onder en door hare leden. Bron pan leren — bron des heil*. Ontleend aan I\'s. XXXVI : H). Mektcb, inrichting van lager onder-
wijs hij de Turken, waarin slechts lezen, rekenen, de Koran en baat tegen de Christenen wordt onderwezen. Mei in ore, lel in corde, ihit.),
honig in den mond, gal in \'t hart. Melaehah, (Melochoh), (hebr.),
arbeid, ambacht; Ba&l-Melochoh = w erkman. Melajoe dalem, (h ong-mn I.),
de zuivere beschaafde taal. Melafoe p si sar, (1 a ag- in a 1.),
de minder beschaafde taal, dikwijls met
vreemde woorden vermengd en veelal langs de kusten gesproken. Melojoe pasar = markttaal. Melaiiicd, (i>. heb i\\), ondeta ijzer.
hebr. melatitiiieed. Mc1il mpy J|"s, (g r., lett. zirart gat,
van niela» = zwart en pggï = stuit, achterste), scheldnaam van Hercules.— „Pas op Uelampygos!" een dreigement, waarmede men kinderen bang maakte ; hetgeen Van Alphen aldus uitdrukte : „Keesje, als gij niet wilt deugen, l)an verschijnt de zwarte man!" |
|||||||||||
|
MELIUS E88E QUAM VIDEttl. 720
|
|||||||||
|
MELUafNA.
|
|||||||||
|
I» ile 17e eeuw septum van vergoeding
aan de stedelijke regeering te betalen door grondeigenaars, wier erven binnen de stad getrokken werden en daardoor in waarde vermeerderden, McltiiK essc «iiiiun vldcrl da t.i,
beter zijn dan schijnen. Vgl. Besser
als \'Mefn Ruf. MelitiH csi miherc qiiiim ui-i,
(lat.), h\'evev trouwen dan verbranden.
Voorschrift van den apostel l\'aiilus in 1 Cor. VII : IL Hij was een voorstander van den ongehuwden staat, doeli kon men geen weerstand bieden aan de verleiding, dan was bet verkieslijker te trouwen. Men zinspeelt dikwerf op A\'m concessie van den apostel aan den menschelijken hartstocht. Melk (Bestellen —, echt Am-
sterdamsche versnapering voor winter- avonden; warme melk, waarin bestellen (wellicht oorspronkelijk masteïlen, vgl. mastelein of masteltun — brood) ge- kookt waren, nl. broodjes van beschuit- deeg, waarin allerlei kruiderijen. Melk (De iliMikkliijf der —
1>reiij[t boter voort,(Hpreuk. XXX : 3\'.ï); drukking — wrijving; boter —
kaasachtig stremsel). Wordt tegen den /.in, die op onheil (twist) wijst, wel toegepast op bet zegenrijke van beproe- ving in \'t menschelijke leven. Melkbocht heet in Noord-Holland,
wat in Gelderland een melkhok is, nml. eene omheinde ruimte bij den ingang van liet weiland, ïn welke de koeien wor- den samengebracht tegen de melk-uren. ülrlr-c-assïs. (t\'r.l, van mêlé, gc-
mengd en cassis, een sterken drank van zwarte bessen. In de volkstaal, een mengsel van dat laatste vneht en bran- dewijn; in <le laagste klasse spreekt men ook van een menie\' of van een mêlé-cass. Overdrachtelijk, elk went/net van heterot/ene bestanddeelen. Melkjjrot, bij Bethlehera, waarin,
volgens de traditie, de Heilige Familie, na de geboorte van het kindeken Jezus, eenigen tijd heeft vertoefd. |
Melkhok, zie Melkbocht.
Mt\'Iknuaiil, naam, die aan een
zuigeling bij de Chineezen gegeven wordt, hater krijgt hij een school», een tróuw-, een staats- of een handels-, en eindelijk een sterf-naani. /ie Namen. \\li>lmli>iimn, ernstig, roerend too-
neelspid, oorspronkelijk niet muziek bij de roerendste passages; van melos = lied, en drama — daad, tooneelspel; Daar een melodrama veelal aangrijpende, roerende, hoogspannende tooneelen be- vat, noemt men al wat aandoenlijk is. wat met opzet er op is aangelegd om de tranen uit de oogen te persen, melodramatisch. Mcloen-stecncil, sirenen van den
berg\'Carmel. I>e profeet KI ia vroeg, zoo luidt eene legende, een voorbijgaande!! boer, die een zak meloenen droeg, een van die vrachten om zijn dorst te lessehen. Deze gaf voor, dat bet steenen waren en zag bij zijn thuiskomst de meloenen werkelijk in steenen veranderd. Vandaar, met een xlerhteu koop thuis komen, mei meloen-steenen van de markt komen. Meloifeiii, (barg.), werk. Zie Me-
f ar Int. Melojfem min den darm,
(barg.), aan het touw trekken.
Mei o nemen, (barg.), werken.
Melon, (fr.), letterl. meloen, kante-
loep. In werkelijkheid, lage manshoed, omdat <liens bid vorm aan bedoelde vrucht herinnert. Men zegt ook eha- peau melon. V Hit si na. volgens de Fransche
overlevering, een meisje, dat haarvader in een berg sloot, omdat hij haar moeder beleedigd bad. Zij werd lederen Zaterdag in een slang veranderd van haar midden tot de voeten. Raymond van Luslguan huwde baar op belofte, baar Zaterdags nooit te zien, als zij zich opsloot. Achter- docht dreef hem, haar te bespieden en zoo werd het geheim hem hekend. Sedert was zij veroordeeld als een spook des nachts rond te dwalen tot den oordeelsdag. |
||||||||
|
721
|
|||||||||||||
|
MELUSXSE.
|
KEUOKIEOOEDEBEX.
|
||||||||||||
|
Memento morl, ilat.i. naar Gre-
I gorius Magnns; gedenk te sterpen. Bedenk, dat gij eens sterven moet;
i o. a. spreuk van de orde der Trappisten. Velen beweren, dat men de letters M M
in de naden der handpalmen van den
mensch leest.
Memento homo, qulu pulvis
es et In pulveren! reverterls, (lat.), gedenk, dat aij stof zijt en tot
stof terug zult hem,, (Vgl. Gen. III : l\'.l, XVIII : 27; I\'s. (\'III : 14). Woor- den van den priester aan liet begin dei- Vasten op Aschdag, bij het maken van het aschkruis op het voorhoofd der geloovlgen. Memento vlvere, dat.), gedenk
te leren. Opschrift in sommige woon- verblyven of gestichten. Door Goethe werd aan deze spreuk aan den ingang
van kerkhoven de voorkeur gegeven boven memento tnori. Memine, (afr.), moeder.
M e ui in t-. l jondseli - duitseh),
Al< niiioii Im t ld. het beeld in Kgyp-
te dat, door de eerste stralen der zon beschenen, een geluid laat hooreii als van een Aeolus-harp. Sommigen zeggen, dat het het standbeeld van Ameno- phis UI is. Memoi-iiinl, (hand.), het boek,
waarin de koopman al zijne handels- verrichtingen opteekent, om daaruit zijn Journaal enz. op te maken. Zie Prima nota. Memoriam o\\\\if* ple servo,
(lat.), het aandenken aan hem (fithaar)
beiraar ik vroom (met eerbied). Meuiortejfoedereii. goederen, uit
wier opbrengst de menwrie-of gedeuk-
dagen gevierd worden van het overlijden van beneficianten van kloosters. Tu Montfoort kreeg de sedert jaren aanban- gige kwestie over de verdeeling van die soort van goederen te dezer plaatse, ui Nov. 1894 haar beslag; waarbij f 8500aan gereed geld en de straten rondom de Hervormde kerk aan de burgerlijke ge- meente, werden afgestaan. 46
|
|||||||||||||
|
M«\'IUfliiir. (wap.), meermin met
twee staarten; nok wel meermin, ge- plaatst in een kuip. Mem. dertiende letter van het He-
breeuwseh, overeenkomend met M. 11 e Ij r.
meetm — water. De getalwaarde is 40. Al entbré. 11\' r. w a p. i, heet een vogel
wanneer zijn pooten van andere kleur of metaal zijn dan liet lichaam. MemhreH de «li\'olt. il\'i.i, leden
ran recht, d. i. die recht van zitting hadden in «Ie Colleg/ën ran Toezicht, die hl 1852 ontstonden in zake het beheer der kerkelijke goederen, ninl. leden van Gedeputeerde Staten, met den Commis- suris des Koning» in de provincie als voorzitter. In 1858 (18 en 18 April) wees de Xed. Hervormde Kerk het.Mi- nisterie op liet gewensehte van \'t weg- vallen dier membres de droit, en op de benoeming der leden van gexegde colle- gieii op voordracht van de Kerk. Zoo is het dan ook thans. |
|||||||||||||
|
Memlirum lionoi\'ti rluin, (lat. i, i
Meme ffuti uil 1 oï-<:iu mar*
che. on neut qïTII n «Ie» alles. (fr.l, zelfs als de vogel loopt, gevoelt
men, dat hij rlengvis heeft, i\\. i. men herkent het genie ook in de eenvou- digste of meest gewone uitingen van den geest. I.emierre (1723—93) Les f ast es (1779) eerste zang. Memento, (r.k.), geëacktenistafel,
oudt. dipti/rh, bij de Romeinen schrijf- tat\'elen van hout of been. met eene laag j was overtrokken. Dergelijke tafelen werden ook In de eerste Christenkerken gebruikt; drie bladen hingen aan elk- ander en kouden ook worden toegesla- gen en afzonderlijk gebruikt: op het eerste stonden de namen der heiligen. Op het tweede de namen «Ier geestelijke en godvruehtige wereldlijke heeren, op het derde de namen der afgestorvenen, aan wie men bijzondere eer wilde bewijzen. Zulk eene tafel met drie bladen heette tripti/ch. Memento, (lat.), gedenk! vandaar
een memento = eene herinnering. |
|||||||||||||
|
722
|
||||||||||||||
|
MEUBCHALAH,
|
||||||||||||||
|
MKNK TEXEL.
|
||||||||||||||
|
Mem schal ah, (Memseholoh),
(hebr.), Heerschappfj.
Men, (chin.), poort. Als uitgang in
(\'liin. plaatsnamen. Alen fironlit liet Vosmeer (niet
Covert) toe met kroezen en met kannen, gewoonlijk U-ttei lijk, soms alleen met de beteekeni* .men gaf den gevierden man zeer veel" — zie Vondel\'s Uysbreght, G3G, «aar V\'oitmeer, de Spie, aan Egmont vertelt, hoe goed men hem onthaalde, nadat hij met zooveel angst het Zeepaerd had doen binnenkomen, en, nadat een deel van het rijslmnt ge- lost was. hoe men de mannen aanspoorde om (\'eest te vieren. |
||||||||||||||
|
(fr.)i iedereen te vriend honden, beide
(vijandelijke! purtijen tevreden stellen; naar liet oude verhaal, dat ons leert, hoe een man er in slaagt eene geit, eene lading kool en een wolf over de rivier te brengen, met eene sehuit, die maar een van de drie kan overvoeren, zonder dat de wolf de geit of de geit de kool opeet. Ménnifére, een beurs (stokbeurs),
vroeger door de llollandsehe huisvrouw
met het sleiiteltuig aan een ceintuur gedragen.
IIend all paper, < e n g.), verbeter^
al-papfer, strookjes doorschijnend ge- gomd papier, zeer geschikt om op een gescheurd beschreven of gedrukt blad napier te hechten, daar hel geschrevene of gedrukte zichtbaar hlijft. Mended. not ended, (e n g.),
verbeterd, niet afgeschaft. Meiidli ;i ui en >>f bedelorden.
(r.k. |, orden van monniken, die niets mogen bezitten en niets mogen verdie- nen, maar alleen van ingezamelde aal- moezen hehhen te leven. I>e meest bekende zijn gesticht door den II. I"ran- eiseus van Assisi en den 11. Domuiieus. Mendtclté, (Depot de —, (fr.),
verbeterhuis voor bedelaars, die men door strenge tueht en hard werken er zoekt te genezen van hunne ondeugden. jlIciidl(|o, i fr.), beroepsbedelaar,
die er goed van leeft. Van liet gelijke
Spaansehe woord, dat bedelaar hetee- kent. Het wordt dan ook in beide talen op dezelfde wijs uitgesproken. Men e Tekcl, (ehald.), yetehl,
gewogen, woorden, die de profeet Da- niê\'1 volgens Dan. V, 5 aan den wand
der Koninklijke feestzaal van lielsazar las; waar een vinger, die zieb langs den muur van de zaal bewoog, geschreven had Mene, Mene, Tehel, Upharsfn. Daniël gaf daaraan, volgeus Dan. V. 20, 27, de verklaring geteld, gewogen en verdeeld; niet zinspeling op de zege der „Parsjn" of Perzen. Hij voorspelde daaruit den aanstaanden ondergang des |
||||||||||||||
|
Ülcn kan wel jonn; vim jaren
en oud van nren zijn. getuigt (\'on s t a n t ij u II uygen 8 van eene icelbestedeJeugd\'.Zijn eigenzoon, Chris- tlaan was In zijn jonge jaren reeds
oud van uren, omdat bij met de uren zijner jeugd had gewoekerd. Prins Maurits natu Op den leel\'tijd van nog geen IS jaar de leiding van liet krijgs- bestunr in banden, in een tijd. dat onze Republiek, meiisehlijkerwijs gesproken, aan den vooravond van haar ondergang stond. Prins F reder ik Hendrik droeg reeds als knaap van 16 jaar in den slag bij Kieuwpoort het harnas „tot i
welzijn van \'t gemeen". II ugo de
Uroot was veel vroeger onsterfelijk dan meerderjarig, evenals CJerard Voss i u s. enz. enz. |
||||||||||||||
|
Uien moet vijl christenen
hehhen om éen jood te l»edrle- fien, vijl |oden om éen tivlt K te bedélenen en vl|l («rieken om éen Chinees te hcdrlejfen. Spreekw., waarin het geslepene viertal eene geometrische progressie vormt, waarvan \'t eerste lid 5 en de reden ook .r> is. Meiinffcdlel,i m i l.i, oudtijds scheld-
naain voor den menagemeester } thans heeft die naam geen heteekenis meer. nu do voeding van rijkswege gegeven wordt, llonni soit qui mal y penae. Hénaffer Ia chévee et lc chon,
|
||||||||||||||
|
MKXKCHMKN. 723 MEXXI8TK SALHEK ZIXGE.V
|
|||||||
|
rijks, die denzelfden nacht plaats vond.
In \'t hgd. heeft een Menetekeldaarom de beteekenis eener ernstige vinger- wijzing tegenover zorgeloosheid. ülcncchnicii, personen, die eik-
ander volmaakt gelijken, tweelingen, zooals de Dromio\'s in de Comedy of Errors; naar het stuk van Plautus,
waarin xnlke gelijk enden voorkomen, de Mmaechmi. lli\'iici\' 11 uc vlc lic liAton de
clililse, (t\'r.i. een losbandig /eren leiden. Mcnenvcls, i m i I.), soldatenterm
voor manoeuvres. llfiii\'sln\'ls, i f r. |, sedert de 15e
eeuw nok menestriers, en later mênê- triers, Eng. miustrels, lett. dienaars, aanvankelijk de muzikale dienaars der troubadours of t run reren; zij voer- den hunne gezangen uit met begeleiding van viool of draailier. De niet-adellijke troubadours (troveors bastdrts) heetten ook ménestrels; later in den zin van muzikant, in de eerste plaats vioolspeler. Alt \'il Ji" «<»<\'\'i. (mal.), roeien, pa-
ijuaien, met een i\'oei- ot\'sehenriem roeien.
\\Ii\'ilï|si lioc <1onr (liliii il:i p;i il
iM-iuiji iinuiocsitl, (mal.), het be- iijden ra» de zonden mor de mensehen. Meii(|iirtl si-ililiit. (mal.), een
beetje begrfjpen. Mengartilah sedikit — begrfjp een beetje; saja mengarti sedi- kit = ik begrijp een beetje. MciilpiiemiiiNclic sul ii <•. een
zeer scherp pamflet, zooals togen de
(iiiise-familie in 1">.">0, naar Menippos,
oen ruwen cynicus in de oudheid. Ilcimn. zie Mas.
M( -iuil*te-bruiloft, (amst.), bet
ruimen run een privaat of riool, wat des nachts (door nachtwerken*), dus in stilte en onopgemerkt moest geschieden; evenals de Doopsgezinden of Mennisten
(naar .Memio Simonst, door de(Jerefor- meerden hemoeilijkt, genoodzaakt waren. |
|||||||
|
met hunne godsdienstoefeningen en hui-
selijke feesten te doen. Itleimlstciibotcrliniii, /.ie Domi-
neestuk. Men ii!«.(t- n-lieniel. I hider dezen
naam stond sinds de l«e eeuw de land- streek aan de Vecht, tusschen I.oenen en Maarden (prov. Utrecht) hekend. wegens de vele huitcii\\ erhlij\\ en. welke de Doopsgezinden er hadden. L\'iliijnaam der huurt Selmica te t\'rctcrp i in Op- sterland, Friesland). Daar deHennisten van alle openbare ambten uitgesloten waren konden zij zich geheel aan hun zaken wijden en daar hun godsdienst- begrippen een eenvoudige levenswijze voorschreven, werden zij door den handel /.eer rijk; zoodat hun naam met rijkdom saamgekoppeld werd. Moinilstoiistroolt,./f//"\'~\'\'\'t\'\',.\'/*\'"0\'\'
Om bestiri/. .Memio Simons, stichter van de sekte der Doopsgezinden, 11561, zou aanleiding gegeven hebben tot deze uit- drukking: immers van liem verhaalt men, dat hij, met vele anderen, in eene diligence gezeten, aan een plotseling het portier npenrukkeiiden rechercheur van- wogc de Koomsch-Katholieke regeering. die vroeg of Menno Simons zich ook onder hen hevond, met groote gevatheid tluks ten antwoord gaf: /.ij zeggen, dat Menno Simons niet in den wagen is. MomilMton-zilHjo, meisje of vrouw-
tje. dat, in dood-ouderwetsche kleedij. met vermijding van allen opschik of zwier hoegenaamd, erg henepeii kijkt. De oude. strenge Mennonieten waren bijzonder stemmig. Memilftt, zie Mennoniet.
MemilHtc Hnlinen zingen, iz.-
vlaamse h), het slepend, eenigszins door den neus zinyen van psalmen in de kerken en huizen. Vindt zijn grond in \'t oorspronklijk uitermate stemmig bestaan, houding, voorkomen der oude Mennlsten, die uit purlteinsche religieus- heid schier niet in \'t publiek verschenen, wars waren van feesten, of, als zij die vierden, daarbij alle luidruchtigheid vermeden. |
|||||||
|
«ENNO-COEHOORN-AltltEID. 724 MEN8CH ENZ.
|
|||||||
|
Jllcinio-Coclioovii-avbcId, naar
Mo n n o baron van Coehoorn, den be-
roemden vestingbouwkundige (f 1704), onder prins Willem III, die vele steden versterkte. Schertsend van kinderen, die aan het strand kuiltjes graven en bergjes maken. Mennoniet en, Doopsgezinden, die
alleen den doop der bejaarden erken- nen, als regel volgend, dat men eerst onderwijs genoten en geloofsbelijdenis afgelegd moet hebben, alvorens den ebristelijkeii doop te ontvangen (met reclitstreeksche toepassing op de Cbris- tenmaatsehappij, van \'t «ren Matth. XXVIII : lil omtrent de Joden- en Heidenwereld verordend is). Naar den stichter dezer seeto, daarna een eerwaar- dig kerkgenootschai), Menno Simons it lótU). Ook verwerpen zij den eed. Meiiocbel, (hebr.), zie yienoeical.
Mcnocclinli, (hebr.), ritst.
Mciioulllc. (fr.), in de volkstaal,
geld. Verbastering van bet oude Fran- sHie woord monnoie, dat dezelfde be- teckenis bad. Menoe wn I. ( verbasterd tot Menoe-
beli, in.hebr.i, leelijk, minmaakt, vr. Menoeireleth (verbasterd tot Menoebelte), eene leelijke vrouw, eene mismaakte. Hciiovn, (hebr.), luchter, lamp.
Vooral gebruikelijk van den acht- armigen lichtdrager, op het Israël. Inwijdingsfeest (Chanoeka) gebruikt. Mens e vil ïummei\'s live In !
Iii\'iiss! thcli\' vlt-tllCN we vviili\' in wiitci\', (en<j;. i, de zonden der men-
ttchen leven voort hl erts; Intimi\' deng- den schrijven irij op \'t water} in. a. w. wij herinneren ons sleehts hunne kwade zijdon. I\'it Shakespea re\'sKingHenry, XIII. IV, 2. Mens nj|Uat molcni, (lat.), de
!/ees( beweegt de stof. *B«>ns ï ngena h Deo ijratn (est),
ilat.), een oprecht karakter (inborst,
gemoedsaard) is aan God welgevallig. |
|||||||
|
Mchm wiii;i in coi*|ioi*c sitno,
(lat.), eene gezonde ziel in een gezond
lichaam. Juvenalis, Satirae, 10, 3ütl. üleiiK sïiiiii non potestvivere
in covpore sicco, (lat.), eene ge- zonde ziel kan niet leven in een droog lichaam, d. w. z. drink en liefst veel (wijn bijv.). Parodie van Rabelais op Men» sana in corpore sano (z. a.i. McilHii Doitlllli. (lat.), tafel de*
Heeren, de avondmaalstafel. Mcnsch iet fret jfcschiiffen
(Der —. de mensch is rrij geschapen, Se bil Ier. die Worte des Glaubens. A nul t il7(ilt—1800) zeide ongeveer hetzelfde: Fret ist der Mensch, and iciir\' er in Keften geboren. Mi\'ïist-ti ist. wil» ei\' i\' si (Dei1—,
de mensch is tvat hij eet; een gezegde
van prof. Jacob M o 1 e se hot t (f l«»i:ï te Itnmei. Mciiscli wikt, umi beschikt
(De --, ontleend auu Spreuken XVI :
«J : „Het hart des mensehen overdenkt zijn weg; maar de lieer stuurt zijn gang". Zie Homo proponil. Mengelt (Kein — iiiiiss mussen.
(hgd.), geen mensch moet moeten. Uit
Lessing\'s Xathan der Weiae, waar het tweemaal, namelijk 1, 3 en lil, in, voorkomt. Kerst zegt bet Xathan, en later de teinpelbeer, in eenigzins gewij- zigdeu vorm van den eerste (Er mnss nicht mussen). MciimcIi (Den ouden — nit-
Hcllllddcil (liever afleggen) eil den
nieuwen — aandoen. Efeze IV : 22—24. Volgens dezen tekst hebben de woorden betrekking op de zedelijke verandering, die er met de Christenen moet plaats hebben, /ij worden even- wel somtijds schertsend gebruikt, om aan te duiden, dat men de gewone wekelijksehe verwisseling van linnen ondergaat. mensch (Hij «loet zijn ouden
— uoi\'il. 111} Hchlktzl|n ouden — op. ofschoon Paulus \'s mensehen zon-
digen toestand bedoelt, wil men daar* |
|||||||
|
HEKBCHBX BKZ.
|
||||||||||||||
|
MKI\'IIIST01\'IIKI..KS.
|
||||||||||||||
|
nieilt\', schertsend, doch af keurenswaar-
dig, te kennen geven: zich rijkelijk roeden; zich aferlfik Meeden. MeiiMChen vim jjelljke liewe-
IfliiU 11 In il ij: (Handel. XIV : 15) beter: van geleken aard en eigen- schappen. Toegepast op predikanten, om uit tr il rukken, dat die ook wel mogen deelen in de genoegens van \'t gezellige leven; ziek niet door kleeding enz. te onderscheiden hebben; ook niet als halve goden boven anderen verheven moeten worden, als waven zij vrij van zwakheden en verkeerdbeden. MeiiKelieiiktinl, I\'s. Vil .">.
Ezech. M : 1. l\'ltdrukking veel in den
Hij hel gebruikt; uitbreiding van \'t woord menéCh; ze strekt om aan te tonnen,
dat iemand de afstammeling van een mensch, dus tegenover Ood, een nietig 4-n vergankelijk wezen is. MeilKchi ii \\ ï--.< Ine. Matth. IV :
19, Mark. 1 : 17, aangaande Petrus ge- zegd. Fiy. omtrent Iemand, die Heidenen
tot liet Christendom bekeert, of in \'t |
Telt\'in » eh n > vergezelde hij dezen op
zijne reizen. Meuu-vulr. (fr. wap.i. pair, waar-
van de schildjes of klokjes kleiner zijn en in grooter aantal vóórkomen, dan hij het gewone rair, Hgd. Klelnfeh. Memi-vnlre, it\'r. wsip.ï. heet het
gebild of strik van menu-vair, wanneer het in andere kleuren en metalen is dan
\'t gewone azuur en zilver. Menuet, lit. minuetto), oude Fran-
sebe dans, in de knnstniuziek setlert Lully, eenvoudig en sierlijk, in tegen- stelling van de rijk versierde, gekun- stelde sarabande; het schoonste voor- beeld is de menuet in den „l>on Juan"; Bach, Handel. Mozart en Beethoven heh- ben in de/.e compositie uitgemunt. — Deze dans vereiseht eene Hinke.schooiie houding van het lichaam en sierlijke beweging van armen en heenen. In de eeuw van l.ndciwjk XIV tot aan de Fransche Omwenteling was het de meest geliefkoosde dans. De begeleidende mu- ziek bewoog zich in 3/4 maat. en bestond uit twee deelen van minstens X maten. De zoogenaamde kreeft wennet, kon voor- en achterwaarts gespeeld worden. Menuet komt van menn — klein: danser Ie menuet is dus „kleine passen maken". Meo, zie M. E. O.
Meo. voorvechter, die door een stam-
hoofd iop Timori wordt uitgezonden om gevluchte misdadigers dood of levend te vangen. Meo periculo, (lat>, met mijn
geraar, op mijn eigen risico. Bij |\'luu- tus, Cicero e. a. Meotli. ihoogd. uitspr. Meloua),
hebr., honderden. In het jood>ch- duitseh meien = honderden, groote sommen. Spreekwoord: niet de meien komen de deies = met de rijkdommen komen nieuwe inzichten. {Detih, hebr. — kennis, inzicht). MeplilNtoplieleM, een der namen,
waardoor de duivel wordt aangeduid, door (ioethe\'s Famt (meer) in gebruik |
|||||||||||||
|
algemeen de inenselieii Op hun zie
|
84
|
lebei]
|
||||||||||||
|
bedacht maakt.
MeiiHelihelt Worde i«.t in
Kurp lliintl i|ri|«-iM\'ii (Der —, Itf w :i li iTt HÏe ! * bgd, i. Mnisrlieii- waarde lint in mee hand; bewaarftj ze goed! Aanvang van liet 29e gedeelte van Schil Ie r\'s gedieht Die Küustler. Meiinur < h gd. i. tweegevecht, \'t welk
dient tot meting van elkanders krachten, onder de Duitsche studenten in zwang.
Die menaur verlangt, dat de tegen-
stander, met wien men den degen kruiste, daarna met achting behandeld worde. Mint*\' c;i|itiis. dat.), lettert, in
zijn f/eest gebonden. Krankzinnig, on- toerekenbaar. Hij Cicero e. a. Mentor (Keu —. een opvoeder,ot
wel een getrouw en verstandig ru«ds~
miiii; naar Mentor, zoon van Alciinus en vriend en raadgever van Ulysses, die hein hij zijn vertrek uit Ithaka naar Trojc, de zorg voor zijn huis opdroeg; als wijze leermeester van diens zoon |
||||||||||||||
|
7l>i;
|
|||||||||||
|
MER A 1IOI11H.
|
|||||||||||
|
MBltCUJtlUB ENZ,
|
|||||||||||
|
gekomen, L>e Eng. dichter Marlowe
it IA98) heeft den naam als „Mephisto- philos", Khakespeare, zijn tijdgenoot, ,Mepho8tophllus"j inde oude volkssage, waaraan lioethe den naam ontleende, luidt deze „Mephiatopbiles", in de oude marionettenspelen „Mephkttophles". Üen- kflijk uit de (Irieksche woorden mè i niet i, phooê < lielit i, philoa {bemiu- nend), ul/imi : de lichtsehwveude (voor- \\ ut ander van het duistere en ver- dachte), liet stelsel der cynische wereld- liaters, d:it uit v rijgeest erij ontstaat, noemt men mephistophelisttte. Mor ft bolre, (fr.), eene zee out
leeif tr drinken, d. i. een eindeloos of onbegonnen werk. Mor aeiaontec, • fr. >. holle of
onstuimige zee. Men zou tevergeefs in de Fransclie taal eene verklaring van deze uitdrukking zoeken, liet werkwoord démonter beteekent toch uit elkander nemen, onttakelen of wanneer liet een persoon geldt, van zijn stuk af zijn. .Maar juist daarom heeft zij aanspraak op een plaats, Gedurende het tijdvak van hun vervul, noemden de Latijnen eene onstuimige zee deint ittatiin mare, een waanzinnig geworden zee. Men ver- tolkte het eerste dier woorden terecht i niet démentées, d. i. en démence = I krankzinnig. Het volk, dat zieh met geene afleiding pleegt in te laten, vooral wanneer die niet duidelijk tot zijnen geest spreekt, maakte er echter démon- tée van. Kn zoo ontstond de onzinnige uitdrukking „uit elkander genomen zee". McrcailtlclFtt< Istl. < ha nd.), de
vroegere handelspolitiek, waarbij men zieh ten doel stelde eene voordeelige handelsbalans te verkrijgen door be- lemmering van den invoer enz. Mercator suplons, f 1 a t.), de
geleerd* koopman, «Ie handelaar, die zieh tevens niet ernst aan kunst of
wetenschap wijdt, zoouls: de (\'leren., Potgieter, N.(l. 1\'iersoii, 1\'. X. Muller, e.a. Mercator\'* kaart, is eene kaart
projectie, waarbij de paralellen en meridianen ouderling evenwijdige reehte lijnen zijn, die elkander onder reehte |
|||||||||||
|
hoeken snijden. Hierdoor zijn de ineri-
dianen op honger breedte naar even- redigheid van den «equator te ver van elkander geteekend, en daarom teekeude .Mereator naar dezelfde verhouding op hooge breedten de paralellen. Verder van elkander dan aan den aequotor. Hierdoor werd de schaal op hooger breedte grooter, doch wijl lengte en breedte evenveel malen vergroot werden, bleef de vorm der geteekeude lauden goed. Men noemt deze kaarten, kaarten met wassende breedte. Zij werden het eerst gemaakt door Gerard Krenier, die zijn naam tot Mereator verlatini- seerde, een wiskundige, geb. in 1512 te Kupelmonde, en ontvingen naar dezen den naam. De zeekaarten worden meest met deze projectie geteekend. De uitdrukking werd door V. iïaerle
\'t eerst gebruikt of gepopulariseerd in zijn lat. oratie bij de inkomst van Maria de Medieis te Amst. (l638)oflrfj de inwijding van \'t Atheneum 1632. Mcrcerle, (hand.), de handel in
kramt rijt11; in frankrijk en België die in garen, baud en derg.
Morel (Etre a la —, (fr.), aan
iemands macht overgeleverd zijn. Alleen voor wien het bekend is, dat het woord merci oudtijds den losprijs beteekende, dien de overwonnene den zegevierende had te betalen, is die zegswijs ver* klaarbaar. MerearlaleH, leden van htt koop-
liedengild te Rome. Mercarlas, (r o m. in y t h,), de
bode der goden, de god des koophandels, der welsprekendheid en der dieven,
wordt afgebeeld met een hoed met vleugels, vleugels aan de voeten, een geldbeiirs in de eene hand en een stat\', waaromheen zieh twee slangen kronkelen (cadueeus), in de andere. Zijn naam staat in verband met la t. inervor, waarvan ook Mereator, inarehand, markt, enz. lÜj de Grieken lier men. Zijn grootste feest was op \\b Mei. Mercarlas (De tempel van—9
de stads-^eH/v.
|
|||||||||||
|
MEBCURIUB-STAF.
|
.Mi:s(;iioj;<iAAs
|
||||||||
|
wol van de Merinos-schapen. Van
niert\'n» d. i. dwalend, omdat de kudden
geen vaste plaats hebben. nievlacii, (wap.), meerle.
Merlette, (wap.), zie Maarle,oud-
tijds meruia genaamd. Merlette, (fr. wap.), merel (z. a.).
Merllga, tnorenaar, naar een ka-
rakter in de Arthur-romans. Hij was de zoon van een vrouw verleid door
een boozen geest. Slcrry Eiijjlanri, waarschijnlijk,
het vermaarde (en niet het rroolijke) Engeland, naar de oude beteekenis van liet woord. Merry-jio-ronnd. (eng.), ga vroo-
lijk in \'t ronde. Een draaimolen, in bn ge land. Merveillense, de naam van het
scherpe zwaard van I) o 1 i n van Mainz, uit de oude ridderverhalen. MervelHenses, (fr.)) wonderlijke
(vrouwen), dames uit den tijd der In-
eroijables (z. a.). Hes, zie Meth.
Ules, het zinnebeeld van de Heiligen
Agatha, Albertus en Christina. Illcscha-cébe, (ind.i, Vader der
stroomen, door de kolonisten verbasterd tot Miseissippi. Meschlach , (hebr.). gezalfde,
aanduiding van den door Israël ver- wachten .Messias. Alesclilebath aefesch, (hebr.),
laafnis der ziel. Israëlietisch genoot-
Bchap te \'s-Gravenhage, opgericht 1 Sept. 1896. ITit lïuth IV : 15: méschieb nèfesch = herstellend de ziel. Méschieb, tegenw. deelw. hipli van schoeb (weder- keeren). Meschoejjaas?(verbasterd h e b r.),
dwaasheid, krankzinnigheid. |
|||||||||
|
MereaHus-staf, (wap.), een -l\'-\'i\'
boven in een knop eindigend en waarom twee slangen zich kronkelen; niet twee vleugels, die iets lager geplaatst zijn. l>c Aesculaapstat\' heeft geen vleugels, doch om dien staf kronkelt zich éene slang. Mère «les trol» vlees (La —9
ifr.), de moeder der drie ondeugden.
C a t h a r i n a d e Medici s, de verbreek- ster van trouwbeloften, de sehendster van het vredesverdrag tusschen Room- schen en Hugenoten in Frankrijk, de giftmengster; woordspeling met la mère des trots fils. Ulerdc «Vole, (fr.), letterl. gan-
zendrek; groengeel, een modekletir op het einde der vorige eeuw weer nieuw
geworden. \'/Aa Groen en t/eet. Mère 1\'Oye, (fr.), zie Gans
(Moeder de —). ültercan, toegangspenning, brand-
spuitpenumg en dergelijke koperen of looden teekens; oorspronkelijk: \'t geen men aan een kanunnik gat\' als bewijs van zijn bijwoning der godsdienst- oefening, van lat. inereo of mereor (en dit van gr. meiromai — al» zijn aandeel ontvangen, verdienen, met arbeid winnen). Ulevel, (wap.), vogel zonder bek of
pooten, waarschijnlijk ontstaan uit de kleine afmetingen, daar zij altijd in groot getal in \'t schild voorkomen, behalve wanneer er ééne als breuk (z. a.) is aangebracht. Ytei\'ifii i\'rtljii . weg tot tveltaart.
Benaming eener in 1882 geopende land- bouwkolonie ten oosten van Semarang (op Java).
Hl erin} o, schout, inspecteur van
politie, oude benaming op .lava; thans meer gebruikte benaming Tueiran aekout. M"uriujo waarschijnlijk afkomstig van het Portug. nutrinha. Official da ma- rinha = zeeofficier; marino = tot de zee behoorende. Merlnos, (sp.), fiJne Spaansche
|
|||||||||
|
728
|
|||||||||||||
|
MttsciIOKGAlt.
|
HEBSIEtTltB BKZ,
|
||||||||||||
|
was, openlijk niet baren gunsteling
(\'. Silius in den echt had begeven. Mohhc nolre (La —. de zwarte
mis, profanatie, travestie van de messf
d,- minnit, de indrukwekkende plechtig- heiil in den Kerstnacht. Hij de zirarte m/s is de preek godslastering, de wierook pek en zwavel. In-t wijwater een af- srlmwelijU vuil mengsel en bet plecht- gewaad een maskerade-puk. Misser t liiiii) drs ailf\'s —,
(hgd.), «ortnif tot het uiterste. Hoewel bijna uitsluitend bij de lluitsclicr-s in gebruik, is dat gezegde van den Spaan- schenlegeroverste Palafox afkomstig, die bet bij de belegering van HaragOSM (IkhSi door de Franseben, iu antwoord op den elscb tot overgaaf der laatste» zou hebben gebezigd. F r. /\'/ guerre |
|||||||||||||
|
dwaas, gek, krankzinnig.
Mcselioeimirt. (n. hebr.), afeal-
lige. Meselioreft, (hebr.), dienaar.
MeKflilfl, (arab.), door Inlanders
in N.-I. nok wel uitgesproken mosadjid. Mesdjid, nomen loei van liet werkw. sadjada: met liet voorhoofd, gedurende het gebed en terwijl men zit, den grond aanraken, dus : de plaats waar men dat doet, gebedenhuls, tempel. Kr. mosquée, it. meschifa, sp. mezquita, port. mesquita. UlesiiierlMtne. dierlijk magnetisme.
Kaar Friedrich Anton Mesmer <ï 1M.~» te Weenciii. Duitsch geneesheer,
die door eigenaardige manipulatie», 1.....fd-
zakclijk bestaaude in een zacht streken
met de hand, een aangeraakten persoon in ren zoogeuaamden magnetlscheu slaap wist te. brengen. lh;t gerucht van door magnetische kuren geneztm lijders maakte van het Mesmerisme vau licver- lede eene kwakzalverij op groote schaal. Te Amsterdam bestaat een Mesmerisch en Spiritistiseh genootschap , De (Sfinx", dat in \'t gebouw (\'onstantia mesincrieke seances houdt, waarin men bijv. haudelt
over katalepsie en gevoelloosheid, het
Mesmerisme in misdaden, enz, enz. AlesouHe. Mesoege, verbasterd van
Meschoegah iz. a.). HIeso|>otuinIe,(Dat Ik liet ware
—, dat is de echte tale Kanaüns, naar
het zeggen van een oud vrouwtje dat tot haar zieleherder zei: „ik heb toch zoo\'n troost gevonden in dat zalige woord Mesopotamic*". Mcssallllil (Eeue . eeueschoone
vrouw, die een vorst bebeerscht door de macht barer bekoorlijkheden; naar Valeria Messalina, dochter van Harcus Valerins Mcssala Itai hatus, gemalin van Keizer (\'laiidius, moeder van Octavta en Itritannicus, eene zeer schoone, hoogst /.iimelijke en wraakzuchtige vrouw, 48 n. (\'. ter dood gebracht, na- dat zij zich. terwijl baar gemaal afwezig |
|||||||||||||
|
Metser ohiie Kunne, nn wel-
eheu iler Stiel lehlt. (hg d), wensen zonder /entmet, waaraan het
handvat ontbreekt, wordt gebezigd ter aanduiding vau iets, dat niet bestaat, en hebben wij te dankeu aan den satyrieus Lichtenberg f 174*2—9ü) die in den f Hit t / n tf si }i e n Tasehenkalender voor 17\'.tM de Lijst eener verzameling fan
voorwerpen, die ten huize van Sir S,-ff. aanstaande ireek in het openbaar rer- kocht zullen worden, mededeelt en waarvan bet zooeven aangehaalde bet eerste verkoopartikel uitmaakt. llessiu*. I.at. vorm van het Hebr.
meechiach (z. a.), gezalfde, de door de Israëlieten verwachte verlosser. HcHslilor, de tiende maand van de
Tijdrekening der Fransche Republiek, vau l;i Juni tot li\' Juli, Oogstmaand, van lat. mesêis = oogst. ..Messleurs, la seance con-
, tlliuc*\', i Mijne Heereii, de zitting gaat
voort), riep de president Dupuy der Fransebe Kamer, den \',ien December Ih;»3, eenige oogeiiblikkcu nadat door den anarchist Vaillant ecu dynamiet boni vau de tribune in <le zaal geworpen was, die velen kwetste en algemeen I schrik en ontsteltenis verspreidde.
|
|||||||||||||
|
MKssiKllts ENZ,
|
|||||||||
|
KETALEH KKI\'Is.
|
|||||||||
|
Weinige dagen na deze vast In-raden
opmerking, werd reeds verteld, dat de President jsou gezegd hebben: -I.a Chambre meurt, mais ne se Uit pas", d. i. „de Kamer sterft, maar zwijgt
niet". (Zie darde). Messlcm\'s les Aii*j1ii1h. tlrez
les premiers, (t\'r.i, vuurt het eerst, heerru Engelschen. 1\'ij het Fransche leger bestond oudtijds de gewoonte, dat men beleefdheidshalve den vijand ever-
liet, liet eerste schot te lnssi n. In den Blag van Pontenoy (1745) verstoorden de Kngelsehe troepen, ouder bevel van den kapitein lord Charles Hay, op zeer korten afstand van de door den luite- niint graaf d\'Auteroehes aangevoerde Franscbe grenadiers. De eerste groette de Franschen, waarop de graaf op de- zelfde wijs antwoordde. Lord Hay noo- digde vervolgens den Franschen bevel- hebber uit, zijne manschappen te doen vuren, waarop de graaf inet de aange- kaalde woorden zon hebben geantwoord. Die beleefdheid kwam Item echter duur te staan. Immers, ruim 1000 man wer- deu door het eerste salvo der Britten weggemaaid. Messfcnrs it hCtions. Muscadina
(z. a.). Mestn. (sp.i, van 1 a t. tu/jrta =
gemengd; eene kudde van rondtrekkende schapen, die aan verseheiden eigenaars toebehoort; rink, de jaarlijksehe verga- dering der bezitters van schaapskooien. Mesties, (s p. weet/zo), proven e.
en o, fr. mestte, n. fr. mètls, van m.lnt., mixtitius, uit lat. mlxtus = gemengd (afstammelingen van een blanke en eene Indjaansebe moeder of
van een Indiaan en eene blanke moeder. Mcstmnnltje,, gebruik in den ach-
terboek van Gelderland (Graafs. Zutfen),
om bij den een of anderen boer eene
kar of een kruiwagen mest te brengen, waarvoor dan de meatbrengers, meestal jong volk. later op koffie, brood en roode jenever („rooie met koftij en inik"i OBthaJtld worden, een mestitieidtjeii ge- heeten.
11 is t o. (it., in uz.), treurt;/.
|
|||||||||
|
Met lillmllieill <ffsl:if|< u (III|
Is —t hij doet de domste en verkeerdste dingen, doordat bij zijn belang niet in- ziet. Ontleend aan Deiit. XXVIII : _»«: Zaeh. XII : I: •_> Kon. VI : is (.met verbliudlieden\'i: vgl. Gen. XIX : -\' en Jen. Sir. XIX : Ili. Met een iinueniiniis knlInloe-
H**il. een moeilijk stuk oplossen met
behulp van anderen: naar Simsou, wiens bruid de oplossing van een door hem opgegeven raadsel aan hem ontlokt en den radenden bad medegedeeld, waarop bij (volgens lÜcht. XIV : 18), tot hen sprak : Wanneer gij niet met mijn kalf badt geploegd, zoudt gij mijn raadsel niet geraden hebben. Met schorpioenen kastijden,
ontleend aan 1 Kon. XII : 2, waar
„de jongelingen, die met hem opge- wassen waren", tot Rehabeam, den zoon van Salomo, zeiden, dat hij het volk, hetwelk om verlichting smeek- te. moest antwoorden: _niijn vader beeft u met geeseleu gekastijd, maar ik zal u met schorpioenen kastijden". Schor- pioen — dannvoriuig. met zand npge- vuld en met scherpe stekels bezet lederen werktuig (Epbraëm Syrusi. Metaal. i w u p. i. goud en gitver,
de oorspronkelijke heraldieke metalen:
andere komen alleen in wapens uit den vervaltijd voor. Meta|ieItalooil, zie Maanden (}ie
Qriehsche —. Fan inefa (voorzetsel, dat eene verandering aanduidt) en gei- toon (buurman), omdat men in deze maand verhuisde en dus van buren verwisselde. Metalen kruis, eeremetaal lnge-
steld 5 April 1882, op den geboortedag van koningin l\'rederika Lonise W i 1 h e lini na igemalin van koning Willem I), uitgereikt aan allen, die aan de krijgsvernehtingen in 1880 en \'itl deelnamen. Vervaardigd uit drie der vijf kanonnen, welke tijdens den Tiendaagsehen Veldtocht, 8 Aug. \':tl in het gevecht bij Hasselt, onder aau- voering van den Prins van Oranje, op den Belgischen vijand veroverd werden. |
|||||||||
|
73ii
|
|||||||||||
|
MKT.VI.KN KRUIS.
|
|||||||||||
|
UETHODISMfi.
|
|||||||||||
|
Metalen kruis, zie Kruis.
Metulllekeit, i h n n il. i, effecten,
in <tosten]ijk uitgegeven, waarbij het oorspronkelijk kapitaal in geld verstrekt en ik- Interest in apeeie betaald wordt. Van lat metallum = metaal. Metn.lHsme. onderscheiden in hioho-
metalllsme en bi-met. of duo-met. (dub- belen en enkelen standaard). Bi-met., letter!, „twee metalenatelsel"; het stelsel volgens hetwelk men voor liet verkeer èn tusschen de verschillende deelen der aarde en tusschen de onderscheidene standen der maatschappij, nevens het ffoudf ook liet zilrer, — een zilveren zoowel als gouden standaard — onmïs- baar acht. Ken standaard, die noch aan de eischen van liet bi-metallisme, noch aan die van liet mono-metailisme volduet. wordt een hinkende standaard (/,. a.) genoemd. Het grondbeginsel van het bi-inetallistne alzoo is, dat beide metalen noodig zijn. en dat zelfs over- vloud van liet eene metaal de behoefte aan liet andere niet opheft. Tusschen belde metalen wordt dan eene vaste waarde-verhouding aangenomen. MrtniiiorphoHi*. aedaantererteia-
tselhig. l\'it tneta (oven en utorphè (\'ge-
daante). Wereldvermaard zijn de „Meta- morphoaen van Ovldlus", verhalen, waarin wordt gehaiideld over de ge- daan te verwisselingen van menachen voor straf of van goden uit Hst. Mctnplioi\'n, rhetorische figuur,
waarbij \'t eene woord voor \'t andere
wordt gebruikt op grom! van de over- uenkomst tusschen ile begrippen; van \'t gr. meta = over en phora — dracht. Alzoo, overdracht van een woord in eene oneigenlijke hoteckents. liv. tic lente (h>* levens voor jeugd.
MetnplirfiNc, (gr.), overbrenging
in eene andere uitdrukking, omschrijving,
MetnplnHlllllH, vervorming.de ver-
anderliig van de gedaante eens woords,
<le afleiding van een anders ongebrni- kelijken vorm. zoowel in de verbuiging als in de vervoeging; afleiding van vor- men daarin van andere stammen; bijv. |
|||||||||||
|
fero, tuli (en tetuli). latum, ferre. Gr.
metaplaese/H = eene andere gedaante geven, vervormen. Mettistn, verplaatsing eener ziekte-
stof naar een ander lichaamsdeel. Ur. metavtasie = plaatsverandering. Adject. metast at ischt bijv. gewrichtsontsteking. Metempsychose, (gr.). zieforer-
huizittg, verplaatsing der ziel itit bet eene lieliaam in een ander, volgens de leer der Prthagorlsten. Meth. (meis), (hebr.), meervoud:
methim (meisim)f dood, een doodt. Methodtsme, richting van geregeld
ascetiseli leven met dagelijkscb onder- zoek der II. Schrift, gebed, vasten, enz.; waartoe zich in 1729 tegenover bet formalisme der beersebende Kerk, eenige Oxfordsche studenten verbonden, met i .John Wesley (zie Vader van het j Methndi*me\\ aan bet hoofd. Alle be- j keering geschiedt volgens liunue be- ginselen naar een en dezelfde »ne- thode, vandaar bun naam. Ouder den invloed der Hernhutters meer Kvange- lisch geworden, scheidde zich de ver- eeniging als Methodiata In 17s;t als zelfstandig genootscliap van de Angli- caanache kerk af. — In \'t algemeen is het Metbodisme die krachtige beweging, door den 11. Geest verwekt, welke
ontstaat uit reactie tegen de versteening der Kerk, de versteende massa\'s door den gloed der liefde weer vloeibaar maakt, en aan de oude vormen een nieuwen inbond bezielend meedeelt. Hierbij valt de nadruk vooral op de bewerking van bet individu, op de persoonlijke bekeuring, niet op hand- having van kerkleer, kerkvorm, kerk- praktijken. De verschijnselen van bet Metbodisme zijn geringschatting van wetenschap en kunst, wereldverachting, ascetisme, dat in tallooze kleinigheden wet, maar geen evangelie kent, gevoegd bij een zelfgevoel, dat zich aanstelt, alsof men uu eerst recht bet Christendom moet stichten en voor \'t eerst na acht- tien eeuwen tot zijn recht zal doen komen, liet woord Methodist» als naam van een seete was echter al bekend in den tijd van (\'roinwell. |
|||||||||||
|
731
|
|||||||||||
|
HETHODUS AXUL1CA.
|
MKTItU POLIS.
|
||||||||||
|
Metlioilllft All uiten, (hit.), En-
aelsehe manier, bepaaldelijk preektrant, door Prof. Kwaldus Hollebeek sedert 17tlH te Leiden gevolgd en aan- bevolen. \'t Was de preektrant der moralisten (z. a.i, in tegenstelling met de dogmatische predik wij ze. Methotliis Heljilcit, (lat.), Bol-
landsvhe preekmanier, In-staande in drie declen, nl. 1» tekstverklaring, 2* be- toog der in den tekst opgesloten waar- lieid, iJ0 toepassing. In den aanvang dezer eeuw in zwang gekomen, als ver- beterde methode, na de langwijlige leer- stellige preekmanier der vorige eeuw, die vaak louter op verkettering uit- liep. Metliiisiilemsleeltlju (Een —,
een bijzonder hooge tee/\'tijd, Methu-
saleni, Gen, V : 21, XXII : tt—27 Mcthiisalach, liebr. Metaesrhè/avli — man des werptuigs ipijlsi, was de oudste patriarch, die ooit leefde; want bij zou den leeftijd van 969 jaar hebben be- reikt. Zoon van Henoch en vader van Laiuech, grootvader van Koach. Methyl-violet. aniline kleurstof,
uit violette kleurstof, die in den vorm
van zeer fijne korreltjes tegelijk met bet duiuwater uit de kraan van bet tiltreer- toestel vloeit. Methyl — kleur- en reiikeloos gas, bestaand uit kool- en waterstof, brandend met eene ljlauw- liebtende vlam; — deel eeuer groep koolwaterstof-verbindingen, waartoe ook actbi/f behoort. Métier <V auteur, métier <l"o-
*eur, (fr.), die. schrijft, moet durven, woord van Beaum aren ais, die alles durfde opschrijven, al was bet onwaar- sebijnlijk. liet sebrijveu Métier = hand- tcerk was hem geen ernst. In onze dagen beeft deze spreuk geheel den glans der nieuwheid gekregen: bet handtvefk van schrijven is bij velen de brutaliteit om alles te durven schrijven, bij voorkeur bet vuilste, alleen om een onbeduidend, onontwikkeld publiek te gerieven. Van- daar de voorliefde, waarmede eenige bneken-beoordeelaars van een werk ge- tuigen, dat bet gedurfd is; ook al weer niet oorspronkelijk; hunnegeest(?)- |
|||||||||||
|
verwanten iu Frankrijk doen even
sterk in o»é. Métier «Ie rol, (fr.), het beroep
Tof handwerk) van koning.
Met ikul. in Bulgarije, z. v. a.
4.S18 gram. .Met je he«raven,ja;irlijksehe slui-
ting van de kennis te Haarlem i. d. 12-13 Augustus te 12 ure middernacht. Tegen een uur of elf komen allen in een der meest bezochte koffiehuizen op de .Markt, bijeen, en wordt de begrafe- nisstoet opgesteld. Ken hunner wordt op een bulder gelegd, en bedekt met een wit laken. De ladder wordt door een achttal anderen gedragen, en om- stuwd door weder anderen, die in rlessehen gestoken brandende kaarsen dragen; de rest volgt, en treurliederen zingend, maakt de stoet ecu ommegang langs de kermis en bezoekt alle koilie- liuizen van naam, waar „Metje" rijkelijk wordt gelaafd, om zoo naar het uitgangs- punt terug te keeren. Tot de keus van den vrouwennaam _Metje" zal de over- weging geleid hebben, dat Kermis oor- sproukelijk kerk-tni» is, en de vroege kerkdienst der R."Katholieken als metten (horae mafntinae = vroege morgen- uren) bekend staat. Metjes, (afr.i, lucifers, van eng.
matches, Metl, zie Palguae.
Metonymia.,verwisseling vannaam;
gebruik van bet eene woord voor het
andere. Van gr. meta (voorzetsel dat iii-de-plaatsstelling aanduidt) eu onoma (naauO, bv. liet staal der vijanden, voor : het zivaard; hij viel in den slay, voor : sneuvelen. Metoop, (bouwk.), zie Fries.
Metroknku, land waar men yeene
besluiten kan nemen. Spotnaain der Ja- pauners voor China}, in den oorlog tegen dat land a° 1894. Metropoli», naam van verschil-
lemle hoofdsteden; letterl. muederstad. Jtijzmidcr noemt men Parijs métropofe |
|||||||||||
|
r.i-2
|
|||||||||||||||
|
METBOPOLITAAN.
|
|||||||||||||||
|
METZGERSPKUNG.
|
|||||||||||||||
|
de Vintelligence en Berlijn Metropol
der Intelligeiiz ; maar ook, das Bethel an der Spree. Aletropolltnnn, ir. k.), oudtijds de
bisschop van de hoofdstad (metropolis) der provincie; zij werden nok exarchen en patriarchen genoemd; en zijn thans als aartsb/\'s-iehiippen slechts hooger in vang dan de bisschoppen, maar niet meer als vroeger bijna opperheeren van alle bisschoppen in hun gebied. MetHiiik. (hebr.), ee.n vondst, iets
wat bijzonder goedkoop is. Metten, ir. k.i. lat. matutimtm,
de morgendienst, bestaande o. a. in liet lezen (of zingen» van twee of meer noc- turnen, en daarna de landes. Vandaar il e spreek wijze: korte metten maken, iets vlug afdoen. (Dus niet korte treffen). Uletten (Donkere of duistere
—, godsdienstoefening op Woensdag,
Donderdag en Vrijdag in de Hoede of Stille week (vóór Paschen), vóór het invallen van den nacht; daarhij staan i>p een driehoekige» kandelaar 15 (soms ook \',i, 12 of 14) kaarsen, waarvan telkens als er een psalm gezongen is, eene wordt uitgedaan; de laatste wordt brandend onder of achter hut altaar verborgen en niet zeker gebons (hgd. pa mpen, vandaar Putnper-metten en dommelde metten) weer te voorschijn gehaald, op hare plaats gezet en gebruikt om de andere weer aan te steken. ülctteiir en pnjicN, \'t\'"\'.), op !>oek-
drukkerijen de zetter, die de door andere zetters gezette stukken in bladzijden. kolommen en vormen rangschikt, op- maker, vormopmaker. Mettruy ( \\ cderln iidfldi — ,
landbouwkolonie voor /edelijk verwaar-
loosden, in IH.\'il door W. II. Sn- ringar o. a. met steun van leden van het Koninklijk Muis gesticht, waartoe het landgoed Hijsselt bij (lorssel ge- kocht werd; aldus genaamd naar eene |
|||||||||||||||
|
Alettve «In l»eui>i>e tlniis les
epllinrds, (fr.), letterl. boter in de
spinazie doen, wordt in de spreektaal gezegd van iets, dat geene windeieren zal leggen. Cela lui mettra dn beurre, enz., dat zal hem voordeel aanbrengen. Mettre en pa nes, if r. i. in de
boekdrukkunst opmaken, /ie Metten r
en paffen. Alettve la elef sous In povte,
(fr.), in gemeenzame taal, op tien loop
f/aan, vluchten. Montrer les talons heeft dezelfde heteekenis. evenals ned. zijn hielen laten zien. Mettre en elinpelle, i fr.), letterl.
in de kapel zetten, aan de zorgen der geestelijkheid toevertrouwen. < Ifricieele term aangaande misdadigers, die gevon- nist worden, en in hunne laatste uren, naar lï.-Kath. gebruik door den priester worden bediend. In sommige landen, bv. in Spanje, worden die lieden wer- kelijk in eene kapel geplaatst. Yletx(|t\'i*s|»ftiii<|.• !i I een eigen-
aardig volksfeest, dat sedert 1426 bijna jaarlijks, in den laatsten tijd slechts eens in de drie jaren, op den Maandag van karnaval, te Mmichen wordt gevierd. liet bestaat vooral daarin, dat de sla- gersleerlingen, zich in het hekken van een fontein der stad plaatsen en appelen en noten onder de jeugd te grabbel werpen, terwijl zij deze Hink niet water besproeien. Die uitspanning, ook Brnn- nenbatl genaamd ontstond, zoo beweert men, te Neurenberg, waar slagerslecr- lingen op den karnavalsmaaiidag van 1ii47, onder keizer Lodewijk van Beieren, eene samenzwering van ontevredenen dier stad aan het licht brachten. Zij hadden het geheim afgeluisterd, door zich in een fontein of bron te verbergen. Keu belooning werd het slagersgilde gemachtigd, jaarlijks een optocht te houden, waarbij zij, die bunnen leertijd hadden volbracht, in het bekken eener fontein mochten rondspringen. Te Neu- renberg geraakte dat. volksvermaak echter in onbruik; doch het werd in 142(1 door eenige van hen, die weleer tot de ontdekkers der samenzwering luidden behoord, naar Munchen overge- |
|||||||||||||||
|
999209�
|
|||||||||||||||
|
landbouwkolonie, gesticht voor jonge
veroordeelden en zedelijk verwaarloosden te Mettrav bij Tours, door Suriligar in 1X40 bezocht. |
|||||||||||||||
|
MKI\'ltt.K. 733 UICH EK*.
|
|||||||
|
plant Enkelen gelooven echter, dat het
gebruik uit (Umi Ileideiisclieu ccrcdienst
is ontstaan. De gelijkenis fcn met het zoogenaamd» buskruid-verraad van Uuy Fawkes, te Londen, èu den beweerden oorsprong van liet trommelen der Am- stcrdanische knapen op de Beurs, is in allen gevalle vrij opmerkelijk. Mcnble. (fr. wap.), /ie Stuk.
13rii L (z.-nfr.i, molen.
II en in et in 11111. (lat.), bet mijn
en dijn. Ili iiiiici «Ie S;i iis-Som-i (Lr
—, (fr.),rf* Molenaar run Sam-Souci. Zie Ce sont la jeitx de prtnce. II < -vt ;i L Uei\'-clioule-zljil, (11.-
liebr.), een zieke bezoeken; van me- wakket\' = naar iets omzien en choulee = zieke. Meivoclbol-iimkeii. < joodseh-
d uit.se In. (van hetn.hebr. meboelbal)
in verwarring maken, eau de icijs brengen. Ili\' v leun iisclic tlollui\', nok be-
kend als 50-centa-dollar, nl. Amerik. oenten, dus, t\' L.25 In waarde. McxIcniuiHclie pi ast ei\', ter
waarde van 11.717 taël (z. a.i.
Mexlco\'s Rredn. Chapultepee,
omdat men er in een fraai kasteel (zo-
merverblijf van den President) i\\e im\'li- taire school vindt. In den oorlog van 1H47 werd liet door de cadetten dan- per verdedigd. Mczocmon, (n.hebr.), (letterl. </e-
reed gemaakt), vaak gebruikt in den zin van baar geld, 11« /,oi\' 111 on-licus«*li <-n. (i s r a ë 1.),
iu geselschap — dat zich volgens litur- giscb formulier daartoe gereed maakt — het dankgebed na den maaltijd nitge- Bproken. Zie Beneehen. Mrzoezo, ( li ebr. letterl. deurpost),
busje, in Joodsche halzen aan de |
deurposten gehecht. In die busjes ligt
een stukje perkament, niet Hebr. bijbel- verzen beschreven. (Vgl. Deut. VI : 9). In liet Amsterdamscb heeteti ze fluitjes. Mezzo, iit., muz.), middel\', haff-\\
mezzoforfe nut\') hal f sterk, mezzopiano (ni])i, tamelijk zacht, tnezzn voce (m. v.) met halve stem. Mezzo tinto, naam van eene gra-
vure die eene imitatie van eene teekening iu D.-I. inkt is. Ml-t\'urême, (f r. I, half-casten,
A. i. midden-casten (lat. medinun; de bevolking der voornaamste steden van Frankrijk. België en andere katholieke landen is dan uitgelaten vroolijk, en dompelt zieb in een éendaagachen feestroes Ml-pin-tl. beter: ml-piirtle, de
I mode om hel kleed uit twee verschil-
; lend gekleurde stukken saam te stellen, : links en rechts. Mt primo, (sp. 1, mijn neef. Hier-
I mee sprak de Koning in Spanje weleer | de Grande» (in Castilie sedert de 13e ; eeuw de voornaanisteu van den hoogen i adel. cle rijks-grooten) aan. Ml-schebelracli, (hebr.), zegen-
wenseh uit de Joodsche liturgie, dien men ter kerke over een ander kan doen uitspreken, beginnende met die beide Hebr. woorden. Iemand een mi- aehebetraeh maken — een lofprijzing, een zegenwensen over iemand uitspreken. Ili t-at Int er o mm—. (lat.), zij
\\ blinkt onder alle anderen uit (eene
. maan maler een aantal sterren), zoo, bijv., de Prinses van Oranje, In het bij- schrift aan een Meiboom a° I74"t. Mlenwhei1 (Ken —. een man van
twaalf ambachten en dertien onge-
Inkke\'n. Type van Charles Dickens iu zijn Dacid (\'opperfield. Men spreekt ook van een l\'arij\'zer Micaicber = 1 wispelturigen Fraiischinan. Micli erfjrelft. leli weiss nicht
wie, lliniinlteclies Behagen, (hgd.i. mij hek* nipt, hoe neet ik niet,
|
||||||
|
734
|
I MIDA80OKEN,
Itlleliiels4la(f. Eng. Michaetiiias
Dat/, 2il Sept. In sonnnige streken de dag, waarop huurpenningen betaald wor- den en magistraten worden gekozen. Michael wordt voorgesteld als de aan- vnerder der henielsclie heirseliaren, van- daar die keuze op den dag aan dien Aartsengel gewijd. Ylï<*i\'oii<-:.i«". (van mil\'ros, klein,
on ttèso*, eiland), het noordwestlijke deel van Australië, waartoe bebooren de Carolinen, de Marchall\'s-, de Mul- grave\'s-t de Dieven- en de I ton in-e Manden, die bewoond worden door een klein menschenras, Papoea\'s of Pelagisehe Negers. Midas, zoon van (ïordios en Cybile,
oude koning der Phrygie\'rs, die zijn volk uit Macedonië naar Phrygië moet hebben gevoerd, waar het den naam Fhrygiërs zou bekomen hebben. Silenus, in het gevolg van Dionysos (Bacchus), naar den rozengaard van Midas afgezworven, door landlieden vóór dezen gebracht, werd door hem gastvrij ontvangen;het- geen Dionysos vergold door de gunst, dat alles, wat Midas aanraakte, in goud zou veranderen. Daarom zegt men van iemand, wien al zijne ondernemingen gelukken en die zich hierdoor groote rijkdommen verwerft, af wat hij aan- raakt wordt bij hem, evenals bjj Midas, goud. Met Silenus of Satyr, den leer- meester van Dionysos, vereenzelvigd, wordt liij met tfuti/rs-aaruu afgebeeld. Midas (fr.) — domme rijkaard. II Idfl s (lc vol — a ilcs orcillcR
d\'ftne, (fr.), koning Midas heeft ezel*-
ooren, regel uit satire, IX : 22 (1667) van Jio i lea u, waarvan (\'ia ud e Perrault wilde doen gelooven. dat Boileau er mede op Lodewijk XIV doelde, hopend daardoor Boileau in onaangenaamheden te wikkelen, als wraak over den smaad door dezen aan P.\'s vrienden, Quinault en Chapelain aangedaan. Zie Mirfanooren. AIIdaNhootd, (wap.), menschen-
hoofd niet ezelsooren. MI<lnsooreii,ffrc/.sy)o/Y-».Midas(z.a.)
zou daarmede door Apollo zijn toege- rust uit misnoegen, dat hij, hij een |
|||||||||
|
MICH-KWARTIER.
|
||||||||||
|
een zalig gevoel. Uit (! oethe\'s Eis-
lied (1802). Mlcli-kwarttcr, de Limburgsche
streek lifj;^t*ii<le ten oosten van Cienen, Diest, naar Venlo, Kleef; zoo genoemd, daar de bewoners tnieh (en ook ich, dt\'ch, ucft) zeggen in plaats van mij (en //,", zij, II). MlchaPl, /.ie Aartsengelen.
Michel \\iU|.\'lo (Dnltsclic —.
de beeldhouwer Reinold Begas; al-
dus gekenschetst door keizer Wil- helm II. omdat hij in liefde voor pracht en reusachtige verhoudingen volkomen overeenstemt niet zijn hoogen bescher- nier. Hij ontwierp een monument (Na- tioaal-Denkinal), waarvan een stand- beeld van keizer Wilhelm I het hoofd- motief uitmaakt; onthuld 22 Maart 1897, ter gelegenheid van het 100-jarig jubilé van diens geboorte. Michel Angelo was de groote beeldhouwer, wiens laat- ste groote kunstwerk was de houw der St. Pieterskerk te Rome, f 1564. Miclicl (Deutsche* —, schert-
sende minachtende benaming van het Duitsche volk, toen het nog trouwhartig of slaafsch onderworpen was aan zijn vorsten, en gaarne Fransche en andere gebruiken en opvattingen als van meer- dere beschaving getuigende naiiaptc. Sinds \'t ontwaken van het nationaal bewustzijn in 1JS7M was de bijnaam overbodig. De naam Deutscher Michel schijnt daaruit te zijn ontstaan, dat, sedert de aartsengel Michael, kort na de stichting van het Christendom reeds als de beschermer van kerken vereerd en zijn hulp gedurende den krijg inge- roepen werd, men hem als Duitschlauds schutspatroon beschouwde. Daarom is de naam Michel in Duitsehlaiid zoo verspreid en geldt hij nog heden als de beschermengel van verschillende steden van dat rijk. Overigens zegt Sebastian Franck (1500—4">) reeds: „Ein rechter dutnmer Jan, der tettt#ch Michel." j&llchcl (Hans —, (h g d.), zie
Hansmichel (Aanh.). |
||||||||||
|
MIDDKS-KlltOPKKSCHK TIJ1>. 735
|
|||||||||
|
Ml KV
|
|||||||||
|
muzickwedstrijd aan liet fluitspel
van 1\'an boven de Her van Apollo de voorkeur zou hebben gegeven. Midas verborg die noren zorgvuldig onder zijne rhrygische muts, maar ze werden door zijn barbier ontdekt; hetgeen deze niet kon zwijgen, hoewel \'t hem stipt geboden was; derhalve groef hij een gat iu den grond en fluisterde daarin : „koning Midas heeft ezelsooren". In dat gat groeide riet, dat bij bet minste \' zuchtje van den wind die woorden her- haalde. Daarop zinspeelde Boileau in den boven aangeliaalden volzin. Mldden-Bnvopeesetae tttd* Even-
als in Engeland reeds jaren lang alle !
klokken gelijk gezet zijn met de klok Op het observatorium te (J reeuwieb, beeft ook Ihiitsehland één tijd aauge- ! nomen voor alle plaatsen in het Kijk, en wel de tijd van de meridiaan K>° oostelijk van (Jrecnwich, die dus juist één uur verschilt roet (ireenwich. deze tijd heet: Middcn-Kiirop. tijd. In 1897 , duurt nog altijd bij ons de ongepaste toestand voort, dat de spoorwegen zich regelen naar den (ireenwichtijd, en de I burgerij rekent bij pktatselijken tijd. MltltlenecliIId. i wa p, i. hart schild,
wanneer het zelf ook een hartschild \'\'
heeft. Hlldfleiivnsteil.n\'. k.), andere naam
voor Laetare (/.. a.i. omdat die dag te midden van de Vasten ligt. Dan viert \' men Halfeasten; zie Mi-Carttne. Vgl. Matth. IV : 2. Middernacht (Zijne rede ult-
atrekkcii tot —, bijzonder lattg preeken of redeneeren. Naar Hand. XX : 7. waar dit van Paulus te Troaa, wordt getuigd. middernachtazeiii1ellii|feii5men- |
achen, die iu dienst staan van eetic vereenigiug ter bestrijding van de pro- ! stitutie. en des nachts de lieden trachten j terug te houden van het bezoeken van bordeelen. ïtllddle States, (a in.), Xew-York,
New-.lersev, l\'ennsvlvania, Delawareen Maryland.\' |
Mlddle Western States, (a m.\\
West-Virgin ia. Kentucky, Tennessee, Missouri. Kansas en Arkansas. M ï • I«[: i»-«1. (noordsche myth), de
aarde, middelgaarde. Miiir/ard.i!anf/,Mid-
f/ftrtliranii, de groote slang.lörnmngandr, die de geheele aarde omringt en in de „Godenschemering" (zie Edda) tegen de goden strijdt. Mldraseli. i h e b r. >. uitlegging,
commentaar. Zie 2 Krou. XXIV : 27: .de historie (Statenvertaling), het ver- haal tv. der Palm) van het Hoek dei- Koningen", liet «oord komt veel voor bij de Rabbijnen. Iu 1**7 is een haud- sehrift der bibliotheek te Oxford tiit- gegeven, bevattend „Midrasch" of ver- klaring van \'t hoek Esther. Van den wortel daraseU = hij heeft gezocht, onderzocht. Mldresse, (arab.), of Medrese,
uit het hebr. midrasch ontstaan Ara- biscli woord, bet. <l>- school, inrieliting van hooger onderwijs bij de \'Turken, verdeeld in tien klassen, voor gramma- tica. syntaxis, zedekuude. allegorie, god- geleerdheid, wijsbegeerte, rechtsgeleerd\' beid, den Koran en de overleveringen. Deze vakken hebben elk een hijzoude- ren onderwijzer. Zie bij Sojta. Kr zijn dusdanige inrichtingen, dienend ter op- leiding van de Utema\'s (z. a.). Midwinter, in de oostelijke deelen
van ons land Kerstmis, oorspronkelijk bij onze (Ier maan sche voorouders het Joel f eest (z. a.i. het groote godsdienst\'en volksfeest, dat iu December verscheidene dagen duurde en waarbij de wederge* bootte der zon gevierd werd: het begon 25 December. Mldzomer, een Germaansch feest,
op 24 Juni ter eere van de zon enden laugsten dag. Iu den Christelijke» tijd is daarvoor Sint-Jan in de plaats gesteld. Mlelc, illeris-Mielei zie Mi/o.
Mlen. in. hcbr.\'i, oorspronkelijk
iemand van de sekte der Mineera, die bet Jodendom belasterden. (ïnostisebe Joden-Christenen; later iu de alg. betee- keni.s van afvallige} tegenwoordig in de |
||||||||
|
7;;.;
|
|||||||||||
|
MIENJE.
|
MIHt ENZ.
|
||||||||||
|
bet eekenis van valsehaard, gluipert.üf/e-
nisch (joodsck-duitsch) — valsch. *I Ie 11 Je, (barg.), geld.
II leitje (Een — kalter, (b a r g.),
iemand, die geld heeft. Alles, (van 11. hebr. mioes), leelijk. Mies. mies, (hgd.), ons poes, poes !
Mieze is ,ns poesje. MleKj|iiKzci*Ij|, (barg.1), (van mies
-- leelijk en gazzer ~ zwijm, als een Indijk zwijn, vuil, gemeen, ook : inhalig, gierig. Mtese,, (barg.), A7c/» geld.
Mteeo, (hebr.), r/<»»(/. Miese-me-
schinne (verbasterd bebr.), ontijdige, onnatuurlijke dood. \\lM\'ssiii<-k|liai\'l«\'lirii—, (hgd.),
een denkbeeldig, door Kalisch (1820— 1*7\'_\') in het leven geroepen persoon, dien hij voor het eerst in \'t blad Klad- deradatscfi deed optreden, waarin men hem nog lieden somtijds aantreft. Miet, (a f r.), mijt, hoop: Koring
snij, (Jerwe rij; Miet maak en dor», d. i. kuren maaien, garven (schoven) lijden, mijten maken en doi\'schen. Mietliskusei-nc, woonhuis te Iïer-
lijn, dat in oen zeer groot aantal wonin* gen verhuurd wordt. Van grooten om- vang zijnde en een zeer groot aantal personen herbergende, wordt liet ook wel een Miethspalast genoemd. Micnx souvent est IVinieiiii
du blen (Lc —, (fr.), het hetere is
dikwijls de vijand run het goede. N e d. alle rerandering is nog geen verbetering. Mleu.x vuut doiiceuv que v!o-
lcncc, (TiM. zachtheid is heter dan geweld. Eén titel voor twee éen-bedrijfs- tooneelstukken van Kd. Pailleron, October 189G, door de Comédie Prancaise aangenomen. „Mieux vaut doueeur" staat op liet eerste, „que violence" op het tweede stuk; naar den slotregel van Lafontaine\'s fabel VI, 3, Phébus e) Horêe, die luidt Plus fait doueeur que violence. |
Mieux vunt tnrd que inmuls,
(fr.), beter laat dan nooit.
Migge-vlool. Otto Migge, geb.
te L\'obleuz 1857, eerst koopman, daarna spoorwegbeambte, legde zich toe op het vioolspel en later ook op den bouw van violen. Ilij beweert achter \'t geheim der violen van (Jremona 1 van St rad iva rins en üuarnerius) gekomen te zijn, wier voortreflijkheid volgens hem alleen be- rust o]> het lak; het door hem uitge- vondene heet dezelfde eigenschappen te hebben als het lak van Htradivarius. Mij|iion (Hot IiiikI vnn —,
Italië, naar (ioethe\'s Mignon, het lied
van den harpspeler uit den Wilhelm Meister, beginnende met Kentlst du das Land, u-o die Citronen blRhnt (z. a.i. < lok de naam van de hoofdpersoon van den roman, de titelrol der opera Mlgueliateil, aanhangers van Dom
M a r i a K var ist -\\I ig 11 e I, Portugeesch overweIdiger,derden zoon van den Koning Johan VI van Portugal 1 1802—1866). In IK-\'K liet hij zieh door de Cortes tot Koning van Portugal proclameeren, doch werd door Dom Pedro, geholpen door Spanje, verjaagd, en moest in 1834 af- stand doen van den troon. Mihi,(la t.),3e nmv. van e^o(ik). Voor
mij, aan mijn kant; zie Recto en Tibi. Jtij liet ombladeren van hoeken. HIII1I nilliueeeee Deo lionuiu
est (lat.i, mij is het goed, God aan te
hangen. Ps. LXXIII : 28a (Vulgata). IIïliï constnt, dat. 1, beteekent:
hij mij staat vast. In een peiinestrijd van Prof. Doedes en Prof. Scholten gebruikte de eerstgenoemde een en andermaal dat gezegde, waar men te reeht over viel. wijl in zulk een miht constat geen bewijskracht kan liggen. Ulilil est pvoposltiiin
In tnlieruu mort, (lat.),
Ik heb mij rast voorgenomen
hi een kroeg te sterven.
Aanhef van een vermaard drinklied uit
de Xle eeuw, van (i ual toni s M apea
(1150—1196), aartsdiaken van Oxford.
|
||||||||||
|
737
|
|||||||||||
|
HXKROPHOKISCR.
|
|||||||||||
|
MI1I1 KXZ.
|
|||||||||||
|
Mlhl i\'i-s. non me rebns sul>-
J min er e conor, dat.), Horatias, Epistol.y I, 1, 19. Ik tracht aan mij
de omstandigheden, niet mij aan de omstandigheden te onderwerpen (er mij naar te schikken).
Mlhniamlnr, (\'perst.), afgezondene
door de Regeer ing. Ulijn spel» ii Is leeren, mijn
leeren In spelen. En waarom zon int} <lnn liet
leeren vervelen? Uit een der KinderdtcJttjesym Hicro.
ny mus v a n A 1 jili en. Mljniijf of Mlnng. nual.i. naald*
vormige vezels, zooals op de breuk van hout, van sommige delfstoffen, bamboe- haartjes enz. Deze, in de longen of maan opgenomen, vormen een gevaarlijk vergif, dat, mi slepende ziekte, den dood veroorzaakt. Mijnheer!je. (harg.i, „den nacht
bij mijnheertje doorbrengen" = in het arrestantenhok van bet bureau van politie. Mijnheer ile Voorzitter, aanhef
van elke kortere of langere rede in eeue vergadering, liet eerst, in navolging van het Engelsche Parlement, in de Tweede Kamer ingevoerd door Thor-
beuke; alleen Mr. I>. van Kek bleef zich tot de vergadering wenden met de woorden : „Mijne lleeren!" Vóór 1K4H was het steeds: „ICdel Mogende lleeren!" Mijn Heer, dit huis Is van
de Tnrken Ingenomen, Langen- d ij k, Krelis Lomreti, III, 12, woorden
van Joris tegen Anzehuus, als een troep verkleeile „Komedianten" het huis binnen dringen om Krelis schrik aan te jagen. Mijnheer Vnn Sim is een brave
(kapitein t Ui] regeert zijn volkje zoo
groot nis klein. Hij de parade ter eere van den stadhouder Willem IV 6 Sept. I74S, deed de Amsterdamsehe kapitein Zeg er v. Won, behalve de |
|||||||||||
|
I gewone troepen, ook eene compagnie
i jongeheertjes exereeeren. Vanhier dit | rijmpje. Mijnheer woont te Vinnen.
Dit werd vroeger van een bankroetier
i gezegd, omdat Vianen toen eeue vrïj-
: plaats was. De vnlksuitdrukking: „het
is naar Vianen" in de bctcekenis: het
is weg, verloren, is daaraan ontleend.
Mijn tijd er. iemand die altoos roept:
„/il mijn tijd was het beter". Zie La\\t- dator temporis art/\'. Mijt. kleinste munt gedurende de 15e
en ltie eeuw, waard 4 1/6 duit of 1/4K stuiver; het woord leeft nog in de sprw.: „liet mankeert hem aan de mijten (inieteu)" en „spHjtemijt" — „gierigaard". il ijl eest ;i d. Utrecht, zetel van een
bisschop, die een mijter droeg. Mikntto, (ja p.i, letterl. hoogepoort.
titel van den keizer van .Japan; hij het volk heet hij Tenné (koning des Heuvelsi of Tenehi f zoon des Hemels). Mlkrna. (h ebr.), eig. voorlezing.
Benaming, welke de latere .loden aan hun bijbel gaven. Naar Neb. VIII : 9. Eveneens wordt der Arabieren Koran Vi. a.) aangeduid. Van den wortel kara = roepen, uitroepen, ook lezen met luider stem. Mikrokosmos, (gr.), de tvereld in
\'t klein. Ook wel „de enkele menseh", als kleine wereld in de groote wereld beschouwd van wijsgeerig en zedelijk standpunt: een mikrokosmos in makro- kosmo. I\'it mikros (klein), en kosmos (wereld). Mahros = groot. Mlkron, (nat.), letterl. klein, het
duizendste deel van een millimeter, voor- gesteld door het teeken fi (m). Milti\'oneslëi-s. zie 1\'olyneaische
groep. Uit gr. mikron (klein) en nèsos (eiland); alzoo, beivoners der of van kleine eilanden. Mlkrophonlsch, zwak van stem.
47
|
|||||||||||
|
738 MILITAIRE ORDEN.
spoorweg te reizen; bet biljet is aan elk
station geldig, en bet aantal mijlen, dat men gereisd beeft, wordt op het biljet aangeduid, betzij door bet aantal mijlen er op aan te teekenen, of door een ge- deelte van het biljet er af te nemen, of wanneer dit in coupons verdeeld is, deze er uit te scheuren. Het komt dus on- geveer overeen met onze Kilometer- boekjes met dien verstande echter, dat men het biljet, in geval men den gan- sehen afstand niet afgelegd heeft, aan een ander mag overdoen, of wel dat men van de spoorwegmaatschappij restitutie krijgt voor bet aantal mijlen, dat men minder beeft afgelegd. miles {florlosns, dat.), de snoe-
vende krijyxniuit, de krijgsman, die hoog van zijn roem opgeeft. Titel van een blijspel van Pla u t u s, waarvan het origineel, zooals 1\'la u tus (11, 1, 8 en il) zelf getuigt, aan een ons onbekenden (iriekseheii dichter toekomt. Mlleslannsclie fabelen, ver-
halen uit de oudheid, door Si se una in den tijd van Marhis uit het (iriekseh in het Latijn vertaald, doch voor ons verloren gegaan. Vermoedelijk bet eerst samengesteld door zekeren Aris- tides, Ie of 2e eeuw n. C). Naar de stad Miletus in Carië (Klein- Azië) aldus genoemd, omdat Aristides van daar herkomstig was, en voor zijne verbalen die toenmaals nog rijke en weelderige stad als sebouwtooneel koos. lillies, fz.-afr.), maïs, Turkseh
koren. Militaire orden, (r.k.i, geestelijke
orden, bestemd om de Kerk te dienen, zoo noodig, met de wapenen, oorspr. vooral om de K.-katli. plaatsen in l\'ales- tina tegen de Turken te besebermeii. Van die orden — wel honderd — waren de beroemdste de orde van Calatrava, die der Hospitaalridders of de orde van St. Jan van Jeruzalem, die der Tempel- heeren en de Duitsebe orde, allen onder afzonderlijke hoofden vermeld (zie Orde). (ledeeltelijk opgeheven, gedeeltelijk we- reldlijk geworden zijn de orde van A1- cautara, die van Annuneiata, de lïath- |
||||||
|
HIKKOPHOXOGRA.AF.
lIïUr«»|>lioiio<|i\':i :i!. Kan de phono-
Sraaf (z. a.) alleen betrekkelijk sterke ge- luidcn opnemen en weei\'geven; dun Fran- sehen onderzoeker I>ussaud gelukte het in 1896 den ph. zóo te veranderen, dut de toestel niet alleen zwakke geluiden opnemen, maar ook liet opgenomen ge- luid zeer veel sterker teruggeven kan. Zijn instrument doet voor hut geluid in zeker opzicht denzelfden dienst, als de mikroskoop, (die de heelden vergroot), voor het licht. l»e verbeterde ph. ver- sterkt het geluid; daarom noemde I> n s- saud dien Mikrophonograaf. Door dit instrument wordt het gemiseh in het hart en in de longen, dat de medieus dikwijls waarneemt, opgenomen en veel sterker teruggegeven. Ml Ier op hoon, werktuig tot verster-
king van liet geluid, l\'it gr. mikros (klein) en phoonè (geluid). Mlktolooic, \'gr.), de leer der ge-
mengde of samengestelde liehamen; de vermengiugsleer. Miktos = vermengd, te vermengen (uit migttumi = ver- mengen. ïlllkwali,! h e h r.), waterbttssin, beul;
in het hizonder, het Israël, kerkelijk reinigingshad. Aflkwc Israël, (hehr.i, De ve>\'-
wachtiitg Israëls, benaming der Nederl. Portug. [sraëlietische gemeente op Cu- racao. Mllclin in il li. (Milchomoh), (h eb i\\),
oorlog, Strijd. ICa tl I-Alilclioilioll, <-vn krijgsm a n, m il ito ir. Af He. (sport), Engel actie mijl
1600.33 meter. .11 i Ir ii II«\'. (a in.), af gelegde afstand.
Ook de vergoeding voor reiskosten, die
de Regeering der Vereenigde Staten aan de leden van het Wetgevend lichaam toestaat,voorzoover deze buitenWashing- tou wonen. Ken mileage-ticket is een soort van season-tfeket of abonnements- kaart, die door de Amerikaaiische spoor- wegen wordt afgegeven. I>e reiziger koopt een biljet, hetwelk hem het recht geeft een zeker aantal mijlen over den |
||||||
|
MILITAIRE WILLEMSORDE (DE). 73ï> MIMMELK.
|
|||||||
|
orde, de orde van Constantine, de Dane-
brogs-orde, de orde van den Kouscband, de orde van Vicenza of Maria da Gloria, de (Jonden hoef, de Mistel, de Toison d\'or of het Gulden Vlies. Militaire Willemsorde (De .
orde :tn April 1815 Ingesteld door Koning
Willem I. voor de Nederlandsehe land- en zeemacht, ter belooning van nitste- kende daden van moed, beleid en tnniw ; kan nok aan vreemde krijgslieden wor- den verleend. Zij bestaat uit vier klassen, te weten: die der f/rootki iiisers, kmn- mandettra en ridders der .\'ie en 4e klasse. De Koning van Nederland is steeds haar grootmeester. Het versiersel dei- orde is een wit geëmailleerd kruis met acht gouden, geparelde punten; op de armen van bet kruis leest men de woorden: BVoor moed, beleid en trouw", en daarover ligt het Bourgondische kruis van groene laurierstokken, verbonden door een gouden vuurslag: de keerzijde bestaat uit een blauw, geëmailleerd medaillon, waarop zich in het midden van den lauwerkrans eene XV bevindt, alles gedekt door een gouden Koninklijke kroon; bet lint is oranje met twee smalle, blauwe strepen. Mille, (fr.i, letterlijk duizend, lïij
het zoogenaamde jeu du tonneau, het met het nummer 1000, het hoogst, voor* ziene vak. Vandaar, meiire dans Ie mille, eene moeielijke taak volbrengen. Mille, iri\'st.i, renten. Van guldens
of centen willen de .ïan\'s niets booren. Zij springen met duizenden om, of het maar niets is. Dus 90 mille is 90 centen. Mille colonnes, naam van die aa-
leu. waar men door éene rij kolommen en een met spiegels bedekten wand den indruk geeft, alsof er een oneindig getal kolommen tot in de verste verte zich uitstrekt. Millennrlsteil, Christenen, die ge-
looven, dat na het laatste oordeel, de uitverkorenen nog duizend jaar op aarde zullen blijven, om er, onder de zichtbare heerschappij van (\'bristus, een getuk- kigen staat te vormen. Zij worden ook Chiliasten genoemd. |
|||||||
|
Millennium, zie Chi/iasmns.
MlIlciiiiitim-imntaloiift,kwamen
in Hongarije in de mode gedurende de
Millennium-feesten ter herinnering aan het duizendjarig bestaan van dit rijk. in 1896. Ken kleermaker te Buda-Pest kwam op het denkbeeld, het jaartal 10<ji) in zijne broekstoffen te (laten) verwer- ken. en .... maakte er goede zaken mede. Mllllnde. een schiiupdicht op den
kardinaal de K tch el i e u. bestaande uit 1000 versregels. Het kwam uit in 1688
zonder naam of jaartal, noch uitgever oi\' drukker, en had tot titel Le <:<>u- re menie n f présent on Etoae de gon Eminence. Het werd vaak herdrukt, en heel wat personen werden als venuoe- delijke schrijvers in de gevangenis gezet, maar bij gebrek aan bewijs, weer |os- gelaten. MIHlardnlr. bezitter van een mi/-
fiard\'/.. a.). Men spreekt, bij overdrijving. van een _ Amerikaaiischen milliardair". MillioenciijiiHroiiw (De—, Jan-
netje Ktruyk, uit Vuren-en-Dalem ge- boortig, die omstr. isso wegens sluwe oplichterij gevangen werd gezet, nadat zij. in den eenvoudigste!! levensstand geboren, te Amsterdam en elders fahel- aebtige verteringen gemaakt, en de goede Heden in deu waan gebracht had, dat zij millioenen bezat of bij erfenis te wachten bad. Mlllloneii (Seltl tiiiiHcli1iuij|eit —
Eluen Itnss tier jfaiizen Welt! (hgd.). Weent omhelsd, //ij\' millioenen t
Eén kns der t/eiiee/e irereld.\' l\'it Sch i 1- ler\'s gedicht An die Freude (17M7). MllpeYs, 1\'ortugeesche gouden munt
voor loon reis, ter waarde van f3.50 Ned. MUo. ihebr.), besnijdenis. Zie Iie-
ris Mi/o (bertt mild). Milroii van Dultschland (De
—. d. i. I>e dichter van de Messiade,
Klopstock. Mlmmele, (joodse h-d u i t s c h),
|
|||||||
|
HIMO-HAPBCHACn. 740 mi nou (BBH).
|
|||||||
|
i [verbasterd van Mali me/et, tante, tantetje,
tantelief. Ook vaak in plaats van memmete, moedertje. Mlmo-iinfsclinch, zie Mo-na f-
echach. M i in os n nolits ini t n nif ere,i lat.)
verbasterd Latijn van dun tuinman inde Camera Obscura; liet moet zijn: noti me tangere, d. ï. iril mij toch niet aan-
raken, bijnaam voor eene mimosa, die wij hraidje-roer-mij-niet noemen. Mimi. of as|M i-. Turksche munt,
het 1\'juste deel van een piaster, of liet
looste deel van een piaster-wisselgeld; owMïrleksch 10<> dniclimen; gr. mna,
(ïrieksch geicicht en munt van I00drach- inen: dus z. v. a. 0.43 K(i., en als zü-
vereii inunt = bijna ƒ 44. Ken gouden mina — tien zilveren; 60 minus = een talent. Mlnnret, (arab.)j ronde toren eener
moskee, van waar de Muzelmannen, die geen klokken mogen gebruiken, op be-
paahle tijden, vijfmaal daags, door de moed zins tot het gebed worden geroepen; eigenl. minara d. i. vuurtoren, later in bet algemeen toren. Mince, (1\'iM, letterlijk dun. In de
volkstaal ree/. Mince de chic = veel chic. Ali! mince! uitroep tot uitdrukking van verbazing. Minderbroeders, (Fratre* Mino-
ren), monnikenorde, door F raneiscos van Assisi in 1223 gesticht. Overal prediken en biecht aanhooren is liun hoofddoel. Mine, in de Btatenoverzetting Neh.
VII : 72 mijne, meerv. mijnen, waarvoor
Van der 1\'a l in terecht minen beeft;
liebr. manèh (deel, portie, getal); in den 1 tij bel overal elders door pond ver- tolkt, nin 1. ongeveer een oud (Kuro- peesch) pond. Zoowel een Chaldeenwsch gewiellt tot bepaling van zwaarte, als denkbeeldige munt, nl. de waarde van dat gewicht in zilver. Kr waren twee soorten van mine als munt. Kcne heilige mine = ÓO heilige = 1UU gewone sik- kels <•/.. &.). Ken gewone mine — 25 gewone sikkels; in lateren tijd = 50 |
gewone sikkels. 60 minen = een kikkar
(z. a.) of talent (z. a.). Syr. tnanjó, a r ab. manno. Mtnelllns, zie Ad modum M.
Mlnernl yellow lever, (ene.),
letterlijk, gele delfstof koorts, eigenlijk
dorst naar goudgraven. MInervn, Itomelnscbe godin van
wijsheid en kennis, geïdentificeerd niet de (irieksebe Athene, en waarschijnlijk daarom ook als oorlogsgodin beschouwd; maar in de eerste plaats beschermster van kunsten, wetenschappen en baii(l- werken. Mlnervn uit liet hoofd vitn
.Inpii et\' te voorschijn komen (Als —, wordt gezegd van denk-
beeldcn, pbinnen of ontdekkingen, die vlug en met kracht ten uitvoer worden gebracht, evenals Minerva in volle wa* petirusting uit het hoofd van Jupiter te voorschijn kwam. Mlnervnl, leergeld, schoolgeld, be-
paaMeiijk op de vroegere Latijnsche scholen. Naar Min er ra, de godin der wijsheid, op wier vijfdaagsch feest (Qulnquatrus of Quinquatria) l\'.i—23 Slaarl de schooljeugd vacantie bad, en den leermeesters het schoolgeld bracht. Mlnenr, soldaat, die tot het wapen
der genie behoort en wiens taak het is.
loopgraven en mijnen aan te leggen; van fr. mine, mijn. MlllffO (Een —, een uitstekend
biljartspeler. Naar F ran9ois M i n-
gaud, geb. te (\'uil (of Vauvert?) in Frankrijk 4 Januari 1774, f te lïot- terdam 23 December 1S47, zóo ver- maard, dat in 1828 eene brochure uit- kwam (te Brussel, bij Jobard) onder den titel: „N\'oble jeu de lïillard. Coups e.\\- traordinaires et surprciians quiontfatt i\'admiration de la majeurc portie des eouverains de VEurope, exécutés par Mingaud, ancien capltaine d\'infanterie au service de la Kranee". Het is dus duidelijk, dat men Mingo (met een hoofd* letten moet schrijven. |
||||||
|
7-tl
|
|||||||||||
|
MINXEHOVEN.
|
|||||||||||
|
MIXIIAO.
|
|||||||||||
|
nicotine (•/.. a.) voor 5/fi van het gehalte
langs chemische» weg is uitgetrokken. Ministerie (Het —. rereeniging
der predikanten van Amsterdam, die een afzonderlijken kring vormen. Aldus naar den Latijnachen titel der predi* kanten Verbi Dt\'vini Minister, d. i. Bedienaar des Goddelijke» Woords. Ook te Haarlem heet die vereeniging aldus; en zegt men: „Ik ga naar liet M." — naar de vereeniging of vergadering, Elders heet zoodanige vergadering ook wel het convent (van lat. conventus = samenkomst). ministerie van vooruit ifanff,
in Venezuela en elders in de Spaansehe
gewesten van Amerika Fomento ge- heeten, z. v. a. beheer van den rijkdom van den bodem. ministericcle crisis, staatkun-
dige toestand, die ontstaat, wanneer een Ministerie aan het Hoofd van den Staat zijn ontslag vraagt, en die voortduurt totdat hetzij het verzoek om ontslag ingetrokken of het ontslag geweigerd is, hetzij het ontslag verleend en een nieuw kabinet benoemd is. Minlstreuebarquc, ziedébarqué.
miii}an, (u.hebr.), aantal. In het
bijzonder: aantal van tien Israël. man- nen, noodig voor een Israël, kerkdienst. — maken — kerkdienst houden. Te
huis minjan maken — te huis kerkdienst
inrichten. Mimichovcn of cours d\'amonr
noemde men gezellige vereen igtngcn van begaafde personen van beiderlei kunne, tegen het einde der 12e eeuw in Provence, wier oorspronkelijk doel was, de gedichten der minnezangers (troubadours) voor te lezen en te bespreken. Langzamerhand vormden die vercenigingeii eeue soort van recht* bank, aan wier uitspraak wcleens on- eenigheden en bezwaren van minnenden en verloofden onderworpen werden. Hunne uitspraken werden verzameld, zoodat er allengs een wetboek der liefde ontstond.dat door Mart tal d\'Auvergne I (1440—1508) uitgegeven is. |
|||||||||||
|
Miiihji j|. (n. h db r.), godsdienstig
gebruik, vooral in den eerdienst. — WLBéMt^nmtfffodsdienstig gebruik
der Hoogduitsche israëlieten. — sefartll, godsdienstig gebruik der
Portugeesche Israëlieten. miniaturen, teeken ingen, waar-
mede in Mlddeleeuwsche handschriften de hoofdletters versierd werden; /e zijn
bïjna altijd juweeltjes van kunst, wat betreft de fijnheid (Ier lijnen en schik* king der kleuren. Daar men oorspron- kelijk de hoofdletters met vermiljoen of menie (minium) kleurde, wat men miniare, d. i. menteen, heette, noemde men de teekeningen miniaturen, en toen later de hoofdletters tot kleurrijke tee- keningen uitdijden, behield men den ouden naam. Omdat uit den aard dei- zaak beeldjes en voorstellingen niet groot, vaak zeer klein uitvielen, noemde men al wat klein en fijn was, in mini- atunr. Men kent voorts de miniatuur- schilderingen op hout en ivoor, waarin o.a, Giulio Clovo, Rosalba Carrera, eene vrouw, Hall, Duchesne, de dames de Mirbel en Herbelin en, ten onzent, de heer en mevr. Hamburger, uitblonken. Mlnl£-{|cwecr9 getrokken voor-
lader in 1849, uitgevonden door Claude Etienne Minlé (1814—187<t), in 1858 te Kaïro directeur van de wapenfabriek en de schietschool van den vice-koning van Egypte. Minima cresennt, (1 a t.), het
kleinste wast; spreuk van het voorma- lig Letterkundig Genootschap te Leiden, zie Linguaque animoque fideles. Allnima non cup at praetor,
(lat.), het gerecht gaat niet op in nie-
tt\'ghede-n, letterl. een praetor bekommert zich niet om kleinigheden.
Miiiinium-1i]<lcr, eigenl. honger-
Ujdev; aanvankelijk de onderwijzer, be- roepen op het laagste traktement, dat de wet toestond. Overdrachtelijk, ambtc* naren niet te klein traktement. Minimum iilcotlnum,allerminste
nicotine. Tabak en sigaren, waar de
|
|||||||||||
|
MINNI1-; PALMER LIMITED.
|
|||||||||
|
Milt ENZ.
|
|||||||||
|
Mliinlc Puliiier Limited, ven-
nootschap te Londen, gevormd in Juli 1897 met een kapitaal van 15.000 pond sterling, in aandeelen van éen pond. Het doel der vennootschap is, met miss Pal- uier een contract te sluiten, om het mo- nopolie van haar talent te hebben als actrice, danseres en zangeres. Mfimtseli, (j oodsch-d uitsch),
(verbasterd oud-duitsch), iets wat noch t<>t vleeschspijzen noch tot melkapijzen behoort; (met het oog op de joodsch- rïtueele spijswetten). \\Iï.......... (m al.), drinken; — roko\'
^= liet zuigen of drinken van een roko
beter rokok = sigaar (z. a.). Miei uit verklaart zich de oorspronkelijke term tabak drinken. Mlnores Dllj(la t.). mindere goden,
goden van den tweeden rang, bij de oude Romeinen. Fig. minder-toongeveude per- sonen; zie Majores Dit\'. Minoriteit, zie Franciscanen.
Minos, (gr.), oud, beroemd, dom-
stipte gerechtigheid uitmuntend koning en wetgever op Kreta, volgeus de sago een zoon van Zeus en Europe, na zijn dood rechter ïn de onderwereld. Minol anriis, (gr.), denkbeeldig
monster, half man half stier, door Minos in het labyrinth gevangen gehouden. Het monster verslond de maagden en jongelingen,die Athene op last van .Minos jaarlijks moest leveren, totdat Theseus niet behulp van Ariadne, Minos\'dochter, lm\' in slaagde het ondier te dooden. Kmnt ook voor in de heraldiek. Minster, als uitgang van sommige
Engelsche plaatsnamen, ons monster of munster (/.. a.). Vgl. eng. West- minster en ned. Kt. LievensMonsterkerk. Minstreel, meistreel, inlniie-
zniijier, rondreizende middeleeuwsche dichter, die op sloten en aan hoven het
hofgezin vermaakte niet poëzie, zang en muziek; hij heette ook aprookspre- ker, joyeus conteur, troubadour, frou- vère, trovatore enz. Aan de aanzienlijkste |
|||||||||
|
hoven vormden zij gezelschappen, waar-
van de weelde en verkwisting alle per- ken te buiten ging. Mlnstrcls, grappenmakers en lied-
jeszangers, veelal kleurlingen, die in
Engeland cafè-ch an tant-aa rdigheden ver- toonen, eu van daar hun weg door geheel Europa vonden. Naar deze zijn Christy- minstrels, kleurlingen, die christelijke liederen zingen. Mfmictto, fit.), zie Menuet.
Minuut, het in kleine letters, —
vandaar de benaming, — geschreven origineel van eene notarieele akte, die onder den Notaris blijft berusten: in tegenstelling met de grosse (z. a.|, het in groote letters vervatte authentieke afschrift, welke aan den belanghebbende afgegeven wordt. Mio conto, (i t, hand.), voor mijne
rekening. Mlolner, ui. m yth.), Thors\' donder-
hamet\'f de bliksem. Mlquclets, krijgs- en roofzuchtige
bergbewoners. Spaansebc bandieten in de zuidelijke Pyreneeën, die als soldaten een soort landweer uitmaakten, Mlquclets (Fransclie —, een
door Napoleon in 1808 gevormd korps,
om tegenover de guerillas te staan. M ïi\' fllelien si 114- Frcmleii.f li g d.).
alle vreugd ontvliedt mij. Aanvang
van een, ook ten onzent, zeer bekend lied uit de opera Die schone Mütferin, van Pasiello (1741—1816). Deduitschc tekst wordt aan Neefe (1748—W) toe- geschreven. Mlr nlclits «lii- ïilchtg, (hgd.),
zonder naar iemand te vragen, zich om iemand te bekommeren; zou maar. Mlr «il**! voo allcdem si»
ilniimi. Als • [ïii«| mlr eill Miihl- rad i tn Kopie hcruin, (hgd.), \'k Word in mijn hoofd zoo wee en dom, Als draaide er een molenrad in om; Goethe, Faust I, 15iiae en 1593e regel, |
|||||||||
|
HIBAB1LX AiniTt\'
Scholier-scène; <Ilt zegt de student tot |
Mephistoplieles, als deze hein in hoog- dravende woorden zijne wijsheid voor de vooten legt. M iisi hlle Il II (11 til. (lat.), ironder-
baar om te hoor en; men vertrouwt zijn ooren niet. MlvaMledleta,(lat.),fro»(I#r&aa)\'
om /»• zeggen, liet klinkt ongelooflijk, inzonderheid Inj Vergillus, Georgica 2, 20; 3, 274; /]»•/«•;« 1. 439; \'2, 174;
4, 1H*2; 7.(14; H, 252. Inproza vindt men dictu inopinatum at au e mirabile (C I- cero, Paradoxa Stoïcorum V, 1); cï/cr« mirabile (Livius 7, 26). Mlriihilc vis», (lat), wonderbaar
om te zien, men vertrouwt zijn oogen niet; Vergilius, Aeuets 12, 242; Ho- ra tiu8, Epistolae II. 2, OljOvidius, Fasti 3, 31 (visn mirabile). Mïi-:iill«\'. (wap.) zie Gespiegeld.
SKI rakel vim Amstci-tliun (Het
—. Hiervan is 13 Maart 1895 de 55ü"te gedenkdag in «m/e hoofdstad gevierd. Ter eere van die gelegenheid bracht de Rector van het Begijnhof eene kleine
tentoonstelling bijeen van voorwerpen betrekkelijk deze zaak. In het jaar 134.% gebeurde hier. dus luidt liet oude ver- haal, liet groote wonder: Een stervende, wien de sacramenten waren toegediend, raakte die door braking kwijt, en de hostie werd bij ongeluk in het vuur geworpen, Den volgenden morgen, toen het vmir werd opgerakeld, ontwaarde men wat er geschied was. In den vuur- gloed was des nachts de hostie niet verteerd! IK\' vrouw, die den zieke had bijgestaan, de eerste getuige van het mirakel, stak hare hand in het vuur, om er den ouwel uit te halen, en ook die hand werd niet door de vlammen gedeerd! Ter eere van dit wonder werd later op de plek, waar liet gebeurd was, eene kapel gestieht, waar thans de X. Z. Kapel in de Kalveistraat staat. Jaarlijks kwam men daar ter bedevaart, om er ge- nezing te zoeken voor lichaamskwalen. Zoo groot was, vooral op den jaarlijk- sehen gedenkdag, de toeloop der bede- vaartgangers, dat reeds de eerste kerk- |
3 MIS.
meesters der nieuwe kapel in staat waren
een breeden rijweg aan te leggen, den ïhUhfinu-vg, die van het Itnkin, langs den tegenwoordige» Heiligenweg naar den Overtoom, en van daar naar Sloten voortliep. MtnikclHficlen, tooneel ver toon in-
f/en, in de 11e en volgende eeuwen in
de kerken gegeven door priesters, zan- gers en koorknapen, en ISijbelsehe tafe- reelen voorstellend. Ze worden mirakel- spelen genoemd naar do mirakelen of wonderen, die aanschouwelijk gemaakt werden; jmssiespelen, naar Jezus\' lijden; myster\'lespeten, naar het mysterie der verlossing. Htrn mloiieii, zie Oen»reranessen,
Mirjam, naam eener veveeniging.
die zieh opneming en verpleging van verlaten en verwaarloosde kinderen ten doel «telt. Naar Mozes\' zuster Mirjam, die op den uitkijk stond, om te zien, wat er van den vondeling worden zou. Exod. 11 : 4. Vgl. I Kr.ni. VI : 3. Mirliton, loutH d\'or, geslagen onder
de regeering van Lodewijk X V in de
jaren 1723—26, waardig pl.m. ƒ 8.f>(>. Mirliton, dwarsfluit, bestaande uit
een hol riet. aan beide zijden gesloten met een stukje blaas of een itieseliilletje. (>orsprong onbekend. Mis. (r.-k.), (lat. minsa, it. ttiessa,
fr. messe, eng. inas.it, dat gedeelte van de r.-k. godsdienstoefening, hetwelk in
de Offerande van Christus Lichaam en liloed onder de gedaan te van brood en wijn bestaat. I >e naam is ontleend aan de woor- den Ite, ttiissa rut (ecclesia) d. i. gaat, (de vergadering) is ontbonden, waar-
mede zij. die aan liet Avondmaal geen deel mochten nemen, weggezonden wer- den. Het deel der godsdienstoefening vóór liet ite heette daarom catechumenen-mis
en het deel daarna: misaafideltum (mis der geloovigein. Verder onderscheidt men stille of gelezen missen en hoogmissen, de laatste» met koor; als muzikale be- naniiug geldt min alleen voor bet laatste. De zoogen, staande of vaste gedeelten eener muziek-iuis zijn: 1. het kyrie. (drie- deelig: Kyrie eleisou! (\'hriste eleison! |
||||||
|
MISK-KN-sCfc.VH.
|
|||||||||||||
|
Til
|
|||||||||||||
|
MIS,
|
|||||||||||||
|
Kyrie eleison!); 2. het gloria (doxologie);
3. het credo (symbolum of de ge1oofsbeiy- denis); 4. het sattcttts met liet benedictus} 5. het aanus f/c/. Voor misna pro defunctis zie Requiem. Oorspronkelijk zong men unisono (eenstemmig) naar oudeUrego- riaansehe melodiei:n, zoo»Is liet graduale, het halleluja en derg. In de I5eenl6e eeuw is echter alles zeer in uitvoerige kunst bewerkt, totdat Pales tri na meer ernst en eenvoud in deze kunst terug* bracht, waarop men zijn heil zocht in vermeerdering van liet aantal stemmen; in de 17e en de 18e eeuw vinden we nl. missen met duhhelkoor voor 8, 12. 16, 24 en meer stemmen, Hij de verdere ontwikkeling «Ier instrumentaal-muziek ontstonden de hoogmissen met orkest (misna solemnis). Nog kent men de missa brevis (korte mis), zijnde alleen kyrie en gloria. HIIs. Jaarmarkt in Puitachland en
Rusland, vooral te ï.eipzig. Frankfort
en Nishn Kawgow, ook voor den groot- handel van belang. AIIrcc Mtultltlnm coiihIIIIh
brevom, (fr.i. vertneng uwe wijsheid
met een weinig dwaasheid. 11 o r. IV. Ode XII vs. 27 (door Voltaire geci-
teerd als misee eonsiliis jocox t; bij (} oet h 6,-Ponat(voorspel op het tooneel i: Lasst Phantasie, mit allen ihren Chören, Veriiunft, Verstand, Ëmpfindung, Leiden- schaft, Doch, merkt euchwohl! nicht ohneNan" heit huren. Mtscere utlle «Inlcl. (lat.), het
nuttigs aan liet aangename paren. Uit Horatius, Epist. ad Pisones, vs. 343, waar het geschriften geldt. .11 IsclTJ iic t ll-zeke ui in. (h e b i\\>,
steun (letter!, staf, stok) der oudsten.
Israël, genootschap, 1 Sept. lHiUï te \'s-Oravenliage opgericht. Ook opschrift op een gesticht voor oude lieden. MlHClliia, iV.ie deunt ra Tul mud),
grondslag van den Talmud. Systematische verzameling van ritucele wetten en voorschriften des .lodendoms. liet werk is na jaren arheids, op grond van voor- arbeid, door de Rabbijnen Akiba en |
Hels samengesteld, bijeengebracht door
den beroemden Rabbi Juda [(zoonvan den patriarch Simon 11 ben Gamallel), die van liet jaar 170—21!\' patriarch of
Vorst van Palestina en hoofd des .Jodun- doins was. Zijn zetel en leerschool was te Kepphoria l onde groote hoofdstad van (lalilea, thans een klein dorpje Hafouri). I>e Misehna vormt in zekeren zin den tekst, waarom heen de Talmud als scholia lui aanteekeniugeii is gegroe- peerd. Het woord Misehna is nieuw Hebreeuwsch en beteekent leering,uit~ spraak. |
||||||||||||
|
MlsclipilchH,^/i/>rAyw/M*>,ihehr.\\
familie, geslacht. Mtschpiit, (hebr.), gerecht, recht-
bank, ook, rechtszaak, proces.
V isil;i <l ïc|( i\' heeft jfeen vadei*-
I ii ml (Eeil —. hij kan dus zijn eigenlijk
vaderland niet tot schande verstrekken. Gezegde van den Italiaansehen gedele- geerde de Souuaz, on de Conferentie van Internationaal Privaatrecht iu de Trèves-zaal op het Binnenhof inden Haag i. d. 2(1 Juni 1894, naar aanleidingvan den sluipmoord 24 Juni lM\'.t4, door een Italiaanse]) bakkersgezel, lUeronyino (\'esario < volg. anderen, Cesario Santo Ilieronymo), een heftigen anarchist, op den eerbied waanligcn President der Frausche Republiek Sadl Carnot, te l.y.)u gepleegd. \\\\ isil.nn ;i iiii nl * (First class
—, zij, die gestraft worden als schul* digen aan een euvel, dat niet meer dan opsluiting noodlg maakt. Eng. to mfs- demean — zich slecht gedragen. Mlse of beurs, Turksche reken-
munt van .Vil) piasters. Mlüe-cii-pa|fc. ifr.t. iu de boek-
drukklinst. de vereeniging van het zetsel tot bladzijden, en deze tot vellen. Zie
Mettenr-en-pages. MIse-eii-Ncèuc, (fr., toon.), het
iu elkaar zetten, inrichten of voorhe- reideu eu verzorgen eener tooneeluit- voering, zoowel wat aangaat de dingen, die men niet ziet, als de dingen, die men ziet; zoowel het onstoffelijke als het |
|||||||||||||
|
745
|
|||||||||||
|
MI8EBY KXZ.
|
|||||||||||
|
MISKI..
|
|||||||||||
|
stoffelijke; loowel stand, groepeering,
spel en voordracht, als meubileering, costimni, verlichting enz. Mlsel lonk Mleeel), itiisfln en
Mlselel. (bgd.), drie woorden «aar- voor zich vrij wat lezers van Goethe\'s vertrouwelijke brieven, van diens Tage- btteh en zijner gesprekken met Karel August het hoofd hebben gebroken. Zij zijn echter door Sanders en Heyne tot klaarheid gebracht. Volgens hen werden zij waarschijnlijk door Goethe uit Straatsburg, waar hij studeerde medegebracht. In den Klzas is tnisel het verkleinwoord van Mus (muis), en tevens een meisje, dat men bemint of aan hetwelk men liet hof maakt. Van- danr miseln = meisjes trachten te be- hagen en Miselei — liefdehandel of wat de Engelschen./ZlW plegen te noemen. Mleierea plelils, dat.). Het ellen\'
dif/r volk, uit lioratius\' Sat. I, H, 10. Minere ft Tccart, (ook welpetite
misère), spel in het boston-whist, waarbij men eerst begint slagen (trekken, tricks)
te maken, nadat ieder speler eene kaart heeft weggelegd (geCcarteerd). Mlscreatar Dciih popiill sui!
(lat.), God erbarm» zich over zijn volk. Spreuk door Constanten lluygens geschreven in zijn dagboek 14 Maart KUT. den sterfdatum (des morgens te ü nar) van zijn beminden meester Prins Frederik Hendrik, aan wiens sterfbed hij tegenwoordig was. Miserere, (i t. m u z.), voor Miserere
mei. Deus iGod, wees mij genadig i, aanhef van den .Mn Psalm maar de Vulgata), door talrijke componisten hewerkt, en vooral met groote plecli- tigheid in de stille week op Woens- dag. Donderdag en Vrijdag in de Six- tijnsche kapel te Rome uitgevoerd; de eenige componisten, wier werk voor deze plechtigheid waardig wordt geacht, zijn: Allegri, ltaj en Baini; het manus- criiit van Allegri\'s Miserere ( voor negen stemmen) werd als een heilige schat bewaard en mocht zelfs niet worden afgeschreven; Mozart heeft het op \'t gehoor opgeschreven, en anderhalve eeuw |
|||||||||||
|
na Allegri\'s dood, einde der vorige eeuw.
werd het afschrijven toegestaan. Mlscreor Kitper turban!,\'Vuig. i,
Ik ben over de schare met innerlijke
ontferming beivor/en. Mark. VIII : 2 Mlserlcordlu Domhit, (r.k.), de
•Je Zondag na l\'asehen, ook Zondag van den Goeden Herder, naar den aanhef der mis van den dag zijnde Ps. 32: Miserieordia Domini plena est terra (de aarde is vervuld van de barnihar- tigheid des Hceren). Mlserlcordlimi. ilat.i, liet steun*
sul, dat ouder tegen de koorstoelen is aangebracht voor de geestelijken < kauuu- nikeu en kloosterlingen), die tot den langdurigcu koordienst verplicht zijn. Dit zit onder tegen de opslaande klep van een koorstoel, zoodat wanneer deze opgeslagen is, men er tegen steunen en eenigszins op rusten kan. lu de preek- stoelen is het. bij de li. K. volstrekt ongebruikelijk. Letter!, vooneerp (in easu bankje) van barmhartigheid imiseri- cordia i. Kun voor datzelfde doel in preekstoelen aangebracht predikanten- bankje heet ook wel aldus. Mfserlcorflltim. (lat i. lange dolk.
waarmede de ridder den stervenden overwonnene den f/ettttfiertnot gaf. om
hein uit zijn lijden te verlossen. Mlsérenx. (fr.i, verouderde, doch
sedert eenigen tijd weder in gebruik genomen uitdrukking, behoef tig, zonder middel rau bestaan. Even als het woord im\'sêrable, dat er door verdrongen dreigt
te worden, sedert die uitdrukking meer bijzonder een ellendeling, een nietswaar- dig persoon beteekent, van bet (r. misère = ellende. Mlsery acqaalats a man with
sfi\'iiu<l<\' beufellows, (eng.), de
nood lont ven mensen at met vreemde
slaapkameraden kennis maken. Stink e-
speare. De Storm, II. 2, zegt Trin- culo, als hij Caliba n, den misvormden slaaf, op het eiland op den grond ziet
liggen en de eerste zich onder zijn wambuis naast hem nedervlijt om zich te beschutten voor het naderende onweer. |
|||||||||||
|
7-16
|
||||||||||
|
UiSKITO.
|
UIBBIOKAIft I\'UBDIKANT.
tot de lï.-K. kerk behooren, en daarom
Missielanden heeten. < >ok de "> Neder- landsche bisschoppen staan tot heden nog onder de Congregatie de propa- ganda. Jide. 11 issirhiiiil. tendiugsland, land
voor Koomsehe zending of propaganda. Hiervoor werd door den Paus ook Xe- derland verklaard. llissi<|ïÉ. verbastering van mesdjid,
een Arabisch woord voor bedehuis, tempel; een andere vorm is moskee,uit het Fransehe mosquée. llisoini) link (The —, volgens
Darwin de schakel tusschen den meest
ontwikkelden aap en den menseh, een schakel, die men nog niet gevonden had. Voor eenigen tijd werd echter de heer Dubois, een Limburger van ge- boorte, in lndië werkzaam als natunr- liistorieus, tol Doctor honoris causa (de eerste aan wien die titel door de Am- sterdamsche Universiteit verleend werd) benoemd, daar hi) een deel van een skelet gevonden had, dat door de geleer- den als de missing Huk beschouwd werd. Aldus noemen de Bngelschen bv. onze Holiandsehe Uz< reu SpoorwegliJH, daar zij een eigen beheer heeft eu dus aan het geheel ontbreekt, waardoor verhin- derd wordt ons spoorwegnet tot éen geheel onder éen bestuur te maken. llïssiou bottce (La —, (f\'r.),
gelaarsde zending. Aldus werden de dragonades iz. a.i van l.odewijk XIV ook wel geheeten. Insgelijks Les ronrer- aions par logements = bekeeringen door middel van dubbele inkwartiering, welke in Poitou aanvingen. llisslnii ist l\'iissiou. (hgd.i,
zending is /i/den. De weg der zending, liet leven eu werken van zendelingen (tot verbreiding van het Christendom in de lleïdenwereld) is een lijdensweg, VI i ss io unie predikant. Naam.
door de (Jeuerale Synode der öerefor- meerde Kerken in Nederland te Middel-
burg. 1 Sept. 1896, aanbevolen, ter ver- vanging van den naam zendeling. |
|||||||||
|
YlisKito. ware vorm van Mos- of
Mnekito(Mo*- of Mimqu/to).])eMn#k\\to- [ndianen wonen aan de baai van Hon- duras in (luatimala (N.-Amerika). In l898/i>4 bezorgden d« zendelinge» Ziock en Berckenhagen il«\' uitgaaf van een spraakkunst en woordenboek «Ier taal dezer Indianen, van een kerkdijk 0e- zangboek i-n een N. Testament in de Misklto-taal. Iiisl,(enrlffe «t oenen. (fa-
briekst.), steenen, «aarvan de kleur, bij het bakken, i/i/slukt is 1>ïjv. blauw of bont. ïlisor».. iafr.1. mislukte oogst.
HfMpelbloeni. (wap.), voorgesteld
door vijf (soms vier of zes) gegolfde bladeren zonder steel. Minpunt of iifcmcmlul, itoon.i.
tooneelspeler of .speelster van de minst
mogelijke beteekenis.
\\lisi \\ of Malil»onli-zeccliliic,
Egyptische gouden immt van f 2.88 Ned. 11 iss;i pro <lelnnvt is 11 a t. >.
mis voor de gestorrenen, zielmis. Missii HoleiiiiilH. ilat.i, /ileehtige
miêf hoogmis. Zie Mis. llissiiiil. ir. k.i. liet voorgeschreven
volledig Misboek, bevattend alle tek- steit. gebeden, voorschriften en uanwij- zingen, niet den kerkelijken kalender en derg. voor de godsdienstoefening der Mis bestemd, l\'it den tijd vóór de uitvinding der boekdrukkunst dagtee- keneu de onovertroffen meesterstukken van kloosterlijke penneknnst in den vorm van missalen, waaraan vele jaren van arbeid waren besteed. Missiebisschoppen. zijn bis-
schoppen, niet iiet kerkelijk bestuur in
een missie (zending) belast, en als zoo- danig rechtstreeks afhankelijk van de < Congregatie van kardinalen, genaamd de propaganda Jide. Onder deze Con- gregatie der Propaganda staan, voor hei kerkelijk bestuur, de katholieken dier landen, welke nog grootendeels niet |
||||||||||
|
717
|
|||||||||||
|
MIT ENZ.
|
|||||||||||
|
MI88ION8.
|
|||||||||||
|
Mlsslons (American Boartl
of Commlssloiicrs lov Fopcljfn —, (eng.), Atnerikaansch college van
agenten voor Vreemde Zendingen, oudste mi grootste zendingscorporatie in Ame- rika, gesticht door een zes- ot\' zevental studenten van het seminarie te Andover (Massasuchetts), die zich aan den dienst des Heercn in het werk der Zending hadden gewijd, in 1810; hun schrijven aan de vergadering van predikanten van verschillende Protestantsche belijdenis (Juni 1810) te Bradford (Massachusetts), had tot eerste vrucht de benoeming en het optreden van een hoofdbestuur (Prudential Committee), uit negen leden, behoorend tot de staten .Massachusetts en l\'onneetieut. lil ï ssimi i\' ï v om pro in i s.(a m.), eene
acte van liet Congres van \'t jaar 1821», die ecu einde zou maken aan den strijd tiissehen de groote noordelijke en zuide- Hjke staten der l\'nie, over de beperking der slavernij; daarbij werd bepaald, dat Missouri als slavenstaat in de Unie zou worden opgenomen, maar dat de slavernij voortaan in geen enkelen nieuwen Staat noordelijker dan 3dB ÜU\' zou geduld worden. Mistclteln, (eng. mintletoe), de
tak van den mixte/ (viscusj, welke op oude eiken als woekerplant leeft, en bij de oude ISritten en Germanen als heilig vereerd werd. Toen Odin alles beproefde om Baldur uit de hel te redden, nam Frigga aan alle natuurvoorwerpen een eed af, dat ze Baldur geen kwaad zouden doen: alleen de loot van eén boom, de inistelteiii, werd door haar voor te onbe- duïdend gehouden en overgeslagen. Van dezen niisteltein maakte l.oke een speer, waarmee de blinde Hödur Baldur doodde. Deze plant is wel bekend in Kngelsche
(\'hristinas-f\'eesten. Een jonkvrouw staan- de onder de Mistletoo, opgehangen in het feestvertrek, mocht men omhelzen en kussen. Mlstpocfcr, (vl., men schrijft
gemeenlijk, hoewel ten onreehte, m/\'st- poeffer). Langs de Helgisehe zeekust, bet geluid als van ontploffingen, dat men daar dikwerf gedurende mistig weder waarneemt, en door sommige ua- tuui\'onder/.oekers aan aardbevingen, bij- |
zoudere invloeden van den dampkring
of aan nog onbekende wetten opzichten» geluid weerkaatsing of iets dergelijks moet worden toegeschreven. Andere ge- leerden beweren echter te hebben opge- inerkt, dat die ontploffingen met het lossen van kanonschoten in andere ver- wijderde zeehavens samenvallen, waar- door tevens zou worden verklaard, waar- om het beweerde, natuurverschijnsel alleen hij mist, wanneer men de scheep- vaart dient te waarschuwen, en geen rook de kanonschoten verraadt, wordt waargenomen. Men zegt ook zeepoejf\'erx (schrijf: zeepoefera). mistral, i fr. t, scherpe noordwes-
tenwind in het zuiden van Frankrijk. Mistral, saamgetr. uit Eng. mini-
stral (ministerieel, ambtelijk, dienend,
ondergeschikt l. Vroegere waardigheid van sommige adellijke familiën van Dau- phiné, bv. die van Faleoz en Mont- dragon, krachtens welke zij de rechten van den daupliiju (/.. a.), alsmede zijne jurisdictie In zijne domeinen moesten handhaven. Misvormde lijK van *t tilt(|C-
bloclric schoon (*t —, weemoedig- humoristisehe beschrrjving o.a. van een
feestdiach nii \'t vertrek der gasten; uit d a C o s t a, Voorzienigheid, Inl. De dichter noemde zoo al het aardsehe en vergankelijke ; waarom hij dan ook beweerde, dat in Homerus niet „de echte geest der Dichtkunst" leefde, omdat Homerus niet in hoogere sferen leeft. Mlt Ilrcttcru vernagelt, (h g d.),
met planken afgesloten. Die uitdruk- king werd door Sommer alias Vari- seus (155H—1622),in ?AjneEthnographia Mundi, eene fantastische reisbesehrij- ving, gebezigd, bij het verhaal van iemand, die liet einde der wereld had bereikt. Vandaar zegt men nog heden, wanneer men bv. op zijne wandeling een onoverkomelijke hinderpaal ont- inoet: Hier ist die Welt tuit Brettem vernagelt. Mlt «lem Volkcsoll der Dlch-
ter Helm, (ngd.), met het volk\' moet de dichter gaan, d. i. de dichter moet |
||||||||||
|
71*
|
|||||||||||
|
HIT KXZ.
|
ItIXHKIDAAT.
|
||||||||||
|
zich aan lift eenvoudige, werkelijke
leven honden, en wat hij schrijft mout voor het volk verstaanbaar zijn en het ! volk boeien, Het eerst door Preilig- j rath op Hebi 11 er toegepast, in ! tegenstelling «Ier regels: Drum soU der Saneer nut dein Ki\'mig
geiten, Sie heide wohncn au f der Menschheit
Höben, Schiller, Jnngfr. r, Orl., I, •>, waar Karel VII aan ÏMi Chatel en Dunois verhaalt, waarom hij zangers aan zijn hot\' begeert en hen rijk beloonen wil. M ït <lii\' Duimnhclr kiliiipfen
GiHtcr nelbnt ver geben.% (h g d.), met de domheid kampen goden zelf* tevergeefs. Heb il Ie r, Jungfrau von Orleam, III, i». woorden van den ster- venden Talbot, waar hij zich beklaagt over de verkeerde leiding in de staat* knnde en in ilcn krijg. il i i Uott i iir Ii on i «j umi Viiici\'-
Itiml, (hgd.), mei (Suil voor koning I en vaderland werd, den 17»n .Maart : 1813, door koning Frcderik Wilhelm j f1707—1840), als Inschrift vanbetblik- ken kruis voorgeschreven, waarmede de mutsen der manschappen van de tegelijk ingestelde landieehr gesierd zonden zijn. Die zinspreuk schijnt echter, maar in het Latijn, reeds in 17ul hij zeker corps te Bcrnau, nabij Berlijn, iu gebruik te zijn geweest. Thans prijkt de spreuk op het hoofddeksel, groot uniform, der Pruisische troepen van ! alle wapens. Mlt «iiteu Vorsfltzen gepflas-
tert (I>lc Hollr Ut —, zie //.\'/ ia pavea\\ enz. Mlt sol «In ui Gcslmlcl iu ii ss
ir li in ir h lirriimst-lilii tfrn! | hgd.), ; met zttlk gespuis moet ik strijden! \\ uitroep van Fredcrik den Qroote, tegenover den majoor von Wedell. hij het zien, gedurende den slag van Zorn- dorf (25 Aug. 1759), der beschonken, iu lompen gehulde, gevangen gemaakte Russen. Men zegt echter gewoonlijk : Mi f solehem erbSrntliehen Lumpen- gesindet muss man sich iiernntstreiten, zooals Ludwig Börne (17H(>—1H37), de woorden, in Memel, der Franznsen- |
|||||||||||
|
fresser heeft gewijzigd, ter kenschetsing
van de vijanden der vrijheid, die ver- langen dat deze de mensehen tot enge- len, ju zelfs onsterfelijk nnike, enz. Mlt weill|| Wil/ mid vfrl Bc-
liii IIrn. (hgd.), met weinig geest en
ree/ genot, (loc the, Faust, I, Auer- bacli\'s Wijnkelder, zegt Mephistopheles tot Faust, \\vaar bij over de aanwezige vroolijke arme drommels spreekt, die niets weten, maar gelukkig zijn, terwijl Faust met al zijn studie zieh diep on- gelukkig gevoelt. Mlt Wlinlinülilcii kltmpfeii,
(hgd.), zie Molinoê de n\'ento arometer.
Mlt Worten lil wit nIcIi tretftfch
si rrilru.
Ans AVorten cln System be- relten, (hgd.), Met woorden kan men uitmuntend strijden, uit woorden (zelfs)
een stelsel maken, (ioetbe, Faust (Sebülcrseeiic \\, woorden van Mephisto tot den jongen student; hij drijft namelijk, den spot niet den woorden- stroom van vele geleerden, die sehijn- baar heel veel bijzonders verbergt. l>e student meent, dat men toch ook iets moet denken als men iets zegt; maar Mephisto verzekert hem, dat dit niet noodig is, Vgl, (•eiröhulii\'h enz. Mltchell (Kuur van —, ztrare
voeding < vet mest ingskiinr) met bcdbe- handeling en massage als geneesmiddel tegen zenuwziek ten, neurasthenie en hysterie: naar Sir We ir Mitcliell, een beroemd geneesheer, in 1820 te Phïladelphia geboren. llitlii\'Ms. de liehtgod der oudu
Perzen. Mlthrns-offer, reiuigingeoffer, bij
de 1\'erzeii volgens .lustiuus if omstr.
li><> n. (*.) en Tertitllianiis (t\'i20 n. C.) eeue nabootsing van \'t Heilig Avond- ïnaal, door den Duivel uitgevonden uit naijver tegen \'t Christendom. Vgl. Messe noire. Mitlirlflailt, geneesmiddel tegen
al/e kwalen, ook tegengif, middel tegen vergiftiging; genoemd naar Mithridates, koning van Pontns (182—68 v. C), die |
|||||||||||
|
H1TRAILLEUSB. 1--
zich langzamerhand aan vergif gewende
uit vree», «lat men hem zou trachten
te vergiftigen. Ook i* Mithridates de naam voor een polyglottisch werk. Mltralllense,kartets-geschut, hgd.
Ook Kugelspritze, verbetering vanbetor- gelgeschnt (z.a.l uit de 14e eeuw, liet eerst in den Amerikaanschen oorlog gebruikt, toen als |{ei[uabattcrijen en later als 4ïatling- en Maxim-kanonncu nok in Eu- ropa ingevoerd. Het bestaat uit eenige geweerloopen, die tegelijk of snel achter elkander afgevuurd worden. Als rtinon u halles werd het in 1867 in Frankrijk ingevoerd, in den oorlog van 187ü speelde het een groote rol en dient sedert 1H71 ook in Dultachland, voor de veldbattcrijen; het wordt echter door de achterladers overtroffen. Klltron (Le petlt —. ifr.i, de
kleine bakkersknecht. Dus noemde men \'20 Mei 1705 (1 1\'rairial an IIIi den Dauphin van Frankrijk iden zoon van Lodewijk XVI i, eu stelde voor, hem „in den winkel van zijn vader te herstellen", waar hij dan zoete broodjes zon loeren hakken. Mitskol, Marokkaansche piaster,
f2.52 Ned.f ook Misquat genoemd. Het gehalte is 906 duizeudsteii. Op de eene zijde leest men: „Eén, één", d. i.: „Er is slechts één God!" Keerzijde: Geslagen te Marocoo. mÊltxwa(tuitzn\'o), (hchr.\'i, goddelijk
gébodt godegevallige daad. Duldt zoowel de vervulling van een godsdienstplicht als eene daad van niensehlievendheid aan; ook daad van piëteit tegenover dooden. (Vandaar hij de I\'ortugeesehe Israëlieten — laatste eerbewijzing, be- grafenis).
MIxiir, uit N. Beets, Dichtte. Voll.
uitg. bij Kirberger llMTli) I, 444, (lity de Vlaming, afd. Af ara: „Alde- baran\'s gloed... Of Mixar\'s helle sehit- tervonk;" de dichter bedoelde Siritts; denkelijk is Mixar ontstaan uit ver- Warring met Mirtan (naam van drie sterren: y Orionis, j3 l\'onis maioris en p Proclonls) of met Mixar (naam van twee sterren : S in den staart van ursus inaior en e in den staf van (?) Boötes;. |
|||||||
|
9 M0B-P8OOF-CELL.
Mixed plcklen, (eng.), letterl.
allerlei ingemaakt goed, van to mix (mengen) eu to piekte (in de pekel zetten), dan: allerlei zuur (augurken, uien. bloemkool, worteltjes, boontjes e. a.i. met een sterke mosterdsaus ge- kruid: fig. gemengde aardigheden.allerlei zetten. in- en uitvallen. Mixtiiiii (\'(tuiposituin. dat.), een
saamgesteld mengsel: tig. mengelmoe*.
Mtzerle (Duur {{rooide heel
wat — in /ijii lioi.ii . heel wat
e/lende (fr. misère). Woordspeling met Daphnis Mgzereum, het bekende peper- boompje. Mizmor, ihebr.i, psalm.
Mizrnch, ihebr.i, oosten,oostxtfde.
Daarheen wenden zich de Israëlieten
hij het bidden. In Joodsche vertrekken hangt daarom aan den muur ter oostzijde vaak een schilderij of blad met het opschrift Mizrach, en verdere emblemen. \\l{". provincie, in het Birmanache
rijk.
M|o-Wuil. gouverneur eeuer pro-
vincie, bij de Itinnaneii. MllCIIioil. gr. muèmoon, die een
goed geheugen heeft. Il ij naam van
Artaxerxes II. a° 105—850 v. C, koning van Fer/.ie.. wegens zijn kostlijk ge-
heugen. Xi lic in o ii i il< s. \' g r. l, de M uzen,
dochters van Mitetuosi/ne (z. a.).
MucmoHyilC, (gr.), dochter van
UranUS, godin van het geheugen (als bron en steun voor alle wetenschap): daarom (hij Zeus) moeder van de Muzen. Moablt, hospitaal te lierlijn. Ook
de stadswijk waarin dit gasthuis ligt; oorspronkelijk de naam van het dorp, dat op die plaats lag. Moh-proof-cell, i e u g.ï. volkproef-
cel (d. i. bestand tegen bet gemeen, vgl.
vuurproef, waterproef i. inrichting inde
modelgevangenis te New-York; eene cel,
|
|||||||
|
7.MI
|
|||||||||||
|
MOBED,
|
HODIN.
|
||||||||||
|
speciaal ingericht ter bescherming van
gevangenen, die de volkswoede op- gewekt hebben en gevaarloopen gelyncht (zie Lynchen) te worden. Mobed, titel van den opperpriester
der Parzen te Kurate. l\'it umi/het! = opperhoofd der magiërs of priesters. Zoroaster (7e eeuw v. C.) verdeelde de Magiërs in herbeda (leerlingen), mobeda (leeraars), deaturmobeda (volmaakte of\' volslagen leeraars). HIobIIii.il> \\ ermogen, i h a n d.),
contant geld, effecten, roerend goed; ook, de waarde der in eene fabriek ge- bezigde werktuigen en gereedschappen. Mobile vulffiis, (lat.), hetwispel-
turfge volk. HIocn min, briefje,waarop de negers
aan du Congo (Afrika\'s westkust), een verbintenis sluiten van dienst voor een jaar of langer. < >p dit briefje .staan naam, diensttijd en loon vermeld. Mocnssln, (am.), een [udiaansclie
schoen van zacht leder, welks zool niet stijf\' is. Moecii\'s, koffielepeltjes. Naar de
Arabische stad Mocca, die de beste soort koffie levert. Moccolctti-corso, (i t.\\ optocht
met kaarsjes, die men van elkander tracht uit te blazen. — Moccolo = lichtje, eindje kaars. Het diminutief moccoletto staat in de woordenboeken niet vernield. Mode de Bretamie (A In —,
een „oom of tante A la mode dr Br."
is een volle neef of nicht van den vader of de moeder. Voorbeeld : de vader van A is een volle neef van 11; diensvolgens js de vader van A een oom A la mode de Br. van de kinderen van 11. Een neef (neren, niet cousin) of eene nicht (uièce, niet cousine) (\'t la mode de Br. is de zoon of de dochter van een volle neef of nicht. Oorsprong onbekend. Modebnlken. in de dagen van
koning Frans II van Frankrijk (f 1560), aan het Hof, door kussentjes opge- |
|||||||||||
|
vulde buiken, z. v. a. tournures (z. a.)
van voren. Mo der amen, (lat.), eig. besturing,
leiding, regeling; kerkrechtelijke term voor bestuurs-college, aan hetwelk door een algemeene vergadering du leiding der zaken wordt opgedragen. Ongeveer gelijk aan dagehjksch bestuur. Modern Atlicns, (am.), nieuw
Athene, bijnaam voor Boston, wegens de hooge meening, die de inwoners van hunne stad hebben; vgl. Athens of America, City of Nations, Hitb (naaf) of the Universe, Pttritan City, Modern Athens, (eng.), nieuw
Athene, naam voor Edinbargh, niet het oog op de ligging op rotsen nabij de zee, ook in verband met de vele ge- leerde inrichtingen. Moderne orthodoxie, die tegen-
woord ige richting der geloovigen, welke de geloofswaarheden der orthodoxie aanvaardt, naast de resultaten der mo- derue Bijbelkritiek. Moderne riclltlilff, nieuwe rich-
ting op theologisch gebied, die de oude kerkelijke dogma\'s ter zijde stelt, het geloof aan wonderen, als onredelijk, verwerpt, den .Hij bel en het Godsbegrip aan eene scherpe kritiek onderwerpt, enz. Een machtigen stoot tot het ont- staan van die richting gaven o.a. de werken van Kenan. Modla, zie Moeda.
Modlll, verbastering van het Ara-
bisehe woord Moadzdzïn, naam van den persoon belast niet liet afroepen van de verschillende gebedsuren of niet de op- roeping tot liet gebed van de torens (minaret) der moskeeën. Waar geen minaret bij de moskee is en de afroe- ping dus wordt nagelaten geschiedt de bekendmaking van bet gebedsuur door het slaan op een groote trom. Jav. bedoeg, mal. itiboe. Op sommige plaat- sen in Ned.-Indië is Modin ook de titel van een priester van ondergeschikten rang, op andere weer, speciaal waar groote moskeeën voorkomen, van een der bedienden aan dat gebouw verbonden. |
|||||||||||
|
SlóliJÓ-WAItNÓ. 751 HOEUE.
|
|||||||||||
|
Motli<1-Wamft, samengeteld uit
modjo, naam van een vrucht, die er als een appel uitziet en wartto, wat bet. kleur. SOOrt, dus : worfjo\'s in minrtrH.
Modjo-WatttOf raam van een dessa of
dorp op .lava. in de residentie Snt*ra- baja, afdeeling Modjokerto. Modo, (lat.), onlangs. Bv. ,.f!ijs-
bert Bock, modo Uoevenaer, d. i. (>. |
|||||||||||
|
MoeJIk, /.ie Mouzjik.
Moekaafn iiiat{nii, lijgergezieh-
ten. Uitdrukking der Atjehers. Mocklm, latj e In, oorspronklijk
ara b., bet. feitelijk ingezetene eener plaat.*. Het is een distriet. waarvan tle ge- zamenlijke inwoners in eene en dezelfde Moskee (missigit, z.a.)den Vrtjdagsdienst bijwonen. In dezen /.in vindt het voord Moektm, dat geheel behoort tot de kerke- lijke indeeling, zijn beste equivalent in parochie, kerspel. Een Moekim omvat minstens vier dorpen (gampong, atjin. kampong). Ken aantal Moekima te zamen vormt een Sagi, afileeling of provincie. Het Atjebsehe rijk bestond oorspronke- lijk uit :f zulke Sagt, die der combi* natiën van 20. 2lï en 22 Moekims: maar deze cijfers wij/.eu op een vroe- geren toestand. Volgens den resident Van Langen, telt de Sagi der XXII Mockims, de vijandige streek ten zuid- j oosten van onze stelling, tegenwoordig minstens 40 van zulke kerspelen. I>it- zelfde geldt voorts in mindere mate van de XXV Moekims, terwijl de XXVI M. nog steeds terecht den ouden naam dragen, wat hun aantal betreft. Aan het hoofd eener moekim rals district! staat de /menin (Imam), een gees- telijke. die als \'t ware geplaatst is tusschen den oelèëhalang (den heer des hmds, het territoriale hoofd bij uit- nemendlieid). en de kampongbesturen, waarin drie ambten op den voorgrond treden: de keutjhi,plaatsvervanger van den oelèëhalang, de tenngkoe, wien meer bepaald de naleving van den godsdienst- wet is opgedragen, en de oerenëng toeka (mal. arang toeivah), wij/.ouden zeggen, „de ouderlingen". Moekims kehocn, latjeli), reeh-
terocver der Atjehrivicr, tegenover Lainbaroe. Beduidt: .,de Moekims der geli eiinsch rij vers". Moektze, (n. hebr.), aan het ge-
bruik onttrokken; zaken, welke men
als Israëliet op Sabbtitb en feestdagen niet aanraken mag. Moei! (k.in.a.), mond honden!
Moelje, zie Moto.
|
|||||||||||
|
8
|
|||||||||||
|
Bock, die nog onlangs H. heette". Aldus
in de Leenregistratuur en in oude ge- nealogieen. AIofliiN acqalrcndf, dat), de
wijze, waarop men iet* verkrijgt. Modus oporillicll, i lat.i. fle wijze,
waarop men iet» behandelt.
ModiiN procedcndi. i 1 at.), de wijze, waarop men te werk gaat, han-
delwijze. Modafl €|iio, 11 a 1.1. i/e wijze, waarop
i iets geschiedt i en die soms afkeuring verdient, al is de /.aak zelve te billijken. Modan vlvendl, (lat.), eenewijze
om maast elkaar in vrede» te leven; d. i. eene schikking, die twee strijdende partijen treilen om elkander voorloopig met rust te laten, totdat de zaak, \\vaar- over de strijd loopt, uitgemaakt is. Moeda of Modla, Braziliaansche
gouden munt van 4000 ii 4600 reis =
f 13.56. Moeda (Saltan —, Kroonprins.
Moeder (O, mljac —, (toon.),
zoogenaamde huilstnkken, namelijk, die waarin voortdurend gelamenteerd wordt. Moeder de Gans, zie Gans.
Moeder, zoo dochter (Zoo —,
ontleend aan Kzeeh. XVI : 44.
Moeftach, (n. heb r.), verzekerd,
belofte bezittend, vast hopend. Moe ff, (afi\'-), moede.
Mocganda, zie Ifaganda.
|
|||||||||||
|
752
|
||||||||||||||||
|
HOBXBAHQ.
|
||||||||||||||||
|
MOP.
|
||||||||||||||||
|
Moeusanif, verbastering van moe~
natifft zie Moesang. Moeatjl, ibatav.t, eene kinderlijke
benaming voor tante, oudere zuster, vandaar ook wel inlandsche of Chiaee- sche huishoudsters van Europeanen, liet gewone woord voor huishoudster is ",/"\'"\' (jav. uitspraak njai). Moer, (afr.), Jan Rap en x$n maat.
Moeren, | h:i rg., st inl.i, wegne-
mei%f meepakken, af schroeven. Moerld, (arab.)) leer/ing. discipel
van een goeroe i iiilaudsch leeraar). Mocrtad, ia ralj.i. renegaat, af raf-
h\'f/e. Moesang of inoeiisnnu, een
soort wilde kat, civet-kat
ülocsar, (hebr.), ernstige rerma-
n ing, boe f predikatie. Mo.slia |>i»ci\'H, spotnaam voor de
bewoners van Anderen, bij Rolde, in Drente.
MoesJIk, iruss.i, boer. Kig. kleine
in;m, half niensel). Tot voor kort was die naam karakteristiek; want de zoodanige was lijfeigene van den grondbezitter, en kon evenmin als een boom verhuizen. Werd de inventaris van een goed opgemaakt, dan werd er in vermeld: zoo en zooveel boeren behooren aan de plaats. De boer behoorde met vrouw en kroost, met vee, buis en grond aan zijn lieer. In ISol werd de lijfeigenschap opgeheven; de tnoesjlk wurd na drie eeuwen ein- delijk heel menseh. Moessoa, een niet de afwisseling
der jaargetijden van lichting verande- rende wind, die bovenal langs de zuid- en oostkust van Azië wordt waarge- noineii. maar bij elk vasteland, dat aan zee grenst, voorkomt. In den winter is hut een droge landwind, in den zomer een vochtige zeewind. Door deze vrij regelmatig afwisselende winden in Zuid- Aïifi de jaargetijden aangeven, werden zij door de Arabieren met tien naam mausim (= bepaalde tijd, jaargetijde), |
||||||||||||||||
|
aangeduid. De mocssons ontstaan door
het verschil in verwarming van land en water in de afwisselende jaargetijden. Zij moeten wel onderscheiden worden van de possateu, die ontstaan door het verschil in verwarming op lager en hooger breedte. Moet 11 ïï gekeerd wordca ?
Uitdrukking, gebezigd tegen pokdalige
personen, die te Meppel gaan wonen; zoo ook, ga naar Meppel en laat je keeren. < torsproug duister. Moctl of moete, (bata v.), kralen,
meer gebruikelijk is tnant\'-niani, (skr. mant\' — juweel i. .Hol. Ned. spotnaam voor de Duit-
|
||||||||||||||||
|
schers. Hij de versch
|
37
|
illende hier te lande
|
||||||||||||||
|
gegeven verklaringen van den oorsprong
dier uitdrukking, dient ook de minder bekende uitlegging van sommige Duit- sehers te worden gevoegd, Bernard von Halen, prins-bisschop van .Munster, voerde namelijk in 1665, in vereeniging met Engeland, oorlog tegen ons land, en belegerde daarbij, gedurende den winter, met zijne troepen, die voor het meerendeel nit het land van Ems af- konistig waren, ook Rotterdam. Om zijne manschappen tegen de scherpe heer* schende koude te beschutten, deed hij handmoffen onder beu uitdeelen. De belegerden zouden dat als een bewijs van verwijfdheid der Duitschcrs be- schouwd, en deze daarom moffen genoemd hebben. Kn daaruit zouden de studenten van (iöttingen, omstreeks 1830, ter aanduiding hunner makkers uit Kmslaud Muff hebben gemaakt, een woord dat allengs naar < hul-Ilanovcr (Luueburg, enz.) en Oost-Friesland tegelijk met het woord Muffrika voor de aangeduide streek, werd overgeplant. Men zegt ook som» Muffrieaner. Zeei" waarschijnlijk had von Bismarek het woord Muffrika uit zijn studietijd onthouden, toen hij, sooala de nieuwsbladen toenmaals meid- den, in Maart \'84, tegenover een Ned. diplomaat zou hebben verklaard, terwijl van eene mogelijke inlijving van Ne- derhuid sprake was; „Wij kunnen niet nog drie millioen Hollanders gebruiken, die ons Duitscliers ten allen tijde, als een aanhangsel van Muffrika, min- achtend hebben behandeld". |
||||||||||||||||
|
3 HOHlt EKZ.
Mohniiimed\'H vrouwen, tien in
getal. Vooreerst Kadidsja, eene rijke veertigjarige weduwe van den stam der Koreish, die reeds tweemaal gehuwd \\v:b geweest. Yijf-eu-twintig jaar lang was zij zijne eenigste vrouw, maar bji haren dood nam hij negen anderen, die hem allen overleefden. Deze negen vrouwen waren: li Aïselia, dochter van Alm Bekr,
slechts negen jaar oud, toen zij met hem huwde. I>it was zijne jongste en ineestgeüefde vrouw. 2) Sawda, vrouw van Sok ra n, en
kiudermeid van zijne dochter Fatima. :ii lleiid. eene weduwe. aeht-en-twin-
tig jaar oud. die ook een zoon had. Zij was eene doehter van Omeya. 4i Zeinab, vrouw van Zcid, maar van
haren man geseheiden, opdat de profeet haar tot zijne vrouw zou kunnen nemen. 5) Barra, vrouw van een jong Arabier
en dochter van Al Haretli\'. opperhoofd van een Arabisehen volksstam. Vader en echtgenoot Merden beiden in een veldslag tegen Mohammed gedood. Zij was eene krijgsgevangene. Ui Kehana, doehter van Simeon. een
Joodsehen krijgsgevangene. ~t\\ Safiva. de verloofde van Kenaiia.
welke laatste ter dood werd gebracht. Zij overleefde den profeet veertig jaar. «) Omni Hafeiba, d.i. moedervanHa-
biba: weduwe van Abu Sofia u. il) Mainuma, een-cn-vijftig jaar oud
en weduwe, die al zijne andere vrouwen overleefde. Daarbij nog vijftien bijzitten, waarvan Mariveli, moeder van Ihruhhn. den zoon van den profeet, het hoofd was. Deze zoon stierf, toen hij sleehts vijftien maanden oud was. Mohikanen (De laatste <lci\' —*
zie Laatste. Mohi\' luit selne Arhett cjethmi.
der Molm 1*51 uu «jelui (l>er —. de Moor heeft z\'ju irerk gedaan, de
Moor kan f/aan, uit Schiller, Fiteco, III. 4 (veelal, verkeerdelijk: bat seine Seh uldigkett gethan); woorden vol bitter- heid geuit door Muley Massan. een Moor uit Tunis, als Fiësco, dien hij zeer bc- langrijke diensten bewezen heeft, VOort- gaat hem als minsten knecht te behan- delen; waaruit hij afleidt, dat FUfeeo 4S |
||||||
|
Mof il nu (Mottfttm), fhebr.i. won- I
deren. Otöth oe-mofetiin! (onsous oc- moiifsim !i leekenen en wonderen!
Zeldzame verschijningen! Moffelen, in Overljsel een spel, dat
men in Holland noemt krui» <>/ munt (zie ook Capita (int narim). Moffeiichocoliiue. zie Baeren-
ko/Jie. Moftcch, zie Hoeftaeh.
MoInIiii, zie Mofetim.
Mo{(, niieu w-perz.i. magiër(z.a.).
Mojfol (Groot e —, zie Diamant.
Mohair, (eng.), eene stof van het
haar (eng. hair) eener wilde geit in Kleiu-Azië. nn>; vandaar mohair — haar (Ut Angora-geit. Mohammed en «Ie hei><j. heze
woorden hebben, volgens de legende, hun ontstaan aan In-t volgende te dan- ken: Mohammed zou een*, ten aauhoore eener talrijke volksvergadering, een her*; hebben bevolen tot hem te komen. Daar (Ie berg eeliter onbeweeglijk lileet\'. riep
hij op plechtigeu toon uit: „Welnu.berg!
aangezien gij niet tot Mohammed wilt ko- men, zal Mohammed zich tot ubegeven." tii.lui iiuiiedllll ns<*ln- l.ülmir .
fatalistische kalmte van iemand, die alles toeschrijft aan uY maollt van het lioodlot,
dat hij niet vermag te bezweren, en dlo dus nimmer aan ongeduld toegeeft, AI olm in in e «Vn |»iiiii>rt„ zieKameel.
Molmitiiiu <ls paradijs, hij het
meer Nicaragua in de vroeger Spaansche kolonie Guattmala; door de eerste Span- jaarden aldus geheeten omdat een der vulkanen aldaar, de Macaya, eene gele «tot\' uitwerpt, welke zij voor goud aan- zagen. Moliammcd\'s paradijs mi, dat vol- gens de leer van den Profeet, den geluk* zaligen allerifi (zinnelijke i genietingen bereidt, levert niet alleen hoeri\'s (z. a.), maar ook overvloed van goud op. |
||||||
|
Moitrit. 754 mol.
|
|||||||
|
licin niet naar verdienste zal belnonen;
III. fi, laat Fissen een beurs met goud vallen en geeft hem zijn afscheid, waarop de Moor eene vreeseUjke wraak begint. Mohiir. zilveren niitiit van lift rijk
Nepanl in Kngelttcli i>ost-liidii:,ter grootte van een gulden. —. gouden munt in \\\'oor- en Achter-
Indiëin verschillende soorten, van f 17.f>0 tot f au.— Xed. Mol <lls-je ot cVst nssese.
Ter aanduiding van iemand, die uit zelf- i
zucht of\' verwaandheid alleen zichzelf ziet en tot ietf in staat acht. L\'itCor. neille\'s Medêe, I, 5. Oorspronkelijk \' behoort het woord echter aan Seneea (Medea *npere#t, II. v. 106) toe. Men denke — voor edeler opvatting —aan: Vllesridder Ëngelbreeht, zijn krijgs-
devies getrouw Tot aan zijn jongstcu snik : ee sera \'
mol, Nassau. I>a Costa. 1648—1K48. Moliiennx (.lette s;i pondre
rux —. (fr.>, zijn kruid op mtuMchen
rei\'sehieten, d. i. veel moeite of geld aan iets van luttel hetcekenis verspillen. Hgd. .V/t Kananen aaf Spatzen sehies- , xru = kanonnen oji mussehen lonsen. Molva. Cgr.), aandeel, het toébe-
deelde, naam van het hondje, dat anti Ërigone (z. a.. gr. Prigonè = devroeg- geboreue, liet kind vanden morgenstond) den weg wees naar den boom op den
llynicttus, hij welken de moordenaars van haren vader (den Atheuer Iearius.) het lijk van dezen onder den grond gewoeld hadden. Als zij zich uit rouw had opgebaugen, en het hondje van smart was wcggekwijnd. werd zij als , Maagd, bet hondje als Hondster, aan ; den hemel geplaatst. .Moiré. ifr.i. ten onrechte hij ons
moiré, met t; gewaterd, van zijden stoffen met vlammen in dezelfde kleur; ; o. fr. marmoire, van lat. marmoren» \\ d. i. gemarmerd} niet van mire, gelijk Littré onderstellcndrrwijs beweert. Moiré aiitlqne, (fr.), gewaterde !
of gevlamde i zware) zijden stof, in I ouderwetseheii trant. |
Molren, der <i rieken schikgodinnen,
der Romeinen Parceit. Ur. moira = deel; vanhier lotsbedeeling, eindelijk de persoon, die deze laatste toewijst. Zij heetten CtÓtho ide spinster), Laehesis (de het lot toedeeleiidei en Atropos(de onafwendbare); gezamenlijk heetten zij
hij Homerus de ttp/nxtfrs (kataklöthesi,
omdat /.ij der nieuscheii lcvcnsdraad sponnen, als dochters van den Nacht, of van Zeus (Jnpiter) en Themis (de (Gerechtigheid). Mok cm, verbasterd van hebr. ma-
koom, plaats; zie Mokitm. Groot Mokem = Amsterdam. Mokem nttef = Am- sterdam, de plaat", wier naam met een Atef (de eerste letter van het Alphabet) begint: of wellicht ook: Stad N°. 1. Mokem rots], ibarg.i, Rotterdam.
Mokeinolle. tbarg.i, Amsterdam,
Mokemhei,<ha r%.)tp«-Gravenhage.
Mokke. ibarg.j. slecht vrou»S-
persoon. Mokke. die krabt — vrouw, die iets bergt in haar voorschoot. Mokkelbels, iharg.i, bordeel.
Moknm, Groot-Mohnm, (joodseh-
hgd.), benaming van Amsterdam als stad der .loden bij uitnemendheid. M<>-
kititi = 1) ouderwctsehe. met muren omgevene stad, 2) elke door muren in- gesloten plaats. Me .loden te Berlijn en elders in Pruisen noemen de strafgevau- genis te Spandau Groot-Mokumt en die te Brandenburg Kiihi-Mnkiiin. Augslnirg heet Mokum-medine— landstad, Frauk- fort a/d. Main Meffecht-niokum (koning- stad), Sebaffhauscn Boek-mokum, Scbweinfiirt ChassermeJeum uwijneu- stad). Freiburg Freimotlttm, Hamburg Qodelmokum (groote stad), Basel Ghrk- mokHM, llildesheim H&ringsmokum ihergstad i. lïrunswijk Knackmaknm, Harmstadt LStvches iit>tkttm,y\\a.inz M/<m- moltnm of Lvrtvf\'srluiiukiiiH, Straatsburg Stromokum. Hebr. malroom = plaats. Mol. loetachtig licht wit bier met
weinig hop, in vroeger tijd hier in gebruik.
|
||||||
|
755 MoMXAs ENZ.
Molctte, i i\'r. wap.), zie Spoorrad.
Molière, avcc raison, consnI-
tait sii servante, (fr.), met recht raadpleegde Molière zijn dienstmaagd. l\'it de Métromanie van Plron(1689— 1773), II, 8 (of in latere uitgaven 11», waar de knecht Mondor dat zegt, als zijn meester Dam is zich er over ver- wondert, dat de eerste op ecu gelukkig denkbeeld is gekomen, liet feit zelf is overigens door Jioilcau, in diens li>\'- jiej-ions crïtiques sur que/i/ttes pas- sages de Longrin, en wel, op grond eener mondelinge nicdedeeliiig van Mo- lière, gestaafd. De naam van des dich- ters dienstmaagd is dan ook terecht door de geschiedenis bewaard gebleven (zij heette l.a Forest), zooals zij door Barre, limiet en Desfontaines, in een comedie-vaudeville werd vereeuwigd, dit! den Hen Januari 1803, in den Vaudeville- schouwburg te Parijs voor \'t eerst werd opgevoerd. Molleve (De Itallaansche —,
Carlo Goldoni (1707—93), die een groot aantal klucht- en blijspelen ge- schreven heeft, waarvan een in het Fransch Ie bourru bienfaisant als „de weldadige knorrepot" ook op ons tooneel in de lMe eeuw een bekende was. Moltere (La inaison de —,
(fr.), het huis van Molière. Zinrijke
benaming van het Théatre-Francais (z. a.) te Parijs. Molière niet het penseel (De
—, de \'karikatuur-zedenschilder Wil-
lïaiu Hogarth (lli\'.i7—17fÜi. Moliere-sehoenen, schoeisel, zoo-
wel voor mannen als vrouwen, dat hoogstens tot aan de wreef reikt en van voren niet een veter of lint wordt gesloten. Zoo genoemd, omdat schoenen, in hoofdzaak van hetzelfde model, ten tijde van Molière werden gedragen. Mollk, een meusch met een onaan-
genaam uiterlijk, vogelverschrikker; van Moloch (z. a.); hgd. Mo/eli. Moltnas (Ie vlento ac ome ter,
I (sp.), tegen windmolens rechten, Cer-
1 vantcs, Don Qttyote I, 8; de dappere |
|||||||
|
MOLAHSK.
Molasse, (afr.), poel, moeras,
Molassc, formatie van zandsteen
en conglomeraten, die om den mond- raiid der Alpen een zone vormt. De naam werd eerst in Waadtland als locale naam voor dit gesteente aange- nomen, doch werd later door de geo- logen algemeen gebruikt. De molasse- formatie in Zwitserland behoort tot hut Oliffoceen. Molboonen, /.ie Booneters.
Molillviseh i|<»inl. de schelpj es
welke aan de Goudkust door du Negers in plaats van kleingeld of pasmunt ter betaling gebruikt worden. Mole «Ie Gnujolote, kalkoen be-
reid met Spaansehe peper, tot eene biijaelitige massa, liet nationale gerecht in Mexico. Molenaargkind (Het—9 de ver-
meende zoon van .lauobu.s Jl van En- geland, zie Jacobieten. Ulolcnbaii, zie Maalstad.
Molcnbcker, beker van glas of
zilver of van beide gemaakt, die, <nnge- keerd, een molen vormde, waaraan een lilaasbuis verbonden was. lilies men in de buis, dan begonnen de wieken van den molen te draaien. MoIciii}zer, (wap.), vierkant mid-
denstuk, eveneens vierkant doorboord, en waarvan vier evenlange armen nit- gaan, bijna altijd in schuinkruis (z. a.), geplaatst. Molesklil, (eng.), katoen, zacht als
„moleskin", d. i. een mollehuid; van eng. mole (mol) en skin (huid). Vgl. buckskin van buck (bok) en skin (huid), en doeskin van doe (ree) un skin (huid). Molest, zekere rampen, die aan een
sehii» °f de lading overkomen en waar- voor de zeeverzekeraar aansprakelijk is, tenzij in de polis de clausule vrij van molest is opgenomen. Molesteer, (af\'toplagen, knellen;
eig. molest eer en, d. i. molest aandoen. |
|||||||
|
moi.kweiiI\'M. 75(i mom uk::.
|
|||||||
|
|)on zag in de verte windmolens en \\
hield die voor reuzen, waarop hij tegen : hen inreed en ter aarde werd geworpen. 1 Men zegt <lit van personen, die een denkbeeldig gevaar be»trgden, of wel zoeken te veranderen, wat niet veran- \' deril kan worden. Molkwermti (Zoo verward als
—. spreekwoordelijk gezegde ontleend {
dorp Molkwernm, waar de huizen ver-
wurd door elkaar stonden, Het verkreeg daardoor den naam van „Friesche doolhof", Molln. eig. ntattfa, (arab.), met
Turksche uitspraak mewia, heer. Titel van de kadi\'s van groote steden, opper- reebter, wetuitlegger. Mollen, spotnaam voor de inwoners
van Kchermerhorn, naai\' aanleiding van den mot, voorkomend in bet gemeente- wapen. Mttllerfaiien, in henemarken,
of Bonihohiterx, naar bet eiland Itonibolm, waar de beweging begon der sekte die zich zelve „I.nthersche Zendhigvcreeiiiging noemt". Trand- berg, leerling van Noren tüerkegaard ( l«.".:»i. tegenstander van liet ofli- eieele (\'hristendom, denker en navol- ger van Christus, die elk individu op zichzelf tot eene Christelijke persoon- lijklieid (vilde maken, in alles zijnen Heer g\'-lijk: begon in iHiïn—i;7 zijne opwekkingsprediking,beginnende uitdreï- i gingen met wet en hel. en werd hierin |
overtroffen door een smid (\'hristian Muller. Deze vertaalde du preeken van den Zweed Kosecnius in liet lleensch.
onder den titel Oeheimenimten in Wet iii Kranf/fliv, een hoek. «lat weldra de tweede Hij bel werd voor de l!or»hol- mers, en voor hen de beteekenis kreeg,
die de overlevering heeft voor de Room- scben. He vrije en onverdiende genade in Christus stellen zij als den eenigen grond van heil en zaligheid voorop, en maken, om aan Christus alle eer te geven, den mensch en het meiischeltikc tot een gruwettjk duivelebeeld. IIuil> 11131*111 ïi-es. iaiu.). gelieime
|
vereeiiiging in l\'enusvlvanië. die in 1S77
uiteenging, nadat de aanvoerders ont- lioofd waren. /e terroriseerde het ganscho district en beging verschei- dene afschuwelijke moorden. l>e naam ontstond naardien hare leden bij bet volvoeren hunner plannen, als vrouwen gekleed gingen. Molo of moel{e. (hand.), hanu-
dam of havenhoofd. AIolocliHflteiiftt. zie Gehennu.
Moloch illand. YII:4:J) is eene onjuiste
uitspraak voor Molech (hebr.) = re- geerder afgod der Kanannieten, de- zelfde, dien de Phenicii\'rs en Karthagers als Bafif (/.. a.i. o. a. met menschen- en kinder-otlers vereerden. He slachtoffer»
werden op de armen gezet van bet beeld
en vielen in de borst er van neer, die
vol vuur was. Men duldt dan ook een tereeden dood aan door te spreken van t\\v Moloch *armen des dood». MoIomhiih. d. i. inotoHSieim cmu\'x^=
bulbond. MotoaxiP was een deel van Kpirus. Zulke bonden komen als jacht-
hondeii in de blijspelen van l\'lautus voor. Moltke (De •la|iniiHche —, de
veldmaarschalk Yamagata, t Dec.
1S\'.I4. in den oorlog met de Chineezen
over de vrijverklaring van Korea; naar
draaf von Moltke, den veldoverste van wijlen keizer Wilhelm I inden Fransch- ln\'iitseheu oorlog.
Molton. ifr.i. zachte, dikke wollen
stof\', waarvan meestal dekens vervaardigd worden; van fr. motief — heel zacht. Moill ( Itiiinsu ijKii\' — . een
zirttar, fcopft/f/ snort biet\', bet eerst bereid in ISrunswijk in l-l\'.rj, door den brouwer C h r i sti a a u M il m m e. Momber, voogd < >ok momber-
heer, als \'t een edelman gold. Zonder dezen mochten de vrouwen nooit in zaken en otHciecle stukken optreden; hij zegelde met haar of toekende voor baar. Waren zij gehuwd, dan kozen zij haven echtgenoot als zoodanig; Maren zij weduwen of ongehuwd, dan stelden zij eeiien harer naaste bloedverwanten |
||||||
|
HOME.
|
|||||||||||
|
MOS EKZ.
|
|||||||||||
|
daartoe aan. Vauliierde benaming niom-
boir- of weeskamer*, letterl. „kamera" of „colleglën tot beheer van vong<Üj- scliap". I>e mombet\' eener gotische pro- vincie was /.. v. a. de tegenwoordige proenrenr-generaal, — l\'it mondbaer (momboor), d. i. mondbaer,-boor, z. v. a. monddrager == woordvoerder; vanhier zaakbehartiger. In oude MS.-acta van Synodale vergaderingen leest men soms, diit een der k-den vroeg aan iemand, die een verzoek kwam doen, of hij niet een mond i /.aakbepleiter) had; mond verkort uit ligd. Vormnnd (voogd). Möine, (fr.), in de gemeenzame
taal. een kwdjongen, een kind. Moment i»Hy<*Iioloi|i<fuc. (fr,),
het psychologisch jniste oogenblik. Hoe- wel dat woord in 1\'rankrijk vaker dan in huitschland wordt gehoord, is het op Uermaanschen bodem geboren. Het werd toch in de eerste helft der maand December isTu, in een opstel der Schlesische Zeitnng gebruikt, waarmede dat blad de vertraging der beschieting van 1\'n rijs, gedurende den l>uitsch- Kranschen oorlog (1870—71), daarmede trachtte te verklaren, dat liet daartoe geschikte tijdstip UOg niet scheen te zijn gekomen. \\loiiuis. naam der bekende groote
Sociëteit te Maastricht. Uomus was bij de Grieken en Romeinen de god van den nijd en den spot, ook wel der narren of vroolHke snaken, zoon der Nachtgodin en van den Slaap ; hij bedilde de werken der goden, o. ft. berispte hij het, dut in de borst van het mensehclijk lieliaam vensters ontbraken, waardoor men zien kon wat binnen in het hart was. Met Gr, woord memos bet. berisping, hoon. MoilltlHiinickcH, vrouwelijk, van
momussen, de dames, echtgenooten of dochters der leden van Monnis te
Maastricht. Mo-iitifK<*lioch of iuliiio-iial-
scIiim li. ui. hchr. i. hoe ook Kif teensch
y\'x, in ieder geval. Hebr. nifesch = /.iel (als zetel der aandoeningen), be- geerte, wenacli. |
|||||||||||
|
Mon, latjeln, r/j\'-\'-i; pilt Mon-
pandjang = de lange rijnr i naam eener versterking bezuiden [.ainbaroe i. Mon acte dr iiiit«*ii nee est
vlenx ... et 11011 \\tnn mol? tt\'r. i. mijn geboorte-acte is mul.. . en ik ntel f Woorden, ontleend aan Faiir, den secretaris van Richelien in zijn hlïjsprl Conjideut par hasard, voor het eer-t opgevoerd in 1801. Monrfgcliuoh, zie Mona/schach.
lil «ui jpnilic, tont f~t rompn !
(fr. i. mijn schoonzoon f alten is a/t! I.abiche en M a r e - M i e li e 1. Vn cha-
peau de paitle d\'Italië. Voor het eerst opgevoerd U Augustus 1851. Mon onele ne «I h;i i*len. inn i*.
e\'est mit tante «f ui ae nera pus eontente. (fr.), mijn oom z«f niets zeggen, h/»tar mijn tante zul er niet
mede tevreden zijn. Kugene G range* en La in bert Thiboust, /" Mariée du Mardi\'Gras (1861), waarin die vol- zin bij herhaling voorkomt. Groseillon, een boeren-lltmmel, herhaalt die woorden elk «ogenblik, min of meer gewijzigd. Mon Rié(|e est lalt! (fr.», mijn
beleg in gereed, woord van den abbe
Ver tot ( lï.ö.\'i—17:i.">i, den meer gcestigen dan waarheidlievenden schrijver van Récolutious <ln Portugal, Récohttious rouiaiues en Histoire den Checalters honpitatiera de Saint-Jean de Jêru- xalem iIT\'Jih. Hij verwachtte meer van zijne verbeeldingskracht dan van het onderzoek van historische bronnen ; en vandaar liet verhaal, dat hij boven- staande woorden gezegd zou hebben tot iemand, die hem nadere bijzonder- lieden kwam brengen aangaande het beleg van Rhode», in het laatstgenoemde werk voorkomend. De waarheid is, dat zijne beschrijving al af was. dat hij zich dus van een oiigeweiiHchteu brenger van weinig betrouwbare mede- deeliugen weiischte te ontslaan. |
|||||||||||
|
Mon verre n"est pus t\\vu ml.
niiiïs tv hols flans mon verre, I (fr.), mijn glas ië niet groot, maar ik
i drink er t\'tit. M. a. w. ik heb weinig |
|||||||||||
|
MOXAC\'OS. 7i
talent, maar \'k woeker niet hetgeen ik
bezit, l\'it de opdracht aan AlfredT.(attet) van het dramatisch gedicht la Coupe rf les Uvrea, van Alfred de Musset (1810—57). liet gezegde wordt aangc- liaald, om te kennen te geven, dat men zich tevreden stelt niet het weinige, hetgeen men het zijne mag noemen. Monncos, (fr.), in de gemeenzame
taal ffoiid- ot* zilreryetd. Vroeger was een monaco een eensttiiversstuk uit het hertogdom van dien naam, en dat in frankrijk geen wettigen koers had. Allengs heeft het, in het aangeduide meervoud, met het oog op de gcliikspelen in dat landje, de hoven aangeduide heteekenis verkregen. Monade, van gr. monatt (2e ninv.
monados) — eenheid, het enkele, ondeel-
hare. Monaden = uitvloeisels van den Wereldgeest [de monas motu/dunt -=(Jod (volg. Leibnitz f 1716)], geestelijke krachten of zielen, (onlichamelijke we- zens, van elkaar in graad, niet in soort onderscheiden). In de vereeniging van een oneindig aantal monaden /.iet l.eibnitz het heelal. Monadoloj|le, leer der monaden
(z. a.). Ze heeft een dynamisch karak- ter, in onderseheiiling van het atomisme ---- mechanische natuurverktaring. Monarch (De tj route —, zie
(•rand.
Monnrqnc (l«e petit —, (fr.),
letter!, de kleine alleenheerscher. Aldus
noemt men schertsend in Frankrijk een eeuig kind, als eenigen erfgenaam zijner l rijke) ouders, (ir. monarches, -chos = alleenheerscher, uit monos (alleen), en archein (regceren). Moii-hyon, (fr.), mijn juweel. De
schrijftrant „Monbyoux" deugt niet.
I\'aiitasienaain van een groot landgoed met kasteel, te Berlijn,dat de Groote Keurvorst hi 1657aan zijnegenialin LouiseHenriette schonk, en in politieken zin met de stad verhoud. Daar werd voor \'t eerst in de Mark de aardappelteelt ingevoerd, en de groote melkerij opgericht; zie hij Hollander?;. In 1868 werd in dit |
8 MONEY ENZ.
.slot eene llohenzolleni-tentoonstelling
gehouden en sedert is het lloheirzollern- museum (verzameling souvenirs van de leden dezer dynastie) er gevestigd. Mond (Den — anbellen, (hgd.),
de maan aanblazen, in. a. w. op iemand
schimpen, dien men onmogelijk kan bereiken. Naar de veelverspreide fabel van een onbekenden schrijver Der Mops und dei\' Mond, waarin de hond, woe- dend, omdat bij, door de duisternis misleid, in een kuil is gevallen, de maan aanblaft, „die glimlachend haren loop vervolgt". Fr. ahoi/er d la f mie. Mond (Eh Ksi mi Ja nicht lm-
iiM\'i\' so bleiben, Hiep nnter dem wechsclndcn—, (hgd.), hier, in den veranderlijken tijd, kan \'t niet altijd zou blijven. Aanvang, in eenigszins gevt\'ijzigden vorm, van een zeer bekend lied van Kotzebne, muziek van II immel, eerst (1802) Gesettschaftslied en later Trost beim Scheiden getiteld. Monde, (f r. wap.), rijksappel (/..a.).
Monde ftnlra, pas Ini (Le —,
(fr.), de wereld zal vergaan, maar hij
niet. Woord van Stéphanie Mal- 1 a rm e,naar aanleiding van het in .Januari 181*7 door hem in Ie Fit/ara herdacht 100-jarig bestaan van den hoogen hoed, de zoogenaamde kachelpijp. De hooge hoed is echter veel ouder, want reeds op eene schilderij van (Juiutijn .Metsijs komt een man met een hoogen hoed voor. Monde on Ton sVnmiic (Le —,
(f r,), de wereld, waarin men zich ver-
reeft. De groote wereld, de klasse der aanzienlijken, waar conventie en vor- nielijkheïd beslissen, naar den titel van I\'ailleron\'s (geb. 1834) blijspel in 1881 voor \'t eerst in bet Tht\'atre fran- cais opgevoerd. Mondlal, (fr.), iets, dat bestaat of
over de geheelc wereld verspreid is. Money (My sou. net— ,honest-
ly II you «"mi. bnt «jet money, (eng.), mijn zoon, zoek geld te verdie\'
tien, zoo mogelijk op fatsoenlijke ma\' |
|||||
|
ÜHiNMKKM.A\'l \'IJK.
|
|||||||||
|
HOKEVMAKER.
|
|||||||||
|
Mon|et. Ha tav. uil \'t Soenda-
neeseh het. de gewone kleine aap: slechts Europeanen duiden niet monjet den aap in \'t algemeen aan. I>c inlan- ders duiden met hunne diverse hena- mingen van apen steeds bijzondere soorten aan en geven geene genus-naiiien. h.v.: MOHJet, eene kleine apensoort; toetoeilff, soort van slankaap, semno- pitheeus maurus; ttiamang, ecu zwarte langharige apensoort: simpai,eenroode of bruine langharige aap: voorts tjiga, tjipei, bohroe, kerra, enz., alle bijzondere species van apen. Moiiltey-Wrencli IMstrlet,i am. i.
het Üe Congres-district (kiesdistrict) van
lowa (1890), zoo genoemd naar den vorm van liet distriet. dat op een aap lijkt: de vorming van dit distriet wordt aangehaald als een merkwaardig staaltje van „gerry-mandcrhig" </.. aX Monklr, een der twee doodsengelen
ide andere heet KAkir), die de dooden
in de graven ondervragen, alvorens zij
tot den hemel worden toegelaten. Mommie flc Silige, zie Apen-
munt. Mommies muettes, stomme mun-
teii. kleine zilveren stukjes in de Middel-
eeuwen, o. a. in Vlaanderen inheemsoh, zonder opschriften, enkel van een kruis, een leeuw, een ruiter, eene lelie enz. voorzien. Monniken-knie, groot gezwel AAn
eene der knieën, door \'t aanhoudend knielen hij het gebed op den vlakken grond veroorzaakt. Moillllkeulntljil, het Latijn van
monniken, die. niet in \'t elassiek Latijn der oude Romeinen geoefend, vaak óf Latijnsehe woorden smeedden 6f aan woorden uit hun moedertaal en omgeving een Latijnsehe tint gaven, om ze aUoo voor elassiek Latijn te doen doorgaan. I>e !>uitsc)iers ge- hruiken in dezelfde lieteckenis Kiichen- latei», Kloxterlatein, Knft<n/atet\'n, of ook wel Töpferiatein iSaksenl. wegens de dikwerf zonderlinge inschriften vim potten, enz. |
|||||||||
|
vier, maar zoel\' nu tik geval) geld Ie
verdienen. Itaad van een Sehotsehen landheer aan /.iju z\'«ui, Money maker, geldmahei% een
man van zaken, die voor niets oog
heeft dan handelszaken en «e ld verdienen, langs welken weg ook. Monisme, vaii gr. monos (alleen,
eenig), utefxef ran éénheid, het tegeu- overgestelde van dualisme (x. a.i, vol- gens hetwelk er op kosmologisch, an- thropologisch en ethisch gebied geene twee op zichzelf staande met elkaar strijdige beginselen zijn. (lod en de we- relil hijv. kunnen wel van elkander onderscheiden, maar niet afgescheiden worden, enz. )>e zonde is niet in strijd met de heiligheid (iods. omdat ze geen beginsel is, maar een nict-zijn, een dnorgangstijdperk in den ontwikkeling>- gang van den menscll, om tot het waar- aelitig goede te komen. I\'rof. Opxoo- mer kenschetst het monisme (of natu- ralisnie) als moderne theologie (z. a.l. Monltor. voorganger, raadgever:
in ile seinden van \'t wederkeerig onder- «ijsivgl. Hell-Laneuxtrrsche methode), de leerling, die niet het onderricht van een zeker getal zijner niedeselioliereii belast is. Monitor, pantserschip van plaat*
ijzer, zonder masten, dat enkel door de stoommachine wordt in werking ge- bracht, in 1 HU 1 voor \'t eerst gebouwd. De grootst»; monitor hier te lande is de Heinier (\'laeszen. die in oorlogstijd eene bemanning heeft van 151 koppen; in 181)0 en \'91 te Amsterdam op \'s Rijks werf gebouwd. Naam van marineschepen hier te lande. I>e naam is ontleend aan den eigennaam van een oorlogsschip; in den oorlog tusschen de Noordelijke en Zuidelijke Staten van N.-Amerika had er een verwoed gevecht plaats tusschen twee pantsersehepeu: de _Mer- rimae" en de „Monitor". Het la t. woord bet. rermaner, traarsrhinrer. I>e mo- nitor in \'s mensehen binnenste = het geweten. Monltorlales, \'h a ud.i, maan-
brieven. |
|||||||||
|
MoNNIKKN loKlt. 7t>0 MnXSlKlIÏ DE LA PAL1CE.
|
|||||||
|
de V. S. het gevaarlijk achten voor hun
vrede en veiligheid, dat Europeesche mogendheden ecnigerlei poging aanwen-
den om haar macht in het Westelijk halfrond uit te breiden; hunnerzijds onthouden zij zich van alle deelneming aan de staatkunde van het < lostelijk half- rond. Naar James Monroe (1758— 1831), vijfde president dei V. S. in diens boodschap aan liet Congres van \'i I »e- eunber 1823. I\'enige maanden te voren was die leer eelitei reeds door Jcfferson, in een uitvoerig, aan Moni\'oe gericht schrijven ontwikkeld geworden. Monsieur deCvüOi liet Franselie
evenbeeld van den baron K. 1\'\\ II. von Miinehliauseii igeb. L720), die er van hield, zijne vrienden allerlei zonderlinge, ongeloof e lij ke avonturen als ware, door hem ondervonden ontmoetingen te ver- halen, in 17«:i deed iemand, naar men vermoedt R, K. Raspe (1737—94), te Londen een verhaal daarvan, onderden titel Baron Mlinchhauseu\'s urn-rat/\'re
of h/s marretfoilH trant*, enz., ver-
schijnen, waarvan Iturger twee jaar later eeue Duitsche vertaling uitgaf; van dit bock verschenen een aantal min of meer gewijzigde herdrukken en ver- tolkiugcu. ook i.....ize taal. Zeer waar- schijnlijk beeft het aangeduide werk Monsieur de Crac in het leven geroepen. Immers, zoover men weet, komt diens
naain eerst in 1791, d. i. acht jaren na de verschijning van het aangeduide Kugelsche bock, in eene comedie van Collin d\'IIarleville. M. de t\'rar dans soh jtefit conté/, voor. Overigens heeft liet Kugelsche werk, of liever diens vertaling bet Duitsche woord Mütteh- Jtunsiadr, voor een potsierlijke!! bluf doen ontstaan. Daarentegen was het fr. woord ci\'ftqtter — liegen, om iemand te bedotten, reeds in het begin der lKe eeuw in de volkstaal bekend. Bovendien zegt meil nog heden crai/nc voor eene leugen bestemd om er iemand te laten inloopen. en crantwrie voor liet begaan van soortgelijke onwaarheden. De aan-
gebaalde 1\'ransche uitdrukkingen komen overigens vau bet Kng. woord crack\' = onwaarheid, bluf. bluffer, grootspraak. \\Ioii-.iiui\' de lil Pllllce, (fr.t,
in de uitdrukking: waarheden a la |
|||||||
|
Moiiiilkentoer, ook monniken-
werk, moeilijk werk, dat niet veel nut geeft, gediildwerkje, naar de dikwijls haast oumoogiyk geachte werken van boete, die de monniken zich getroostten en die somtijds liij wijze van beproeving ut\' penitentie werden opgelegd. Vgl. Jodentoer. MomilUoiltrootoi\'H.spot naain voor
de inwoners van Monnikendam, troeter of trotter is kuieraar; maar f roet is hi\'fj. Ülonoliil i\'le, dienst van den tienen
(lodj gr. fatrefa toe mottoe theoe.Velo Christelijke kerkvaders waren monola- t rist en, terwijl zij tevens geloofden aan liet bestaan der Heldensche «oden. Moiirmii\'. it\'r.i. .\'en aan één achter
elkander loopeu, vooral bij zekere be- toogingen der Fransehe studenten ge- bruikelijk. .Men zegt ook marchcr a la file indietwe; hgd. Giinsemarttch. Moil|liiiHlJtiii{|, zie Mon.
MoiiopliyHtetcii. beljjders vanéene
natuur in Christus, die leerden, dat umi. zijne goddelijke na tuur zijne meiisehelijke zoo geheel doordrongen had bij zijne niensebwording. dat ze beiden sleehts éene natuur uitmaakten. Van gr. monos I (\'enkel, alleen) en phusiê (natuur); zie JaeohietfH. Hiertegenover stonden de Djfophffsteteti, belijders van twee «ƒ• z<»i<lirltjli- naturen in < \'firistus, umi. eetie goddelijke naast eene nieiischclijke. Van <lno (tweel en pkttSiH matuur\'. Monopolie, i b and. i. atteenhaudet,
liet rerht tot den atteenhandet. \\\\o 11 ot In Ii I en. (gr.), kerkelijke
partij der 7e eeuw, die wel twee naturen doeh slechts een wil (thelèmajinChristus erkende, hit was in strijd met de lieer-
sehemle leer der kerk. dat in Christus overeenkomstig zijne twee naturen ook twee willen zijn. maar dat de nien- ! srhelijke wil zich steeds naar den goddeUjken wil heeft gevoegd, l\'it de overblijfselen der Mouotheteteit ontstond de aecte der Maronieten iz. a.t. Moui*oelcei% ciin.i, de leer, dat I
|
|||||||
|
7*>1 MONTAOt ENZ.
|
|||||||||
|
MOXSIEUlt DE 1\'AltlS.
|
|||||||||
|
Palisse, gelijk verkeerdelijk gespeld
wordt, I dergelijke waarheden zijn bij voorbeeld : Monsieur tle la Palice est mort;
Mort devaiit Pavie, Uu quart d\'heure avant sa mort
Il était encore en vie. Waarmede /.ij bedoelden: nog zeer kort vóór zijn dood toonde hij waarlijk te leven, door zijn moedig vechten. Dit was dus Inderdaad een welgemeend lied, dat eenvoudige soldaten zongen tereere van hun vergoden aanvoerder, den maar- schalk Jacques de la Palice, wiens wapenroein onder Karel VIII, l.odewijk, XII en Frans [, geheel Frankrijk ver- vulde. Hij was o. a. de held van Marig- nano, en sneuvelde iu 1525 vóór Pavia. De soldaten hebben blijkbaar niet be- grepen, hoe belachlijk het vers, op den klank af, luidde; en terwijl de maar- schalk als een legendarische held ge- roemd en vereerd werd, raakte het liedje in vergetelheid, totdat La Mor- moie (1(>41—17\'2H| het daaruit opgroei\' en er zooveel coupletten bijvoegde, dat er wel vijftig ontstonden. Sedert betee- kent véritè <i la Palice nt\' Palts** een- voudig eene waarheid als een koe. Monsieur de Pni\'is, (fr.), de
beul of scherprechter.
Monsieur IHmn 114\'ïic. (fr.), mijn-
heer Dimanche, de type van den be- deesden schuldeischer, den geduldigen koopman Naar den persoon van den- zelfden naam in Molières Don Juan. liij wordt door dezen zoo niet beleefd- beden overstelpt, dat hij niet aan het woord kan komen, om betaling van, het hem verschuldigde te verlangen. Hij is ten laatste zoo overbluft, dat bij zelfs eene uitnoodigiug van Don Juan, om met hem te soupeeren niet durft aannemen en zegt te willen heengaan. „Fluks, fluks, een kaars, roept D, J., om mijnheer Himanehe uit te laten." Monsieur Prudliomme, type
van een deftig burgerman, die heel mooi
weet te praten, in 18iJ0 door Henry Monnier geteekend in de Scènes po- pulaires dessinées & In plume. Het is de belichaming dier Heden, die hun heil zoeken in holle snorkende frasen, bana- |
|||||||||
|
liteiten en gemeenplaatsen. < )p het tooneel
gebracht o. a. in Grandeur et décadence de M. Joneph Prudhomme van M on- nier en Naëz, voor \'t eerst in TOdéon op \'Üf November lS.j\'2. Mousterrol, geschrift, waarbij de
aanmonstering geschiedt, d. w. z. de huurovereenkomst tussehen den schipper en de schepelingen gesloten wordt; ook 3-maandelijksche schriftelijke verant- woording van ge hl en brood bij liet leger op te maken door de staven, eompagnicn, eseadrons en batterijen. AI o 11 Nt ei\'verbond, samenkoppeling
of verbintenis tusselien lieden of par- tijen, ongelijksoortig door geboorte, ge- loofsbelijdenis, enz. Wordt vooral om- trent staatkundige partijen gebezigd, die geheel verschillende beginselen verde- digen maar tijdelijk samengaan. Moiis(eaus. (r.k.), ook remonstrans
of venerabïle, een altaar-sieraad, ge- woonlijk van verguld koper of zilver, waarin de hostie wordt vertoond en in processie rondgedragen, dikwijls iu tien vorm van een torentje, soms in dien van een stralenkrans of zon. Van lat. monstrare (toonen); ook ostensoriunt genoemd, van o." te» de re (toonen). Monsi nin»v. (fr. wap.1, heet een
dier,wanneer \'t een menschenhoofd heeft. Monstrum eruditloiils, (la t.),
een monster run geleerdheid, IS on si *• o in li o* i\'4- ii dn in „ (lat.),
een afgr$sel$k munster, ook wel monstrum in<|<-ns. een ontzettend monster, < hitleend aan Vergiliu s, Aetieis \';i, liöS, monstrum horren/luw, informe, ingens, een verschrikkelijk, wanstaltig, \'ontzettend, groot monster (btsehrijving van den cycloop Polyphe- mus). En zoo 4, 181, monstrum horren- du tnt ingens, van de Faam. Mout au; (Klunen — nmelieii,
(hgd.), den Maandag als rustdag be-
schoutcen. Die uitdrukking schijnt te
zijn ontstaan uit de gewoonte, die men vroeger bad, om op den .Maandag, die aan Aschdag voorafging, de kerken niet |
|||||||||
|
762 MOSTKlt KNZ.
\' en weezen; hier zonder onderscheid van
! gezindte. Naar Sir M os es M on te fin re
I (17K4—1«H5> bankier te Londen, schatrijk
I filantroop, die ontzaglijk veel voor zijn e
Israt\'dietische staingenootcn gedaan heeft.
In noordelijk Ualilea, de M erom vlakte,
stichtte hij groote dorpen voor .Joden.
Hij was lid (Ier synagoge van de Hpaan-
scïie en I\'ortugeèsehe .loden te L. Als
.sherilV van I.. in \'87 iu den ridderstand
i verheven, in \'4ii baronet. Te New-York
: bestaat een Monlejiore-asi/l voor lijders
j aan slepende ziekten; op Curacao en
i te I\'hiladelphia een Konds-Montefiore; te
Cincinnati een leerstoel hij het He-
! breeuwsch college: te (\'leveland een
Tehuis voor bejaarden en gebrekkigen,
dat zijn naam draagt. 1 >e /V/j* Mu»te-
i Jiore legt den bekroonde de verplichting
I op om eene studiereis iu het bulten*
; land te maken.
Moiitenotte. De adeldom ran den
! eersten Consul dateert ran MoitteHOtte
i «ƒ van den lSn lirmiiaire. Repliek van Napoleon Bonaparte, toen hij eene ge- nealogie zag, door vleiers opgemaakt, waarin werd verteld, dat de familie Bonaparte aan de oude Noorsche koningen verwant was. Hij Montenottu (in Cuneo of (\'oni. Piemout) versloeg Napoleon in 17\'tt» de Oostenrijkers. De ISelirumaire i\'t Nov. 1799) was de dag der omver- \'• werping van het Directoire, toen N. oppermachtig werd. Monter »u eapltole» (iv.),vaar
i het kapitool opgaan, m. a. w. zegevieren, 1 Naar het gebruik der legeraanvoerders van het oude Home, om, hadden zij eene overwinning behaald, naar het kapitool op te gaan en, onder de toe- juichingen des volks, aan de goden te otteren. Gemeenlijk worden die woorden echter slechts spottenderwijs op hen toegepast, die alleen in hunne verbeet* ding zegevieren. Monter snr Hes grands che-
i vunx. (fr.)i lettert, zijne grootepaur* | den bestijgen, m. a. w. opvliegen. drei-
I gen. In de Middeneeuwen bezigden de j ridders twee soorten van paarden, nl. Ie i pale/roi (van bet Latijnselu* pararere- das. postpaard) en Ie dcxtr/\'rr (de stal- : meesters voerden het toch ad de.rtemiH, |
||||||
|
MOKTAONAKD8,
blauw taken, üls symbool der boete-
doening, te behangen en den dag met groote opgewektheid te vieren. Moiitujiinirds of leden der Berg-
jmrtij.ilu uiterste democratische partij ge- durende de eerste Fransche Omwenteling, bestaande uit de Jacobijuen en de (Jorde- liers. die in I T\'.\'H en \'\'.\'4 in de Nationale Conventie liet gezag in banden hadden. Hunne voorganger» waren Danton en HobcspiL\'rre, maar onder hen waren Marat, Couthon, Thuriot, St. Andrê, Legendre, (\'ainille Desmoulins, Carnot, St. .lust en Collot d\'IIcrhois.dc mannen die liet schrikbewind Invoerden. Uiterste radicalen worden nu nog ju Krankrijk we! eens uiontagnardê genoemd. IIoill :i !|ii<- lïiis.se. i f r.\'i. Russische
berg, z.v.a. Rtttschbaan (z. a.). Moiltuiilstcil. eliristelijke sekte,
uitgegaan van Moutanus, geh. te Ardaban (in Myaiëi, op de grens van Plirygië, die het eerst te 1\'epuza omstr. 15u optrad, als een door den Parakleet (z. a.t gezonden profeet, eene nieuwe uitstorting des Heiligen (icestes toe/,eg- gend. Door deze zou de Kerk de door Jezus\' Apostelen voorbereide volko- menheld bereiken. Zijnen aanhangers, die zich Pneumatici (door den tieest gedrevenen) noemden, prees hijdestipt- ste ascese (ingetogenheid) aan, terwijl hij zeer strenge kerkelijke tucht oefende. Xertullianus, presbyter te Carthago, v 220 als Montanist i naar men wil i, werkte de stellingen van het Monta- nisine thcoretiseli uit. Montniit, ifr. wap.), croissant.
Montccclil en Capulet*! i. in
Shak espcare, Romeo en Julia, de
twee geslachten, die niet elkander in erfelijke vijandschap leefden, en van- daar als type van partijtwist tusschen twvti huizen gebruikt. Moutecltorlo, het I*ariemeiits-
f/elwmv te Kome. Monteflor-c, (it,), bergbloem. Naam
eener weldadighcids-vcrecniging te Am- sterdam tut ondersteuning van weduwen |
||||||
|
783
|
|||||||||||
|
MOKTKB EXE.
|
HOKTVOK H\'lJIX i.
|
||||||||||
|
aan lm nu e rechterzijde), liet oorlogs-
paard. Het laatste was liet sterkste en grootste. Vandaar nok rit f ml de ba- taille, voor een argument of onder- werp, waaraan men de grootste waarde hecht. Vgl. op zijn paardje zijn. Mouter 1111 1ia.ten.ii tï quel-
qu\'an, ifr.i, In de gemeenzame taal, iemand ie/s belachelijk* op de niouie
spelde». Vroeger vooral zelde men ook
faire nu buteait, De uitdrukking komt
van een gezelschapsspel, dat in de tweede helft der 18e eeuw. misschien reed» vroeger, in Frankrijk in zwang was. Men wen! daarbij geacht, /.ieh iu een vaartuig te bevinden, ilat op \'t punt stond schipbreuk te lijden, tegelijk met twee personen, die den speler dierbaar waren, doch waarvan hij slechts één kon redden, Kil nu moest hij zeggen, Welke van heiden hij aan de golven zou ontrukken. Men kent zelfs uit een schrijven eener hofdame van 1773, het Snedig antwoord der gravin A. Zij werd geacht zich met hare moeder, door welke zij niet was opgevoed, en die zij zoodoende nauwelijks kende en hare schoonmoeder, welke zij innig beminde, te hebben ingescheept. En zij antwoordde : „Ik zou mijne moeder redden, en mij met mijne schoonmoeder verdrinken". Mouten mirl poUIccr!, (lat.),
Terentïus, PHovmto, 1, 2, 18 (68),
Gouden bergen heioren. Montezumn-liorloge, een ont-
taglijk stuk basaltrota in Montezuma\'s rijk (Mexico) gevonden, waarin beeld- werk gehouwen was. dat de verdeeling van den tijd hij de oude Mexicanen aangaf. Moutezunia was de laatste koning aldaar, die door Cortes gedwon* gen werd zich als vasal van Spanje te verklaren. Montnjolflere, htchtbol, waarin de
lucht door verwarming verdund wordt; naar de uitvinders (1783), de gebroeders Montf/oljier i 1740—1810 en 174*«—171H1); «ie Cliarl/\'ère. Mont-Jole, Moiit-Joie, oudtijds in
Frankrijk een steenhoop uie Jbviiï, dienende tot wegwijzer of ter vereeuwi- |
|||||||||||
|
ging van eenigerbande gebeurtenis. Iu
de 17e eeuw heette een monument, een gedenkteeken ook un Mont\'joie. lïalzac schreef: .ik zou er pleizier in hebben
een Mont-joie te maken van de steenen, die de nijd mij naar \'t hoofd werpt zonder mij te kwetsen". Moilt-Jole Snillt-Deilts! wap(ii-
kreet der Pranselie koningen. Verhas- peld uit Mon Jove S.-l>.. d. i. ,miju Juplter zal de heilige IMoiiyslus zijn". gelijk deVransche koning (\'lovis(f51 11
iu den slag hij Tolhiaciiiu iZiïlpichi
uitriep, toen hij bemerkte, dat het aau- roepen van Juplter hein niet haatte, daar zijne troepen op de vlucht sloegen. die meerendeets den (lod der Christenen
beleden, welken Dïouvsius iu (lal!ie
gepredikt had. Anders gezegd: „Mannen, houdt stand en strijdt wakker; ik zat Jupiter (den Heidenschen eerdienst) ver- laten en Christen worden, evenals gij". De Koningen van Kngeland riepen: .Mont-joie Notre Dame! i Onze-I.ïeve- Vrouw). Saint-lieorges!" de hertogen van Iloiirgondië: .Mont-joie St. André" iSt. Andries, Andreasi of _M. au noble duc", die van Bourbon: _M. Bourbon!" of „M. Xotre-Dame!" die van Anjou: nM. Anjou!" Hieruit ziet men. dat ecu wapenkreet soms een kreet was om de hulpe (iods of der heiligen In te roepen, of bestond iu eene vermaning aan de krijgers om zich dapper te gedragen. Zie ook Wapenkreet. Montrer les talons, (fr.), vgl.
mettre lu r/ef sous la porte.
Montrer patte Manche, be-
u-ijzen irie men is, naar Lafontaiue,
tables l\\\', 15, Ie Loup, la Vhèrre et Ie Clierreati, waar het geitje den wolf niet binnen laat, omdat de oude geit beeft gezegd, dat zij voor niemand de deur mag openen, die niet eerst zijn witten poot heeft laten zien en daardoor bewezen heeft ook eene geit te ssijn. Mout y on (Prix —. prijs der
deugd, naar Jean Hapt is te Itobert Baron de Monthyon (1788—1820), stichter van een fonds ter belooning van
edelmoedige daden eu van zulke gc- scbriften of uitvindingen die het groot\' |
|||||||||||
|
MoNTMKNTA BS*.
|
|||||||||||||
|
Mul-I.A. OP HAl\'PILA.
|
|||||||||||||
|
ste nut voor de maatschappij zouden
afwerpen. Monument II (>ei*1llUllhie lsïs-
toricti, onschatbare verzameling van bronnen vonr -l.\' geschiedenis der Mid- deleeuweu. Vrïjlieer Von Stein (1757 —Ijsai i. stichtte in iHlïi het historisch rtjdsehrlft Archir, dat later onder de bescherming der lïegeering kwam, en waaruit de Monument» ontstaan zijn. Moiiumeiitiil C\'itv. ei in. i. xttul
der gedenkteeketirn, naam voor llalti- more. vooral naar He reusachtige Dori- sche /.uil 1140 v«et I.....g) en de mar-
meren obelisk, de eerste ter eere van
Washington, de laatste als hulde aan de krijgslied, u uil Maltimore, in 1814, in den strqd tegen de Kngelschen, gevallen. Monument ui Ntiite. iain.1, tiid-
nmnenten ntaat, naam voor Maryland; vgl. t\'fuiu thumpet\'s.
^loiiiiiiMut iiui aereperennlue*
(\\ a 1.1. een ff ede uk teeken duurzamer
dan metaal, Horatius, Oden :s. 30, 1. die zijn gedichten altlus noemt. Moukii (Tornt dl—, (it.), lettert.
oven* run M<in:\'t, allerslechtste in 1325 te Monza ibij Milaan» gestichte gcvau- genis vonr staatkundig veroordeelden -. dus geheetcu, omdat ze uit boven elkander als oreus gemetselde gewelven bestond. Hooi ||<\'tMllliiooN]t. i joodsch-
dnitschj . : fraai f/ekleed. Zie Mal- bneurh.
Mooi Heyntje, benammg, welke
(Vmstaniijn liuygens (f 1ÜÖ7) in zijn
„ Seheepspruet " aan zijn beminden meester, prins l\'rederik Hendrik if 14 Maart lt;47i gaf. Al ooi» < i!u i weilHelieii(leniuiifl
1111111* «Ie —, iemand verwenschen, omdat in 1574 op de heide hij Mook de noodlottige slag geleverd werd, waarin Lodewijk en Hendrik van Nassau met zoovele dapperen sneuvelden. Hooi <» ii (Ken—. tharg.), ff loeiend
tiraard oeer den riiff. Oude straf. Moou-seliHft, ïelterachrfft voor
|
|||||||||||||
|
i blinden, genoemd naar den uitvinder
Dr. \\V. M.,,mi (f te Hrighton Oct. HM»4). AI\'ioiishiiMi\'s. iani.1. personen, die
in het geheim whiskey stoken. Mimiï\'i!" iKüif vu il Cllleiifjo
(De —, Holmes, die daar een moord- huis had, waar bij zijne slachtoffers geheimzinnig liet verdwijnen; hij werd 7 Mei 18H6 te Philadelpliiaopgehangen. Moordlitiir, zie C/t\'uiactérirus
! anntis. Het 63e levensjaar, dus geheeten, omdat alsdan naar het zeggen is, vele mensclien sterven. MooimIUiiM (Vuti zijn hart neen
— nut ken = openhartig zijn, ver- basterd uit ëinovrknil en dus niet naar Mattli. -21 : 13. Al OOVen h op, l w a p. i. hoofd run
een neffer, altijd van ter zijde gezien,
! met roode lippen en gewoonlijk met
| een zilveren 1.....1\'ddoek (z. a. I.
1I«"i-m-Iii\' Kunst, goud op staal
geïncrusteerd. Trafiek der voormalige Mnm-en in Spanje, onlangs herleefd en in geheel Europa gewaardeerd. Alooi-rlif stijl, in dien stijl ge-
schilderd of gebouwd. Kr. sttjle mo- resque. Hooi \'imi ii zijne huid vei*Hiii1e-
ren (Zul ook een \'.* Of een liiipiiurd zijne vlekken? Jerem. XIII : 23. Spreekwijs, die aanduidt, hoe
weinig hoop van beterschap er is voor een eenmaal verdurven karakter. Mooh. verkuit. van momttt(ma-oth),
u.liuttr. —- ;/\'•/d; maiih unrv. ntuoth),
een kleine pasmunt uit den tijd des 2en tempels, dus mooi* lubben zooveel als nns : renten hebben. Mooh lnten zitten, (Uur g.)t ff ettl
ra-teren.
M onsei\', (hubr.),
|
|||||||||||||
|
radei
|
|||||||||||||
|
spion, aanbrengt,
|
|||||||||||||
|
Moplil of Muppilll. nt\'stamine-
Hiigen van Arabieren en de t.»t den Islam overgegane Hindoe*» in zuidelijk Voor-lndië. in \'t bijzonder aan de kust van Malalmr. Hun opperhoofd is de Itadja van Kanuanoer, hun hoogste priester de Fangal in 1\'miani. |
|||||||||||||
|
IfOl\'PEK. 7fi5 MOHE V.S7..
|
|||||||||||
|
Moppen. Rpotnaam voor de burgers
van Medemblik. Moqtierlc est Hunvcnt lmll-
«jencc «"esprit (I.;i —, (fr.),spof- zitcht !* dik» ijl* een bewf}* van gebrek aan geest of rernnft. Uitspraak van La Bruyere, in d<- la SociêU et <!»• la conversativn, die voor spotters niet vleiend is, maar honderdmaal door de ervaring wordt bevestigd. .11 «1 si (I11 — zijn. schuld hebben
aan vertraging, nalatig zijn. Iemand in mora stellen = licm aanzegden. dat hij het run of ander binnen een bepaalden tijd doen moet; van mora = oponthoud, vertoef, verwijl. llorn li. (moitro), 1 h e h r,). vrees,
on t sa ff, eerbied. Mornllle. (fr., wap.1, zit; Breidel.
Morilllie. randwalleunf steenhoopeu
die den gletscher omgeven. .Men onder-
scheidt zij- of rand-, eind-. midden* en grondmoratnen. Zie Gandeckeu. Morille ïnulepi 11 il;i 111e, ifr. 1,
zedeleer onafhankelffk van Christen- dom of godsdienst. Zij predikt 2edehjk- lieid, die enkel en alleen gegrond is in
de behoeften van het menscheHjk hart. en niet staat of valt met het godsdienstig gevoel. A uguste Cointe kan er de vader van heeten. Moralisten (Aiuerlltuniisclie
—. naam van eene door Ad Ier en
Sa It er bestuurde Vereeniging tot zedelijke beschaving. Volgens hunne beginselen bestaat de ware godsdienst niet in liet geloof in (led, maar een- voudijï in liet erkennen van zedelijke denkbeelden, en van dezer volkomen en onvoorwaardelijk j;e.zag. AIoiMl.lttelt, ze de kundig spel dei-
Middeleeuwen. In l.Vïi\'i ontmoet men de moraliteit van Klckerlijc; zie bij Hommeles en Spelen run Sfntte. Morntorlnm. (ha ml.), een van
liegueriugswe[*e of gerechtelijk verleend uitstel ran betaling, waarbij bij. die |
I door omstandigheden geheel buiten zijn
j toedoen, tijdelijk onvermogend is, om ; zijne schuldeischers te voldoen, voor \' alle dwangexeentie en arrest gevrij- waard wordt. Hoofdzakelijk wordt bét
1 woord gebruikt voor een algemeens door de regeering ingestelde surséance
I van betaling in een land, dat door 1 oorlog, epidemie of derg. getroffen in. |
||||||||||
|
Moruvlsehe broeders of l(o-
heeinselie broeders, iz. a. onder verbetering), ontstaan sedert 14Ö0 uit : bet overschot der Tahorlten i(*alix-
lijnen, z. a. 1 of strenge llussiten, in Moravir en lloheme. Zij verwierpen de heiligen en de hierarchicder K.-K. kerk. de transsubstantiatie \'z. a.i. liet vagevuur; namen den Bijbel, alsmede de geloofs- belijdenis der oinie Christenkerk, voor 1 maatstaf huns geloofs. Deze. ook dus-
genaamde Broeder-uniteit (b gd. Vnitüt), die vele Waldenzen in zich opnam, en hare eerste bissclioppen door Waldenzer bisschoppen liet wijden, week in 1722 grootendeels naar Saksen uit, hetgeen aanleiding gaf tot de stichting der , Evangelische Broedergemeente of de
Hernhutter* <z. a.i. In Suriname geven de Moravische broeders onderwijs in door bet Nederlanilsehe gouvernement ! gesubsidieerde scholen.
|
|||||||||||
|
Morlilen. | fr.), deze uitroepI vroeger
morb/\'en), is niets ander» dan eene ver- haspeling van mort a Dien of mort de Dien. Kvenzoo zegt men corbleu voor corps dr Die tf, par bleu voor par D/en, ! vertakten voor rertu Dfeit, enz. Morceiui (Einporter Ie—»<fr.\\
een bijtend noord bezigen, waardoor hij, tot wieu men zieh richt, innig wordt getroffen. More huiioi\'iuii. naar de irijze
| der roderen. Spreuk van Prins van Westdorpe. More solito, da t.i, naar de gewone
irijze, naar gewoonte.
More (Trnlter «Ie Tnrc a —,
ffr.l, iemand uiterst baisrh bejegenen.
Waarschijnlijk omdat geen van beiden hun tegenstander met zachtheid plachten te behandelen. |
|||||||||||
|
7i;i;
|
|||||||||||
|
MtiitK ENZ.
|
UORGUK.
|
||||||||||
|
More matter, u tth les» art.
(eng.), intt meer zaaks en wat minder knust. Shakespeare. Ham/et, 11, •_>, gezegde der Koningin t"t 1\'olonins, als de laatste haar in hoogdravende woorden verzekert, de reden te hebben gevonden, wanr<mi Hamlet. haar zoon, zoo vcr- nnderd is. More. i li e b r. |, hiraar, ondencg-
Zei: De beteekenis is gelijk die van liet woord doctor. Het is de graad, door een Kabbijn te verwerven; dus, doctor in de Israëlitische theologie. Morenoe, onze leeraar, More Morenoe, titel des Opperrabbijn*. Mores leercn, eigenlijk tengevolge
van onbehoorlijk gedrag tereehUc§xen.
Het eerste Latijusche woord bcteekent
zeden, dat hier echter met f/netle zeden moet worden vertaald. Verbastering in mode» Zeere,,. Al o ei\' sii o. (lat.), "ji zljll eit/eil
ifijze, volgens zijne gewone manier, MoH\'lio (II —. fit.), de zwarte,
bijnaam van een politieagent te Rome. Letterl. het moortje, het net/erfje, ver- kleiuvorm van moro — moor. neger. \\loii|ji n n (1 \'iiüi —. Zie Fata
moif/UHa.
Mor(|nitll t Ï-.1-I1 huw «lij I, of
liui\\ i liJK mot ile linker hu ml. huwelijk van een aanzienlijk man niet
eeiie vronw beneden zijn stand, waarbij de kinderen alleen van de moeder naam en vermogen verkrijgen; m. lat. matrï- moit/Miit ad inorganatieam, van na der mor guit, of van mart/itatin en u,nryanale in het Lombardisch recht, zooveel als hgd. morgengabe, naar het gesel 1 enk, dat de echtgenoot na den bruidsnacht aan zijne vronw gat\' als onvervreemdbare bezitting. < lorsprong onzeker, maar de laatste is de waar* sHiijnlijkste. Mormmte Mn njfjtore, komi*ek
*atyrisch heldendicht van Pu lei, Plo- leii\'tijnsih dichter f U94. Hij wordt
de vader dier dicbtSOOrt genoemd. Mnr- t/a ut f was de naam van den wnesten held, die door Orlando bekeerd werd. |
Morgen (Gnten —, Herr FI-
seher, (h gd. 1, goede morgen, mijnheer Fiseher. Ten onrechte verbeelden zich ouderen van dagen onzer landgeiiooteii, die den tooneelspeler N. Judels in diens glanstijdperk zagen, dat die volzin aan den titel van het oorspronkelijke Goeden nrtmd, mijnheer Hakker, een stukje, waarin hij eveneens uitblonk, is ontleend. Die woorden, die iu de ge- meenzame taal voor ohm „maar, liet mocht wat" worden gebruikt, zijn (laar- van herkomstig. dat men die, in de eerste helft (lezer eeuw een ouden Duitschen student, .!. W. Fischer ge* naamd, en die allengs meer en meer, door zijn armzalig uiterlijk de alge- meene aandacht trok, op straat achterna placht te roepen. Mornjciidnft (Anm — yewebt,
(h g d. 1, zie hem Glttcklichen kamt, etc. (Aaiib.i. Morgenster, de planeet Vemis,
wanneer deze kort vóór de zon opkomt en dan dichterlijk Lucifer wordt ge- lieeten. —„tren Middeleeuwse!) wapen,bestaan-
de uit ecu korten stok met een bo] aan \'t einde, voorzien van ijzeren punten. Ook was de kogel niet punten dikwijls inet eene ketting aan den stok gehecht. Ook benaming van hnlicerken iu de dagen van Karet hertog van (ielre (t 1Ó3S.. —, (Amst.i, voddenraper, omdat die
vaak vóór dag en dauw op buit uitgaat. Morgenster der hervorming
(De —, John Wycliffe of Wi.
cklef (1324—84). Morfine, doodeuzaal, waar de lijkeu
van verongelukte of vermoorde per- sonen worden neergelegd om herkend te worden. Aaiivauklijk te Parijs, latei- in vele andere steden. Oorspronklijk eene kleine zaal aan den ingang der ge- vangenissen, waar de gevangenen voor* loopig geplaatst werden, totdat de gevan. genbewaarders hen kenden. Later (1604 1 werden daar ook de lijken, evenals thans nog, neergelegd en \'t publiek kon door een luikje iu de deur trachten |
||||||||||
|
767
|
||||||||||||
|
UOK8 ENZ.
|
||||||||||||
|
MOKI I-LOS.
|
||||||||||||
|
ze te herkennen. Grandgagnage, Mé-
nage, (\'hevallet, DelAtre geven verschil-
lende aHeidiugen van ntoryite; zekerheid werd nog niet verkregen. Moi\'lllos, modehoed uit het eerste
vierde deel der l\'.le eeuw, naar tien tegenstander van Holt\'ra r genoemd, en den vorm hebbend van een schuitje. .tl ti i\' i i\' ]>01> no moi\'i i\'. < s p. i.
sterren om niet te sterren. Spreuk van
den Hertog de Longue vil Ie. Moi\'Ihcoh, afstammelingen der
Arabieren, die, uit Mauritanië (Noord*
Afrika i overgekomen.Spanje veroverden. Door Perdinand V. koning van Aragon en (\'a-tilië, f 1516, overheen!, namen zij, daartoe gedwongen, schi/nhttar het (Roomsche i Christendom aan. (talder Philips II in opstand geraakt tegen de zwaarste verdrukkingen, werden zij in 1570 overwonnen en ten getale van over de honderd-duizend uit Spanje verdreven. De achtergeblevenen, die in \'t geheim het Mohammedanisme getrouw bleven, zijn in 1600 door Philips III voorgoed verdreven, en iu zeer grooten getale naar Noord-Afrika uitgeweken, waar zij zich hoofdzakelijk aan zeerooverij tegen de Christenen overgaven. Morltni\'1 te siihitii ut (Ave,
(\'iiesiii\'. —, (lat.), de ten doodt\' ge-
doemden groeten n. (Iroet, waarmede de gladiatoren i zwaard vechters), den liomeiuschen circus intredend, den Keizer tegemoet traden, bij den aanvang van den strijd op leven en dood. Zie. Are en Sallttatio. \\1 ornioil State, (a in.), Mormonen-
staat, naam voor Utah als zetel der Mormonen. Mormonen, ianO, aanhangers dei-
leer van Joseph (Jo6) Sinith, een pachter uit tien staat Vermout, die zich als schatgraver in den staat Ne w-York nederzette. Hij gaf aan de in 1827 door hem gestichte sekte dien naam naar Mor ui on, die de laatste pro- feet zou geweest zijn, een afstam - meliiig van Jozef en, na de verwoes- |
ting van het Rijk der tien stammen,
omstreeks GOU j. v. <\'. naar Amerika
getogen: deze xon het hoek MortuoH
geschreven hebben, waaraan Smit h,
j die dit boek beschouwde als uit den
; hemel gezonden, zijne leer ontleende.
In werkelijkheid was dit boek geschreven
doorKalomon Spa ld i ligt 1769—1810),
; een gewezen geestelijke en onverbeterlijk
boeken fabrikant.
Moi\'ur. it\'r. wap.l, de leentc, wan-
| neer hij tanden, tont; en klauwen mist;
vogels zonder bek of pooten; zie Gehoond,
Hoi\'ii (Il —, iit.1. de moor. lïij.
naam van Lodovieo Sforza. hertog van .Milaan (f 1510J, Moimis. (sp.t, Mooren. Aldus noemen
i de Spanjaarden in \'t algemeen de Ma~ le/\'ers. MorpheilN. (m y t h.), de god tien
sfaaps en der droomen; vandaar in de armen ran Morphetts, tl. i. in slaap. I
Morris-dance of Moorsche dans,
militaire dans bij de Mooren, uit Spanje
I naar Ktigelaud overgebracht onder Kdu- I ard III. De dans gepaard met gwaard- gekletter en belgeluid. De dans werd
j weldra zeer geliefd in tic volksspelcn | en aan het einde van tooneelvertoonin- j gen in Engeland. Mors(Premlre Ie — nu\\ rients,
! <fr. i, op hid f/aan. Hoewel eigenlijk
alleen tip paarden van toepassing, wordt die uitdrukking ook gebezigd van iemand die boos wordt of opvliegt. |
|||||||||||
|
Mors t-ivilïK. ilat.), de burger~
fijh\'e dood. |
||||||||||||
|
Mors sceptra llgonlbus nc-
qmit. dat.», de dood maaktêchepiers
i (koningen) \'tan lumiree/en (daglooners)
gelijk. Mor» ultlnin linea remin,.
(lat), de dood is het einde ran alles
(liet beeld is ontleend aan de streep op het einde der renbaan). Hora tin 8» Epitttolae I, lil, Ï9. |
||||||||||||
|
HOUTAHA (PATER).
|
|||||||||||
|
7fiS
|
|||||||||||
|
MOJISK-AI.I\'IIAUKT
|
|||||||||||
|
kerreit. Woorden van generaal Ducrot
(|Kt7_M->, i„ ,ie proclamatie, die hij den \'Jaen November 1870, tijdens de belegering van Parijs, op het oogeublik dat bij eeiieu uitval zon ondernemen. tot zijne soldaten richtte. Het bleek echter een «lier suorkerijen te wezen, waaraan l\'rankrijk, en vooral diens krygsgeschiedenis zoo rijk is. Immer* Ducrot keerde, zouder zijn doel te heb- ben bereikt, den 4<-n DeC. daaropvob geude, levend te Vincennes weder. Daarom naar hem het ww. dnrrofer, bet gevaar ontwijken. Mort Huns plimbc (La — * (fr.),
afstemmen van een voorstel zonder motiveering. De oorsprong der uitdruk* king wordt toegeschreven aan een Keggen van den abt S i é y ès bij de .stemming over dun dood van Lodowjjk XVI, doch dit is onjuist. Zie De La- ni a r t i n e, flMoire des Giroudins, tome V. pair. 4\'.i. Zie I.n taart, ete. Mort il 1» In stia. tuorto 11
vrilplio. iit.1. lett. a/s het heest dood ïs, is ook\' liet re il ij II dnod =: doodt\' vijanden doen geen kwaad meer. Zie
ATorte In hete, enz. Mortiiilelln, titX vaat-ijs, grooter
en sappiger dan de cervelaatworst. Die van Hologua zijn vooral beroemd. MortlliHe, (fr. wap.l. uitgesneden
in den vorm van een zwaluwstaart. Zie Zicaliiirataartronm\'g. Mortnrii (Pater —, lsraelietiseh
kind te Bologna, tegen den wil zijner
ouders door een 15-jarig dienstmeisje,
in het geheim B.-K. gedoopt en door
eene Congregatie ontvoerd (\'24 .luni
IH.\'iS). Over die geweldpleging is huler-
tijd veel te doen geweest. Het werd
bijna eene l\'urnpeesehe quaestie. Mor-
tara\'s familie deed al lietmogelijkeonihet
kind terilg te krijgen : maar paus PiusIX,
j besliste, dat «Ie kleine gedoopte Israëliet
j onder christelijke leiding zou worden
: opgevoed. Hij werd kanunnik van St.
| Aiigustiiius, te Parijs en is in .luni
1806 op 43-jarigen leeftijd door pau»
I.eo XIII benoemd tot < >ver.»te van
j het klooster en gasthuis op den Sint-
: Itemard.
|
|||||||||||
|
Horac-ii IplKilM-t. liet alphabet
gebezigd bij het telrgrafri-i-fii. uitgedacht
door Samuel Morse in Amerika. Het bestaat uit een samenstelling van pnnten en stivj.ru.
Mort tin duim]! iVliomienr.
0\'im. op het nld rttn eer aertorreu,
woord van hulde aan de nagedachtenis) van Theophile Malo C\'orret de la Tour d\'Auvergne ïgeb. 1743), bijgenaamd premier grenadier de Frunce; op 27 Juni 1 sou in den slag van < >ber- hauacn hij Keuburg gesneuveld, werd hij onder lauwer- en eiketakken begraven, op de plaats, waar hij viel. Het geheele leger droeg drie dagen rouw, en /.ijn uaain bleef geschreven aa» het hoofd van het register der 46ö halve brigade. Zijn hart werd bewaard in eene zilveren urn door de soldaten betaald, en als zijn naam op \'t appèl gelezen werd, riep de oudste sergeant : Mort ati ehamp d\'honnenr. Deze hulde duurde voort tot aan den val van het Keizerrijk in IH14. Vgl. Hij is mei krijgsman*\' eer enz. Morinnen, bijnaam voor telegra-
fi-ten. naar het stelsel van Morse zoo Mort nvant PAjje, (fr.), voorop
jeugdigen onderdom orevledeHt een door Victor IIugo f1802—85), in de voor- rede van zijn drama //maan/\' (den 25*n Februari 1830 in het theater francais voor liet eerst opgevoerd) gebezigde uit- dmkkillg, maar die. niet tegenstaande hare naïveteit, in zwang is gebleven. Kigenltyk kan zij tocli alleen op een nog ongeboren kind «orden toegepast. Mort iVumoiir.... et «1\'iuie
lliixlon ile ]>oltrlne, ( fr.), bezweken aan liefdes)»art___en eene bor*tont-
behing. Ferdinand Den i»(geb. 17\',\'xt
haalde, als voorbeeld van den invloed van twiji\'elzueht op de vorming der spreekwoorden «>. a. ook dien geestigen volzin in zijn k\'ssai sur fa phihmophie de Sfiitr/iii ilS4\'2i aan. Sedert dien tijd i> die aardigheid door andere schrijvers herhaald geworden. Mort on vlctorleux (.Ie ne
rcntrcrnl que —. ifr.). ih zal al- leen als lijk\' af al» orertr/auuar fernr/-
|
|||||||||||
|
KORTE I.A IliVj\'K, ENZ. 7liil UOBTBRDPOTTKX.
|
|||||||
|
Morte la lirtc. mort lc venln, !
(fr.), als het beest dood is, l» ook het I
eergif (dood) werkeloos, woorden van Hendrik III bij den moord van den hertog Ilenri de Üiüse, door zijn toedoen in [ zijne eigene kamer naast zijn particulier kabinet, 23 Pee. 1588 tegen hem ge- pleegd. Mortier, warmond, om bommen
uit te werpen. Mortier, (wap.), hoofddeksel be-
staande uit eene muts, meestal van bont met een wijden, vry hoogen bol van kostbare stof. Deze was in gebruik bij de hooge rechterlijke ambtenaren (komt alleen voor in de wapens van de noblesse de robe (/,. a,)« en voorts in de door Napoleon 1 uitgedeelde, die tegen alle heraldiek inloopen). Mortier (President u —, d. i.
president met den rijzet, benaming (in vroegere eeuwen i der presidenten van
liet parlement; omdat zij een tluweelen muts droegen met goud gegalonneerd en
met bont omzet, die op een vijzel
(mortier) geleek. Mortlflceeren, | li a n d. i. amorti-
«reren; zie boven, amortisatie.
11 oi-* s (Let* — vont vite. I f r.), de
dimden rolf/en snel op elkander. Hoewel
aan de ballade Lenore van lillrger
1174S—;t4 l ontleend, worden die woorden
evenzoo dikwerf in Frankrijk, wanneer mannen van naam, op welk gebied ook, spoedig na elkander sterven, als het oor- spronkeÜjke : Die Toten reiten sehmell!
in Dultachland gebezigd.
MortulH nll nlsl licnc (De —,
(lat.), orer afgestorvenen worde enkel
goede gezegd) Waarschuwing tegen be- lastering van dooden. Waaraehijnlijk de vertaling van een gezegde van Chilon, door Diogenes l.aëstius (I, 3, 70) aangehaald. Mos, (afr.), immers. Dis mos ons
Landros, neV Jij skrijf mos net na hul verstand. Mos, (lat. stnd.), gewoonte, .Naar
den goeden, ouden mos". |
IIos pro le||e, dat.i. geteoonte
voor of in de plaats van a-et, gewoon-
terecht. llosüïqne (Etre coiffé » In — 9
l f r. i, op zijn Mazaiseh gekopt ijann.
In scherts voor hoorndrager irezen. Denkelijk naar den gehoornden Moxes van de Vulgata op Kxod. XXXIV: 29, 30, 35. Zie echter het artikel Mozeo illij ziet er uit als een gehoornde —). Moser, (barg.), spion, handlanger
der politie. Moser «loorslnnn, bedriegen, »«-
klikken, van opinie veranderen.
Moskee, van fr. mosqiiêe, it.
unsrhiffi, sp. mezqnita, port. mesqnita ," oorspr. a rab. mesdjid, d. i. plaats, waar men den grond niet het voorhoofd aanraakt (bv. bij liet «(bed). Vandaar; bedehuis. Moslim (nnislim ), ia ra b.>. Te-
genw. deelw. van aslainn, zieh overge- ven, nl. aan den wil (lods, bet. dus zich oreryerende aan. Mohammed noemde dus zijne volgelingen Mosliman, in het Perzisch het mrv. van dit woord, maar hetzelfde als masalmdn nitge- sproken, is in die taal, evenals in het Turkseh, ook een enkelvoud, en van- daar het Pr. mnsnhnan, ons muzelman. Islam — overgave nml. aan den wil (lods. Mossai*, (met samengetrokken o-
uitspraak ), eigent, moesftr (n, h e b r. i, berisping, vermaning. Mossar zeggen — een boetpredikatie houden. Mosslmeks. de oudere leden eener
politieke partij; zie Kida, /.. v. a. Met mos bet/roeide ruggen, evenals oude Bteenen en muren. Mosschel, (wap.), zie Schelp.
Mo ster il Jon {feu, \'» ,ie volkstaal
beerenknerht. Mos ter il potten, spotnaam voor de
inwoners van Woiulriehein. 40
|
||||||
|
M«iSTi:itl>ZAAI>.IE KNZ. 77(
Mosterdzniidje (Een —wordt
een struik zoo f|root als een Imioiii, Matth. XIII : 81, 32. Spreekw.,
dat den wasdom van \'t kleine en ge- | rlnge uitdrukt. Mot of motto, zie Spreuk:
Motet, flat., it.. mux.), veelstcm-
mige kerkelijke gezangen van kleinen j
omvang on bijbelsehen. meestal Latijn- sehen, tekst, zonder begeleiding uitge- ! voerd, na 1G00 ook weleens met enkele violen en later met orgel of vol j orkest ter aucompagneering. Ze komen j reeds in de 11e eeuw voor. De verscllü- lende stemmen zongen niet denzelfden | tekst en ook niet dezelfde noten. liege- i leidden elkaar dus niet, en drukten J met grooter kraebt de bedoeling van den tekst uit. Motlier Aun. (eng. am.), moeder
Anna, volksnaam voor Anna Lee (1735—84), de profetea of geestelijke moeder der Sliakei\'8 iz. a.). de „vrou- welijke." of wel „tweede" openbaring j van Christus, waarvan Jezus de „man- j nelijke" en „eerste" is. Motlier <\':i i*i*y s clilckcii, (e n g. I, I
kuiken rn il mortier Carry, de zee* \'
zwaluw, stormvogcl iseheepst.i: ook Petrei gelteeten. Motlier ol Presidente, Motlier \'
ol States, lam.», moet/er der presi- ] denten, moeder der staten, benaming van Virgin ia, omdat uit dezen staat zes presidenten zijn voortgekomen, en omdat deze staat de oudste tier Unie . is; vgl. Old Dominion. Motle-Kenclieiiliis, motie on 26 [
September 1866, bij de beraadslaging
over het adres van antwoord op de | Troonrede voorgesteld door mr, Keu- ! elien i ns : „De Kamer, de gedragslijn van bet Kabinet ten opzichte van da uittreding van den minister van Kolo- niSn, mr. P. M ij er, afkeurend, gaat over tot de orde van den dag". I)eaan- ueniing dier motie bad liet aftreden van liet Ministerie en de ontbinding der Kamer tengevolge. |
||||||
|
I MOlCMAKli.
Motto vu 11 den dnIi el (Het
morgen, omdat van uitstel afstel
komt. Mottoen, f r. Hiontou, ook agnél,
Jam, schaap genoemd, een oude Franache gouden munt, voor \'t eerst versotienen onder de regeering van Lodewjjk IX (122G—70), en weldra in geheel Europa nagebootst. Kr was een schaap op afge* beeld met een kruis vaan en het omschrift in *t Latijn: .Kam Gods, dat de zonden der wereld draagt\'1 (Joh. I : 29). motos eomponere flnetns, lat.),
de in beroering gebrachte baren stillen. Wat Vergilius den zeegod Neptunus laat doen. Verg. Aene\'is I, 135 beeft: „Sed motos praestat componcre fluctus". Mots! (Des — des mots! des
mots! Zie Word»! worde! enz. In de toepassing, nietszeggende woorden. Mottur, (met samengetrokken o-
uitspraak), eigent moetar (n.hebr.) =
geoorloofd, Moetar Inch — het zij 11 geoorloofd. Motten, ibgd.i. in de volkstaal,
pokken, omdat di! sporen dier ziekte in liet gelaat op motgaten gelijken. Het komt echter eigenlijk bijna uitsluitend in den vloek voor: Dana dn die Motten kriegst! = krijg de pokken. Mottig = pokdalig. Motn proprlo, 11 a 1.1. uit eigen
beweging. Moncliard, i\'fr.ï, stille verblikker,
spion, denkelijk van mouchs (vlieg) om- dat bij evenals deze, overal weet in te dringen. Vol ta i re beeft in navolging van vele anderen beweerd, dat liet eene ver- bast er ing was van Mo uchy, den waren naam van Antoine Pénioebarès. reetor der universiteit onder Ilenri II en die volijverig Protestanten aanbracht of verklikte. Maar Ch. Nodier toont overtuigend aan. dat de naam veel ouder is, dat moncher en tnoucharder reeds in de 15e eeuw bestonden, gelijk nog beden monehe en immchard synoniem zijn, gelijk ook reeds lat. musea in dien zin gebruikt werd. |
||||||
|
771
|
|||||||||||
|
HOUCHE.
|
|||||||||||
|
MU(.\'TtI 11 ENZ.
|
|||||||||||
|
Mouclie, \'t\'i , riteg. Bateau-mOHchê
= kleine stoomboot Mouche, (fr.), de naam, onder wei-
ken M. Heine mevr. CamUle Selden (t 1896), een jong meisje van Duitsche afkomst, in 1855, dus ruim een jaar
vóór zijn overlijden, te Parijs leerde kennen, en in verscheidene zijne brieven en gedichten o. a, in Die Lotusblume en An die Manche, vereeuwigde. De bijnaam kwam daar vandaan, dut <le dame een cachet had. waarop een vlieg (fr, mouche) gegrifd was. Mouche, (fr,), verkorting van »ioh-
c]i ard, verk 1 ikker. Mouche dn ooche (Faire la
—, (fr.), zie Faire la manche etc.
Mouche (Fine —9 (fr.). een ge-
slepen vrouwelijk persoon. Mouche (Prcnrtrc In —. (fr.),
zich geraakt huwen, boos worden. M nu rli cl. in. li e b r.), vergevend, ver-
Schoonetld, kwijtscheldend; iemand iets monchel zijn = iemand een beleediging of tekortkoming vergeven. Mom-lus. (fr.), vliegttu. Kleine
schijfjes meest zwart papier, die dames en saletjonkers in de tweede helft der 17e en het begin der 18e eeuw hier en daar op hun gelaat plakten, om daar- door het blanke van hun teint heter te doen uitkomen. Vm Hof pleister. 11 mit\'hes ((.ober dos —9 (fr.),
zijn tijd wachtend of nietsdoen door- brengen, zooals kinderen, die vliegen vangen, in plaats van te arbeiden. Mouchcs volmitcs, (fr.), letter).
oliegeilde vliegen, in werkelijkheid, iu de geneeskunde, de lijnen, Hekken of gekleurde schitterende jntntjts, die SOMS
voor de oogen schijnen te zweven nadat men op een sterk verlicht voorwerp heeft gestaard of die eene plotselinge, minder
voorbijgaande storing van het gezichte- vermogen vormen. Moucheté, (wap.), bezaaid met
hermelijn vlokjes. |
|||||||||||
|
Monchetnre, (wap.), zie Herme-
Ujnrlokjes.
Mouchlacll, (liebr.), een vcrma-
neiide, een onder-liet-oog-hreiigeude. Iemand mouchiach zijn = iemand iets onder het oog brengen. Moujili. spr. uit Moesjik, Russisch*
boer. Twee der uitneiucndste Russische
publicisten, Slatowatsky en tïlebost- pensky beschrijven, naar het voorbeeld van graaf Leo X. Tolsloï, het leven van den moujik. .11 on Kii*. verkeerde vorm voor
Turksch mttkri, verhuurder, in pacht gever, dus ook: muildieren-verhuurders of wat ook. Moule. (fr.), in de gemeenzame taal
iemand run weinig moed en wilskracht. Inderdaad zal wel een mossel die belde
hoedanigheden slechts in geringe mate bezitten. Moale (Tonte —. (barg.), deel.
helft tan \'t tfcsfolene. Mouliu A parolen, (fr.)» ee"
praatzieke. Het woord werd door Ca1- leinant des Réanx(1619—92) in zijne Historiettes (een reeks anecdotes uit den tijd van het Regentschap), den graaf van Flesque in den mond gelegd en leeft nog lieden voort. Ilotiut city» (am.), heuvelstad,
benaming van St. Louis iu .Mexico, naar
de talrijke aardhoopen, die men vond. toen de stad gesticht werd. Iloiieii* n\'csi i\'ini.e\'esl «oli\'C
dernlere hciiee, (f r.), te sterven be- teekent niets, dat is ons laatste nar.
Gezegde ontleend aan Ie Deserteur, van M. de la Palisse. populair ge- worden door de lieve muziek van Monsigny. lloiuii\' |iom< In pati\'Ie,
C\'eat Ie wort Ie pin* beau.
Ie plus <lii|ti«- dVuvlc, (fr.), voor
het vaderland te sterren is het schoonste.
\\ het meest benijdt nstcaarditfe lot; eonigs-
! zins gewijzigd refrein van liet volkslied
|
|||||||||||
|
MOUPEK-NEFEflCH. 772 MOUTOKS DB PANUJtGH
|
|||||||
|
Hot and a Rottcevettttx, tekst en muziek
van Kouget de Lisle (1792). In een nieuweren tijd schreven Alexandre I» u in a s en Au kus te Maquet het drama te Chevolier de Maismt\'Rouge, liet eerst :J Aug. 1S-47 in liet Théatre IMstorique vertoond, waarin een koor der (tirondijnen, op muziek van Varuey werd gezongen, dat de aangehaalde woorden tot refrein had. Dat laatste komt overigens iu hoofdzaak op het Dn/re et decorum, en/.. (/,. a.i van Ho- ra tius neder. I>e parodie luidt: Xourri par hi pafrte, etc. Mouscr-iielescli, Cliebr.), feren-
opofferend zijn, zijn leven desnoods voor iets geven: met zijne geheelc ziel iets bewerken. MonRHollpii. fijne lichte stof, ja-
ponstof vooral, naar a ra h. al-Nauril (fr. Mosul, Mossoul, Mousscl i, eene stad, aan den Tigris, waar veel handel in dergelijke lichte storten gedreven wordt; ned. Httetdoekj de fijnere storten heeten rtijtfiir, de fijnste zéphyr, MoiiHHplIne «1c Ist mi", (fr.)i zacht
wollig weefsel, veelal japonstof, naar Montai\'tl. (Tr.\'i, in de gemeenzame
taal knaap. IIoii t a i-ilc. i f v. i, mosterd. Men
heeft dikwerf over den oorsprong van
dit woord getuist, en daarbij o. a. liet wapen der stad I Hjnii, iu Frankrijk, te pas gebracht, wier mosterd inderdaad sedert lang een grooten poep geniet. In
de 14e eeuw namelijk, zou l\'hilips de (loede, hertog van Boiirgoiidiè\', haar, ter helooiiing, nadat zij duizend man soldaten had geleverd, om een opstand te Gent te onderdrukken, het voorrecht hebben verleend, zijne wapens met de zinspreuk „Maalt me tardtf\' (ongeveer: op vele dingen wacht ik niet ongeduld), hij haar blazoen te voegen. Het nieuwe wapen werd op Oijou\'s hoofdpoort ge- belteld. Door den tijd verdween echter liet iniddeiiste woord, en bleef alleen Moult tarde over, waarvan ineu nn>n- tardc, ter aanduiding van den mosterd maakte, die tot daartoe sanre en senere werd gebeeten. Ongelukkigerwijs komt |
|||||||
|
het woord moatarde reeds omstreek»
1220, dus eene eeuw vroeger, in de llistoire de Claillanme Ir Marenchal voor, r,oodat de uitdrukking veeleer van maat, ons munt, schijnt te komen, dat o]> zijne beurt van het lat. mitx- liim afstamt. Evenmin juist is de be- wering, dat de mosterd eerst in 1720 in Kngelaud. door eene dame Clement van Durham in gebruik zou zijn ge- komen. Immers, zoowel iu Tamlng of the fthrew (1594) als in King Henrg IV (1596) van Sliakespeare, wordt reeds van die toespijs gewaagd. Iu het eerste stuk vraagt Qrumio aan (\'atlierïne wat zij wel van een stuk ossenvleesch met mosterd zon zeggen. Kn in liet laatste, beweert Falstatt\', dat de beste mosterd van Tewkesbury, in het graafschap (üoneester, komt. Moutnrilo apren «llncr, (fr.i,
moêtaard nu d»n maattijd, te laat met eenige ïnededeeliug, bewijsvoering of derg. aankomen. .Iluinai\'dirr aln ]>npc of pre-
inler moutnrillor, ifr.i, iemand die een al te hoogen dunk van zieh /elven heeft. Vóór de mosterd iu gebruik kwam, bezigde men aan alle hoven xêtié (ons sêuegroen). l>e hofbeambte, die met het toezicht op de voeding was belast, heette aènéchal en kreeg later den naam van tnoutardter, zoonis de kamerheer in het lat ij n wel eens tarernicns wordt ge- nnemd. Vgl. Moeterdjongeii. UI outon d\'or, (f r.\'uipmden schaap,
een Pransell geldstuk, naar de voor- stelling op de keerzijde van den Af/nas Dei of het Lam Gods. Zie Mot toen. UI out on »Y plloter, (fr. wap.),
heipaal. MouOuis de Pnuur(|c, schapen
van l\'aniirgus, douiine volgelingen, die ilneude, wat hun voorganger doet, zieh desnoods in \'t ongeluk zouden storten. Ontleend aan den roman Pantagruel van Uabelais, waar I*anurgU8 zicli wil wreken op Dindenault, die hem bcleedigd heeft. Hij koopt diens beste schaap en werpt het in zee, waarna de andere schapen hun makker naspringen. |
|||||||
|
77:ï
|
|||||||||
|
MOZES BKZ.
|
|||||||||
|
Mouts\'el, fhebr.), uitgang van
liijv. in: Mouts\'ei sabbat!) = Sabbafh- uitgang, Zaterdag-avond; Mouts\'ei jom- tob = feestdags-uitgang. Montslc, liu-uioiitsie, (li c b 1\'.),
woord uit de [sraël. lofzegging over het brood; die Ut/zegging zelve; en vaak ook de snede brood waarover de Iof- zegging wordt uitgesproken. HIoutsic-zi}ii. (hebr.), (lett. uit-
brengcn), iemand eene godsdienstige ver- plichting doen kwijten, die te zijnen behoeve vervullen. Mouvant, (fr. wap.),de heraldieke
stukken <z. a.i, wanneer zij slechts met <:én einde den rand van \'t schild raken. Zie Uitgaande. MoyenAu eux, moyenacjeuse,
(fr.), van mogen-dge = middeneeuwen.
Voor iets wat tot dat tijdvak be- hoort of daarin is ontstaan. Tevens ter aanduiding van iemand, die van de middeneeuwen houdt of daarvoor geest- drift gevoelt. ïlo/cs «\'ii tle Profeten hebben,
geld hebben; zie Moos.
MonzJIk, fruss.), sjouwer,pakken^
drager. Vlouifi, schurk, bij de negers aan
de Cougo. Mowltsch, (russ.), mensch. Alge-
meene benaming van een kelner in een hotel. Mozaïek, de kunst om door middel
van het samen voegen van gekleurde steenen of stukjes glas, marmer of hout, de voorstelling eener schilderij of teekening weer te geven; van gr. museion, muzentempel, lat. (opus) mu- s/i\'inn, fr. mosaïque, it. mosatco, >itit- siefwerk. Volgeus l\'linius aldus ge- naamd, omdat deze geteyelde vineren het eerst werden gebruikt in de tempels aan de Muzen gewijd (XXXV, 21 s. 42). l>e beroemdste van alle mozaïek-kunstenaars was Soa08, die ten tijde der Attaliden te Pergamus leefde, (l\'linius, Natuurlijke Historie, XXXYI : 25). |
Mozaïsche jjeloof (HIJ Is van
*t —, hij is een belijder van den Mo-
zaïschen godsdienst. Maar ook in den volksmond, met terugslag op moos (z. a.), hij is een dnitendief. Mozart (De Czechlsche—, bij-
naam van Smetana, wegens zijne (\'zeehisehe opera, „de verkochte Bruid", Oet. 1896 te Wcenen opgevoerd, met (\'zeehisehe muziek, Cz. artisten en (\'z. danseressen. Sommigen gaven hem den naam van Cz. De e t h o v en. Mozcs (Uaar zit —« daar ia
geld, zinspeling op moos (z. a.). Mozcs (HIJ ziet er uit als een
(jehoormle —, zijn gelaat straalt van vreugde. Op grond eener onjuiste opvatting en vertolking iu de Vulgata van Exod. XXXIV : 2l>, 30, 35: faeies uornuta (gehoornd aangezicht); — de Statenvert. heeft zeer juist : „het vel zijns aangezichts glinsterde". Vgl. 2 Cor. III : 7. liet grondwoord beduidt een spits, en vervolgens een straal. I>e Arabier vergelijkt dan ook de stralen der opkomende zon met horens van een bert. Vgl. Mosaïque. Mozcs (Zij hebben — en «Ie
profeten, volgens Luk. XVI bctce- kent dit : Zij hebben alwat tot hunne tereebtbrenging en zaligheid noodig is. Spottenderwijs wordt de uitdrukking gebruikt voor: zij hebben alles, wat zij maar u-eusehen kunnen; met toe- speling van Mozcs op moos (z. a.). Mozes (Zoo zaehtinoecliji als
—, N\'um. Xll : 3. Ironisch in den
volksmond van ecu Jan goedbloed. Mozcs hall ook maar een oojf,
Mozes kou ook niet alles zien; zelfs
aan zijne opmerkzaamheid ontsnapte wel- eens iets, evengoed als aan die van ieder ander (alledaagsch) mensch. .Met terug- slag op Mozes\' woord tot zijn aehoon- vader (Num. X : :il): „<üj zult ons tot oogen zijn" (— wij zullen door uwe oogen zien), en misschien ook wegens de omstandigheid, dat in het woord Mozes slechts eene letter o (= een oog) voor- komt. |
||||||||
|
Ü4 Mril.liANDKX ENZ,
| Ie ri/ain Miiffte (O, die leelijke Muffle)\'
I Volgeus anderen komt de uitdrukking
I in dien zin eenvoudig van wufte =
! muil of snoet van een dier. Inderdaad
I wordt zij niet slechts in de straks aan-
\'• gehaalde beteekenis, maar ook voor
; iemand met ecu onaangename onvrien-
. delijke tronie gebezigd. .Men zegt. vooral
voor het woord in den eersten zin, ook j wel »»,/.
MufliNiiie, (fr.), van wufte (/.. a.i.
ongeremdheid, zotheid. Mlifti (Groot —, ints-niftegf/er,
hoofd der riema\'s iz. a.i. die de opperste geestelijke waardigheid in het Tiirkschc rijk bekleedt. Als hoofd van den eere- dienst heeft hij bet opperbestuur over de wetten, en volgt in den kabinetsraad in rang op den (Jroot-Vizier. Mujijjeii. spotnaani voor de inwo-
! ners van Haarlem. MtiffHeil uil si\'u\\vn (-— uitziften)
en keitiel* rtoorzwelyeii, Matth. XXlil : 24, door Jezus toegepast op de Farizeeën, die erg nauwgezet waren op kleinigheden, maar daarbij groot e deugden verzuimden. Miijijieiispulters, spotnaani voor
de inwoners van Mcppcl en van Mechclen. Ken kleine jongen zag muggenzwermen, door de zon beschenen, om den toren dansen, hij meende vuur te zien, en riep „brand", waarop dadelijk de spuiten aanrukten. SIaggeitilHev9naar Matth. xxi II:
24: mug uitzHgen. Het bedrijf der Fa-
rizeeën, die de kleinste mug uit hun drank verwijderden uit vrees voor Le- vitische onreinheid. Fig. kleingeestige vitter. Vgl. Haarklover (z. a.). Mulllmmleii (Een tlorschen-
flcii os zult n\'i niet — f uit Deut. I XXV : 4; 1 Kor. IX : 9; 1 Tim. 5 :
j 18), ontleend aan de gewoonte dei\' Oos- terlingen om het koren te dorschen door de hoeven van daarop tredende runde- ren; als men de dieren onder dit werk mmtbandt, belet men hen. iets van dat 1 koren te genieten. Gebezigd door Paulus |
||||||||
|
MIAIIIMDKN.
|
||||||||
|
Miinlihï<len, belffders der eenheid
(tod». Benaming, welke zich deDrusen, een volk in de In mist reek van den Libanon, geven. Zij bestaan sedert de lle eeuw en hebben een cerdienst uit Islamitische en Manlchaeïstische be- vtanddeeleu saamgesteld. Zij staan in eenig uiterlijk verband met de Maro- iiietfit (z. a.). llucli mlo iiliont notliluji.
(eng.), reef beiVeyimj uw niets; titel van
een blijspel van S ha k espca re, ver- schenen in 1600. Mflelien (ook lliiiniiM hi IC1111-
(mii) int Kopte Imben, ihgd.i, niet goed bij zijn verstand zijn. Fr. avoir mie araignêe dans Ie plafond. .lltiil. in IJmuiden, IJselrauiden en
derg. beteekent riviermond. 1IimI||iiiii>iI. (eng., sport.\\, #pat-
xcherm. I .etter), sifjk-iracht. Mnette tle Port lel (La —,
1 fr. 1, <le stomme van ForticiJ titel eener opera van A ube r, ook bekend als Maxanietfu, naar den held Mas id. i. Thomas) Anlelo. liet was de opera, die den \'2:>en ,\\ug. 1830 te Brussel werd opgevoerd op den vooravond van den opstand en de scheiding tengevolge had, en uiet bedoeling, met het oog op de woorden: I\'our mi enclave cst-il quelque danger?
MIeux vaut mourirquerestermisérable, Tombe Ie jong qui nous aceable. Kt de nos inains pcrissn Vétranget\', Ainour sacré de la patriu, liends moi l\'audace et la fiertc, A hl patl\'ie je dois la vie. KIlu me devra la libcrté. Mllfle. (fr.), botterik, zot. Volgens
soniniigeii zou liet woord in iHló, gc- dxirende den inval der verhouden legers in Frankrijk zijn ontstaan. Een der aan- voenlefs van lïlüchcr\'s troepen zou nl. Mulfllng hebben geheeten en den koning van Frankrijk voorgesteld hebben Parijs te beschieten. I>e vorst wees dat voor- stel verontwaardigd terug; bet werd echter bekend, en hikte allerwege den kreet uit; „Ah \' Vaffreux MuffteiAU! |
||||||||
|
MUILEZEL. 775 MCLMCTI.JNSCHK WETTE H.
|
|||||||
|
witten wijn. l>e geheele voorraad brood,
soms wel 5000 pond. wordt onder de armen verdeeld, en de dag verder in vroolijkbeid doorgebracht. Mule (Feri\'er la —. (fr.)» den
muilezel beslaan voor whist behalen
ap ietn dut men voor een ander koopt of geld ontvangen, <>m iemand den toe-
gang tof een invloedrijk persoon te verschaffen. Volgens Littrd daaruit \'Uitstaan, dat een dienaar van Yespasi- anus het zoo. op een e reis van dien keizer aanlegde, dat een muilezel op nieuw beslagen moest worden, «iedurende dien tijd kon iemand, die den dienaar daarvoor had omgekocht, den vorst een verzoekschrift overhandigen. Muller tucent la ecclesia, naar
l Cor. XIV : 84, de vrouw zivijge. in
de vergadering (der geloovigen). Mlllk rul pers, spot naam voor de
inwoners van Aruin bij JSolsward. Mul beteekent stof van kleiwegen en akker- gronden. Mullah, inlandsen {priester in Af-
ghauistau. Muller mul Selinltzc. typen van
groote slagvaardigheid in kwinkslagen uit het door David Kaliseh (1820
—72) opgerichte satyrieke weekblad Kladdei adatxcït; iz. a.t. Mulleriaiieii ca StoNcIIaiiea.
Seete, verwant met de Wederdoopers,
in 1S-2S door Stollel-Mullei teZwijndreeht opgeriebt. Mfillersclilal (Elueu — schln-
leu. iligd.i. zeer vast slapen, zooals
de molenaar, niettegenstaande het ge-
drulsch der raderen van zijn molen, ge- acht wordt te doen. Miiliuiitl|iiHehe wetten, de code
van Diuivallo Mulmutius, koning der Itritten (omstr. 400). Deze code werd eerst in het Latijn en daaruit door koning Aliïed iu bet A.-S. vertaald en behield baar kracht tot Willem den Veroveraar. Shakespeure spreekt ervan iu (\'i/mbelim\'. |
|||||||
|
"Uitrent de zorg voor het onderhoud van I
leeraars. In \'t algemeen: ile arbeider is : zijn voedsel (of loon) waardig. Mattli. X : 10, Luk. X : 7. Muilezel, Mohammed\'s geliefde witte
muilezel was Daldah.
Mukstok, (a f\'r.), gaffelvormige stok [
niider den disselboom van een afgc- ! spannen kar geplaatst om die in balans te houden. Fig. hij is een multstók = \' hij heeft korte boenen. Mulat, verbastering van sp. nnt-
latiOf afgeleid van lat. malus, muil- ezel, dus bastaard. Kind van een blanke en eene negerin. Bruine huidskleur, met : kroeshaar. Hij heeft tS4 deelen blank, !
en 64 deelen zwart bloed. Mnlatto oscuro (donkere M.) — kind van een j neger en eene Mesties. Eenigszins don- j kere Mulat = kind van een neger en i eene Quinteroue (z. a.). Zie ook bij Qttarteroon en Zambo. Mulat is de algemeene naam voor af-
stammelingen van blanken en zwarten. Met woord behoort vooral op de W.kust van Afrika en in de W.-ludiè\'ii tehuis, waar wij \'t hebben overgenomen van de Spanjaarden en de 1\'ortugeezen (ook , aan die natiën zijn wij de gelijksoortige woorden creool en mesties verschuldigd), In \'t Kngelsch luidt \'t mnlatto en in \'t Kr. mulatre. .Met het woord mitlato iport. = muilezel, s p. = mulo), duidde | uien figuurlijk de personen van half- j blanke, half-zwarte afkomst aan, gelijk de muilezel half paard en half ezel is. j Mlllclbcr, uu y tli.\'t. bijnaam van i
VttleOMMSf als smeder van het ijzer. Letterl. die zaeht en glad maakt (strijkt). Mulder, oud voor: molenaar.
Mulder skerinls. De Hemelvaarts*
dag te Hengeloo en Zelhera (naby Deutt- !
eheim. leder hakt een roggebrood van ,
minstens 22 pond, en wandelt daarmede na !
den middagkerktijd naar denlleiigelsehen ,
niulleiuioleui. Hier worden de brood en gewogen, en hij, wiens brood te lïelit is. betaalt boete; maar op het zwaarste ,
brood staat een prijs van een Heseh !
|
|||||||
|
Ml\'l/l\'A CADL\'NT ENZ. 77l» ItilKCllllAlTSEN\'S UEIZEK.
|
|||||||
|
te bereiken, moet reeds ah knaap veel
verdragen en verrichten, veel Uitte en koude verduren.
Muitte illc Louis flcblllsoccldlt.
\\nlli fli liilior qiillin niilii. IIo-
i ratius, Carmina, 1, 24, !», Mihi is in , plaats gesteld voor tibi (mul. Vergiüus): Hij iinnl. Quintiliu») i.i gestorven be- trettrd daar re/e goede wenschen, maar door niemand meer dan door mij. Mn II oi hoi ;i ininiiiiii opus.. t.i.
ten werk ran re/e jaren. Muit oh tiiucrc debet, qaem
inn11 i tlmeat, (1 at.), Pubil 1 ins . Svr u s, St nteiitiae. Hij, dien trien
| vreezen, mort velen vreezen. Vgl. Xecettte | est mul tos time at, etc. W ii Ir ii m la parvo, (lat.), veel in
, een klein bestek (samengeperst). Malta»i Ju va* aaiimis In re
niala bonus, il at.), ander tegenspoed
\' vindt men \'t meeste haat bij rechts,hn-
| prilheid des hartcel. Lijfspreuk van ltar-
thold van Eek (van Panthaleon),
! f 25 Uec. 1405 als heer van Eki-en-
Wiel).
Miiltnin. non malta, (lat.), ree/,
w/e( retrrlri. in. a. w. van eene zaak
; veel, nïet van velerlei zaken. I\'l i n iiis. Kpistolar, 7, At\'nnt mnltnni legendam enne, non malta. Waarschijnlijk ia door riiuius gedacht aan QuillCtilianus X 1, 511, mnlti mug/H t/nam multornm tectione formanda mms (de geest kan 1 meer door veel dan door velerlei lectuur ontwikkeld worden). .tl u lus ui ii lil in sr;ilnt. llat.l.
! een muilezel krabt den anderen, wordt
gebruikt, wanneer twee personen eik- ander in de hoogte steken, hoewel de i een dien lot\' evenmin verdient als de
andere. Vgl. Mlttitum. Mlliaailc, (po rs„ a 1\\), gebalsemd
\'iM\' hij de Egypteiiaren; van ntoem of I moom, dat fröü heteekent. MflneliliHiiNea\'s reizen, zijn
j waarschijnlijk eene satire op liruee, een . reiziger door Ahvssiuië.aan wien dit werk |
|||||||
|
Malta i :i iliiut int «e cnllceai
aupreiaaque labra, ilat.1, er kan tref grbenrm fassclien den beker en tien
rand der tippen of Tnsschcit tip en beker- rand, Zweeft f/es noodlot* donkre hand, ontleend aan het «irieksch van (iel lius. Noctes Atticae, 13,18,8 (sie Polla ena.), meestal in t Latijn geciteerd; maarook in liet Pr.: Il y aioinde la coupe aiur Utren. Arlatotc\'lea verhaalt de anecdotc van Aucaeus. den inytliiachen Koning on Sa mos en diens knecht. Aucaeus plantte Wijnstokken en de kneclit voorspelde hem. dat liij sou sterven, voordat hij den wijn er van zon gedronken nebben. Toen nu de wijn rijp was, geide Aneaeiis, dat hij t to* li nog beleven zon, maar op \'t zelfde oogenblik, dat hij den beker naar den mond Milde brengen, werd hij door een wild zwijn overvallen en ge- «lood. In Engeland citeert men: „There is mauv a slip, Uetween the cup and the lip.\'\' En in de Fransclie vertaling van den Voe Heinaerdr lui.lt de spreuk: „Entre bouclic et cuillier, Avient souvent grand ciiconibriei \'.
In \'t Ihiitsch heet het naar K r. K i nd\'s |17()8— is4:i) gedicht Ank-aio* (1808): „Zwischen l.ipp\' und Kelohesraiid Sehweht der finstern Machte Hand". Terwijl Tollens het aldus vertaalde: „Tussehcn lip en hekerram! (irijpt zijn (des noodlots) ouverbedeu hand." Malt» Heeat pofitU, (lat.), ree/
staat den dichters rrij, wat taal, aua-
ehrouisinen, 011Z. betreft. Zie Licentia. Mnlta. non (of niet) maltin»,
(lat), re/er/ei, en niet ree/. Omtrent
menseben, die van allerlei dingen eene
oppervlakkige kennis liebbeu, tonder degelijke wetenschap. Het omgekeerde 2V©« malta. Kef/ militant, komt ook voor. HIultH panels, (la L), ree/ in
weinig woorden. Malta tiilit ïeeltqae puer,
sailavit et nlsit.tlat.). uit llorat..
fSplst. ad P/s., 413; volledig: <Jui stndef ojtfafttnt CUI\'SH ronf int/ere ntetam, Malta, etc, alwie er naar streeft, den gewensehten eindpaal van zijn wedloop |
|||||||
|
Mt ND ENZ. 777 HIX TT CE KEN.
|
|||||||
|
was opgedragen. Ou schrijver was Kudolf
Brich Kaspe, een Deen, die wegens op- lichter^ vervolgd, uit Cassel naar Corn- wallis vluchtte, en gedachtig aan de be- ruelite verhalen van den Baron von M. een tijdlang kavallerie-ofticier in Kus- sischen dienst, den eersten bundel in liet Kngelsch schreef (1785) (Baron run M.\'n Karrative of h/s marvellous travele and campaigna in Rusaia). Deze werd door Burger in het Duitsch vertaald en daar- door lang aan Burger toegeschreven. De voornaamste bijzonderheden zijn ontleend aan de Mendacia Ridicnla van J. 1\'. Lange, de Delictae academiaeen Ware (lesehiedeuis van Dingen in de Maan ont- dekt, van Lueianus, uit Kabelais en uit de Tolheto de Anibas Lisboa. Zie Monsieur de Crac. .11 aiiil (Den — voll uchmcu,
(hgd.), letterlijk zijnen mond vullen,
eigenlijk overdrijven; men zegt ook die Backen voll nehtnen. Alumlllllii, gedurende het leen-
stelsel: bescherming, voogdijschap. Het woord is afkomstig van een oud woord, dat hand beteekende, waarvan ook : momber, mondig en het hgd. Vormttnd, Alltilflolliico, een kunstmatige taal,
die de uitvinder als „wereldtaal" heeft willen invoeren. Zij bestaat hoofdzakelijk uit verhaspelde Italiaansche, Fransche en Latjjnsche vormen, en heeft veel minder opgang gemaakt dan het Volapttk </.. a.). M hiiiIhs vult <lecl]>l (crjfo «le-
clpifltlii*), (lat.), de wereld wil be- drogen worden (derhalve worde zij be- ürogen). Sebastiaau F ra nek, Pa- rado.ru, N°. 231» (verschenen in 1533), terwijl anderen dit gezegde «\'eer aan den pauselijken legaat Ca r af fa, den lateren paus L\'aulus IV ( 1559) toe- schrijven. Muiiilc, zie Man/Ie.
Muuito, omstreeks 1840 een ge-
leerde hond, die domino kon spelen, het a b e opzeggen, enz. Aluiitiueter, eene schaal, verdeeld
in mM, om daarmede de niiddellijn van |
|||||||
|
geldstukken en medailles te bepalen.
Door den beer Joh. W. Stephanik is ontworpen en in 1803 publiek gemaakt een palmhouten nniutinetcr in den vorm van een klein sebildersezeltje, waarop zijn aangebracht: eene schaal van 125 mM, de schaal van M ionnet <a° 181)8). de Kngelsehe schaal van 4.5 inches en die van I\'. Smidt van (ielder van 4(1 deelen = (18 m.M. Jlllll* Hiel (\'I\' (AutOllllltlMCllC —.
uitgevonden door (ieorge Wilson
te \'a-Uravenhage, is een gasmeter, die toevoer van gas levert, zoodra men een üVa-eeutsstuk ju een gleuf werpt, een knop optrekt en dien weder neerdrukt. Is de geleverde hoeveelheid gas verbruikt, dan werpt men weder een halve-stuiverstuk in de sleuf. Ook kan men tot tien geldstukken achter eik- ander er in werpen. < lp bepaalde tijden komt een beambte de muntstukken, den prijs van het geleverde gas, uit liet toestel nemen, evenals dit geschiedt bij weegwerktuigen, eïerleggende kennen, teleskopen, enz. In België\' bezigt men een gelijksoortig toestel, naar het systeem van Kiry, Lizara en (\'o. en .1. Williams. Daar noemt men liet romptenr anto- matiqae. Munt r cv Selfciisieiler, (hgd.),
vroolpke zeepzieder; zie Joh umi enz. Muntte e ken, het teeken, dat de
plaats, waar, ot\' den nmntnieester, door wieu de muntstukken vervaardigd zijn, aanwijst. Het teeken van den munt- meestcr wordt tegenwoordig algemeen meesterteeken genoemd. Zoo zijn sedert 1815 de meesterteekens de volgende: een klaverblaadje, later een mummie van V. Suerniondt (1815—17); een palmt uk, van De Bourgogne Her- laer te Brussel (1821—29); een fakkel, van Poelman (1818—39); eene lelie, van Suei\'mondt (1840—45); een zwaard, van Bake (1847—74): een bijltje, van Taddel (1875—8li); een hellebaard, van Van de Wall Bake (sedert 1889). Het niuntteeken van Brussel was van 1821—29 een Ji., en van Utrecht is het sedert 1810 tot heden een Merkuriimataf. |
|||||||
|
UUSTVOET.
|
|||||||||
|
MI sPKUIKIM.
|
|||||||||
|
Musette, fin il.), tasrh die over den
schouder of op den rug gedragen wordt, door onbereden officieren, tot berging van beuoodigdlieden op inarsch of te velde. IIiisi iiin. gr. mousaton, tempel der
Muzen (Mousai), en in \'t algemeen eene plaats, geu-ijd aan de Muzen, d. i. aan geleerdheid, kunst en wetenschap. Het merkwaardigste museum dei\' Oudheid was dat te Alexandrië, door l\'tole- maeus I\'h iladelph us (288—246 v. C.) gesticht. Het bevond zich in het Koninklijk paleis, hetwelk tevens be- stemd was tot bibliotheek. Daar vormde zich een kring van uitstekende geleer- den, die op kosten van den Staat on- derbouden werden, om zich ongestoord aan hunne wetenschappelijke studiën te kunnen wijden. Keizer <_\' la nd i us (\'41— 54 n. <\'.) voegde er een Museum Clou* diannm aan toe. Thans: openbare ver- zamelingen van schilderijen eu oudheden. De voornaamste musea zijn: liet Britscli Museum te Londen, de
Lotivrc te 1\'arijs, bet Vaticaan te Home eu de museums te Amsterdam, Üerlijn, Dresden, Florence, Münehen, St. Pe- tersburg, Weenen. llusiri (De vader «Ier —,
Jubal, „de vader van allen, die harpen
en orgelen hanteeren". Gen. IV : 21, of, naar de nieuwste vertaling, citer en schalmei bespelen. Sedert heeft men dien naam aan verschillende vroegere Musici toegekend, zooals: Palestrina (f 15D4) enz. lIiisiKdi\'n hui. zie 1)ram(m)a.
II n sis sïi ei*H in. (1 a t.), (tan de
Muzen yetcijd. llnsliificii-vcsi (Een — nan*
trekken, \'s avonds een glas alcohol
meer drinken teneinde dan vaster te kunnen slapen, zoodat men door de steken van de muskieten in den nacht niet wakker wordt gemaakt. llnsliii. (eng.), mousseline (z. a.).
MuspvIheIin. in. iny th.), vuur-
hemel, verblijf des lichts, de andere wereld. |
|||||||||
|
II nut vort. muntstelsel, alle wet- |
(clijkf bepalingen, die betrekking hebben op \'t gewicht, \'t gehalte en du remedie der munten. Muntzenjcl.iz eg. (.uithangend zegel,
waarbij op de keerzijde (k-s bulla een eren groot tegenzegel is gedrukt. .11 iiiiiis triplex, (lat.), drievoudig
ambt, mul. dat van leeraar, hooge~ \\ /triester eu kon int/, waarin de dog- ;
matïci Jezus\' werkzaamheid op aarde j eti in den hemel, onderscheiden. Mlirjfpljp, (xeew.), triviale bena-
niiug van den loodeu of houten koker i of huis, die op de schenen aan. het vuil, de Hesselien, enz. tot doortocht naar zee strekt. .lllirrity (Ecil —, eeu Engelsch ;
reisboek, uitgegeven in navolging van 1
Itaede k e r\'s reisboeken. Zie Baedeleer. \\ IIhsmi\'iI (Bal ji la —. bal met ;
groote pracht en vele quadrilles; naar
Phlllppe Mttsard (1792—1856), den ,quadrille-koning", dirigent der hofbals te Londen, later dirigent te Parijs, liet laatst in de groote opera; aldaar ook, Tniicert Musant. 1Iiisi-:i ilhis. (fr.), voorloopera van i
de jemiesse dort\'e, jongelieden, die
groote zorg aan bun toilet besteed- den en In voorkomen en manieren liet tegendeel vertoonden van de ruwe, \' slordig gekleede Itevolutie-niauncii.irelijk «Ie vuile afgevaardigde C\'habot, ge- I wezen <\'upucijner-iiioiniik, die dezen naam bedacht, omdat Ie mme, de muskus, bij deze heeren een zeer gezocht ijar- | fum was. .11 tisi si s (Aqnlla non captnt—.
•hii.i. een «remi auxt niet opvliegen\', deze zijn hem te min, te gering. Spreuk van de familie Quarles. Tin. een grootmoedig man vit niet op bagatellen. Musette, (fr., mitz.), doedelzaken
herdersfiutt, daarnaar dans onder Lo- <lewijk XIV en X\\\' in de mode. waarbij : de begeleiding hoofdzakelijk uit musette* bestond, passene) bij de herdersspelen eu berderspakjes aan liet hof gebruikelijk. I |
|||||||||
|
779
|
|||||||||||
|
MUSSOHEN.
|
MUZENZOON,
|
||||||||||
|
Musschcii, spotnaam voor de in-
woners van IMam. Eenige burgers stonden met een balk dwars vóór de poort. Ken muschje, dat voorbij vloog met een takje in den bek recht voor ïich uit, bracht ben tot bet inzicht, dat ze den balk zóó moesten richten. MustaHz, (turksch), landstorm.
lint zel||ct auch «lei* Mame-
(luck,
(wcliorsnin ïst «les Christen Sclimuck, <hgd.), moed kenmerkt ook
den Mameluck, gehoorzaamheid is het sieraad van den Christen. Schiller, Kamp f mit dein Drachen. De groot- meester der Malteser-orde betoogt bier, dat moed alleen geen verdienste is, wanneer niet liet motief voor den moed prijzenswaardig is-, verder, dat in eene goedgeordende instelling de grondslag voor alle welslagen is gehoorzaamheid, MlltaticFecht, fr. droit de mn-
tation, een registratierecht, dat, onaf- hankelijk van het al of niet bestaan van een schriftelijk bewijs, versehul- digd is, zoodra er overgang (mutatie) van vast goed (bv. verkoop of schen- king) heeft plaats gehad. Uit recht wordt geheven van de waarde der zaken. Mutatis mutandis, (1 a t.), (m. m.
of mutmis) met verandering van dat-
gene, wat veranderd moet worden. Mutato ïftomlnc de te falmla
iiarvatuv, (lat.), verander slechts
den naam, en de geschiedenis geldt u. Hor., Satirae I, 48. lil ut ii ;i conftdenl ia. (lat.), we-
derzijdsch vertrouwen. Hlutaa Flclcs, (lat.), onderlinge
trouw. Naam der studenten-societeit te Groningen. Ook benaming van eene ar!s- toeratische studentenclub te Utrecht omstr. 1859 opgericht, tot welke nage- noeg geene tbeologanten behoorden. Mutuum uiull scalmnt, (lat.),
de eene muilezel schuurt den anderen, als de eene band de andere wascht, worden beide schoon. V a r r o bij Nonius Marcellus, p. 115,20,157,21. Vgl. Muhts. |
|||||||||||
|
Hlnhius consensus, (lat.), we-
derzijdsch goedrinden. Muurbloemen, dames, die op een
bal niet gevraagd worden, en aldus slechts tot wand versier ing strekken ; woordspeling met de muurbloem (Chei- ranthus cheiri, L), welke in \'t wild op oude muren groeit en in de tuinen als sierbloem gekweekt wordt. Vgl. Ta- pisserie maken. Mnurki\'ooii, (w a p.), voorgesteld
als een vestingmuur met tinnen en drie poorten; zij behoort tot de klassieke zinnebeelden en komt in wapens uit den goeden tijd der heraldiek niet voor. Muzelman, belijder van \'t Moham-
medaansche geloof, van arab. muslim = geloovige. Zie Moslim. Muzen (De —, gr. moesai, de
godinnen van bet gezang, later ook de voorstandsters der onderscheidene dieht- soorten, der kunsten en wetenschappen. Homerus noemt nu eens éene muze, dan weder meerdere, doch zonder bepaald aantal en bepaalden naam; alleen in Odyssea XXIV : 60, in eene plaats van lateren oorsprong, is sprake van bet negental. Hesiodus telt dit negental liet eerst met namen op, nl. CUo (de ver- kondigster des roems), Enterpe (de vreugdegeefster), Thalia (de bloeiende), Melpomene (de zangeres i, Terpsichore (de danslievende), Erato (de lieflijke), Polymnia (Polyhymnia, de aan hymnen rijke), Urania (de hemelsclie), KalUope (de met eene schoone stem begaafde); zij liecten bij hem dochters van Jupiter bij Mnemosyne, in Piëriè", aan den 01ym- pus verwekt. Zij worden ook wel doeli- ters van Uranus en Géa genoemd. — Muze, oorspr. godin der herinnering en van het gezang, later, der dicht-, dans- en tooneelspeelkunst, werd later een ge- nieen zelfst. nimv,, in den zin van gezang, lied, voorts van kunst, wetenschap, fijne beschaving, dichtkunst. Muzcnzooii. student naar de be-
oefening van een der zeven vrije kunsten. .Men vindt namelijk in later tyd de negen muzen genoemd als bc- zielonde Clio, geschiedenis, helden* |
|||||||||||
|
Ml ZIKANT KXZ.
|
iivsi i:km:n.
|
||||||||||||||||
|
dicht; tiuterpe, lyrische poëzie;
Thai la, blijspel: atelponieue, treur- spel; Terpsichore, dans; Erato,
minnezang; l\'oly hy 11111 ia, godsd. lof- ssnng; l\' ran ia, sterrenkunde; Ca l- llope, epische poëzie. Muzikant hcjft\'H \\ in (Duur
ll||t een —, Hpottend gezegde als iemand struikelt: de struikelende maakt vreemde passen, gaat (spottend gezegd) dansen en men drukt daarbij aan een
vedelaar, die op de plek, waar men struikelde, begraven ligt en na zijn dood uog opwekt tot dansen. Muziek (De piuis dei* —,
(i io va uu i da l\'a les tri na (1529—i»4).
Muziek (De vader tier —,
<i in vu n ui da Palestri na.
Muziek (De vader der <ürlek-
selio —, T e r pa u d er, i bloeide G76
v. Cl. Muziek tier Hplicren, /.ie Har-
|
|||||||||||||||||
|
My ketter kalf, (eng.), mijn>-
betere helft, d. w. /.. mijne vrouw is aan Arcadia it, van Sir Philip Syducy lt lósdj ontleend. Het gezegde (bessere Iltltfte) wordt echter veel meer in Duitschland dan in Engeland gebe- sigd. My keart\'H in tkc IIii|lil;iniK.
my hejiet In not luie. (eng.), mijn /tart ia in de Hooglanden, mijn hart in niet hier. Uurns, Afxchriü van de lloimlanden.
My house Is my eustle, i hgd.i.
mijn huis is wtjiir rest Ing, is de vorm in welke men het, door Sir K. Coke
(1551 — 1633) in diens Instituten, lil. Uil, opgestelde beginsel der onschcnd- baarheid van de woning, in Kngeland pleegt aan te halen. MyHtili|00||, de priester, die in de
mysteriën inwijdt, bepaaldelijk deJii?ro-
phant (z. a.i. omdat hg de nieuwelingen inwijdde in de Llcusinisehe mysteriën,
en deze bij de oude <!rieken de voor- naaniste i d. i. de geheimzinnigste Maren i. l\'it gr. nutste» (— ingewijde in de mysteriën i en agthi i leiden, voeren i. Op Sicilië heette hij periègètès (z. a.i. liet R.-Kfttholleisme der Middeleeuwen onderscheidde de mystagogen in voI- nutakteii ( perl\'eeti) en oumoudigen. Later duidde het woord eeueu kwakzalver |
|||||||||||||||||
|
tier
|
|||||||||||||||||
|
tawer
|
|||||||||||||||||
|
Muzlekuoteii (7Vuineii der —,
de namen der noten zijn ontleend aan
de beginwoorden der regels van eene Latijusehe hymne, op Johannes den Dooper, van den Longobardisehen ge- sehiedselirij\\ er l\'auliis \\V a rnet\'r j e il : Ut qiieant laxi>, ffasouare ribris, .UZ-
ra gestorum, Rimnli tuoruni, Sotxe pollutl, I,(fbu reatuin, Sauote Johannes, d. i. Opdat uwe knechten met onbe- dwoiigen snaren uwe wonderbare daden mogen doen weei klinken: neem <;ij de schuld onzer bezoedelde lippen weg, o, heilige Johannes. Ingevoerd zijn die namen door (1 uid o
Aretinus. een Iteuedietijner, geb. 995 te Arezzo, in Toscane. De si gevormd uit de S en I van den blutsten regel, werd aan do zes anderen toegevoegd door Kryeius 1\'uteaniis. hoogleeraar in de Letteren, te Leuven (f 1646). — De vinding, om door opens opgeslotene en wet of niet f/est reepte teekens de ifHffiift\'ti/\'/ der noten uit te drukken, is volgens sommigen van Franco va n Keulen < l.\'te eeuw), volgens anderen van Johannes van Meurs, |
|||||||||||||||||
|
M\\ steiïin. bij de oude <i rieken
godsdienstige geb ei me leeringen, in
velerlei plechtigheden en gebruiken ge- buld, bijzondurlijk die der ICleusluisclie Demeter of L\'eres. (Jr. ttuistèrion — geheimenis, verborgenheid, geheime leer; nirv. miisti-ria — geheime godsver- eerillg, ook geheime kuusteuarijen. \\\'an
tnuo = luiken, zich sluiten (van tippen en oogen). Hij de ouden be- stonden ze deels in legenden over de
daden eu lotgevallen der godheden, aan wie ze gewijd waren (Ceres, Bac- chus, Isist; deels in plechtigheden, bij welke onder de leiding van priesters de inbond van die legenden aan de ter feestviering vergaderde deelgenoot en in dramatisclien vorm werd voorgesteld (derhalve, Heidensche mysteriespelen). |
|||||||||||||||||
|
781
|
||||||||||
|
MYTHOLOGIE.
|
||||||||||
|
MYSTERIËN ENZ.
|
||||||||||
|
ze licht tot qiu\'Stisme iz. a.); ja, eer
de mysticus het vermoedt, kan hij komen op het hellend vlak van onbe- zonnen geestdrift of van zinnelijken hartstocht. Men vervalt tot mystiek door eenzijdige overheersehing van het gc- inoed. Eene mystiek, als geloof aan eene voortgaande, onmiddellijke, door bij- zondere religieust; oefeningen verkregen inwerking van God op de ziel, om deze te verlichten en te verbeteren (Bret- sehneider), eene mystiek derhalve, die het gemoed een hoogeren geest van eeuwige liefde laat gewaar worden, — zulk eene mystiek is een zegen; maar eene mystiek, die de ziel niet iu aan- raking brengt met licht en kracht uit eene andere wereld, maakt den twijfel erger, en is een vloek voor het leven. Mystificatie, afgeleid van mysti-
jiceeren (z. a.). Mystificecren, foppen, beet nc-
men, hij tien nern* hebben en belachelijk maken; van fr. mi/stijiey, een woord het eerst uitgevonden door den dichter Poinsinet (f 1760); vandaar myati- ficatie — fopperij. Mystlsche of mystieke theo-
lo||ie, (r. k.l, is de theorie en de praktijk
van het hoogere, beschouwende gebed of de contemplatie, waarin de ziel op het innigst met (iotl vereeingd wordt. Mythe, van gr. mnthos = woord,
rede, ook vertelling, boodschap, gerucht; na Homerus elke vertelling uit den duisteren, vóor-historischen tijd, goden of heldensage ; tegengesteld aan logos ~ een geschiedkundig, geloofwaardig ver- haal. Alzoo, een niet bewustheid en op- zet verdicht verhaal, waarvan een god- delijk wezen het middelpunt is; ander- deels het in den eonereten vorm van een verhaal ingekleed dogma van een godsdienst. Vanhier Mythologie, (gr.), de wetenschap
van de mythe (z. a.l, fabelleer. Door Goethe in zijne „Maximen" omschreven als Luxe de croyance (overdaad van geloof). |
||||||||||
|
Mysteriën (De drie ffvootc —,
vroeger werden door de Christenen
daarmee bedoeld: de drieëenhcid, de vleeschwording (incarnatie) tïii de vlee- schelijke opstanding uit den doode. Mysteriespelen of niystci\'Ic\'ii,
Middeleen wselie geestelijke tooneelape-
len, bestaande uit llijbelsche tafereelen, vooral uit de geschiedenis van de ge- boorte, het lijden, de opstanding en de wederkomst van Christus, eerst in de kerken door geestelijken en koorkna- piii, — hij het spel van Driekoningen reden op den Zondag na Dertiendag (s:.a.) te Delft il* 14».i« na de Vesper, door iü de kerkdeuren de priesters tu paard het gebouw binnen; —later door leuken en afzonderlijke vereenigingen in op- tochten of processies, den volke ver- toond. Te Parijs zaten sedert 1380 de leden der Confrërie de la Passion (Broederschap van Christus\' lijden) op karren of speelwagens (pugiants) en reden langs de straten. Vooral ook op Paschen en Pinksteren werden ze op- gevoerd. Vandaar dat sommigen bcwe- ren, dat de naam is afgeleid van mt- ninteriutn, dus spelen na den kerkdienst gehouden, en niet van mysterie, gc- heimenis. De oudste sporen dezer spelen klimmen op tot de elfde, misschien tot de 9e eeuw. Ken naklank er van be- staat nog in Uoomsehe landen, bv. te Monaco, en inliet bekende ., Passions- spiel" te Ober-Ammergau (Opper-Beie- ren), enz. enz. Mysticisme, de beschouwingstrant,
volgens welken, hij miskenning der
eenheid van ons zieleleveu in de onder- scheiding van de verschillende kringen zijner werkzaamheid, liet gemoed op de eene of andere wijs als bijzonder en uit- sluitend orgaan van den godsdienst wordt aangemerkt. Het doet, als ave- rechtsche voorliefde voor het onbegrijpe- lijke, het tegen-redelijke en tegenstrijdige den godsdienst ontaarden in een myn- tiach gevoelsleven. Mystiek, <le teer van het geheim-
zinnige. Van gr. mnstikos = de leer der mysteriën betreffend, geheim, mys- tisch, In de praktijk des levens leidt |
||||||||||
|
N
|
|||||||
|
\\
X., Nnmerius, Itomeinsche voornaam,
inzonderheid bij «Ie gena Fabia. X., in genealogieën, wanneer de
mansvoornaam onbekend is. Is de vrouws voornaam onbekend, dan X.X.
IV., op Fransche munten, ten teeken
dat ze te Mmit peil lei geslagen zijn. N.j nummer.
X, deze letter in het Spaanseb aldus
u geschreven, beeft de uitspraak van de gn \'n h** Fransen. Bv. pena, straf, maar pefia, rots. Het teeken beet de tijde. X, deze letter met een enkel streepje
er boven, ïT, beteekeiit dubbele n, bv. Hoftmaïl = Hoffmann. In bet Oud- Hollandseh cïï — ende; ook andere verkortingen werden aldus aangeduid. X., in de wiskunde, een onbepaald
aantal, bijv. » boeken, »<le macht, in 11 jaren. X. A. SI.. Natura Artis Magfotra,
beter bekend als Art is, de dierentuin
te Amsterdam. X. A. S. M.. Nederlandsehe Am*~
rfkaanerhe Stoomraarf-MaatschappH. |
|||||||
|
s. r.
X.B. rtriemniischn p. Bene hate-
lijkbeid van de Bra^O-mannen mn
Nieolaas lieets als derde te plaatsen in het N.B. driemanschap ; Napoleon Bonaparte, Noé\'1 Iïvron, Nico* laas Iteets. X. B., nota bene, (lat.), let wel!
X. C. R., Nu tic Canius Jtesimet (z.a.).
X. Ct., (band.). Nederlandsen con-
rant, volgens de loopende waarde van
den dag. Van geldswaarden. X. E. K., Natuur En Kunst, dich-
terlïjke kring van studenten aan bet Doopsgezinde Seminarium te Amsterdam, gesticht in 183H, niet bet doel poëzie en letterkunde te beoefenen. Daartoe behoorden l>. Harting, 1\'. Leen- dertz. De Hoop Selieffer, Dron- rijp l\'ges, .1. Kerbert en A. \\Vin- k 1 er Prins. X. E. W. T. O. X., Naturae Exor-
dia Vera Trad/dit Omnibus Newton (De ware beginselen der natuur beeft
Newton aan allen geleerd), een wis- en natuurkundig dispuut < Ingericht 25 < >ct. 1HHO.
X. F., Novum Fat-du*. Nieuw Ycr-
bond.
|
|||||||
|
N. F. 783 KAAM) BITSE.
|
|||||||
|
X. ï.. nat nu jHin», (lat.), geboren
zoon, in mirte genealogieën, Uooimche doopboeken, enz. X. f., i\'! fallor (*. a.).
IV. F. P.C., Niagara-Fall\'s Poteer
Company {%. a.).
X. F. W. E. A.- opschrift op een
transparant te Maagdenburg, teen koning Friedrleh Wilhelm III. keizer Nicolaas van Rusland on koning Ernst August van Hanover bijeenwaren. De letters heetten voer te stellen : Nieolaas, Frie- drich Wilhelm, Ernst August. Deze laatste hart juist de constitutie opge- heven, en spotvogels lazen nu Nulla Fides Verbis Ernesti Augttsti, d. i. geen vertrouwen in de woorden van Ernst August. X. ©.. la m.1, tui good, niet goed.
Zie ook O. K. X. II. H., Xederlandsche Ifandeh
maatschappij. X. I. O. G., Nederl.-Indisch tt,i-
derwffzers-Qenootschap. X. I. A.-. hos jungit atntcttia —
de vriendschap verbindt i>hs ; naam van de Kocieteit van liet Anist. studen- tencorps; ontleend aan het hi Vim f; de spottende uitlegging was: Negentig .longe Apen. X.iii. of \\ni.- namiddags.
X.in.. namelijk, (letroonnljktt/.ofnw/.
X.X., een onbekende, nl. nomen
nese/o, il. i. den naam. weet ik niet. X. O. «... Nederf. Onderwijzers
Genootschap, X. O. I. L.- Kederlandsch Oost-
Indisch iet/er. X. O. V. C, Kederlandsehe Onder-
irijzeri Propaganda Club (voor drank*
bestrijrting). X. St., nopus stj/hts of nienwe stijl;
zie Jaarstfflen. |
X. T., Xontiii TestamentHtu (lat.),
of Xientr Testament. X. V. L., Kos Vinxit Libertas
(•/.. a.).
X.-Y., KtwYorV.
Xn iieilnuii werk is het ifoetl
i\'iisliii. zie Jucundi acti labore*.
Xnatl, (bouwk.), de verbinding**
lijn, tussehen twee planken hij hout\'
werken en tussehen twee platen hij metaalwerken of de voeg, die gevormd wordt door twee naast elkander ge- voegde steenen. X;i:ihl. (wap.), zonder zadel, klee-
den of tuig i paarden l. Xllflkte w :i;i ilirïit. verf. van
lat. Nnda Veritas, Horatius, Oden
I. 24, 7, rt. i. de zuivere, algeheel?
waarheid; naar de fabel, dat de waarheid en de leugen te zaïnen baadden. De
leugen kwam \'t eerst uit het hart en trok de kleeren van de waarheid aan. De waarheid, die dit bemerkte en de kleeren van den leugen niet wilde aan- trekken. ging dus naakt. Xnnktloopcpg, i\'vgl. Adamteten).
XhiiIiI. (bouwk.), houten of me-
talen lat of lijst, welke dient om de opening of naad van een dubbele deur of venster te bedekken. Van gelijke beteekenis als makelaar. Men noemt ook naald de spits van een gothiseheu toren, wanneer deze zeer dun en lijn uit loopend is. Naald is ook van gelijke beteekenis als obelisk, zoo de naald van (\'léopatra die voor jaren te Londen ge- plaatst is. De lange of hooge fijne pvramidale steenen op graven geplaatst noemt men ook grafnaald. X ii ii lil (1111 1" door \'toojf villl
een — «^kropen. Matth. XIA:24. Spreekwijze, ook in den Koran enTalmud
te vinden; om aan te duiden, dat men slechts met de grootste inspanning iets bereikt of verkregen beeft, of bij een ziekte te nauweruood aan den dood ontkomen Is, |
||||||
|
NA \'AL.
|
784 NACHTEGAAL (l>E ZWEED8CHK).
|
||||||||||||||||||
|
Xa "al, lafr.i. nagel; bv. hij het
na \'als gesclierp = hij heeft hard ge- loopen. Xa *als, (a f r. >. nagels; bv. hij
heeft \'t achter die na \'als = hij is er klaar mee. Viliiin «IcziiK (l\'Vcsi van den
—, feest ter eere van Christus\' Naam = Naanifeest van Jezus, door paus Innoeentius VIII vastgesteld op den tweeden Zondag na 1 \'ril\' Koningen. Vgl. Luk. II : 21. Ook festnm e/rrnm- ristoni» (hesnijdenisfet-st i gein-eten. In de I.uth. kerk op I Jan. |
|||||||||||||||||||
|
I \\:ilmtli\'s \\viiiij|:i;i)>il. bet be-
geerde goed «lat een ander toebehoort l en op willekeurige of listige wijze ver-
kregen wordt. Zie 1 Kon, XXI. \\abrood|e, (stud.), gezellig sa-
mcnziju onder het genot van eten en
; drinken, na afloop van een dispuut of eene vergadering. Xncll <;iiiossji f|ehcil wil*
nicht, (hgd.)i \'(\'0 gaan niet naar
< \'anossa i zie f \'anossa i. |
|||||||||||||||||||
|
Xnchas, (nachath), (n.hehr.1, gc-
noegen, genot. |
|||||||||||||||||||
|
Xnnmlnozp Vennootschap, ver-
ecniging tot liet doen van zaken, «elke
r/een persoonsnamen in haar benaming gebruikt. Viiüf Ciinossii ||aan wij niet,
zie Canossa. Xnar <Ic lamp rieken, zie Lamp.
Xnlial (Het Is een —9 hij is
-in rltrrnts, ook een norsch, onvrien-
delijk man. Nabal. de man van Abigaïl, was ,een lomp ïnenseh" il Ham. XXV: :\'.r. hij heette Nabal en was vol dwaas* beid\'\' (•/.. a. vers 2ó). Xabbelen, een dier doodeii, zonder
de .loodseh-ritueele slacht methode aan
te wenden: het woord is gevormd van het n.hebr. werkwoord nribbeit (zie Xetreilo (nebéla). Xabob, ia r. noetedb), een woord
uit de Engelsche Oost; mi\'v. van ar. mVbt eigenlijk plaatsvervanger, vandaar onderkoning, rrgent, prins. Daar deze in Indië gewoonlijk zeer rijk zijn, noemde men spottenderwijs een rijken mensen een nabob; beter is fr. nabob. I |
Xachoda of Xakoda, (perz.),
ook djoeragan, (m a 1.). gezagvoerder van een handelsvaartuig. Ook dekoop* man zelf, die op het Bchip gezag voert. Xachsteaer, supplementaire in-
komstenbelasting, wanneer hij overlijden blijkt, dat de eigen aangifte tijdens het leven te laag is geweest. Xaeht tniiss cr sein. wo Frled-
l;i mis Slinii\' st ra 11 Ie 11, (hgd.),
nacht moet het zijn, waar Friedland\'tt
sterren straten. Schiller, Wallen- SteiH8 Tod III, 10; gezegde van \\Val- lcnstein, hertog van Friedland. waar hij op \'t bericht van Hut tier, dat "\'t grootste gedeelte van zijn leger den Keizer trouw gezworen heeft, in \'t dreigend gevaar zijn moed voelt ver- dubbelen, door de vaste overtuiging, dat hij juist in dat gevaar zal zegepralen. Xnchtdccaen, (bn rg.l, goede sier
waken. Xnclitdnlvel, een soort van dm--
mon, die, naar een oud volksgeloof, de vrouwen in haren slaap bezwangert. |
||||||||||||||||||
|
.Vit bol li (Het is een klml van
—, zegt men van iemand, die iets,
waarop hij zwak heeft, niet tegen ruime vergoeding aan een ander wil afstaan. Nahoth wilde liet erfdeel zijner vaderen niet aan Achab afstaan, noch vooreen beteren akker, noch voor geld. (1 Kon. XXI : l en verv.i. Daarom ook wel aanduiding van een stijfhoofdige. |
|||||||||||||||||||
|
Xachteuaal (Een —, ironisch
«ll srhreemrend kind. Nachtegaal (Hollaiidschc —,
kikvorsen. Xachteuaal (De Zweedsche
—. .Jenny Lind, de wereldberoemde
zangeres (1820—1887 >. |
|||||||||||||||||||
|
KACHTEGAAL BH*.
|
|||||||||||
|
NAGEL.
|
|||||||||||
|
Nacht egaal op tic peluw.
vrouw, die in bed knort, die bedser-
umeiieii houdt, Nachten (Heilige —. in de oude
Christelijke kerk de nachten vóór Kerstmis, Pasehen en Pinksteren, welke de Christenen der eerste eeuw door- brachten niet waken en bidden, naar deze naehtt\'ecsten aanleiding gaven tot vele verkeerdheden, werden ze door de kerkelijke overheid afgeschaft. Nacht Igul-mcilalllc. èeue jaar-
lijks te verleenen voor onderzoekingen in Afrika. Hiertoe schonk einde I >ec.
luit" de kanonnenkoniug Kin pp te
Essen f GOOO aan het Aardrijkskundig
tlenootsehap te Berlijn, om uit de rente daarvan de kosten te bestrijden. Naar Cu sta v Naehtigal (1834—85), den beroemden ontdekkingsreiziger in Afrika. Nacht ligging, iniil.i. alwat tot
het nachtleger behoort. Nachtmerrie, storing in de spgs-
vei-tcringsorganeii, welke /ieh openbaart
in een gevoel van drukking, dat den slapende benauwt en angstig doet droo- nien. Volgens Vercoullie, Et yin. Woordenboek, samengesteld niet maar, liral. mare = nachtspook. Afgel. van \'t Middeleeuwsehc nacht ma <-rc,\\\\\\t goth. mnrxjan (ergeren, kwellen), dus nach- telijke kwelgeest. Naclitstakkcu. schilderden, waar-
op de voorstelling niet beschenen wordt door zont ieh t. maar door maau- of kunstlicht. Ken der meest beroemde nachtstukken is: _I>e aanbidding der herders", door Correggio, waar het licht uitstraalt van het kind Jezus: het bevindt zich thans te 1 tresden. 1 >e „Nachtwacht" van i: e m b ra n dt wordt thans wel door niemand meer tot de uachtatukkeu gerekend. Nackcn (Eliieni dein — hcIhu Ic-
reii, (hgd.), letterl. iemand deu nek
smeeren, eigenlijk, in de volkstaal. ranselen, omdat, zooals men hard ge- worden leder in et vet of olie lenig maakt, ook zekere menschen, met be- hulp van een pak .slaag, plooibaar worden. |
Nadagen, fhand.t, zie Re*pijt-
fl agen.
Nadlcm, letterl. schenk troost. Be-
ginwoord van een liebr. gebed op den jaardag van Joruzalems verwoesting, naar welk woord dit gansclie gebed zoo heet.
\\:nlïe. ar, uadhir as-snnt, AA. het
tegenovergestelde ran tic semt, A. i. van het zenit, of eenvoudig an-nadhir; liet voetpunt. tegenover het zenith, een punt vertikaal boven het hoofd van den waarnemer, het toppunt. \\:i t-iiiiii\'. nenlae. tlat.i, treur-
zangen, welke bij de begrafenissen van aanzienlijke personen onder de oude Romeinen gezongen werden, hetzij door de bloedverwanten, hetzij door gehuurde klaagsters, praeficae. hater kreeg het woord ook de beteekenis van toorerzang en van s/aapdeuntje. Nnfe, ar. iuÏJV. d. i. nuttig, heil-
gaam; daarom staat op sommige doosjes (in Arab. schrift) mi/r" li*z- zaïJr zadri. want zadt\'t = fr.pectoral en mi//" ti-\'z-zadr = fr. hint puur I» poitrine. Nag of copra, brilslang. Vanhier
de benaming van Xayjtoor i Nagporei
in Mritseh-Indië, ten westen vanCaleutta. \\iii|;i. (mal.), draak. Jav.id.8kr.
naga. Nageunt. I fr. wap, I, ztremmend,
zie Faasicijs (visschen). Nageboorte, (wap.). Alleen de
oudste zoon verwierf na den dood zijn- vaders het recht op het volle wapen : de andere zonen, die in de heraldiek nage- horen heetten, brachten in het wapen eenig teeken aan, waardoor /.ij zich du* onderscheidden van den hoofdtak; zulk een teeken heet breuk of teeken ran nageboorte, ook barensteel (%. a.). |
||||||||||
|
Nagel, (bon w k.), een langwerpig
i metalen staafje niet punt en kop; van
i gelijke beteekenis als spijker, wanneer | er sprake is van metaal. Men onder* l scheidt nagels en spijkers met koppen |
|||||||||||
|
786
|
|||||||||||
|
NAGEL AAR,
|
|||||||||||
|
NAKOHELIXGEX.
|
|||||||||||
|
of gewone spijkers. De spijkers of
nagels met koppen zijn die, waarvan de knppen sterk spreken, d. W. Z. groot z^jll
uu het voorwerp, «lat er mee bevestigd
wordt, zielitbaur en krachtig vastlieclit; in tegenstelling niet nagels, waarvan de knppen zoo min mogelijk te voorschijn treden en daarom noemt men de vasthech- ting met deze: nagelen niet verdekte ] koppen. \\ïij|o1iiiii*. jongen met een slecht
karakter, geniepigert, — iemand die zijn nagels afbijt.
\\nj|olllout, in (lelderliind de naam |
van rookvlceseh, omdat, naar men zegt, ! aldaar — ook in ) >verijsel — liet vleescll op csschenhout gerookt wordt en van dit hout ook nagels en pinnen gemaakt , worden. Xnyelprobc, (hffd.), het gebruik.
"in. na liet ledigen van een glas op iemands gezondheid, dat op den nagel van den duim der linkerhand om te keuren, ten einde te bewijzen, dat men het tot op den laatste» druppel heeft I geledigd.
Vmj« i\' eutre ilcux ennx, ifr.i,
nWh noch rleesch zijn, dan eens tot deze. dan weder tot gene partij belmoren, j JtffH|Orl-SOlu,IIt,op beeldhouw welk
van Boro-Boedoer, in 18SK en later opge-
graven. komt ook op basreliefs van andere monumenten op Java voor, j alsmede in Kamhodja. en schijnt dus te wijzen op youe verhuizing van Boe- | dhisten, juist uit die streek in de 2e . helft dei1 l»e eeuw n. (\'. uien vermoe- \\ delijken tijd der stiehting van Eïoro- i Itoedoer). Dat se In-i ft schijnt oud-.Ja- i vaanseh te zijn. al is de taal zuiver Sanskrit. Xall ! . jood sch-dn it scht, nït-
roep: weleens in den zin van het Xe- derl. bah! of foei! meestal echter in dien van nu! welnu! Xnlillis, de districten, waarin Mon-
teuegro verdeeld is; ze worden door een xt\'rdar (hertog) en een toojtcode < plaats- vervanger); de afzonderlijke getueenten (plemenas) der distrieten elk»; door een |
knjiïs of k-neen (graaf i en een batrdktat\'
of vaandrager (gonfalonière) (z. a.t bestuurd.
\\ :i li i \'-1\' I-li«\' 1 h. {a V. I, vloed of sf,»om
van tien hond, bij de ouden Igkos (gr. lukos) =• Wolf genoemd. Hij kronkelt zich bij lleyroet (Syrië), door een nan- wen. stcilen bergpas heen, waarover sultan Seliiu I een brug bouwde. \\;iliinii II t 4 (Het l8 —. van
exercitiën der seliutterij. die ongeregeld
gaan, en in \'t algemeen van verwarde optochten. Nalnini 11 : 4 leest men: zij innil. de zeiswagens) loopen dooi\' elkander henen als de Wksem(eu). \\nïl>. «ar. i. plaatsvervanger, titel
van den geestelijke, die de finietiën van een penghoeloe waarneemt, zie l\'lemn en Nabob. Xaïlcli, Arabisch afgodsbeeld in de
gedaante eener vrouw, afkomstig uit Syrië, en dut geplaatst werd in het Kl-Marweh, hij den tempel van .Mekka. \\;iiss;nit. wap. i,zie Opkomend.
Xajadcn, «g r. m y t h.), nimfen,
onderscheiden in riviern/mfen, bron- nimfen vu poelnimfen, in tegenstelling nut de Oeeam\'den en Xereïden, de nimfen van den Oceaan. Zij bezittende gave der profetie, beschermen dichtkunst en gezang en voeden door de kracht van het water mensehen, dieren en planten. Xiiked lioiintlcH. d. i. naakte
schoonheden; benaming door Lo rd llyron aan de sigaren gegeven. \\;ilioil;i. zie Xifrltoiia.
Xaktxlo. j apan.).gehuwiltusschci:-
persoon, hij huwelijken, die soms reeds bij de geboorte door de wederzijdsebc ouders worden beklonken ; /\' nivlijh»- makelaav, die later ook de vertrouwde huisvriend wordt van bet jonge ccht- paar, en dit voortilureud bijstaat nut raad eu daad. Nakomelingen, zie Epigonen.
|
||||||||||
|
7*7
|
|||||||||||||
|
N.YI\'KI.SCIIE SCHOOL.
|
|||||||||||||
|
NAI.KZ1NU ENZ.
|
|||||||||||||
|
Nalezing man (of moet) niet i
heter zijn dnn <le oojfst (De —. i
•Ie rest mag (of moet) niet beter zijn \\
dan de hoofdzaak. Nalezing — naoogst van den wijnbouw. Vgl. Richt. VIII: 2 .
en Jez. XXIV : 18. |
hraebt is. Volgens anderen noemen de
Koreaneu de tabak nang-pat t kir, in den waan, dat die plant herkoinstig is uit
Nederland, dat zij nang-pankttk titelen. Nnn, (chin.), zuidelijk, In Chro.
plaatsnamen.
Naaan (C\'cst dn —, (fr,), In de
gemeenzame taal, dat is voortreffelijk of komt goed te stad,. Oorsprong onzeker. \\ aan i\'. naam. welken men in Syrië
aan de Zigeuners geeft. Insgelijks Karbad. XailJfUi, zie Manserau.
\\;i nifpn iikak, /.ie Nampankoeck.
Naiikiiijj., (ohin.), nankin of nan-
kt\'escli, zeer sterk weefsel in versebiU
lende ellen kleuren, oorspronkelijk Hcht- geel, naar de stad van dien naam in China, vanwaar de weefsels van katoen van deze kleur werden aangevoerd. X ji ii f on" Im ii I. C a r r i e r, die te
Nantes in 1793 wraak nam overdewreed- heden, door de boeren uit de Vendée tegen de republikeinsehe soldaten (ha bleus) bedreven.Den\'>en Fnmaire(,2«"t November) verscheen hij voor de rechtbank. Toen hij in hechtenis genomen werd, greep hij een pistool, en wilde zieh dooden; maar een otficier der gendarmes belette dit. „Les patriottes ne te pardonneront jamais de m\'avoir empêché de me brülcr hl cervelle!" zei hij op bitteren toon tot dezen oflieier. Den li> Primaire werd bij ter dood veroordeeld, den 26 Primaire (10 Dec.) beklom hij het schavot. Nantes (Edict van —. zie Edict.
Napelsche school, (muz.), de
reeks van meesters en volgelingen, be-
giimend met A1 e ssand r o Se a r- latti, die hoofdzakelijk aan de opera werkten en geheel verschillend van den Stito raji/)reseiiftitiroi\\av Floreutijnsche •SY/iW.Hoofdzaak was bij hen de melodie, en daardoor werd Napels de wieg dei- eigenlijke Italiaansche opera, die alleen |
||||||||||||
|
\\:iiu. (atjeh.)i xee, (mal.) anam.
\\:iin tn:i i\'es :iiptui\'. nnrles
ciini ppoxliiiiiH nrrict, dat.i, ican- mer uic8 buurman* huis brandt, zoo ntaat a ijzel f aan gevaar bloot. Hora- tius, Ejiist. 1, 1«.\' 4S. Naam of Xauiaqnn. stam van
Vrije Hottentotten aan de Kaap. Naniea, bij de (\'hineezen. He Chi-
uees draagt in zijn leven verschillende namen. De kleine Chinees ontvangt, zoodra hem vier maanden na züngeboorte liet hoofd wordt kaal geschoren, een „inelknaam". Die naam is dikwijls niet meer dan een nummer: A-i/ani, A-lota, A-ïuh (No. i, No, 2, No. \'S) enz. Als bij naar school gaat krijgt hij een anderen naam. welke meestal betrekking beeft Op eigenschappen of geestesgaven welke hij bezit of geacht wordt te be- zitten: „«\'ordende verdienste", „sierlijk schrift", „rijpende ohjf", enz. — Aan de meisjes wordt alleen een „inelknaam" gegeven: „bloem", „kostbare «teen", .zusje", en zij houden dien tot haar huwelijk; dan nemen zij een anderen aan, b.v.: „jasnujnbloem", „zilveren maan", „zoete geur", enz. Meestal wor- den de vrouwen wanneer men van haar spreekt — als bij ons — met den familie- naam \\ au haren man en haren eigen familienaam aangeduid. — De mannen nemen, als /.ij trouwen, nog een derden naam aan, en als zij in staatsdienst treden een vierden. Zijn /.ij daarbij kooplieden, dan dragen zij nog een vijfden, een „handelsnaam", en allen krijgen /.ij bij hun dood nog een hmtttten naam. Nanipankocck, tabak. Naam, wei-
ken de inwoners van Korea van onda aan Portugal geven, omdat de tabak. waarop zij zeer verlekkerd zijn, het eerst door 1\'ortugeezeu in Japan hige- voerd, en vandaar naar Korea overge* |
|||||||||||||
|
788
|
|||||||||||
|
HABCIS8US.
|
|||||||||||
|
NAl\'KI.sUIK EIEKTE.
|
|||||||||||
|
gezang is en waarbij instrumentatie en
dramatische kracht geheel op den achter- grond staan. De voornaamste vertegen* woordigera dier school zijn behalve Scarlatti: Durante, Leo, Feo, Greeo, Porpora, Pergolesi, Lagroscini, Vinei, lomelli, Teradellas, Piccini, Saeehiui, Traetta, Paesiello, Napelsclie ziekte, de venerische
ziekte. Napoleon (A votre ajfe. 111011-
SÏ4III- Ie ji^iiéntl Kmiliiiijiep. — etalt mort, it\'r.i. op uiven onderdom, mijnheer de geveraal Bonlanger, tras Napoleon overleden. Deze dikwerf aan- gehaalde woorden van den Franachen .•staatsman Flnquet ("1828—!M>), werden door hem, als eerste minister, in de zitting van de Kamer der Afgevaar- digden van den 1°" Juni 1SH8gebezigd. I>e generaal lSoulangcr 118.\'J7—\'.tl t, had namelijk eene lofrede op het persoon- lijke, eigenmachtige regeeringsstelsel gehouden. Floquet antwoordde met eene van verontwaardiging trillende redevoering, waarin hij o.a. vroeg, wat Houlanger het recht schonk, eene zoo trotsche houding aan te nemen en te fspruken als ware hij generaal Ibuiapavte, die van zijne overwinningen terugkeert. „In 1851, ging hij voort, verkondigde de tweede Bonaparte, die zich voor socialist uitgaf, eveneens de onmacht der parlementaire oligarchie eu de wei- daden der almacht van éen persoon. Maar, mijne heereu. wij kunnen ons geruststellen. Op uwen ouderdom, mijn- lieer de generaal", enz. De Kamer be- sloot, de redevoering vim den minister in alle gemeenten des land» te doen aanplakken. Vrij onbekend is het ove- rigeiis, dat de heer Auer, den 27 Juni I8it0 in den Duitseben lÜjksdag, een soortgelijk denkbeeld uitdrukte, toen hij zeide: „Op ;iu-jarigeu leeftijd had Alexander de (iroote reeds eene wereld veroverd, en Napoleon bad, toen hij 25 jaren oud was, zijn eersten grooten Italiaanscheu veldtocht reeds achter den rng; daarentegen blijft menigeen ge- dureiide zijn geheel leven een ezel". Napoleon (De ZuI«l-Afi\'Ikaan-
ftche —. Sir Ceeil Rh ode» (aie Hho- tlesia), door de .lingo\'s (z. a.) dus ge- heeten. |
Napoleon of Flnance (The —,
de Napoleon (Bonaparte) ran het Jinan- cietvezen; benaming voor Oeorge (i o u ld; zie ook X/\'zard. Nnpoleone I laceva Ia uuerra
col (leiinrl ilel vintl, ut.), Napo- leun I merde den oorlog met het geld der overironnenen. Woord van Crispi (den minister-president) totBaratieri, Italiè\'s generaal in Krythraea, a» 1895. Napoleon\'** Ki\'iile<li>liiiiiiff ist
Wllhelm\'s llöhe. (hgd.), de verne- derhuf ran Napoleon (III} ié de hoogte
ran W/lhelm (I). Titel van een vlug- schrift uit het tijdperk vau den Fransch- Duitschen oorlog a° 1870/71. Tevens woordspeling met Wilhélmahühe den naam van het kasteel te Kassei, waar Napoleon III als gevangene beeft ge- woond. Xapoleoulllen, leden der familie
Bonaparte. Napoleons, groote ir/tte kersen,
in de Betuwe in Juli rijp, tot de oogst- kersen gerekend. Ook Spo)tttuche kernen geheeten. doch eigenlijk kleiner van soort dan deze. VIlLpotoomBéhoiiptAmgterdantsche)
sti*iisitwej|. onder Abcoude. Loener- sb.ot en \\.oenen. NnpoIcoiiHgestci\'ilte, naam vau
drie sterren in het sterrenbeeld Orion. \\ar;iKa. (myth.), skr. nar aha, de
liel van de Hindoes, bestaande uit acht en twintig verschillende afdeeliugen, iu som- mige waarvan de slachtoffers door raven eu uilen vreeselijk verminkt werden; 111 andere weer zijn ze veroordeeld 0111 kokend heete spijzen te eten of over brandend zand te loopeu. Elke afdeeling heeft een naam : linrara (vreeswekkend 1 voor leugenaars eu ineineedigen; Rodho (obstructie) voor diegenen, die eene stad plunderen, een koe dooden of een mensch worgen : Sirkara (zwijn 1 vonrdronkaard> eu dieven. Narctssns, zoon van (\'eplnssus
eu Ltriope, een buitengewoon schoon jongeling. Hij was volstrekt ongevoelig |
||||||||||
|
789 NASCITUB ENZ.
|
|||||||
|
XABDUS.
voor liefde en deed door zijne hard-
vochtigheid de schoone Echo, die hem beminde wegkwijnen, maar Nemesis liet hem tot zijne straf hiervoor zijn eigen beeld in het water zien en op zichzelf verliefd worden, zoodat hij van ijdel verlangen verteerd werd; uit medelijden veranderden de goden hem 11 eene bloem, — naar hein narcis igelieeten. 0vidi\\is, Metamorphosenil! \'Mi> enz. Nardus, kostbare zalf, uit de olie
(in de wortels) van de nardusplant be- reid. De echte plant wordt in Indtë en Arabië gekweekt; eene verwante soort levert Syrië\'. I>it hooggeschat artikel van weelde werd vooral te Tarsus in f\'ilicië bereid, en in kleine albasten riesseben bewaard. Maria van Bethanië zalfde er, volg. .Joh. XII : 3, uit liefde .Jezus\' voeten mede. In de lente is de natuur als éen groot nardusvat, wegens de geuren van bloesems en bloemen. Nardusdropje = teedere aandoening van liefde. Nn i\'ii Mr. beter Afa rffilcll, (a r.
ardili, egypt. sektsche) de Perzische
water-tabakspijp; van skr. narihela pers. nargil = kokosnoot, nl, de stof, waaruit ze vroeger gemaakt werden. Nnritinrtn, lusthof van den gewezen
vorst (Kadja) van Lombok. Xaroilo Voletz, (russ.), Stem
den Volks, een nieuw blad, waarin Russische uitgewekenen schrijven. Aiii-i\' (1 iid riu — wart et nul
Antwort (hgd.), en een dwaas wacht
op antwoord. Slotregel van Heine\'s gedicht Fragen. Iemand staat \'s nachts aan den oever der zee en richt een reeks vragen tot de golven: Wat be- teekent de nienschV Vanwaar is hij gekomen? enz. Doch de golven zetten hun gemurmel voort, terwijl een dwaas op antwoord wacht. Men past dit ge- zegde gewoonlijk toe op iemand, die vragen doet, waarop het antwoord wel zal uitblijven. Narrenfeest (Het —-, feest, dat
de R."katholieken tot kort vóór de Her- vorming jaarlijks op 28 Dee. en 1 en |
|||||||
|
2 Januari vierden en dat waarschijnlijk
diende om de aloude Sattirnuliën te vervangen. De feestviering bestond vooral in Frankrijk eu België\', in zon- derlinge optochten, lichtzinnige dansen en het zingen van ontuchtige liederen, terwijl ze strekte om eene parodie te leveren op de kerkelijke plechtigheden, onder het bestuur van een narren- bisschop of narrenpaus. Reeds sedert f)3;i werden de narrenfeesten verboden, maar ze hielden geruiiuen tijd stand; en zelfs de theologische faculteit te 1\'arijs nam ze in bescherming. Narrenschip of lila uwe schuit,
een vastenuvondsaardigheid. In de 16e eeuw werd een schip op rollen in op- tocht door stad of dorp geleid; bet was gevuld met als gekken verkleede per- soncn, die allerlei snukerijen vertoon- den; eene herinnering aan \'t Zonne- sehip of den Zonnewagen van den god des lichts. Hiermede voer een „geselscap van den geeken", in 1381 door Adolf van Kleef opgericht, op vastenavond rond. Narrenslede, verkort tot nar en
ar, zoo geheetcn naar liet rinkelende bcllentuig der paarden, omdat in de middeleeuwen de hof- en kaïnernarren zich onderscheidden door bellen aan muts en kraag. Narwal, zie Kenlioornvisch.
Nas, titel van den onderkoning van
Tigre, ecu onaf hanklijken staat, die tot Abyssiuië (oostkust van Afrika) heeft behoord. Nascentes inorlmur, flnlsque
iih orljfluc pcudet, (Int.), als wij geboren worden, sterven wij en randen aanvang af dreigt ons het einde, Mnnilius, Astron., IV, 16; ook by Delavigne, Louis Xf, I, *.), waar Xemours zegt: Chaqueinstant de la vie ent un pa.* vers la mort; ook bij C o r- neille in de vertaling van de lm /\'tat io en in diens Tite et lieren/\'ce, I, 5. Nuscltnr rtdlculus mus, Hor.
Ep. ad Pisones, Kr wordt een dwaze muis geboren, in. a. w. de berg heeft een muis gebaard, of: veel leven om niets. Zie ook La montagne qui enfante nne soar/\'s. |
|||||||
|
790
|
|||||||||||
|
KASE KNZ.
|
NAT ION EXZ.
|
||||||||||
|
\\:is«> ueblntet (Ilincii hat
iv«lil lange nicht die —, (hgd.), waarschijnlijk hebt ge .sedert langen tijd niet uit uwen neus gebloed. In de volks- taal de volzin, waarmede men iemand dreigt, te mishandelen. \\;isï. (nosi), (hebr.), letterl. de
verhevene, de vorst. In den Bijbelsehen tijd was het de titel van Israël. stam- hoofden, vorsten, legerhoofden. In den uu-bijbelschen tijd was het de titel van den voorzitter van het groote Sanhedrin, van de hoofden des Jodendoms, van den Patriarch. Vandaar noemde ook de Jood- sche sekte der Karaïeten (z. a.) hun opperhoofd wel eens Nasi. Nasi ketan, spiegeltje van ver-
foelied rijstvlies, veel gebruikt tot ver- sieringen. \\jisi, (jav. en mal.), gekookte rijst;
over de verschillende i\'ijstbereidlngen als nasi koekoesan (in ecu koekoc- sjiii (z. a.), gaargestoomde rijst); nasi liwvt (rijst zonder kockocstl n in een pot gekookt); nasi nclain (rijst met allerhande soorten fijn gesneden groenten en fijn gesneden garnalen ge- mengd; kcmaiigi met welriekende bladeren, enz.); nasi knboell (zie Kaboeli); nasi koen ing (met kur- kumasap geelgekleurde rijst); nasi gocrili (rijst niet bouillon, kip enz.); zie men de bestaande kookboeken. \\jiso. (lat.), neus, bijnaam van
Ovïdius, den Romeinschen dichter, schrijver van de Metamorphosen, Zijn naam voluit was Pub Uns Ovidius Nas o. N»si»anl,(arab.), nazarener, chris-
ten. liet woord is in die beteekenis ook overgenomen in het Maleisen, en wordt nok wel verbonden met orang (mal. = menseh). Daarnevens heeft men nog in het mal. Serani = een Inlandsch christen, ook wel een Portugeesche af- stainnicliiur. Nassancrn, (hgd.), in de sttidentcn-
taal, op een andermans kosten leven. De uitdrukking schijnt te (iöttingen, in dei-
tijd te zijn ontstaan, dat Nassau nog eene afzonderlijke Regeering bezat. Deze had aan de jonge lieden van het her- |
togdom, die aan de hoogeschool van
(iöttingen studeerden, verschillende gel- delijke voordeden, en daaronder het genot van vrije tafel verleend. Het ge- beurde echter wel eens, dat hongerige studenten van andere natiën, die er geen recht op hadden, van die tafel gebruik maakten. Dat werd spottenderwijs nasê&uern genoemd. \\:it:inl. (f r. wap.), op het water zich
voortbewegend (zwemvogels). Nathanaël, zie Israëliet zonder
bedrog. Hebr. Nethanieel = wien God gegeven heeft.
Natick Cobblev(The —, II c n r y
Wilson, vice-presldent der V. S. (1872
—187t>), in zijne jeugd schoenmaker te Natick, Massaehusetts. Cobbler, eng.. schoenlapper. Natie (HIJ is van de —, hij t\'s
een Israëliet, een Jood. Deze uitdruk»
king was vaak gebruikelijk onder de Portug. Israëlieten te Amsterdam, om aan te duiden wie tot hen behoorde. Later werd het door anderen nagezegd en tot cene spottende uitdrukking. Nation «umi Iqulère , (fr.), volk
run winkeliers. Napoleon I paste die woorden op de Kngelschen toe. De Brit Kir Philipp Francis schijnt echter reeds vroeger, in het vuur eener beraadslaging, zijne landgenooten a nat ion of stock - jobbers te hebben genoemd. Zie Nation of shopkeepers. Nation c\'est nous <l,n ,(i\'iM.
de natie, dat zijn inj, kreet der Revo-
lutiemannen in de dagen der Conventie. In den trant van L\'état c\'est mot (zie Et at). Nation of gentlemen, (e n g.).
natie van ede/lieden, naam dienGeorge TV, koning van Engeland, in 1822 bij zijn bezoek aan Schotland, den Nchot- ten gaf. Nation of shopkeepers, (eng.).
natie van winkeliers. In zijn werk
Wealth of Nation, II, 4, eh. 7, part. 3, zegt Adam Hmith (1723—90), „dat het streven, om een grooten Staat met |
||||||||||
|
NATIONAL WALHALLA. 791 NATUKALIA ENZ.
|
|||||||
|
Natura uaturnns,(wij sbcg. van
Spinoza), = de voortbrengende natuur, d. w. z. de natuur beschouwd als voort- brengster, als grond van al wat be- staat. Natura uatnrnta, (wijsbeg. van
Spinoza), = de voortgebrachte natuur, d. w. z. de natuur gedacht als samen- vatting van al wat voortgebracht is, als aggregaat van alle verschijnselen. Natura pauco (of parvo) con-
teuta est, (lat.), de natuur /\'s met weinig (of liet kleine) terreilen. Spreuk van lier on icius; denkelijk daarom gekozen, omdat hij, die een hoogst on- gebonden leven leidde met sehonrsteen- vegen en seharenslijpen den kost won. Zie over hein bij Oeorgareliouto- mach ia. Natura sanat, (lat.), de natuur
geneest. (> rondstclHng van II u f e 1 a n d,
kon. lijfarts en hoogleeraar te Berlijn, f 183t>, die de genezing van ongesteld- heden meestal aan de natuur wilde over- laten. — Opschrift der physiatrisehe inrichting te Soheveningen. Nnturaal, z. v. a. theologia natu-
ralis, (lat.), natuurlijke godgeleerdheid,
leer van den natuurlijken godsdienst. Ook „leer aangaande God" geheeteu. Naturac praeeuntl ol»eilten<
clum est, (lat.), waarde natuur voor- gaat, daar moet gehoorzaamd worden ; grondregel der geneeskunde, volgens wel-
ken men de ziekten zoo eenvoudig mogelijk behandelt, niet vele genees- middelen voorschrijft, en lucht en water, behoorlijk aangewend, de grootste ge- neeskrachten zijn. Naturae se snpcrantls ope-
ra, (lat.), werkstuk,waarin de natuur
sichzelve overtreft. Van Iïugo de Groot gezegd in liet dicht van Pe- trus Burmannus Secundus opzijn grafteeken in de groote kerk te Delft Naturalla non simt tuvpfa,
(lat.), natuurlijke dingen ziju nietschan-
delijk. |
|||||||
|
het uitsluitend doel te grondvesten, een
volk van klanten in liet leven te roepen, bij tien eersten oogopslag een alleen voor een natie van winkeliers geschikt doel zon kunnen schijnen". Vandaar de aan- gehaalde woorden, en tevens de uit- drukkmg Krdmervolk, die op de Britten door Duitsche schrijvers zoo gaarne wordt toegepast. Zie Nation boutiquière. Xsi I loiin I Walhalla, benaming
der Westminater-abdy te Londen, waar- in de borstbeelden van groote mannen (o. a. sinds Oct. 1896 van Waker Scott) prijken. Zie Walhalla. Nationale Conventie, /ie Con-
ventie. Natlvc AiiK\'i\'icaiis. /ie Know-
Nothings. Natlvlsts, (am.), van gelijke be-
teekenis als know-nothings (z. a.). Om die partij schaarden zich de rowdies, die hetzelfde doel uitsluiting van het genot der hnrgerreeliten van allen, die niet op Aiiierikaaiischen bodem waren geboren, beoogden, doch dat alleen met den knuppel en den revolver wilden bereiken. Natura, zie In natura.
Natnrn artls mauistra, (lat.),
de natuur is de leermeesteres der knust.
Leus van den dierentuin te Amsterdam. Natura ile vero jfnudet, (1 a t.),
de natuur houdt van waarheid. Natura ducc, eppare niiin
qua in poterlg, (lat.), als men de natuur tot leidsvrouw neemt, kan men nooit dwalen, Cicero. Xatnra In opcrationihiis suis
non facit siiltinii. (lat.), in hare werken doet de natuur f/een sprong, uit eene rede, die in li>13 gedrukt werd Discours.... mort du géant Theuto- boetis; later heeft men de spreuk aan Linnaeüs (t 1778) toegeschreven, en eindelijk aan Lei bui tz (f1716), in wiens «erken men inderdaad herhaaldelijk vindt Xatnra non facit saltus = overal in de natuur zijn zachte over- gaugeu merkbaar. |
|||||||
|
NATURALISATIE. 7Ü
Naturalisatie, letter], centatuur*
lijhing. Het voor inheemscli verklaren van uithcemschen.
Naturalisme, de richting, welke
in Dar win, Ha eek el en Emile Kola in onzen tijtl hare apostelen en profeten vond, volgens welke er geen hoogere, geestelijke wereld bestaat, de zichtbare natuur de eenige realiteit is, die verdient te worden aangebeden, liet wereld- en levens-geheim enkel uit de onthullingen der natuur en wetenschap en van den strijd om het bestaan ver- klaart. Volgens haar is het eindpunt der zinnelijke wereld ook het eindpunt der waarheid en der werkelijkheid in \'t algemeen. Naturalisten, (schild.ï,at-tinten,
die eene nieuwe kunstopvatting voor- staan, volgens welke alles in de natuur schoon is en \'t dus overbodig is de schoonste momenten der natuur op te zoeken. Naturuiu cxpellns turen, ta-
nicii usqnc pecurret, (,l!lt-)\' d\'\'Vf de natuur met de gaffel (d. i. niet ge- weld) uit, zij zal toch steeds terugkee- ren; Horatius, Kpistolae [,10,24.— De natuur is sterker dan de leer. Zie (\'liassez te naturei, enz. Nature liath frum\'u stranijc
fellows In her time, (eng.), de natuur brengt toch soms vreemde heer- schappen in de wereld; S hak esp ca re, Koopman van Venetië I, 1 zegt Salarino dit, waar hij over Antonio spreekt, en niet te weten kan komen, waarom deze zoo stil en afgetrokken is. Nature, thou art my jfoddess,
eigent lijk thou, nature, art my jf o «Idees, (eng.), gij, natuur, zijt mijn
godheid; veelal, doch verkeerd geci- teerd: Nature, thou art my goddess. Sha k espeare, King Lear I. \'2, roept de gewetenlooze bastaard K dm umi zich- ïelven toe, waar hij te kennen wil geven, dat hij geen hoogere idee kent, dan die der natuur en haar tot uitgangspunt zijner daden kiest. Naturel (Au —, (fr. wap.), «««*•
\'t leven. |
2 NAUNDOBFF-KWESTIE.
Naturell (Deun dag — der
Fraucn Ist so iiali ïnlt Kunst verwundt, (hgd.). want bij de rron- wen staat de natuur in zoo nauwe rer- wantschap tot de kunst. UitGoethe\'s Fanst, 2e deel, 1ste bedrijf, 494e en 495e regel. Nntlis, (1 a t.), gebaren. ()p oude graf-
zerken en in oude genealogieën en op oude schilderijen en oude prenten, kortom overal waar men iemands geboortejaar of plaats wilde vermelden en de Latijn- sche taal gebruikte. Vrouwe], uata. X n t iiurlijKe zoon , dochter,
kind buiten het huwelijk gewonnen,
dus kind van nature en niet volgens de wet. De uitdrukking is van Romein- sehen oorsprong : ile Romeinen noemden de kinderen bij coneubinen gewonnen : natura/es. Natu in* sta at, van volkeren, oor-
spronkelijke staat, ongewijzigd door de beschaving. Staat der natuur, naakt, zooals het kind geboren wordt. Naiiinaelif a, vertooning in den
Circus van een scheepBstrijd, geen spie- gelgevecht, maar een strijd in werkelijk- heid. De bemanning bestond uit gevan- genen en zwaardvechters, lit gr. naus (schip) en in ach è (strijd). Nuundorff-kivestlc, de beweerde
identiteit van Karel Wilhelm Naundorff, (t te Delft L0 Aug, 1845) als militair- mechanicus, met den Dauphin, zoon van Lodewijk X\\\'l van Frankrijk, die, vol- gens de geschiedenis, als tienjarige knaap in den Temple opgesloten, ouder de hoede van een ruwen schoenmaker Simon, H Juni 1795 omkwam, hetzij tengevolge van gebrek en ellende, hetzij door ver- gif. Volgens Naundorff zou die Dauphin Lodewijk XVII echter ontvlucht, en in zijn persoon vertegenwoordigd wezen. Zijn verdediger voor de rechtbank der publieke opinie was Graaf Gruau de la Barre. Later, einde 1892, vormde zieh te Parijs eene vereeniging tot bestudee- ring der kwestie aangaande Lodewijk XVII, de van de echtheid der Naundorff- Bourbons volkomen overtuigde „Koeiété d\'études sur la question Louis XVII", Ken vermaard lid der balie, Laguerre, |
|||||
|
MAU800PIE. 793 NAZARET.
|
|||||||
|
die met de meeste beslistheid tegen tle
(volgens hem valsebe) doodakte (van den Dauphin) opkomt, Is er lid van; nok Jules (\'Inretie en Mevr. Severine, wier leus is: „J\'y erois". lïelangrijk is vooral het werk van Ornau de Li Barre, o. a. Intriguen devoilée». X;i 11 sni|iif. letterl,srhepenzienerij,
de kunst om uit de wolken de aankomst van schepen te voorspellen, nog vóór- dat deze zich aan den gezichtehider ver- toonden. Ken zekere Hot tin e au óp liet eiland Mauritius, beoefende vóór bijna eene eeuw deze kunst, welke alleen op luchtspiegeling \\ mirage, z. a. i berust,
l\'it gr. niiiis (schip) en skopeim beschnu- ireu). /ij werd in 1897 door den luite- nant-kidmiel der Pransche mariuc-artil- lerie Delauney, in het Bulletin <le la Sociéti de tjèinjraphie tle Itoihefort, weder ter sprake gebracht. Xauiii lic \\ i-mis. «Ie iaiii\'is
nnrrat nrntor, Eiiimiorn t miles vnlnern, pnstoi* ovcs. (lat.), de zeeman verhaalt run zijn .stormen, de ploeger run zijn stieren, de soldaat te/t zijn h ouden, de herder zijn schapen op. Propertius, Etegiae, 2, 1, 43 «q.
Navenant, zie Adniuint.
Navetje, thans veelal na-pretje,
contra-partij, welke de buren, elk op zijne beurt, aan jonggehuwden gaven. Xh v in-selier (lic —. „door vragen
van wetenschappelijk belang en liet zoo
mogelijk daarop antwoorden, een middel tot gedachten wisseling en letterkundig verkeer", een tijdschrift, dat in 1851 voor \'t eerst verscheen bij F reder ik Muller te Amsterdam en thans onder redactie van J. F, van Homereu zijn •lasten jaargang beleeft als uitgave van Thieme te Nijmegen, hi de lijst der oprichters vindt men du namen der meestbekende letterkundigen van 1850: Van Lennep, Nijhotf, Schcltema, Vee- gens, Van Vloten, Van Hall. Van llas- selt, enz. enz. De tegenwoordige redac- teur werd voorafgegaan door Ja e. A n spach (1880—90), en deze door l\\ I.eendertz \\V/. (1801—801, Ur. |
|||||||
|
Meyboom (1859—61), en Dr. Van
Vloten tot 1850. De\'rgl. tijdschriften
bestaan nok in Frankrijk (l\'Intermé- dat re) en Engeland ( Xutes ((Qneries). N\'avonez JhiiiuIh! il\'r.i, beken
nooit! Den 2Ken Nov, 1867 werd te Parijs zekere Aviuain, wegens het plegen van twee moorden, onthoofd. Toen hij bet schavot had bestegen, wendde bij I zich tot de volksmenigte, en sprak op plecbtigeu toon de aangehaalde woorden uit. waarop dikwerf worrlt gezinspeeld. Naznraee>s, zie EbioHt\'eten.
Nazarener, inwoner van Naza-
retb; ook wel de naam, waarmede men Jezus aanduidt (Joh. XVIII : 5, 7); naar diens woonplaats tot zijn 3oste levensjaar. Naznrener-sekte, de eerste aan-
| hangers van Jezus (van Xazaret) wer-
den door hunne tegenstanders Xazare-
ners genaamd; ook GaXUeir», omdat
i Nazaret in UalHea lag, vgl. Matth. II:
23, XXVI : 69. Toen zij zich alzo»
! vermenigvuldigden, dat zij niet langer
als eene Joodache sekte kouden worden
aangemerkt, ontstond de naam ,,Chris-
tenen" (Handel. XI : 206).
IVaznrener-sekte, in Hongarije,
in 1839 door de smidsgezellen Den kei en K ropa e se k in \'t aanzijn geroepen,
en door He nes ei (f 1841) georganiseerd. Hun voornaamste voorschrift is, alles wat men onrechtvaardig bezit, aan den waren eigenaar of den reehthebbende terug te geven, vgl. Luk. XIX : 8&, 11 im aantal wordt op 5 ü 6000 leden geschat, Nazaret of Nazara = óf de bloeien-
de, óf kroon, óf wake (wachtplaats). Hoe- wel dit prachtig gelegen GaUleschestadje, de plaats der opvoeding van Jezus, en in het tijdperk der kruistochten eene zeer | gezochte bedevaartsplaats is geweest; ; noemt men op grond van Joh, ï : 47, \'t een onbeduidend, gering plaatsje een ; nazaret (vgl. tëv. (lez. XLVl : il). Kn vanhier, dat Xazarener (inwoner van Nazaret), in den oorsprong van \'t Christendom met EbiOHiet (z. a.) gelijk- geateld, later met dit woord cenerlei figuurlijke heteekenis verkreeg. |
|||||||
|
794
|
|||||||||||
|
NAZAKHT ENZ.
|
NE «ril» ENZ,
|
||||||||||
|
\\ii/tni\'i (Kun nlt — letsgocils
komen? Ontleend aan Joh. I : 47.
vraag van Kathanaël aan Phillppus met liet oog op Jezus\' herkomst uit Xaxareth. IVazlreVr. Een god-gewijde, w»
heilige, onder Israël, die geen wijn of sterken drank mocht drinken, zich liut hoofdhaar niet mocht afscheren, enz. Kun. VI : 1—21. Van nazar = af- scheiden. Nazi er — een afgezondene. Se bis lu Idem, zie Kon bis in
idem!
Se cede mails, dat.), wijle niet
rww \'t ongeluk. Se cralmiez ï\'ii-n: nous som-
mes i>i\'ris. prets, vons dis-Je, {nsqu \'ii n il e i\' ii ï er bout on de guëtre, ifr.i. vreest niets; hij zijn
gereed, gereed, zeg ik u. Er ontbreekt zelf* geen knoop (tftn een slobkous. Terwijl hetWetgevende Lichaam(15 Juli
1870), over de aan Pruisen te richten
oorlogsverklaring beraadslaagde, en ver- scheiden afgevaardigden, in de conloirs van het gebouw hunne ongerustheid omtrent den stoiïelijken toestand van het Frausche leger uitdrukten, voegde maarschalk I, e boeu f, toen minister van oorlog, hun die, hem later niet zelden verweten, woorden toe. % Vu pui \'Ier ja lllfl is. y pcilgcr
totijoiit-s. il\'r.i, nimmer er van spre- ken, altijd er aan denken. In dien vorm pleegt men den raad aan te halen, dien Gambetta, den Uien November 1871, in eene te St. Quentin gehouden redevoe- ring, aan zijne landgenooten nopens de herwinning van Klzas-Lothariugen gaf\'. Hij drukte zich echter in werkelijkheid eenigsztns anders en behoedzamer uit. Immers hij zeide, dat ook de overwon* nene, wanneer hij als slachtoffer van zijn lot en uit eigen schuld is bezweken, waardigheid dient te tonnen. ,Laat," zoo vervolgde hij, „ons over die waardig\' heid waken en nooit van den vreemde spreken; maar men hegrijpe, dat wij er altijd aan denken\'*. Se lorcons polnt notre talent,
Lafontafne, Fables VIII, lï, (L\'ftne
|
|||||||||||
|
et Ie petit chien), doe uw talent geen
geteeld aan, tracht niet datgene te doen. waartoe gij ongeschikt zïjt. Se frnstra vlxisse \\i«l> jir.
(lat.i, ik hoop niet te vergeefs geleefd
te hebben. Woord, dat de groote Deen- sche sterrenkundige Tycho Itrahe (f 24 Oct. 1601 te Praag) op zijn sterf- hed telkens uitriep. Se Hercules quldeni ad versus
duos, naar Plato, zelfs Hercules is
niet tegen tirce bestand. Se *Jupiti\'i\' quldem omnibus
placet, (lat.), zeljs Jupiter kan het
niet allen naar den zin maken, naar
Theognis. Spreuk van Van Hogen* dorp, Van Hof wegen, op\'t Stadhuis van \'s-Gravenhage en elders ge- plaatst. Xe plus ultra, i la t.i, zie Konplv»
ultra. Se ponvant s\'élever Jnsqu\'a
mol, lis mout lult descendre Jusqu\'tï cnx, (t\'r.), daar zij zich niet tot mij konden verheffen, hebben ze mij tot hen doen nederdalen. Zoon Is de Franschen zich in het verledene op de gedenkteckcuen van vroegere ltegee- ringen hij herhaling hadden gewroken. trachtten zij ook in 1814. na de eerste Restauratie, de door Napoleon I aan zich zelven gewijde gedenkzuil op de I\'laee de Vrndóme omver te halen. Zij slaagden er echter slechts in, "s Keizers standbeeld, dat de kolom kroonde, op het plaveisel neder te storten en te ver- brijzelen, \'s Anderdaags vond men een papier op het voetstuk geplakt, waarop de aangehaalde woorden stonden. In April 1871 werd Napoleons standbeeld, krachtens een besluit der (\'oinmune- regeering, op nieuw, tegelijk met de Vcndöme-zuil, omver gehaald, doch na het herstel der orde, weder opgericht. Ne pnero j|ladinm, (lat.), geen
ziraard aan een knaap. Se «| ii i tl detriment! respubll-
CR caplat, (1 a t), dat de republiek (het algemeen belang) {/een schade on- der vin de. |
|||||||||||
|
XE QUID HIKT. 795 NEC FACIKs KNZ.
|
|||||||
|
Xe qntcl htet. (lat.), (er zij) geen
opening, d. i. geen hiaat («. a.t, geen staking; de uitdrukking is van Aii»n- nitts in de 1 tie idylle. Letter], dat niets gapt. Xe qulrt iifmls, (la t.t, (er ziji niets
te veel, Tereutius\' Andria, I. 1. vgl. Lafontaine, lik. IX, fabel XI. Xe, sutor, suprii i niet ultra i cre-
pldnill! letterlijk: schoenmaker, niet
boren (ten schoen (moet gij oordeelen): Nchoeiunaker.blijf bij je leest. De schilder Apellea, tijdgenoot en portretschilder van Alexandcr den Oroote, zou dat eencn schoenmaker hebben toegevoegd, wiens aanmerkingen op een geschilderden schoen liij gaarne aannam, maar wiens ongegronde aanmerkingen op het been hem ergerden. I\'linius, Historia natn- ratie XXXV, 10. Xe tenez pas In cliaiidellc
sous 1c lioisscji ii. (fr.), men moet
r/e kaars niet onder dé koornmaat honden. Ontleend aan Matth. V : 15. Xe varietnr, (lat.), er worde niets
aan veranderd, bijschrift bij officieele handteekeningen; vandaar naam voor ..liandteekeiiing". Xea ib\'-iiM\'i\'it, Nieuwe Dar/.Bena-
niing van een staatkundig bladinUrh> kenland. Xencra, (myth.). zangerig meisje.
Ook eenc nimf. Hij Iloratius, Ver- giliua en Ti hu Uns. Xebbls}, (j ood seh-dui tse h). oor-
spronkelijk een .s I a v i s e h -1 i 11 h a u- seh e uitroep van medelijden = och arme! Ook wel: och-nihhisj. Xebcl von Cliliim (Dev —,
(hgd.), de mist rail (\'iilitnt. Toen de
Oostenrijkse hu troepen i lSiït» i, te Knnig- gra\'tz door do l\'rui.sen werden geslagen, schreef hun bevelhebber, de Feldze ug- meistcr, ridder von Hcnedck, dataan het mistige weder toe. dat te Chluni zou hebben gchcei\'scht. Sedert dien tijd, pleegt men die uitdrukking in (lostcnrijk te gebruiken, wanneer een veldheer het mislukken zijner zoogenaamde geheime plannen, in plaats van die aan zijne eigene onbekwaamheid toe te schrijven, op rekening van eenigerbande toeval tracht te stellen. |
|||||||
|
Xebllin ncharonïin, (hebr.), de
latere propten. Me bijbelboeken, bij ons
als de drie groote (Jesaja, Jeremia en Ezcchiël) en de twaalf\' kleine profeten (van Hosea tot Maleachi) hekend. Daniël en de Klaagliederen beliooren tot de Kmtoébtm (/.. a.), of de Hagiographa (z. a... Xebrat of Xebreïil, hoogeprtester
in de Abessynisclie Kerk. Kenigermate
vergelijkbaar niet een prcsident-kerk- voogd ten onzent. Hij is de hoofdbe- stuurder der kerkelijke goedereu, en is als zoodanig een persoon van gewicht, omdat de Abessynische Kerk een llit- gebreid grondbezit heeft, llij bedient eeue kathedraal, bijv. die te Axoum. de vroegere residentie van den Abuua (het geestelijk opperhoofd), welke, naar het volksgeloof, de echte arke Koachs bewaart, ingemetseld in den kerkmuur, en voor niemand, zelfs niet voor den Abuna te zien; men zou ze niet kunnen zien en in \'t leven blijven. Xebnkailnezar (Eenhoou;moe-
<ll||e of vermetele —. De profeet Daniël zegt, dat Nebukadnezar (Na-
buohadonosor) op het koninklijk paleis van Habel wandelde en zeidc: „Is
dit niet het groote Habel, dat ik ge- bouwd heb tot een huis des koniuk- rijks, door de sterkte mijner macht en ter eere mijner heerlijkheid? Kn tezelf- der ure werd hij van de menschen ver- stooten en hij at gras als de ossen, en zijn lichaam werd van den dauw des hemels natgemaakt, totdat zijn haar wies als der arenden (vederen) en zijne nagels als der vogelen." (IV : 211—33). Xebulé, (fr. v&p.), n-olkvormig.
Xec aspera terrent, (lat.X^rc^
f/e vaar verschrikt ons — devies der Wel fen. Xec facies, nee opus. gola
iii-tïs gceptra percniiant, (lat.), geen uiterlijke gedaante,getn mensrben-
icrrk, alleen de srhe/tters (de heerschap- pij, het rijk) der kunst bonden stand. Grafschrift van Tycho lirahe(t ltiOl), den grooten Deeiischen astronoom. |
|||||||
|
796
|
|||||||||||
|
NECKOMANTIB,
|
|||||||||||
|
NEC LUSISBE ENK.
|
|||||||||||
|
Xec lualssc puiti t. geil non
incltlerc hiiluiii. (lat.), het is geen schande geschertst, maar teel er niet bijtijds mede opgehouden te hebben, Horatius, Epistolae, 1, 14, 36. Vgl. de vertaling van Ilildebrand in de Vamtra: Ik schaam mij \'t spelen niet. maar \'t alt^d-door te spelen. Vee inoni, nee reqnles, (I at.),
hgd. weder Itóh noch Rast, geen rust; nooit rust. Xee plnrlIiiiB iiiipar. (lat.),
devies van 1 .odewij k XIV. geplaatst bij een op de aarde en andere lollen stra- lende «on, voorstellend den Roi Soleil. I>e /in is: niet te trein!;/ voor reien, voldoende, om vele (werelden) te be- stralen, te verlichten, en/.. Men vatte impar op als: niet opgewassen tegen. .Maar er gaat (in mm) een negatie voor- af. Dus: wel opgewassen tegen. I>e Académie, des inscriptions et médailles in lt\'»t;:j opgericht, Het ter eere vanden koning eene medaille slaan met deze voorstelling en dit devies, wat volgens Bruten de la Martinière betee- kende. dat het genie des konuigs vol- doende was om Frankrijk en vele andere landen te regeeren, gelijk de /.nu gelij- kelijk de aarde en vele hemelboUen
verlicht. Xec plus ultra, Job XXXVIII:
11. d. i. fnf hier toe en niet verder, fig. door niets overtroffen. Volgens de tabelleer werd dit opschrift door llev- cules geschreven op de voorgebergten Calpé (in Spanje) en Abyla (in Afrika), die «aar zijne meening de grenzen der wereld vormden en die bij scheidde om de Middellandsche zee met den Oceaan te vereenigen. Tegenwoordig ge- bruikt men dit nee (non of ne) plu* ultra, om den boogsten graad eener hoeveelheid aan te duiden. Xec possntii tccnin viveve,
nee slne te, (lat.), noch met n, noch zonder u kan ik teren. Martialis, Epigr. XII : I". Xec sclrefnsest onmin, (lat.),
men mag niet alles tceten, Horatius,
Ottae 4,\'4, *i*2. |
|||||||||||
|
Xec slim contentna eloqnen-
tla enccnll nostrl, (lat.), ook ik ben niet tevreden met de welsprekend\' heid onzer eemr. Woord van 1\'linius
.Ir., door Claus II arms <f 1855 te
j Kiel) als motto gekozen, omdat hij eene
! krachtige Kvangelieprediking voorstond,
als schrijver van „Mit Znngen reden"
| (zie Glosmlalie),
Xec timide nee temere, 1 Ia t.;.
noch vreesachtig, noch vermetel, spreuk van onderteekening in de a9 1760—6i> in 4 dln te Leiden verschenen BTaal- en Dichtkundige Bijdragen". Ook omge- keerd, nee temere nee timide (noch ! vermetel noch vreesachtig 1. I >it laatste i is ook de wapenspreuk der geslachten Dicst van Kerkwerve en van der iHissen. Xec timlilc, nee tnmlrte, (lat.),
\' noch beschroomd, noch verwaand. — Wapenspreuk der familie II u yss e 11 van K a tt end ij k e. Xecessc est mnltos tlnieat,
que 111 muitI tlmcnt, <lat.>, hij trien
reten vreezen, moet noodzakclfjk ook voor
reten bevreesd zijn; Decimus Labe- rius bij Se 11 e ca, De tra 2, 11 4. \\r<Mssiiiis 11011 hnbet legein,
(lat.), ntmtt breelt wet, ook wel: nooit
I breekt ijzer; hgd. Not haf kein Gebot. Xccliomoli (nechamah), (h e b r.),
troost, vertroosting. Xccrolonie of doodenboek, noemde
men in de Middeleeuwen in kloosters en geestelijke gestichten een hoek, waarin de sterfdagen werden opgeteekend van personen, wier nagedachtenis men in eer wilde houden en in openbare ge- beden gedenken. Daartoe behoorden be- balve de heiligen en martelaars, de pau- Ben, keizers, koningen, landsheeren,bis- SChoppen, vooral de stichters en wei- doeners of begunstigers (benefaetores) van vrome instellingen. Heden ten dage geeft men den naam van necrologie aan de biographie van een pas overleden persoon en aan eene lijst van gedurende een zeker tijdperk overleden personen. Xecroinaiitle, zie Xekromantie.
|
|||||||||||
|
NECTAR. 797 NEDERLANDSCHE SCHOOI..
|
|||||||
|
Nectar, drank der goden, bij de
latere Grieken, evenals oorspronkelijk ambrosia (= amrita, drank der goden, in de Veda\'s), dat ook „zalfolie" aan- duidt. Jtij H o m e r u s is nog geen sprake van godenspye, alleen van godendrank; en als hij „ambrosia en nectar" vcr- eenigd noemt, bedoelt bij niet bet eerste goddelijke lafenis in \'t algemeen; doch de paarden der goden laat hij met een kruid ambrosia voederen, in bet verre Westen ontspringen volgens E u r i p i d e s (Hippolyt. vs. 742) de bronnen, waaruit de ambrosia vloeit. Een citaat van den (iriekschen dichter A n a x a n dr ides beschrijft nectar als (bijzonder vaste) spijs, ambrosia als drank, in navolging van Sappho en Aleman. De nectar deelde den goden de onsterfelijkheid mede. Xota. Dit strekke tot aanvulling van
Ambrozijn (z. a.i. Ncdaii (n.hebr. of Tahuud-ehald.
nedinja), = bruidschat, huwelijksgift. Neder, (hebr.), gelofte. Belt —,
zonder gelofte. Vaak bij een uitgedrukt voornemen, om zich mogelijke verhin- derhig voor te behouden. Nederlandsen Zwitserland, de
Vehtwe, wegens de hoogten en laagten
dezer merkwaardige streek van Gelder- land. Meermalen echter toegepast op het Zuiden van Limburg. liet Geuldal, door ISetsy Perk bet eerst zoo ge- noemd. Nederlaiidschc Koiirnons, zie
Xaitndorjf\'-kwestie.
Neflcrlnndsclic Dctnille (De
—, II o y n uk van Pap end recht,
vermaard aquarellist en teekenaar; in Nov. 1895 verscheen zijn prachtwerk „De Uniformen van de Nederl. I,and- en Zeemacht", tekst van den Kapt. d. lnf. W. C. Staring, waarna men hem vergeleek met den Fransehen schilder I) e t a i 11 e, die uitmunt in bet schil- deren van paarden, gevechten, wapen* schouwingen en dergl. Nederlandsclie Leeds (liet —,
Tilburg, wegens de vele lakenfa-
b rieken. |
Nederlandsclic Alaajid (De —,
bet symbool van het Nederl. volk als
een geheel. Eene natie wordt als eene maagd voorgesteld, men denke aan de Germania, enz., waarschijnlijk om het geslacht van het woord nat/o, patria. Ncderlnndsclie Mnccabeeën
(De —. Prins Willem 1 en zijne vijf
broeders, die voor de godsdienst-vrijheid van Nederland tegen Spanje streden, evenals in de eerste eeuw v. (\'. de Mac- cabeeën iz.a.t, voor der Joden godsdienst- vrijheid tegen Syrië. Nedcrlaiidsche Martiaal (De
—, in de 17e eeuw bij wijze van lof-
spraak gezegd van Roemer Vissche r, naar den Ifomcinsehcn epigram-dichter Martialis. Nederlandsclic Marryat (De
—, A. Weruméus Buning, bekend
door zijne O.-Indische Sehetsen van allerlei soort, ter zee en te land. Francis Marryat, f 1848, was o. a. schrijver van The naval officer, The Phantom sht\'p, enz. enz. Nederlandsclic Molière (De
—, wel eens in overdrijving toegepast
op Pieter Langendijk, dun blijspeldiebter. Zoo beeft men Vondel ook wel de Neder- landsehe (\'orneille genoemd, zeer ten onrechte. Ncderlnndsclie Propertius
(De —. de iliehter Johan van
Broekh uy zen (1649—1707), naar zijn Latijnschen lievelingsauteur, van wiens gedichten bij eene verbeterde uitgave deed verschijnen. Nederlandsclic School, (muz.i,
de meesters, die in de Nedcrlandseh sprekende streken geboren 1450—1600 als de eerste eontrapunctisten der we- reld nog heden ten dage als onnavolg- bare voorbeelden worden gehuldigd. De 1ste Ned. School (14i)0—1450) had tot vertegenwoordigers Zeelandia, ltusnois, Binebois, Dufay, Faugues e. a.-, de 2de (1450—1525) Okegbem, Obrecht, de leermeester van Erasmus in de muziek, Josquin, Larue, Brumel, Orto, Pipelare, Fevin, Gombert, Uucis, Cleinens non |
||||||
|
IS NEOKN KXZ.
(gij zult uw broeder zevenmaal ver-
geven i. Zijnde het kwadraat van 3, dat de volmaakte eenheid uitdrukte volgens l\'ythagoras. Vandaar ook tlf cat-o*-nine- tails, de kat niet negen staarten, de geestd-karwats in Engeland. Verder: de erfpacht voor 99 jaren (11 maal 9); de H bezweringen van de heksen in Macbetll onder anderen; een negen- daagseli wonder, voor zeer groot won- der; de orde der negen Aartsengelen; de negende dag in een ziekte, daar men oudtijds meende dat dan de crisis door- staan was, enz. Ne{|Cii lieilif|cil (Dc —, leden
van den Raad van State ot\'gchehnraad van Willem lil. koning van Engeland. Liberalen (Whigsj. Devonshire, Dorset, Monmouth, en Kdward Itussell. Con- servatieven (Tories), Cacrinarthcn, I\'cm- broke, Nottingham, Marlborough, en Lowther. X<*i|t"ii hcili||eii vnn Londen
(De —, 1) Sir Wllliam Walworth, van
beroep vischkooper, die den opstande- liug Wat Tyler doodde. Tot tweemaal toe werd hij Lord-Mayor van Londen (1374, 13*0). \'il Sir II en r y Prltc hard, die in
13.\'»G Kduard III niet .">U<>Ö leden van zijn gevolg als gast had; ook tafelden bij hein Kduard, de Zwarte Prins; Jan, koning van Oostenrijk; de Koning van Cyprus . en David, koning van Schotland. *3» Sir Williain Scvendke, die niet den Dauphin van Frankrijk vocht, twintig armenhuizen en eene kostelooze school bouwen Het. 4> Sir Thomas White. marchand-
tailleur, de zoon van een eenvoudig kikenkoopnian. In 1 "i53 wist hij, gedu- rende Wyatts oproer, de burgers voor de partij van koningin Maria te be- houden. ój Sir John [toiiham, bevelhebber
van een leger dat tegen stiltan Solhnan ten strij<le trok. t\'t) Christopher (\'roker, die zich
bij het beleg van ltordeaux verdien- stelijk maakte; hij was de metgezel van den Zwarten Prins, toen deze Don Pedro op den troon van Castiliè\' hielp. 7) Sir John awkwood, een der
|
||||||||
|
NK]>Kl:l.ANl>S( JIK KXZ.
|
||||||||
|
papa, e. a.; de 3de periode waarin de
Nederlanders in Italië school maakten (1525—1600), Willaert, Arcadelt, Gou- dimel, Lasso, I\'alestrina, (Jabrieli e. a.
Xfetlcrlnmlsche Sehwarzwnltl
(Het —9 de bosehrijkc streek waarin Lochem Ligt. Neilci\'lniulachc Tncitus (Dc
—. de dichter en geschiedschrijver
1*. C. Hooft.
\\r<liiliiml-.rlic Ttllltlll (Dc —,
de uitstekende tooneelspeler Andries
Snoek (I7liii—182th, wiens snel door Tahna zelf werd bewonderd, hoewel deze het Nederlandse!) niet verstond. Xeilowoh (nedabah), (heb r.),
vrijwillige gift, liefdegave, BaM-nedo- troh (n. hebr.) = een heer (man) van liefdegaven, een mild, weldadig mensen. IVeedle (Box mul —9(eng.),doos
en naald, i>ij de Kugelsche zeelui het \\cemoii (neSman), (n. hebr.), ver-
trouwd, ver trouwbaar, geloofwaardig. Vandaar ook, titel van een Joodach ambtenaar, die hij plechtige zaken, hijv. hij huwelijken, als officieel getuige fuu- geert. De twee vereisehte kerkelijke getuigen heeten als zoodanig, de neë- monim. Xcëmonoca (i> <ëtnaiioet!t).(u.\\n-hr.),
=vertrou\\ebai&rheid^tetoofwaardigheid. Xecrblikkcren. (ba rg.), r«r-
moorden. Wel» (ba rg.), mes,
Nefast) dies. zie Die» nefast uu
en Fasti dies. Ncluzu of Nclzawa, ook Zeuh,
naam van het Atlas-gebergte, bij Tunis.
Xi"j|C\'ii. een der heilige en der
mystieke getallen, voorkomende in de mythologie van velerlei volken, in de tvapenkunde, de gesehiedeuis, de toovcr- kmist enz. Somtijds eenvoudig een niccr- voud hooger dan drie, even als zeven |
||||||||
|
NEGKN ENZ. 799 XEHAl.ENNIA.
|
|||||||
|
ridders van den Zwarten Prins en in
de geschiedrollen van Italië vereeuwigd als ^liiovaiini Aeuti Cavaliero". 8) Sir Ilugh Caverley, bekend
doordat liij Polen van een monster van een beer bevrijdde. 9) Sir llenry Maleverer, alge-
ineen bekend onder den naam van „Henry of Cornhill", die tijdens de regeering van Hendrik IV leefde. Hij nam deel aan de Kruistochten en werd bewaarder van de „Jacobs-bron". He kroniek van dezen heilige is in een mengsel van proza en poëzie verteld door I.\' i 0 h a rd .1 oh nsn n, den schrijver van „De Zeven Kampioenen van \'t Christendom" (1592). *#* Onder deze negen heiligen, gelijk
ze in Kngeland worden opgegeven, missen wij de namen van \\Vhitting- ton, Gresham, en sir John Law- rence (Lord-Mayor in 1664). \\i\'i|« ii hclilen «Ier Oudheid
(De —, .loziia. David, en .Judas .Mae-
eabeus; Hector, Alexander, en Julins Caesar; Arthur, Karel de Ciroote en Godfried v. Itouillou. \\rj|«iniiïi n n vu (Dc —. negen
leileu der Tweede Kamer, die in t)*44, toen zeer velen in den lande grondweteherziening verlangden, en de Itegeeving en de Kerste Kamer bleven weigeren die te geven, een voorstel bij hunne medeleden indienden tut ecne vol- ledige grondwetsherziening. Die negen* mannen waren .1. lï. Thorbeckc, I,. <\\ Luzac, K. W. van Dam van Isselt, .1. II. Graaf van Rechteven, .1. M, de Kcmpenaer, L, D. Storm. 11, Wichers, s. Baron van Heemstra en S. II. Aue- maet. Ne(|erl of iienjrl, imal.). bet.
eigenlijk in \'t Javaansch de plaats waar een vorst zieh met zijn volk gevestigd heeft en verder tand, geirest, rijk, en ook hoofdstad. In \'t Maleisen is de beteekenis nog verder verloopeu en duidt negri iedere stad of aanzienlijk dorp, iedere verzameling van één gemeente vormende, kaïn ponjs of buurten aan. Xejfiiioh (Neginoh), meerv. negi-
1I0U9 (neginoth), < h e b r.), muziekspel, |
|||||||
|
zang. melodie, toon : .les. XXXVIII : 20.
Klaagl. v. .Ier. V : 14; I\'s. I.XXVII : 7.\' Vandaar ook later als naam der toon-
teekens, die de melodie aangeven, waar- mede in de Synagoge de voorlezing der ltijbelstukken geschiedt. Xejfo coiiHeqnenl iam.
ontken de juistheid der gevotgtrekking. XcujorlJ of iic{|erle, van m al.
neger! of neijri •= dorp of stad. Te
Ambon, waar men burgers en negonj- Heden onderscheidt, zien dc eerstge- noemden op de gewone „ncgorijlieden" uit dc hoogte neder. Deze „orang borgor" zijn afstammelingen van Inlanders, die van de O.-I. Compagnie den naam van burger hebben gekregen en vrijgesteld zijn van heerendiensten. lSuurtschai>pen van dorpen in Nederland, waar in verspreide woningen eenvoudige lieden wonen, worden spottend door de stede- lingcii wel bot-ren-negorijen gehceten. Wijol ï«-|irituiii{|4 ii. munten, die
geene wettelijk bepaalde waarde be- zitten. Ze vormen een handelsartikel, waarvan de prijs zich regelt naar vraag en aanbod, en behoeven door niemand in betaling te worden aangenomen. De aaiuminting is vrij. jVc{|i>lt08, isp.), zicarten. lïenaniing
der oorspronkelijke bewoners van de l\'hilippijiien. Die naam is hen gegeven door de Spanjaarden. Zij noemen zich* zelf Aita of Kta. Zie Gr. lirockltau*. Op Mindanao dragen zij den bijaonderen naam van Mamannas. Keu verzwakt menseheuras, bekeerd tot de R.-KatliO* lieke Kerk. Xejliis. ili\' groot c Negus, titi i
van den vorst van Abessynië, Abys-
sinië of Habeseh (Oostkust van Afrika). Xrltülcmilii. (\'raytb.), eene Ger-
maansche godin van minderen rang. de beschermster van handel en zeevaart. Dp den ó Januari 1647 werden op bet SSeenwsche eiland Walcheren, en wel, bij Domburg, talrijke altaarsti enen ont- dekt, met afbeeldingen van deze godin en met opschriften aan haar gewijd. Later vond men er ook te Deutl bij |
|||||||
|
NEllt STAX. HOO NEMKÏsuilK BFBMSK.
|
|||||||
|
proef te Itotterdam is opgericht (1895).
Ze trekken zich vooral kindere» aan. die op scholen worden geplaatst, en de kleinen die onverzorgd achterblijven, abt de ouders van huis zijn. Neïln, (hebr.i, (vaak verbasterd
tot w/We), (letterl. sluiting), slotgebed op den Ürooten Verzoendag. Nelr (Ner), (hebr.), licht; — h|r1»-
Iirr (Ner Sjabbath), het licht van den Sabbath; — Jotuii-touw (Ner Jout tob), het licht van den feestdag; — Clinnoeko (Ner Chanoeha), bet licht van bet imvijdiugsfeest, enz. Xe is een. /ie Nesech.
\\< l.t iuoli. in. hebr.), vrontrsper-
Nekoeilo, (hebr.)i >/\'>, ]\'unt-tee-
ken. klank-teeken. V<1,( i. (ba rg.i. gevangenis; van
het hebr. nekew = gat, Nekomoli (nekamak), (n.h e b r.),
irrtiufr, wraakgevoel, ffen — uan iemand hebben, leedvermaak of af keurende ge- noegdoening gevoelen bij mislukking van iemands plannen. Xekromnntte of dooden-orakel,
noemde men in de oudheid eeue soort van ge est en bezwering, waardoor men. zooals beweerd werd. afgestorvenen nit bet schimmenrijk kou oproepen, om hen te ondervragen over gebeurtenissen der toekomst, zooals de heks van Kudor. op Saul\'s last. Samuel opriep (1 Kam. XXVIII : 7. lli. Afgeleid van gr. nekn,.* = doode en tnanteia = waarzegging. Nekropolls, (gr.), doodenstad, uit
nrkros (lijk) en polis (stad).
Xemeïsche spelen, een van de
vier groote nationale feesten van Grie- keidand, die met de < Hympisehe, l\'ythi* sehe en Isthmisehe spelen tot een ver- een igingspunt van Griekenland dienden, en hun naam oiitleenen aan Xcntca. een dal in Argolis. Ze werden om de twee jaar. in "t eerste en \'t derde jaar der loopende Olympiade gevierd, — tot een aandenken aan Hercules, die in deze landstreek den Nemeïscben leeuw (zie Hercules) geveld had. De prijs van den overwinnaar bestond eerst in een krans van olijftakken, later in een van klimop. |
|||||||
|
Keulen. Ze wordt afgebeeld in staande
of zittende bonding, met een sehouder- mantel, een korf met vruchten in de hand. en een hond of nnk wel den voor- steven van een schip aan hare zijde. l>e "27 te Domburg gevonden Bteenen, zijn in den nacht van 1 Januari 1849, door brand, die liet kerkgebouw, waar ze bewaard werden, geheel in de ascli legde, bijna alle vernield. De 7 minst verminkte worden bewaard in \'t Museum van het Zeemvach Genootschap der Wetenschappen, < Zie ook Hannelies- jesdag). VcluiM ;i 11. hebr. nerhuêehtau, van
nechóschei 1 konen. — koperen slang. voorwerp van afgodische vereeriug der Israëlieten, totdat Koning Hiskia ze verbrijzelen liet (2 Kon. XVIII : 4i: zinnebeeld der heelende kracht Gods, omdat Mozes, toen de lsrai:lieten o\\t bun tocht van den berg Mor naar den Elanitischen zeeboezem door vurige ui. i. vergiftige» slangen waren gebeten, een
beeld van zoodanige slang in koper aan «ene stang oprichtte, en al wie gebeten was en dit beeld aanzag, in leven bleef (Nimi. XXI : K, 9; Hoek der Wijsh. XVI : !i vg.i. Bij de Grieken bad Aesculapius eeue slang tot attribuut. Wegens Joh. Ml -. 14 vg.. stelden de oudere Christelijke godgeleerden die slang voor als een type van den Heiland. Xe Hol, (hebr.), misgeboorte, lijfs-
vruebt, die geene levensvatbaarheid beeft.
Netj|CH (Let* — rï\'iuitiin. in de
uitdrukking Oiisont les neigen d\'autan P d. i. icat ie <r van het verledeue orer? bet woord o ut au = ante anniun of van het vorige jaar ; naar Franeols Villon (1431—1484), die de Ballade den dunte* dn temp* jadt\'s dichtte, waarin hij vraagt, waar al de beroemde schoonheden, die hij opnoemt en van wier leven bij gewag maakt, gebleven zijn. en elk couplet sluit met den regel Muis on simt les netgss d\'autan \'f Sedert komt antan alleen nog maar bij neige voor of in de beteekenis van voorheen, X<-I1|Ii*h>iii\'Iioim1-j|im1<Is. (eng.),
lett. buurtsehaps-gilcleii. Jinitrtrt>reeni- oingen, waarvan de eerste biJMijzevan |
|||||||
|
NEMK8I8. 801 KENIE.
|
||||||||
|
\\<\'iii«"sïs. (myth.), bij de Grieken
vu Romeinen de godin tier straffende
gerechtigheid. Sommigen noemen haar dochter van Erebus en de Nacht, anderen van de Nacht alleen, weer anderen van den Oceaan en de Nacht. Qr.nux,l*t. nox = vrouwelijk geslacht. Zij wordt af- gebeeld als eene vrouw, soms met vleu- gels, met eene kroon op \'t hoofd; inde eene hand een toom en in de andere een maatstaf; terwijl een voet rust op een rad. (De toom verbeeldt liet tegenhouden van onrechtvaardige bedrijven, de maatstaf du billijke wedervergelding en het rad en de vleugels de snelheid, waarmede de straf de ondeugd op de hielen volgt, i Zij draagt ook den naam van A d ra s tea iz. a.), alsmede dien van IJ h a ïnn u s i a, omdat zij te Ithamnus in Attiea een tempel had. Wel te onderscheiden van de overige godinnen der gerechtigheid. Zij is eene wrekende en straffende nood- lotsgodin, terwijl Themis alleen over \'t burgerlijk recht gesteld was. Xcmo, (lat.), niemand, gewoonlijk
St. Nemo schertsend gezegd, als gespro- ken wordt van verrichtingen, waarvan men den handelenden persoon niet kan of niet wil noemen. Het aantal lofredenen op dezen heilige is dan ook zeer groot. want: Niemand.... kan twee hecren dienen; Niemand.... is zouder zonde; Niemand.... heeft God gezien; Nie- mand .... enz. Bekend is ook het stuk van Isaak Vos: „Iemand en Niemand", welk blijspel (1645) heel wat drukken heeft beleefd en door tusselieukoiust van eene Duitsche bewerking aan het Eng. blijspel: No-body and Sonie-bodg is ontleend. jVenio ante moptcin beatus,
(lat.), niemand te gelukkig vóór zijn
dood. Ontleend aan Ovidius, Meta- morphoseon libri 3, 135 sqq., waar geschreven staat: Ultima semper
Exspectanda dies homini, dicique
(beatuts Ante ohitum nemo supremaque fn-
uera debet, men moet altijd\'s meiisehen laatsten dag afwachten, en niemand gelukkig noemen vóór zijn dood. — Volgens de overlevering zou Solon <f 559 v. C.) dit tot den Lydischen |
koning Croesus gezegd hebben. Niet-
tegenstaande den Grieksclien oorsprong, wordt het gezegde gewoonlijk in den Latijnschen vorm geciteerd. Xciiio Jmlcx (testis) iilonens
in proprin ciiii<i;i. (lat.), niemand is geschikt voor rechter (getuige) in zijn eigen zaak. IVeillO 11IC ï lil)lil 1M\' hl i-e s-.ït.
(laU, d. i. niemand tergt mij strafie- loos; zinspreuk van de Schotsche Orde van de Distel of van St. Andries. — Hij gelegenheid van eene zijner menig- vuldige toespraken heeft keizer \\Vil- hehn II van Duitschland eens die spreuk gebezigd. Vgl. Qui s\'y frotte,s\'y piqite. Nemo mort aliuiii omnibus
lioWs s;i |iïJ. (lat.), PI in i us, Historia
naturah\'s, 7, 40 (41) 131. Geen menach te altijd eren verstandig. \\iiiK» propheta ncceptns est
in natl\'ia stia, ilat.i, niemand te een ir cl kom profeet in zijn eigen
vaderland; woorden ontleend aan Luk. IV : 24 (naar de Vulgata), waar Jezus /.egt: „Voorwaar ik zeg u, dat geen profeet aangenaam is in zijn vaderland". Nemo vcclamat, nullus ob-
slstlt, (lat.), niemand beklaagt zich,
niemand rerzet zich. Win o repente fnit tni\'pissi-
miis. (lat.), niemand werd plotseling
zeer slecht. Ook: Nemo repente jit sttmmus of pessimus. Vgl. Qne/ques crimes etc. IVenio solus s;ipii. (lat.), nie-
mand te a/leen wijs, d. i. niemand heeft de wijsheid alleen in pacht. Nemo solus satis sapit, (lat),
niemand is alleen ir/js genoeg. Spreuk van het Natuurkundig Genootschap te Alkmaar, opgericht \'21 Oct. 17H2. Xenie, hgd. Nilnle, van het
Latijnsche nenia of naenia, klaaglied,
treurlied. Oorspronkelijk door de rouw- draagsters en klagende vrouwen in de oudheid aangeheven. De Romeinen ver- persoonlijkten dit in Nenia, de godin der treurzangen. |
|||||||
|
5]
|
||||||||
|
HU2
|
|||||||||||||
|
N\'KXI TMAH KNZ.
|
SKPTUNUH KNZ.
|
||||||||||||
|
W-ntipliiir (Fcullle <Ie —» (fr.,
wap. i. pfompeblad, Xeo-Platonlaaie, wQsgeerig stel-
wel op de beginselen van Plato gebouwd, in de eerste eeuwen der (°hr. jaartelling. Yrolojjlc* nieuwe uitlegging, ver-
klaring, waarmede aangeduid wordt de rationalistische verklaring der H.Schrift. Xcophytfin ir. k. i. aanvankelijk
in de Christelijke kerk «Ie naam voor pasgedoopten, welke van l\'aschen, den dooptijd, tot aau den (Juasimodo-Zondag witte kleederen droegen; letterl. nieuw- geplanten; uit gr. neon (nieuw) en ft/me/n (\'groeien), letter ook de naam, welken de monniken aan Imime nieuwe* lingen «aveu. Xepentho, tooverdrank, die de
macht had. iemand het leed te doen
vergeten. Polydamna, Egyptische ko- iiingtn, gemalin van Thnne, gat\' aan Melena, de dochter van Jupiter en I.eda dien drank te drinken. Xeperiamischc staafjes of
Imclllen, de staafjes door Baron
Neper (15fiÖ—1617> uitgevonden, ter bekorting van de vermenigvuldiging |
|||||||||||||
|
in de biecht had gezegd. Zijn geboorte-
dorp was l\'oiuuk. Zijn gedenkdag i.s 16 Mei. Xipos. dat.), in oude stamlijsten
ook wel als >if//. afgebroken, kleinzoon. Evenals nee/, in mul. wel eens kleinzoon beteekende, duidde bij de oude Romeinen nepos ook soms een broederszoon (uepo* »:i- /rtttrft aan. Vgl. öns mtneef. Nepotisme, of famfliebegumti\'
ging, noemt men het aanstellen van personen uit eigen fainilie. door heul, die aan \'t hoofd van eeuig bestuur staat, vonrnanielijk wanneer dit gepaard gaat
niet liet op zijde schuiven of achter- stellen van verdienstelijke personen, f *ït atelsel was vooral zeer in zwang onder de bewindhebbers van de Republiek der Vereenigde Nederlanden; en niet inin- der sterk werd het nepotisme gedreven door sommige Pausen. \\ «pt niiisiiir. noemt men in de
geologie het stelsel van hen, die bcwc- ren, dat de veranderingen aan de opper- vlakte onzer planeet een gevolg zijn van de werking van het water (Xe//- tttuiwke formatie). Tegenover hen staat de meen ing. dat deze veroorzaakt werden door de werking van \'t vuur, eene leer. die met den naam ptnUmistue wordt aangeduid. Heide stelsels, hoewel gewijzigd, worden thans aangenomen, om gezamenlijk de gcdaantevenvisse- lingcn der aardoppervlakte te verklaren. Neptuaas hij de Romeinen, Pöeeidon
bij de Grieken, de g"d der zee. die in eene grnotc schel]», getrokken doorzee- paarden, naast zijne gemalin Auipllltrite, dochter van Oceanus, gezeten, met een drietaud in de hand om zijn span aan te sporen, somtijds aan de oppervlakte dei\' zee verscheen. Aan hem waren de Istlniiische spelen gewijd. Wpt anus, i\'wap.l, een meerman
op een schelp blazend en niet een drie- tand in de rechterhand. Om het hoofd is een hladerkrans. .V pt ii 11 iis (Paard van —»Hip-
poeampes: het had maar twee beeneu;
het achtergedeelte van het lichaam was dat van een visch. |
|||||||||||||
|
V. plu \'lokokk} t|i:i. tC0lke%l- i
koeko*k*na,d, fraaier: tr<,tf,v,ist(ui der
roffelen, benaming der stad welke Aristophanes de vogelen laat houwen; uit nephefè (wolk> en kokkux (koekoek). Het blijspel De Vogel*, van Aristo- phanes. in allerlei talen en ook in \'t Nederlandse» vertaald. Nepomak (St. -, door de Boh. kro- |
iiickschiijvers nok JohanneJc geheeten;
schutspatroon van Bohème, in 1729 door paus rtenedictus XIII heilig verklaard, j Zijn beeld versiert de Karlsbrückc te | l\'raag. In een strijd ttissehen koning Weiiceslans en .inhau v. Janstein, i aartsbisschop van l\'raag, in lif\'.i.\'i. schijnt Johann v. Nepomnk als geestelijke eene voorname rol gespeeld te hebben; de koning liet hem in de Mnldau werpen. Mij had o.a. geweigerd aan den Koning mee te deelen. wat de Koningin hein ] |
|||||||||||||
|
803
|
|||||||||||||
|
XKl\'Tl\'Xl SKEE8T.
|
|||||||||||||
|
NHïVrs KKl.l.I.
|
|||||||||||||
|
Xeptnnnsfeest, feest aan boord
der sëhenen hij "t passeeren der linie,
waarhij ieder schepeling, die voor \'t eerst de eveumu-htsliju passeerde,gedoopt en geschoren werd, het eerste met pateen vol zeewater, het inzeepen met roet en teer, liet scheren niet houten messen van een el lang. Bij het feest behoort nog een potsierlijk gecostumeerde op- tocht, waarvan Neptunus en zijne gc- malin, de inzeeper, de scheerder, llnr- lekijn en Pierrot de hoofdpersonen uit- niaken. Hoe heter de passagiers in de beurs tasten, des te sehappelijker komen zij er af. Aan boord der stoomsehepeu is deze klucht in onbruik geraakt. Xr|itiiiiiis(|oi<<IH. in de water-
geneeskunde de vochtige buikgordel van linnen handdoekenstof, waarvan liet eene einde in kond water gedompeld, uitgewrongen en om den buik gewonden wordt. Daarover legt men dan het droge gedeelte, en daaroverheen ook nog wel eens een stuk Hanel of gewaste taf. I\'e Neptunusgordel doet dienst als een vochtig-wann eompres,en wordt dikwijls met goed gevolg bij maag\' en darm- ongesteldheid aangewend. Nept mi hm post, mededeeling van
berichten door Hesscheu, die men bij
gevreesde schipbreuk in zee werpt, op- dat het toeval ze doe vinden of ergens aan land spoele. Neque mittatls margarttaf*
vestras ante porcoH, ilat.j, werpt utre paarteti niet vóór de zwijnen}
Matth. Vil : (I (Vulgata). Nerel, (harg.), Zicht.
NereYtlen, (nivth.), de 50dochtera
van Nereus en Doris, vandaar ook Do-
riden; nymphen der zee, vooral der Aegaeïsehe Zee, oji welker bodem zij eene schitterende grot bewonen, waar alles van goud of zilver is. Zij zijn goede en hulpvaardige zeegodiunen, die de schippers in tijd van nood bijstaan. Zij worden afgebeeld als bevallige, luchtig gekleede of naakte maagden. op dolfijnen rijdend. Nerea, (barg.), straatlantaarn.
|
XciTiis. hij de Grieken en Romeinen
een der zeegoden, die onder Neptunoe stonden. 11ij was de zoon van l\'nntus
en <>aea. Hij bezat de gave van te knn- neu voorspellen, en gelijk alle water- goden,ook die,van zich in allerlei gedaan- ten te kunnen verwisselen. Zijne woon- plaats was in de Acgaeïsehe zee, en de dichters stellen hem voor als een vrien- delijk welwillend grijsaard met een acht- baav gelaat. Zie Xere\'ideu, Xi-i\'i (I —, lital.t, de zwarten. He
aristocraten te Rome, grootendeels af- stanunelingen van pauselijke faniiliën.
Om hunne kleedij dus geheeten. Nero = zwart.
|
||||||||||||
|
Nero, rom. keizer 54—68 n. (\'., zoon
van <\' n Domitius Alicn oh a rh UB en Ag i\' i pp i na, de dochter van Oer* manieus. Hij heette eigenlijk L. Dom. Alieuob.; doch toen zijne moeder met haar oom keizer(\' 1 a u di u s huwde, werd hij door zijn stiefvader als zoon aan- genoinen en heette nu Nero (\'laudius Cesar Hrusua (iernian ie us. Hij huwde toen de schooue, doeh zedelooze Poppaea Sabina, die hem door haren man .M. Salvius (ttho (later keizer) werd afgestaan. Door de zijnen verlaten, door den Senaat vogelvrij verklaard, Het Nero, toen hij geen uitweg meer zag. zich door een slaaf doodsteken. Bij wordt ons als een zeer wreed vorst afgeschilderd, en vandaar Nero of Nero- nietnande-vt\'iend voor een gevreesd man ; maar latere geschiedschrijvers stellen Nero in een gunstiger licht. Nero van het Noorden (De—,
Ch rist i aan II. sedert 1618 koning van
Denemarken en Noorwegen, sedert 1520 van Zweden, f 1559. Vaak onstuimig. woest en wreed. Verve, (fr., wnp.i, een blad wan-
neer zijn ribben van andere kleur of metaal zijn. \\crvis allenis mobile lljfnum,
(lat.), een houten pop beicogen door
draden in de handen van anderen; lloratius, Satirae 2, 7, 82. Nervns lie 11 i. 11 a t.), de zen mr
ran den oorlog, d. w. z. het geld. |
|||||||||||||
|
NEUVU8 PROBANDI. 804 KESTOKIA.XBK,
|
|||||||||
|
Ncfviir prolin iidl, (1 a t.). de
gentue der bewffspoering, de voor- naamate bewijsgrond. Neri\'ns mimi. (lat.), naar B ion,
de getinte (ziel) fan alles, d. w. z. hei geld. Xes iu Kemiiea, den straatnaam te
Amsterdam en den dorpsnaam op Amo- land, ook nesse t_-n nisse in Matenease en Htavenisse, beteekent eeiie lage en Waterachtige streek,
\\(\'s. (hebr.), wonder, wonderdadig
feit. Letterl. teeken. Ne» min ha- srhanwïiii, een wonder uit den hemel 1 van hoogerhand > beschikt. Nesclo VOH, ilat.l. ik keu 11 ut\'et,
uit Matth. XXV : 12 (Vulgata). Vgl. Mattli. VII : 23 en Joh. XVII : >."».
Nesolt vox misga reverti,
(lat.), een eenmaal gesproken mmrd
treet nt\'rt ran teruakrenn. Hor., Ad Pisonem, 3uu. \\<s<rli of nelsech, (hebr.),
letterl. pteng-offer; bijzonderlijk uijn- ptemg-offer. Later gezegd van wijn, op een heidenseli allaar geplengd, l\'-u van-
daar algemeen gebruikt van irtjn, die
den Israëliet ritueel ongeoorloofd is. \\i sjoiiinh. (nesjamah), (hebr.),
ziel, levensgeest. ()j> mijn nesjomo! uitroep van overtuiging, zooveel als Op mijn eerr.teoord. Hij mijn nesjomo! uitroep van eeds-verzekering, zooveel als bij de zaligheid mijner ziel. INU-nnhnIuiiuI (Ken —9 (myth.),
liet symbool van iets, dat de grootste pijn en smart veroorzaakt en waarvan men vruchteloos tracht, zich te ontdoen, naar den centaurub Nessu», die wegens zijn vergrijp aan De j nu i ra door haren echtgenoot Hercules met een vergifti- geu pijl werd gedood eu haar stervend aanried zijn bloed als liefdemiddel te be- waren. 0111 zich daarmede de bestendige liefde van haren man te verzekeren. Toen deze nu op [olc verliefd werd, zond zij haren man een ott\'crhemil, dat inet het vergiftige bloed was bestreken. Hercules trok het auti en werd door zulke hevige pijnen overvallen, dat hij den dood iu de vlammen verkoos. |
|||||||||
|
Xcst (Diih llebe iilli>i>lBche —,
(hgd.t. dut lieve,dwtutenest. Benaming
door (ioethe aan Jena aan de Saaie gegeven. Xewt. een zeker aantal in elkander
passende doosjes, potjes of manden. Xentor, (myth.), zoon van Xeleus
eu Th lor is. koning van l\'vlos, in Messen ie. Op hoogen leeftijd\'trok hij nog mede naar Troje, waar hij zich als een dapper held gedroeg, maar vooral invloed uitoefende door zijne wijze raad- gevingen, rijpe ervaring eu Innemende welsprekendheid. Homerus zegt in zijne
Ilias, dat hij drie ineiisehengeshiehten
zag voorbijtrekken; en vaiidaarinisschieu \'t verhaal, dat hij drie eeuwen leefde. I>e ouderdom van Nestor is spreek- woordetijk geworden. Fig. een seliran- der. eerwaardig grijsaard: meestal ge- bruikt in de beteekeuis van oudste, bijv. Dr nestor der (fêteerden. Xcstor ilei* li ;i 1 In 11 iiHche }onr-
nallateii (II. —, Dr. Bottero,
stichter eu hoofdredacteur tier „(iazetta
del Popoio", f te Turijn N\'ov. 18<.»7. oud si jaar, opvolger van de C\'avour (f 1861) als volksvertegenwoordiger van Turijn, vriend van dezen en van (!ari- baldi. |
|||||||||
|
\\i-st orlniien, (v. k.), naam ecuer
kerkelijke secte, aldus gelieetun naar haren aanvoerder Kestoriu s, eerst presbyter in Antioehië en in 42H patriarch te (\'onstantinopel. Al da- delijk viel men hein lastig over zijne leer, dat het goddelijke en mcn- schelijke in Jezus niet slechts twee onderscheidene naturen, maar ook twee verschillende personen vormde, zoodat men .Maria niet als moeder van God,maai\' als moeder van Christus moest besehou- wen. Het concilie te Kphese (481) ver- wierp de gevoelens van Xestorïus. Hij werd van zijne waardigheid beroofd en naar Egypte gebannen totdat hij iu 4.">\') in treurige omstandigheden stierf. De secte der Xcstorianen, iu 43ü iu •Syrië\' ontstaan, vluchtte voor de ver- volgingeu der Kerk naar 1\'erzië, Meso- potamië en Arabië, ouder den naam „Chaldeeuwache Christenen", Kerst Ta- |
|||||||||
|
80 5
|
||||||||||||
|
NKTHINIM.
|
||||||||||||
|
XKUS ENU,
|
||||||||||||
|
merlan, koning der Mongolen, vernie-
tigde haar in geheel Azië, zoodat slechts een gering overschot de wijk nam naar liet gebergte van Koerdistau. In 1">.")1 «uitstond er verdeeldheid onder de Nesto- rianen, met dit gevolg, dat een groot deel zich afscheidde, tot de I£. K. Kerk overging en de Geünieerde Nestorianen vormde. Zxj tellen omstreek» 90000 zielen,erkennen liet gezag vanden Paus,maarvolgen den eeredienst der Grieksche Kerk. terwyl hun Patriarch gezeteld is te Diarbekr. De Niet-Geüniëerde Nesto- rianen wonen in Mesopotamië, Perzië i-u Syrië\', en beschouwen alleen doop, avondmaal uu priesterwijding als sakra- ïnenten, terwijl hunne geestelijken zich niet van het huwelijk hebben te ont- houden. Hun aantal bedraagt onge- veer 70.000. Voor een e meer uit- voerige beschryving worde verwezen naar Badger, \'lhe Ne&tortans and thet\'r Bitual», London 1852, en Sil- bernagl, Kirchen des Oriënt», S. 2(i2 seq. Kei IiïiiÏiii , (hebr.), gegevenen, be-
stemden, umi. tot behulp der Levieten in den tabernakel en in den Uiteren tempcldienst. Onder dezen naam komen de Gibeonieten (vgl. Joz. IX : 27 met Num. Vlll : 19) in de boeken der Kronieken, Kzra en Nehemia, alsmede in de schriften van latere Rabbijnen voor. NeUlas jouoHin, (nettlath ja-
daïm), (n.hebr.), bet opheffen der handen, om ze te wassehen; vandaar: bet wassehen der handen des ochtends na het opstaan, en vóór den maaltijd, (tok, de naam van de lofzegging, die de Joden daarbij uitspreken. Wiu\'i\' C\'ui\'s. (hgd.), nieuwe rich-
ting. Kort na liet ontslag van liisinarek, als kanselier van het Duitsehe Keizer- rijk (2(1 Maart 1890), zond de Keizer aan graaf Sehlitz, te Weimar, een tele- gram, houdende: „der Kurs bleibt der alte", d. w. z. dat de binnenlandsehe staatkunde geeue wijziging zou onder- gaan. Het orgaan van den ontslagen kanselier (de Hamburger Nnch richten), die vooral op dat oogenblik weinig gunstig jegens den Keizer was gestemd, maakte tengevolge daarvan een opstel |
ruchtbaar, dat „Der neue Kurs" was
getiteld. Toen nu kort daarop de Pro- rtnciallandtag den Keizer te; Berlijn een feestmaal aanbood, zeide deze o.a. : „Atif... die ewigen missvergnügliehen Ansptelungen über den neuen Cursund seine Manu er erwidere ieli ruhig und bestimmt : Mein Curs ist der richtige und er wird weiter gesteuert" = de i onophoudelijke ontevredene toespelingen • op de nieuwe richting en hare mannen ! beantwoord ik met de kalme en uit- drukkelyke verklaring: Mijne richting is de juiste, en men zal haar blijven volgen. — Sedert dien tijd vooral pleegt men de sedert Bismarcks val in Duitsch- land aangenomen staatkunde, der neue Curs te noemen. \\<"ties Leliën liltiht mis den
Ruinen (Huk Alte stlk\'zt, es ftndevt slch <lic Zeit, Umi —. (hgd.), het oude stort ineen, de tijden
veranderen en een nieuw leren ontstaat uit de bouwvallen. Voorspelling van Werner, baron von Attinghausen, in SchUler\'s Wilhelm Teil IV, 2, op het opgenblik, dat hij zijn einde voelt naderen. IVeupcnbcrjici\' ei, zie Ei.
ÜVeiivciibci\'jiscli (Op zijn ond-
—, bijzonder secuur. Tot lof der oude
Neurenbergers wordt altoos gezegd, dat zij nooit iemand ophingen vóórdat zij hem hadden. Derhalve, ook de huid niet verkoopen, voor en aleer de beer geschoten is. IVenrle, (barg.), drunk, jenever.
Xem-Iefsplcse, (barg.), herberg.
Neus (Ken — al» de toten van
Libanon. Hoogl. VII : 4. Uierbij
wordt gedacht aan een toren, dien Salomo hij een lusthof had doen bouwen in \'t gebergte van Libanon. De neus, met dien toren vergeleken, moet niet plat, stomp noch rood zijn, maar reeht- lijnig, goed vooruitstekend, en helder blank, iu \'t kort tot sieraad van \'t ge- heele gelaat verstrekken. Het geheel is eene zinspeling op de schoonheid, waar- door het Israëlitische meisje, de hoofd- persoon van het Hooglied, zich on- |
|||||||||||
|
NEt\'SDWANG. 8t)l> NI HOMMES EK9S.
|
|||||||
|
Xeas en pietl <lc iiiarmlte, (f r.).
letterl. een neus die overeenkomst heeft
met den poot van een ketel, in werke- lijklicid zulk een, wiens uiteinde breed uitloopt. I>e Frausehe taal bezit overi- geus verschillende eigenaardige uitdruk* kingen, om de voornaamste vormen van den neus aan te duiden. Zoo is een nez a la Roxelane wat wij een opge- spelde neus noemen, omdat Marmoutel (1723—uil) Koxelane. de vrouw van Soliman II, in een zijner verhalen, met zulk eenen neus begiftigde; men zegt ook wel nu nez dans feqnel il pleut, ook nu /l pleut dedans, een neus in welken het /«regent. Uu nez camard of ranais, d. i. zulk een, die platgedrukt schijnt; mi nez aquilin is een gebogen, spits toeloopende neus, enz. Xcz (Tivev les vers dn —,
(fr.), letterl. de wormen uit den neus
halen, in werkelijkheid, uithooren, een geheim ontlokken. Xjjoko, de platte taal van het
Javaanse!], die door den meerdere tot den mindere eu door kinderen en het volk onder elkaar gesproken wordt. XI eet exces cVhonneuv, nt
cette iiifliifiilté, (fr.), zie I? n\'avait
mérité, enz.
XI Dien, nl niaftre, (fr.), noch
God, noch meester. Leus van den Uussischen nihilist M ieliel Bakounine (1814—76). XI fallov, (lat.), zoo ik mij niet
vergis. Wordt achter stellingen of be- weringen gevoegd, van welke men niet heel zeker is, — zoowel in gesprek als in geschrift. Ni = m\'st\' (tenzij). XI fii\'ines carta que no leas,
ni liebes agua que no veas, (sp.), feeken nooit een papier, dat
f/tj niet (eerst) leest en drink nooit water, dat [fij niet (eerst) onderzoekt. Xt hommes, ni femme*, ions
,%Hvei\'i|U"t*- (ir.), noch mannen, noch vrouwen, alleen Auvergnaten. Kcnc zegswijs van vrij jonge ilagteekening. waarmede men de gelijkheid van allen, die bv. eene samenkomst bijwonen, schertsend pleegt aan te duiden, liet |
|||||||
|
derscheidde. Men duidt ook i^eii byzonder
grooten neus door een neus als een luren aan. Neiisilwanjf, (wap.), breidel, neus-
knijper. Nevelhclm, zie NiJVheim.
New Jersey a ioveijfii state,
beschimping van New Jersey uit den
tijd, toen Joseph Bonaparte en prins Murat zich aldaar neerzet ten, nadat Pennsylvanio\' geweigerd had, hen te ont- vangen. Zij bouwden te Hordentown eene prachtige woning en beheerschten de streek door hun geld. ijverzuchtige spotters beweerden nu, dat de ex-koning van Spanje in New Jersey regeerde, en dat deze Staat dus niet tot de Unie be- hoorde, maar een vreemd rijk was. New Spain, lain.i, Niettte Spanje,
naam voor New Jersey. Andere bcna- mingen van New Jersey zijn : Blue State, Raitroad State, State of Camden <(• Ambo,/. XcnciUi. (nebéla), (hebr.), letterl.
aas, dood dier, een gestorven dier, dat niet volgens Joodscli-rituecle slacht- methode gedood en dus door [sraelie- ten niet te gebruiken is. Vandaar in liet algemeen afkeurend gezegd van zaken of personen, waaraan men weinig of niets heeft. [\\V\\vi~iin. Ii eb r. (nebi-i)ti), mrv. van
nowi (nahi), profeten. Newioes (ne-bioeih), n.heb r. =
hebr. nea-oeoh (neboeah), (z. a.). Netrioes-zer/ffen, profetieën spreken,
voorspellingen doen. Xewocoh, (neboeah), (hebr.),pro-
fetie, hoogere geest; voorzeggings- gave; bi-newoeoh, door profctisclien geest. Newton (Phllosophlc van —.
het systeem, volgens lietMelk tegen-
woordig de sterrenkunde beoefend wordt. Aldus genaamd naai" Sïr Isuac Newton (1(>42—1727), den grondlegger der nieuwere wiskundige nat uu i-kunde eu physisehe sterrenkunde. |
|||||||
|
17 N[CHTSWÜ1(1>IQ KNZ.
den liroote ter vereffening der Ariaansche
twisten bijeengeroepen, waarbij de leer van A rins werd verworpen en de „Geloofsbelijdenis van Nicaea" (S;/tn- biduni Nicaeauum) betrelVende de god- beid van Christus en de Drie-eenheid werd aangenomen. He zevende kerkver- gadering werd eveneens te Nicaea ge- houdcii ( 7:!7 ). belegd door keizerin Irene, om de vereering der beelden in de kerk te handhaven. Nlccphorieii (De —, open hof
op een kleinen heuvel, met prachtige olijveii- en vijgeboomen beplant, buiten de Jaflfapoort van Jeruzalem. Nice- phorns (gr. z. v. a.zege-aanbrenger), is de naam van drie Patriarchen van Koiistantinopel, die als Byzantijnse]ie schrijvers bekend staan, 1° f 828, schreef eene Chronologie; 2» omstr. 1250, liet twee aardrijkskundige geschriften na; ;s° 14e eeuw, schreef eene H/\'storta Byzantina. Nichir, (pers.), Juli.
NlchoesJ, (11. h e b r.), l>>j\'i<,,"».t\\
tooverij. De oorsprong van het woord ligt in het llebr. nachasj= slang; slan- genhezweriugskunsteii vormden eenen der oudste vormen van bijgeloof en tooverij. Nicht anf Roscn uebcttet
sein. (hgd.), niet op zijn gemak zijn.
In de Oudheid placht men letterlijk op rozen te rusten; de woorden iacere iit rosa moeten dan ook naar den letter worden opgevat. (>. a. wordt van de Sybarieten verhaald, dat zij op, niet rozenbladereu gevulde bedden sliepen. Nicht welt hei* (Es ist —.
(hgd.), het is niet ree/ zaaks. Het
gezegde is van de, wellicht niet slechts bij velen in Duitschland bestaande ge- woonte afkomstig, 0111 al hetgeen van verre komt te overschatten en de voort- brengselen van eigen bodem te min- aebten. Nichtswttvdtfl ist die \\11tl011,
die nicht Mi* Alles f reu (lift setzt an ihfc Eh*e, ihgd.). nietswaardig is de natie, die niet gaarne alles op
het spel zet roor hare eer. Schiller, |
||||||
|
XI TROP ENZ.
schijnt oorspronkelijk lint onderschrift
eener earicatuur van tien beroemden teekenaar Daumier (1808—7!>j te zijn geweest, waarop een bal van Parijschc waterdragers, die gemeenlijk uit Au- vergne afkomstig zijn, was afgebeeld. Het gezegde werd echter eerst door twee toon eelst ukken in /.wans gebracht, na- meUjk door Uu bal d\'Auvergnats, eene vaudeville van Kiraudin, Delacour en Lambert Thiboust (den ."«on April I85ö, in den schouwburg dn l\'alais lïoyalvoor bet eerst opgevoerd) en door Lu Rosé de Saint-Flour, operette van Miebel Carré, op muziek van Offenbach (die den llen Juni van bet volgende jaar, in den schouwburg der Bouiffe8-Pari- tif\'enê ten eersten male vóór het voetlicht kwam). \\ï trop liaut nl trop bas, (f r.),
noch f e hoog, noch te laat/. Wapen- spreuk. XI uu poiicc (Ie noti\'c )ri\'i\'i-
toiiT. ui mie jiiri\'i\'c de nos f OV- i t\'i\'csscs (Nous iie cedevons —, (f r.), irij zullen f/een duimbreed van on* grondgebied, noch een steen ran onze vestingen afstaan. Woorden uit- gesproken in een omzendbrief, dien Jules Favre, destijds .Minister van Buïtenlandsche Zaken van bet (Jouver- nement de la Défense nationale, den )> September 187u, aan alle vertegen- woordigers van Frankrijk in het bui- tcnland richtte. Niii{flU >n-FnlIs Power Coill-
|i!iiiy (De —. maatschappij, welke
zich ten doei stelt, met behulp van een gedeelte der waterkracht van den Niagara-val, electriciteit als drijf kracht of ter verlichting te leveren aan de .steden Niagara, Huffalo, enz. Va begon hare taak in de tweede helft van 1894. jVIueluiiifeu-lIccl. het oude na-
tionale epos der Duitschers, uit de 13e eeuw. liet is verdeeld in twee deelen, bet eene eindigende met den dood van Siegfried, het andere niet dien zijner weduwe Kriemhild. Nlcacisch concilie, de beroemde
kerkvergadering in iJ\'Jö te Nicaea (in liithvnië, Klein-Azië) door Constanten |
||||||
|
SOK
|
|||||||||||||
|
NIKT IKliKU ENZ.
|
|||||||||||||
|
ih\'e Ju nfff ra n von Orleam I. ">. Woorden
van Duuois, bastaard van Orleam, tot Knrel VII, als deze zegt, dat hij van /ijn volk niet meer mag vorderen en iIuh voornemens* Is Orleans in de macht der Kngelschen over te geven. Vh I. 1 i o1( of Klaas Kikker,
in Amerika scheldnaam voor de llol- landers. met zinspeling "\\> het hitfe huid
vol kanalen en vaarten. Deze bijnaam werd den Hollanders het eerst gegeven \'!.....\' Arbutlinot in zijne satyre Ge-
xchtedeni* ran Jphu Buil.
EVlcolaaa (Sint —. de be«clierm-
lieilige van a) de geleerden, f>\\ de see-
lieden, omdat hij op een rein naar \'t II. Land den storm stilde, e) van ltns- land, r/j van jongens, gelijk Ste Catha- rina van meisjes, e) van het oude A111- xterdam, f) van de dieven, niet omdat hij hen bijstond in bun schurkerij,maar eenmaal een bende er toe bracht het üe-tolclic terug te geven, (ievierd 011 ti December.
Meolci (Oe pluc* lort en plus
fort. eomiiie eliez —. ifr.i, allijtl fterker, Zoortl* hij Siculet. Wanneer iets verbazend*, ihmr iets dat nog ver- hazeudcr is wordt gevolgd. Deze zegs- wijs is uit d.-n tijd van demi llantiste Sicolet (1710—!Mi), een voormalig Frauach koorddanser, afkomstig, die later aan liet hoofd eenef kennisteiit stond, -11 eindelijk directeur van een schouwburg werd, die nog heder. te l\'arijs. onder den naam van Thédtre de \'in Oatté voortleeft. Nicolet wist door de afwisseling zijner voorstellingen de aandacht van het publiek levendig te houden. Xleotlne, het werkzaamste en vcr-
giftigste deel in de tabak, van nhotiana (herba) = tabak, aldus geheeten naar •Ie au N.deVillemalnN 1 eo t.Fransch diplomaat en schrijver 1L580—1600) die in 1560 de tabaksplant mede naar Frankrijk nam en daar invoerde, liet v.ieht is vooral bekend, sedert de graaf de Hoeariné in BelgR\', er zijn zwager mede vergiftigde. Xld (Tronver In |»ic uu —,
it\'r... den ekster in het nest rinden, 111. a. w. vinden, wat men zoekt of noodig beeft. |
Nlddo, (nidda), (n.hebr.), lettert.
: de afgezonderde} eeité vrouw, in den tijd der menstruatie eu eeltige dagen
daarna uan zekere afzonderingweetten I onderworpen. NlederlJtnder lleeher. ticee ver-
maarde bekere, _>4 Febr. 1ó7h gescliou- ken door Joan v. Varennes, Godfried v. Wesiek. v. Huinnus eu v. (iodlianu
afgevaardigden van de Xederlaudsche en Waalsclie geineen ten. ter eeuwige gedachtenis aan de stad Wesel. uit dankbaarheid voor de aan voortvluchtige Nederlanders ia0 l.ïi.7—7Si betoonde gastvrijheid, tijdens Alva\'s overheer- sching der Ver. I*roviiici0n, IHebekers, van groote kunstwaarde, werden, als de glorie van het Raadhuis en de stad. voor den eerewiju gebezigd, aangeboden aan des Duitschen keizers Wilhelm 11 gemalin, eu diens broeder prins lleinrieh. 7 Aug. 1896, ter gelegenheid der in- wijding van de iu oude pracht herstelde St. Willehrordskerk te Wesel, den grootsteii 1\'rotestantseheii tempel 111 Noordwestelijk Duitschland, Xlcle, zie Xeffa.
Nieile, iniddeleeiiwsehe gravure op
zilveren of gouden plaatjes. De iuge- suedeii lijnen (iutoglio) werden niet /.«arte verf ingewreven, waardoor de teekening heter uitkwam. Afdrukken van dergelijke niellen genomen, vindt men iu \'s i;ijk> IVeiiteiikabinet. \\ ieimi ml I« een profeet In zl|ii
eijjen \\ tiderliuid, /.ie Nento pro- pheta. X leiiui ii<l In uelukkljf voor
zijn dood, zie Nemo ante mortem heatits. Niemand kim twee liceren
«Henen, naar Matth. VI : 24. Kiese, (har-i. vronw.
X\'i*t leder Hellip, dut vuuTnr-
sls ultzellt, zul liet jioud vnn Opllfl\' tli 11 is her 11 j|e 11. niet elk middel dat nu 11 beproeft of aanwendt. |
||||||||||||
|
08722273
|
|||||||||||||
|
al is \'t ook nog zoo deugdelijk, zal
doel treffen. Alle bout is geen timmer* hout. Toespeling op 1 Kon. X : 11 en -22.
|
|||||||||||||
|
800
|
|||||||||||
|
NIEUWJAAR.
|
|||||||||||
|
MET THUIS.
|
|||||||||||
|
Niet thuis, noemde <le vorstin
van Gallitzin (Adelkeid Amalia voii 8eli tn et t au) haar optrekje buiten \'s-(lravenhage, waar zij in 1773 haar intrek nam, haar hotel te dier stede verlatend, run zich onverpoosd aan de studie te kunnen wijden, onder ile lei- rting en den invloed van den grooten philoloog Frans Hemstcr\'huis. Nieten (l>c vijf dierbare —,
volgens Willem Schortingh nis. |
1750, bestond het innige Chriaten- \\ dom uit de navolgende vijf nieten: „ik wil niet; ik hun niet; ik weet niet; ik heb niet; ik deug niet". De gemeene man noemde dat de vijf dier- bare n/eten. Ze zijn beschreven in een werk, getiteld : „Het innige Christen- dom, tot overtuiging van onbegena- digden, besturing en opwekking van begenadigden, in deszelfs allerinnigste en wezenlijkste deelen gestultelijk en bevindelijk voorgesteld". Niets ii i*-u« s onder de zon
(Er Is —. uit Pred. 1 : y. Ook wel
met het toevoegsel zei Salomo.
Nieuw-Dultsehe school, m uz.),
de Duitsche componisten, die de roman- tischc richting huldigen, te beginnen niet Sehuniann en Liszt en hunne volgelingen, wier enm posities vaak programma-muziek genoemd werden. Zie Romantiek. Nieuwe Testament. De oudst-
bekende manuscripten zijn: 1. I>e Codex Sinaïticus, uitgegeven voor reke- niiig van keizer Alexander II van Kus- land, na den Krimoorlog. Hij bevat bijna geheel het Oude en Nieuwe Tes- tament en werd ontdekt door Con- stantius Tischendoi» t\' tn het kloos- ter van St. Cathérlne op den berg Sinnï. Men veronderstelt dat hij uit de 4e eeuw dagteekent. 2. De Codex Vatieanus in de bibliotheek van liet Vaticaan, geschreven op perkament omstreeks de 4e eeuw. 8, De Codex AlexandrimtB (A i dagteekenend uit de 5e eeuw; in 11528 door Cyrillus Ka se ar is, patriarch van Alexandriè\', aan Karel I ten geselienke aaiigehoilen en op dit oogenblik iu \'t Itritseh Mu- |
seum bewaard. Hij bestaat uit vier deelen
in folio op perkament en bevat het Oude en Nieuwe Testament, behalve de eerste vier en twintig hoofdstukken van Mattheüs, benevens den epistel van (\'lemens aan de Korinthiërs. Nieuwe vorst kent Jozef niet
(De —, heet het van nieuwe waardig-
heidsbekleeders, die de diensten, door oude dienaren betoond, vergeten. Naar Kxod. I : 8. Nieuwe wereld, benaming voor
Amerika. Zou haar ontstaan te danken hebben aan de wapenspreuk, die koning Ferdinand V van Spanje aanColum- bus verleende : „Por C\'astilla y por Leon
Nuebo mundo allo Colon". Voor Castilië en L<-on rond Columbus eene nieuwe wereld. Nieuwe wijn iu omle lederen
zakken, nieuwe inrichtingen, waar-
bij men den ouden vorm behoudt. Beeld- spraak van .Jezus in Mattli. IX : 17. Bezigde men destijds lederen zakken, in plaats van rlessehen of kruiken, nieuwe wijn, die nog moet intgisten, doet zulke zakken bersten, als ze oud zijn. Nieuwjaar, begon bij de Romeinen
sedert Romulus met Maart; sedert Julius Caesar met 1 Januari, als wan- neer aan den god Janus geofferd werd. Het (burgerlijk) jaar ving bij de oude Israëlieten aan in de 1 Kon. VIII : 2 Ethanim j^eheeten maand, d. i. (de maand der) sterke strooming (den regentijd), of des overvloediger oogstty ds; omstr. Kept. of October. En die aanvang des jaars is in de 4e eeuw v. (\'. door de jaartelling der Heleueiden bekrachtigd De maand Ethanim werd later Tisri. Mozes liet zijn volk het godsdienst- jaar aanvangen in Abib — ongeveer April, in welke maand hun Paaseh- feest inviel (zie Xistin en Paschen). Van Abib afgerekend, is Kthanim (Tisri) juist de 7e maand. Dit Nieuwjaar (in Abib) liet hij hen wijden door brand- ofifera en bazuingeschal (Lev. XXIII en XXIV, Xum. XXIX); vanhier dag van bazuingeschal. In overeen- steminiug daarmede is nog bij de |
||||||||||
|
S]m
|
||||||||||||||
|
KIEl\'WUCHTBUB.
|
||||||||||||||
|
KIII1L KNZ.
|
||||||||||||||
|
bedendaagsche Joden hun Nieuwjaar
in &mt./October gedurende twee dagen. Hit afkeer van het Rom. heidendom vierden de oudste (\'hristencn geen nieuw- jaars feest, en nog iu (l\'.i\'j werd zulks op de Trullantsche synode te Konstan- thiopel verboden; maar zij vierden het feest der besnijdenis van Jezus (Cir- eumeisio Domim, l Januari) als Nieuw- jaarsdag), het zoogenaamde „(ïroote Nieuwjaar". Later vierden zij als zoo- dauig Maria Boodschap | Annunciatio Marlae Luk. I ; 28) = 25 Maart, tot in rte ;iu eeuw, vervolgens met Paschen liet hirkeiijk jaar begon den eersten Adventsdag il Zondagen vóór Kersttijd), dit is thans m\'>g /.nn (althans bij de Lu- therschen), tut in de 16e eeuw. Later beschouwden zij den len Januari als den burgerlijken Nieuwjaarsdag. —Zie Maanden en Oanitxjoe. Nieuwlichters, voorstanders van.
zoekers naar — een licht, dat zij niet In il e Hervormde Kerk vonden, waarom zij zich van deze hadden afgezonderd, noemde men de Afgescheidenen van du jaren 1834 en :!.">, later en thans nog als ChristeHjk*(iercformeerdeii bekend. Ook noemt men aldus tegenwoordig de voorstanders van een leven en lcvens- besehouwiiijs zonder moraal. IVIeuwH||ier!ii AnuJo, ook nieuu#-
gieritj Aagje run Enk\'huixetit naar de titelrol uit een klachtsnel van A. lio- gac rt, pseudoniem van A. Ilorm e es- ter. dat in 1664 te Amsterdam verscheen. Deze Aagje was eene schippersvrouw, die nit nieuwsgierigheid naar Antwerpen ging en daar in ongelegenheid geraakte, evenals Trijntje Vurneli* hij ){ uygens. Niezen, zie fiod zet/ene ».
NIMieliii of Ncvclhelm, mi oor-
se h e myth.), de plaats van efndelooxe koude en eeuwigdurenden nacht, waar Hela (z. a.) het hevel voert, liet bestaat nit negen werelden eu wordt bevolkt door diegenen, die door ziekte of hoogen ouderdom sterven, liet is het noordelijk gedeelte van (Ümingagap en gelegen tegenover het zuidelijke MttSpelheitn of de Vuunvereld. In het midden van Ntflheim ontspringt de bruisende Hoer* |
||||||||||||||
|
gehnir, waaruit twaalf rivieren, de
Klivagar, ontstaan, welke echter op eenigen afstand bevriezen en ijsmassa\'s vormen. Terwijl uit Muspclheiin vonken overwaaien, wordt uit het wegdruipend ijs het eerste levende wezen. n.l. de reus Ymh\' geboren, alsmede de koe Audunz- hla. die hem voedsel verschaft. Latei- kreeg NiMheiiu de heteekenis van het Kijk der Afgestorvenen en werd ook wel Nlfthel genoemd. Zie onk Ifeht en He/hein,. \\ i il oh. (niftah), I he b r.l. = vreemd\'
soortig, buitengewoon, wonderlijk. Doiror niftoh, eene buitengewone of vreemd* soortigc zaak. Mrv. ni-flo-ow (ntfla-oth), wonderdadige, vreemdsoortige zaken. |
||||||||||||||
|
12835435
|
||||||||||||||
|
Xissim we-niflo-ous,H\'o«rffr*« eu vreemde
dingen! meestal als ironische uitroep tegenover een verteller van gasconades. Nlltercii, (barg.), moorden.
\\i!i;|i\'i\'s\' hen veil, iaiu.1. de e«-
gélenoak\' iu een schouwburg. MuTo. fhebr.), het bekende, het
gi\'0]>enhaarde. .Meervoud; Xigtons t ni- glothi. de bekende geopenbaarde dingen in tegenstelling van nistorottê l/.. a.). \\ii|oi-n. meervoud nigoettiat, in.
hebr.i, melodie. \\ iijio notll min InpIIlo mul .di es
— (een dagi mei ren ttcart xteeutjr t>-
teekeuen, een ongeluksdag, tegenover albo iiotninlll Inpillo. met een tril steentje te teekenen. een gelukkige dag: vgl. die» ater.
Nthll, (lat.i. niet*. Zie verder op
HU i samentrekking van utltih. Nihil ad rem, ilat.i. dat dort
niets ter zake. Nihil nnjere «lelcctat, (lat.*.
niets doen verkwikt. Cicero, de oratore II. 24.
Nihil est nh oniiil pavte l»e-
atiim, ilat.i. Horati us, Camiina 2, lli, 27, 89, niet* i» in eik opzicht
gelukkig. <ïceu vreugde is onverdeeld. Lr is niets volmaakte onder de zon. |
||||||||||||||
|
si I
|
|||||||||||
|
MUM. EBT EKZ,
|
|||||||||||
|
NMUI.O EKZ,
|
|||||||||||
|
\\ iliil est, qnotl «lens elHcei\'e
non posgit, (lat.), hij God is niets onmogelyk. Cicero, de natura deorum, III. 39. Nihil est snb sol e ii o vu in.
(lilt.), er is niets nieuw* onder de zon ;
Salomo, Prediker, I, 10 (Vulgata); en Alles schon dagewesen. Nihil prohat, qnl ïiiininin
probnt, zie tjtfi nimium etc Nihil siiic labore, (hit.), niets
zonder arbeid. Door arbeid wordt de kunst verkregen. \\[lliilin ii Isme, de ten onrechte aan
Petrus Lombard us (f 1104) tooge- kende en door I\'aus Alexander lil in 117!) veroordeelde beschouwing, volgens welke Christus, voorzoovei\' hij nieiisch was (is), niets (lat. nihil) zou wezen. Dus een soort doe et is me (zie J>oce- ten). Nihilist, fstud.), student aan de
Akademie, die zich bij geen bond of vereeniging aansluit. Nihilisten, aanhangers eeuer leer,
iu 1848 onder leiding van llerzen en Bakunin ontstaan, die vooral in Rusland onder du hoogere standen vele leden telt en welke men met den naam van Nlhl- lisme bestempelt; afgeleid van lat. nihil = niet*, dewijl zij streven naar omverwerping van de bestaande maat- schappelijke en staatkundige toestanden, die in Rusland zeer veel te wenschen overlaten. Eerst de aanslag van Kara- kosow op Alexander II in 1800, gaf de regeering aanleiding tot vervolgingen, wat den Nihilisten meer tot eene revo- lutionnaire werkzaamheid dreef. Zooals het eerste groote Nihilisten-proces in 1H74 tegen 193 beschuldigden bewees, beperkte zich ook nu nog de arbeid der Nihilisten voornamelijk tot de verbrei- ding hunner ideeën; de willekeurige ver- volging van de zijde der politie bracht hen evenwel tot wanhopige daden en tot het besluit om doormiddelen van geweld hun doel te bereiken. Onmiddehjke aan- leiding tot deze „propaganda der daad" was de aanslag van Vera Sassu- |
litsch op generaal ïreprow, dencom-
mandant van St. Petersburg (5/12 1878) alsmede de vrijspraak van de misda- digster door de gezworenen. Daar zij zich niet onbelemmerd kunnen bewegen, vormen de Nihilisten eene menigte ge- heime genootschappen, die meer dan eens zeer gevaarlijke samenzweringen smeed- tlen en aanslagen pleegden. De naam Nihilist is populair geworden door twan Turgenjew (1818—1883), in een in 1861 van hem verschenen roman „Vader en /non\'\', waar een der belden op de vraag wat zijn vriend eigenlijk is, antwoordt „Nihilist". Het is evenwel onjuist als zou hij dezen naam het eerst gebezigd hebben, evenmin als het woord Nihilisme. Reeds in 1799 schreef Fr. II. Jacobi (Werke III. 44) aan Fichtc. dat hij het ideale iu de philosophie Nihilisme noemde en ook Krug schrijft o. a. (1838) in zijn „llauilwürterbueli der pliilosophisehen Wissenschaften\'\' (Supplem. II, blz. 83): „lu Frankrijk wordt ook hij een Nihilist genoemd, die iu het maatschappelijk leven weinig of niets beteekent of in zake godsdienst niets gelooft. De politieke beteeken is van het woord schijnt iutussehen in Frankrijk ontstaan te zijn. Ten onrechte beweert Turgenjew in zijne „Herinne- riugen", dat woord te hebben uitgedacht. Hoogstens heeft hij daaraan de aange- haalde engere beteekenis gegeven. Im- mers, behalve dat Fr. II. Jacobi (1743 —99) het reeds in 1799, Jean Paul (1703—1825) in 1804, Krug (177U—1842) in 18-28 bezigde, zeide reeds in 382 n. C. de II. Augustinus, bisschop van Hipps, het tegenwoordige Bone (Algerië): Ni- hilisti appellanttti; qnt\'a nihil credunt et nihil docent — zij worden nihilisten genoemd, omdat zij niets gelooven en niets leeren. He nihilisten, waarop hij doelde, vormden eene vereeniging, die de vernietiging of verloochening van al bet bestaande tot eenig doel had. Zoo- wel de partij als haar naam is dus reeds 15 eeuwen oud. Nihllo (Ex nlhilo nihil flt —,
(lat.), van niets komt niet*, de groiid-
stelling van Xenopbanes (6e eeuw) om de eeuwigheid der stof aan te duiden. Later werd er aan toegevoegd : de God~ beid maakt een uitzondering. |
||||||||||
|
xilinv. H12
|
|||||||||||||
|
.Ml. ADMIKAIM ENZ.
|
|||||||||||||
|
Xllion. zie KoteY.
Nijd tw vpi*i(ottIii|| «lor l>een-
deren, uit Spreuk. XIV : 30,
Ni|f, (burg.), »""*\'. vgl. »ed. l-nffj
teug. kuif*\', fr. cttHif), \\\\\\[ (I>e h. hl van dcu -. Ho-
ratin, £ord NetaoH (1758—1805). \\ iinn-i-i|--i,h nkkooi\'d, overeen-
kmiist of verdrag, op het initiatief van Johannes Smetius Sr., pred. te Nijmegen, Maart 1623 tusschen de drie wegens vermeende Remonxtrantschgezindheid afgezette predikanten van Nijmegen, mi veel onderhandelen», metde<iedepu- tferden der Ileldcrsche Synode, mits- icaders niet den nieuwen magistraat (Ut stad, getroffen. Vandaar te Nijmegen de Sinetiusstraat. Xi)iitooi|Ni\'lie |Msul(»Mci\' (De
—, IJsbrand v. I > ïe in e r b r o e e k. die, toen de vreesel^kste pestziekte in |
|||||||||||||
|
De twee in \'t groen, dat zijn mijn
i moeders broeders,
De twee in \'t wit mijn kindren, ik ide moeder.
Heb van die zes de vader tot mijn man. Dit maagschaps graad mij niet be- I letten kan.
Xiklltor. de overwinnaar, van gr.
èiikft» lik overwin), bijnaam van Seleu- ciis |. geb. 857-56-53 v. (\'.. een der aanvoerders van de phalanx van Alex- ander den O root e, stadhouder van Ba- bylon, Medio*, enz., stichter van Antiochie1 i in Syrië\'), dat hij naar zijn vader Au- tioehns noemde en tot zijn rijkszetel verhief. Nike. sehoone stam)heelden dezer
mythol. figuur (de Urieksche Victoria of verpersoonlijking der overwinning), zijn uit de oudheid overgebleven, en ook in den nieuweren tijd gemaakt. Van de laatsten zijn die van Rauch op \'t Wal- lialla hij Regensburg de voornaamste. \\ Ikodc.....n (Een—fofeen rree*-
ttclitt\'t/e .V. — Volgens .Mi. III : \'1 kwam
deze „leeraar lsra(*ls" dea uoehta tot Jezus om met Hem te spreken, uit vrees voor opspraak hij de Joden, een van wier „oversten" hij was. Iemand, die niet openlijk voor zijne gevoelens durft uitkomen, heet ten onzent „een mo- derne V" Ook noemt men sehertsend wel eens een Nieodciiius iemand, die laat in den avond een bezoek brengt. Nikskeniu)rs (toon.), n/ete-weter;
bijzonder til echt auteur.
\\il iK\'tlllIl c(\'|>ii*;ihs. si qut«l
Slipt ressel ii-feiidiiill, (lat.), f/e-
loovend, dat er nfots gedaan ia, zoo- lang ir nog nat t>- doen orerblfjft, Lucanus, Pharmla II, 662. XII iiilnili\'tiil ï (lat.), nieta be-
ironderen.\' ook. zich over nieta ver-
tconderen; spreuk van von Beust e. v. a. Zie onder Mf ttiirart, \\ïl ;i ilnilriii\'l pi*ope est res
mm, XiiiiiIcI, Holaquc qutte popelt fncere et xervare bea- iii in. ilat.i. nieta bewonderen <d. w. z. |
|||||||||||||
|
1
|
|||||||||||||
|
1635, \'3(1 en \'-i~ te X\'jiHif/cn woedde,
l*h er ongeveer lo.OOU meuschen weg- nam, zich zeer verdieustbjk maakte, en in 16411 te Arnhem een werk\'in \'t licht gaf: „l»e IVste libri quatuor. trueu- lentisshni morbi historiam ratione et experientia confinnatam exhibentes". Naar hein is eene der straten te Nijmegen „Van Dieinerbrneekstraat" genoemd. \\ijnn\'«-j[s<-li raailsrl. [)e ver-
wikkelde familie* verhoud ing, waarvan in \'t Stadhuis te Nijmegen de herinne- ring wordt bewaard in een twaalf- regelig vers, Hat aldus begint : Heer Brakol trouwde na elkaar twee
(wed uw vrouwen, Waarvan de eerste een zoon, de tweede
(een dochter had. I>ie zoon en dochter trouwen en hun wordt eene dochter geboren, die, ze- ventien jaar mid, met den ouden Brakel, haar stiefgrootvader, huwt. Vandaar de zonderlingste betrekkingen. Opdeschil- derij slaapt de oude man in den schoot der jonge vrouw en drie paar jonge mannen staan er hij. De vrouw spreekt: Let wel en zie op dit verklaren mijn
l»e twee in \'t rood mijn vaders bme-
(ders. zijn, |
|||||||||||||
|
.3 NIMECZEC,
|
|||||||
|
KIL A.GIT BNZ.
inzien, dat niets op de wereld waard
is er met hartstocht naar te streven) ia wel het eenige, Numtclus, wat iemand gehlhhig kan maken en doen hl ij nu, Horatius, Epistolae 1, 6, 1 sq. Vgl. Cicero, De Officiis I, 20, 66. luscu- tanae disputationes 3, 14, 30. XH ajflt <• v nu plu ui Jitcm nnori
llte resolvlt, (lat.), een voorbeeld,
dat eene zwarigheid door eene (andere) zwarigheid oplost (dat voor de eene zwarigheid eene andere inde plaats (stelt) beslist niet". Horatius, Satirae 2, .\'{, 103. XII congé!re slbt, (lat.), zich
ran n/ets (kwaads) bewust zijn. Ho- ratius, Epist. 1. 1. 61. Spreuk van M a c laine Pont. XII «csperandiim. Hat.), men
wanhope aan niets. Horatius, Car- iiiina I, 7, \'27. Spreuk van Musgrove de SpeliUiurst e. a. \\ïl despcraiiHHiii Deo iluce,
il at.), met God a/s Leidsman behoeft
men aan niets te wanhopen. Zinspreuk van het Juli 1897 opgerichte studenten- corps der Vrije Universiteit te Am- sterdam. XII liiiiiimmiii :i me allemim
1»mUi. (lat.), niets menschelijks acht
ik mij vreemd. Zie Homo sum. XII lliajilllllll nisï bonnin, (lat.),
niets is groot, ais 7 niet goed is. Spreuk van Cooper of Gadebridge. Xll medium est, (lat.), niets
houdt den middenweg. Men vervalt licht in uitersten. Horatius, Satirae 1, 2, 28. XII mii\'iii\'i. (1 a t.), of uil admirari,
d. i. niets bewonderen, (zich over niets verwonderen). Hor., Epist. Hb. I, Epist, VI, 1. Gr. meden thaa/uazein, volgens Pythagoras liet hoogste goed (Athau- masiaj door eigen nadenken ver- kregen. Xll mlrarl, uil metuere, /.ie
Indifferentisme. |
|||||||
|
Xll movtallbiis ariluum est,
(lat.), niets is voor de ster f e/ijken on-
bereikbaar. Horatius, Oden, I, 3,37. XII nisï bene, (lat.), niets dan
goeds zeggen bv. van een overledene. Xll nlsl ernce, (lat.), niets dan
door het kruis. Xll nisï ]»ci* Chris! urn. flat.),
niets, dan door Christus. Spreuk van J. A. Alberdingk Thijm. XII novi sul» sole, \'Iat.), ei\' is
niets nieuws onder de zon. Pred. I : 10). (Vulgata). Xll uitte Deo, (lat.), niets zonder
God. Spreuk van Van Lidth de Jeude. XII siue mauiio vlta labore
fledlt mol ( ji lifius, (lat.), het leven schonk den stervelingen niets zonder zwa- ren arbeid. Horatius, Satiren, I,\'J, 59. Xll slne niiniliic, 11 a t), niets
zonder hef Opperwezen. Xll temere» (lat.), niets roekeloos,
lïalfour van Iturleigh. Xll voleiitlbns ;iidmuil. (lat.),
voor hem, die ir il, is niets moeilijk. Spreuk van een dichtgenootschap in de tweede helft der 17e eeuw, waarvan Andries Pels een der oprichters was. \\iiiihus. Hchtkrans om het hoofd
der Godheid, der engelen en heiligen, ter aanduiding der heiligheid. Nu eens in den vorm van een driehoek (God), dan van een kruis van stralen of een kruis in een cirkel (Christus), of van een lichtcirkel of cirkelboogje (zie volg. art.). Steeds van goud (=-= licht, heer- Hjkheid). Zie Aureool. Nimbus, (wap.), een cirkelvormig
boogje om het hoofd, als lichtkrant, meestal van goud of zilver(heiligen, enz.). Xlmeczec, in 1840 eigenaar van
een paarden* en koordedansergspel waarin hij zelf door zijne vreemde |
|||||||
|
M14 XIVKI.I.KS (|>E SCHAAL VAN).
|
||||||||||
|
\\nii\'
|
||||||||||
|
XNjiii. (hebr.i, Nch. II : 1; Efltli.
111:7. — de eerste maand des jaars (na de Babyl, ballingschap), die in den Pentateuch Abïb (z. Aanh.) wordt ge- heeten. Komt overeen met onze maand einde Maart ol\' hegin April. Heeft 28 of 2U dagen. Daarin wordt altoos het Israëlietisch l\'aaschfeest gevierd. Xisan — nttnati ihloesenn. dus z. v. a. maand der bloesems. Zie hij Xieitir/artr, en vgl. Maanden (De ImaPlietiftche —. |
||||||||||
|
sprongen het publiek vermaakte; reden
waarom .). J. I.. ten Kat e sommige dichters, die kluchtig met woordeu,rijm uu maat omsprongen, met hum vergeleek. Xïmf. van lat. nympha, init gr.
unmphï (bruid, jonge vrouw), hij l)rieken en Romeinen eene godheid van mi nik\'ren rang. eene vergode natuur-
kracht, in \'t water, in \'t bosch, op bergen en in dalen huizend. Ook van een der overgangsstadien van sommige insecten, van den volkomen of hoogsten toestand gewoonlijk alleen verschillend door weinig ontwikkelde vleugels. Kii eindelijk een vrouwspersoon van ver- dacht allooi. Xfmtiuu nocet, (Int.), al te veel
schaadt. \\ i in uu t meer. liit\'r.i. laat dat
maar toopett. Eeue verminking van \'t Kngelsclie net-er tnind,
Xlinroil, symbolische benaming voor
een jager, naar Gen. X : \',i, waar van
Nimrod, den zoon van Kusch, getuigd wordt : „Hij was een geweldig jager voor het aangezicht des Heeren". Xiolie, dochter van Tantalus en
Tavgete of Dione, gemalin van Amphion. Trótsch op haar talrijk en hloeiend kroost — zij had 7 zonen en 7 dochters, allen door schoonheid uitmuntend — durfde zij beweren, dat haar meer eer toekwam, dan aan Leto, die slechts twee kinderen had ter wereld gehracht. Om haar voor dezen overmoed te straffen, doodden Apoilo en Art cm is i I.eto\'s eenlg kroost) al hare kinderen op den- zelfden dag. Niohe zelve versteende van smart of werd na hing rondzwerven door Zeus op haar gebed in eene rots veranderd. Men spreekt romantisch van eene iceeneitde Xiuhe. X iobc of ïllitioilN. (e ng. i, da
Siobc der natiën, imil. Bonte, llyron,
Childe Harold IV, 79, Xii-vitiin. in de Boeddhistische leer
de geheele bevrijding der ziel. nl. in den toestand van ui7\'doofin,y zijn. d. w. z. van liet vuur der hartstochten : van het vuur der sonde en derg. dus inderdaad verlost. |
||||||||||
|
NlKcllHil-1-Iftichtll\'. \'ar.), teeken
des roems, ridderorde, door sultan Mali- mud II (t 183W) ingesteld. |
||||||||||
|
\\i--i DomlllUS. ii-listi-ii. \'lat.i.
eerue.efs, tenzij tl f Heet\' met tt zij, verkort uit I\'s. CXXVI1 : 1. X i-.i Domlims ïiobiscam, dat.i,
, tenzij de Heer met ons is. Friesche
: muntspreuk in de 17e eeuw. IVIsI of MI lallor, (lat.), zoo ik
mij niet bedrieg of reryin. XiNsIm. mi-v. van nets (a. a.) won-
i deren..Vissim tce\'HiJlo~ou8l = wonderda-
dige en vreemdsoortige dingen !i Zie A7/7« i.
X issojn ii ii. (nissojioi), (h eb r. I,
, beproeving, op-de-proef-stelling. Xisioe. fhebr.). Int verborgene.
\\ Mrv. nMoroun (nistaroth), de verbor* geue. de inetaphysische zaken. Nltonche (Snlntc —, (f r.), inde
! spreekwijze : faire Ut Saintc XitonrJ"-,
I d. i. de buiteugetvooH vrome ttpelefi, het | air van heiligheid aannemen en ze toch achter de mouw hebben. Xitonche =
raak mij niet aan.
Nlttel, in de Joodsch- l»u it-
sclie spreektaal de kerstnacht. Som- ïnigen achten liet een verbastering van lat. (dies) natalie — geboortedag. Nlve r;i ii il hl i o i\'. (1 a t.), (fitter
] dan siteeitu: Wapenspreuk, o. a. van de
familie l\'aravieini di (\'apelii. Nlvelles (De schaal vau —,
zie lleitdrmtken.
|
||||||||||
|
BI 5
|
SJÖBD.
|
||||||||||
|
NIVnsK.
|
|||||||||||
|
\\lvo«e. (fr.), *ie Kalender (lie-
pubUkeiueche —j. mmél-péhf(m\'bbo«I-peh)f(n,h ebr.\'i,
i Jett. verontreiniging des monds >, on- xt*<li*lijltt_\' woorden, onzedelijke gesprek* ken, bedekte wulpsche taal. Xlxeii. zit\' Ephgdrtaden, tgr. =
opzichMer* over het water, uit epk lepil en hiidnnr i water). Onder den
naam Xixen en Waeeerhotden (z. a.), kende men in Duitschland *troomnim- fen, die hare lange haren uitkamden in de zon, kinderen en jongelingen ver- Inkten, terwijl zij deze met zteli in het water sleepten. In Noord-Nederland vindt men daar van geene sporen: in België wel. doeh hier waren meer mannelijke wateralven (zie elf) bekend. Xlxl dtl, (drie) knielende goden-
beelden op liet Kapitooi van het oude Rome. die voor helper* hij de geboorte werden gehouden, lat. m\'for, niêua of nixus huw, niti i ergens op of tegen : «tcuneii i. \\iz:lni. ordening, regeling, duidt
met dschedid of djedid = nieuw, in het Turksch speciaal aan. de door Sultan l\'clim III 11489—1507) opgerichte en door Malnnoud II (I8ü8—89)vernieuwde en geregelde armee. Volgens de legerwet van Mei 1KH0 behonren de soldaten ach- tereenvolgena tot \'t .staande leger ^3 of 4 jaren l, tot de reserve (irhtiud), tot de landweer (kedtef) en ten slotte tot de landstorm (muatohfiz). De geheele diensttijd is 2fl jaren. jVizRinteh, actieve dienst, bij het |
Turksche leger. X\\n\' • i\' \\Jn k, latj.), aanwijzer voor
mannelijke eigennamen en rangaauwij- zenden naam voor vrouwen. Bv. mann. namen Nja\' (lam. Njak ftfohamned. ! Vrouwen van hoeloebnlangs i z. d. w. i, niet van adel zijnde, spreekt men met Xjuk aan, van adel zijnde met Tjoet Xjuk; ook worden meisjes run adel wel niet Tj. Nj. aangesproken. Xfjul. (jav., kronio en ngoko),
vereerende betiteling van fatsoenlijke |
|||||||||||
|
vrouwen van eeuige jaren, gelijkstaande
niet kjahi of kjai voor mannen. Ook wordt zon genoemd de httifthoudster en bijzit van een Kuropeaan. {Kjai in \'t jav. ook wel gebruikt voor benaming van een volbloed Chinees). YJiii. in bet mal. in gesebieiU e»
poëzie titel, dien men aan bejaarde vrouwen en vrouwelijke geesten geeft. In bet dagelijkseh leven bijzit, bni*- hondster, inzonderheid van een Kuro- peaan, ook vrouw van een Chinees. Het woord is uit bet Dal hl. en het. daarin jongere zuster. ViioiT en Moer. i ma I.), is de
echt Maleisehe naam voor de mtclit van den kokospalm of klapperboom. I>e kokosnoot beet in \'t laag .lavaanseb kerambil, in bet hoog Jav, kelópó of klÓpó. l>it laatste komt in den vorm keiupa of klupu ook voor in bet Koendaaach, alsmede in bet >la- leisch. XJo. verkort uit einjo of sinjor;
wordt in N.-I. gebruikt tot benaming van kinderen van \'t mannelijk geslacht van Kuropeesehe afkomst (ook van inl. moeders), evenals men voor meisjes ttoro of mm ah bezigt. Met het woord sinjo (sinjor), hetwelk eene verbaste- ring is van het portug.nenhor, duidde men oorspronkelijk aan de afstannne- lingen vau de l\'ortiigeezen. die, toen de o.-l. Compagnie in Indic* kwam, daar gevestigd zijn gebleven en zich verder steeds met de Inlanders vermengd hebben. Later is sinjo meer algemeen de bena- ming geworden van alle afstammelingen van Europeanen en Inlanders die voort- gaan zich met Inluiid.-ch bloed te ver- inengen. XJoiiJn. (jav.), bij verkorting njat
mal. vorm mmju. Bet.getrouwde vrouw van een Kuropeaan en ook van een Chinees; mtvrOUW. Volgens bet woorden- boek van vim de Wal! zon Njonja oor- spronkelijk Cliiueeseli zijn. \\|öim1. naam der atudentenroéiver-
eeniging te Leiden naar een < Hul-noorsche zeegod, wien de blanke zwaan wan geheiligd. |
|||||||||||
|
8!
|
|||||||||
|
NO AICOINT.
Ko account, i a in. •. waardeloo$,
nutteloos. Ken persoon of zaak „of no
account" is goed Kugelseh, even ge- bruikeltjk in Kuropa, als in Amerika; maar liet gebruik van dit woord als een bijvoeglijk naamwoord, bijv. Ha no account man, a »y account farm, a ho account horae" is een Amerikanisme. No ny cerradnrti nI on de
oro In jfiiiizua. isp.i. »;- ,\'s geen stat, als maar de sleutel run goud is. No ciii\'c no i>:iy. (eng.), zonder
genezing geen betaling, gewoiii! voor- waarde bij het afbrengen van een Heb in: er wordt aan de sleepboot mij niets betaald, als liet scliin niet gered wordt. No cr todo oi>o lo ij ui\' velnzc,
(ap.), /"f is niet at/es goud wat er
blinkt. No-lnqnlcy (CoiiiiiiIhnIoii o! —,
(eng.t. Commissie run geen onderzoek-.
Spot naam van de l\'urlements-com missie voor Zuid-Afrika, die alles deed om de schuldigen in den raid van Dr. Jameson (1 Jan. 1811G) te sparen, de straf te doen ontduiken. No me olvldcs, i s p. i, vergeet
mij niet! No pin, iital.1, niet meer.
\\o so. iital.1. ik\' ireef hef niet.
Ook nol «o, d. i. non lo eo. No time (In —, (eng.), in geen
tijd. Mij Diekens vinden we zelfs in lens titan no time, d. i. in minder dan geen tijd. No w 0111:111 sluill Hitcceeil In
Saliqne land. (eng.), geen vrome zal in het land der Üulii\'rs den troon bestijgen. S h a k espea re, Hendrik V, 12; vgl. In terra in Sah\'cam,etts. Non licpinon I, nabuur maal, in
Overijsel een feestje, dat een boer, die
een nieuw huis betrekt, aan zijne buren (noabers) geeft, van wie hij er vier tot noodnoabers (1. n.) kiest Dit gebruik |
l> KOBEL.
|
||||||||
|
bestaat nog, of bestond, doorgeheel Over-
ijsel, Drente eu het liraafsehap Zutfeu. \\o;ii\'lisihiii , vredebode, vrede-
teeken.Ontleend aan Gen. VIII : s—12.
Xoüi\'li\'s j|cl»odcn <>f Nonchl-
(llsclie {|Cl*odcil. H.\'i den Zondvloed
aan Noaeb gegeven, vgl. tJenea. XIV:4
enz. In vereenighig met de latere
.loodselu* traditie 7 in getal. mul. zon. maan en sterreu, of andere stoffelijke zaken niet als godheid vereeren; den naam van God in eere houden, geen moord bedrijven, geen overspel plegen, niet rooveu, rechtspraak doen plegen en eerbiedigen, geen lillend dieren- vlecseh nuttigen, Gedeeltelijk waren deze geboden reeds aan Adam bekend. Noach\'a uildckamer In nfife-
Bchaft, titan i* de nJldebi\'ocders leven nog. Volgens Oen. IX : 20 is Noach de uitvindei\' van den wijnbouw;
daarom heette het wijnbouwersgilde Noaehs gildekamer; deze werd afge- sehaft, maar de gihlebroeders. de wijn- proevers leven nog. Nobel, (van \'t Fransch nob/e, edel:
en dit weer van \'t Lat. nobt\'Hs — van nosco kennen — bekend, voornaam, edel), de naam eener groote gouden munt van hoog gehalte, ingevoerd door koning Kduard III van Kngeland, in 1344 ter gedaehtenis van eene luister- rijke overwinning op de Fransehe vloot in 1340. He munt vertoonde aan de óene zïjde een schip, waarin de koning met uitgetogen zwaard stond. Vandaar liet oude volksrijmpjc : „Fourc things our Noble sheweth
(unto me: King. sbip. and sword, and power of
(the sern". Andere Kngelsebe monarchen tot en
met Klïsabeth hebben dozen niuntslag
aangehouden,welke ook in deXederlanden sedert bet laatst der 14e eeuw werd nagevolgd. Algemeen geaeht waren de Vlaamsche, in \'t bijzonder de Gentsche nobels. De meeste nobels vertoonden tegen de zijde van bet schip de Kngelsebe roos, en heetten daarom Itozenobels. |
|||||||||
|
817
|
|||||||||||
|
NonELK KNZ
|
|||||||||||
|
NOCTURNE.
|
|||||||||||
|
Xoliclc officie (Het —,\'/ adellijk
ambt, zij die deel nan de regeering hadden, mnl. in Depok a» 1714. Xobllltan sol» est utque
nnlcu virtiis. (Int.), eenig en alteen
de deugd is adeldom, J u v «nul i s, Satirae VIII, 20. V«HeiN obllge, (fr.), letterl.
adeldom verplicht, m. a. w. adellijke geboorte legt de verplichting op van
edele beginselen en groots daden. Dit gezegde vindt men liet eerst in de Maxime» et Pensee» du I>nr de Léet\'s 1I8OS1. De gedachte, in anderen vorm, komt in vele andere talen voor. Hal- lust ius zeide reeds: In maxi ma for- tuna minima licentia est (hij \'t grootst fortuin past allerminst losbandigheid). De Kraiisehnian zelf bezat reeds in de 13e eeuw : Noblesse ne sent nos et mie
Démenei- ddslioiinête vie. Alsmede (16e eeuw): Il a beau vanter sa noblesse
l^uand son déshoniicur Ie blesse. Ku de Duitseber haalt dikwerf aan: Wer nicht tiigendhaft lat, der i»t kein Edelmann. \\o\'iDnh< utcrliic,(fr.), adeldom
ran moederskant, il. i. adeldom die door
vromvlijkc leden eener familie, ingevolge aanluiwlijkiug, op de nakomelingschap wordt overgedragen; zoodat titel, naam en wapen Op deze overgaat. Aldus /.al het /,iju gesteld geweest met bet Fran- sche gravenhuis De (\'hatillon of\' De lïlois, waaruit als takken eene menigte Üeldersche familic\'nzijngespro- ten (De Coek v. Weerdenburg, v. Ha e f ten, v. Isendoorn enz.). \\<dioily s ciiemy Imi Iikowii.
(eng.), alleen zijn eigen rijand, en die van niemand anders. Omtrent een los- bol, verkwister, ontuchtige of drouk- aard gezegd, omdat deze doen, wat hunne personen, /.telen, gezondheid, enz. schaadt. Xocnrd (Methode van—. Door
inenting in de voorste oogkamer van een hond of een konijn proeven nemen omtrent de dolheid van een hiervan |
|||||||||||
|
verdacht dier. Ze wordt in de liijks-
veeartsenijsehool te Alford (in frankrijk, dép. du Seine) toegepast. Noce (Faire Ia —, (fr.)( i" de
gemeenzame taal, zich, gewoonlijk op losbandige wijs. vermaken. Noee (X\'Oti-e |min ft In—, ifr.i,
! in de gemeenzame taal, niet »/> zijn , gemak zijn. Nocenr, i fr.), in de gemeenzame
I taal treil ustel ing, pieretcaaier. Vandaar
i liet woordenspel. Qttellë est In diffirence
| entre les penples et les soitrrrainxi\' Les
r peuple» sont nos f\'rères et les sonverain»
[ sont nos soenrs (nocenrs).
Xochrf, i he br.i, vreemdeling, ie-
| mand van een ander volk, van eene
i andere gezindte. Nocte latent meiiilne. vltlo*
qne ijjiioscittir oiiml, i lat.i, i»vi- di us. Ar» amatoria, 1, \'2, 4\'.». Desnachts blij ren de gebreken verborgen en rer- geeft men elke font. In het donker zijn alle katten grauw. Nocte* Attleae, lett, Atheen»che
nachten of nachten in Attira, een werk in \'20 boeken, waarvan het Se ontbreekt, van .Vullis Oellius, een Itomeliiach schrijver uit de \'la eeuw u. (\'., en dat eene menigte opstellen bevat over taal, oudheden, geschiedenis en letterkunde, liet heeft vooral daarom hooge waarde, wijl vele van de bronnen, waaruit (iellius putte, zijn verloren geraakt. De Xortes Afticae zijn o. h. uitgegeven door(!ro- novius, Leiden 1760, en door llerz, Leip/.ig 1853. Nocturne, (tnuz., ital.), nottnrno
(lat. noctnrnus, nachtelijk), beteekent
nacbtgezaug, in \'t algemeen een muz!ek- stuk voor piano van een somber, i|roo- merig, zwaarmocrlig karakter. Vooral Blangini (f 1H41), Field (t 1837), Bpohr (t 1859) en Chopin it 1849), hebben vele composities in dit genre geschreven. Nocturne, Cr.-k.), een onderdeel der
zoogen. metten tmatntinumt of nacht-
: getijden, die, in tegenstelling met de
i ,daggetijden", des nachts gehouden(ge-
52
|
|||||||||||
|
sis
|
|||||||||||
|
ITOLAB.
|
|||||||||||
|
KOD1W
|
|||||||||||
|
/ongeil) worden of werden. De metten
bestaan gewoonlijk uit drie dezer „noc- turneii"; iedere noeturn bevat hoofd- zakelijk drie psalmen en respectievelijk een in drieën gesplitste schrit\'tuurplaats, heiligenleven en homilie van een kerk- vader. Notllw, (nadib), (hebr.), een icel-
dadiye, een gever van liefdegaven. Zie Xeiltiirolt.
X otl j:i Uii cliis. (\'t u r k s e h), g r.
dèmogerontes u. Aanh.). door de ge- mcente gekozen hoofden, die de belas- tingen inzamelden en aan de Kegeering afdroegen. De gemeenten behielden daarbij hunne autonomie, mnl. de chris- telijke vereeiiigingen. die geene staat- kundige rechten hadden, en een hoofd- geld betaalden. Aldus was het tot de 18e eeuw, toen uit stelsel in verval geraakte. Xoiliis. 11 at.i. lenoopf fr. noend.
Verdikte band in \'t midden van den voet van een niiskelk. Deze vorm komt voor bij de Iioinaansclie en Qothische kelken. Xociids. (fr. « a p.), knoopen van
bij/.onderen vorin, in tëng. wapens: en wel voor elke familie, die ze voert, van anderen vorm. zoodat de familienaam er bij genoemd moet worden. \\oi!. naam eener postduiven-ver-
eeniging: Xoë ifr.i = Noach: vgl. (Jen. VIII : 8, 11. Xocl, i fr. i. Kereimte. I lorsprong
onbekend. Konïgen zeggen dat bet komt van EmmttHUel = God met ons, ande- ren beweren, van natalie, geboorte, en weer anderen zoeken den oorsprong in nouvel, omdat men vroeger bij feestelijke gelegenbeden den kreet Xvè\'l.\' Xoè\'l.\' boorde, om uit te drukken: la bonne, la jogense nouvellet Dit laatste is bet meest waarsebijiilijk. Xoeii. van lat. nona = negende
ure van den dag. Volgens de kerkelijke verdeeling begon de dag des morgens om zes uur, en viel ile noen alzoo des middags te drie uur in. Dat was de tijd waarop liet middagmaal genuttigd werd; vandaar dat noen de beteekenis kreeg van middag, eng, novn, a/ternoon. Na den tijd van bet Iïorgondisehe |
|||||||||||
|
gravenhuis wen! bet uur van \'t mid-
dagmaal vervroegd en op \'s middags 12 uur gezet, zoodat we nu door noen verstaan : des middags om 12 uur. Zie Etensuren. Nocsu lioelnwnmio, goud-eiland.
Benaming in de volkstaal van Xoesa- Laorf, een der < kdiasser-eilandeii, bij Ambon. De reden dezer benaming is onbekend, omdat men nooit vernam dat er goud werd gevonden, eu het eiland daarbij niet bijzonder vruchtbaar is, als zijnde steeuaebtig. \\im\'s(|o. i ii ebr.), formulier, vorm
van uitdrukking, lezing van een tekst-
plaats. Nog is Polen niet verloren,
woorden uit een krijgsniarseh der Polen,
die door liet Poolsehe legioen, dat Donibrow ski in 17!Mi onder Bona- parte in Italië verzamelde, voor bet eerst gezongen werd, als antwoord op den uitroep Fin in Potoniae (z. a.) aan generaal Kosowazko in den mond gelegd. De auteur van dezen krijgsniarseh is tot bedeu onbekend gebleven. \\ oipi. gebak van amandelen of
noten niet gesmolten, bruiiigekookte suiker vermengd: van fr. nougat, uit I noix en ffuteau, of van \'t middenlat.
i nucatm, waarvan nn.r, noot. bet grond-
* woord is.
\\oit knielde linen, nis hem
tic klim wns iiljfchetcn, Vondel, Qysbreght nut Aetmtel, I, 2, zegt j tiysbreght tot Arend van Aemstel, als ; deze hein verhaald beeft, dat \'t vijandelijk leger op de vluebt is gc- slageu. l"ig. als iemand eens flink op zijn nummer is gezet, houdt hij wel zijn gemak en slaat een toontje lager aan. Xnlii. (hebr.), onschuldig, rein van
misdaad. \\«i! in \'t lioseli. een bekend uit-
spanningsoord bij lieiikuin. nabij Wage- ningeu, waar veel Hnllandselie fainiliën des zomers verblijf houden. Zoo sedert jaren genoemd naar den eigenaar. Xolae, (in u 1.), zie Tintinnabula.
Men wü dat te Nola in Campanië (Italië), de eerste kerkklokken zijn ge- goten, in of om de T>e eeuw. |
|||||||||||
|
819
|
||||||||||||||||
|
NOLA8IER.
|
||||||||||||||||
|
KOMlN\'AAL.
|
||||||||||||||||
|
Xoliisïi:n. monniken-orde omstr.
1200 door Petrus Noiasqua en Raimond de Pennaforte In Spanje gesticht, tot vrijkoopiug van (\'hristeuslaveii uit de macht der Saraeencn. Zie bij 2W«/- t ariërs. Nolens voleiiH, (lat.), \'t «ij niet
willende of willende, d. i. goed- of kwaadschiks. Noll uu\' taiijjcre, (hit.), raak
mij niet aan. Ontleend aan Joh XX : 17 (Vulgata), vanwaar in de schilder- kunst het tafereel der verschijning van den verrezen Jezus aan Maria Magda* lena aldus getiteld wordt. Voorts, de naam van het bekende plantje krnidje- roer-me-niet. Met dien laatsten naam wordt ook wel een Uehtgeraakt humeur aangeduid. Kn, in. lat. aauffextchtspijn, eene soort van belroos. |
||||||||||||||||
|
Nombrll, (fr. ïrap.), punt in de
loodrechte middellijn, halfweg tusselieu \'t mlddenpunt en de grondlijn. Iu Ned. wapens heet een stuk np die plaats staande, verlaagd, tenzij het er ge- woonlijk staat (zooals bv, liet lie van \'6 gelijke stt. \\. Nomen n11|iic omen, i I a t.),
naam en voorteekett, zie Nomen et omen.
Nomen bibere, 11 a 1.1, (op) den
naam drinken, mul. zooveel bekers, als er letters zijn in den naam van hem of haar, op wie men drinkt. \\ o mi rii et oiiM\'ii. (lat.), Plau-
tus. Persa 4, 4. 741. (Nomen atque omen quantlvis jam est pretij. Naam en teeken tegelijk, bv. een bakker, die Hakker heet enz., dus zooveel als : hij draagt zijn naam te recht. Men vindt ook geciteerd Nomen est omen en Nomen habet omen, (ïewoonlijk iu den zin : de naam ie een voor teehen. Hij Jona- than (Waarheid en Droomen) % Nomen s/\'t omen = deze naam zij een voorteeken. Nomen ïiesclo, iN. N.), (lat),
ik\' weet den naam niet, of, naam on-
bekend. Nomina non v» lent. (1 a t.),
namen hebben geen gezag, doen niet ter zake, gelden (hier) niet. Nomina stiiltornin pnrleti-
bus liut\'i i\'iit. (lat), de namen der
dwazen kleren op de muren. Vgl. Ou tronre partOHt — les nuttin des foas. — Gekken en dwazen — sehrijven hun namen op ramen en glazen. Nomina snnt odlosa, (.) a t),
namen zijn hatelijk; \'t verscherpt een
oordeel, als men den persoon bij name aanwijst. (Nomina sunt ipso paeue timend» sono). Ovidius, HeroTdesXlil, 54. In het dagel. leven gewoonlijk : geen namen noemen of ik noem geen naam. Nominaal, (hand.), "aarde in
naam, niet in de daad, bv. van effecten, gelijk die bij de uitgifte bepaald werd en op de stukken staat vermeld, l\'it lat nomen (naam); dus, den naam betreffend, naar den naam. (Staat tegen- over reëel = zakelijk, werkelijk, van ren (zaak). |
||||||||||||||||
|
Noli turbare cirenlos meos,
flat), /ars op mijn cirkels. Dit woord
zou Arehimedes, de ontdekker der eirkelnieting. (iu het Grlokach natuurlijk) gesproken hebben, tot een soldaat van het Uoineinsehe. in Syraeuse gevallen leger, die hein in zijn mathematische j berekeningen stoorde, \'2\\\'2 v. (\'. Men gebruikt het iu den zin van : Bemoei u met uw eigen zaken, kom niet in mijn vaarwater. Nolls of \\ ollKMement, (hand.),
het huren of bevrachten van een schip. |
||||||||||||||||
|
Nollseeren, (hand.), het bedingen
ra» de wacht. |
||||||||||||||||
|
Nom «Ie fjuerre, < fr.), krijgs-
itaam, aangenomen naam. Iu den tijd der ridderschap was \'t gebruikelijk, dat ieder ridder een naam aannam, als , devies van zijn schild of eenig ander onderscheid in zijn wapen. Vandaar min of meer iu den zin van pseudoniem, i |
||||||||||||||||
|
Voin fle plume, (fr.), letterL
pennaam. Schrijf naam, naam, onder
welken iemand se li rij ft, die onbekend weuseht te blijven; dus ook = paen- doniem. \\nml»i\'«* il\'oi*. (fr.), r/ouden getal.
Zie yuldvngetal. |
||||||||||||||||
|
NOMINAL EXZ. 82
Nonilnn I (Appel — :"i la trl-
ImiM\'. heet in de bransche wetgevende
Kamers wanneer elk stemmer, als zijn naam wordt afgelezen, voor liet bureel moot komen, om zijn stembiljet in de bus te doen. Van nomen (lat.) = naam. Nominalisme, zie Realisme.
NoillIlIC ItlCO, tllO, ClUS, (lat.),
in mijn, uw, zijn naam.
Nonilne iixiii\'is. (la t.t, in, op
of uit naam der (zijner) vrouw. \\ om in as iimbl\'U, (lat.i, zie Mag Hl\'
nominis nmbra.
Non adolescent Mms pnci>ls-
qnc, i la t.i, niet voor knapen en
kinderen. Voor deze, verboden waar. Non Aii||li sed \\ii«j<lï. (Int.), ;
geen Anglen, maar engelen, woorden
toegeschreven aan Gregorius den Groote, toen hem in f)7:4 ecnige Angel-Saksische kinderen werden aangewezen, die als slaven naar Rome waren gebracht. Non bene olet qnl bene sein-
pce olet, (lat.), hij riekt niet goed, die altijd goed riekt, woord van Mar- tialis, lik ir, epigr. XII. M. a. w. allemans vriend is niemands vriend; altijd vriendelijk is niet vriendelijk genoeg. Non bis In Idem, (se. inqni-
ritnr). (lat.), er wordt niet tweemaal een onderzoek ingesteld naar eene en dezelfde zaak. Niemand kan vooreene en dezelfde zaak tweemaal in staat van • beschuldiging gesteld worden. Non-conf oniilstcn , Protestanten
in Engeland, die zich niet honden aan de Staatskerk. Non compos mentis,(lat.),zijn
verstand niet machtig, niet bij zijn verstand, niet wel bij zinnen, vgl, Compos ment/\'s. Non eonstat, (lat.), het ia niet \\
zeker, het blijkt niet. Non coqnls sedconvlvIs,(Iat.», niet mor de koks, maar voor de gasten, I
niet voor de mannen van het vak, maar ! |
|||||||
|
NON ENIM EN/..
|
|||||||
|
voor het publiek. Motto der Verpoo-
zingen op Letterkundig gebied, a° 1856, van Nicolaas Beets. Non enivls (liomiiit contlnait)
llcet adlee A!orlui lium, dat.i, niet ieder is bij machte naar Korintbe te gaan, (die weelderige en wulpsche stad, waar men niet zonder groote kosten te maken of tulenten aan den dag te leggen, komen en vertoeven kon). Uit Horatius, Epiatol. I, 17, Ü6" : „Non euivis hom in i eontingit adire Corinthum"; uit gr. Oe pantos andros eis Korinthon esth\' Ho plons (vaart). In den zin : niet ieder heeft geld of bekwaamheid genoeg voor zeker doel. Non cnratiir, qnl cm* at, (1 a 1.1,
b/j, die over allerlei tobt, vindt geen e
genezing. Den man vol zorgen baten geen zorgen. — Dit was het opschrift op de Thermae Antoninianae (de baden van keizer M. AureHus Anto- niuus, naar zijn Gallischen mantel Ca- raealla bijgenaamd, 211—217 n. (*.). Non datm* ntl Uusas curveve
Intn vï;i. dat.), men kan niet naar de Muzen loopen langs den breedeii weg, Propertius, Elegt\'ae III, 1, 1*1, d. i. „liet is niet aan ieder gegeven, een geleerd man te worden", of zooals men ook wel zegt: .,Zij kunnen niet allen professor worden". Non e vei\'o, ma ben teovato,
(it.), het is niet waar, maar goed ge-
ronden, met de Italianen van Catherina de MetUeis in frank i-ijk gekomen, maar aanvankelijk beter in liet Krauseh be- kend uit Pasquïer, Ileeherehes, Dl. VII, hfdst. 11; dit; aangaande eene ver- nuftige woordafleiding sehreef, si cela n\'eat vray, H est bien troncé. Gewoonlijk se non e vero, e ben trovuto, Non eadem csé aetas, non
mens. (lat.), leeftijd noch gemoeds-
gestetdheid is dezelfde, (als vroeger). Horatius, Epiatolae 1, 1, 4. Non enlm numero hacc lndi-
cantiii1, sed pon dei\'e, (lat.), men moet deze dingen niet tellen, maar wegen. Cicero, de Ofjicüs il, 22, |
|||||||
|
821
|
|||||||||||||||
|
NOS KNS.
|
M>N ENZ.
|
||||||||||||||
|
Xon «iis, (la t.). **M bestaande,
ntet», n iet str aardig. Xon ernt hls loens, (lat.)i dat
zou hier niet <>p z\'n plaats zijn, dat komt hier niet te pas. Horatius, Ars poëtica va. I1.\'. Vgl. 8ed mme. Xon est vlier e, se il valere
vfta, il at.t. teren alleen is geen teren, maar gezond z$n is leven. Mart ia lis, Epigram mat <t VI. 7. l.">. Nou ex omnl llujiio rieliet Mer-
enrlns ivs.nl pi. ilat.i. min moet nit elk stuk hout geen Mercurim houwen. — Alle hout is geen timmer* li\'.ut. Apulgus. Apotog/\'a 4:ï maar
l\'ythagoraa). — Zie het volgende Xon ex quovls ltjfiio fit Mer-
cnrlns. ilat.i. niet uit elk stuk hout ontstaat een Mercurius. \\ «in Jienernnt nqiilliie eo-
luinlins, (lat.), arenden brengen geen
Xon lujiiaen niiill. nilscrls
saeeiiprere «Hseo, (lat.), uiet onbekend met tegenspoed, leer ik de ongelukkige» tor hulp te komen. Woord van Dido tot Aencas, in Vergiliua\' Aeneis I. 630. Vgl. Voltaire, Zaïre II, •2: Qul ne aait compfttir aux maux qu\'il n\'a soufferts. |
haar in de uitoefening dezer vrijheid te
belemmeren. Ook onthouding van tus- Btaat wordt aangevallen of niet hinneii-
landsche beroeringen te kampen heeft. „Staat uw bnurmans huis in brand.
Vraagt bij assistentie.
Zeg dan : vriend, ik ga naar bed,
Zie hoe gïj het zelve redt. —
Dat \'s uon-interrentie!"
Van L en nep, liet dorp aan de grenzen, 1H3». Xon. raven!f n\'est n person*
ne, (fr.>, neen, de toekomst behoort
aan niemand. Vietor tingo tot Na- poleon II (Chants dn Crépuseitle, V): Xon. 1\'avenir n\'est ii personne! Sire. 1\'avenir est ii Dien! A ehaque foia que l\'lteure sonue, Tont ici-baa nous dit adieu. als antwoord op: Il eria tout joyeus avee un airsublime: L\'avemr! 1\'avenir! 1\'avenir est a uioi! Vgl. de regels van Maucroix;
Chaque jour est un bien que du eiel
i je recoi:
Jouissons aujourd\'hui de celui qu\'il mie donne.
Il n\'appartient pas plus aux jeunes Igens qu\'il mol, Kt ld jour de demain n\'appartient
(a personne, Xou Illiet, 11 a 1.1. tiet beraltimï] m/et.
Xon llquet. CS. L.1, bet is n/et
helder ot\' duidelijk, het is niet uit te maken. De Romelnsche rechters stemden met stembordjes, die met was bestreken waren. Itij vrijspraak krasten zij er een A in (= absolvo), bij veroordeeling een C <= condemno), en zoo de /.aak niet was uit te maken, dus bij vrijspraak door gebrek aan bewijs, X. 1-. i= non tiquet). Vgl. Cicero, pro Cluentio, 28, 7(i; (J el 1 i u s. 14. •>. 2.j. Xon hisïssr piulet, seil non
Inctdere ludniii. (lat.), het is geen schande gespee/tl te hebben; maar het
»pel niet af te breken, dat is schande,
Horatius; EpMot., I. 14, 36. Motto van II i I debra nd\'s Camera Obscura. Horatius bedoelt met zijn .lusissu" toe- gegeven te hebben aan liefde en lust |
||||||||||||||
|
Xon. tl n\'est rlen que Xanlne
n\'lionoee. (fr.), neen, er is niets of \'t icordt door Nautne geëerd. Deze zon- lljkluidende lettergrepen, die dikwerf als
een bewijs der onverklaarbare zorge- looeheid van een beroemd dichter wordt aangehaald, is in de eerste uitgave van Voltairc\'s eomcdic Na uitte, III. *. te vinden, De uitgevers der na zijnen dood verschenen drukken hebben dien regel echter veranderd in: Non, il n\'est rien que su rertti n\'hnnore = neen, er is niets, of \'t wordt door hare deugd geëerd. |
|||||||||||||||
|
Xoii-lnterveutle, beginsel van
het volkenrecht, volgens hetwelk iedere zelfstandige natie bevoegd is, hare eigene
aangelegenheden te regelen: terwijl geen vreemde mogendheid het recht heeft |
|||||||||||||||
|
NON ENZ. 822 NON ENZ.
|
|||||||
|
(amorlbua et genio indulsisse), Hilde-
brand daarentegen vat „lusisae" op in den /.in van „spelen met menschen- beelden", vu/.. Non ihInhupii enteiii ïiialplcna
crnorin hlrndo. (lat.i. een bloed- zaiger laat niet af, tenzij rau bloed eerzaad. Horatius, Ad Pisones, laatste regel. Xoh malta, sed miiltmii. (lat.),
#i/Vf velerlei, maar veel, d. i. niet van allerlei zaken wat, maar van enkele veel; vgl. De omnibm afioaid etc. Non iioiiifnnndits, iN. N.i. niet
Ie noemen (persoon i.
Non iiOHtriim fantas compo-
nere litcs (lat.), Vergilius, Bueo- Uca, 3. 10, S, c«/A\' eeji strijd te be-
slechten gaat boren ons vermogen. Non ïmmernnda sed pom1e-
randn stuit nrniiiiieiita, (lat.), argumenten moeten niet geteld, maar gewogen worden. Het komt niet aan op het getal, maai\' op de bewijskracht van argumenten; vgl. Man soll etc. en Non enim etc. Non minier o tt<• tl pondcre, (lat.),
zie rondere non numero.
Non olet, (lat.), (geld) stinkt niet;
Vespasianus, t 79 n. (\'. Vgl. Lucri bonus est ttdor ex re qualibet.
Nou omnc llcltiim lioiicstnm,
(lat.), niet al wat vrijstaat of geoor-
loofd is, is fatsoenlijk. Vgl. Alle dingen zijn mij geoorloofd, maar alle. dingen stichten niet. I Cor. X : 23. Non oniiies endem inlraiitui*
amuntqiie. (lat.), Horatius,Épist, 2, 2. 58. Niet allen benonderen en beminnen hetzelfde. Non onmin possiimiis oinnes,
(lat.), wij allen kannen niet alles,
Vergilius, Eclog. VIII r. t>3, ontleend aan Lu ei Mus. Non omnibus ilorailo, (lat.),
Cicero, Bptstolaé ad familiare», 7, 24. 1. U.- «laag niet voor al/m. Zekere |
Maecenas (niet <le tijdgenoot van
Augustus) hield ziek slapend, terwijl zijn gast liet hof maakte aan zijne vrouw. Toen echter een zijner slaven van de ; gelegenheid gebruik maakte om de
spijzen te ontvreemden, sneed hij hem den pas af met hovenstaande uit- j drukking.
Non oiniils error stnltltla
dlccnda est, (lat.), niet elke font \' is eene domheid te noemen. Cicero, | De dii-inatione 2. 4:t. W). Non onmin fort omnla tellns,
(lat.), alle grond draagt niet alles.
I>e eene grond is hiervoor, de andere daarvoor meer geschikt. — Deze spreuk is gevormd naar Nee rero terrae ferre omnes omnia possttttt (s. a.). Non omii is morilir, dat.), ik
zal niet aeheef (tl. i. niet alles van mij zal. sterren. Hor., lib. III. Od. XXIV of XXX. (1. Non pa ree qne. mals qnolqne, I (fr.i. niet omdat, maar n/\'t ttegenstnan- de (ofschoon) (de hertog van Urleans een Itourhoii is, is hij op deu troon geroepen i. Woorden van Dupill Sr. eenige dagen vóór de invoering van het .luli-koningsehap (1880), toen de vraag aan de orde kwam, cd\'de nieuwe koning al dan niet den naam van PhilippeVIl zou aannemen. Non placet, 11 a t.), het behaagt
mij niet. Formule, waarbij o.a. op kcrk- vergaderingen het niet instemmen met eenig voorstel wordt uitgedrukt; daar- tegenover staat placet, waardoor men zijne instemming te kennen geeft. Vol- komen gelijk aan het vóór en tegen in onze vol kis vergaderingen. Non jilu-s s;i|iii\'i- qiuini opoi\'-
tri sji|Mi\'i\'. sed sapere ad s<>- livletntem, 11 a 1.1, niet irijs zijn, boven hetgeen men behoort ir/js te zijn, maar wijs zijn volgens (of met) matig- held. Rom. XII :\':J; vgl. Molière, Ie Misanthrope I, 1, waar Philinthezegt: l,a parfaite raisou I\'nit tOUte extrémité, Kt veut que 1\'on soit sage aveesohriété. (lok, Quinanlt, V Ar mi de IV, 2: (\'e n\'est pas étre sage b\'étre plus sage qu\'il ne faut. 1 Zie ook Faut d\'la verin, etc. |
||||||
|
HOS PLUS ULTRA. 823 HOS VITAK ENZ.
|
|||||||
|
met gelijke schoonheid, Hor. Oden, II,
11, 9 en 10. Vgl. des Lebens Lenz etc. \\on Reinpcr S:i t nrnalln ernnt,
(1 a 1.1, S e ii e c a, Apocoloegtttosis, 12.
De Satnrnaliën dnren niet eeiiic/\'g. llvt ia niet altijd kermis. Aan alle lofzangen komt een einde. Non HCinper tenillt nrciitu \\-
pollo, (.lat.), niet altijd spant Apollo den boog. I>«e versregel uit llnrati »^\' Oden II, 10, wordt wel gebezigd inden zin: „de boog kan niet altoos gespan- nen zijn", wanneer men het nut van ont- of uitspanning na Inspanning wil bepleiten. Hierbij wordt dan de nadruk gelegd op tendit. Intussehen beeft Ho- ratius den nadruk gelegd op aremn tendit \'m den zin : bij betoont zich niet altoos droevig en gramstorig als zender van landplagen. Non acquit nr, (lat.) het volgt
er niet uit. Non slbl, seil omnibus, (lat.),
niet roor zichzelf, maar roor allen.
Non hIIiI, eert pntrlae, daU,
niet roor zich, tnaar roor het raderland. Non snm qnnlis ernm, (lat),
ik ben niet wat ik geweest ben. Hor., Od. IV. 1. 8. Non tuit nuxilio nee i1efeii-
smi h ns isl i s. leiupus C|| *-i, (lat. >,
aan zulke hit/p noch aan zulke rerde- digers heeft de tijd behoef Ie. Vergi- lius, Aeiteis 2, ö\'il sq. Ook enkel non tali auxilio = ik ben niet gediend van zulke hulp. Non troppo, (it.i. uiet te veel.
Na muzikale termen, als .allegro. an-
dante", en/.., bv. allegro, ma non troppo. Xoil-vnleur, (ha nd.i, kwade schn/-
den, die als verloren besehomrd knu- nen worden. (tok wel gebezigd voor iemand die niet meetelt, een nul. Non vltne, ftetl scliolne <Hs-
cimnH, (lat.), niet roor het leren,
maar voor de schoot leeren wij, S e- n e e a, Kpistolae, 100. l>it getuigt Seneea, de opvoeding van zijn tijd af- keurend. |
|||||||
|
Non plus uiten, llat.), niet
rerder; i» de beteekenla van onorer- trojj\'cn, het beste wat er is. tegenover nee plns ultra, het slechtste waf er is. Ontleend aaii Job XXXVI1I:11, waar de Keer tot de zee /.egt: _Tot hiertoe zult gij komen, en niet verder!" Non possidi iileni m ii 11 ;i vo-
cnvorlH reete hen tuin. (I a t), niet hem, die ree/ hezit, zult f/ij met
recht gelukkig noemen. II o rat i tt s. Oden, IV, V, 45. Non possmnus, (lat.t, wij kunne»
niet. Hand. der Apost., IV : \'20. — Met genoemden tekst beantwoordde bet eerst paus (\'Ie mens VII de bedreiging van Hendrik Vlll. dat bij, als de Paus weigerde hem van Katbarhia van Ar- ragon te scheiden, met zijn land van de Kerk zou afvallen. Na dien tijd ia Xon possunnis een vaste uitdrukking geworden bij den Heiligen Stoel, en van ben, die bet een of ander weigeren te doen, op grond hunner beginselen of godsdienstige overtuiging. Non post hoc seil proptcr
hoc, i lat.), niet daarna, maar daar- om. Vgl. bet tegendeel: Xon pa ree que, muis quoique. Non quls, sedl quiil. (lat.), niet
wie (bet gezegd beeft), maar wat (er
gezegd is). Vgl. De hnitai. Chtt, L. I e. V, n. 1. Non quo, sim) quomoilo, (lat.),
niet door wien, maar op welke wijze; vgl. C\'sst ie ton ete. Non scliolne svd vltnc <li*-
<-miiiis. (lat.). Seneea. Epietolae,
10(>, II. wij leeren niet roor dê school, maar roor het leven. \'Aon citeert men gewoonlijk, en geeft daarmee eene nuttige les: maar Seneea zegt (afkeurender wijze» bet omgekeerde, hou ritae sed schotae disetmus, bet betreurend, dat
men in zijn tijd de seboolwetensehap hooger stelde, dan de kennis, die in bet leven kan worden toegepast. Non sempev idem floirlhnH est
hoilOl1 v ren is. (la t.i. niet altijd
bloeien roor n de b/nemen der lente |
|||||||
|
L NOODMUNTEN.
Nonnen veest fes, schuimpjes,ban-
ketbakkers-product, zoo geheeten naar de fijnheid en lichtheid van \'t gebak; ook genoemd : Haagsehe wind. \\011tiM . (mal.), klein meisje, ver-
kleinwoord van nona en nonna. IVomiiiiquc ppcmatiii* In nn-
nuiil, (lat.), zij, (d. i. de arbeid des dichters) trorde tot in het negende jaar <iiidergehonden.\\\\n\\\'.,Ars poëtica HHXMv Franschman eiteert ook wel: Vingt fois sur Ie métier remettez votre onvrage1 111. a. w. beschouwt uw werk niet te spoedig als voltooid, breng het niet spoedig in het licht. IVGillis, (lat.), negende, nl. dies =
dag, d. i. de negende dag vóór de idns (zie Ides) — den vijftienden dag van Maart, .Mei, Juli en October en den dertienden van de andere maanden; de nonen (lat. tionae) waren dus de ze- vende dag van Maart, Mei, Juli en October, en de vijfde van de andere maanden. Noorindees, (hand.), de firma,
die door den uitgever van een wissel of een der endossanten onder aan de linkerzijde van een wissel vermeld wordt tot aanwijzing, waar men ingeval de betrokkene de betaling of acceptatie van den wissel weigert, dien ter betaling of acceptatie kan preseitteeren. Xoo<lij|c ("k Weiiseli 11 liet—,
\'t komt maar op het noodige aan. Luk. X : 42. lïelde gezegden in piêtis- tische kringen veel in gebruik = behartig niet alleen de stoffelijke be- hingen. \\ oud I; n (». (b o u w k.), tijdelijke dak-
bedekking, in gebruik bij het bouwen, hoofdzakelijk om een gedeelte te be- seliutten en bet werk te kunnen voort- zetten bij ongunstige weersgesteldheid. Nood 11111II teil, munten, die in tijden
van gebrek, vooral in belegerde steden. voor het dagelijkseb verkeer, ot\' tot bezoldiging van het krijgsvolk, werden geslagen. Ze werden vervaardigd som- tijds van zilver, meestal van metaal van geringe waarde, en ook wel van leder of |
||||||||
|
NON VOLAT BKZ.
|
||||||||
|
IVon vol ut In buccus jissü
coliiinba i ii :i s. (1 a t.), er vliegt t/een droog gebraden duif in uwe kaken. Non volo moetent linpll, se«l
ut eoiiveetiitm* et vlvnt, (1 a t.), ik wil niet, dat de goddelooze sterre, maar dat hij zich bekeere en tere. lïerusl op Ksocli. XXXIII : 11 (V11I- gata 1. \\01u1 en ïiomin, bet. in X.-I. een
jong meisje en ook een ongehuwde vrouw van Kuropeesche en ook vanChineesche afkomst, Volgens prof. Vethzoufiona door verbastering ontstaan kunnen zijn uit den port 11 g. titel Donna, vrouwelijk van J>on en Dom. lYoiicoiiïoriiilsten, (eng), de af-
gescheidenen van the High-Chureh, de Staats- of Episcopale kerk. — als Presbyterianen, Independenten, enz. rVonilimi. dat.), nog niet.
IV o 11 «lui 11 omnium tlicrum sol
OCOldlt, (lat.), Livius, Ah Urbe
condita, Libri, o1.», 2G, ï>. Nog is aller dagen zon vief onder. Wat niet ge- beurd is, kan nog gebeuren, hgd. Aller Tage Abend ist noch nicht gekommen. JVonc, (i\'.-k.i, \'Ie der kerkelijke dag-
getijden (nona) = bet negende uur van den dag ot\' ;J uur des namiddags; ook \'t gezang op dit uur. Lat. «wirt(hora) = liet negende uur.
]Vone,(in u /..), de negende diatonische
toon na den grondtoon. rVoii$n, On al.), zie Nja. IVJohJh.
( jav.i. getrouwde vroutv van een Kuro- peaan of Chinees; Mevrouw. Nonmi, hetzelfde woord als Nona,7„b.
Nonnengeruisen, ir. bru.it de
diable, een geruisch, dut men door mid- del van een stethoscoop bij vele, vooral bloedarme personen aan de halsaders waarneemt, waar het door het uitstroo- nien van bloed uit deze in den wijden hitlbua jugularis veroorzaakt wordt. |
||||||||
|
s-i.-i
|
|||||||||||
|
KOODXOABBK8.
|
KOB IXTK1E NOS.
|
||||||||||
|
van papier. !n ons vaderland heeft men
er vooral uit den tijil van den tachtig- jarigen oorlog. \\oimI iioji hei*** , nooêbnreu, in
(tverijse). de vier naaste gezinnen of boren, «lic een ander gezin in tijd van nood, wanneer er bij vreugde of smart bijzondere hulp noodiff is. d. i. zoowel bij bruiloften, als bij begrafi nissen. zoo- wel bij geboorten, als bij ziekten, moeten
bijstaan.
Noorden (Dr FriniNcIniiaa
vu il het —, de Russische boer, om
zijn gezelligheid, geestigheid en zang* lust bij huiselijke leesten. Noorden (Venetië" van hot—,
Amsterdam, zevnitiende-eeuwsehe bena-
ming, wegens de overeenkomst in het bouwen op eilanden. Noord*-ii\\\\ Ind, uvap,). afgebeeld
als een kinderhoofd, met opgeblazen wangen en zonder vleugels.
Noordwclic Beer, scheldnaam
voor Knaland, zie Jvan Ivanoicitch. \\»<in!selie l*;i naiihiL de uit-
stekende violist (He Bornemann Buil. Noordsclie VletoF Ilnj|o(I»e—.
Björnatjerne Hjörnsen, geh. 1832.
Noordzij van ecu kcrkliol (De
—. bet noorden is de zijde der duisternis,
waar de zon niet sebijnt. dus tig. het hoekje der verdoemden, der ongeloovigen en der misdadigers. In vele plaatsen is nog steeds de iioorderzijde van de kerk daarvoor als begraafplaats afgezonderd. Nooh, i j oodsch-dui te oh), ver-
bast erd van nase = neus. \\op|n-. noppe, (barg.),«r7/, stilt
Noppe», ibarg.i. ireinig, n/ets.
Nor. (eliiu.\'i. meer in eene moeras\'
streek. Als uitgang in Chin, plaatsnamen. Nor (Iu de —. imil.i, in de ar-
rsstantenkamer. Kor — een vuile plaats, een akelig hok. |
Nor-el-ClieiltN, ia rab.i. Licht
der \'Aon. Toenaam, wegens hare achoon- heid, der moeder van den jongen Sultan
(sedert 1898) van Marokko. Abduh Aziz, eene (\'ïrea>siselie. \\oi1m-i-1 iiiit\'ii. zie Prae monstra -
tenssn. Normaaljiiar (Het —, het jaar
1624, decretorine annns, omdat bijden vrede van Munster, Oct. 1648, werdbe- paald, dat overal de vrije uitoefening van godsdienst zou stand houden waar
ze in eerstgenoemd jaar bestond, en waar ze toen niet bestond, daar zou huiselijke godsdienst zijn toegestaan. De toestand van bezitting en eigendom van 1 Jan. van eerstgezegd jaar zou over dat recht tot naasting van kerkegoed beslissen. Norm ii. schikgodinnen der Koor-
sehe mythologie, bij Scaiidiiiaviê\'rs en
Angel-Saksers; len getale van drie, evenals de Farcen (Parcae) der ltomei- nen. en de Moiré» (moirai) der Grieken, doch anders genaamd, liet zijn Urah i\'t veiiedene), Verdandi (\'t tegenwoor- digel en Skald (\'t toekomende). Onder den boom Yi/drasil gezeten, spinnen zij daar \'s menschen levensdraad. Nomen heeten ook de beschermgeesten van den menscll, die hein bij zijne geboorte zijn lot bepalen. (lok waarzegsters werden niet den naam van Nor nen aangeduid. Xoilhslat\' Stittc, (am.), Noord-
star Staaf, naam voor Minnesota, vgl. Gopher State. Nos ïnsils Ohnssepot out lalt
mervelllc, it\'r.i. onze CJiassepot- getceren hebben wonderen verricht. Met die woorden besloot de Pransche ge- neraal de Fallly zijn bericht aan N a- poleon lil. nopens den slag van Men- tana (9 Kov. 1867), waarin Fransehe en pauselijke troepen, in vereenighig niet elkander, de (iaribaldianen versloegen. Het ehassepot-geweer werd in 1866 voor het Pransche leger aangenomen, eu deed bij Mentana voor \'t eerst waarlijk prac- tisch dienst. Nos llltep hos. Hat.i. wij onder
ons, zinspreuk van vele soeïëteiten. |
||||||||||
|
826
|
|||||||||
|
NOS JI\'NOIT AMICITIA.
|
|||||||||
|
NOTABELEN.
Nosjllll, (Xasj im ), (h e b r.), onregelm.
meervoud vorm van isjo [eig. insjo] vrouw) = vrouwen. \\ osijini tlaiijfton kallous, (Nas-
jim daaton kalloth), (n. hebr.), Der vrouwen gedachten zijn licht = (wegen niet zwaar). Spreekw. uit den Talmud. IVoss ! uoss ! (russ.i, beteekent
„neus". Dit roepen de Kussen iemand toe. als waarschuwing, dat diens neus o]» \'t punt is van te bevriezen en door inwrijving met sneeuw nog gered kan worden. \\(iss;iii\'ii;is (verbasterd in Ausa-
riè\'rs) of Half •Christenen, Mohamme- daansehe suete in Syrië, die omstreeks 5*.l2 ontstond, en haar naam ontving van Xossair of\' Nosraya, den profeet van Mohammed\'s schoonzoon (Ali-Ibn-Abi- Talib). Zij noemen zich Muzelmannen, maar hun godsdienst is een mengsel van Mohaminedaansch en Christelijk gnostieisme (z. a.l, met overblijfselen van den oud-Syrischen natuurdienst. Hunne zeden zijn zeer in strijd niet hunne zedenleer. Hunne onkiiisehe mysteriën, stellen hen ten spot van de naburige stammen. \\<»s;i t ;ul;iiniis. De centuriën van
X., de in honderdtallen at\'gedecldc vier-
of zesregelige strophen, waarin vervat zijn de voorspellingen van X., d. i. Micliel de Notredame, een astroloog, die in 1555 zijne Caitur/aeprophetieae uitgaf, eeue reeks van voorspellingen in dichtmaat, meest voor verschillende uitleggingen vatbaar; maar die hem, zelfs bij vorsten, een grooten naam be- zorgden en cene ontelbare schare van nieuwsgierigen lokte naar zijne woning, waar hij in 1566 overleed. Nog in 1781 werden zijne Centuriën op den Index geplaatst, omdat ze o. a. den ondergang van het Pausdom voorspelden. Xodsi bene, (lat.), let wel, geef
wel acht, ook X.B. Notabelen, voornaamste inaeze-
tenen, soms in ofticiê\'elc colleges vcrga- derd, bv. in kerkelijke gemeenten inde Herv. kerk hier te lande, in Frankrijk als rijksregeerings-eollege in 1787. |
|||||||||
|
\\ os jniijf lt amlcitia, (1 a t.),
de vriendschap vereenigt ons. Spreuk van de Sociëteit van hut Amsterdamsohe studentencorjjs, zie X. J. A. \\os ]mi(|iint Itosac, (lat.),
ons houden de rozen vereenigd. Naam eener vereenigïng ter bevordering van roeenteelt te Utrecht \\ os 1111111 Cl\'UH stllHlls Ct Vi\'IM|«s
iMiiisiiiiici\'*\' niitl. (lat.), Horatïus,
FJpist. 1. \'2. \'11. \'A\'m Fruges, etc. \\os ponia iiüiiiiMiis. (lat.),
wij tippelen zwemmen, et-uu uitdrukking, gebruikt om onbeteekenende menschen aan te duiden, die zich wonder veel verbeelden. \\«s pi\'rI i\'cs lic simt poillt CC
()| il II tl Vil lil ]lCliplC |U IISC. \\ol i\'C CVCfllllltcflllttOlltclCHP
scii\'iiH\'. (fr.i, onze priesters zijn
niet, wat ren wuft volk denkt; onze
lichtgeloovigheid waakt hun geheel e
wetenschap uit;x%\\. Mirza Schaffy:
Kv ist ao weise, wie wie alle sind
Die TrHger des Talarsundder Kaputze,
Kr weiss wie ehrfurchtsdumm das Volk
(und blind,
Und diese Dummheit macht er sich zu i Nutze. De twee diehtregcls staan bij Vol- taire, Oedipe IV, 1, waar Jocaste ze uitspreekt om Oedipus gerust te stellen wegens de vreeselijke ongelukken, die de hoogepriestcr voorspelt. \\os Vlnxlt Libertas, (lat.),
ons heeft de vrijheid verbonden, Naam
eener Vrymetselaarsloge te Am.sterdam, ook als flff. V. L. aangeduid.
X «**•«* te IpRiiiii, (lat.), ken u
zelf. Naar het Urieksch, gnothi se authon dat aan verschillende Grieksche wijzen, Thales, (\'hilmi c. a. toege- schrevcn wordt, en liet opschrift op den tempel te Delphi was. Vgl. Cicero, ïuscnlanae disjtutatioiics 1, 22, 52: Praeceptum Apollinis, ut se quisque noscat. Xosï. (Nasi), (liebr.l, vorst. Hij
kan Nosi in Eretz .lisraeel zijn = hij kan een vorst in het land Israël zijn, d. i.: hij is een zeer geleerd en waar- dig man. |
|||||||||
|
S27
|
|||||||||||
|
SOTANDUM EST.
|
SOUS AHB1VOS8 ENZ.
|
||||||||||
|
\\ouj|. ïnOiiiI. (nogeia\'J, fhebr.),
aanrakend, rakend, Nougeia beduiror (nogea-bedahar \\, in aanraking met de zaak, in betrekking tot de zaak staande; gezegd van iemand, die niet onpartijdig over iets oordeelt, omdat hij er zeker belang hij heeft. Nonhelji, (nohèg), (h e b r.), voeren,
leiden. In \'t nieuw hebr.: een gebruik, eene gewoonte aannemen, (zie Minhag). Zich-zijn = zich aan een zeker gebruik
houden. \\ on L r in. (nokètn), h e b r. = een
wrekende. Vandaar, zich u. zijn —.c/W; wreken. {Zie Nekotnoh). Nbukeiut ire- nontetr (nokèm ire-notèrj, heb r. = iemand, die zich wreekt en een ontvangen smaad niet vergeet. YoiuiK\'iioii is ecu kunstterm in de
wijsbegeerte van Kant (1724—1804). Deze wijsgeer is van meeuing, dat wij de voorwerpen, zooals zij op zich zelf zijn, niet kunnen kennen, maar alleen de voorstellingen, die wij er ons naar den aard van ons kenvermogen van vormen. Hij noemde die voorstellingen versehijn- selen (phenomenen) en wat de grond dezer verschijnselen uitmaakt \'t Ding an sich of Houmenon. Vniii\'ii. (wap.), zie Oeruld.
Xoui\'i • il;uis Ie Nérnll, l/eii
coiuihIm les detonrs, ifr.i, in het serail opgevoed ken ik er alle ganyen. Kac., Bajazet IV, 7. Woorden van den groot-vizier Aeomat tot zijn ver- trouwde Osmin, als hij dezen opwekt met hein naar de gewone verblijfplaats van Itajazet te gaan, waarheen hij zoo goed den weg weet. In het treurspel komt de uitdrukking letterlijk voor. (lewooulijk wordt deze echter aangehaald in den zin van: „ik keu alle listen en streken, die men gewoonlijk gebruikt"; of wel : ik weet, als ingewijde, wat er op eene bepaalde plaats omgaat. Xoui\'i\'irei\'io. ifr.i. inrichting waar
men jeugdige kinderen met moedermelk, of op andere wijs voedt. Nous sn\'i\'fvoiis tohJours trop
tii ril. (fr.i, irij komen altijd te laat.
Woorden uit Ie» BHffanda, opera-bouiFe |
|||||||||||
|
X ut umin til est (lat.)* liet verdient
aanyeterkend te worden; dos, men geve er acht op. \\oh iiiiiin vrii liulir, bijnaam
der BdH^a*ei1anden; naar den grooten bouw van muskaatnoten. Notificatie, beteekening van een j
wlsselprotest, d. w.z. kennisgeving bij deurwaardersexplolt van bet protest door den houder des geprotesteerden wissels ! aan zijn voorman (den laatsten en- \\ ilossaut, of den trekker, als de wissel i niet is geëndosseerd). Notre Diime de Tliermlilor,
bijnaam van Theresia Ca ba r rus, de I
maitrease van Talllen, die 12 Tber- i inidor e/., a.) als lid van bet Comité de j Saint Public, Robes pi e rre verving, i en des avonds van dien dag de deuren opende van de gevangenis La Farce, \\ om als redder te verschijnen in de cel ; waar zijne T lic re sia met .losephine de Itea n ba ma is en Madame d\'A i- I g n i 1 ]nn, door toedoen van li obes- pierre, gedurende de laatste maanden doodsangsten hadden doorworsteld. Toen werd zij aan den arm van T all i en op- genomen in de hoogste kringen der Pa- rijsehe samenleving. X o1re cniiemi, c\'est notre
mattre, it\'r. i, onze meester is onse .
vijand. Uit Lafontaines fabel VI, 8, fe Vieillard et VAne, waarin de grijs- aard den ezel, bij bet naderen van den vijand aanraadt, te vluchten. l>ocb da ezel weigert met de aangehaalde W00r- den. daarmede te kennen gevend, dat zijn Int bij den vijand niet slechter dan bij eiken anderen meester kan wezen. \\ ui s !• ï , (n. heb i\\), letterl. Xaza-
reiier. Vandaar, zij, die inden Nazarenci\' als Christus gelooven, nl. de Christenen. Xottuino. muz.).zie Nocturne.
\\oiii"\'. (wap.), zie Geknoopt. Ook
van een dwarsbalk, die in het midden
een verdikking beeft, of niet kwast- vorm ige verdikkingen. Xoncnx, (wap.), zie Knoestig.
|
|||||||||||
|
828
|
|||||||||||
|
KOI S AVONS KXZ.
|
|||||||||||
|
NOVATIANKX.
|
|||||||||||
|
van M ei I h ac en llalevv, muziek van
offeubach, (lo |>t>cumber iHtV.t in den VarldteS\'Schouwburg voor \'t eerst opge> voerd). \\«iis ji i ons eliii iigé tont erin.
(fr.), dat i* uu alh* heel ander*. Mo-
licre, l.\' Médecin malgrê lui II, 6, voor liet eerst in lu-t Malais Koyal te l\'arijs opgeroerd, den tien Aug.* I6G6. Ironisch tegen lien, die afgeven op oude gewoonten, seliryvers, kunstenaars en op maatregelen in strijd met zedelijkheid en gezond verstand. \\ons avoill ton» assez de
loroc poui\' MiippoH ei« Ns niiiii\\ d\'autral, | fr. i. wy hebhen aften kracht genoeg, om het ongeluk...... van
anderen te dragen. La ltocliefou-
eauld. Ma.vimes lil; m. a. w. niemand
hinkt aan een andermans zeer.
Xohh ilniiHOiiH «in* mi volciui,
(fr.), zie Danser sar uu volcan.
\\ons <1<\'<-h1<-imhis clic/ vuns.
sur voiih et s:nis voiiH. (fr.), irij zullen beslissen bij a. over a en zonder u. Woord van den Pranscheii gezant tot de Hollandsclie afgevaardigden in 1713, tijdens de rredetionderliandelingen te l\'treelit. Xous l":i voiis en lloi\'liin ni. Ha*
dame, £clinppe belle, (f r.), u-ij zijn
al slapend, Mevrouw, aan een groot ge~ raar ontkomen. Uit M olie re\'s femmes sapantes, IV, ;;, als de scliijngeleerde Trissotin l\'hilemonte aankondigt, dat de wereld, gedurende den nacht, bijna ware vergaan. BfoilS sommes ii ssrniM<*s par
Ir voloute nationale, nous nc soi\'l Irons que jmi\'Iiiloi\'ee,ii\'i\'.i, tnj zijn gekozen door den wil des volks, ir/j vertrekken slechts door geweld. Woorden door den markies de Dreux llrczé Junior aan Mirabeau toegesc!ire- ven en afgedrukt in de Ephémirides de Noël in 1808. Op 1« Mei 1789 hield Mirabeau in de Cbambre des Communs eene indrukwekkende rede; een bevel des Konings moest de vergadering uiteen drijven, maar toen de markies (Senior) op \'2:1 Juni daaraanvolgende het bevel nes Konings overbracht, antwoordde Mirabeau met eene aanspraak, eindi* |
! gende met de woorden : „nous ne quit-
terons nos places cjne nar Ia puissance des baïonnette.s". Nous so.....irs tous «"Athene
en ce polut. fff.)» °P d<(t P">\'f ~y\'"
wij allen van Athene. Uit Ie Pouvoir des fables van La f on t a i ne. Hij bezigt die woorden, na van de liiehthartiglieid der bewoners van Athene te bebbengewaagd, die liever naar kindersprookjes dan naar de ernstige taal van een redenaar luiste- ren. Tegelijk erkent bij eebter aan dezelf- di\' fout mank te gaan, er bijvoegende : I Si Peau d\'óne m\'était conté, ƒ// pren- j druis uu plaisir extreme — ik zou het | uiterst vermakelijk vinden, indien men mij Peau d\'dne i titel van een oud sprookje) zon verhalen, .Men bezigt de eerst-aangi baalde woorden, wanneer men wil erkennen, dat men even oppervlakkig is als zij, die in utaat- of letterkunde, schoone kunsten enz., meer aandacht aan kleinigheden dun aan de ernstige zijden der zaken schenken. Nous vlvous smis mi prince,
ciiuemi <!*• lit fruude .... Et t|iu* ne peut trompet\' tont
lai! des Impost* in-s. < fr.), wij leren onder eenen vorst, die het bedrog haat, en die zich door welke kunstjes van i bedriegers ook, niet om den tuin laat
leiden. Woorden, waarmede op Lodewijk I XIV wordt gezinspeeld en die de exempt
(politie-beanibte>. in Molière\'.s Tartu\'ffe \' V. 7, tot Orgon richt.
Nova, nam. ste/la nova,&. {.nieuwe
ster; novae zijn sterren, die zieb pb»tse- liug vertoonen, eenige dagen of weken schitteren en dan verminderen en vcr- ; dwijuen. De wetenschap is het nog niet I eens over den aard der novae, vandaar dat wij eene wetenseiiappclijke bcschou- wing achterwege laten. Xoviitiuiieii. voorstanders van
„eene reine gemeente niet eene reine Avondmaalstafel". Met de Donatisteu (z. a.l, van wie zij de voorloopers waren, werden zij in een adein genoemd. Aan- hangers van Novatianua, presbyter te Itomo, omstr. 250 tot bisseliop van IJoiuc verkozen, die eene meer gestrenge kerkelijke tucht, en vooral de uitsluiting uit de kerkelijke gemeenschap van allen. die tot doodzonden vervallen waren, |
||||||||||
|
XoVATlK. 82*.) SU HEN IK ESIJE.
|
|||||||
|
geestelijke Orde; hun proeftijd heet no-
eietaat en duurt minstens een jaar. soms ook twee en zelfs drie jaar. De ver- eischte ouderdom is gewoonlijk 15 jaar. Novice, (sportt), nieuweling.
Noviciaat, zie Novice.
Novlct, nieuw-aangekomen student
aan de Akademie. l\'it lat. novitiue — nieuweling. \\o\\ illci\'». isp.i, nieuweling, pas-
beginuer, umi, een torero (stieren- veehteri, die zich voorbereidt voor \'t beroep van matador (z. a.). NovIsnIiiir, (lat.), het nieuwste,.
laatste, Jon ffete. „DoetrinA de Novissimis" = de leer der laatste dingen of de
Eschatologie >/.. a.i. ,\\i»\\isslam verba, il a 1.1, laatst*
°f Jongste u-oorden. Kig. nieuwste woorden. Novum et ad Imnc tlleui non
siiiiüt ui\' (lat.), iet» nieuws en tot
dusverre (wordt bef) niet gehoord! (\'ie e r o, pro Lt\'gario, I, 1. Novum orj|a iiuiii, liet werk van
Lord lï a c o n, waarin hij de methode van natuuronderzoek uiteenzet; als zoodanig een der beroemdste geschriften uit de 16e eeuw. Novus hoiuo, (1 a 1.1, zie Homo
novus. Nowi, (nabil, (hebr.i, = profeet.
Noyude, i fr.i, verdrinking hij wijze
van terechtstelling, tijdens de groote Omwenteling in Frankrijk. Xozler.t Nazin, (liubr.i, iemand, die
zich van wijn, van onreinheid etc. ont- houdt; een Notirier. i Zie Xuiueri VI.) Nu Im n Ik elnillllk vrl|
\\ ii ii Holland» duren eed en Eumoiidf* slavernij, verbasterd uit:
Nu ben iek ynuners vry van Hollands
dieren eed,
En Eginoml kan my hier niet heeten of verbieden, |
|||||||
|
zocht te herstellen. Eene kerk van vol- 1
maakte» wilden zij vestigen, en stichtten • afzonderlijke gemeenten, van welke zich de sporen vertnonen tot in de Ge eeuw. j Zie Keffer. Xoviitlc,"1\' wlntld vernieuwing,hvut\'t
plaats: üt\' wanneer een schuldenaar ten behoeve van zijn sehuldeiscber eene nieuwe scii 11 ld ver hinten is aangaat, die de oude vervangt, 5f wanneer een nieuwe schuldenaar wordt gesteld inde ; plaats van den vorigen, die dooi\' den : sohuldelsclier van zijne verbintenis ont- | slagen wordt, öf wanneer ten gevolge j eener nieuwe overeenkomst, eennieuwe i schuldelscher wordt gesteld in de plaats van den vorigen, te wiens opzichte de | schuldenaar van zijne verbintenis ont- slagen wordt (a. 14-1\'.» B. W. |. \\ovelh\'. verdicht verhaal, dat het
midden houdt tusschen het sprookje en del) roman. In \'t r\'rausch bekend als
nouvelle, in \'t Italiaanach als noeeita$ in \'t Spaansrli als notela, dagteckent zij reeds uit de 14e eeuw, maar heeft in • onze letterkunde haar bloeitijd in de 2e helft der lï\'e eeuw. 1 >e naam is af- j konistig van route nouvelle, nieuw ver- i haal. Novellen . constitutiën van de
latere Romemsehe keizers, die versche- j nen zijn na den codex van .lust in i- j
anus. Ze staan bekend onder den naam j van Novellae Constitutiones poet Co- -. dicem,i\\. i. n ie mee wetten na liet wetboek. I In onzen tijd : bijvoegselen op bestaande wetten. Novcinlicr,i.l;it,i,k\'ttLi\'l.il(!H(\'ii/(ij!(/c
maand (mensia), van het oude Romein- sche jaar, dat niet .Maart aanving; zie boven, bij December. < ludtijds Smeer- ! maand, a. i. de maand der slachting van p»tte ossen. Daarom ook: slaclit- I maand, Novembrf seurs, (h a n d.) geè\'.\\e-
euteerden wegens Aor<»/«/w-speculaties in waardelooste napieren. Woordspeling met briseitr, hier = breker, van zijn vermogen. Novice, (r.-k.\\ naam, gegeven aan
personen, die lid willen worden van eene |
|||||||
|
KV COMME ENZ. 83U NUL k\'KST CONTENT KXZ.
|
|||||||
|
\\ii«l:i e scnrnltlf zo, isp.t, strik
der Inquisitie, die hare handlangers op hunne nachtelijke tochten met groote behendigheid bezigden tot het verworgeu van bonden, die door blaffen hen konden verraden; alsook oiu het hulpgeschrcenw der gevangenen te verstikken. Xiuhi vitllas , (lat.), naakte
waarheid iz. a.i. Xmlis verbis, (lat.), met naakte
woorden, — /.onder omwegen, Xiuls-pieils. bloot roeten, partij-
uaam. dien ile Norniandisehe boeren zieh in 163il gaven bij den opstand wegens de drukkende belastingen en de bepa- ling. dat de bewoners van elke gemeente solidair aansprakelijk waren voor de betaling. De vreeselijke gruwelen, die zij aanrichtten,geschiedden op bevel van een geheimzinnig personage, die zich „général Jeaii-iiuils-picils" teekende. De partij werd onderdrukt, en het land zwaar gestraft met menigvuldige dood- vonnlssen en ontzaglijk hooge geld- boeten. XihIimii pi\'iirrrptlllii. (lat.), lt\'tt.
naakt of bloot voorschrift, bevel. Bevel
voor de lens, dut men oogluikend en stralleloo* laat overtreden. Xinjiir ennorac, (lat.). wellui-
dende nietigheden. Xnijae «Hf Helles, (lat.), lastige
kleinigheden. Titel van een boek van •f, A. M. Wierdels, waarin deze de ge- sehiedenis van het Ainsterdamseh stu- dentcneorps beschrijft. iXiMfae venules, jachtpraatjes.
Xnl n";i iii\'si lic 1\'i\'spi\'ii. Iiors
(niet oae\\no\\\\» et nos umi*. r.),nie- ïnainl zal (of mag) verstand hebben, dan wij en onze vrienden, zegt Armandc bij Molière in Les femmes sarantes ut, 2. Nnl n\'est content de sn tor»
(tune.
~S\\ mecontent «Ie sou esprit. (fr.i, niemand /\'s tevreden met zijn
fortuin, noch ontevreden over zijn ver- stand. Mad. Des hou illères, lté- fle&ion VIII. |
|||||||
|
Vondel. Ggsbrecht r. A„ r. 838 en
839, wat Vosmeer zegt. vóórdat hij .schijnbaar oprecht aan (ïysbrcght liet verhaal van het Zeepaard doet. \\n comme lc discours «1\'un
itcRfléinlcfcii, (t\'r.i. onbeteekenend als de. redevoering van een lid der AkademieAteze ivoorden, wier toepassing voor de hand ligt, zijn ontleend aan Na- niouna, Oostcrsch sprookje, van A. de .Musset. Ie zang, ;tc regel. \\n heelt fle lieve ziel rust.
Luk. XII : 19. ..\\h kmi Ik ii I lezen, zei
kleine Fle*,"* eerste volzin van het eerste leesbockje. dat men vóór eene halve eeuw na de Spa~a te genieten kreeg. De titel was: Xiemr Spel\' of
Leesboekje, te» gebruikt der scholen.
door N. A n s I ij n Nz, Derde stukje. Het schijnt nog altijd in gebruik te wezen, althans in 1885 verscheen nog een nieuwe druk (de 30e). \\n znl men eindlijk zien
Ol Komen of Ku il lm ii t\\ «Ie wc- im lil Zlll ipliirn. verbasterd uit:
Nu /al men eindlijk zien,
Of Home dan Kart haag de wereld zal
verwinnen,
Lang e u d ij k , Jnlins Cezar en Kato. Veelal gebezigd in het spel, als men gekomen is op een beslissend punt. \\u;i(|r. (wap.), zie Geschulpt, doch
met niet meer dan 3 boogje*; fr. wap. zooveel als nébltlé. Nulllsclic !(<mi(|i>;i:ii (De —.
bijnaam gegeven aan KI Kdrisi(Aboe
Abilallah .Mohammed i. een der meest- beroemde Arabische aanlrijkskundigeii. geboren te Septa, het hcdendaag- sehe Ceuta, in Afrika, in 1099. Hij vereenïgde de kennis van het Oosten met die van het Westen. Op last van Hoger II, koning van Sicilië, schreef hij een groot aardrijkskundig werk : „Noe- shat-oel-Mocsjtak" genaamd, dut van 1830—41 in \'J dln in zijn geheel in Frankrijk uitgegeven U. |
|||||||
|
XI MMI BEUR ATX.
Vulltts njfentt ilii\'M liiiij|tis est.
dat.), Benee a, Bptatolae, 122. 4. Geen dag is lang voor iemand, die irerkt. Xnlliis est Itlier taai malus,
ut non ii Mijn;i purte prosit. (lat.), er is geen boek zoo slecht, of\'t ia
in eenigerhande opzicht nat tig. Pli- niua de Jonge, III, 5, die het gezegde echter aan 1\'linius den Oude toe- schrijft. Xuuu\'i\'i. dat.i. Getallen, Kaam van
het vierde Bijbelboek (< hide Testament).
De stanifauiiliên van liet volk Israéls bij zijne inbezitneming van Ka naai i worden er in opgeteld. XiiiiHi" ilens linpare (fanclet.
(lat.). Vergilius, Bucoliea, 8,75,
het oneven getal is geliefd bij de god- lieid. Dunk b.v. aan de 3 Gratiën, de 3 Farcen, de 3 koppen van Cerberus enz. Alle goede dingen bestaan in drieën. Vgl. eng. tliere is Inck in odd nnmhers. Numismatiek of penningkttnde,
van lat. nnmisma, muntstuk, en dit weer van nam/mis of nitmits, geld. munt. verwant aan Tarentijnseh en Siciliseh nómos (het bepaalde, toegedeelde). Du numismatiek wordt verdeeld in twee iifdeelingen: de mnntkiinde. welke de keunis der oude en hedendaagse he munten omvat: en de penningkunde in engeren zin, die zich bezighoudt niet gedenkpenningen, gilde-, arnten-, toe- gangs- en rékenpentu\'ngen, iioodnuiuteu en dergelijke niet gangbare stukkeu. Xmiiiiiu pellicnlnti, bekleede of
overtrokken munten, ijzeren of koperen munten, met een dun laagje goud of zilver bedekt; het werk van die be- driegere onder de Komeinen, die nummi adulterini (valsch geld i aan den man brachten. X ii in mi serrnti, zaagmnnten,
munten met uitgehakten rand, iu den vorm van eene zaagsuede. waardoor het mogelijk was, waar te nemen of het inwendige der munt ook uit een min- waardig metaal bestond. Volgens T a- citus wilden de Germanen alleen nummi serrati aannemen. |
||||||
|
\\nl n\'est prophete en son \'
pnys. ifr.i. niemand ia een profeet in zijn ei f/c n vaderland. \'/Au Nemo pro- pheta. \' X ut In dies sine linea, (lat),
f/een dag zonder penseelstreek (stelregel
van den schilder A pel les), vandaar in \'t algemeen := geen dag ga onge- bruikt voorbij. — Vgl. 1\'linius de l Oudere, Historia naturalia ;5, 10 (86), I 84. — In nieuweren tijd heeft men hiervan den hexameter gevormd: Xulla dies abeaf. qttin linea dttcta superait (geen dag ga voorbij, of er blijvc eene getrokkene Üjn, eene penseelstreek, over). \'XiiIIji tere t* si mm ii ent. In qnn,
non femliitt lltem moverlt, dat.), | er is bijna t/een tir/\'stzaak, of eene WOUW heeft ze aanhangig gemaakt. .1 uve- nalis, Satirae VI, 242. Vgl. Cherchez la femme. XnlDi nuovn, bnona nnova,
(it.), geen tijding, goede tijding of -
nieuws. Nnlla reynla sine excep-
tionc, (lat.), f/een ree/et zonder uit- i zondering. \\ 11II i s <• v u ii il u 8 , (la t. \'i. voor
niemand onderdoende. XiiMïhs anilictns Jurare In \\
verba manlHtrl, (lat.), geheel on- verplicht om bij liet woord ran eenigen /neester te zireren. \\ u Mins tilius. (1 a t.), niemands
zoon, d. i. een oorspronkelijk, self- made man. \\iillmii est ,i:iin «Hetani. «jnoil
non tllctani sit prins, dat.), er wordt niets gezegd, irat niet reeds vroeger gezegd is. Te r e ut i lis, Ett- [ nnclios Prologus 41; vgl. Goethe, I
Alles Vemitnftige, ete. (Aanh.). \\ ii II ii in maiiiitim iii(|ciilmn
sine mixtura «lementine fnlt, (lat.), *-/- heeft geen groote geest zonder I
een bijvoeging van waanzinnigheid be- staan. Deze woorden, die in den nieu- weren tijd liet .stelsel van sommigen j werden, zijn van Seneca, De tranqnill. anim, XVII, 10. |
||||||
|
s:j-j
|
|||||||||||
|
M N\'Tll\'S.
|
|||||||||||
|
NI MMl\'O.
|
|||||||||||
|
\\mir In te ciHhint lolln. post
| cadent urbores, (lat.), mh vallen | HO0 h/aderen op n, (maar) fnter zullen | hoornen op n rullen lom il te verplet- téren i. Nu is uw leed nog vrij on- schuldig, doch later zal \'t verderfelijk worden. \\iiii«\' vllio pelllte ctirilS !
(lat.), rerdrijf met nijn nu dezoraen.
Horatius, <>d,n I, 7. 31. Niiudlilii, de godin der reiniging
bij de oude Romeinen, welke aan jongens op den Den, aan meisjes op den ssten dng na de geboorte, werd volbracht, l\'it lat. niircin (negen) en die» (dag). Niiiidliuie. bij de oude Romeinen
de eiken \'.ien dag gehouden marktdag: de iffcA\'niavkt, omdat bij hen de week s dagen telde. Klke \'.lo dag wa« hij hen marktdag. Vanhier interuandinum = de tijd tusseheii twee iiuniliuae, d. i. alle acht «lagen. Sommige wetten moesten gedurende drie immliuae (waarvan de lste. Ude en 17de marktdagen waren. 17 dagen dus) in \'t openbaar te lezen zijn voor de velen, die dan naai\' Rome kwamen. Merkwaardig dat bij ons nu nog meer hij S dan bij 7 dagen gere- kend wordt: men zegt: „over M dagen" als men een week bedoelt. * )ok de Franseben /.eggen: „aujonrd\'hui en buit"; de Dnitschers desgelijks. Niiiiquitiii in luns solus, qilnni
si Hum \'-inlns. il at.i, nooit minder
alleen, dan wanneer ik alleen ben. Vgl. Elusam bin ich, etc. \\uu<|iiiiiu nou pn rn i us, (lat.),
nimmer onvoorbereid; altijd gereed. Andere vorm voor semper paratus, devies der Orde van St. Qeorge van Hanover. Nniltlns, (r.-k.i. lett. boodschapper,
eig. nuntius apostoficus, de naam, gegeven aan een diplomatiek vertegen- woord iger van den I\'ausaan \\\'orstelijke Hoven, en onderscheiden in :-i graden, te weten: de nuntius, de internuntius (onderhandelaar, bemiddelaar: letter). boodschapper; hgd. Botschaftet; ned. yeznnt), aan Hoven, waar een gezant van den tweeden rang voldoende is, — en de Pauselijk» gezant. |
|||||||||||
|
Xiiiiimnd, (perx.), vilten tapijt,dat
te llaniadan ml\' Ama<lan, in het westen van traii, op de grens van Kurdistan), in het oude Kcbatana wordt vervaardigd. Xn minus of iiuiims. in het alge-
meen geldstuk, in het bijzonder de Ktëtertinê. De fmimiHits) au reus of soliilas was gulijk aan ion seBtertiê\'n, nl* (irieksche munt gulijk aan twee drachmen. Xutliopliylncliuil, I van nu mus,
muut en gr. phylakefon,bewaarplaat»),
muntkabinet, titel, dien men in de 18e eeuw en \'t begin dezer eeuw aan cata- logi van groote kabinetten gaf. Aldus X. Annpachianmn, 1833—35; X.Burck- hardiauum, 174(1—tö; X. iïh micron in- uu ut ; X. ItinchifumiH, L76Ö; onder- «cheidenlijk de catalogi van Chr. ],. Anspach, Burckhard, F. A. Hausen von Khrencron en K. U. Kinck. \\nii. 14e letter van \'t Hebreeuwscli.
Sy r.. e li a ld., ara 1>. noen = visoll, naar den vorm dezer letter in het IMioenicisch letterschrift. He getal- waarde is 50. Vim «Innket iillo Gott, ihgd.i,
dankt nu alteu God, eerste regel van een bgd. r.v. Uez., uit .J. Siracb L, 24. Xmic ;i ut uunqiiii in. (lat.), hii
of nooit, ook wel Auf mine nut nun- qitttni. Zoo bv. op de vaandels van Lodewljk van Nassau bij den inval in (ironingen in lööfl, Van Lennep en Ter (in n w. IV, K>*. \\iiiu* Cantns KrsonW. (lat.),
mi ktinke het gezang. Benaming eener 8 tudenten-zang vereen iging te l\'treeht. Ook verkort tot Xiuie CantttH. \\ ii in* (Huilt t Is. (lat., mui.l, be-
ginwoordeii van dun lofzang van Siinuon (Caitttcnm Simeonis), naar Luk. II : 29 (Vulgata): Xu laat gij. Heer. uwen dienstkneebt gaan in vrede, enz. \\niif ent lilbeniliiin, iinnc
pede libero Plllsumlti trilus. ilat.l, HU IS \'t tijd om té drinken, nu <>m luchthartig te dansen. Horatiua, odfu I, 37, 1 en ü. |
|||||||||||
|
SVMFJIE VK11TE (l.A).
|
|||||||||||
|
s:;:;
|
|||||||||||
|
NUtt ENZ.
|
|||||||||||
|
\\ ii i\' der Irrtiim ïsi »hi s Leben,
Umi das M ïssi\'ii ïs* der Tod, thgd.), het h-ren bestaat Hit louter dtca-
Ung, en de wetenschap brengt den dood ><<ni. Yurztichting van Cassandra, dochter van 1\'riamus, koning van Troje, die van Apollo de gave derpro- fetie had gekregen, maar aan wier voor- spellingen niemand guloof\' sloeg. Aldus in Schiller\'s gedicht Cassandra (3e periodu). Xnr dei* verdient slcli Frel-
(heit wie «Ims Lcbeu, Der tü i*i Ie Ii sle er o 1> cru miiss.
Ihgd.), alleen hij, die vrijheid en leven dagelijks moet verdedigen, is beiden waardig, l\'it CJoethe\'s L>e Famt, V, vers G!l4(> uu W47. \\ni\' wciiu si»\' Eiiicii liciiriibcii,
llekoiiiiiicn *vïi\' chviis zii sclni. (hgd.), Alleen als zij iemand begraven, Krijt/en wij iets l<- zien. Heinrieh Heine, Gedichte. Ntlriibcrjfer Scheere, (hgd.),
liet bekundu, uit lutjes gevormde voor-
worp, dat zich in du te Neurenberg vervaardigde dozen niet soldaatjes pleegt te bevinden en wan vin ede men deze zekere bewegingen doet uitvoeren. Xttruberger Trlchter (Mlt
dei» — eiiiulessen, (hgd.), in- stampen, wordt alleen schertsend ge- bezigd. Wel wordt liet beeld van den trechter reeds in du 16e eeuw bij Hebastian Franck aangetroffen, du oorsprong van den NUmberger Trichter is echter zeer waarschijnlijk te zoeken in het in 1(147 in die .stad verschenen werk van (1. I*h. Harsdürfer (1607 —Hó) Poëtischer Trichter, een hand- Icidiug in 3 deelen, om de Duitsche dicht- en rijmkuiist in ii uren ein zii yiessen (in te stampen). NB. Harsdörfer met èen f. Knkelen
schrijven het ten onrechte met twee. ViU\'srcy Tales, sprookjes of ver-
halen uit de kinderkamer; meestal v&n Suandiiiuvischun oorsprong, zooals Jack the Giant Killer (/.. a.l, Beauty and |
|||||||||||
|
the /least {•/., a.l, en vele anderen. Zoo
spreekt men ook van Xnrseri/ rhymes, baker- en kinderrijmen. Du nnrsery is de kamer waar de kinderen verpleegd worden; nurse, baker, verpleegster. \\iihnc1cii, (Drente i. tuf wat. In
Zuidlaren heet het kind. dat op i\'inkster- maandag het eerst de koeien van stal en in de weidu gedreven heeft, Vroeg- ;;». het tweede Danwwurm, liet derde Midden-in-de-ton, en het laatste Xtist- of Xassekoek, Nns urn, Nazarener, bij de Ara-
bieren du guwonu naam vooreen (\'hris- ten; zie Nazareners en Nazaret. Xui Hincntiuii spiritus, (lat. i,
voedsel van (voor) den geest. Opschrift der Koninklijke Bibliotheek tu Berlijn. \\»ttij|Iieldstlieoi\'ie of l\'tilita-
rismiis, het door Jeremias Ii e n-
t h a in verdedigde stelsel op zedelijk en staatkundig gebied, strekkend om aan liet grootst mogelijk aantal men- achen du meest mogelijke voordeele» te verschaffen. Ook: dat alles in hut heelal geschapen is niet om zich zelf, maar voor bet nut van anderen; bv. du .Maan, om licht tu geven aan de aarde, du Aarde weer on» du dierun en menschen voedsel te verschaffen en ten slotte allen en alles alleen ten gerieve van den .Menseh. (l\'tiliteitsbegrip). lYyiunliRC, dochters van Zeus, god-
beden van minderen rang, personificaties van het luvun der natuur in al hare verschillende uitingen. Iedere berg, iedere rivier, iedere boomsoort heeft bijzondere nimfen. In lateren tijd stelde men ziuh zelfs voor, dat iedere boom een eigen nimf had, die dan met den boom ontstond en stierf. .Men onderscheidt ze in: zeenimfen (Oceanides,Nereï\'des), rivier- en bronnimfen (Naïades), berg- nimfen (Oreades), dalnimfen i Napaiai), bosuhnnnfen {Alseïdes of Aleódes), boomnimfen (Dryades, Hamadryades). Nyinplie verte (La —, (fr.),
du groene nimf), de. absint. |
|||||||||||
|
o
|
|||||||
|
(I.
O, i li il ii d.i. voor order, op wissels.
O. dat.), o/ilimHs, de In-te.
O. (r.k.). Us o de XoPI, bedoelt de
7 Yesper-nntiplioneii vóór Kerstmis (17—•_\':: Dcc.1 die met o beginnen. O, ilr rijft;, ii O\'s zijn vijftien Kel>e-
den. beginnend niet .Ie lettel\' II. Zie
//«ra, Ueatissimae Virginis ilariae.
(Aanli.). O\', [ersehc familienaam, (ialliscb
ogha, lerseh .,/,, kleinzt......In Kchot-
s lie namen = lif Ivan), tiv. Tam n\'
Shanter van liurns. O.\', i V r ijtu.i. — orde. t lok = f tosten.
O. «.. omler andere /personen,
dingen, enz.). O. 11. »\'.. up ,l„t ir,,,,,;!.
O. c, onzen erachteus.
O. E. on K., Onderirj/*, lierediemt
en Nijrerheld. O. II. M. S.. .enj-.i. (hl Her
Mnjeshl\'s Serriee, h, dienst ran hare
Majesteit. O. I.. ma inzien*.
O. I. li., Oom-Indisch Leger (inde
Koloniën van Nederland >. |
|||||||
|
O. K.. accoord berollden. naar „II
horreet. Au spelling van generaal Jackson of iild lli.k.nv. voor „II correct, il. i.
iu orde. O. 1., ojiere l„„,l„l„ iz. a.).
O. L. II.. Onze Liece Heer.
O. I. o. oii m.. o/ienbaar lager„»-
denrij* en schoot. O. I>. V.. Onze !.;,,; FVowir(z.a.).
O. Ij. V. Yci\'wnelitlnji. (r.k.),
! zie Kerkdagen. O. Ij. V. Zuivering, (r.k.), zie
j Kerkdagen,
O. H., Openbaar Ministerie.
O. in.. OMnVr «„,,•, lat. /u/w al/s.
O. 1\'.. (r.k.), = Ordinl» Vrnedica.
turnt,,, il. \\v. z. lid van (ie Orde der l\'rediklieeren ol\' I lominikanen. O. sr.. oude stijl, mul. de .litliaansclie
\' tijdrekening, naar .Inlins Caesar hier te , lande gevolgd tot 1ÖS4, toen de lieden, daa^selie werd ingevoerd, die paus (lre- j gorilla XIII door vier Keieerden had I laten berekenen. In Itnsland wordt deze I 11. st. nog gevolgd. O. T., (lod-Ttstanient.
|
|||||||
|
N3.">
|
|||||||||||
|
r>. w.
|
|||||||||||
|
O. W. , Oestre/ch/sclier Withmng,
(filiatie.>, de waarde van coupons enz. berekend zooals die in Oostenrijk geldig is. Zie FK 5/ir. O Atlit\'iiIeiiR! pohiï»Ipii II en
j-miti\' poiir Stre lom* dr voiis! ifr.i. <> Athener*! watïo*t \'tniet al. om door n gepreten te worden, volgens Karin e (voorrede van Alexandré), troorden van Alexander, uitgesproken nadat liij zicll aan de grootste gevaren had blootgesteld «m. l\'nrn-\' leger ten spijt, den Hydaspa-stroom over lesteken. O pIvPR. PÏVPH. <|111IPl>PlI<1ll pP-
(pimiii priuiiim vut.
VIl\'tllH |iO\'.J llllilllllOK.
0 burgere, burgers, eerst moet gijgeld
(zien te kr{jgeu,
De deugd eerst na het geld. Hora- tins. Epist. 1,1, :»4. O. «!«** kïp ewlji qriinpii IiIIpIip.
Die npIioiip Zpit de* Juiijicii
Llobp. (hgd.). n, dat hij eeuwig groen
mocht bit/ren, die sehoone t(fttderjouge liefde. S c h i 11 e r. Lied r«« der Gtorkc; hij Ten Ka te: O, mochten xe eeuwig, eeuwig duren, De zoete min, die zalige uren. O. die imimipii! spottende ver-
oordeeling, refrein vaneen cafi\'-chautant- liedje; oorspronkelijk in een blijspel van Rnaan (geb. 1K3K), in ISTli ver- Bchenen. Iteeds in 1753 echter gebruikte ttichardsnn In «el ij ken zin O thesemen in den IGn brief van S/r Charles örandison. O. dn liehpr Aiu|nsi!:i. enz.
\'/Aa Ach etc. O InlIiiPPin lioiiiiinun H]>eiii!
(lat.), hoe bedr/egelO\'k /k der mensehen
hoop! Cicero, de Oratore III, ü. O fortiimitam. mito me coii-
niiIp, ICoiiiani. dat.i. vervorming
van O forttinatam nat au» me conaule Jtomant. Ju ven., Sat. X, 122; 0 ;/<- litkkitf Home onder mijn rans ui ff at geboren. Aid. door Juv. aan Cicero toegeschreven. O Iliuipt voll Blut himMViiii-
deal (hgd.), o hoofd rol bloed en teonden ! Aanvang van een Lutherscli Ujdensgezang van 1\'aul Gerhardt, |
f l(!7lï. op Jezus aan liet kruis (te
Jeruzalem), naar Matth. XXVII : •*\'— 30, Mark. XV : 16—19. Dat Duitsche treurlied ligt ten grondslag aan (les. 123: „Zie den mensch" (volg. Joh. XIX : 5); zie Eeee homo. Het is meermalen vertaald o. a. in de Her\\*. tlez. 271. O . limit ï»:tt Wol -.U l . ncII
gtjerre, (friesch), o, trat Patriot/* Zal Kiereen. I\'itroep van Jan I! in nes
van Umi wou il e, aam \'oerder eener volksbende uit Kollumerznaag, West- geest en Oudivoude, op Kolhmi aan- gerukt, tot ontzet van den Prinsgezind en boerenknecht Abel lieltses, die omdat hij gestadig don kreet „Oranje boven!" aanhief,;! I-Ybr. L7U7 door de Hegeering gevangen genomen, naar Kol]urn was vervoerd, om vervolgens op het Klokhuis te Leeuwarden te worden opgesloten. .Men vijlde zijne kluisters door. na veel verwoesting te Kollum te hebben a:in- gericht. O hilltn i on-s. «torvnm pppiiM.
(lat.). II om tin*. Ept\'stolae, I. 19, lil, ", naeolget\'K, nlavenras! — Hor. heeft bet oog optetterknnd/ge narofgers, O lpphlntn piiput! 1\' 1 a u t ii s.
Wie* gfor/oKHH, :\',. I. 130 <7-»:») e. I. J\'ijn rernufff Aardige kerel! enz. Tegen- n*oordig in ironischen zin gebruikt. O Ithertél que <1p pi*Iihps on
PoiimiPt pil ton tiom! (fr.), o rrij-
heid! wat al misdaden worden er in uwen nu dm bedreven! woorden van .Mevr. Itoland, op \'t oogeubllk dat zij het schavot beklom (8 Xov. 1793). Vol- gens Helen Maria Williams (Let- ters eonta/n/ng a sketch of the pol/t/es of Franee, I. blz. 209), zou zij echter hebben gezegd: Alt! liberté, comme on fa jouêe! = Ach! vrijheid, wat heeft mei» ii misleid! O HpIi. ho Imijf «In liphpn
kaïinst. (hgd.), o bemin, zoo tang ge beminnen kant, de aanhef van Frel-
ligrath\'s gedicht Der Ciebe Daner, dat in 1830 vervaardigd, liet eerst in het „Morgenblatt flir gebïldete User", Stuttgart, N°. 271, van den 12 Xovem- her 1841. stond. |
||||||||||
|
!
|
|||||||||||
|
886
|
|||||||||||
|
.i MIMI ENZ.
|
|||||||||||
|
OBELISK.
|
|||||||||||
|
O mllit praeterltos re leent
«1 tliippiter minos, (lat.), O, dat Jupiter mij nog eens den toorb$gesnel- den tijd op Hieuw deed doorleren, \\ w- gilius, Aeneis, VIII, 56ü. l\'itroep en klacht van Joh. Arno» Comenius, den grooten Moravlör, wiens 300ste ge- boortedag 2« Maart 1898 ook in Neder- land, waar hij onuttr. 1642 te Amster- dain en Leiden vertoefde, is gevierd, bij welke gelegenheid te Kaarden een monument te zijner eere onthuld werd. O mijn zoon AliNiilom. ontleend
aan -\' Ham. XVIII : 33 eu XIX : 4.
O, ti-ne npotbeenry!
Thy <Irtij|s ui\'c qnlek, (eng.),
o, wakkere artsen0berefdet% air drank werkt snel. Woorden van Komeo in Shakespeare\'s Hamen in Juïia,Vf3, nadat liij het vergif heeft gedronken. O sniictll sïmplifit iis ! (lat.),
o heilige eenvoud! — Volgen» de over- levering kou Johannes Hus dit nit- geroepen hebben, toen hij op den brand- stapel staande een boertje een takkebos zag aandragen. O s* IMj. o s<-lï<)- pIh liint! noch
zu sein, fhgd.)i o zalig, zalig, nog kind /<- Xfjii, ontleend aan L ortutng\'s opera-comique i \'zar und \'/.immer man, voor het eerst in 1S37 te Iterlijn opge- voerd. O si nIc oinntii ! llat.), o, indien
allen zon (geweest ware). < >, indien bij zich in alles zoo gedragen had! O Nolon, o Stilt.ii ! zie Si for-
lana enz. O tempora . o in ore s! (lat.),
o tg den, n zeden.\' (\'ieero, Orationes
in Catt\'linam \\, 1, 2. O whnt :i noble niliirt Is licrc
o\'erthrown! teug. i, o wat een edele geest is hier iinroest .\' Sliu- kespeare, Hamlet III, l,zegt Üphelia, waar zij over Hamlet spreekt, als deze
in zijn gesehokten gemoedstoestand al- lerlei kwetsende dingen tot baar zegt, en baar, die hij eenmaal zon vurig be- miiide, heeft aangeraden in een klooster |
O, wnnderschÖn Int (üottes
Keil. . ihgd.p. u, wonderschoon is Gods
aarde, versregels uit een getlielit van Iliilty <174K—761, het eerst voorko- niend in de Voesiache Sïusenatmanaeh van 1771\'.. O yc«! o ycs! (e n g.), kreet,
waarmede in een gereelitsliot\' de deur- waarders of de omroepers op straat tle menigte om stilte en aandacht verzne- ken, wanneer er iets wordt afgekondigd. (Afgeleid van \'t 1\'ransehe oyez! = hoort). O ssiirtc Si\'InisiM\'hi. siisst-s
lloffen> dig d.i. o teer verlangen, zoete hoop, Sehiller, Lied tOH der
Ofocke. Ob iiuiiniMis. (lat.), om het geld
(bv. gesloten huwelijk]. OnuiiCH, (ie zeegod der (\'baldeën,
de Dagon der riiilistijnen, halfinenseh en half viseb. Obiiujit. Van dezen hofmeester van
den bonzen Achab, koning van \'t rijk van Israël, getuigt 1 Kon. XVIII : {ih, dat liij den Heer vreesde, üp dien grond
is zijn naam verbonden aan sommige vereenigingen van godsdienstïgen aard, vooral Jongelingsvereenigingen. OI>iiiij|. een ovale gouden Japansehe
munt, tien kobaugs (z. a.i waard. Obnfs, van uliiit, (in al. en jav.),
tonveriniildel, een kruid, een drank of poeder als geneesmiddel aangewend. Obat bedit, buskruid (bed/l = geweer). Obber , ( jondseb-tl u it sein, in
plaats : ober ~ (z. a.) opper. Obelisk, obeliacua, hnnge, vierhoe-
kige zuil, die naar boven toe gelijkmatig dunner wordt en aauden top op eenmaal in eene nyraniiilespitsuitloopt.Onrspron-
kelijk belmoren deze zuilen, in bet Ne- de rlaudseb nok naalden genoemd, in Kgynte thuis, waar ze uit graniet, marmer of kalksteen uit een stuk ge- houwen werden. De bnngte wisselt van 50—l.\'KJ voet. Vele obelisken zijn niet hiëroglyphen bedekt.
|
||||||||||
|
H37
|
|||||||||||
|
OBLATEN VAN MAltl A.
|
|||||||||||
|
OBBIl.
|
|||||||||||
|
Ober 4 te lïerlijn verkorting voor
Oberkellnor, dien iir-u half schertsend als „Herr Ober" toespreekt.
OberbeleiichtiinjiMlnspector.
(hgd.), opperste verzorger of hoofd\'
inspecteur van du verlichting in een schouwburg.
Ober-cbnsenii = opper voorzanger
ter Synagoge i zie Oeutan). Ober-sjammes = opper-koster (van bet llebr. ejam- masj = bedienaar, koster. Oliere Realgeliule, uitgebreide -,
Hoogere liitrg*rschool, in l losten rijk. Oberon, koning der KI f en en gemaal
van Titania. verbasterd uit Auheron, \\ dat ontstaan is uit Alberou, gelijk dit laatste uit Atberich of Al/eri\'eh, be- heerscher der Alfen of Klfen. Men vindt zijn naam bet eerst vermeld in het oude gedicht van II u o n de V i 11 e- I neiive, JIiion de Bordeaux, chanson I */*• geste, hetwelk tot den sagenkring van Karel den Groote behoort. De inhoud van dit gedicht is later bewerkt door i Chaucer, Spencer en Shake- j b p e a i\' e in den Midsummer Xif/ht\'s Dream, voorts door W ieland in zijn romantisch epos Oberon, en eindelijk j door I*lano h é voor den tekst van Weber\'s opera van dien naam. Zit? \' Elberich en Fairg Qiteen, Obl, (mal. iH-hh, benaming in Ned.-
Indië van ineelaehtige aard vruchten;
eetbare knollen, voornamelijk die van liet plantengeslacht „ilioseorea\'". Obl, (ja p.), kleed in g stuk voor \'t
bovenl(ff, (\'!lt mJ (U\' Japansche dames ons keurslijf (eorset) vervangt, Kene lange lap zijde ol\' katoen van andere kleur dan de kimono (z. a.), dïe als een breede gordel om bet lichaam gc- wonden. van achteren in een grooten knoop wordt vastgemaakt. Olil-liiuillicil. foorenaars bij de
AVestindische negers; van obt — soort van fetisch of toovunuiddel op de West- kust van Afrika. Obllt, afgekort ob., hij (of zij) is
orer/erlen (\'uu., in grafschriften en oude \'
genealogieën i. Van obi-o, heengaan, j sterven. |
|||||||||||
|
Objectlvlsme, die richting in de
wijsbegeerte, welke uitgaat van de objectiviteit, d. i. van bet menschelijk bewustzijn, dat alleen bij indrukken leeft, door de voorwerpen (objecten) buiten dit bewustzijn, teweeggebracht. Oblaat, dat. oblata — aangebo~
den, aangebracht). In de Lutherschc Kerk de heilige onwel, die bij het II. Avondmaal wordt uitgedeeld. He eerste
< Christenen brachten bij hunne liefde- maaltijden in den beginne bun brood mede. Oblaten, (r.k.), lat. oblati, zij die
van hunne kindsheid af aan bet klooster-
leven worden toegewijd, en aan het klooster alles schenken, wat zij bezitten of verkrijgen zullen; van oblatUS = wat (uitsluitend aan God) aangeboden of gewijd is. Van lat. off\'ero, obt Hli, oblatum, offerte = aanbieden. Oblaten van «len II. Frnnc!s-
cus van Rome, (r. k.), eene geineen- schap van godsdienstige vrouwen, die slechts door eenvoudige beloften ver- bonden zijn, gesticht te Konie in 1433. Oblaten van tien II. Karel,
(r.k.), naam eener congregatie van we-
reldlijke priesters, in li>7» gesticht door den heiligen li o rrome us,aartsbisschop van Milaan, onder den naam Oh/af en ran de 11. Maagd en den II, Ambrosia*, die in \'t bijzonder de belangen van hunne diocese voorstaan. Oblaten van ItnlIJ1. (r.k.), eene
vereeniging van wereldlijke priesters, in lölü te Turijn gesticht. Ze belast zieh met bet zendingswerk in llunnah (ISritsch-Iudiè). Oblaten vnn Maria, (r.k.), eene
geestelijke congregatie in 1815 te Mar-
seille opgericht door Charles de Ma- ze nod, later bisschop van Marscillc. De generaal wordt voor z^Jn leven geko- zeu. Van veel nut vooral zijn zij aan de Roomsche Kerk geweest, doordat zij zieh vrijwillig ter beschikking van de bisschoppen stelden voor de missies in Canada, Britsch Indic en de Vereeuigde Staten. Hun aantal is zeer aanzienlijk, en breidt zich nog steeds uit. |
|||||||||||
|
s;;s
|
||||||||||
|
OULATOKIUM
|
OCCIDIT ENZ.
|
|||||||||
|
O liIn toeiiiui. (Iiiiiid.), een gedrukte
rondgaande brief. Zie Circulaire. Oblljfnnt. (lat. obligatHs = ver-
pticht, verbonden). Beu obligaat speelt of zingt hij, die de hoofdpartij heeft, terwijl de anderen slechts begeleiden; ot\' een obligaat is hij, die een stuk, met begeleiding van andere lnstruinen- ten voordraagt, of een obfii/ttaf niet een verplicht Bolo van een of ander instrument, waarvan liet ai of niet in- voegen door den componist niet tuinde willekeur der executanten is overgelaten. OMi.jji* ni-isch. (baud.), verbin-
dend, verplichtend. Ot.Iii|o. (hand.), eene verplichting
of verbintenis, die iemand voor eigene ot\' vreemde rekeuhig op zich neemt. Oholns. hij de Grieken, Romeinen,
Franken en Duitschers eene kleine zil- vereu munt, «Ie helft van een deuariua. lïij de (i rieken was een drachme verdeeld in /.es obolen. Stukken van 2, :i, 4, 5, V» of 1/4 obool heetten resp. diobolen, triobolen, tetrobolen, pentoboleu, hemi- oboleu en tetartoboleu. Zie ook Charon\'» tolgeld. ObHCUl\'niltcii, /.ie iJtin/ichiiiiiitur.
OliMCMiriiutlNiiie. van lat. >>h*r«-
rare = verdnistereu, de richting in wetenschap en kunst, die ten doel heeft, de verlichting tegen te gaan. De voorstanders van die richting noemt uien obscitranten of dutsterlingen; /ij werkten vooral in de .Middel- eeuwen. Olisciiur hui 11. < s t ud. 1. iemand,
die zich nooit laat zien; een onbekende, die nog geen rol had gespeeld in de
maatschappij. OliHcrviiiitcii, u-.k.i, een tak der
Krauciscaiier-orde, aldus geheeteu wijl
zij zich tot een gestrengcre naleving van den alouden regel verbonden. Obse*VfUitle,(haud.),A(!f£/f&j-M/Jl-j
de doorgaande regel. OlisliM|iiiui. (mid.-la t.i, inlegering
of gijn titiff. PactHin obstagii— > verdrag |
||||||||||
|
1 van inlegeringi — Ifjsting of ittleintiug
: (/.. a.i. Obstagiutt = obses (gyzelaart borg}. OliNtriictlc-iiolltlek, zie Qbrtrvc-
t ion ib me.
OUsJi\'su\'l ïoiiisiiM\'. liet middel in
eeuc, vooral wetgevende vergadering en 1 door de minderheid gebruikt, om de
behandeling van zekere onderwerpen te beletten. Daartoe behoort O. a. het verlaten der vergaderzaal, opdat het aantal v.....• het beraadslagen vereischte j leden niet aanwezig zij, zooals de rech-
terzijde (5 .Juli L8Ö4) in de Belgische i Kamer deed, het voorstellen van allerlei
moties en/.., naar het voorbeeld der [ leraclie leden van het Itritsehe Lager-
huis (1880), of het houden van rede- 1 voeringen tot in den treure, een middel
\' in 18U7 in de Oostcnrijksche Tweede
1 Kamer, door de Duitsche fractie» ge-
bezigd, om de behandeling van livn Ausgleich niet Hongarije te beletten. De heer I.eeher sprak toen (28 Oet.J o. a., zonder tusscheiipooa, van i» ure \'s avonds tot den anderen ochtend ten il ure.dus juist gedurende een half etmaal. Het middel i.s overigens reeds minstens llKMi jaren oud, gelijk uit eene aiiuha- ling door Aulus (iellius (Libr. 4, X, 5> 80,), van Atejus t\'apito, den stichter der Sabijnsche school, blijkt. Deze ver- haalt toch, dat de senator MarcusCato gedurende eem: geheele zitting sprak Om de behandeling van zeker voorstel on- mogelijk te maken, tengevolge waarvan de consul C\'esar hem naar de gevangenis deed voeren. Van lat. oustnictio = cerxjiem\'Hf/, verhindering, verstopping. <><•(• ii s iu facit f nrem, (lat.),
I de gelegenheid maakt den dief. OccuhIoiiiiHmiiiiin, leer of mee*
ning der Cartesiaansche school, volgens
welke (iod zich van \'s nieiischeu wil en der dieren instinct enkel als gelegenheid (lat. oecasio) tot werken bedient. Oc*<*ltIit mlsoros critinlic vv-
fictita ïiuiuiHti\'ON. (lat.), de <>}>f/e- narmde knul (de eeuwigdurende herba- ling dei zelfde zaken 1 doet <h- rampzalige meester* niereen van rervellng. Juve- ualis, Satirae 7. 154. |
||||||||||
|
ui) l HET).
|
|||||||||||
|
OCUDIT BNSB,
|
s;ü»
|
||||||||||
|
Occldtt qui non sci\'vat, (lat.i.
die niet behoudt, richt te gronde. Niet redden Is verdervend Occulte wetenNcImppcn, de
magie, de alchemie en de astrologie,
iliiar zij in de middeleeuwen yehrhtte
of verborgen wetenschappen waren (af-
gel. van \'t lat. «h en eolo = over- ploegd, begraven). Men rekent tot occut- tisme het spiritisme, de theosofie, de telepathie, en de leer van het astrale lichaam. Oceiimi f dg titel van James
tlarrington\'s boek, waarin een repu- bliek beschreven wordt gegrond op IMato\'s republiek, ecu soort van Utopia, OcClMlIflcil, /ie Xttjllde.
Och. rt\'omlcrK tcclen *i Kitit en
(lllHCCliCU "t ;|......I ItlCt Kllllll\'t.
liet kleine ti-cct op\'tklcet.hct
(jfrootc treet op \'t liai\'t. Vondel, Joseph in Üothan, va. 1(121 en 1622, waarmede het stuk eindigt; die woorden worden aldaar Kuben in den mond gelegd. OchenebbUl, in deJoodschevolks-
taal, samengetrokken uit: och und uebbisj of nit och-nebb/sj, uitdrukking van medelijden. Zie Xebbfsj.
Ochlocratie, van gr. ochtos, ge-
peupel, en teratein, heersenen, — heer- schappij van het gepeupel of gemeen,— een verbasterde vorm van de democratie, evenals de oligarchie die is van de aristocratie. OcIincik (hgd.)j hard, vooral ver-
standelij k arbeiden, bovenal wanneer het werk noch aangenaam is, noch vrij- wUHg wordt uitgevoerd. Men /.egt ook büffeln, meer bijzonder in de sttulen- tentaal.
OclisciihncliHtiibe, ihgd.i, ossen-
letter, «ml. de letter m, omdat haar uit-
spraak aan het bulken van dat dier herinnert. Evenïoo is *• der Hundsn- bHchétabe — de houdenletter, omdat de uitspraak op \'t brommen van dat dier gelijkt; m en >W. Schl<tH<jettb<;-l>st<it>e>t
= slangenletters, wegens de gelijkenis |
|||||||||||
|
van haar uitspraak met het sissen van
den slang; e der Ziegtnbnchstabe — de geitenletter, omdat zij aan bet geblaat der geit maant en * der Sperling- of Sp\'tfzenbnehxtahe -- de nitischluttei\', aauge/.ien hare uitspraak met het getjilp van dat dier overeenkomt. In liet woord Schmerz vindt men die verschillende letters bijeen. O C 11 «O II fi<> bc 1\'. ihgd.j. <le rilling,
die sommigen na den eten overvalt. Octaaf, (r.k.), de acht dagen eener
kerkelijke feestviering en inzonderheid
de achtste of laatste dag daarvan. October, 1»t. ttctobris mm*;*,
lettert, de achtste maand, van hetoud- Komeinsche jaar, dat met Maart aanving.
Ook gehcetttti tcjfnniaand (door Karel den Cïroote), als maand der wijnlezing; zaad maand i /.. a.i. Oudtijds rozel- of rtisel-, d. i. remetmaand, wegens de varkensslaehterij alsdan, welke russel- smeer (vet van reuzel i afwerpt: —als de herselmaand = maand van den teruggang, omdat alsdan de winter ras nadert, van (// \\erselen = aarzelen, teruggaan. Octrooi, iband.i. tmrrecht, privi-
legie. bet uitsluitend recht, eenig bedrijf uit te oefenen; stedelijke belasting op verschillende voorwerpen van gebruik; ben-ijs nut uitvinding, waaraan het recht verbonden is, liet uitgevondene\' met ult- sluiting van alle anderen, te maken en te verknopen, in het land, waarvoor het octrooi is gegeven. Ocull, < 1 a t.), :ie Zondag in de Vasten
of de 4e Zondag vóór 1\'ascheii, aldus geheeteii naar de aanvangswooiilen der mis: Ocull mei semper ad Dominum etc.; mijne oogen zijn gedurig op den Heer, enz. i I\'s. XXV : 15, naar de. Vulgata). Ociilum pro ociilo et «Irntem
pro «lente, (lat.), oog om oog en tand om tand, uit Kxod. XXI: 34 (Vulgata). Od (Het —, eene natuurkracht
die door Karl vrijheer v..n Rei. chenbach igch. in I78« te Stutt- |
|||||||||||
|
Sin
|
|||||||||||
|
ODAL
|
|||||||||||
|
i in ix
|
|||||||||||
|
gart), ontdekt moet zijn. Het od ver-
norzaakt, volgens liem, eene reeks van waarneembare verschijnselen, ofschoon
wij daarvoor geen andere maat ofreagens hebben dan onze zenuwen, en ook slechts dan, wanneer deze in een toestand van sensitieve prikkelbaarheid verkeeren. Personen in zoodauigen senaitieven xe- nuwtoestand ontwaren het o<t* door middel van de tong en het oog. Keichenbaeli lieeft zijne waarnemingen omtrent het od meegedeeld in zijn geschrift: L\'ntersu- chungen iiberdiel>vimmidedesMagnetis- niiis. der Klectricitit u.s.w. in ihrer liezie- hung zur Lebeuskrnft", (2e druk, 1849, \'J dln), alsmede in zijne BOdiseh-Magne- tiscbe BrietVi 1852). Verreweg de meeste natuurkundigen houden het od voor een hersenschim, terwijl anderen het ver- oenzelvigeu met dierlijk magnetisme. Otlal. fnoorw. odet), Zweedsch
woord, afgeleid van od = eigendom, vast goed. I>e vrjje boeren in Zweden dragen nu nog den naam van adal~ boeven. Odalisk. (turkHG h i. eigenlyk
odalik, van oda (kamer), met den uit- gang //*, derhalve kamenier; het zijn de slavinnen der vrouwen in den harem. Otld IpIIowh (Oe orde dei* —.
I e n g.i. letter), ironderhjl\'e gezellen,
naam eener vcrecnigiiig, in de "ie helft der vorige eeuw te Liverpool en Man- chester ontstaan. Ze heeft veel over- ccukomst met de Vrijmetselarij, telt vijf graden, voert als motto: „Vriendschap,
liefde, trouw", beschikt over aanzienlijke hulpmiddel en, ondersteunt behoeftige medeleden, weduwen en weezen, zieken en ongel uk kigtiii en legt zich tevens toe op algemeeno veredeling. In 1814 heeft de Amerikaan II. Witdey haar gere- organiseerd. Ook hebben de Amerikanen haar op Iniitscheu bodem overgebracht, waar ze 3000 leden telt. In Kngeland telt ze 800.000 leden en eveneens bloeit deze orde in Amsterdam, «aar vier loges worden gevonden. Ode, bort* Her zang, kor! lyrisch
gedicht, dat eeue gedachte, eeno gewaar- wording of een beeld zinrijk voorstelt, j Gr. fto/dï (uit avidè) = gezang, lied. I |
Ode (De Prins «lei* —9 Pierre
de Ronaard, een Fransen lyrisch dieliter i1524—85). Odeur de snlntctc (IC* re nti-
pres ile «(in h|K nu en —, (fr.). ons hij iemand in een goeden reuk staan. Van de vroeger verspreide ineeiiinc dat .Ie lijken der heiligen een liefelij keu geur zouden verspreiden. Vgl. Vondel. (lijsb. l\'iOl : „Terstont quam hem een I geur en vet wat licHijcks tegen". Oflf In* hïiii(. in Noorwegen, Hooget\'\'
huis. Zie Lagthing. Odeoii, gr. Odcion, oorspr. een gc-
bonw bij de oude ((rieken, bestemd voor zang- eu muziekuitvoeringen; liet was in
ronden vorm gebouwd metamphïtheaters- gewijs oploopende zitplaatsen voor de
toehoorders uu een koepelvormig door zuilen gedragen dak. liet oudste Odeon was de Skias tz.a.i op de markt teSparta; • dat te Athene lag ten zuidwesten van de Akropolis en werd door 1\'orikles | (445 v, C.) en tlerodicus Atticus I door een nieuw vervangen; andere ge- | bouwen van deze soort, te Corinthe, l\'atrae, alsmede te (\'atana op Sicilië. Te Home bouwde keizer Domitianua een OdVoH.TenhnidigendagebeteekentOdeon de plaats waar concerten, b.ils enz. ge- houden worden, liet Odéou te Parijs. ook wel /.\'\' nccond thêdtre francais genaamd, werd in 1782 gebouwd. Oderlnt, dn in met mint. (lat),
aangehaald bij Cicero. De Officiis I. 28, 97 e. 1. Seneca, De dementia, 1. 12, 3; \'2, 2, 2, e. !., laat men mij haten, zoo men mij maar vreest. Cal igula had dit «oord dikwijls in den mond. Zie Suetonius, Vila Caligulae, 30.
Odl pi-ofuiium vnljfiis. et m-
cco, dat.), ik haat Int onbeschaafde
volk en hond het op een afstand. Be-
doeld is het volk, dat niet in den dienst der Muzen is ingewijd, vandaar liet volk zonder hoogere beschaving, lloratius, Carmlna III, 1, 1. Odlll. unvth.i. in het Noordseh
Odhinn, in het oud-Hoogdu Usch Wudtan en iu liet Saksisch IIWcn. de opperste
|
||||||||||
|
ODIN\'B HAL. 841 OECUMENISCHE SYNODEN
|
|||||||
|
god hij de Kcandinaviërs. Zijn werkelijke
naam was SiggS, zoon van Fridulph, maar hij nam den naam Odin aan, omdat liij een priester was geweest van Odin, tien oppersten god \'\'ij de Scythen. Hij wordt beschouwd als de beheerscher van hemel en narde, als de vader zoowel van de goden als de menschen; vandaar dat uien hem den naam Alvader gut\'. Hij is alwetend en verneemt alles door de twee raven Hugin (Gedachte) en Mun/\'n (Herinnering). Hij is de god van den oorlog, inzonderheid van de overwinning, brengt den menschen zegen, den zec- lieden een gunstigeu wind aan; ook wijsheid en dichtkunst. Voor een dronk uit de Ijron der wijsheid, de Mimirs- bron, moest liij een oog ten offer brengen en wordt daarom dan ook met slechts éen oog afgebeeld. Zijne gemalin was Frigg, die hem de zonen Baldur, lïragi (den god der dichtkunst), Hermodr, Thor en Hödur baarde. Hij woonde te Asgard, waar bij uit zijn prachtig paleis Hlids-kialf, met de wolven Gert en Freki naast zich, de gebeele wereld gadesloeg. Hij was de bezitter van het achtvoetige paard Sleip- ttit\', van den nooit missenden speer Gun ff uit\' en van den wonderbaren ring Draupnir. Volgens de Kdda moet Odin tlcelen in den ondergang der wereld, daar bij, strijdend tegen den wolf Fenrir door dezen verslonden zal worden. Van Odin als geseliiedknndig persoon be- sehouwd, vertelt Snore Nturlesou: Odin was de belieerseher van Asaland, aan de Zwarte Zee en moest, door de Romeinen gedwongen, met zijne twaalf opperpriesters de Asen, zijn rijk verlaten. Hij begaf zieh daarop naar Zweden, al- waar bij te Sigtund een tempel stiehtte, tien offerdienst regelde en wijze wetten invoerde. Van Odin leerden de Seandi- naviërs bet eerst kunsten en weten- schappen beoefenen en zij vereerden hem als den aanbrenger van den landbouw, OtMu\'s lm 1. de rotsen, zooals IIalle-
berg en llunneburg, vanwaar de Hyper- boruers (z. a.) zieh in zee plachten te werpen, wanneer zij het leven moede waren*, zoogenaamd, omdat die bergen als bet voorportaal werden beschouwd van bet Skandhiavisehe Klysium. Odium iii«-<lui-fint. (lat.), geneex.
kundige haul. De ijverzucht van genecs- |
heeren onderling, wanneer meerderen van
ben aan een ziekbed van hooggeplaatste personen geroepen worden. De een ver- klaart dan van den ander, dat bij de(n) patiënt verkeerd behandelde of behandelt. Odium l heologU\'uui, (lat.).
theologische haat, d. i. een haat, voort- spruïtend uit verschil van godsdienstige gevoelens. De volledige uitdrukking is: odium theologicm», odium diabolicum, d. i. theologische baat, dulvelsche haat. Het gezegtle ontstond naar aanleiding der hevige twisten tusseheii de Hemonstrau- ten en contra-Remonstranten. Odoni (Adam), hebr. = menseh.
Odotn-ho-risehoitn (Adam ha-risebon 1. de eerste mensch. Ben-Odom, menschen- kind. O dor liui-ï. (lat.), bet genot van
winst, van geld te maken.
Oilur, (noordsche myth.), dege-
maal van Freya (z. a. l, die deze godin tot hare diepe smart verliet en naar vreemde gewesten trok. Odyssea of Odyssee, vermaard
gedicht behandelende den terugkeer van Odi/ssens, koning van Ithaka, na de verwoesting van Troje, aan welke hij een levendig aandeel had door zijn verstand en dapperheid, naar zijn koninkrijk; op welke reis bij allerlei lotgevallen bad. Odvsseus = de vertoornde (Odyss. XIX : 406 vg.), met het oog op de door de vrijers zijner gemalin (Penelope) bij hem opgewekte gramschap, of /.. v. a. „de door tien toorn der goden bezochte" (ibid. 1:60 vg.). Oeblu. 1 b a t a v. in a 1.), vloertegel,
plare/\' (vgl. Jav. Djobin). Oecumenisch, algemeen. De Oe-
cumenische geloofsbelijdenissen zijn die, welke door alle afdeelingen der Chris- telijUe Kerk zijn aangenomen. Oecumenische Synoden of
Conclllën, algeineene door den Paus
saamgeroepen, voorgezeten of goedge- keurde vergaderingen van al de bisschop- pen, waarin besluiten genomen worden |
||||||
|
si-j
|
||||||||||
|
ÜKÜANO.
|
OELOEBALAXG
|
|||||||||
|
inntrent gewichtige aangelegenheden van
leer en tucht, die dan algemeen geldig zijn. I>e It.-Kutli. Kerk erkent li) zulke synoden, aanvangend niet liet Apostel- convent van Hand. XV: 6 vg. en eindi- gend met het Vatikaanseh Concilie van LJS70. (ir. hè otkoutnenè (ge) = de bewoonde wereld. O cdu lijf, una l.i, garnaal.
OctltpiiH, zoon van den Thebaan-
schen koning Laius en van Jocaste. Volgens de uitspraak vim liet orakel /.ou het kind, dut de koning hij Jocaste mocht verwekken, eenmaal zijns vadera moordenaar worden en met zijne moeder trouwen. Aan ile/.e voorspelling gedachtig liet Laius den zoon, dien zij ter wereld bracht, de hielen doorboren en in \'t gebergte Üithaeron te vondeling leggen ; de slaat\', hiermede belust, overhandigde t kind aan een herder van den Corin- tischen vorst I\'olybus, wiens kindcrloozc gade Meropé \'t kind opvoedde en Oedipus noemde, d. i. dikvoet, gezwollen roet (van g r. ot\'deo — ik zwel op, en jivt\'.i = voet). Jongeling geworden zijnde, begaf hij /.ieh naar Thebe in Iloeotië, doch o]> een smallen weg den koning ontmoetend, die naar Delphi wilde reizen om de godspraak over liet te vondeling gelegde kind te raadplegen, kreeg hij twist niet Laius en doodde hein, zonder te weten dat het zijn vader was; waarop (.\'reon, de broeder van Jocaste, zich de kroon aanmatigde. Oedipus vervolgde zijn weg naar Thebe in welks gebied destijds een Spliinx op den zeeoever verscheen, aan alle voorhij- gaugers een raadsel voorstelde en een ieder, die het niet kon oplossen, ver- slond, terwijl eene pest het land ontvolkte, (\'reon liet iu dezen nood door geheel l iriekcnland aankondigen, dat hij \'t koninkrijk Thebe, benevens de koningin .Jocaste aan hem zou schenken, die het raadsel wist op telossen; Oedipus onder- nam dit en gat\', toen hem de Sphinx vroeg: „wat is des morgens viervoetig, \'s middags tweevoetig en \'s avonds drie- voetig?" ten antwoord: „demensch,om- dat deze in zijne eerste jeugd handen en voeten tot loopen gebruikt, op middel- baren leeftijd de laatsten alleen beziet, terwijl hij in zijn ouderdom als steun |
een stokje behoeft en dus als \'t ware
op drie beenen gaat. t fcdipus ontving nu Jocaste tot gade en \'t koninkrijk \'1\'bebe tot belooning; hiermede was alzoo de geheele godspraak vervuld. Nau- welijks he/.at echter Thebe den moorde- naar van Laius als koning binnen hare muren, of er ontstond een verschrik- kelijke pest, waarvan het orakel ver- klaarde, „dat het land niet zou bevrijd worden, zoolang die man niet gebannen was, die den vloek er over had gebracht". Eindelijk ontdekte de ziener Tiresias \'t ongelukkig geheim, dat Oedipus de moordenaar zijns vaders en du gemaal zijner moeder was. Door schrik bevangen, stak Oedipus in wanhoop zich de oogen uit, ot\' begaf hij zich volgens anderen vrijwillig in ballingschap; terwijl de ongelukkige Jocaste, door overmaat van verdriet de handen aan ziehzelve sloeg, l Inderscheidcne dichters hebben aan deze treurige geschiedenis hun talent beproefd, terwijl nog heden ten dage een mneielijk o]» te lossen raadsel met den naam van Oedipiis-raadscl wordt aangeduid, en de gelukkige oplosser er van een Oedipti* wordt genoemd. Zie Davits suin, non Oedipus. Ocdjoiiji, latj eh), kaap, uiterste
punt, boek. Mal. oedjoeng. Oojglr ot\' Ae.(|ii\' is in de Noordsehe
mythologie de god van tien Oceaan, en ook wel de Oceaan zelf. Hij wordt voov- gestfcid als de zomi van den reus For- niotz. Zijne woonplaats is Hlesey (thans Liissöe, in het Kattegat I, en zijne gemalin Hun eigent zich de drenkelingen toe. Zij bobben negen dochters, welke, even- als de moeder, gevaarlijk zijn voor de zeelieden. Ot; naam Aegir is in de laatste jaren meer bekend geworden, doordien de Ihiitsche Keizer Wilhelm 11 eene compositie geschreven heeft, getiteld: „Sang au Aegir", welke volgens het oordeel van onafhankelijke critici niet onverdienstelijk zijn moet. OeK .\' !i;» liuiif, (atjeh), zie bij
Moekim. Oclcimi, (ar.), doctoren der wet en
geestelijken. Ocloclmliuitf, (inal.i, leperlioofd,
voorvechter.
|
|||||||||
|
843
|
|||||||||||
|
OENOFOLIE.
|
|||||||||||
|
UEUV11E ENZ.
|
|||||||||||
|
Ocnonolle, (hand.), du wynver-
koop in Tiet klein. Oenotria, landstreek in zuidelijk
Italië; later Bruttium, bij de dichters,
bv. Vergilius, Aene\'i», VII, 85, wel voor gansch Italië genomen. Letterl. ir ij ui\'i ad, van g r. oinos (wijn). Men spreekt van Oenotrus, koning der l*e- lasgen, die een deel van Italië in hun bezit namen, en hunne veroveringen tot aan Latium uitstrekten. Oeru Liilllll-IIÖk, eeae Friesche
kroniek, als hut werk van verschillende schrijvers, waarvan de oudste in de (ie, de jongste in liet midden der lste eeuw v. (\'. zou geschreven hebben, uitgegeven door en in liet bezit van C Over de Linden, tot schijnbare staving der oudheid van zijn geslaeht. Dit onder- geschoven en niet bedrieglijke oog- inerken verdicht gcscbi ift zag het licht te Leeuwarden in 1872. Oi-i-riiij tocha, (atjeh), raad
der oudsten. Mal. orang toewah. Zie bij Moekim. Oer!.) sus. verbasterd uit het mal.
orang lama; zie oorlam. Benaming van een stam der Hottentotten, mul. der Nnmaqua\'s; zij noemen zich gaarne oer- lams, omdat zij eene uitstekende meening hebben van hunne eigene sebranderlieid. Oermensen, (k.m.a.), sterke kerel.
Oes. (z.-ai\'r.), out/sten.
Oest, (barg.), boer.
Ocstcrreleli lint den Itcruf,
ilie Ktiltur inudi Ostcu zu tra- gen, (bgd.), Oostenrijk heeft tot roe- ping de beschaving naar het Oosten over te brengen. Die woorden werden voor het eerst door den Duitschen rijks- miuister Baron Heiurich von üagern (17i)\'.i—IMSOi, in het Parlement te Frankfort gebezigd. Ocsterreich ist tniinei* nm
elne Idee mul nm elnc Armee zuriick, (hgd.), Oostenrijk staat
altijd een denkbeeld en een leger |
(bij andere volkeu) ten achter. l>uze
wuinig vleiende beoordeeliug wordt door sommigen aan I* i 11, door anderen aan Napoleon 1 toegeschreven. Zij moet echter veeleer (Politik van 1\'raag van 31 Maart 1878), aan Marlborough worden toegeschreven, die van de i lus- ten rij kers zeide: Ces messt\'eurs sont tonjonrs en retard d\'ttne anitée, d\'itne idéé et d\'itne armee = die heeren staan altijd een jaar, een denkbeeld en een leger, enz. Octcldoiiksclie club, met haar
bestuur, gebeeten »i\\u liaad van Kif",
gevestigd te \'s-Itertngenboseh, houdt uitdeeling van eetwaren ten beboeve van iniiigegoede earnavalsgasten, die zich daarvoor aanmelden; om die te nuttigen iu acht maaltijden gedurende du beide carnavalsdagen. Hij de inluiding van het carnaval ter stede, omstreeks Februari, pleegt „Z. K. II. Prins Amadeiro Ri- uosto di Caraavalo, Ridder van het lieksam. lleur en Meester van Oeteldonk en deszelfs Water vrije Moerassen en Zand woestijnen", gezeten op een kolos- salen wereldbol, zich aan \'t hoofd van den gemaskerden stoet te stellen, die alsdan een omgang houdt. Hare muzi- kanten waren Brabantsche beertjes, in blauwe kielen en op klompen. Die club, wulku ten doel beeft, bij de carnavals- vreugd bacchanaliëu te voorkomen, na- dert baar einde. Oetocsun lndjil, (mal.), Evan-
gelisch zendeling. Jiidj/l = Evangelie. OrliM\'saü Itoeill, (mal.), Ji.-ka-
tho/iek missionaris.
Oets, (j oodach • dialect), beet-
ncinerij, iemand oetsen — beetnemen (van bet Duitsebe: men). Oeuvre des arrivantcs (1/—»
(fr.l, het iverk der aankomenden, d. i.
het werk der bescherming van jonge
meisjes, die iu den vreemde aankomen
om er eene betrekking te vinden, en,
I zonder leiding, allicht bet slachtoffer
j worden van de listen van zedelooze
| lieden, die baar \'t spoor willen bijster
I maken. Ter wille van die bescherming
1 heeft „1\'Union internationale des Anües
|
||||||||||
|
844
|
|||||||||||
|
OOIEF.
|
|||||||||||
|
OEUVRE EXZ.
|
|||||||||||
|
middellijk van regeeringswege gelast
of bericht wordt. Kene officieuze courant is een nieuwsblad, dat zijne berichten zonder er vonr uit te komen, van de regeering erlangt, ten einde hare staat- kunde te steunen. OfHcioi\'11111 oolllslo, (lat.), strijd
der plichten. In de zedekuude. de strijd, dien men voert als men voor de keus ttisschen twee plichten staat. Olfriile, leng., sport.), goal(?.. a.)
die bij het voetbalspel niet meetelt. Offride = rechterzijde, -band. Ou; Is ile Koiilnji van Bnsau
en Ogemtili Is zijn wijf, vgl. Deut. III : 11. Nuiii. XI : :t;t. Klanknaboot- sing van bet woordje Och! als repliek schertsend toegevoegd aan een meisje. dat gedurig ,oeh!" roept uit kribbig- heid of nutligbeid. „Ojemini!" uitroep van droefenis, spijt of medelijden, z. v. a. „il, Jezus mijn!" wordt bier wel sehert- send bijgevoegd, als ten nauwste niet den uit roe]» „oeh!" verbonden. De vrouw van Basan\'s koning wordt echter nergens genoemd. Ojf tlK\'lcch Illl-llOHCllOU, i: I r.),
Og, de koning van Basan ,* naam voor
iemand, die buitengewoon groot en sterk van lichaam is. Ouicf. oileï, (bouwk.), van het
Franse hu woord ogive, wordt onjuist
voor spitsboog gebruikt. In de Midden- eeuwen gebruikte men tot aan de XVIe eeuw alleen het woord ogief [f r. ogire\\ voor de zich kruisende bogen van een gewelf. Deze bogen waren veelal rond- bogen en geen spitsbogen, die alleen daar een meer of minder scherpen hoek vormen waar zij elkander doorsnijden. < >nze timmerlieden en steenhouwers geven ook den naam van ojief aan eene lijst wier profiel gevormd wordt door de verbinding van een hol (kwart rond) met eene kraal. [In de XlIIe eeuw schreef men bet woord ogive aldus atu/ire, afkomstig van bet Latijnschc woord augere, versterken, vermeerderen. omdat de kriiisbogcn, de ribben eene versterking vormden onder de ge- welven.] |
|||||||||||
|
u la jeune fille" hare agenten aan de
tations, nl. dames of vrouwen, die de jonge meisjes afhalen en ouder goed dak brengen, en in hare qualiteit kenbaar zijn aan een livret rouge (rood boekje) en een insigne (eene speld, waarop de naam dezer „Union" duidelijk gegraveerd is). Oeuvre des prêtres conver-
tls, (fr.), werk voor en door hekeerde
priesters. Vereenigiug, hi 1H8<; opgericht, met het doel om aan Itooinsche gees- telijken, dit\' uit geloofsovertuiging hunne Kerk verlaten, de behulpzame hand te bieden, teneinde hen op te leiden voor predikant, zendeling of evangelist, of om in handel, administratie of onderwijs werkzaam te zijn. Offeublieli|es, operetten, geschre-
ven door — of in den geest van — Jaeques Offenbach, een Kransch componist (geboren te Keulen 1H1<), ge- storven te Parijs in 1880). IMIeituihim, fr.-k.), fr. offerioire,
dat gedeelte der Mis hetwelk op het Credo volgt en bestaat in een kort ge- bed, door den priester luidop gebeden en door bet koor gezongen. In ruimeren zin : de „offerande" of dat gedeelte dei- Mis. volgend o]( bovenbedoeld gebed. waarin bet brood en de wijn aan (!od worden opgedragen. Olfiec-liiiutei\', olïice-seekei^
baantjes-jager, vleier of helper van
staatkundige partij hoofden, op hoop van eene betrekking. Oorspronkelijk in de Vereen. Staten. Maar elke verandering van bestuur ook het ontslaan van amb- tenaren en het aanstellen van andere ten gevolge heeft. Officials en niet-officiala bij een
wielrydersbond. Official ie ng.) — amateur-wielrijder; de anderen heeten professionals. Officiant, (hand.), «« beambtebij
een tolkantoor. Officieus, flat. offichsm = diennt-
vaardig, voorkomend), \'t Tegenoverge- .stelde van officieel, dus wat niet on- |
|||||||||||
|
OU IKK 1>K DKKN. i
|
||||||||
|
OM» COt\'NTKY.
|
||||||||
|
Ojfloi\' tip Doen, wellicht beter
i tgicr ven ilu Ardennen, een van de
paladijnen van koning Kerel den Uroote, ook voorkomende in Arioato\'a Orlando furloso. Onjlviial, oijIvhIcu stijl, is van
gelijke beteekenTs als spitsbogen stijf. Beide deze benamingen zijn echter niet juist omdat de spitsboog niet de alleenheerschende boog is, noch dot de ogivale vorm de meest kenmerkende eigenschapvan de mlddeloeuwsche bouwkunst is. 0<| 11 i I><-1 tfs.su hu fine, < i t.), aanelke schoonheid komt een einde. Spreukvan 1\'allaviclnille Urannenburg,in. ii. w. schoonheid veegaat; de schert-
sende toevoeging luidt: leettfkheid blijft. Ofji\'e, Ofljiii1. een monster uit de
oude kbiderverhalen, een kindervreter, lij;, een groot, loinp en onhebbelijk mensch, een bullebak. Het vrouwelijke is Ogres. Ofji-caBC, (wap.)i koek eau zwart.
Oh! eh! I< s [iciiis iiHitciiux.
<Ju*eHt-fl**«|til chwmoIpm vcrrcs?
(fr.), zegt eens lieve schaapjes, wie breekt de glazen ? Aanvang van het refrein van bet lied La maisou tran- an/\'lle, woorden en muziek van Col- ma nee, dat, onistr. 1857, niet slechts in Frankrijk, maar nok bier te lande /.eer verspreid was. Oh! Ir |ll;iis;iill ]ll*o|ot «1*1111
]»o«-te ifjiiot-iiut,
Oni. de liiui de lióimis , vit rlioisir < liihU ln-:i ml ! (fr.), o, welk een vermakelijk derkbeeld \\ van een douanen dichter, um onder j zooveel helden Childebrand te kiezen, j l\'it den yen zang van Boileau\'s Art poëtique op du S u i n t e - O a r d e, een tbans geheel vergeten schrijver, die een gedicht getiteld les Sarras/\'ns chassés de J-\'rance had geschreven, waarin Childebrand ile hoofdrol vervult. Oh ! niiisiillrz Juiiui is mie
femme fl|iil tombe,
fljui s:i il hoiim n ik I Itli\'fllciiii In piiu\\»\'( Anic giiccombc! |
(fr.), ». beschimp nimmer eene gevallene
vrome, irie treet, onder irelken last de arme ziel is bezweken! Aanvang van het 14e gedicht der verzameling Chants da Crépitsrnte, van Vietor llugo.
Ohê! Imii HutlN ent, (lat.), Ho-
ratius, Satirae, 1. 15, 12sq.e.e. Ohé het is ui genoeg. OH<*ii|i. (si>ort.), olieplaatje.
Olldom, liim.i, olierok, d. 1. olie-
gebied, in \'t bijzonder Pensylvania, het middelpunt van den petroleum-handel: het woord Is gemaakt naar Kingdum i Koninkrijk ) en derg. Oiüi. gewicht van 1,278 kilo in
Turkije in gebruik, tot 1«!>7, toen aldaar het metrieke stelsel werd ingevoerd. Oksekop, (van hgd. Ochsen-
kopt\' \\ -— domoor, schuapskop.
OLscnaar. (barg.t, horloge.
Ohsine. (ba rg.i, tikkertje (bor-
reltjei. OKzanl. choor, afgezonderde ver-
hoogde ruimte of plaats voor het orgel en de zangers, oorspronkelijk in de Katholieke kerken. In het oudFranach komt het woord dorale voor. Old Al»e, (tiin.:, Abraham Lincoln.
Old-lEullcy, rechtbank te Londen,
waar men terecht staat wegens geweld* dailigen straatroof, enz.
O ld Colony, (a in. >. de oude kolonie,
volksnaam voor dat gedeelte van Mas- saehusetts. dat de oorspronkelijke Plymouthkolonie bevat, onder dan de kolonie aan de golf; in 1692 werden beide vereenigd en vormden hij de stichting der Vereen. Staten den staat Massachuaetts. Old country, <a in. i. het oude land,
d. i. het moederland, aanvankelijk Kn- ge/and, het land der eerste emigranten: ook voor de Ieren Ierland; later werd de naam in Amerika algemeen, ook onder niet-Engelschen, en beteekent thans alleen de oude wereld, of meer I bepaald Europa. |
|||||||
|
OMÏ DOMIMon. S4f> OI.IKKOKKKN
|
|||||||||
|
OI«1 Dominion, ui in.), hut onde
f/ebt f tl, imam voor Virgin ia, naar den ofBcieelen Engelsehen naam van dien staat: „the Colony and Dominion of Virghiia", np de kaart van John Smit h in Iii2!i aange teek end nis (httd Virginia, ter onderscheiding van de kolonie in Nieuw Kiigeland, die Xeir l\'irginia heet. Vgl. Mother »f States pii Mot her oj Presidents; de bewoners heetcn Beagles. Old 3-: iiff lailfl. naam van Kngeland,
ter onderscheiding van Xew F.ngland. Sedert H141 in gebruik, 21 jaar nadat de Amerikaansche kolonie Xew Virginia <>nk New Knglaud werd genaamd. Old lt;n*i\'\\ . ni„ eng.), nu tl >- Hein,
old lleudy (and* Benedictn*)faW lientle- inau (de onde heer), old Xiek (deoude Klaas), old Scratch (de oude Krabber), namen voor den duivel. Old Htckory, lam.i. Generaal
.Jacks»».
Old S.iidy of T1u>eiidiieed1e
Street, ieng.\\ rfc iwoV iuffrontr uit Threadneedh Street, naam voorde £h- aelsehe Bank, naar de straat, waar ze gevestigd i>. Old Line State, (am.\\ de onde
linie-staat, Maryland. de eeiiige staat, die in den tijd \'der Onwenteling linie- troepen had. Old Mne WliIjfN. i a in. i, irh/\'f/si\'z.a.1
van den ouden conservatieven stempel , 1840—18"i2). Old nlck, (eng.), duivel Ntïk =
booze geënt; van lat. nigtv (zwart), r.ns nikker iz. a.). Old North State, ia mi, oude
Koord-staat, naam voor North Carolina, als hehoorend tot de oudste staten der I\'nie; vgl. Titrpentine State, Pitch Tree State. De inwoners heeten Tar boiler* en Titckae*. Old IBouijli iind Roiulv, /.ie
Old \'Am-h. Old South, lam.i. de zuidelijke
staten der 1\'nïe vuor den oorlog. |
|||||||||
|
Old White?, (nrn.), het ;>««»•<* van
I generaal Taylor gedurende den oorlog
I met Mexico; het paard was een Btaat-
| kundig symbool gedurende den kiesstrijd
campagne, die met Taylor\'s verkiezing
tot president eindigde. De voorlooper
van \'t paard van lioulangcr.
Old Zneh. d<- generaal majoor
SSachary Taylor. 12e president der Ver. j Staten." Zijne soldaten noeindeii hem ook „Old Itoiigh and Ueady", Oldtimer, ii-ng. i. lettcrl. iemand
van den ouden tijd, oudgast, iemand die lang denzelfde vak bediende. |
|||||||||
|
Oleniit et o|i«\'i:iiii nerdidl.
flat.), /* heb olie (kosteu) en moeite rerspild. Ik heb tevergeefs gearbeid (de uitdrukking is ontleend aan den arbeid bij nacht). Ook gezegd van Cicero bij Hor.. Sat, I, l, 00. IMautus, Poe- nuliis 1, 2, I Ifl (32H) e. a. OHImIiim (Ken —. ingebeelde zot,
waanwijze, aanmatigend uieiiseb, poch- bans, naar Anicius Olibriua, Ro- : meinsch senator, die in 462 tot Keizer : werd uitgeroepen, maar wegens zijne l ongeschikte wijze van handelen drie I maanden later weder afstand van den j troon iimest doen. Olie tn de wonden gieten, d.i.
j zacht,bemiddelendoptreden, balsemende
: voorden toespreken, ontleend aan Luk. X : 34, waar de barmhartige Samari- taan, die iemand op den weg half ver- moord v«nid, zijne wonden verbond, „gietend daarin olie en wijn". Olie In .\'t viini1 werpen, eene
zaak verergeren. Ontleend aan II o- ratius\' Satiren: Oleum adde camino, giet olie in den haard.
Olie (tlnn —, Ou il.), bijnaam
\\ voor den plaatselijk,» adjudant. Oliebollen, (st u d. i, dronken
\\ studenten.
Oliehoeken, spot naam voor de
Bolstrarders. Toen eenige buitenland- selie gezanten de gasten waren van
i Kdo .longema, hoofdman van l!ols- ward, onthaalde hij die lieeren op
I oliekoeken. |
|||||||||
|
Ollekopje. een doorrookertje, ta-
baks- of sigarenpijpje, dat door liet ronken hoe langer hoe bruiner wordt, van een soort pijpaarde met olie toe- bereid, en gnedkooper dan echt meer- schuimen pijpen. — Ook (mi 1.) iemand, die door het vele gebruik van jenever een rood gelaat heeft. — In de olie zijn — dronken zijn. Ollekraia. eene kleine munt, ver-
meld hij Breeroo, maar waarvan naamsoorsprong en waarde geheel in *t duister liggen, ondank» de pogingen ter verklaringen door Breeroo\'» l\'itgever*. |
||||||||||||||||||||||
|
boven de aarde gelicht waren" en God»
toorn bedaard was. Ook liet symbool van overwinning. Hij de (J rieken ook dat der eerbaarheidi vandaar dat de bruid bij het huwelijk een olijftak droeg, evenals bij ons oranje-bloesem. Olijftak dos vredew (Oult niet
den —, ontleend aan tien. VIII : S—l-J.
in verband met het elassieke zinnebeeld „olijftak des vrede»". I >e duif op /.hh- zelve is een zuiver Bijbclsch symbool van den vrede tusschen (lod en inenseh. die hersteld werd toen de wateren van den zondvloed weken. Als onder den kreet „Leve Alfonso (IX), de vrede- vorst!" deze \'2."> Maart 1*7*1 in Madrid zijn intocht hield, liet men zwermen van duiven boven zijn hoofd op; dat waren in waarheid rredednipeti. |
||||||||||||||||||||||
|
afr.i, Hafdijn.
|
||||||||||||||||||||||
|
01tevlN|r. (z.-
Ollfmit, iwap |
||||||||||||||||||||||
|
groote jachthoorn.
|
||||||||||||||||||||||
|
Ollfantc of otifautshoren, »trijd-
lioorn van Uoeland, den held van |{on- |
||||||||||||||||||||||
|
Olim. (lat.),
dr ttfif/r» ran Ol
|
u-heen. Vandaar in
= in den ouden tijd. |
|||||||||||||||||||||
|
Olllniitlc (amst.), het geldzakje,
waarin de kruiers des Zaterdags lift
loon ophalen; wellicht aldus genoemd omdat kk\'iir en vorm iets van een
.slurf hebben. —. iamst.1. liet kleine lessenaartje
<»p vier korte pootjes, dat in sommige inrichtingen van onderwijs r»p du tafel van den docent staat. OllfailtHpiipler. grootste soort
van papier, met liet merk van een olifant. OlifiitltHtl-omp.! \\va p. >. zie Tromp.
Oliuarelile. van gr. oh\'gos (weinig)
en archehi heersenen,: heerschappij run weinigen, familieregeeriug, een verbas- terde vorm van aristocratie, evenals ochlocratie dat is van democratie. OHHIiei-fi, plaat» van waar Jezus,
volg. Handel. I : 12, ten hemel voer. Zie bij Oethsemané,
OllUhluri, symbool van vei*oe~
ning en rrede, ontleend aan i !en.
VIII : II. waar de tweede duif, die door Noacli was uitgezonden, eenafge-
|
||||||||||||||||||||||
|
Olim memiiii«*e |uvul>lt. < 1 ;i t.i.
later zal de herinnering genoegen rer-
schaffen. OU vet uilen. Uenedlkttyner orde,
opgericht door .Johan Tolomei, uit dank- baarheid voor de herstelling van het zintuig zijns gezichts, in eene wildernis bij Siena, en door paus Johannes XXII in 131-.I erkend, (,\'ongregatio S. Mariae mout in Olireti = vereeniging der II. Maria van den Olijfberg. Ollvlcr «Ie la palx (1/—. <fr.i.
olijfboom <hs vredes. Kernaam bij de l\'Yauselien van Klisabeth van V a- lois, oudste dochter van Hendrik 11
koning van Frankrijk, en van <\'atharina tic Médicis, 24 .Juni 1\'.:.7 in den echt verbonden met Filips II koning van Spanje. In Spanje noemde men baar [sabel of In liei\'pie dr la Paz >/ de I» Bmtdad (de koningin des vrede* en der goedheid i. Olla poflrliln, htt. verrotte pot,
Fr. pot pourri, een nationaal gerecht der Spanjaarden, dat een mengsel bevat van verschillende vleeschsoorten en groenten; tig. mengelmoes, verzamelinf |
||||||||||||||||||||||
|
broken olijftak medebracht, waaruit hij van niet altijd hij elkaar benoorende
|
||||||||||||||||||||||
|
dus
|
||||||||||||||||||||||
|
zien .dat de wateren van zaken of uitdrukkingen.
|
||||||||||||||||||||||
|
sis
|
||||||||||||||||||
|
![.[,]•; LOltE.
|
OUKOUEX.
|
|||||||||||||||||
|
Olie Lorc, ih«d.i, tot die uit- \'
drukking, die oude Laura heteekent, | heeft de volksklasse o&eum laitrei = taarierotie verhaspeld. Ëvenioo /.egt /ij : Olie Mililiir = oude soldaat, voor
eaa de mille fleurs, een bekend reuk- |
OU liiptis, uu vt h.), een berg op
de grens van Thesaalie en Macedonië, waarvan sommige toppen Keer hoog zijn
en den hemel sehijnen te raken. Komt bij Homerus het eerst voor als benaming voor den zetel der onsterfeljfken of woonplaats der f/oden. dok wel ter aanduiding van de bovenste zitplaatsen
in den schouwburg gebruikt. Oiimi\', een verwoester, vooral van
boekerijen. De tweede kalif der .\\lusel- manneii, < Ima r, wordt namelijk ge- zegd, na de verovering van Alexandrië rit-II n. C.i. de verbranding der biblh>- theek aldaar te hebben bevolen. Omberen, zie Hombre.
Ombre de soleil, (fr., wap.i. zie
Sehadawzou. Oinlit>e,if r., wa ]».), zie Geschaduwd,
ook alleen in omtrek aangegeven, /on-
der kleuren. Omefia (Alplill cil —, de eerste
en de laatste letter van liet (irieksebe
alphabet. Spreekwoordelijk voor begin en einde (Openb. 1 : 8, 11). Onieiii. (amen), (hebr.1. 7.1bAmen.
In de volkstaal bij de Israëlieten vaak gebruikt als bevestiging bij een wensch, bij een plechtige verzekering, eeds-uit- drukking, etc. Omein 8elo! (amen sela!; aan de Psalmen ontleende llebr. uitroep;
weleens gebruikt als bevestiging van een gebed of een heilbede. Omen acclplo, (1 a t.ï, /\'/.• neem
het voorteeken aan. OmeHiSd of Ottmertffd, de zeven
weken tusschen bet Israël, l\'aaselit\'eest en het Wekenfeest; zoo genoemd naar de omertelling (zie Oumeren). Olllkoilieil. Kom ik OM, dan kom
ik om. Woord van Bather, als zij
naar koning Ahasveius gaat, om "t gevaar af te wenden, door llaman over de Joden gebracht (Esth. IV : IC). In de volkstaal misbruikt, om roekeloosheid in \'t wagen van zijn leven te verontschuldigen. |
|||||||||||||||||
|
Ollef, (aleph), (liebr.)i de eerste
letter van liet llelir. alphabeth. Oltef-Bettt, (Aleph-Betb), (hebr.), =
het alphubet. Dit in ollef-beis —dit is /.oo eenvoudig te begrijpen als het a /. <•.
|
||||||||||||||||||
|
Olmse, i b
|
||||||||||||||||||
|
OI<(jiï\';i lisf li 11 si ;mim in. door
den erflater eigenhandig geschreven testament, eigenlek holographisch testa- inent iz. a.). Olow liit-sinhMiiH. | Alaw ha-
sjalonij, (hebr.;, — op hein zij de vrede! of: hij ruste in vrede! Dit wordt evenals ons : zaliger gedachtenis, door de Israëlieten bij bet noemen van een doode achter diens naam gevoegd. Is de doode eene vrouw, dan luidt het: 01ého- j ha-sjolaiim laléha ba-sjalom), op baar : zij de vrede! OI> lli|»Iun iiNclic Zpiin (IK —,
liet beeld van Zeus of Jupiter, vervaar- digd door 1\'hidias uit ivoor en gouden ««plaatst in den tempel te Klis; een ; der zeven wonderen van de wereld. Olympiade, zie Era (waar on-
juist „Olympianen" staat), van gr, Olym- pias (2e inuv. Olympiados), bij de \' oude (jrieken een tijdperk van vier | jaren, dewijl telkens na dien tijd de j Olympische spelen terugkeerden. De \' tijdrekening bij Olympiaden neemt een aanvang met 77<; v. (\'. en eindigt met 303 of ;st>4 n. <*. Olympisch woord, kort \'en bon-
dig gezegde. Met Olympische kalmte = voetje voor voetje (kom ik er van- daag niet, dan kom ik er morgen), Olympische runt = de statige rust der «oden o]» den I tlympus. |
||||||||||||||||||
|
84!)
|
|||||||||||
|
iiMMA KN/..
|
|||||||||||
|
"i.MLAIHNA.
|
|||||||||||
|
Oma e vlvaai ex ovo, (1 at.t,
altrat leeft ontstaat uit eene vruchU
klem. Lotterl. uit een ei. /ie Generatio aequivoca. Oiniies :i!tcs c|aae ad hnma-
nltateni pertinent, haltent com- aiuiie C|u»fldnin vliiculum, <lu t>, alle kunsten of wetenschappen, die tot
ili\' fijnere of hoogere beschaving behoo- ren, hebben ffit zekeren gemeenschap- Itflijkfii hand. Cicero. Omiics poenii rum facies Ia-
bor hfc naus naliet,(lat.).Lettert alle vormen (eigenschappen) van straf heeft deze arbeid alleen. Wordt wel gebezigd omtrent pijnlijk, uiterst lastig letterwerk. Woord van den Leidschen hoogleeraar Joseph Justus Scaliger (f 1\'\'\'"\'.\'i. Omni die dfc Maria e,
M i*;i laudca anima , (1 a t),
o mijne ziel, breng dagelijks lof toe aan Maria. Aanhef van een zangerig lied van (\'asiniir. prins van Polen. Omiiia ad Del ylorlani <>m-
ata ad iua|orein Del jflorfam. (O. A. h. <;. ..f o. A. M. I). (J.i, (lat.),
allen ter (meerdere) eere Gods. Vgl. Ad majorriii Dei glnriiim. Oiiuila caai Deo.ilat.i, alles met
God, alles met Gods hulp. O mui ii f n iis tii! < la t.l. a/les goeds.\'
at nat irritsrhrlijk is.\' Welkomst*, en vooral ook afscheidsgroet, aan \'t slot van brieven inzonderheid. Voluit: onmin tibi lof rob/\'s> fansta sint! Hat alles u iof ulieden) geluk aanbrengend zij! Onmin, jam ffnnt fierl quae
posse uefjuham. (lat), reeds ge- schieden alle. dingen, die ik ontkrnde
dat zonden kunnen geschieden. Ovid., Faetl I, 25. Omiiiii men niecnm porto,
(1 a t.t. Cicero, 1\'aradn.ra Stoicorum, l, 1, H. Ik draag al lift mijnr bij mij. Verklaring van Bias, waarom hij zijne schatten niet voor den vijand \'m vei- lighetd bracht. IMiaedrus, Fabnlae 4, 54 |
|||||||||||
|
OmladIna,j;i-heini bondgenootschap
der (V.echeii in Bohème (hoofd-
zetel Praag), «lat er naar streeft, dit lauil los te maken van Oostenrijk. I >c (\'zeelten zijn de oorspronkelijke bewo- ners des lauds. en aan het vreemde i Iniitsche) elemeut vijandig. Omiie anlmalRcIpsnai illlijfit.
(lat.i. elk dier bemint zichzelf. <\'i-
eero, De ftntbns, V. •>. Oltllie i\\v llllH Hcrlptl jfi-ii vï-
tate tranoedln vluclt. (lat.), ovidius, Tristin 2, 881, het treurspel
orertreft elke andere schrift-mort in rerheven mist, of naar Vondel Moe hoog men atijge in maat of toon.
Het treurspel spant alleen de kroon.
Omiie iiiitiliiin nocet, (lat.), al
trut overmatig of onmatig is, is »«- deelig. Otune iiiinhiin v ri\'th ui* In
vltlum, (lat), al wat te veel in, wordt tut ondeugd. Oimie prhiclpluui urave,ilat. >.
alle begin in moeMffb. Omiie si iliilr. (lat), al het treet-
bttre. B.v. in omni sclblli of in omnibus ncibilibm thuis zijn, in al het weetbare,
in alle takken van wetenschap of kennis thuis zijn. O mm* siiitfle clamllcat, (lat.),
elke vergelijking git at mank, d. i. kan
niet op alle punten toegepast worden. Otiiuc solimi forti patrtn est,
ut plsclbas iiequor, (lat.). poor den sterke is f/r geheels aarde het vaderland, erenals de Oceaan voor de visnetten. Ovid. Foute», I, 501. O tuur t liiiHiii perfect u m, 11 a 1.1.
a/Ir goede dingen bestaan in drieën* Oinae tullt puactnni. qnt
mlscult atlle dalcl, Lectorem de- leetantlo ftariteri/tte mtniendo, 11 a t.).
Iloratins, Bpistola ad Pisoues, \'.i-i\'.l
si|. Hij verwerft algemeenen bijval,dir Itrt nuttigs met het aangename /mart, (door den lezer te boeien en tevens te leeren). |
|||||||||||
|
OMHIA ENZ. S.">(> ON DIBAIT UV VEAU.
|
|||||||||||
|
21, verhaalt hetzelfde van dun dichterHimonides, Heneca \\l)e constantia sa-pienti» ó. 3. EpMota, \'.\'. 15) en l*lu-tarehus van den philosoof Stilpon.
Onmin |Mjnrl:n;i rara! 11atj,
afwat voortreffelijk (uitmuntend\') is, is zeldzaam. Cicero, La «hun XXI. O ui nla re ruin prliicipin par-
va Hiuit, dat.!, de oorsprong ran alle dingen is klein (nietig». Cicero, De finibns V. _\'!.
Oniula Hervillter, pro tloiiil-
natione. (lat.), rillen in slaafschen trant, ter irille fan heerschappij (om te kunuen heerechen). Tacitua, HM. I, 36. Zie Médiocre et minpunt. Pon
arrive ii tont. Oninla vindt ninor. et hok
cednnms aniorl. dat.i, ile liefde orerir/iit alle*; en trij onderwerpen ons
ook aan hoor. Vergt!ius, Bucotica 10, W. Omnibus, (fr., van lat. om n/s
|
OniniN homo menilax, dat.i,
\'- Psalm (\'XVI : 11. (Vulgata). Alle tneti- i sehen zijn hagenaars. Oma ia in, eene aanwijzing op de
onderselieidene rubrieken der Staats-
inkomsten, zooala die in Engelaud veelal uitgegeven wordt.
Oaminin eoiiHensn. (lat.i. mei
aller instemming. O in pli n Ie, i in y i h.). koningin van
I Lydiü, dochter van lardanus. eehtge- noote van Tnioltis, na wiens dood zij I zelve de teugels van het bewind in banden nam. Toen Hercules wegens \'t ombrengen van Kurvtus\' zoon Ipbi- tu> in razernij vervallen was en daarvan niet kon genezen worden, dan wanneer hij zich in slavernij be- gaf, verkocht bij zich aan Omphale. Hij werd verliefd Op baar en diende baar vrijwillig met spinnen en andere vrouwelijke bezigheden, ten bewijze hoe
ver de Hefde zelfs \'t dapperste gemoed
kan verteederen en verzwakken. Omsl;i:i ii. (ha rg.i. verklappen,
|
||||||||||
|
= af fes; omnibus — 3e ninv. mrv,
roor allen) voertuig. I>e Franschen /.eggen niet een nlat woord, fonr banaf (gemeente-oven).
OiitulbuH nliqniu.ue toto nihil
(De —, flat.), van alles icat, en pan
het geheel niets, nml. weten. Van opper- vlakklge, vluchtige kennis, die nooit vakkennis wordt. OmnlbuH Kill. wet in IKHH door
den heer Springer van Illinois aan het Huis der Afgevaardigden voorge- steld, om aan zekere „Territorieu\' toe te staan als „Staten" op te treden zonder
voorafgaande wet. die hen daartoe zou machtigen. Onmin ;iin:iiis amens, /.ie Aman-
tes amentes. Oiiuiis-li(itno.. ilaO, iemand, die
zich voor allerlei /.aken laat gebruiken, of ook daarvoor bruikbaar is. Lett. rmeiiseh van alles". Vgl. <luivelstoejager en factotum. Fr. Itonuiie è tonf faire. |
|||||||||||
|
On ainie saus raison, et biuih
raiHon 1\'on halt, (fr.). men bemint zonder reden en men haat zonder reden,
Kegnard, Ie» folies Amonreuses, in de rol van Agathe; vgl. (\'atnlliis. ! Eptgr. LXXXV1 ; Odi et ttmo, uitare id faclam fortasse requirisf
Keseio, sed fieri sentio et excrueior. i Ik haat en bemin tevens: j;ij vraagt wellicht waarom ik zulks doe? Ik weet het niet. maar ik voel dat het zoo in, en Ik word er door gekweld). On conimence par ïtrv dupe
On Unit par Ptre Ir i pon, (fr.), Meu begint met bedrogen te worden.
Men eindigt met bedrieger te zijn.
Madame I ► e\'s h o u i 1 i è r e s 11662—1718 >. Ilèjferion sur ff Jen. On «limit dn vean! (fr.), men
\\ zou ze ij gen 1,\'uffsvteescfi, een ironische
kreet van bewondering, die, omstreek*
I 1HS-I. bij het geestigste volk der wereld
|
|||||||||||
|
851
|
|||||||||||
|
oN DIT ENZ.
|
|||||||||||
|
OS NK KXZ.
|
|||||||||||
|
On est qnand on Ie vent Ie
ui ;i Tl ie de sou sort (fr. i, teder is,
J wanneer hij dat tril, de bewerker ra» \' ~\'J» eigen geluk, Verrier. Adrast. | (1705>, hgd., Jeder ist seinen (itiickes Sch mied.
On i\'si Houvent putti pur on
Pon a pêche, (fr.), men wordt dik- n\'i/ls gent ra ft in hetgeen waaraan men 1 zich bezondigd (waarmede men gezou* ; digd) heeft. Ontleend aan het Boek der \\ Wijsheid (Apocr. Boeken) XI\': VI,per | quaepeccat aliquisper haec et torqttetttr. On ne inenrt pas d*amoiir.
(fr.), liefde doodt niet. Refrein van
\' verschillende romances. i Ifschoon men er echter nog eene, muziek van 1\' o in a g-
; nes ï, tekst van F i r in i in 1824 i kent. I die Je meurs d\'amour = ik sterf van liefde, is getiteld, behoeven verliefden
niet te duchten noodzakelijk iu doods-
gevaar te verkeeren.
On ne pent eontenter tont Ie
monde et «on pere,ifr.i, men kan i niet iedereen tevreden stellen en zijn
vader er hij. I,a fo n ta in e, Fables j lil, 1. Ie Meunier, sou tils et 1\'ane.
Zie ook Conteuter. On ne premi jamais Ie rol.
p:is menie an.v éehees9 (f r.), mui neemt den honing nimmer, zelfs niet in \'t schaakspel. Men verbaalt.\'dat die woorden, in een geveeht te ISrcnnuville, tegen koning Hendrik I van Ënge- land (1119), door koning I. o d e w ij k den Dikke van Frankrijk, een ridder van bet vijandelijk leger werden toegevoegd, op liet oogenblik dat de laatste hem gevangen wilde nemen. On ne prete qn\'Hiix rlehet*.
i (f r.), in den zin van : wie heejt, dien
1 zal gegeten warden. Matth.XIII : 12 enz. On ne ft\'nttemlnlt gnère
De volr l\'lvsse en cette ul- lalre, (fr.), men verwachtte niet l\'h/s-
\' se* In deze zaak aan te treffen, l\'it
de fabel X , :( van I. a f o n t a i u e.
J.a Tortae et les deux i\'unaids. Men
pleegt die woorden schertsenderwijs aan te halen, wanneer in iets een eigennaam |
|||||||||||
|
iu zwang kwiini en in onze dagen nog
vrij dikwerf wordt gebezigd. De zegs- wijs schijnt van zekeren 11 o n tt o n af te stammen, die zieli toenmaals, onder den naam van Vhumme a lu ti-te de re tui = de nnm met den kalfskop, in verschillende landen iiet beziehtigen en als zanger deed lioorcn, en wiens gelaat inderdaad aan een kalfskop deed denken. Ou dit, ot >aus horreur Je ne
[uiis Ie redlre, (fr.), men zegt, en
zonder huiveren kan Ik \'t niet naver- tellen, Ha e in e. Iphlgénle, IV, 6, WO01\'- deu van Aehilles tot Agamenmon, waar
hij vraagt, of hg gelooven moet, wat lijj bij gerucht geboord heeft, dat Agamem- non zijne doebter Ipliigenia aan de goden ten offer z;tl brengen, teneinde daardoor volgens \'t orakel van Delphi een gelukkigen overtocht naar Trojete erlangen. On «lolt «les t\'-ipiiils mix vl-
vnntNt on ne ilolt mix mortH «|lie In verltt*\'. (fr.), den lerende» h men eerbied, den doodeu alleen waar- he/d schuldig. Dit gezegde wordt ten onrechte aan V ol ta i re toegeschre- ven, die bet in zijn eerste Lettre sur Oedipe gebruikte, iiet ia echter reeds in de Rrflrxt\'onx sur la erftiqué van II o uda r de la Motte (1673—1731) te vinden. On entre, on erte,
Kt c*ent la vïe. On er Ie., on gort, Et o\'eat la mort. Men komt binnen, men schreeuwt, zie-
duur het leren, men schreeuwt, men gaat heen, ziedaar de dom/. Vierregelig satiriek versje, dat Ausnne de <\'ban- eel in een album schreef, hetwelk hij in I83fi aan zijn schoonzuster gaf. (Zie 1\'Intermediaire des <\'l,erehettrs,->:>M;\\art \'M. kolom I7üj en dat gerniineii tijd ten onrechte aan Ëdmond Texier werd toegeschreven, doordat de Figaro van 2!\' < >et. \'63 bet versje voorzien van de bandteekeiiing van genoemden beer gaf, als zijnde afkomstig uit bet album van Xadar. De oorapr. tekst luidt: I hi entre, nn crie,
Kt c\'est la vie;
On hdille, on sort,
Kt c\'est la mort.
|
|||||||||||
|
«IN n\'KST ES*.
|
|||||||||
|
852 OMiKïl\'liil),
|
|||||||||
|
wordt gemengd, die er niet bij tehuis
behoort. On n\'est jamais si bleu son i
que par snï-iii»* ni«-. < fr. i, men wordt aooit -"«\' t/nml bedimd, als wanneer men zichzelf bedient. Ktienne, Bruegs .1 Palaprat 1«\'»7, 2e tooueel; ned. die zichzelf helpt is \'t eerst klaar. On nc tombe JhiiihIs que du
«•At e mi l\'on penche. it\'r.i, men ff/t slecht» aan de zijde, waarnaar men
orerheth, een zeer dikwerf aangehaalde volzin, UienG ui zot (17*7—IH74i don .\'m Mei 1 s.ï7 in de l-\'ransehe Kamer der Afgevaardigde bezigde, om de oppositie er voor te waarschuwen niet naar de Pransche binnenlaiidsche staatkunde van het einde der vorige eeuw over te hellen. Zelfs N a p o I eo n III gebruikte de aangehaalde woorden. terwijl hij daarvan liet vaderschap van (iuïzot erkende, in een schrijven van 13 Januari |8«7 aan K m i 1 e Olli vier (geb. 1825), hij diens optreding als minister, terwijl dè keizer er als toelichting bij- voegde: -lk wil rechtuit en flink voor- waarts. zonder nu eens naar rechts, dan weder naar links te wankelen (je renx marcher droit et ferme, .smis „triller tantót a droite taatfit a gattche). On peut entiissei\' tuut q 11*011
v om ilra !<•» coleres. les Mijnre*.
les ciilomules i on ne les élevern juuinis h la liunteiii1 tle moii dedulii. lir.i. wen kan zooveel drift, beleedigingen en lasteringen als men wil op elkander stapelen: de hoogte mijner verachting zullen zij nimmer hereiken. Woorden van (luizot(1787 —1*74% in de Kamer der pairs toen hem de oppositie, in I84ü hij de beraad- rtlogingeu over het Adres, in antwoord op de troonrede, zijn gedrag gedurende de Honderd dagen verweet.
On s\'evcillc. on se leve, on
(s\'liubllle et l\'on soi-t. On rentre, on dlne. on soupe,
on se coiiclie et l\'on «lort, it\'r.t. men tcordt trakker, men staat op, men kleedt zich aan en men gaat uit, men komt thuis, men dineert, men smijteer/, mrn gaat naar bed en men slaapt. |
|||||||||
|
Versregels uit rHarmonie imitatie* de
la laiujne franvaise, gedicht in vier
zangen door M. de l\'iis de éd. 1785), Ie zang, vers 143—144. Hij Uellert, Er lelite. nahm vin tt\'eib, nnd starb.
Onanie, zei f bedekking, onuatuur-
tijke prikkeling der geslaehtsdeelen, die het huwelijk onvruchtbaar maakt. Aldus gcheeten naar Onau. (ienesis XXXVIII : \'.i. die onwillig was, om, naar den wil zijns vaders, voor zijn overleden broeder Kr, bij diens weduwe Tliamar, kroost te verwekken. Zie he- riraafshinre/ijk. Onbekenden Ood (l)en —, op-
schrift van een altaar, door den apostel L\'aulus aangetroffen in het oude Athene, volg. Mand. XVII : 23. Als in Athene
heden ten dage iemand een eed moet afleggen voor den rechter, dan steekt hij de rechterhand omhoog, om God tot getuige der waarheid aan te roepen, maar legt de linker op «en liijbel. en wel bij Hand. XVII : 211. het woord, dat l\'aulus np den Areopagus sprak. Onbesneden van ha i t en
ooven. i|« lijl» >lnilas. vgl. K\\od.
VI : 11 : Levit. XXVI : 41; .Ier. VI :
II), |\\ : 2ttj Mand. Vil : 51: oud- IsraëlietUche beeldspraak, omrillig >n onvatbaar atn het onzienlijke te verstaan. _(ielijk Judas" is een bloot toevoegsel. Onbesiiedeiie. liet is nog zoo\'n on-
besnedene, zim\'n ongedoopte, i 1 Sam. XVII : 2ö). l\'itdrukkingeu om persoueu van lage ren rang. nuheschaat\'deu en
onwetenden aan te duiden. Minachtend onder oud-lsraël gezegd omtrent alwie niet tot dat Israël behoorde, omdat de besnijdenis bet teekeii was. waardoor een Israëliet in de gemeente van het liodsvolk werd opgenomen. OllbctlllHd. Zich niet onbetuigd
laten. .Hand. XIV: 17). Bijbeltekst,
beteekenende, dat God \'t den heidenen niet bad laten ontbreken aan getuige- nissen van zijn bestaan. .Maar in ge- ineenzamen zin duidt men er ook mee aan. dat iemand den diseh. waaraan hij aanzit, alle eer aandoet, door goed te eten of in eune vergadering door veel te spreken. |
|||||||||
|
OM1KVI.KK I IC OXTVASOEHIS. M"t3
|
|||||||||||||
|
OKKOKOBOJIUA.
|
|||||||||||||
|
Onbevlekte ontvanueuts, 1» t.
Vonceptio Immarnlata, lift leerstuk der
lï.-K. kerk. dit Maria, dfltr Gods bij- \\ zondere genade niet „In zonde ondingen en geboren" is. Eerst in !x."i4 is het door de kerk als een uitdrukkelijk te beulden geloofsartikel vastgesteld. I\'neh ; reeds by ile Kerkvaders der eerste eeuwen | wordt er, althans indirect, gewag van gemaakt. Onclc, it\'v.i. iniet moHotnotre—t,
ootu. Bijnaam van Francisque Sar- cey (geb. is-_>«i. I>e oorsprong er van is te danken aan Louis Sali s 11852—97), die. omdat Sarcey liet eerst van lift door Salis te Parijs gestichte lokaal Le (\'hut noh schreef, bij de ver- , schijuing van liet weekblad van den- zclt\'dcn naam. het eerste nummer aan onzen onin Kareey opdroeg; pttrvaht = j peetoom ware juister geweest. Omler beneficie van lnveu-
tarls, onder voorrecht ran boedelbe- . .irhr/jriiig, zoo dat. wanneer van eene nalatenschap de lasten f schulden) grooter zijn dan de lusten (haten i. men alleen
in zooverre gehouden is. de schulden te betalen, als de baten strekken. OnderbntJI of onderbnatfe.
i/..-ai\'1-.i. vest.
OiidcrilaimB . (z.-afr.), onder \\
\'s bands. |
OneslmuH, slaaf van Philemon (een
aanzienlijk christen, te Kolos.se i, die uit vrees voor straf wegens oneerlijk-
held gevlucht was; te Rome gekomen. wendde hij zich tot l\'aulus. die aan l\'hilemnn eene dringende aanbeveling schreef, om I >. in gunst weder aan te nemen. Omdat l\'aulus daarin zegt, dat Philemon den slaaf terugkrijgt, beter, dan toen hij zijn meester verliet, is de
naam Onesiinus wel de titel van boekje* nmr verwaarloosde jongens, Ijv. van liet Jaarboekje voor Mettray. Onfeilbaarheid (van de Kerken
van den l\'aus i, het leerstuk, dat de Kerk
eu als hoofd daarvan de l\'aus, in het- geen zij den geloovlgen, als vervat in de
Goddelijke Openbaring, op verbeurte der eeuwige zaligheid, te gelooven en te doen voorstelt, niet kan dwalen.
On(|elooviffe Thomas (Een —.
iemand die iets niet teil gelooven voor
hij overtuigd is. Ontleend aan Joh. XX : 25A, waar van\'t geloof aan Jezus\' opstanding, sprake is. Oiiuïé, iwap.i. zie Genageld (niet
van roofdieren i. Onï. <\'Anii, hebr. = behoeftig mu»,
arme. Mrv. Anijim = armen. Onkel (Der |felbe —, I hgd.i,
gele oom. Hij de schooljeugd het Spaan -
|
||||||||||||
|
sche riet, waarmede de schoolmeester
zijne ondeugende leerlingen pleegt te
tuchtigen. Men zegt ook ffelbêr Frièdrirl,
j =x gele Frederik, hpaniethei\' Gesandter
• = Spaansche gezant of SRseholz eige-
ttea Getcack* ~ eigengeteeld xoethont.
Onna shlsho, ijap.i, de rier
| hoeken der vromren.eene soort van hand- 1 leiding met voorschriften In gemakkelijk verstaanbaren vorm. Die vier boeken zijn, de Onna Daigak», Onna Shogaku, Onna Chugo en Onna imagaiva. Het eerstgenoemde hoek, of „(ïroote onder- richting der vrouw", werd geschreven door Kaibara Ychiken {%* 1631— liliïi. en vertaald in 1H7H door (\'liamherlain. Onnokorojlmn, |}*p.),groot land,
zie Teneki. |
|||||||||||||
|
Oiidcrsnieden. (wa p.), in twee
.\'mails verdeeld. Onderstennd. < w a p.). met ecu
ander stuk recht onder zich.
Onderuit komen (Er—,nnil.),
iemand uitdagen; kimt er maar onder
uit = ik daag je uit (slechts onder officieren gebruikelijk i.
Onderzoek alle dlnj|eii, en
bebond liet tfoede, ontleend aan 1 Thessal. V : 21. Kigenlijk staat er beproef alte dingen, One looi makes nuiiiy. (eng.),
een gek maakt er meer. Ihvaasheid is aanstekelijk.
|
|||||||||||||
|
onnihizki.i; kim>k:m-:ni>au. 8ó4 inn; hm uihi knz.
|
|||||||||||
|
Oimoozele klildcreildng, i r. k.i,
28 December, (lok allerkhiderendag.
Onnoozet = onschuldig. De moord, aan <le kindere» te Bethlehem door Herodes den (iroote gepleegd, naar Mattli. II : 16, wordt in Kngeland op eigenaardige wijze herdacht, o. a. met kiudergodsdien8t- nefetiingen, Deze dag is van oudsher beschouwd als de ongelukkigste dag van In-t jaar: wellicht omdat men oudtijds i>p dien dag eene kastijding lm t\' aan al de kinderen van het gezin, „oin de des te sterker te maken". Men durfde
\'lp den ongeluksdag zich uiet denagele knippen, geen nieuwe kleederen aandoen, en vooral niet trouwen. Kdward IV stelde /ijn kroning uit. om die niet op dien dagtedoenvallen.l*eliuismoeder8ln(.\'orn- wall schrobben en schuren nog altijd niet op dien dag. Op dien dag was ook liet gezag van den jongen, die in de Middeleeuwen op St.\' Nicolaasdag tot bisschop werd gekozen, vervallen. K n g. i }iiI<h-rinas.if kinderen-mis), en hmocent*- \'laif, \\\'y. ft\'tr des innocent*, hgd. Kin- deltag iz\'. a.t. Ook in N.-ISrahaut. maar vooral in Limburg werd die dag door de kinderen gevierd. I i;ui liepen /ij langs de straat in een kleedingstnk der ouders of niet den hoed van vader. I lok be- kwainen /.ij op dien dag het volle gezag, zelfs over de ouders, voor zoover die er zich aan wilden onderwerpen. Oiionmtopocin. igr.i. klankna-
ftootsing, d. i. een woord, welks klank de /.aak uitdrukt, door dit woord aan- gcluid, vorming van een woord naar liet natuurgeluid, als /t/epen. nissen, loeien. Oiiof (Per — f (sp.), ter eere.
OtiOHkiiimiiclile, (gr.), hut proces
te Ahticnt over lif schaduw van een ezel. Wieland, die Abderieten. Lett. izrhvhmlutrst rij<i.
Oiiow ianuw i, y\\\\ e br.t, nederig,
bescheiden, OiiKtcrfelllken, Uden fier Aca-
démie Francais?, te l\'arijs. Dus gehee-
teii. omdat na hun dood, door hunne op-
volgers lofredeUeil op ben worden ge- houden. |
Oiitl»Iiidlii||A-inliiIatct>le. het
ministerie Va n Z n y I en - II e fin ske r k,
; is)it;-tin, daar het tweemaal van de j Kroon wist te verkregen, dat de Kamer werd ontbonden.
|
||||||||||
|
Oiitcekcneii, i w a p. i. eeu wapen
onkenbaar maken. O n t hu is. iz.-afr. >. onthutst, >;,-
IrfJCH.
|
|||||||||||
|
O il tui ii n l«. i/.-a f r. i. rerwerjien,
afkeuren. Wette maak en ontmaak. Onvermoeide (I>e —9 bijnaam
van den in isot door Napoleon l Hona-
parte tot maarschalk verheven brigade-
generaal Miehel Ney, den dapperste der dapperen, die van gewoon soldaat tot zijn hoogen rang opklom. |
|||||||||||
|
Onj cliopliiiglo, i fr. \\.UH afbijten
der nagels. Van gr. ounx, ongehox, nagel en phago, ik eet. Onyx. igr.>. letterl. vinger nagel,
d. i. de oagelsteen, eene soort van edelgc- steente van rosachtige kleur, dat aldus zon geheeten zijn. omdat bet er hoorn- acht^ uitziet. Ooj| in Schiermonnikoog is het l.atijn-
l\'riesehe woord Ach ia nil\'i\'s. éach t = eiland; alzoo het eiland der seinere. d. i. grauwe monniken. Callantsoog iN.-llolland) heette weleer Calthighe op het Ogho; het lag vroeger werkelijk op een eiland, evenals I liiisdninen. Vgl. eng. eg in Jersey, Anglesey, e. v. a. Ooj| eeiior nuiild jfckropen
(I>;it Ik dooi\' liet — , zie Naald.
Oojf om ooi|. en laml om tiiml.
Matth. V : ;ix, de straf der wederver- gelding (jus talionisi, als reohts-grond- slag vastgesteld hij Moze»\' wet. De Joden, znnals in bet X. T. wordt voorgesteld en door de verklaarders van het N. \'I\'. nader wordt uitgewerkt, strekten dit recht ook nittot allerlei bij- zondere beleedigingeu, en stelden dat men niet zondigde, wanneer men anderen slechts niet meer kwaad aandeed, dan men van hen ondervonden had, ja dat men verplicht was. gelijk niet gelijkte |
|||||||||||
|
OOUAPPBL. 855 OOBDERLT NIET KXZ.
|
|||||||||
|
vergelden, \'t Ia een variant van óns
leer om li-i-r, sla }•• mij, ih sla je ww hu Talmud échter goot steeds van het standpunt uit, dat liet „oog om oog taud om tand" alleen als jurt- ilisclie grondslag voor boetebepaling en schadevergoeding dient, doeli Hooit \'m werkelijkheid worden toegepast. Oi«<|a|i|M I. hij zond er? lieveling,
Uit Deut. XXXII : 10, I\'s. XVII : B, S5aeh. II : *. Vgl. Tobias X : 5, lat. mi ocute.\' -- mijn beste! alsmede orn- litus ttittare — l>ij uitstek liefhebben. Oiij|iii Itpbhon en niet zien.
ooit» hebben ril niet hoorent berust op I\'s. (\'XV : 5, (!; (\'XXXV :
16, 17: Wijsheid XV : I.\'». Oojjen in zijn lioold hebben.
reratandig kijken, ook, zich een rrr- staudig meuseh hetoonen. Ontleend aan l\'ivd. II : II.
O o {jen (U^ Nehllleii vallen
hein van «Ie —. uit Mand. IX • 18. Sa»lus\' bekeering op den weg naai\' Itamuucus. Schillen = schubben. Met volkomen klaarheid zien. wat men
vroeger niet bevatten kou. waarbij dus het stoffelijk zien op verstandelijk zien wordt overgebracht. Ooijst (Wie in «len — Hlaapt.
«He leeft ter sehitmle (van zteh- zelf en van de zijnen i. Ontleend aan Spreuk. X : 56. Ooj|stniauiid. dubbelnaam van
Augustus, naar den Kom. keizer Au- gustus (f 14 u. Cl oorspr. genoemd; door Karel den Qroote araumonoth |koren-maand of vergader-maand|, bij Kiliaan aramaendtgeheeten. Oogst komt van Augustus. De Vlaming spreekt nög van ut f oost — ha lf- Augustus. I leze maand heet nok boutc~ en weitmaand. Ooievaar, hoog* sjees.
Ooievaars, spotnaam voor de in-
wonen van \'s-tiravenhage, i» verband met den ooievaar in gemeente wapen en kerkzegel. Ooilam (Dat In zijn —, d. i.
|
|||||||||
|
zijn eenige en zeer dierbare bezitting.
Ontleend aan 2 Kam. XII \\ 1—4,alwaar de profeet Natlian koning David, be- rispend over Int verraderlijk uit den weg ruimen van l\'riali. den man van uathseba, de schoone parabel verhaalde van het ooilam, dat de rijke liet ont- stelen aan den arme, die niet dan dat éene lam bezat. Oom >Iaii. iaiust.1. ih hauk van
leen ing, fr. ma tante. Oom Tom. uit Ih- Negerhut, de
neger Clark, dien II ar riet 11 ee e her
Stowe tot model koos voor den hoofd- persoon van haai\' beroemd boek „Uncle Tom\'» (\'ahin", verkeerde, naar men be- richtte te Lexington (Kentucky) .Maart
1896, in zeer ellendige omstandigheden. Toen hij, in de kraeht van zijn leven,
door De Xegerhut de held van den dag werd en er duizenden kwamen om hem te zien, is er veel geld door zijn handen |
|||||||||
|
Ooiiien (De —, liron.i, <Ie Euro*
l>eexvlie autoriteiten in Ned.-ludië. Ook in Nederland wel gebezigd van hen die het heft in handen hebben. In de Transvaal zijn hooge ooms h<mfd- otHcicreli. Oor van Dionysius, zie JJiongaius.
Oord of Oort. vierde part, meestal een vierde stuiver. De naam bestaat nog
in uitdrukkingen als .geen oord je waard", «zijn Zondagsoordje versnoepen". Aan- vankelijk van zilver, werden /.e in de llie eeuw van koper gemaakt en waren ook in de 17e eeuw nog in ons land gangbaar. In de Spaansehe en < >osten- rijksehe Nederlanden heetten de oordjes op zijn Franseh Hards, en waren aldaar
tot het begin onzer eeuw ganghaar.
Oordeel (Denk op het —. daar
niemand zal hebben voordeel i— voorrang, voorrecht); vgl. Matth.
XXIV : 42; 2 Kor. V : in. Zie Jongste Oordeelt niet, opdat gi| niet
geoordeeld wordet, Matth. Vil : 1 (vgl. Luk. VI : 87). |
|||||||||
|
OOKEK KKZ. 85fi OOgTHNltIJKgCHE MP.
|
||||||||
|
Ooren (Die — heeft om te hoo-
ren, die Iioopc. vgl, Mattli. XI :
15, XIII : ö. Ooren (Zich ||een — laten
n:i MUM len, Zich niet laten foppen of bedriegen, l\'it ceiic label van A i-
sopui, de eos met <i,- ezelxhiüd. In casu, ooren = ezeleooren. Oorlam, uit \'t mal. orang lama,
bet. een wewtch ran den ouden tijd; liet is eene verkorte spreekwijze gewor-den voor orang lama datang, d. i. eenmensch die lang geleden gekomen ia, een ondgazt, in tegenstelling met een oratighante datang, een pas aangekomene, een nieatreling, een baar. fn de Kompagnie\'s tijd waren beide
uitdrukkingen aan de Kaap de Goede Hoop in gebruik. l>o rechtstreeks uit patria komenden noemde men orambari (orang baroe) en de uit Indië repatrie- cerenden orlam. Maar deze terugkee- rende matrozen, schippers, enz. gedu- rende lum \\crblijf\' aan de Kaap weleens de perken der matigheid te buiten gingen is oorlam waarschijnlijk ook de benaming geworden voor een borrelaar en vervolgens voor borret, in welke laatste beteekenia bet woord nog aan boord van de schepen in gebruik is. Ken derde bcteekinis heeft \'t woord
oorlam ook aan de Kaap gekregen en wel — tengevolge van de tegeuo%rerstet- ling van baar, nieuweling — die van een ervaren, een schrander man. In die beteekenia hebben I lottentotsclie stammen, bv. de Namaqnaa, het woord overgenomen en zich oerlamx genoemd. J!ie sub Oerlant. Oorvctle, OCI\'Vecde, (in. - ned.),
belofte, welke de rechter eenen vrijge- sprokene afnam en met *ade staven deed. van geene wraak te zullen nemen of door anderen te doen nemen, wegens ondergane straf, pijniging of beleedighig. Hgd. Urfehde, m. hgd. Uberfehde, m. lat. nrpheda. Oor vrede, im.-ued.i. rerdrag in
der minne of hij rechter/ijk geicijxde gesloten tusseben twee partijen, om vrede te bonden, totdat zij over bun geseliü verzoend of\' verecnigd zijn. of , |
[ dat liet hij vonnis van den rechter is
beslist {Dr.\'de Jager. Taalk. Magazijn
j I. 168). Heeft bijkans de beteukenis
j van liet meer bekende op r re dr; zie
Oorvede.
Oosten (Het —, bet gebruik zicli
naar bet oosten te keeren bij godadienat- i pleebtigbeden is bij verschillende volkeu en godsdiensten in zwang. I>e oost- waartsclie richting van kerk en al- taar beet : „de heilige linie"; maar , de gewoonte om bet altaar aan bet | oostelijk einde der kerk te plaatsen ! dient ter herinnering aan Christus als den „oorsprong des lichts" en de .op- stand ing". Vandaar de begraving niet de voeten naar \'t < >. als ziende naar het .Licht". Oosten | Kinderen vnn liet —.
zivervende Arahiache ulammen. Vgl.
Hen. XXIX : 1, Ulcht. VI : A3. VII : 12, VIII : in, .U-r. XI.IX : *_»*. Zij hielden zich in de woestijn ten oosten van Svrië en Palestina tot aan den Kuphraat op. OostenrIJksch volkslied, <lott
| <rhalte Franz den Kaiser, l\'ns\'ren I gaten Kaiser Franz, enz. In I7i»6, een I jaar vnn woelingen, toen de pogingen der nimventeliiigsinanncii om in Oosten- rijk vasten voet te krijgen, aanleiding gaven tot vervolgingen en tereehtstel- lingen der Jacobijncii in liet gansclie rijk. droeg de Oberstkanxler, Graaf Saurau, een nieuw volkslied wenscbeml in te voeren, aan den dichter llascbka het schrijven der woorden, en aan Jo- seph llavdn het compoiieeren der melodie op, en zoo ontstond het vermaarde lied. dat 12 l\'ebr. I7H7. op \'s Keizers ver- jaardag, voor bet eerst werd gezongen, en ras zeer populair werd. llavdn moet echter de melodie hebben overgenomen van die van C\\ K. (Iraaf »op de in- sta II at ie van Prins Willem V in 1766", gelijk valt op te maken uit de treffende overeenkomst tusseben beide melodieën. Oostenrljksclie lip, dikke en
vooruitstekende onderlip, een wanstal-
tigheid. die bij de vorsten uit liet Bourgondische huis opgemerkt werd, naar Maria van lïnurgondië |
|||||||
|
857
|
|||||||||||
|
«PEK SKSAMK.
|
|||||||||||
|
UOSTKUHOCT KXSï.
|
|||||||||||
|
(f 1483), eerste gemalin van keizer
Maxiniiliaan I van Duitachland, Oontephout ( Hij ga => t naai* — ,
uitdrukking gebezigd te Breda, voor:
„hij doet een middagdutje", ook voor: .hij is voor korten tijd afwezig". Oost f es f lic Kerk. /ie I,atijn-
sche Kerk. Oosinii ïi-i-i |«* spelen, (amst),
baldadig vencoexten, in \'t honderd gooien, sooals kinderen doen. Ken muur op het Mtintpleinte Amsterdam,die,toen alle huizen afgebroken waren, alleen moest blijven staan, omdat Oostmaler er eene advertentie op had. werd in den nacht, volgend op de gala-voorstelling in den Stadsschouwburg, ter eere van de in- wijdingder Amsterdamsen e l\'niversiteit, zoo gehavend, dat die moest worden opgeruimd. Sedert werd O. steeds Mnnr- tnefjer genoemd. Op ile sJ«m-s zijn. istu d. i, motten
vertrekken ran de Academie, wegens de weigering van papa om de schulden van den zoon te betalen; afleiding, on- zeker; misschien aanduiding van tceg- rijden. Vgl. Consilium abettndt\'. Op een ffrooteii voet leven.
zie Etre sur nu grand pied dons Ie
monde. Op st :i ii uden voet, onmiddellfjk.
„Voet" is hier een i\'eehts-symbool; want
de uitdrukking is ontleend aan eene Middeleeuwsche reohtsgewoonte, krach- tens welke de scheiding van een oordeel (het in hooger beroep komen van een vonnisi.in dezelfde terechtzitting dadelQk op bet oordeel moest volgen, dus ,,up stapmuleu fuze, standes of onverwantes voets". vóórdat de tereehtzittenden waren opgestaan, „als bij gheet ende steet" ilandhrief van Twente). I>it bad tot 1593 plaats, want alstoen gold het voorschrift, dat het „wederspreken" of „Beelden", het in beroep komen van een vonnis binnen tien dagen na de wijzing van dat vonnis zou mogen geschieden. — Niet te ver- warren met staanderoets (zie stante pede). |
Op. uit uw leunstoel nnnr het
st i\'oodn U In de verte, de (i é-
nestet, Leekedichtje*. Vermaning aan de rijken, om ziel) der ariueii lot aan
te trekken. Opaal, lat. ii/ni/ns, van sanidcr.
orpala = steen, is een inelkhlanwe, bijna
doorsehijnenile edelsteen van het kiezeb Opiloencps vnn marcliii ndl< -
siii, (barg,), dieven, die in trinkel»
stelen onder den schijn van iet* te koopen. Opilres, lafr.K opschikken.
Open air mlssion, een missie
in de open lucht, in Engeland begonnen in 1853. IV leden dier missie spraken
en vermaanden in de open lucht, vooral op plaatsen waar veel volk bijeenkwam,
bij wedrennen enz.; ook in de straten en op de pleinen van Londen. Open crediet, (ha nd.i. een crediet
waarbij de sehuldeiseher niet gedekt i>. Open hart. in de lGe, 17e en 18e
eeuw eene part ijl en», bestaande in een
geopend hart met een oranjeappel er in, in beeldspraak dus: „ik draag Oranje in \'t hart". Alen droeg ze als draag- teeken of insigne op de borst. Open helm, i wap.i, in het llritsche
IJijk. toen daar nog helmen op de wapens
gevoerd werden, het teeken der landed gentri/ of edelen van den laagsten rang i — jonkheereiir. op \'t vasteland een helm zonder vizier, volgens sommigen door koningen te voeren: de l\'ranschc herauten daarentegen verstaan onder koninklijke helm een met negen vizier traliën. Open qnestlon, in Engeland een
vraagstuk op staatkundig of religieus
gebied, waaromtrent ieders meening vrij
bleef, /onder liet partijbelang of\'de kerk- leer geweld aan te doen. Ook bij ons in die bedoeling bekend. Open, Scsiinii\'! (eng.). Sesam
open je.\' Het tooverwoord, «aardoor de deur van de gevangenis des roovera, in; _l>e veertig dieven" uit de Arabische
vertellingen: _10»1 Nacht", geopend werd. Sesam is eene graansoort. |
||||||||||
|
tH\'E.N WISSEL.
|
0P1UH.
|
||||||||
|
O pi\'ii wissel, i lm ud.i, een wissel
waarop geen bepaalde som is uitgedrukt. Opcrti. iit.. muz.), eigenlijk (vol-
uiti *>per<t in mmt/cafdus, wat in hgd. Musikwerk lieut. Onze opera lieettc in i t. dramuta per utuaictt, letterlijk wat W ;i g 11 e r Masikdmma noemt. Sedert nu 11 van opera bajfa, opera xerta en opera seMt\'-seria sprak, kreeg liet woord opera zijne tegenwoordige beteekenis.
ff r. gr and-opéra = ernstige opera, en opéra cotniqne = opera, waarin de dialoog gezegd wordt. Opent onmin, ilat.i. ui de \\cer-
k\'en gezttmentfjk. < tpcra = mrv. van lat. opus ci.a. werk eens schrijversi. Opent postmiui. il a 1.1, zie Optix
postnmum. Opcru qime sii|ii-i\'siiiil. (lat.),
de nog voorhanden werken (eens schrij- 0|iern Helcctii, (lat.), uitgelezen
irerken (keur ut\' bloemlezing uit ile
werken eens schrijvers). Opeen mpererêgal loiils of
supercroifittorla of liever: over- rloedige goede, werken noemen «Ie Ka- tholleke godgeleerden die goede werken, waartoe men niet streng verplicht i-.
op verbeurte der zaligheid. Operatic, i li a n d. i. onderneming,
handeling, speculatie. (»|n i\'iilivns tnror9i\\nt.i,tmereer-
leoede onder de geneeskundigen, maar niet minder onder de. patiënten. Opere liimluto of op. huid..
11 a t.), in het reed* genoemde werk. Itij aanhalingen van geschriften. <>i>. et />, II. =z in het aangeroerde werk in lip de aangehaalde bladsffde. I\'. -~ /Kft/iutt, II. _ lattdati*. Operette, lin uz.), aanvankelijk
kleine opera, d. i. kort en niet ernstig, en waarin sang en gesproken dialoog elkaar afwisselen; later vervangen door de opera hutijfe, werd /.e door (>ffeu- baeh, Leeocq en Ktrauss eene karikatuur van de opera, met een li- bretto, waarin ze niet alleen schertsend |
|||||||||
|
maar zelfs plat komisch wordt voor-
gesteld en waarbij de muziek elk ernstig elt\'eet vermijdt Opgnilil, rstud.i, examen doen.
Opgeroepen voor het groote
! leger, geatorreu. Term der Duitsclie j soldaten (A uf gerit f en f ar die grosse
j Armer). .Met „liet groote leger" worden dan de „hemelsche legerscharen" bedoeld
; (vgl. I\'s. (III : 21, t\'XLVIII : 2: l»s. XI, VIII : 12). Niet zouder spot.
Ophlr. landstreek in den Bijbel
herhaaldelijk genoemd. I Kon. IX :_»*; I X : 11; 2 Kron. VIM : IK; IX : in, vanwaar de oude I s ra ë Heten apen. I pauwen, elpenbeen, edelgesteenten, zil- J ver, en vooral goud haalden, hi de i Septuag. Soeph(e)ir, Sooph(e)irt Sou- | phdra — Iniliê\'. Salomo liet liet bexoe- : ken om er goud eu ivoor te halen voor ; den tempelbouw. .Men heeft nog geen vol- komen zekerheid, waar het Ophir moet gezocht worden. Kukelen plaatsten het in Indiê\'. hij het volk der Ahhira, waartoe de naam-overeenkomst aanleiding gat\'. Anderen zochten het aan de oostkust van Afrika, \'t Aannemelijke schijnt, dat Ophir in het oosten van Arabic aan de Perzische (Jolf moet gelegen hebben, terwijl de Arabieren de pro- dukten van Ophir meest van < iost- Afrika verkregen. OpIiiIciiH, fabelachtig monster, met
een drakeukop, leeuwenklauwen en ge-
j hoornden staart, in de heraldiek ; ook vaak
gezien als helnikam hoven apothekers-
! en drogistwiukels. Opinio communis, (lat.), alge-
• meen gevoelen, meening, waarover allen ! het eens zijn. O pin in. (lat. i. vaak amjiuen ge-
I noeuid, en apioen = het opium
in ruwen staat, zooals \'t door den handel
geleverd wordt. Is het gezuiverd,
dan heet \'t bij den inlander tjan-
doef is het met of zonder tabak
voor zijn gebruik gereed gemaakt, dan
I noemt hij het madat. Amfioett is echter
i geen Maleisen, De Maleiers en Javanen
I zeggen apioen of apjoen. De naam is
I aan het Orickseh opion ontleend, Latijn
|
|||||||||
|
ÏÓil OPTIMU8 BXZ.
Op posé, i f r.. w a p. i. zie Tegen-
1 orergesteld en Gekapt-gekousd. Opprohrlmii medlcoriimy lat.),
; eene schande voor de medici, d. i. eene
I ziekte, waarvoor zij geen raad weten. Opredderen, (ba rg.), bedriegen,
oplichten. Opsluiten, unil.i, kiaploopen.
Opslulter, imil.i, klaphoper.
Opsnljen, (ui i l.i, een bïufferig ver-
haai doen, waarbij uien zich zelf op den voorgrond stelt. Opstoot ir. (barg.), beweging.
Optut ephlpplii bos. ptger
optut urure ciiiiiilliis, (lat.),een
i rund verlangt naar het zadel, een hu\'
i paard tretixcht te ploegen; elk haakt
naar hetgeen lnj niet bezit: niemand
is met zijn stand tevreden.
O pi icjiivcii. jaren van bunrver-
lenging op de vroegere voorwaarden,
waarbij de huurder de hens heeft om
die verlenging te aanvaarden oftewei-
I geren. Lat. optio = keus; vaak ver-
I basterd tot opzicht, wat geen zin heeft.
O pi lma t en, I a t. optimatea, aris-
toeratisehe partij in de oud-Koineinsehe
republiek, /e stond tegenover de volks- partij. De strijd tussehen die beide partijen nam een aanvang in de dagen : der (Sracchussen. He optiinateu moesten I liet onderspit delven voor Julius Caesar. O pi ï in e. (lat.), heel goed, opper-
best. Op de Academische colleges, die
vroeger in het Latijn gehouden werden,
woord van den professor, na een goed antwoord van den student. < >ver- trelfende trap van htne = goed. Optimisme, die richting, welke in
allen het goede ziet. van alles, ook van
de toekomst het gunstigste hoopt en wacht. Die xoo gezind is, is een optimist. OptiiiMis qiilsqne noMHssl-
iiiiis. (tat), iedere beste is de edelste. i Wapénaevles van de familie llneufl\'t. |
||||||
|
ul\'K.W\'l\'KN.
opium. Van de 4 i rieken is die naam
nuk In den vorm ajioen tot de Ara- bieren overgegaan. O pk» pjM-n. (barg.), zeggen.
Opkomend, uvapj, uit deboven-
lijn van een ander stuk te voorschQu Oploeven. (barg.), er opuitgaan.
Opper, (mll.t, verkorting van o/>-
per wachtmeester bij de bereden wapens en sergeant-majoor bij de andere. OppItlailN. i eng.>. letterl. *tede-
tiugeHf poorter*. Studenten aan het Koninklijk college te Wi stinhistcr, die
niet in het gebouw van het Ëton (Eaton) college, maar in bet stadje. Kton of in den omtrek wonend, ten getale van ge- woontijk 350. In onderscheiding van de 70 l\'onfttkljfke scholieren, uit de eerste t\'aniiliè\'u van Kngeland, die in liet gebouw wonen der door koning Hendrik VI in 1-I4H gestichte school te Kton, de beroemdste des lands. waar zij kosteloos hunne, opleiding ontvangen. Oppldum, flat.), stad, versterkte
plaats, vesting f beduidde in mid.-lat. eene veste ™ niet wallen en graebten verschanste plaats. Hoewel dikwijls er mede verwisseld, toch in zoover onder- scheiden van eiritas, dat liierdoor bij de latere Middeleeuwsebe schrijvers eene grootere stad. door oppidma daarentegen een stadje of vitte wordt aangeduid. O pp on en s, zie Deponens.
Opportunist, lid eener (staatkun-
dige) partij, welke, onder vaststelling slechts in booi\'dtrekken van haar pro- graut. lich daaraan niet onvoorwaar- delijk bindt, en zieb voorbehoudt bij voorkomende gelegenheden naar her/uit van zaken en omstandigheden te han- delen. — In Spanje noemt men de op- pnrtunisten possibilisten, en spreekt van possibilistisebe republikeinen, en van plattelands-possibUisten. — Fr. opportan, en 1 a t. opportttHMS beteekcneii goed, gunstig gelegen, gent-hikt. I>e rlch* ting zelve beet opportunisme. |
||||||
|
BflO H!IAX(i-<iKTAX.
Opus tesselatum, (bouwk.».
vloer met teerling of vierkant verband!
meestal in marmer steenen van ver- schillende kleuren. Opzetten (Boomeii met ie-
iiiuiifl —, lind.t. een gezellig gesprek
roeren, een praatje maken. Op est mie chimère (1/ —.
ifr.l. zie Vor enz.
Op, Zweedsche munt, van zilver, en
nok van koper, op verschillende tijden van zeer verschillende waarde. Ora et Ia hora,» lat.», h/den trerk.
Orii pro uohis. il at.), bid roor
ons. Telkens temgkeerende formule in sommige gebeden der R.-Katholteken, vooral hl de zoogenaamde litanieën tot .Maria en de Heiligen. Orakel, lat. oraenlum, van orare
— spreken. Ken orakel was, volgens \'t
geloof der Heidenen, het antwoord van den een of anderen god op de vraag, die hem werd gesteld. Fig. beduidt orakel: zeer Mijze man of vrouw. Zoo werd Hugo de (ïroot het Delftsch orakel genoemd. Orniifi Bnll inoeku nianls.
tetapl liatl boenoek, (mal.), de ltalirr.i li ebbe o rriendelijh\'e gezichten,
maar bedorre» harten.
Opaiia hapoc (bharoe), (mal.),
nieoir mensch. Ken oorspronkelijk Iu- diseli blijspel in drie bedrijven van den oiid-luitenant-kolonel Nederl. lud. leger A. S. U. 11 ooms (Dee. IHüti). voert ten titel Orang bharoe ~ nieuwelingen. >iie hoven, baar (k.m. a.). OpailJi knja, una 1.(. een rijke, rijk
meneeh. nok titel van hoofden. Oiiinjl lama, (mal.), oudmensch,
: oudgediende, (nid-ingezetene. oud-gast. Staat tegenover orang b ft roe (%. a.). Ornng-oetan, (in al.), lettert.
i boBch-menaeh. Groote aap, die in zijne j opgerichte gestalte veel van een mensch | heeft. Oetau — bosch. |
||||||
|
orrs.
Opus. ilat.i. trerk.
Opus ccdro clijiiiuin. (\\&t.},een
trerk de eederolie waardig. Omtrent een atandaardwerk, (lat verdient altoos te blijven bestaan. Horatius. Epiei. ad Pisones, 332, spreekt van carmina f/- uenda cedro, gedichten, die verdienen met cederolie bestreken of ingewreven te worden, il. i. der onsterfelijkheidge- wijd. Wat met die olie werd gedrenkt, werd geene prooi der wormen. Opus llerculeum, een Hercu-
lisili werk, een arbeid, die reiizenkraeh- ten vordert. Opus lueestnm. fbouwk.), liet
antieke onregelmatig steen verband bij de Itomeineu. Opus "|.....:i * il in. (I a t..r. - k.), een
verricht trerk; de Uitdrukking komt
alleen voor in de zegswijze: e.r ofte re operato in tegenstelling van: ex opere operanti*, en wordt vooral gebezigd
van de Sacramenten, om aan te duiden, dat deze genademiddelen zijn, genade- kracht bezitten, uit kracht van Imn instelling door Christus, onafhankelijk van de verdiensten van hein die ze toekent. Itv. een doopsel, toegediend door een booswicht, bewerkt even goed de zuivering van de erfzonde, als een doopsel, toegediend door een heilige. Opus post 11 f 1111 m, een nagelaten of
eerst mi den dood des schrijvers nitge* geven werk: fr. oeuvre postume. Opus Hiionlatuiii, (bouwk.),
Kouieinsch steeiiverband itit gelijke
vierkante overlioeks i diaconaal i geplaat* i>te steenen, ingesloten door regelmatig langwerpig horizontaal geplaatste stee- nen. De voegen in diagonale richting vormen alsdan als bet ware een netwerk. Opus revliictum, (bouwk.), al-
dus wordt bij de oude Romeinen liet
metselwerk genoemd wanneer de steenen die naast elkander liggen in horizontale richting door metalen baken of krammen (agrafe*) verbonden zijn. Opus riistlctini. (bouw k.), Ro-
ineinseh metselwerk in ruwe steetien en onregelmatig verband. |
||||||
|
HUANU-SKKA*8.
|
|||||||||||
|
sc,|
|
|||||||||||
|
ORATEUIt ENZ.
|
|||||||||||
|
Orany>sêka*0. de zeevarende be-
volklng van Bllüton, welke op hare prauwen wordt geboren, leeft en .sterft. Vóór de oprichting van de Itilliton-
Maatschappij leefden zij van zeeroofen nok van visch- en tripangvangst, thans wijden ze zich alleen aan de twee laatst- geimenide takken van bestaan. Oranji-slani. nnal.», lett. menxch
can ilen Islam. Muzelman. Oraii(i-toea of toewnh, (mul.),
•n«lxte, titel om hoofden en notabelen aan te duiden. Zie bij Moékim. Oranjfe, leng. wap.i. oranje-kleu-
rig schijfje. Oraajfc Pech bijnaam in Ierland
voor Sir Robert Peel. sedert hij daar de post van C/n\'ef Secretary bekleedde. Schrijft men /ter/, met kleine/>, dan be- teekent het woord ook oraiije-itchtt, schil van een chuiaasappel. Oran||Ie-taiipyh kolear. „Welk
vreemd gesist mij in grdagte bragt de
phantasie en verbeelding van Mevrnuwe de Harquise of Marck-gravhme van Nieil Kasteel (Xew-L\'astle), van een natie waer in \'t volck van Orangie was, tm de Koning van Purper". — l\'it het bij Bmphufa aangehaalde werk a° 1668. In ingeland droegen vroeger de .loden mutsen van zulk een kleur, gedwongen natuurlijk. Sommigen meenen dat dit een toespeling was op haard- en hoofdhaar van Judas. Mutsen van die kleur schijnen ook door geldschieters en lakeien ge- dragen te zijn. Orangist en , oorspronkelijk in
Ierland de naam voor de aanhangers van
Willem III: later en tegenwoordig al- daar in \'t algemeen toegepast op de Protestanten. I >e t >raujj;isten-clitbs zijn over geheel Ierland verspreid, maar natuurlijk gehaat door de R.-K. Oranje, van pers. nèrangj waar-
van de Europeanen ttaranja en naranza maakten, de Italianen arancfo, vandaar schrijft Kiliaen araHfo-appel; de I,a- tijnsehe naam anaraiifinm werd in ver- band gebracht met lat. auritm (goud> en denkend aan de kleur schreef men |
|||||||||||
|
aurantiltMf vanwaar het fr. oranye,
en «\'nis oranje. De stad Orange in frankrijk heette bij de Kom. Aurasw en voert in haar wapen drie oranje- appelen. I>e kleuren van \'t Prinsdom Oranje zijn echter rood. wit en blauw, maar het verband met de oranjeappel deed het rood de oranjekieur aannemen. Vandaar werd oranje de kleur der N\'assausehe Vorsten, die van de Prinsen van <>. afstammen en dus ook die van onze Koningin. Oi\'iiiijf-hloottfiii. een krans van
oranje-bloesem draagt tegenwoordig iedere bruid die ter trouw gaat. I>ege-
woonte is van Dosterschen oorsprong, de bloesem was daar Int /.iuiichceld van
vruchtbaarheid. Tegenwoordig draagt de bruid haar als symbool van reinheid, kuischheid, om het wit van de bloem. Ook meisjes, die ter eerste communie gaan. dragen een krans van oranje- bloesem als zulk een symbool. Oranie-Domlcrdau, 5 September
1799, toen August Robbert Baron v. Heeckeren van Suideras uit l.ingen een inval in (lelderland deed en te Winterswijk Oranje buren.\' riep. liet Prausche bewind vervallen verklaarde en den Prins tot Stadhouder proclameerde. * tveral werden de < iranjevlaggen ultgesto- ken, maar de beweging werd den volgen- den dag gesmoord. Van lleeekemi vlucht- te, Freule Van Dortll, op dun huize Harre veld bij Lichten voorde, die deel aan de onderneming had. werd gefusilleerd. OranJeIo(|CH, staalkundige veree-
iiigiiigeu.door de Kngclscli-l\'rotestantsehe partij in Ierland gevormd om de R.-Ka- tholieken te bestrijden, opgericht in 1 "!>.">. — Ofschoon door de l.\'egeeriug meer dan eens ontbonden, zijn de Oraiijeloges toch heimelijk blijven bestaan. Öra n|eslulzen. de sluizen bij
Schellingwoude in den afsluitdijk aan het Noord/.ee-Kanaal, voor het ld aan den kant van de Zuiderzee, zoo genoemd ter eere van koning Willem III, die op 2;» April ls7u den eersten steen voor die sluizen legde. Orateur (1/ <!«• balcon, il ,
|
|||||||||||
|
,h- balconredenaar, Léon M Icliel
<; ain In-tta (1838—821.
Oratio dlreetu. (lat, rhet).
i-echtstreeksche rede. Orntlo obllqnn. dat., rhet),
afhankelijke of indirecte rede (bij (,iiinitili:iniisi.
Oratio pro ilomo hiiii of pro
domo, (lat.), e ene rede voor zijn huis,
een rede door Cicero na zijn terug* keer uit de ballingschap, om zijn huis, dat bij zijne verbanning geslecht was , weer opgebouwd te krijgen. Tegenwoordig: rede root\' zichzelf of in eigen belang. Oratorlsten, beter gezegd Oi*n-
l iiriii iiiii of priesters run het Ora-
fortui», leden eener geestelijke Cou-
gregatie, door IMiilip van Neri uit
Florence, iu 1 f>4K te Rome gesticht, oorspronkelijk onder den naam van „Broederschap der H. hrieëenheid". met het doel van toewijding aan godsdien- stige beschouwingen, «erken van bann- liartiglieid en godgeleerde studiën, zon- der door eene kloostergelofte gebonden te zijn. i fok in Frankrijk, Bugeland en elders bestaan Oratorianen,\\tiv die van [talie* en onderling onafhankelijk. Om- dat Neri in bet oratorium (z, a.ider aan hem en de zijnen door paus l\'aulus IY overgegeven Benedictuskerk, godsdienst- oefeningen hield alvorens met de zijnen bezoeken in de hospitalen at\' te leggen, kregen zij den aan liet hoofd dezes ge- steldcii naam, die echter eerst sedert Nuri\'s dood i in 1595) en canonisatie (in \\[Vi\'l\\ meer in zwang kwam. He door deze Congregatie ingevoerde een- voudige populaire geestelijke muziek
werd ook Oratorium ca. a.) getiteld. Oratorium, (lat., r.-k.), bidcer-
trek. — (lok muzikale voordracht, vooral van go wijden aard, zondertoonochnatige of gekostumeerde handeling. OrhllIiiH Poplllus, eerst klerk.
vervolgens soldaat, ten slotte school,
meester te Rome. Hij hem ging Hora- tius school, die hem iEpist. II, 1. 70) plagosns islagon-uitdeL-lciv noemt, ter |
||||||||||
|
herinnering aan de klappen, welke < > r-
bilius uitdeelde. Naar hem naam voor een schoolvos, letterzifter of fcnorrepot. Oi\'Ims plettlH, dat.), geschilderde
wereld, prentenwereld, de wereld in liet boek. — kinderboek, het eerst door Co- men ius (1502—HITli vervaardigd. |
||||||||||
|
OrelieHte». (gr.), danser, vooral
mimisch danser (zie Pantomime), In verhoogden trap lat. orchestqpolarins j := danser, die bijzondere sprongen co
; kunsten maakt.
Orclildophlleii. orchideeën-lief\'
1 hebbers, een club in Febr. IS«I4 te utrecht
opgericht. Orchideeën is de naam eener
kostbare, tropische plaiitcnfamilic met
prachtig gekleurde bloemen, in grillige
vormen, hier te lande alteen in broeikasseii
! aanwezig, liet g r. orchis bet. plant
! met bolvormige wortels, standelkrtiid.
Beroemd werd de orchideeën-kweeker
1 Rudolf Brandt, te Charlottenburg,
; die 1> Maart IHW zijn .\'in-jarig beroeps*
jubili\'\' vierde.
Oren», /ie ffades.
|
||||||||||
|
OrdullPn, godsoordeelen, in de
vroege M ïddeleeuwen het middel om den schuldige te ontdekken,daar men meende, dat God zelf de proef leidde. Tot de ardah\'i\'n rekende uien het tireet/ereeht, i de vuurproef, de ketel proef, de brood- proef, de waterproef, enz. Zie Gods- gericht en Godsoordeel. Orde, zie Horde.
Orde de la Tviippe, zie Traj*-
pisten. Orde van den II. Geest t
Il Italiaansclie ridderorde. (Mi Santo
Splrito del retto desiderioi, werd in 13.VJ gesticht door .loanna I, toen zij met haren tweeden echtgenoot I.odewijk van Ta- rente, de kronen van Sicilië en Jeruzalem ontving. \'2) Fraiiselie ridderorde (du Saint
Esprit), in 1\'iTK gesticht door Henri 111. :i) De reguliere koorheeren van den
I H.iïeest, eene geestelijke orde iu Venetië. 4; De congregatie van den II. (.Jeest
|
||||||||||
|
863
|
||||||||||||||||
|
ORDBKETBNES
|
iiJïKH.I.Ks DE CIIIBK
|
|||||||||||||||
|
werd daarom, door diens tegenstanders,
de „b\'cgeerhig der zedelijke orde" ge- heeten. Men noemde liet ook. Ie ffOHCfr~ neuten! (Ie eomlait - de Heyeeriny van den strijd, wegens den krijg dien liet tegen alles wat vrijzinnig was traehtte te viieren. Ordre rejine a Yarsovle (L*
—, (fr.), zie Uordre, enz.
Ordtis. orta of ortel. liende van
Janltzaren te Konstantinopel, /ie Oda. Kikt* ordus had zes officieren. Al de
ordus stonden onder het opperbevel van een uga <z. a.), met een kiaja-beg al> oiiderbevelliebber, die wederom vier
luitenant-generaals, den Seghan-, Sa-
gardsj-, Sanidsundji\' en Turnadsjl-bassi onder zich had. Tegenwoordig bestaat
de Turksehe landmacht uit /.es ordns of legercorpsen; enkel Mohammedanen. OfcikIcs, (gr.K bergnimfeti, veelal
gezellinnen van Art cm is i Diana). Van nros, berg. OrolIIc (Fendre 1— a €(m-I
«| i( \'mi. (fr.), lettert, iemand Uei oor
splijten, in werkelijkheid een officier uit dm d/\'enst ontslaan. De uitdmk-
king komt van de vroegere gewoonte, om jachthonden, die door ziekte of ouderdom hunne rol niet langer konden vervullen, het oor te splijten. Oreillcs du llevrc (Les —.
(fr.), lettert. (/*• ooren pan den liaas, in werkelijkheid, de voorzorgen, die men behoort Ie nemen, om een ivan- tramritj mensch niet tot r-rdenkin;/ te stemmen. Zinspeling op Lafon- t a in e\'s fabel, V. 4, les Oreilles dn More, waarin een door een gehoornd dier gekwetste leeuw alle soortgelijke dieren uit zijn rijk verbant. De haas. vreezende, dat zijne ooren voor horens kunnen worden aangezien, vertrekt vrijwillig. Orelllé, (fr. wap.), met ooren.
Oreilles de ehlen. (fr.)t honden-
ooren. llcnanihig der spiralen van ge-
kruld haar, die de Mnseadins (z. a.) over slapen, ooren en hals droegen. |
||||||||||||||||
|
«jit van het Onbevlekte Hart van Maria,
voor buitenlandsche missien, in bare tegenwoordige inrichting ontstaan te Parijs 1S48.
Ordekctencn, (wap.), zie Bid-
derorden. |
||||||||||||||||
|
Orderhrlelje <>t promesse aan
order, gedagteekeitd geschrift, waarbij
iemand zich verbindt, de daarin uitge- drukte geldsom aan de order van den j nemer te betalen. Ordlanrj. (sport.), hoogt tivee- i
|
||||||||||||||||
|
Ordlnnris, vroeger ordinaire,eet-
huis; open tafel; thans restaurant, Oi-il» rcrum anima, (1 at.), orde
is de ziel van alles, van Willem v.
der Reydt gezegd Broechem. |
||||||||||||||||
|
Ordonne, (fr. wap.). zie Oeraug-
schilct. Ordre du Jour pur et slmple
(L* —, (fr.), letterl. de zuivere en eeu- j
voudigre orde van den dag. Deze iu ; parlementaire vergaderingen „aaiine-
nien" is, zonder verdere op- of iianmer- kingen over de ter sprake gebraehte zaak, „overgaan tot de orde van den dag", d. i. tot wat aanvankelijk voor dien dag aan de orde was gesteld. Ordre uioral (Ciionveriieiiieiit
de 1* —. il\'r.t. regeering der zedelijke
orde. Onmiddellijk nadat de heer Thiers , zijn ontslag als voorzitter van het Fran- sche Gemeenebeat ingediend en het \\ Congres, d. w. z. de beide wetgevende Kamers, maarschalk Mac-Mahnti |24 Mei 1878), tot diens opvolger benoemd liad, j richtte deze een schrijven aan de Kamer der Volksvertegenwoordigers, waarin bij o.a. verklaarde: „Met Godes hulp, de toewijding des legers, dat immer het I leger der wet zal wezen, met den steun j aller eerlijke lieden zullen wij tezamen I bet werk der bevrijding van bet grond- gebied en van het herstel der zedelijke . orde voortzetten". Het ministerie, onder voorzitting van den hertog de IJroglie, dat den volgenden dag tot stand kwam, I |
||||||||||||||||
|
Nul
|
|||||||||||
|
OltOIA.
|
|||||||||||
|
uliEL.
|
|||||||||||
|
©rel, (hebr.) (Areel) iemand, dit:
niet-besneden is, een niet-Israëliet. Orello, legendarische naam van een
paard; liet paard dat Roderik, de laatste koning der (ïothen in Spanje, bereed; een schoon-gebouwd en vlug paard. Ovembaa >. ook wel ovem-baai
geschreven, reisvaartuig of pranw van -\'en inlaiidschen regent, die van een der naburige eilanden de baai van Ambon in- of uitroeit, of wel dat van een eontroleur of ambtenaar, die eene in- sjieetiereis gaat maken. Ken Amboneesch liadja beeft alleen liet recht op zijne orembaay een oranjekleurigen wimpel te laten waaien; de regenten 2e klasse mogen witte, die der 3e kl. blauwe wimpels voeren. Oremus, (lat.), iaat ons bidden
t bij de Katholieke godsdienstoefeningen vóór het gebed). Vandaar ironisch : \'t is daar oremus, d. w. /. \'t ziet er daar • rustig, somber, treurig uit. Oren, Joodsch volkswoord — het
gebed uitapreken (van lat. orare = bidden). Oi\'ckIos. i m y th.), de zoon van
Agameninon, koning van Mecenae, die te /.amen met zijn onafscheidelijke!! vriend Pyhides, dim dood zijns vaders, dooi\' Klytaeninestra en haren boel Aegisthos omgebracht, door het dooden zijner moeder wreekte; daarop werd hij door de Kuineniden vervolgd en krank- z innig. Hij is een der voorname helden van de (Irieksche tragedie. ©restes en Pylailcs, (myth.),
voorbeelden van innige vriendschap, evenals (\'astov en Pollux, Damon en l\'ythias (1\'hintias), David en Jonathan. Ovew, (hebr.), (Areeb) hort/, aan-
sprakelijk. Oi\'Hfinlsiitcui* de In vlctolve
(1/ —, (fr.), de inrichter der ocer-
tvinning, eereiiaani aan Lazare Car- n ot (17.">iï—1823) geschonken, wegens het gewichtig aandeel, dat hij, als veld- heer, aan de bevrijding van het l\'ran- sebe grondgebied (1798) nam. In de zitting der Conventie van Ü7 .Mei INil.j |
werd voorgesteld de overlevende leden
van liet vroegere Comité dit salutpublic, waartoe ook (\'arnot had behoord, in staat van besehuldiging te stellen. Terwijl deze zich zocht te rechtvaar- digen, riep een der aanwezigen datCarnot de overwinning had georganiseerd. Die woorden maakten zulk eenen indruk op de vergadering, dat zij overging tot de orde van den dag. Mag men echter Tbiers (Histoire de ia Révohttion fruncaise, VI Ie deel) gelooven, dan werd die eeretitel toenmaals niet uit- gedaeht. maar leefde reeds, niet alleen in r\'rankrijk maar ook in den vreemde. Toch stierf hij in ballingschap, te Maag- denburg, De Antwerpsche bevolking vereeuwigde de nagedaelitenis van(\'ar- not, vooral wegens zijne verdediging dei- stad tegen de verbonden legers, door de oprichting van zijn standbeeld (1865) te Borgerhout. Hij was de ond-oom van Sadi Carnot, die (25 Juni 181I4) door den sluipmoordenaar (\'aserio te Lyon werd doorstoken, na in 18K7 liet voor- zitterschap van het Fransche <lemeene- best te hebben aanvaard. Oimj* l;|cs<-linl. zie bij Mitrailleuêe.
geschut uit de ll>e en 1 7e eeuw. waarbij
o]! hetzelfde affuit verschillende loopen van een klein kaliber bij wijze van orgel- pijpen vereenigd waren. Die verschillende loopen konden achtereenvolgens laags- gewijs of allen gelijktijdig worden ont- laden. Oi\'ifeltrnppev. Hoewel dit het
geringste baantje in eene kerk is, beet \'t toch van een \'m zijne woonplaats veelverniogend persoon: hij is daar de man, die het orgel treedt, hij is daar de orgeltreder,omdat deze dooi- zijn trappen aan het speeltuig wind inblaast, en er zonder hem derhalve niet gespeeld kan worden, alles eindelijk van hem afhangt. Fr.aouffieur d\'orguex. En oudtijds heette hier te lande de orgeltrapper de blazer. Ortflii. Hetzelfde als bacchanaliën
bij de Romeinen, en diongsia bij de (irieken. Zie Bacchanaliën. Gr. orgia (mrv., \'4e innv. orgioon) — feestelijk offer, inzonderheid die, bij het feest van Dionysos (Haechusi en de mysteriën van Demeter (Ceres). |
||||||||||
|
s.;:.
|
|||||||||||||||
|
ORIAXA.
|
|||||||||||||||
|
OBLOFF.
|
|||||||||||||||
|
Orlnna, de schoone eu trouwe bruid \'
vim Amadis de («aul: vandaar toege- past op sommige uitstekende vrouwen. |
O Hf OU s, (n. hebr.i, hebr. o/otli
— vogels [van bet enkelv. ouf lof l = vogel].
Ot-luentsten. een oude secte onder
de eerste (\'Iiristeiieu. aanhangers van
Origenes. /ij ontkenden de eeuwigheid der belsebe straffen. Orlncs. in. b ebr.), gevaarvolle
dwang, nooddtvang, /uree mttjeure; vandaar soms in het algemeen t\'n orinks zijn — iu eene gevaarvolle positie ver- keeren. Orion, een prachtig sterrenbeeld
naar den jager der Urieksche mythe, die door Diana verslagen werd en toen door Jupiter aan den hemel geplaatst werd. Ovlmido lurloso, fit.), razende
Boeland, dolzinnig menseh. Onderwerp van Ludovieo Ariosto\'s heldendicht (a° L532), welks hoofdfiguur Is een zoon van ISertha. zuster van Kart*] den (ïroote
(fSH.en Mllon, vorst van Saksen of van Anglant (Angelland). Door den Keizer tot stedehouder van Spanje aangesteld, werd hij daar aangevallen door den Mnorscheii koning Mursili hij Konce- valles i Hniicevaux l. Te vergeefs blies hij op zijn genoten hoorn. Olifant genaamd; want Karet, die dit noodsein op 8 mijten afstands boorde, kwam te laat om hem bij te staan; zoodat bij sneuvelde en zijn beroemd zwaard Durandal </.. a.) moest prijsgeven. Oiliiiiiliis Lassns of Orlnntflo
fll Lasso, lat. en it. naam van Ro- laml de l.attre. groot Ziiid-N\'ederl. toon-
dichter, bijgenaamd : ile Nederlautlselie Palestri na, omstr. 1530 te Bergen (Henegouwen) geboren, f 14 Juni 1594 te MUnchen. Oi\'lf. (fr. wiiji.i, zie Zoo/n en Om-
geven, Orlcans, wollig weefsel totdames-
kleeding, ahlus genaamd naar de stad van dien naam iu Frankrijk. Orlotf, zie Diamanten.
|
||||||||||||||
|
4
|
|||||||||||||||
|
Koningin illizabeth wordt in sommige
ict\'du-liti\'ii de .weergalm.ze < »riana" ge- iipemd. Orteiititl Express, (eng.)i spoor-
weg-onderneming van de grootste weelde en suelheid, door J>uitschlanden Frank- rijk tut Konstantinopel. OrlPiiteepcit, (r.-k.),het oostwaarts
i\'ielitt;u van kerk en het hoofdaltaar. (Zie Unie (Heilige;). OriCnteeren (Zich —, zich naar
\'t oosten wenden en aldus de richting der onderscheidene hemelstreken opne- men. Vandaar: tich op de hoogte «tellen en opnemen, waar im-n ft yen lijk is. Oi*ii:ut<< ii ii. uu i I. i. zich niet bc-
hulp der topographisehe kaart, op het terrein, vergewissen van de juiste plaats waar men zich niet het zak kompas bevindt. Orlents s«li=\'i i/« 11 belnden
(Rclch uilt lies —. \'hgd.i. rijk-b,- fatten mei de schatten tan Int Oosten. Hoewel dikwerf door de Ihiitsehers ge-
bruikt. zijn deze woorden oorspronkelijk van een i\' ransel i lied van Halévy isirj—«-»i /ft Jeune Indienne, afkomstig. door Kirsch in het Hoogduitse» ver- tolkt Orlflmmiir. van lat. aurea flam-
tiitt (gouden vlam), bet oorlogsvaandel der koningen van Praukrijk. (_>orspron- kcltjk bet kerkelijk vaandel der abdij van\' St. Denis, de lijkwade van St. Denis , (den heiligen Dionysiua), een stuk rond , laken in den vorm van eene banier. Volgens Ducauge bad /.e de gedaante van een gonfttnoit iz. a.i. Karen oor- sprong zocht men in den tijd van Ka rel den Croote; hare historische rol speelt echter eerst in 1077, toen de Koning van Frankrijk bet graafschap van Vexin \\ en Pontolse aan de kroon hechtte; zij toch was de bijzondere banier van Vexin. Naar deze Oriflannue heetten aldus in de Middeleeuwen verschillende banieren en standaarden. |
|||||||||||||||
|
B66
|
||||||||||
|
OSHIBOI.
|
||||||||||
|
OKHOH.
|
||||||||||
|
Onnoh (armak),{ hv.hi\\). slimheid.
gettepêuhtid, handige streek (afgeleid van itrofin) <•/.. a.i. Ormusd <>f ©riimztl, hij de oude
Penen, de God «lus lichts, hut beginsel
van alle goeds, tegenover Ahriniau, den geest der duisternis, in voortduren- den strijd met Onnusd. Orilé. (fr. wap.), /ie (lek/eed.
Oro* voornaamste afgod der heidenen
on Otaheiti; liet Oro-beeld werd hij wijze van laatsteii aanval tegen de invoering van het Christendom, door de priesters vooruitgedragen, toen de bevolking in den aanvang dezer eeuw door zende- lingen werd bezocht. Oroë i\'iijn hiillU. van Langen.
Atjeewh woordenboek schrijft oroi —
oroi — dag, raja = groot, aanzienlijk. oroi raja bet. feestdag: oroi raja hadji = het feest Op den 10e dag van de I\'Je Mohannncdaausehe maand, d. i. liet groote of offerfeest (Id\'oel korhan. zie Molt. maanden), als de Mekkagangers offeren op de plaats, waarheen Abraham vroeger zijn zoon ter slachting geleidde. Oroem f\'aroem), ihehr.i. heeft
twee beteeketiisscn : 1) slim, f/esl»i><n; 2) naakt. Oronn (aroon), (heb r. k kist, ark-e;
in \'t bijzonder: een doodkist. Oronn lla-koudesj, (hebr.), de Heilige Arke, waarin ter synagoge de wetsrollen be- waanl zijn. Oi\'plit\'oii. naam van zangvereeni-
gingen; naar Orpheus, een persoon der tiriekschc oudheid, in wien desagealle kraehten van muziek en poëzie vereenig- de; hij roerde de steeuen en trok de wilde dieren tot zich aan door zijn spel. Toen hij zijne gemalin Kuridiee door den «lood verloren had, nam hij zijne lier. daalde in de onderwereld neder en trof door hare tonen de belsehe machten dermate, dat hij van deze den terug- keer van Kuridiee verwierf, onder voor- waarde, dat hij niet naar haar zou om- zien, voordat hij deu aardbodem bereikt had; doeh Orpheus was te ongeduldig. |
||||||||||
|
om niet zijn oog naar baar orn te wenden,
en \'t gevolg hiervan was, dat Kurydice uit zijn gezicht verdween. I»c sage leverde aan (iluck de stof voor een zijner meesterstukken. Oiii Ntiijl.. (z.-afr.t. „rgelstrijk,
misachten verbastering van e ng. „all riglit". Antwoord op de vraag: hoe gaat het ? i bet. goed). Oi\'siiii-lioin. hom, met ontplofbare
stoffen, waarmede op 14 Januari 185H Feüce Orsini (geb. ÏKI\'.D, in gemeen- schap niet Kudio, l\'ieri en (ioniez, een moordaanslag op Napoleon 111 beproefde, die mislukte. Op 18 .Maart d.a. v. werd Orsini met l\'ieri te Parijs ter dood gebracht. Oomez werd tot levenslangen dwangarbeid veroordeeld. Orta. ortel. zie Ordtu.
Ortles («leter Ie lroe anx —.
(fr. >. oV« yeestelijken stand raanrel
Zeggen, ned. den ka/t ap den tuin hangen. Os (De —. het attribuut van den
evangelist Lucas, als vertegenwoordiger van de offerdieren. Zie het visioen in Ka. I. Os (De domme —, bijnaam voor
Thomas van AquillO, hem gegeven dooi* zijn mede-student en, toen hij nog jong was en schijnbaar moeilijk leerde. Albertus Magnus, zijn leermeester, zei daarom: gij noemt hem den dommen os, maar ik zeg u, dat hij eenmaal een geloei zal laten hooren. dat \\an het eene einde der wereld tot het andere zal vernomen, worden. Os< ii In in pacis, ir.-k.), ook de
„nerkus" d. i. omhelzing of bandopleg- ging. welke onder het uitspreken der woorden: ftwr teenm in een plechtige Hoogmis vóór de iiuttiging plaats heeft. Oser. zie ttsuer.
Oser. c\'est iin\'\'"- (fr.), darren
is handelen. Oslih\'oi. (jap.), blanketsel.
|
||||||||||
|
867
|
|||||||||||
|
OBIAB.
|
OSTRACIBME.
|
||||||||||
|
Oshis of Ozlas, Oriektiehe uït-
sprnak van den naam van Vtzia,koning
van Juda; zie Matth. I : * ((irieksche tekst i. Osiris, echtgenoot van Isis, in de
Kgyptische mythologie; de rechter der <dooden, liet hoofd der geestenwereld. Osjer. eig. osjier, (asjien, ihebr.l,
-,-)i ireh/esteld, rijk man. Osiiuiiicti. Turken. Naar Osman
of O t h in a 11. vandaar Ottomaanuck, die in 13(i<i den titel van Sultan aannam, •den stichter van du dynastie, uit welke
•de Sultans tot lieden gesproten zijn. Vanhier, Qsmaninche Porte, /.ie Porte. OBlIinillch-orde. ridderorde inge-
steld 4 Jan. l*tV2 door Sultan Abdul- Aziz. I>u insigniën bestaan in eene zon van acht stralen, gedekt door eene halve maan met ster. Osiii-r. (attoer), (rabb.-hebr.), o»-
geoorloofa. In volksuitspraak 08«t\\Van- daar : oser! als uitroep : Het zij inij on- geoorloofd! Ik wil er niets van weten of niets van hebben. Omhii, berg in (ïriekenland, in bet
spreekwoord: den Pelion op den Osga .ntapetett, d. i. uoodelooze moeilijkheden veroorzaken. Toespeling op de Reuzen •die beide bergen op elkander knopten om den hemel te bestormen. Osseiiliuldcil. (>p deze, gezouten
zijnde, bouwde men eertijds, naar de volksuieeuiiig. wel steetien gevaarten, die op lossen, weekeii grond moesten komen te staan. Toen in de 1\'2e eeuw de Mariekerk te l\'treebt werd gebouwd, werd de grond vol wellen gevonden, en •een was niet te dempen, zoodat men op het denkbeeld kwam om de wel met ossenlluiden te vullen, en hierop den pilaar te vestigen. Uit gelukte, volgens de legende, weshalve de vermaarde kunstschilder Jan Sehorel, er een stierenkon op schilderde, mot dit Ka- iijnseli bijschrift: Aeeipe. posteritas. qnod per tua seeula
(narres, Tatirinis eutibus fundo solïdata co-
llunma est. |
|||||||||||
|
j (Verneem, nakomelingschap, wat gij
altoos kunt voort vertellen : deze zuil I staat door stierenhuiden bevestigd op
den grond). liet zou de pilaar wezen, waartegen
de predikstoel stond. Hij het afbreken der Kerk en het weggraven van den pilaar beeft men echter, boe nauwkeurig men er ook naar gezocht heeft.geen spoor van deze os>enhuiden kunnen terugviu- deu, en daar de legende ook van andere plaatsen geldt, zou \'t wel eens kunnen zijn dat uien bier met de eene of andere aardigheid te doen bad, die beteeketieu moest, dat de slachters of leerlooiers het meeste hadden bijgedragen tot het stichten van dien pilaar. Zie o.a. Broers, Historische Wandelingen door Utrecht. Volgens sommigen is het bouwen op ossenbuiden een fabeltje, ontstaan uit het feit, dat men de metselaars met leeren geld (eene soort n.....Imunten of
fabrieksmunter. i zou betaald hebben.
Osslini. de zoon van Kingal, een
Scliotscb oorlogsheld en dichter (bard).
Hij zou iu de .\'Ie eeuw geleefd hebben.
I>e zangen van Ossian werden door
MTlierson in I 7iïU uitgegeven als Kn-
gelschc vertaling van het oorspronkelijke.
I Het is gebleken een literarisch bedrog
! geweest te zijn. Zij vonden echter bij
! bun verschijnen een dweepzieke be-
wondermg. Zij zijn o. a. door B i l d e r-
. d ij k vertaald.
Ostensopluin, ook monstrans ge-
uoeind. Prachtige houder of vaas, ge- \\ woon lijk verguld, somtijds van goud.
waarin de gewijde hostie bewaard en i aan het volk vertoond wordt.
Ostfolitll. rtrxtrrnd yebeente. \\"\\X
gr. oxtean ibcenj en litho* (steen). Ostraclsme, (gr.), wlksgtemrecht
I door scherven, (wtraka) of een schelp
! ostrakon onderde oude <i rieken, waarop
i men den naam krabbelde van den per-
j aoon, dien men voor de vrijheid van den
I staat gevaarlijk beschouwde en mitsdien
I uit Athene voor tien, later voor vijf
\'. jaren, wensehte te verbannen. Wie6000
, .stemmen tegen zich had, werd verban*
j nen, maar kon krachtens volksbesluit
1 teruggeroepen worden; wat bv. met
|
|||||||||||
|
ÜSTKOGOT (US).
Aristides gebeulde; o.a. werd ook de
veldheer Themistocles door het ostracis- me getroffen, Ken der scherven van een zwart verglaasden aarden pot waarop zijn naam niet het toevoegsel „Phrear- rios" id. i. uit het distrikt Phrearrioi) was gegrift, werd in Februari lKi»7 te Athene teruggevonden bij de opgra- vingen, vanwege liet „Duitsch Oudheid- kuudig Instituut", in den omtrek van den Areopagus gedaan. De laatste, die door ast racisme verbannen werd, was de volksredenaar, later veldmaarschalk, UyperbnluH in 117 v. <\'. Osti\'«n|ol (l\'it —, (fr.), een lom-
perd of slechtopgevoed meiisch. Ot jmIscIi«Iïï:i. (serv.i, vaderland.
Naam van een maandschrift, waarvan redacteur is geweest de Med. Dr. Wla- dan (leorge w i tsch, gunsteling van koning Milan, en vijand van diens ge- nialiii Natalie en vaii de radicalen; door diens gunst lid van den gemeenteraad van in Het. 1H«M>, eerste minister van Servië*.
Ote-tof de lai i|ii<" Je m\'y inet-
to. (fr.), ga daar van daan, opdat ik
•t kan gaan zitten, l\'itdrukkhig ont- leend aaii den „Catechisme des indus- triels" van Saiut-Simon <1760—1825,), den stichter van het moderne socialisme, en gewoonlijk gebruikt als (in spot toe- geschreven) zinspreuk van leiders van politieke partijen, die in de oppositie zijn. Otelles, l f l%, w a p. >. zonderling soort
van figuren, in de wapens van eenige Zuid-Fransche familiëu; altoos ten ge- tale van vier, schuinkruislings geplaatst. Volgens sommigen, amandelen; volgens anderen, lanspunten; volgens wederom anderen liet veld van een schild, waarin een breedarmig kruis voorkomt. Het eerst gevoerd door (\'omminges (in Pro- veneei. dat aanvankelijk een breedarmig kruis tot wapenbeeld had. Othello (Een —, d. i. een ijver.
zttehtig man, naar de titelrol, in Shakespear e\'s treurspel van dien naam. Otla «lant vHla, (1 at.), ledigheid
baart zonde, Ledigheid is des duivels oorkussen. Devies der familie Baud. |
US O il KNZ.
|
|||||||||||
|
<M in in e n in ili||iiltti.te, (lat.),
rust met waardigheid, eervolle rust. Cicero. De Oratorr 1, 1. 1, 1.1. lïij de Romeinen was negotium het werk- zaain zijn in een of anderen tak van staatsdienst; ott\'um liet tegenoverge- stelde hiervan, liet zich teruggetrokken hebben uit den staatsdienst, liet amb- teloos leven ; en titinm cum dignitate, het leven van een ambteloos burger, die echter de algemecne achting ge- noot. Otlum sine llteels moi*s i-si.
(lat.), vrije tijd, zonde, dof men zich
met de eeite of andere studie bezighoudt, ia de dood. Seneea, Epistolae, X\'l. li. OH:iv<\' i\'iiiif. achtregelige cou-
pletten, inzonderheid bij de Italiaansche dichters, bv. bij Tasso in zijn Gernna- lemme liberata in gebruik. Om est 1» femme? (fr.), waar
is de vrouw? Vgl. Chevchez la femme. In den eersten dier vormen schijnt die vraag, naar hetgeen bij als de\' voor- naainste drijfveer van de handelingen |
||||||||||||
|
des mans beschouwde, reeds d
|
06268124
|
oor koning
|
||||||||||
|
Karel III van Frankrijk (*.:\'•_>—KN i. te
zijn gebezigd, die op zijne beurt daartoe slechts een Npaansch spreekwoord blijkt te hebbeu gewijzigd. Ou In vertil vn-t-elle se nf-
cher! (fr.), waar de deugd «I niet aangetroffen wordt. Deze volzin is. naar Voltaire in diens Vië de Molière ver- haalt, van den laatste afkomstig. Deze had eenen armen man een goudstuk geschonken. De bedelaareene vergissing onderstellend, was Molière nagelonpeii. om hem den louis d\'or terug te geven. Doeh de groote man. die ook om zijne edelmoedigheid bekend was. schonk hem een tweede goudstuk, terwijl hij de aangehaalde woorden uitsprak. O ik peut-on ï-tvv mleii \\ qn\'tiu
sein Ue sa familie ?< fr.). waar kan men beter zijn dan in het midden
der zijnen? Marmontel, Luct\'le, IV. De woorden zijn vooral populair ge- worden door (irétry (174X—1813), die de muziek der bedoelde comedie leverde en deze regels vleugels aanbond. |
||||||||||||
|
S.iM
|
|||||||||||
|
ni lii.lH
|
|||||||||||
|
oriiK SMK
|
|||||||||||
|
\' schnppen vertegenwoordigd i toekennen.
Zïj verwerpen nok de leer der onbevlekte ontvangenis van Maria. Ten onrecht.\' worden zij nnk wel (z. a.) Jansenisten gebeeten, naar L\'omelis .lansen (Jan* sen i us 1, een Nederlander, in l.\'iS.\'i <-e- boren, t 1638 te Yperen als bisschop aldaar, om reden zij in enkele opzichten geestverwanten van hem waren, hij trok o.a. krachtig te velde tegen de moraal der .lezniten. Olld-Noldunt (De —, bijnaam van
; T. .1. Stieltjes, als lid van de Tweede Kamer in 1*117. Hok de pseudoniem. ; waaronder hij vele werken schreef. Oude Adttm (Oe —. deonweder-
geboren mensch, in wlen de zonde nog heerschappij voert. .Men spreekt van lieden, in wie nojj _de oude Adam van ruwheid en drankzucht steekt". Oude ||lir«Ie. opgericht te Anistei-
dam Nov. 1896, door Benige „eeuwige" . studenten, waarbij zich alleen studenten
| aansluiten, die tien nt\' meer jaren „ge-
stndecrd" hebben. I te nudste dezer M11-
zenznnen telt K>, de jongste 10 studentcn-
jaren. — ()nk bijnaam voor de volgen
der liberale staatkunde van Thor*
becke, toen meer radicale beginselen
i werden voorgestaan. — Dnnr Dr. .1 a 11
1 ten Brluk nok aan letterkundigen
j en schrijvers voor 1SS4 (het jaar van
den A\'. Gids) gegeven.
Oude puien verzetten (Men
moet geen —, geen oude Instellingen i en leer/Hf/e ii re ra mieren. ()nk. f/een
tmde mensch en elders onder dak brengen,
1 laten verhuizen; want dan sterven zij,
door ilc verandering van levenswijs en cnigeving allicht spoedig. In Spr. XXII : 28 en XXIII : 10, waaraan men hierbij dacht, is nochtans «prake van .grenspalen" of _gi-ensstccnen". die men niet. in zijn voordeel, verzetten mocht (vgl. Deut. XIX : 14. XXVII : 17), met oogmerk fin een deel van den akker zijns huurnnins \\vedcr- rechtelijk zich toe te eigenen. Derhalve, np den klank af. aan den I lijbel ontleend. Oude snik, (rest.), oude klare.
|
|||||||||||
|
Ou lil ie. (flm. cene snort, in een
ijzer gebakken wafel», waarvan weinigen zouden vermoeden, dat zij een gewaden oorsprong hebben. Tocli was hut oor- sjn-inikclijk het II. commuuiebrood der R.-K. Kerk. zooabt liet woord dan ook van het lat. obiata van oblatus = aangeboden (vandaar het hgd. Oblate = ouwel) iit\'stiiint. Later werd het bedoelde gebak in de Parijsehe straten door vrouwen uitgevent, dit\' Plai#ir des tl/t mr" plachten te roepen, waanlnor het nok onder den naam van plaisir
bekend raakte. Oubller flV\'clalrpp sn 1;i n-
terue. (fr. i, met mooie woorden, maar zonder helderheid eeiiïgerhande U-er verkondigen. Naar Flor ia u\'s fabel, II. 7. /.*• singe qni montre la tanterne magtque = I>e aap die den toorer- lantaarn vertoont, maar slechts ééne /aak vergeet, namelijk den toestel te verlichten, zoodat de toeschouwers niets bespeuren van hetgeen de aap zegt hun te tonnen. Oublfette. i\'fr.), van onbli, verge-
tellieid, niideraard>che kerker in middel-
eeuwsebe kaateelen, waarin de gevan*
genen aan vergetelheid werden prijs gegeven. Hgd. Verlies» of Burg- ver Hees. Oud-Rooinmclicn. of Koomseh-
Katholieken van de oud-Bisschoppelffhe
Klerezg, afzonderlek, door de Regeering erkend, van de li.-Kath. Kerk gescheiden
kerkgenootschap, aan welks hoofd in Nederland sedert 1723 de aartsbisschop van Utrecht en de hisse hoppen van Haarlem (1742) en Deventer (17Ö7) staan. Hun geschil niet den Paus dateert reeds uit de dagen der Hervorming; een deel der l\'trechtschc geestelijkheid hield nl. vast aan de oude benoeming door
de kapittels, jcooala die krachtens de regeling van 1559 bestond en ze verzette zich tegen eene benoeming dnnr den paus. Als leden der Katholieke Kerk, gelijk zij zich sedert 172:! bleven noemen, erkennen zij den Paus als het zichtbaar opperhoofd der Christelijke Kerk, doch verwerpen zij o. a. zijne onfeilbaarheid, welke zij in geloofszaken alleen aan het oordeel der Kerk (door al hare his- |
|||||||||||
|
III\'DK VOLK { IIKT1. 870
|
|||||||||||||
|
OITR.
|
|||||||||||||
|
1 II i, o dta juges u Bertin en C« mm f
\' /*> jenx de pftnre. Onlap. (/..-iifr.). p*nng; \'n oulap
bespaard is \'n oulap gewoune. Onlom (olant), (hebr.), wereld.
Oiilom lm/er. (hebr.), deze M*e-
reld, het ondermaanaehe, het aardache. Ken ottloni-hazee-Hiensch — iemand, die aan niets dan aan wereldsche vermaken denkt.
|
|||||||||||||
|
Oade volk (Het —, InraPl, Vgl
Kzech. XXVI : 20.
Onfier dom vaii ile miian. (aee-
term), hel getal dagen, sedert de
nieuw»* maan verloopen, met inbegrip van den dag der nieuwe maan. OmlerwetH, (z.-a fr.), ouderwet*,
een nuderwetscli dingetje, ontwikkeld
boven leeftijd, een voordeel ig nntwik- keld kindje.
Onrtw i\'rJ-.< \'he fabelen, gr. <jrmm-
\'Ir/\'s iHHthoi, van f/runs (2e nniv. gt\'üos) -— «unie vrouw. Aldus noemt 1\'aulus I Tim. IV : 7 de (dwaze geestenleer en andere i ongerijmde beu /e la rijen, welke men met het Christendom vermengen wilde. Gewis met terugslag op den in- houd der Siliyllijnsehe boekeu (z. a.). lieheel in strijd daarmee beweerde < \'lemeiis Ale.xandriiins, dat 1\'aulus zijne hoorders zou hebben vermaand om toch V.....al veel de Sibylle te bestudeeren. Onhelw. (oheb), hebr. = vriend.
(tu/ieiir nei\'umn (oheb neëman i, een op- reehte, vertrnuwbare vriend. Ouhelw nioiiiHiiii, to.hebr. ma-
nion\'i, een vriend van liet geld; afkeu- i\'end gezegd van iemand, die tuk is op geldelijk voordeel. O il li. L (<**/>, hebr. hut. Ook.
overkapping, overdekkende kroonlijst.
Oni. pnlRque Je retronve uu
umi si fidele.
Hu fortime vit pre mire mie faee nouvelle. (fr, i. ja, nu ik een zoo getrouwen vriend
niderrind, zul mijn Int i-en umi eren keer nemen. Woorden van < >restes tot l\'ylades, als hij dezen aan het hot\' van l\'yrrhus terug vindt, in AndrotHOque van Racine, I. 1. A n d r é (\' li é- |
|||||||||||||
|
Onlotll litilM). de toekomstige we-
reld; de wereld der onsterfelijke zielen. Onniercn, (Israël, volkstaal), af-
. geleid van inner, Hebr. inhoudsmaat,
aanduidend het eerstelingen-offer van den nieuwen oogst, dat op den tweeden l\'aasebdag in den tempel te Jeruzalem werd gebracht. Van dien tweeden Paasch- dag tot aan het we ken feest r Israël. Pinksterfeest | worden zeven weken ge- ; teld. (Zie l*evit. XXUI: 15». Die telling,
i eene godsdienstige lierinneringsplechtig-
I heid. beet oumeren.
Ouiiee of pvev eni Ion In wortli
a poiind of cnre (An —, (eug.t, Z\'u pond ,H,dfc$,u "
Oniiejl foiei//, ihebr. i, genoegen,
welbehagen. Onneu HjnllhoR. \'heb r.), het wel-
behageii in de Sahbath-viering. Ouiieln, (hebr.), letterl. een k/u-
gende. Men duidt daarmede een aller- naasteii bloedverwant eens overledenen aan, zoolang het lijk nog niet begraven is. Oiniewj, tunesjt, hebr. straf.
|
|||||||||||||
|
Ourech, i n.heb r.J, — gast, vreemde
bezoeker. Mrv. oHvehim, Vandaar our- chitttbank, de plaatsrij ter synagoge, bestemd voor vreemde inensehen. die geene bijzonder aangewezene plaats nnt- vangen. Oaa* ("tli/, verbasterd osf hebr.
letter, teeken. |
|||||||||||||
|
D/1A
|
|||||||||||||
|
llïer herhaalde die resels, toen bij
ontdekte, dat de man, die op hetzelfde voertuig als hij naar \'t schavot werd gevoerd, zijn vriend, de dichter K o u- e h e r was. Olil, si iiiiiis n\'iivioiispas des
ï"il<\'*- ii Berlln, (fr.), ju, at* wij geen rerliters te Uitlijn luidden Zie |
|||||||||||||
|
B71
|
|||||||||||
|
ursiHKK.
|
OVKKTOOX.
|
||||||||||
|
Ouoher, (o*cher), hebr, r§kdom,
lijke verzameling. Vandaar n. hebr.
verbasterd, oschroes, groote verzame- ling, een aanzienlijke rijkdom. Ontciist Lonilon. letterl. het rer-
ivorpen Londen, d. i. de verworpelingen, de ellendige on deerniswaardige laagste klasse dezer stad.
Ontertnbe. («po r 1.i, buitenband.
Oii11 ii(i| < il en uut f iüijt-1\'. i sportt. i.
bij roeiwedstriiden. Licht vaartuig of giek, waarbij de riemen liggen in dollen, buitenboord, liet tegengestelde van inrigged, inrigger iz. a.i. Onteer, (ootsèr), bebr. — schatr
rijke voorraad. .Mrv. OHteerous (ootse- roth), schatten. Outsider, (hand.), persoon buiten
den kring der ingewijden. Onvcrt, if\'r. wap.i, zie Ontplooid
(vogels).
Onvert, (fr. vap.), zie Verlicht
l gebouwen i.
Onvrez, c\'est In fortnne de
In Frnnce, it\'r.i, doe open, \'f is
Fr<>ui. rijks fortuin. Deze woorden zou koning P h 11 I p p e VI van Kranki ijk, na den slag van (\'recy (134(V) te hebben verloren en \'s nachts een schuilplaats iu lift kasteel van liroye zoekend, den bewoner van liet gebouw hebben toe- geroepen. Het kan echter thans voor uitgemaakt gelden, dat \'s Koning* ant- woord, op de vraag wie zoo ontijdig titegang verlangde, veeleer 1 nidde : „Ouvrez . . . e*est l\'infortnnê rol de h\'rance" = doe open. \'f itt Frankrijk* ongelukkige hm ing. Onvrlere (CHc —, (t°r.), %tad
voor werklieden. Verzameling woningen
voor werklieden bestemd. Onvrlere (Fnbrtqne —, (fr.),
eene fabriek, waarvan de arbeiders
zelven de bestuurders zijn. Dit heeft men te Albi (in I.anguedoe. dep. Turn i, beproefd met eene ai-beiders-f//acfn- brieh (verrerie ouvrière). |
|||||||||||
|
Ouwe loil]|ens, (ba rg. i, rul/eerde
Ouwe schefter i spr. ajefter),
\\ (barg.), gevangene, Ovntlo. kleine trittmftoehtf die
somtijds aan een veldheer werd toege-
keuil, wanneer zijne verdiensten niet ; groot genoeg sehenen voor een werkelij- j ken triomf. De veldheer reed dan niet op een triomfwagen, maar was te voet of te paard; hij droeg geen lauwer- maar een ïuvrteukrans, geen veldheers- maiite], maar eene toga praetexta, hij offerde geen stier, maar slechts een sebaap (opis). Onderscheiden dus van trimnphns (z. a. i. Hieraan is in onzen tijd ontleend ovatie, voor hiildebetoon aan een publiek persoon, artist enz. Over iiHom heen, i w a p.), f r.
broehant (sur Ie tont), eng. surmoun-
ting of ilebrnising, — z«\'gt men van elke heraldieke of andere figuur, die over andere stukken heen gaaien deze daardoor ten deele bedekt.\' Itijv. in de wapens van de Talara, Bulgarhti, Vegelin van (\'laerbergen, enz. enz. Over (of op) Boom zal ik mijn
schoen werpen (I\'s. LX : 8), d. i.: Ik zal Edom vertreden, de Bdomicten ver- nietigeii ten bate van Israël. Overlnmlt (#Ie — on» met wel-
diiflen. ontleend aan ber. I\'s. LXVIII : Ut (vgl ouber. I\'s. LXVIII : 20). In scherts toegevoegd aan iemand, die niets te goed acht om ons te onthalen. Overschieten, < m i 1. f, voldoen aan
de voorwaarden, gesteld aan zekere schietoefening, zoodat men iu eene nieuwe volgende oefening overgaat. Oversneden, iwap.i, doorsneden.
Overstag ifunii = over een on-
deren boet/ gaan} wenden van \'t schip. Ook, van opinie veranderen, zoodanig dat zij tegengesteld wordt aan die, welke vroeger gehuldigd werd. Verder uitgestrekt ook: verandering van beginsel bij staatslieden e. d. Overtoom, dam in een vaarwater
(tot afscheiding van waterspiegels van |
|||||||||||
|
OVER70PT. 872 OZOKBKIT.
|
|||||||
|
verschillende hoogte), vooralen van een
Inrichting, waardoor schuiten en sche- pen door kabels over dun dam heen gewonden werden. In Interen tijd (bv.
aan den Sehinkel hij Amsterdam in 1800) veelal door sluizen vervangen, OvrHopl. iwap.1. met een ander
stuk recht boven zich. Overtreffen, (te Am.-t. _beent je-
over"), eene beweging tnj het schaatsen* rijden, waarbij men den vrijen voet tel-
kens over den werkenden heenslingert. Oviiliiis (De FriiiiHChe —. I>u
Bell a y . een der IMeiaden-dichters ; nok genaamd de .vader van gratie en bevalligheid*\' 11524—60). Ovmii NHcriim. (lat), het heilige
ei, it. wdndofa (amandel), fr, ctmande myatiqtie. Dun noemde men in de vroege Middeleeuw den vorm der zegels* omdat ie van onderen rond, van boven spits waren. Owell, (abel), (hebr.), mrv. atrei.
Hm (ubèl/mj, een treurende, ro«ir- bed rij rende; gezegd van iemand, die zich in de zeven Joodscue treuvdagen bevindt of in liet romrjaar, nml. 12 maande)) na liet overlijden van een der ouders. Deze treiirtijd wordt dan ook het meel-jaar genoemd. Oxe-eye. (eng.), osseuooff. lïij de
Ëngelsche zeelui, kleine onweerswolk e)> in \'t algemeen een lichtkleurige plek. te midden een er donkere wolk. Oxydld klnon nier rat, ir est.).
|
|||||||
|
voor ocridit >i>if hou serrat, boouekatnp.
Zinspreuk waaronder het boonekamp- bitter wordt verkocht. Oxymoron. I g r. i. onzijd.. scherp-
zlnnige gedachte, welke op het eerste gezicht eene ongerijmdheid of eene tegen* strijdigheid schijnt te bevatten : woorden, die oppervlakkig dom en eenvoudig sebijiien. maar toch eene scherpzinnige beteekenishebben. I.ettcrl.acherp-dwaa*, scherpzinnlg-onzinnig, uit d/h en moron. Bv.: dincore cotieordifi (oneenige een- dracht), (Ovid., Metamorph. I, 433). factn pitts et Hceleratus «intern (door dezelfde daad vroom en slecht) (ibld. III. 5), insaniens napienUa (onzinnige wijsheid i. (Ho ra t.. Odae, 1. :t4. _»>. itiopem me cn/tia ferit ide overvloed heeft mij arm gemaakt), lOvidiutt. Metamorph., III. 406). Oyü, fjap.), uafm bad.
Ozer dalllui. f hebr.), helper der
zwakken (of kranke» \\, Israëliet isclie we1dadigheids\\\'ereeniging te Amsterdam. Ozokerlt (ook Brdicach*), (hgd.),
van het gr. uzein = slecht riekend en
kfiyox = was. (Fr. ozocérite), eene soort minerale was. die vooral in Galicie" en op het eiland Tschelekan, in de Kaa- plselie Zee wordt aangetroffen en, na door siuelting te zij» gezuiverd, meer en meer ter vervanging van bijenwas wordt gebezigd. Aldus gezuiverd, noemt men die grondstof ook ceresin of rnfJiH/\'rte* h\'rdirarhx. Voor nadere bij- zonderbeden zij naar Berg ma u n, Petroleum mtd h\'rdirachs, 2. Aon., Wlen, 180". verwezen. |
|||||||
|
p
|
|||||||
|
P. als muntteeken voor oostenrijk:
Prang; voor Frankrijk : Dijou; voor Polen (voorheen): Posen; voor PortU- gal : Porto. P. in de muziek piano, zacht; —
/*, blauwe Peter, /.ie ft/er; — /\', pa- btiits; — /\', petfes of pedem dat.) van pes i voet), dus: petlaot VIII,acht voet; — />• = primo, de eerste der maand; — p. of />\'(.\'/. = pagina; — /*. A. —pro- priêté assurêe, verzekerd eigendom; — p. a., on adressen van brieven = per adres ,* — 7*«. = l*ennsylvanië in Soord- Amcrtka; — p. r. z= jumr coittla/éaiire,
fr., voor rouwbeklag; — /\'. e. — par exemple, fr., of per exemphtin, 1 at- bij voorbeeld; - p. f. = pourféliciter, om geluk te wenschen (op visitekaart- je»), ook op ingesloten brieven, par faveur = uit gunst; — /*. (i. = pro- testantêcke godsdienêtj — Plu\'/. I>. ~= philosophiae doctor, lat., doctor in de Wijsbegeerte; — p. o. (voor naaintec-
keningeu) = per order, op last van; — p. n. = par occasion, fr., of per urras/otiem. I a t., niet gelegenheid ; — ƒ\'. /*. = praetuissis praemittendis, d. i. vooruit of voorop geplaatst, wat voorop geplaatst moet worden (in brie- ven in plaats van de aanspraak of den titel gebruikelijk.); — p. p. = per pro- curatie, bij volmacht; — p. p. c. = |
pour preudre congé, om afscheid te
nemen; — p. r. = pour retnercier, om te bedanken; — p. s. = postscriptum,
d, ï. naschrift in brieven; — p,-, n,\\ Ivrijm.) = profane stijl, < \'hristelijkr jaartelling: — p. /., verkorting van plano titulo, in plaats van den vollen titel.
P(RllitCfHtlof). lut gedicht van
den dominicaan Placentius, die iu |f»4H
een gedicht schreef: Pltgna Forcorum, waarvan ieder woord niet een /i begint.
Pa., (hand.), verkorting van prima,
prtmawissef; tam.) Pênmtylvanie. P. C, (patres eoMcripti), letterl.
beschreven vaderen. De door Romutus aangestelde honderd senatoren waren
eenvoudig patres,een tweede honderdtal door \'l\'atius na de vereeniging van de
Sabijuen niet de Romeinen benoemd. patres minor mu gent hint, een derde honderdtal door Ta rquiniua Pris- eua aan de overigen toegevoegd,patres conscripti geheeten; van lat. conscri- here — opschrijven, in lijst brengen. Later werd deze naam op den geheelen Romeinschen Senaat toegepast. Pt, Pfetmig, Hoogduitsehe munt,
100 Pf — 1 Mark = pi. m. f 0.60.
|
||||||
|
P. II. I. L. I. H. o. IE. 874 PAALSWI.IS.
|
|||||||
|
P. II. I. L. I. D. O. R., VtU Hosten,
insta Latitm/btu tnermes Dewr obfe,/e
Heghiatn. Zm-k den vijand te treffen, dring itüii op de roovers, neem weg de on- gedekten, beschermde Koningin.Sehaak- r/nh van het Amsterdamsche Studenten^ corps, opgericht \'J.*> November 1880. P. L. M., Ifr.), Pavi*.Lywi-Médi-
terrannée, de snelste spoorverbinding tlisscheii l\'arijs en Marseille, met zij-
lijnen o. a. naar Zwitserland; om de geduchte vaart en de vele gnuift* onge- 1 uk ken op die lijn ook genoemd Pömï\' />« Mort (voor den dood i. P. Hl., Pontifex Max/mm (•/.. a.).
P. M., jnm< nmu\'diem (lat.), <*•?* namiddag*. P. M., **r »»««itrf.
P. M.. />«\' w/ffc (bv. sigaren).
P. M., y»-« memorie.
P. M.„ /"-,- mheieee.
P. O. O., ttw* 0/fto (tafer, beta-
ling per postwissel, gebruikelijk in het handelsverkeer met (ingeland. P, F, P„ opschrift oP de grafzerk
van de familie Bohlifl in de St. Anna-
kerk te Augsbtirg, dat aldus dient ge- lezen tt* worden : IMper peperit pecunlam,
I\'een il ia peperit pompam,
l\'onipa peperit pauperiem,
l\'aupt ries peperit piëta tem; d. i.:
de peper gaf geld, liet geld weelde, de
weelde armoede en du armoede gaf vroomheid. P. & ©.. Petu\'HHHlar and Or/etttal
Struin Navigatiotk Compangf Kngelseh-
Indischt* Stoom vnartniaat schappij. P. P., i in u /.. i, niet pian/ssimo,
maar pin piano \' zachter*.
P*s (De zeven •, de zeven hoofd-
zonden, waaraan iedere boeteling inliet vagevuur zich min of meer schuldig rekent; van /\', voor peccavi, ik heb gezondigd,
P voi-seliii ilini (•lemamleiti
efn —, ihgd.), iemand verhinderen iets te doen. Waarschijnlijk herkouistig
uit den tijd, toen in Duitschland de pent of de echte pokken heerschten en |
|||||||
|
elk besmet huis van een 1* werd voor-
zien. Nog in den aanvang dezer eeuw was dat te Herlijn, bij het heerschen van tic laatste dier ziekten, het gebruik. Paa«l|e. iz.afr.i. scheiding in het
haat\'. Paal. (/..afr.i. pad, mrv. />««/>. Paalboell of palboell, (z.afr.i,
hult\'hak n oude paaiboeli.
Paal. (wap, i. heraiits-stuk gevormd
door twee verticale lijnen l/:t der breedte. De oorsprong is [n vele wapens zeer verschillend, maar stelt vaak eene rivier voor i Weesp, Dordrecht, (Jonda. Rotterdam i of is afkomstig van de banier. Paal, lengtemaat in tien * ».<Indischen
Archipel in gebruik; gewoonlijk vindt
men afstanden opgegeven in Java- of Sumat ra - palen..lava-paal **= 1506,943 M., Suuiatra-paal - IKÓ1.S.V2 M.. Kngelsche mijlen zijn minder in gebruik. ISng. mijl = l.tiii\'t KM. Piial([rbonw. Hoewel bijna heel
Amsterdam op palen staat, noemden de Amsterdammers toch aldus bijzonderlijk de hulpbeni\'H op den I tam (tusschen het Water en de Beursstcegi. waarin
sinds 11 Jan. 1836 de handelaars ver- gadertleii, nadat de oude Beurs, het door Vondel als „koopslot" bezongen mees- terstuk van tien bouwmeester Hendrik de Keyser it 1624), wegens verzak- kingen bad moeten ontruimd worden. Den lOen Sept. 1S4."i werd in tegen- WOOrdigheid van koning Willem II en
zijne beide zonen de tegenwoordige Beurs geopend. Van de oude ISciirs dienen m\'ig /.es ko-
lomnien tot schraagpil.iren van het koepeldak der hofstede van den heer .J. li. Stoop bij Woudenberg (Utrecht). Paallioold, rhouwk.t, eene door
palen afgebakende ruimte in zee of aan groote rivieren, dienstdoende als haven. Paalstede, lettert />/a»ts voor een
paal, of waar een (taal staat, weleer gebezigd als gren* ttissehen heiden en bosschen. bv. in 1641 te 111 adel. Ook „paalsteden en renen" (z. a.l. Paiilswljs. (wap.), verticaal in het
midden van net veld, of boven elkaar. |
|||||||
|
l\'AAliDKN I BEROEMDE ).
|
|||||||||
|
1\'AAI.SV. 1.1 s-l!AX]>S WIJS.
|
|||||||||
|
I*iin i* de koppen, werden door onze
tfeidensche voorvaderen, als voorbehoed- middel tegen ongevallen, geplaatst in veld of boomgaard, of ook wel op de da- ken hunner huizen. He Alf of luchtgeest, of de AIvin (zijne vrouw)—zie \\acht- uterrie — bereed ook de paarden eu ver- wikkelde hunne manen in oiilosniaakbaru knoopen, eu verdween daarna in den morgenstond onder de gedaante eener juffer. Tegen haar onwelkom bezoek werd \'t geraamte van een paardekop boven den sta! enz. gespijkerd, waartoe wel eertijds een paard, bet zij aan de Alvin zelve of aan de baar in macht overtreffende goden zal geofferd zijn. Paarden (Beroemde —.
Abutos, (gr.), d. i. onbereikbaar, een
der paarden van Pluto. Abrn.raa, (gr.), een der paarden van
Aurora, de godin van deu dageraad. Telt men de letters van dit woord in \'t Grieksch op, dan vormen ze bet getal SHfl, het aantal der «lagen in \'t jaar. Want de a is 1, de b is », de /• 100, de .»• 60 en de » 200. Af/nes, het paard van Maria, koningin
van Schotland. fiabieea, het paard van Don Uo-
ilrigo de liivar. den C\'ld. liet over- leefde zijn meester twee en een halfjaar, gedurende welken tijd niemand het paard mocht belijden en toen bet stierf, werd bet voor de deur van bet klooster te Valencla begraven, terwijl twee olmen werden geplant, om de plaats aan te duï- den, waar zijn overschot rust. De Cid ontving van zijn oom verlof, bet beste paard uit diens stal te nemen. Don Rodrigo nam het beate, dat echter ook liet teel/j kste was, en zijn oom, die
alleen het uiterlijk beoordeelde noemde den (\'id daarom Babieca, d. i. domkop, welken naam hij aan zijn paard gaf\'. Hut/m d of Beyaart, het paard der
vier Heemskinderen, inz.....lerheld van
den jougsten en beroenidsteii Reinout
(van .Moutalbaaui.dat zich. at naar het aantal der berijders, grooter of kleiner kon maken. Borah (Al\', het paard, dat Moluunmed
van de aarde naar den zevenden hemel voerde. Het was melkwit, had de vlcu- gelen van een arend, bet gezicht van een ïiieuseh eu de wangen van een paard. |
|||||||||
|
I*;i ;i Is u ijs-b;i ii ils» Ij* . ( w a p. i.
in ruiten verdeeld door verticale en Bchuinsrechtsche lijnen. Paaltje, nu 11.), een broodje rau
langwerplgen vorm ter waarde rau 4 rel, t.
Pnalwerk, i bouwk.), omheining
bestaande uit naast elkander in den
grond geslagen palen; meest in gebruik bij waterwerken, bij breede rivieren ui\' havenwerken. Paalwoningen, wutiingeii door de
oerbewouera van Zwitserland en elders in het water nabij den oever der nieren gebouwd, om beveiligd te zijn voor wilde dieren. Overblijfselen op den bodem dei\' nieren worden nog dikwerf\' gevonden. < tok op Snmatra vindt men /e nog lieden, schoon niet altijd in het water. I\'aii ik k wtApaantje,(&f r. westk.i.
doek of lap, die als kleedhigstiik wordt gebruikt, zoowel door mannen als vmu- wen: van portug. pano of pantto, en dit van lat. pannns, doek. lap. PaantlerVioou;, (ba u w k.). ge-
drukte boog in den vorm van bet hand- vatsel of hengsel van korf of mand, deze boogvorm wordt getrokken uit drie eenterpuiiteii. twee gelijke korte en een lange straal. Paap, uit papa iz. a.>. dus rader;
\'h- vader of priettter. Vanhier dorpspaap of paroehiepaap i pastoor), mtspaap imispriester i. Ken en ander vele eeuwen lang zonder eenige onaangename bedoe- iiug. Latei\' in iniu \\ rieiidelijken zin. lioomsrlitfezinde in \'t algemeen. Paard der democratie (Het
—. omschrijving van het rija-iet, omdat
teder daarvan kan gebruik maken. I*li il im! v:i n Ti-ojr 1m il ui-u li:t It\'H (Het —- r/\'ii maatregel nemen, rau
welken men zirh ree/ heil belooft, en die in de gevolgen heilloos blijkt te wezen. Toen de vorsten van < Jriekenland Troje belegerden, trokken zij schijnbaar af, maar lieten een groot houten paard achter, in den buik waarvan 3u sol- daten verborgen waren, hit paard werd door de Trojanen als zegeteeken binnen gehaald, waarop de soldaten des nachts uit hunne schuilplaats kwamen en de belegeraars binnenlieten. |
|||||||||
|
t"li PACK KT Jl\'STMIA.
| Nieuwjaar, dat iu \'t < losten bij de dag- en
nachtevening der lente begint, wisselt men geschenken en zendt men elkander beschilderde en vergulde eieren. Toen \'t jaar met Paschcu begon, beschouwde ! men bet ei als bet zinnebeeld der Op-
standlng I van Jezus). PiillNelijielneli, lat. rimts Pa-
HChati». Daardoor wekten in de Middel- eeuwen de geestelijken hij gelegenheid van \'t l\'aaschfeest, ook in de kerken, de
vi\'oolijkhciil op. Dooi\' allerlei grappen | trachtten zij de gemeente aan \'t lachen \\ te brengen, ^ij bootsten \'t geluid van j verschillende dieren na, of deden kluch- ! tïge verbalen. Nog in 1.">1m bestond dit gebruik. I\'ii si s«\'h la ui. i wa p. i, lat. agntts
Dei i Lam < lods i, f r. agneau pascal, een lam, dat eene kcrkvaau of een wimpel
draagt, die doorgaans van zilver is met een rood kruis. Zie Af/nas Hei. Pronck voert echter den wimpel wit, zonder kruis. PiniMclivmir. vreugdevuur in de
1 open lucht, verving in den (\'hristelij- ken tijd het M\'ivifiiv iz. a.i. \'t Bestaat nog hier en daar. ondanks een plakkaat der (ieldersche landschap, d.d. 15 Dec. 1712, waarbij \'t wegens de verregaande ongeregeldheden, die er hij plaats hadden. streng verboden werd.
l*n hst uu of pauwendans. een statige
Spaansehe dans, waarbij de sleep van het damesklced den staart van den pauw moet voorstellen. Pneeu of ptieotllle, de goederen,
die een gezagvoerder, schipper of matroos
voor eigen rekening met zich neemt; — I de rvijr bagage van het scheepsvolk. Zie Pacottlle. j
Pace. (eng., spnrtt.t. gang, s»el-
lie/\'tl. Kig. lias. stap. P»ce et •IliHtttla == door wede
en gerechtigheid, muntdevies der AI-
geineene Staten, aangenomen na de
Pacificatie van (leut iu 1576 en waar- inede zij wilden te kennen geven, dat /.ij Filips II wilden gehoorzamen als bij „door vrede en gerechtigheid" re-
geerde. |
||||||||
|
i\'AAliHEXVIMiKHS.
|
||||||||
|
Ik-t woord i> Arabisch, en beteekeiit
lettert. He bliksem.
Bnrephalo*, (gr.), letterl. m*ekop, het
beroemde paard vim Alexander den llroote,zoogeheeten naar zijn dikken kop. Alexander was de eeltige, die liet dier kou berijden, en steeds knielde het. om zijn meester op te nemen. Op dertig- jarigen leeftijd sneuvelde het in den ttlag \\ si 11 zijn meester tegen Torus, een Indisch vorst, en Alexander liet op de plaat», in Indië, waar liet doodviel, eene stad bouwen, die hij lluccphala noemde. Copenhagen, het geliefkoosde paard
van Wellington. De/moH en Phoho*, schrik en vrees,
twee paarden van den oorlogsgod Mars en tevens de namen der beide manen van de planeet Mars. Peganu», het gevleugelde paard van
Apollo en de Muzen (\'». a.i. Phaetau, (gr.), een der paarden van
Aurora, de godin van den dageraad. HaHhtaute, het paard van Don Qui-
chote; tij;, tvpe voor een slechten, ma- geren, afgeleefdeu knol. Sleepuid, < Min\'s paard, dat acht heenen
luid, en over land en zee ging. Type van den wind, die uit acht verschillende hoeken over land 611 water waait. PaarileiivllderK, spotnaam voor
de bewoners van Kollumerxwaag bij Dokkinu.
PnnrileMtaarteii, zie Pacha.
Pnaren (Zu — treil»en, i hgd.i,
op th- vlucht jagen, van zmn Bar» (of Haven) treiben, d. w. z. (een dier. dat den stal is ontvlucht) naar de ruif terug jagen. Pnarlen voor <le zwijnen wer-
pen. d. i. kostbare zaken geven aan iemand, die er de waarde niet van kent ; ontleend aan Matth. Vil: 6: „Heeft het heilige den honden niet en werpt uwe paaiden niet voor de zwijnen". PntlHell, Pffsrhen; zie Petmch.
PniiHchelereii beantwoorden aan
eene gewoonte in \'t < tosten, waar \'t ei het zinnebeeld is van de se.hepping, die de kiem van alles ontwikkeld beeft. Op |
||||||||
|
PACK I TO).
Pace (To—, (sport.), voor iemand
f/\'tiif/ waken.
Pnceniaker,|s|)in\'t.i,i/rtn//Mi«^j.
Pacen, (sport 1.1. een verhol-
landscht to pace, aan den gang gaau.()ók bedrij v.: hij /.oud trlplets naar Londen om Tom Linton en Micliai}\\ te pacen — ten voorganger of voorrijder te verstrek- ken; /.ie Pacemaker. Paclui, (turksch), eig. pdsja;
zoo behoort ook de uitspraak te zijn ; men schrijft ook basna. \\?<&rz.pasjaf lett. de persoon, dit* aan de voeten van den vorst gezeten is. Titel der hoogste burgerlijke en krijgsambtenarcn in liet < Htomauisclie rijk. Als bewindvoerder van een ejalet (provincie), heeft hij veel meer macht dun ten onzent een stadhouder of gou- verneur. De paardest\'aarten, welke bij plechtige gelegenheden vóór hem uit wor- (ien gedragen, zijn door sultan Mahmoed 11 afgeschaft: de onderscheiding echter van „Pacha van een, van twee of van drie paardestaarten1\' is behouden. Aan het hoofd der provinciën moest een beg- lerbeg (Turksch: Heer der Heeren), of pacha van drie paardestaarten staan ; doch die plaatsen worden nooit bezet; en gewoonlijk dragen de Pacha\'s van Komanië, Natolië en Itamascus slechts den titel van liegier heg: gelijk hui ten dezen, alleen de kapudaii-pacha het recht heeft om drie paardestaarten vóór zich uit te doen dragen. De stadhouders der sandachakats moesten nandschakbegs lieeten, en slechts i\'eu paardeataart hebben; maar reeds sedert lang hebben velen den titel van Pacha, en een tweeden paardeataart verkregen. Kchter is hij ieer weinigen in A/.iê" de waardigheid e.\'felijk.
Zij zijn zeer onafhankelijk, en in geval van oorlog heeft hij de troepen de
bêglefbëg den voorrang hoven de andere Paoha\'s, Hunne macht wordt in toom ge- houden door fti/aiH", die voor de zeker- heid en have der particulieren moeten waken. I*ïi t*hii (I. i h eb r.), vrees, attffêt.
Lot* mt\'-pavhail, lott bepachad, niet in angst! niet u/f angst! Spreekwijzen in den zin van: wee* maar niet bang. |
H77 PACTOLLH.
I*»i «*litf«niiinïssi*!ii, in vroeger
tijd in Friesland opgericht vanwege de
Friesche Maatschappij van Landbouw en in 18116 door de . Vereeniging tot ont- wikkeling van den Landbouw in HoI- lands Noorderkwartier", om te dienen van raad aan niet-deskinidige grond* eigenaars, hij het verhuren van hoer- derijeu en van binderijen, PaelHe State, (ain.), staat ean
den Stillen (trema», naam van Oregon,
naar den Stillen < leeaan (Pacific Ocean). Pad ïï«- (»e —. irailwav), waar- mee bedoeld wordt de spoorweg, die de Vereen. Staten van N.-Amerika in de volle breedte doorsnijdt, van New-Vork tot San Franeisco, aan den Stillen < k-caan. Pacificatie van lïcnt, 157Ö. Ook
Bevrediging of Vrede run Gent ge-
lieeteil, \'verdrag tUSSCheil de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden, om de Spaanse he soldaten te verdrijven en zich op h«t stuk van godsdienst nader te verstaan. I>e Spaan>ehe Landvoogd Don Jan erkende de Pacificatie van
, (Jent hij her Eeuwig Edict, Parma bracht de Vnie eau Atrecht tot stand, waardoor de 1\'. v. (i. te niet ging en de Noord. Provinciën zich hij de Vnie run Utrecht nauwer aaneensloten, 1571». Pacotllle. ifr.i, aanvankelijk, het
pakje fpaquetj, dat de matroosaan boord mocht meenemen (zie I\'ueeai; vervol- geus, de h/tul koopwaren, die een koop* man op reis meeneemt: eindelijk, de
|
|||||||||
|
32
|
||||||||||
|
1 voorraad i beschadigde of miiiderwaar-
dige) koopwaren, die in de Koloniën
I verkocht werden. Thans alle waren van geringe hoedanigheid.
Pactc lconla. ifr. >. letterl. teeuwen-
oeereenkomtt; beding volgens hetwelk
r een der ven noot en al de winsten /.al
\\ genieten; dus, het leeuwendeel erlangt.
In óns recht ongeoorloofd.
Pactolas, riviertje in Lvdië. ont-
springt op den Tmolua, stroomt langs Harden en valt in den liermus. Oudtijds . voerde het veel goudstof mede. weshalve het Chrgsorrhoas (-= goudstroom) werd genoemd. Hier behoort de mythe van *kouiiig .Midas tehuis, die zijne gnudma- kende kracht aan de bron van den l\'actolus moest afspoelen. |
||||||||||
|
878
|
|||||||||||
|
PACTI\'M UBHTAÜII,
|
|||||||||||
|
I\'aiii:.
|
|||||||||||
|
Parfum oIihIji[fII. «Ie hileisthtg.
1\'acttun ilat.i = verdrag; obetagium
(m. hit.i -.- gijzeling. I\'ad. „harde pad", (z. afr.),
dwangarbeid. Hij is veroordeel tol twee jaar „harde pad". Pad. la dl pad steek, iz. a f r.i.
op >lf vlucht dry reu. Padaloa. in de Hhidoeache goden-
leer de verblijfplaats der afgestorvenen. Padfla. (s,afr.), pad, rorseh.
Paddie. roeinpaaii met een breed
blad aan heide uiteinden, die men beur-
telings rechtit en link» in het water slaat hij het varen in een canoc. Pad«ly. ook verkort Pat, npottuuun
voor een Ier, naar St. I\'atriek. patroon van Ierland, naar wien zeer vele leren I\'atriek lieeten. Padl. «inal.i. *pr. uit paddi, rijst
in dt* aar. xooala zij gesneden wordt; f/almh, als ze van liet stroo ontdaan
is, maar nog in den bolster, gelijk ze gezaaid wordt; hrits, ontholstenl, gelijk zij gekookt wordt; nasi (uaaai). als zij gekookt is. Zie bij Nasi, Vanhier eng. paddg. Padloek. (sport.), hangslot.
Padre de la putrlu. (»p.)i vader
van hff vaderland, ({eretitel derGedepu- teerden In Spanje, leden der lïeprcsenta- eion Naeional. Pudrl, p o rt. padre, priester, geeste-
lijkf. Op de Westkust van Suniatra naam
der hadji\'s en priesters, die eene zuive- ring en hervorming van den godsdienst onder de bevolking beoogden. Hij de ou- lusteii.dieutengi\'volge ontstaan, werd door het Ned. Gouvernement tegen ben partij gekozen en zij vim IH21 \'Mi beoorloogd. De onderwerping van Hond jol maakte een einde aan den oorlogstoestand. Padrl ilell* iiequa vl\\ 11. lit a 1.).
vaders run het levenateater, nl. Jesttaten {/.. a.i. Jezus vergelijkt Job. IV: 10,14,
zijne teer met levend water. |
|||||||||||
|
Pad.ua (Een leerling van —,
een. die zich op de tooverkunat verstaat,
j daar de school te l\'adua doorging voor
! de beste school der nekromaneie of
zwarte knust.
Paeaa. paeon, arts der ()ly-mpï-
sehe goden. Itij Homerus een zelfstandig
persoon. Later, de Idjniiain van versehil- lenile van lijden bevrijdende, genezing aanbrengende goden. bv. van Apoilo,tLU helpenden god. Itok „plechtig, veelstenv niig lied ter cerc van Apollo", eigenl. ter afbidding, ter afwending eener ziekte: alsmede .vreugdezang aan Apollo", na de afwending van ziekte of onheil; sedert Homerus: dank- of loflied, krijgslied, zegezang. PaedaiiojiiiN. ilat.i, gr. paida-
1 tftiiiffox, van puin — kind en af/00 — geleiden, opvoeden, een slaaf, die niet de opvoeding van de kinderen zijns meesters belast was; hij behoefde hun geen onderwijs te geven, maar zijne taak was, hen overal te vergezellen en op hun gedrag toe te zien. Hij de Romeinen, die zich meer /.elven met de opvoeding hunner kinderen bezig hielden, vond dit Oriek- sche gebruik eerst in lat eren tijd en slechts bij enkelen ingang. Schertsend vermeldt uien de afleiding van pe#, pede» dat. sss voet) en agere (lat. = handelen, werken). Paedarehle. [gr.), kinderregee-
ring. Vgl. Pred. X : 16: Wee 11, land. welks koning een kind is! l\'it pais (kind) en archè (heerschappij). Paganalla. zie Septhnontiam,
PunjH iiini de tweede, de ttpaau-
sche violist l\'a b I o d e Sa ra su t e
i igcb. 1840). Pajfe. paadje, een edelknaap in
het gevolg van een vorst of vorstin.
(ir. pais; it. pagg/o; sp. page. Vroeger } aan de K. Mil. Aead. zonen van aan-
zieuHjke faiuiliëu zouder examen op last 1 van den Koning aan die inrichting ge-
plaatst en door bijzonder teekeu te ; onderscheiden; thans niet meer aan-
I wezig.
|
|||||||||||
|
879
|
||||||||||||||||
|
l\'AIX UBH DAMES.
|
||||||||||||||||
|
I\'AOOKK.
|
||||||||||||||||
|
Pag fier, (1 ni), elg. pngei*, (j a v-.),
pagar, i ui n 1.), heining, heg, haag,
wand. schutting, scheidsmuur, om tuin ing. Paggerkolne, koffie, welke in
tegenstelling niet tuin- en boscA-koffie, gevonden wordt hhineii dr omheining der inhindschc kampongs. onder de schaduw der boomen. \' lok kampfwt/- koffif. Paglailt, zie Mifst^riespehit.
Pa godc. gouden I ndische munt
van verschillende waarde. Pagode, tempel in China en II in
ilostan. Hp. pagoda, pers. pnt-gada i huis der afgoden i, h i nd os t. ltoot-
khnnda (woning van God). Pahalawan prang besar,
nu al.), reldherr iu dru grooten oorlogr.
Pahlt, (spreek uit: puit), mal. en
jav. bitter ritu smaak. Om die betee- kenis is dit woord toegepast op het door de Europeanen in N.-hulië inge- voerde extract. Zie Pait Pa 11 Ie (La —, (fr.), stroohaim,
herkenniiigstcekeii der aanhangers van
<\'ondé in den tijd der F ronde, 1652; vgl. Bist. du Minieth-e du Card. Ma- sarin, 16H4; II. 184; „ce fut de se mettre sur la teste «n bouquet de paille, et de faire entendre par tont que e\'estoit la la marque <]iie devoietit porter ceux
qui n\'estoient pas M a /.a rins ... (\'ette paille fut de mauvaU augure pour Ie 1\'arti, comme si son ardeur ne devoit pas |
tot verschillende partijen behoorend, om
zieh wanneer de een afwezig is. beide
van stemmen te onthouden, zoodat de eene onthouding /.ouder invloed blijft o]) den uitslag der steinniing. Het had in 1S3Ü voor \'t eerst plaats. Fr. pairt-r. Palrle, iwap.i, zie Gaffel,oudtijds
ook {>?/{* genaamd.
Pait, imal.i. iu N.-Indië eenbitter-
tje. Ken werkw. patten beduidt bitteren. Fit pahif iz. a.). Palx bolteuse et mal asslse.
lfr.1. vrede van St. liernium H Aug. 1 ~>7>►
Itwee jaar vóór den Hartholomeus-naeht, ua den slag bij Aruoy Ie l>uc (20Juni 1Ó70I. waarbij de 1\'rotestaiiten zegevier- den, op aandrang van (\'atharina de Mé- dicis en van (,\'oligny, die den oorlog moede was, gesloten door Karel IX, tot toenadering bereid. Ile naam werd ontleend aan de omstandigheid, dat do onderhandelaars waren Arniaud de (Jontnut-Riroii, die hinkte, en Henri de Mesmes, lieer van Malassis, Palx de Monsieur, (fr.), vijfde
pacificatie, geteekciid te (\'liatenoy op ii Mei 1576, die de Katholieken zoowel als de Ligue ontstemde; werd zoo genoemd omdat < \'atl.arina de Médieis aan wie lleu- drik III iu dezen volle macht had vei\'- leend. met dit traetaat vooral Monsieur, d. i. den Hertog d\'Alen^on, zocht te win- neu. door hein. met groote concessies aan de Hugenoten gedaan, van de (\'alvinis- tisehe party te verwijderen. Palx iles dames, (fr.), danir*-
vrede, of verdrag van (\'aiubray i Ka- inerijk). "» Augustus 1581), waarbij na ruim .\'Ui jaren de oorlogen tusscheu Frankrijk en Italië eindigden. De onderhandelingen werden hoofdzakt- lijk gevoerd door Louise van Savoie, moeder van Frans I, als gevolmachtigde van den koning van Frankrijk, en door Margaretha van Oostenrijk, tante van Karel V, gevolmachtigde van den Keizer van lHutschland; zij kwamen bijeen en onderhandelden eene maand lang; Frans I moest alles toestaan. Karel V bijna niets; sedert was Italië iu de macht van Spanje en Dultsehland. |
|||||||||||||||
|
durer plus que eelle d\'un feu
|
3381
|
de paille".
|
||||||||||||||
|
I\'iiillt\'. (vip.), zie (iedttwascerrd.
Pair, (eng.), gelffke.Volgens midden-
eeuwseh rechtshegrip kon niemand ge-
oordeeld worden dun door zijne pair*. In de Frmnsehe en Kngelsehe regeering heette de vergadering der hoogste edelen de Kamer der Fairs, I>e leden van \'t Kng. Hoogerhuis worden thans nog l\'airs of Peers genoemd. Palr-olf, (am. en eng.), overeen-
komst van twee leden eener vergadering, |
||||||||||||||||
|
TA IX FOUKRÉE. 880 PAKIRA.
|
|||||||
|
Paix lonrrée, i.fr.), ralsche vrede,
schijnbare verzoening der Huizen van Orléana en Bourgogne op <f Maart 1409, in de kerk van Notie Dame de Chartres, waarbij o.a. de zonen van Louis van Or- lëans. broeder van KarelVI.dezen Koning moesten vergeven,dat hij door den hertog van Bourgogne hun vader had laten ver- moorden. Den naam bedacht de hofnar van den Hertog, die daarbij dacht aan de médaille* fourrttx (thans p/aqnéen), waarbij alleen het uitwendige het ver- eischte edele metaal is, het inwendige niet. 1*jiï\\ foiu\'i\'i\'c. pctlte pïii.v fle
CIliiH i\'cs. i f r.), vredesverdrag van
Longjumeaux van •!.\'. Maart 1568, tus- tot wederinvoering van het edict van
Amboiae van 111 Maait 1563, waarbij de uitoefening van den Protestantschen i-eredienst werd toegestaan op zoodanige voorwaarden, dat het met een verbod gelijk stond. L\'atharina de Médicia drong on dien vrede aan, vreezend voor de mogelijke gevolgen van \'t beleg van (\'hartre». Kn. dewijl men dacht aan de paix foiirrrr, van 140Ü. ontving dit vredesverdrag dezen naam. Paix liontcuse. i fr.">, de vrede
van Parijs van Lo Februari 1763, die een log, welken Frankrijk en Oostenrijk tegen
Pruisen en Engeland voerden, waarbij Engeland alle veroverde koloniën behield, Lodewijk XV alle steden in Duitachland en Minorca aan Engeland afstaan en de vest ingwer ken van Duinkerken slechten moest. Op lo Febr. van datzelfde jaar werd ook de vrede van Hubertaburg geteekend. waarbij .Maria Thereaia af- stand deed van Kilezië. Paix mix <-li:uuiiM itn. !|inii\'i\'
anx Malais! (fr.). Zie Guerre aux (talais, enz. G. Forster (Schriften, heratisgegeben von Gervimtx VI, 381) verhaalt.\' dat het leger der Fransche Omwenteling de leus Den Witten Fr/ede, Kr/eg den Palasten naar Duitachland overbracht. Paf oen {f of pa|oiiy> scherm, dat
over het hoofd gehouden wordt, onver- schillig met welk doel, zonnescherm, regenscherm. Ook gedragen in Ned.
|
Indië als teeken van onderscheiding
door Inlandsehe hoofden en ambtenaren, welk onderwerp bij verschillende ataats- bladen is geregeld. Ook voor Europ. ambtenaren bestaan bepalingen omtrent het voeren van de pajoeng en zijn de versieringen daarvan wettelijk geregeld. — De Residenten (hoofden \'van gewes-
telijk bestuur) voeren een gouden pa jong. In \' den strijd vervullen\' bij de Bali- neezen de pajoengs de plaats van onze „vaandels". Paknn, spr. uit pckiiii (mal. en
atj ebt, markt, marktplein, weekmarkt. — I\'akan kroeng tjoet — de markt
aan \'t kleine riviertje, benaming der Noord-Oostelijke benting in onze linie. Pakan Badakyiiaam van de plaats
in Groot Atjeh (nabij l.am Djamoe), alwaar het Gouvernement een woning deed houwen voor den Panglimu Besar, Toekoe Djohan. Volgens Kolon. Verslag was die woning in lKo;> voltooid. Na zijn afval in Maart 1806 werd zij in brand geschoten. Pakhulsmccster, benaming van
(ie (louvernemeiits-anibtenaren in Ned.
Indië, aan wie het beheer van \'stands L\'iviele pakhuizen is opgedragen, in welke o. a. ook de koloniale producten worden opgeslagen. Te Batavia, Sema- rang, Soeraliaija en Padang heeten zij Algemeene pakhuismeester, elders pak- liuisinuester of fgd. pakhuisineester. Bij de zoutadniinistratie treft men ook Inlandsehe pakhuiameeatera aan, zoo ook voor den inkoop van koffie. Bij Ind. Staatabl. zijn de iiistrnetiën voor deze ambtenaren vastgesteld, zoomede de regels in acht te nemen bij de in ont- vangstname en aflevering van gouver- nementsgoederen en producten. PakI, titel van een Mohammedaanach
geestelffke van minderen rang; op Su-
matra, in de Pad. Bovenlanden. waar- schijnlijk van het Arab. Faki, reebts-, godgeleerde.
Pakiva, ook pakylie, pekari, wa-
gansu, en peraka genoemd (Dicotgles torquatus), het navelzwijn. Het is een klein /.wijn van hoogatena 05 cM. lengte, in alle woudrijke gewesten van Zuid- \\mcrika zeer gewoon. |
||||||
|
881
|
|||||||||||
|
PAKKING.
|
PAI.IMl\'sKsT.
|
||||||||||
|
geboden. Daarbij werden tiisscben de
Kegeertng van Ned.-Indiil en liet Malei* sclie volk wederzijdsebe verplichtingen vastgesteld; dat 1\'alakat-pandjnng is.
Volgens sonnnigeii zooveel als bet richt* snoer voor onze verbond ing tot die bevolking. Palniikijn. Indische draagstoel, met
verhemelte en gordijnen, oudtijds ook in
N\'.-l. in gebruik. Het gewone woord voor draagstoel is thans tandoe. liet woord palankyn is in N.-I. overgebleven in den naam van een met jalouxieen gesloten wagen, voor 4 personen, vierkant van vorm, getrokken door 2 paarden» kareta pelangki (earreta, port. = wagen). Palefrol. /.ie Monter sur ae»grand»
chftmu:
Paleis, oorspronkelijk de residentie
van de Kom. keizers, Palatium ge- noemd, als zijnde gebouwd op den Pa- la tijnsch-jn heuvel. Deze hemel was zon genaamd naar /\'«/<•.«, een ouden herders* god wiens feest op •_\'! April gevierd werd. Het 1\'alatium was begonnen onder keizer Augustus. Palcis (Het kristallen —, of the
crystal palace, bet gebouw der eerste wereldtentoonstelling in 1H51 te Londen gehouden en uit glas en ijzer vervaar* digd. Na afloop der tentoonstelling werd het gebouw uiteeuginomen en naar bet dorp Sydenbani overgebracht voor door* loopeude tentoonstellingen en amuse- meuten; vandaar ook Sydeiihaiu-pulace ge h eet en. Palcstccl. (wap.i, zie Baremteel,
Palctot. oorspronkelijk een over*
kleed met hoofdkap, van palla, kleed en toi/ne, kap De kap is verdwenen, maar de iniaiu gebleven. Palimpsest, perkament met klas*
.sieken i l.atijnselien of (iriekselieui tekst,
in de Middeleeuwen door de monniken met iets anders beschreven, na alt* wissching van \'t vroegere sebrift. Te- genwoordig weet men den lateren tekst der palimpsesten te verwijderen en door scheikundige middelen den oorspronke* |
|||||||||||
|
Pakking, ihand.). zie Stuteen.
Pnkrlcin (Een lanjfe—, int il.),
een lattfft rechte weg, Pnlnbhci*. fr. pulahre, »p. paia-
bra, \\t o r t. palavra, d. i. woord, op Afrika\'» W.kust en in Midden-Afrika een troon!\'enwinseint;/, onderhandeling, geschil of reehtskireetie. I*n 1 ad ij ii. van middeleeuwseli-lat.
pa/afinns, noemde men weieerde edelen, die in den vorstelijken burcht i palatium i hunne verblijfplaats hielden, waarvan de ridders van de Tafelronde en de ridder;* van den stoet van Karel den Oroote, de bekendste zijn. Palatljn. palzgraaf, vroeger een
hofainbt. later nuk een vorstentitel. Het
gebied ile „1\'altzgraven van den I.ijn" werd naar ben. de l\'alt/. genoemd. (Fr. Ie Patat/nat). Piiliieinou (of Mellkerta of
AIcllkcrtcM). zoon van Athamas en Ino, was een zeegod. I >e lïomehisehe 1\'ortumis. de beschermgod der havens, — van portitë — haven, — was dezelfde. PnlacozoYscli tijdperk.\'ge o I.).
(van pataYos = oud en taaefti = leven), is bet tijdperk, waarin de eerste dieren en planten op aarde leefden. De fossile overblijfselen van dieren plant verraden een wonderlijken bouw, eene betrekke* lijke armoede aan vormen, doch rijkdom aan individutin; vooral schelpdieren en steenkool vorm ing kenmerken dit tijd- perk. De ontwikkeling, die dieren en planten in die periode ondergingen, wijst
op verschillende toestanden, en daarnaar wordt deze periode weer in vier tijd- perken ingedeeld, met de Kilurische, Devonische, Carbonisehe en l\'ernische formaties. Palakat ]iKiiil|aiij|. (mal.), het
plakkaat panajang, of lange plakkaat, publieatie op \'•»;> (let. is;j:t door de Commissarissen J. J. van Zevenhoven, Itaad v. ludië en .1. C. Kiesz. Luit.- (leneraal, aan de volkeren van de l\'a- dangsche Boven- en Benedenlanden (tot Kumatraa W.kust) ter pacificatie aan- |
|||||||||||
|
882
|
|||||||||||
|
PALLET.
|
|||||||||||
|
PALINDROHE.
|
|||||||||||
|
P:ilïss«- ( Honslenv die In —,
zie Lu Paliaee.
I*;i liss\\ ii ii rclc« «\'i-K. 1\'alissy-ttYm/\'
is een Anglieisme; de Kngelsehen «pre- ken van China-ware, Delft~u*are, enz.); schotels en dergelijke artikelen met modellen naar de natuur van visseben. kruipende dieren. Behelpen, bloemen en bladeren met zorggeschilderd en in haut- relief. Zoo genoemd naar liernurd Palissy van Salntes (1510—90). Pnllta, imal.i, oliesehaaltje, waar-
van de Inlanders zieh bij wijze van lamp bedienen door er een pit in te leggen. Pall Muil. een oud balspel. waarbij
een hal met een hamer (mail of mallet) door een ijzeren ring werd geslagen. Het veld waarop dit gebeurde heet bij ons nog malieveld. Kng. pron. Pel Mei. Pal la, tr. k.i. linnen doek bestemd
om den miskelk te bedekken, gewoonlijk met bordpapier gevoerd en met zijde overtrokken. Palladlsmc. (fr.), eeredieust van
den duivel. Zie Zwarte mts,
Palladlnni, een uit den hemel ge-
vallen beeld van de stedeinaagd 1\'allas. Athena of van 1\'allas, de doehter van Triton, door de godin Athena zelve ge- maakt eu door Zeus aan Llus, den stichter van llium (Troje), of aan Dardanus ge- geven. Het werd op den bnreht te Troje bewaard, en was een staande houten beeld, drie el hoog, met aaneen gesloten voeten; het hield in de rechterhand eene speer, in de linkerhand een spinrokken. Ook andere steden hadden dergelijke palladiin (beschermbeelden). Vanhier in \'t algemeen, hencheniiend heiligdom. I*n 11 its. naam voor M hier va of
1\'allas Athene, waarschijnlijk naar Pal- las, een der Titans door Mhierva ver- slagen. Pallet, (wap.l, ttmal/e paal, nl.
l/)ï der sehildbreedte. |
|||||||||||
|
lijken weer te voorschijn te brengen.
(Gr. patimpaestoe, van patin, op nieuw en peaistos [van pttaoo] afgewreven). Reeds de Komeincii gebruikten het per- kaïneut. wegens de duurte dezer stof, meer dan éénmaal. I*;i lliuiroirii\', een woord of regel,
waarvan de lezing achteren naar voren of omgekeerd, dezelfde uitkomst geeft. bv. Madam. — Itinua t/In\' 81(6/(0 mO-
tt\'bns t\'h/f amor. - \'t Woord is afgeleid van \'t gr. pal in dromo (weer terug loopen i. Ze worden ook kreeftrerzen genoemd, en Hotadische verzen, naar Sotades, den uitvinder; zooals lleird i did I Ure and tril I did dweil. Het volgende (ir. palimlroine is zeer beroemd: nipHott auomema me monan opsin, — waarbij is op te merken,dat in \'tÜrieksch ps éeue letter is. — Men zegt, dat toen aan Napoleon 1 werd gevraagd, of bij Engeland kon overwonnen hebben, hij antwoordde : Ah/e iras I ere I stuc E/ha, wat niet waarschijnlijk is, daar Napoleon gezegd werd geen of weinig Engelsen te kennen. — „Otto tenet inappam, inadidam mappain tenet <)tto", en dat. hetwelk den duivel in den mond gelegd wordt : „Sigim te, signa, temere me tangis et angis". Paltiinj-oproer, in Juli 1K86 te
Amsterdam, bij de demping waarvan troepen gebruikt werden. Aanleiding daartoe was een poging om op de Lindengraclit het pal iiiy-t rekken, een wreedaardig volksvermaak van voorheen, weder eens te doen plaats hebben; de politie verbood dit, en dit verbod gaf aanleiding tot verzet, zoodat militairen moesten tu hulp komen, waarbij enkele burgers werden gedood. Paltliode, een gedicht, waarin bij
herhaling een schimp wordt voorgedra- gen, — ook, waarin herroeping van eene aantijging ligt. Zie Uoratius I, Ode 16. Gr. palin ode, een tegenzang, keerzang. l*iiliinifiis. stuurman van Aeneas,
viel bij de naar hem genoemde kaap Paliiiunnn in zee; hij zwom aan land, maar werd door de Lucanlers gedood. Op bevel van een orakel werd hij later eervol begraven, en werden lijkspelen te zijner eer ingesteld. |
|||||||||||
|
SS\'i PAN-TELKUÜAAF.
Palsamblen, i t\'r. >. bastaardvloek
uit par In aambleu en dit uit par ie sang Dim (bij Gods d. i. Jezus\' bloed). Vgl.
eng. \'sblood d. i. God*& b/ood. Paluw, wapenrok, zooala in de Mid-
deleeuwen de schutters over hunne
harnassen droegen. Paul, (eng.), hijnaain. dien Lord Pal-
J inerston ziehzelven gaf.denkelijk verkor* j ting van Palm; — patu (eng.) =kla- vereu-boer. Paine, iwap.l, zie Dood <visschenl,
met open muil hij andere dieren. Pamcla-hoeüje**. dameshoedjes
zooals ze voorkwamen op de plaatjes in J\'aiaela, or Virtue Rewarded den in j 174u verschenen roman van Sam u e I j Richardson, die buitengewoon popn- lair werd en algemeen gelezen, vertaald, nagevolgd en geparodieerd. Pamflet, rtnt/-, ook, schotschrift,
, Oorsprong onbekend. Sommigen zeggen, van iMtr-Hit-jilet, door een draad ver- bonden, dus, brochure; anderen naar Pamphila, een (Jrieksehe vrouw, die ei\' vermaak in vond citaten en anecdoten te verzamelen. Oudtijds ook geschreven : Panfietue. Pan, de Arcadische boseh- en weide-
god, uitvinder der herdersfluit; zie Sgrinx. Over „de groote Pan" als kwali\' Gestie, zie Dictator der Letteren. Als personificatie zegt uien ook legrand J\'an est mort in den sin : „de natuur Is dood", nl. in de schilderkunst, als deae natuur\' tafereelen zonder bezieling wedergeeft. Onder den titel Pan» .fluitje en eng. Panpipea bestaan er vele oude liederen- boeken, veelal met minneliederen en verhalen. — I.e grand Pau, t\\c draad. Pan y toros. | s p. >, brood\' en etU~
rengevechten, vgl. Panem etc. Pa H-te I e jh\'H ii I , een eigenaardige
soort van telegraaf, voor ruim dertig jaar uitgevonden door den [taliaanschen abt Caselli. Door middel van dit toestel kan men niededeelingeii in zijn eigen handschrift en zelfs teekeningen op
groote afstanden overseinen.
|
||||||
|
IWU-ISSK.
I\'nllissr. (wap.), met ptuiten in
elkaar sluitend. Pallium, (r. k.), strook van witte
wol, die over de schouders hangt, met twee snoeren van dezelfde stof en vier
purperen kruisen er op; wordt alleen door de hoogste waardigheidsbekleders der Kerk gedragen. Pnlm-olle, geld om iemand om te
koopen, Item in de palm van de hand gestopt. Pulma niiIi pon tier e crcsclt,
(lat.), de palmboom groeit tegen de
verdrukking in. Wapenspreuk van Waldeck-Pyrmont — t>e palm is het zinnebeeld van volharding tegenover rampen en moeilijkheden. Ben Oostersche legende zei, dat de palm uit het lijk van Adam was opgeschoten. Pnlmarnni. d. i. dies of Dominica
pa f mui\'nm, Palmzondag, de Zondag vóór
Pasehen, toen men voor den Jeruzalem binnentrekkenden Christus palmtakken op den weg spreidde (Joh. XII : 131. Zie Kerkdagen, Palmet* ncademlqnes, <fr.>. de
versierselen van officier o?académie,
een eereteeken, bestaande in een lauwer-
en een palmtak van zilver, tot een ovalen krans vereenigd. Palmet, ibonwk.i, versiering in
den vorm van het palnibnomblad of aan dezen vorm ontleend. Palmetto State, fa m.>. palmboom-
staat, naam voor South Carolina, naar den palmboom in het wapen. De bewoners heeten Weaeel*. PnlmpaaHclieit, een stok. waar-
aan, op regebnatigen afstand van eik- ander, gewone appels en stnaas-appels, vijgen en koek gestoken werden, met pahntukjes, sitsen, vlaggetjes enz. getooid. Bovenop stond een zwaantje van meel- deeg; dit was de „l*almpaasch" waar- mede de kinderen op Palmzondag rondliepen. Palm-zomliiff, (r. k.), zie Kcrk-
ihtgen. |
||||||
|
sst
|
||||||||||||||
|
PAKDOPPO.
|
||||||||||||||
|
I\'AXACIIK.
|
||||||||||||||
|
op alle plaatoen; Ingevoerd doorHenri IV
<t 1610) in overleg met de Roany. PniicraN (Sint —, een martelaar
onder Diocletiauu; in sommige streken, de beschermheilige van kinderen. PnuilhoNlii(|. liet beslag,dat de ver-
huurder van gebouwde of ongebouwde eigendommen voor hem verschuldigde huurpenningen mag leggen op de goe-
deren, die zieh op het gehuurde goed bevinden, en die volgens het Burg. Wetb. in \'t bijzonder voor de huur verbonden zijn.
l*:i ndi>ctcil. nok Diojieten ge-
noeind, gedeelten der wette)i-ver/.ame- ling van keizer .lustiiiiauus, dat frag- menten bevat, genomen uit de wer- ken der voornaamste Komeinsehe rechts-
gelcerden en dat een hoofdbestanddeel uitmaakt van het Corpus jnris civilia. \'t Woon! beteekent zooveel als 8Hcyclo- ped/e, gr. pon deehomai = (ik ont- l\':i iiili-iiioiiiinii. het verblijf der
duivelen in de onderwereld, de helle- raad, de In I. geschilderd in Paradiae Lost door Milton, Hoek I. I*;i n(li<M-i\';i 11. (ja v. 1. kwelwater,
I*n mlot-ren . aldus heeten tegen-
woordig de llongaarselie gendarmes. \\ )orspronkeiijk waren de Pandoeren roovers, die zich ui de I6een 17e eeuw op de grenzen tusseben Turkije en Oosten-
rijk ophielden; in 1741 wierf Frans von der Trenck zijn berucht partijgangers- corps onder ben. Als werkw. een eertijds zeer geliefd jasspel. later door omberen en quadrille verdrongen. Pnmloppo 1 prmloppo, (mal.),
achtergalerrj van de woning eens Enro-
peaaus in Ned.-lndië. /Viir/w/w (jav.), een van alle kanten open op stijlen of pilaren rustend gebouw v6or het buis van .Javaanse.be hoofden en Inlandsehe grooten, waar mannelijke gasten ont- vangen worden; vandaar een open ge- bouw of bal, gaanderij, verandah. liet |
||||||||||||||
|
l*n niM\'i"•«•. Kransche vorm van \'t Gr.
panakeia = de alles genezende, van p<tn — alles en wAv<»j«rt/= ik genees./Vu#«- kefa was de dochter van Aeskulapius, den god der geneeskunst, bij Kpione (smartverzachtster). l*n miclió. (trap.), zie Vederboa.
I*ji ium1i-. fr,), karakterloos menach,
iemand zonder zielskracht.
Piillitmn, l\'a ni.). hoed ranffjn stroo.
I\';i 11:1111:1 s< \'lui lldilltl, de in 18i>2
in Frankrijk ontdekte knoeierij, met de Huil (zegge veertienhonderd) millioenen bedragende geldlcening, aangegaan voor de doorgravhig *\\it Landengte ratt Panama, onder opperbeheer van Per- dinand de Lesaona (f 18Ü2); velen werden omgekocht om de leeningeu voor die zaak te plaatsen. Van hier tig. elke knoeien) in zake publieke gehlleeiiingen. 1*» 1111 ml 11 o. 1 i 1.1. Klein-Panatna,
naam voor Italië, waar de baiikschan-
dalen o.a. in zake de Banco Bomana |
||||||||||||||
|
en andere soortgelijke in
|
12187813
|
stellingen, die
|
||||||||||||
|
daar eenige jaren geleden werden <>nt-
dekt en even groote ellende stichtten en evenveel sehurkerij aan \'t lielit brachten al> de Panama-zaak te Parijs. I*itinimistni\'. (fr.), het l*anama-
l*iiiiiiiiiist«\'. (fr.). iemand, die in
de ongunstige beteekenla van het woord. ; hij de Panaina->ehurkerijen was be- trokken. I*» 11» mist ei1!}, deelgenootschap aan
het Panama-schandaal.
I*nunthi-niti\'ii. het voornaamste j
leest der Athene» in het derde jaar van |
iedere Olympiade, van den 24sten, v. s. van den Sinten tot den 29sten Heca- tonibaeon i.lnli-Augustus) ter eere van 1\'allas-Athena gevierd. Pstncarte (La —, (fr.), letterl.
alten-omvattend document, spotnaam voor de belasting, nou pouv livre, in- voerrecht geheven van alle koopwaren, |
||||||||||||||
|
J\'AXIMUEA EN/..
|
|||||||||||||||||||
|
I\'ANNKTON.
|
|||||||||||||||||||
|
woord U overgenomen door de Euro-
peanen en toegepast oji een overdekte ruimte of achtervertrek van liet huis, ook op de achtergalerij. Zij hebben dus de pendopo achter het huis. Pamlora (Doom van — 9 tig.
iets onheilspellend*; naar de doos, die l\'andora. de eerste vrouw, door de goden met alle gaven, — vanwaar haar naam: gr. pan (alles) en dooron (geschenk i. — niet schoonheid, lief- talligheid en kunstvaardigheid begiftigd, van Zeus ten geschenke had gekregen, doch waarin van onderen alle onge- lukken opgesloten waren. Daarop liet hij ze door Hunnes naar Kpimetheus brengen, die ze tegen den raad van zijn broeder l\'rometheus ontving en uit nieuwsgierigheid het deksel er van opende, waarop alle rampen zich over de aarde verspreidden; alleen de hoop bleef\' op den bodem er van liggen, toen l\'andora het deksel spoedig sloot. PniicIIe, iwap.), zie Populierblad.
I\'iiinni et rii\'ci\'iw\'s. (lat.),
brood en schouwspelen in dm circus, deze umi. verlangend en verder niets, aldus schildert Juvenalis de Ko- meinen van den Keizertijd. Juvenalis, Satirae lo, 80. i\'u u;|«\' i ;i ii. i j a v. i. heer, titel
van vorstelijke personen. In de Vor-
stcnlaiulcn op .lava, heeten de zonen van den vorst pangeran poetrof de kleinzonen en verdere afstammelingen, die tot dien titel verheven zijn, pangeran sentono. Pangeran adepati is een titel, aan prinsen van hoog aanzien vereerd, gooals aan de onaf liaukelijke prinsen l\'akoc Alein en Mangkoe Negoro. Ook buiten .lava wordt pangeran als titel van Inlandschr hoofden van niiiideven rang aangetroffen, en is waarschijnlijk aan de Javanen ontleend, Ijv. in I\'aleinbang, Benkoelen, cu ook op Suinatra\'s West- kust: ook in \'t O. van den Ind. archipel komt de titel dikwijls voor. 1*hnp;liiini. uu a 1. ook a t j e In,
aanvoerder, bestierder, gezaghebber, Aan het hoofd van een eagl iz. a.) in Atjeh staat een pangh\'/uu sagt\' als |
|||||||||||||||||||
|
oppermachtig heer. Pangliuta patiut
(d. i. lieer oudere broeden; is de titel dien het hoofd der XXII Moekimsfx. a.) reeds vele geslachten door gedragen
heeft. PanulllllH pi\'Hllu. nua 1.1, letterl.
overste rat* den oorlog, krijgsoverste te
land of te water, in Atjeh bendehoofd,
die in vredestijd met bestuur of recht-
spraak niets heeft te maken. Titel door ons (Gouvernement verleend aan Toekoe Oemar iDjohail) in Atjeh. die in lNfl8 zich onder worpen had. Zijne andere Maleische eeretitels waren pehatatran i verweerden, pan ffli ma prang besar (aanvoerder Eu den grooten oorlog), op •i\'.t Maart 1 S«it> is hij van \'t ÜOUverne- ment weer afvallig geworden. Paiihniiflle, uim.i, smalle strook
gronds, behoorende tot West-Virginiè1 noordwaarts, tussclien l\'eimsyh anïë en
I Hiio. Dtisgeiioemde strook ei i hebben ook Texas en Nevada. |
|||||||||||||||||||
|
Plllllcm. )li ebr
|
I\\i
|
||||||||||||||||||
|
PlllllHClie ftclirlk.d. i. plotselinge,
algemeeiie. doeh ongegronde schrik i inz. ! onder een vechtend legen en aldus ge- naaind naar den schrik, dien de veldgod 1\'au den Oalliera bij den Delphischen tempel op het lijf zou hebben gejaagd. Pniijnraftii. i in a 1.1. poffertjespan.
I*n iiJorn I»iii n. i in a I. \\,pannekoeks-
pan. l*:injoi, ibarg.i, soldaat.
I\'aiin. lam. eng.), pantaloons,
lange broek; ook pants. Pa il nel» Ier. in de Tielerwaard en
elders de versnapering, die de eigenaar van een iu aanbouw zijnd huis aan de werklieden schenkt, zoodra da kap er op staat en de pannen liggen; die ver- snapering bestond vroeger in bier. maar thans is het veelal jenever en cognac. |
|||||||||||||||||||
|
Pannes, < wa p.
|
|||||||||||||||||||
|
\'tng.
|
|||||||||||||||||||
|
l*n niii\'t on. (wap.i. de baard van
een sleutel. |
|||||||||||||||||||
|
886
|
|||||||||||
|
PAKUROE,
|
|||||||||||
|
PAK-SI.AVISME
|
|||||||||||
|
1*1111-SI ii vim in e. het streven der
Slavische volksstammen naar verecni- ghig en overwegenden invloed on de staatkunde van europa. I*n ii ift\' s*i flenx n iisi-m. (fr.),
iemand, die met twee vrouwen tegelijk gearmd gaat. Panier ft «minne, (fr.), in Krank-
rijk en België, cellulaire gevangen- vagen; er zijn gaten in als In een sla- ewtner en de kleur is (tok zoo.
Pnillci\' (Lc «Irssiis «In—- (fr.\\
het beste, de beate haan uit den korf.
Pnnoptlcon, letterl. plaats waar
alles te tien is, men geeft dien naam tegenwoordig aan de wassenbeelden- spellen. Pnnornmn, alzicht; landschap van
groote uitgehreidheid, zooals men dat
ziet van een hooggelegen punt. I tok de geschilderde afbeelding daarvan. Tegen- ivoordig voorstellingen voor een klein deel in natura, voor \'t grootste deel op een geschilderden en rondom den be- Bchouwer opgehangen doek. \'t welk de illusie geeft zich te midden van een veldslag, een landschap of een straat te bevinden. Pnnta nocta, (gr.), ft/te* wat in
de gedachte bestaat, al trat denkbaar is. Naam eener studentenvereeiiiging te
Utrecht; ze vierde 22 Nov. 18°4 haar 40-jarig bestaan. Koetoe = wat door nadenken, door werking van het ver- stand, gevonden of verkregen wordt. I\'siiil ii j|i*ni:I. de zoon van den reus
Gargantua,bekend door zijn wonderbaar- lijke kracht, voorkomende in Rabelais\' satirisehen roman : „Geschiedenis van («argantua en 1\'autagrucl". Met den laatste wordt llenri II,zoon van Krans 1 bedoeld. I*n ui ;i Ion. broek, der mannen.
Kigenlijk de hansop (i t. simarra"), van den pantalon?, een masker van liet
Italiaansch tooneel tegen het einde der 14e eeuw, wiens rol liet was, een rijken vaderlijken koopman uit Venetië voor |
te stellen, met lange wijde broek,
terwijl de laiidsdracht een korte broek was. Het woord is ontstaan uit panta- leone of pi antaleone, daar de Venetianen, naar hun standaard, planters van den Leeuw genoemd werden, in toespeling op den Leeuw van St. Mareus in Ve- netië. Zie Vhilde Ha rol tl IV, 14. Van- daar pantalons = grappenmaker, o.a. als naam voor een speelsehen hond. Pniitii Ion, bijnaam van den Belgi-
scheu minister Jules I» e b u r let (1844
—97), en die hem in 1872 werd gegeven, omdat hij toen. als burgemeester van N ij vel (Nivellesi. had verhoden, dat de leerlingen van het College der stad, zooals gewoonlijk, naar het paardenspel werden geleid, omdat hij de aanblik der rijdsters schadelijk voor de knischheid der jonge lieden achtte. Punt e (fr. harg. i. een geschikt
slachtoffer roor d/eren en schurken. Vandaar Pan tin, in de/elfde taal, voor
Parij.*, omdat aldaar die personen het talrijkst zijn vertegenwoordigd, alsmede Pantinois voor een bewoner, en Panti- noise voor een bewoonster van 1\'arijs. Pantheon, prachtige tempel, in 25
door M. Agrippa te Rome opgericht op den Campus Martius. liet gebouw was cirkelvormig en had een middellijn van 1.(2 voet hinncuwerks. Aldus genoemd uit gr. pan (alle) en theos(god),omdat Agrippa, de schoonzoon van Augustus, het aan alle goden had gewijd. I*:i ui In\'\'mi. i fr.», eeretempel; ge-
bouw te 1\'arijs ter vervanging van de oude kerk van Ste (Jeneviève in MO
door (\'hlodwig gebouwd; het gebouw ontving dien naam omdat de architect Soufflot vooral dacht aan navolging van het Pantheon te Rome. In den tijd der Revolutie werd het gebouw bestemd tot begraafplaats voor groote mannen. Pu niiP||e, een karakter uit Rabe-
laïs\' (iaryantna en de metgezel van 1\'antagruel; bij was vol streken, maar erg vreesachtig. Sommigen ineenen dat
er de kardinaal de Lorraïne meê bedoeld werd. Zie Les woutons de Pamirge. |
||||||||||
|
PAPAOEN A.
|
PAK MAM K UK 1»K
|
||||||||
|
fnoodmunt), met bet opschrift: Ilaee
Libertatis Ergo, en aan de keerzijde: tJod beboede Leyden. Papierkonlna; (De —, spotnaam
indertijd aan John Law gegeven, den
zwendelaar met de Mississippi-aandeelcn (KS71—17->\'.)). Paplap, (tnil.i, hospitaal-soldaat;
bij beeft met pappen en lappen te
doen, niet zieken of gekwetsten.
Pappelellekoorts hebben,
(a. afr.i, geurig (of wel inyebeeld
ziek) zijn. Pappen h el in ei*, (Darnn er-
keiin\' ich melne —, (hgd.t, daar- aan herken ik mijne Pappenheimers, HchilIe r, Wallensteius Tuil III. lö, uitroep van vreugde van Wallenstein, als de soldaten uit bet regiment (traaf Pappenheim hem zeggen, dat zij niet gelooveti, dat bij een landverrader is en dat zij hem trouw blijven, hoewel de andere regimenten bem zijn afge- vallen. Thans gewoonlijk ininiseb ge- bruikt. Paquet, (fr.), ontslag.— Dunner n
quelquun son paquet is echter niet slechts iemand ontstaan, maar tevens hem tol zicijt/en brengen. Evenzoo be- teekent aroir son congé, niet alleen ontslaan worden, maar ook een weinig vleiend compliment ontvangen. Par drolt «Ie conqnête et par
«Ii\'uit ile nalssance, (fr.), door het recht van verovering zoowel als door
het recht van geboorte, \'2e regel van Voltaire\'s Ilenriade, waarin bij van Henri IV getuigt: Je ebaute Ie béros qui règna sur la
(France,
Kt par droit de conquête et par drolt (de naissanee,
(£ui par de longs malheurs apprit ii (gouverner. Par Intcr pares, dat.i. de i/elijke
onder zijns f/elijken, eu dus niet de meerdere. Vgl. Primus inter pares. Par maniere «Ie cllrc, ifr.). bij
wijze ran spreken. Vaak een stopwoord. |
|||||||||
|
Papngcna, een sedert Nov. 1895
in zwang gekomen muzikaal raadselspel voor de muzikale wereld. Het bestaat uit een groot omslag niet eene plaat, waarop 1U2 phntografïsehe afbeeldingen der meest beroemde toonkunstenaren uit vroeger en later tijd. Met beliulp van zeven kaarten, waarop al de namen voorkomen, kan men bet portret aan- wijzen van den componist, die door iemand in gedachten is genomen. Pnpajjeno, priester, in de opera
de toovernuit van Hoi art. deze komt als vogel op; vandaar naam voor een vogelaar ut\' vogel vriend of vogelafriebter. Papc (Le —luïqiic, bijnaam van
den beer Woeste. Helgiscli ministervan
Staat. In de zitting van de Kamer der Volksvertegenwoordigers van s Decem- ber 18»»3, zeide de lieer de Smet de Naeyer. lid der reebterzijde, ter beant- woording van een aanval van dienKatho* Heken staatsman: Je hu\' dirai des aiijoiird\'hni, que je n\'ad mets pas Ie munopide que pret end s\'amif/er, en matière confessionttelle, Ie papelatque uut\' a iiiidi <\'li f wies Woeste. Zie Kmi- tienee verte. Papcda, i mal.i, aagopap.
Pa pel on ll é, (wap.), eene soort van
damasceering in den vorm van Bchubben. Hij ons te lande komt dit niet voor. Papier (La si* dit ton du —,
(fr.l, demonstratie ten gunste van den
Koning in lt»52 in strijd met de partij van Condé tijdens de Fronde; dus ge- noemd naar het berkenniiigsteeken der loyalisten, een stuk wit papier op den boud. Zie Pailte. Paplerjjel«l, (h and.), de alge-
meeue benaming voor wissels, kassiers- briefjes, acceptatien, assignatiën, miint- biljetten, bankbriefjes of banknoten, coupons en staatspapieren, alsmede de in sommige landen door den Staat tot eene bepaalde waarde in omloop ge- brachte stukjes papier, als de roebels in baukassignateii, de tbalers in Kassen- anweisungen enz. Tijdens de belegering van Leiden gaf men ."papieren geld uit |
|||||||||
|
[\'All NOBILK FitATIUM. X88 PAUAOON.
|
|||||||
|
Paradepfpi-d, | li g d. i. parade~
Paard. Ken schoon paard, waarmede men .den Piet tracht uit te hangen". Van- daar ook de rol, waarin een toonvel - speler pleegt te schitteren. .Men zegt dan: Kr reitet sein Paradepferd. Pai\'adlfH. /.if Eden, van %r.para-
deiso* init perst, pardes) (Septuag.) = park, diergaarde. Ook fig. voor uitne- meud aantrekkelijke plaats, In bet N. T. en in \'t algemeen in liet Christelijk spraakgebruik de plaats der gelukzall- gen na den dood (Luk. XXIII : 43; *_> Cor. XII : 1; Openb. 11 : 7), ont- leend aan het aardse!ie I\'armlijs der eerste menschen (den, 11 : H vg.\'i. i*;ii:i>iüs der Gekken (Het —,
door soiinnige theologen (ook bij de
Maboinedaneni de plaats tusseben liet
Vagevuur en Itet wezenlijke Paradijs
gesteld, waar idioten en geboren krank- ziniiigen na hun dood een plaats krijgen. PnradljH (Hlapea als Adam
In liet -, < it-ii. II : \'21, een vasten en genisten slaap genieten. Pm*ad!}Hvo||el. Hij :«l trel ge-
dttongen zijn, ~y\'" middagmaal met de paradfjsvogeie te houden = hij zal wel moeten vasten. Spreekwijze ontstaan
uit het sprookje, dat de paradijsvogel Op de Molukschc eilanden, waar de natuur aan die in \'t Paradijs van den Bijbel herinnerde, alleen van de lueht leeft. — Ook. hij leeft up zijn paradij*- vogels — hij is te gierig voor een goed onthaal, een goed genieten van spijs eil drank. Paradox, zoo heet eene uitdrukking,
die wondi\'rlijk of ongerijmd schijnt, of- schoon zij waarheid bevat. B.v. Spr. XXVIII : 14: Welgelnhxalig is de mensen t tl ie gedttriglfjlc vreest. Vgl. Matth. XIII : 12 en XVI : \'2.\'». Komt van \'t gr. para, voorbij, en du.ru, mee- niug, iets. «lat buiten de meening gaat, strijdt met wat men verwacht had. Paraj|on, een puik jongmeusch,
een uitgezochte minnaar. I\'arapluie met lt> baleinen, duurder en sterker dan die met x baleinen. Stic Paraugon. |
|||||||
|
I*ni\' nobile Iratrnm, ihit.), een
edel of loffelijk broederpaar, (ironisch, om liet tegendeel aan te duiden, van
een paar vreemde snaken, vroolijke gasten >, enz. II o ra t i us, Satirae 2, :i. 248. Pfll\' ]llirt i\'i\'s|(i>iiilri\'c. (lat.i.
Plautus, Mereatar ;i, 4, 44 (621J 1.1. Of pil Hl! piirlllllH 1IS|HMI<I(\'1\'C.
(lat.i, Cicero, Eptstolae ad Atticum :
il. 1, \'J"J 1,1,, f/i-lijl\'\' fff gelijk beaut- woorden of rergelden. - i log om oog, tand om tand. \' Par ratio, (lat,), gelijke cevhou-
dhig. Itij Cicero e. a. Para, Turksche munt, 4i> para — \',
I piaster = pi. m. t\' u.lQ»; 1 para — f Ü.0U26»» Ned. munt. Phi\'hIihkIn, (gr.), dat gedeelte van
de comedie der (1 rieken, waarin de dichter door middel van liet koor zijn persoonlijk oordeel over den gang der /.aken en de politiek van den dag aan liet publiek mededeelde. Puntliniaal, i r. k.t, hulpvaardige
broeders,uiet-geestelijken, aan den dienst
der Kerk gewijd, vooral bestemd voor ziekenverpleging. Van gr. p<trnbo1eno- mai = ik begeef mij in gevaar, ParacolsÏHten. aanhangers van
1\'araeels us, een genees* en natuurkun- dige, ook nivstiens. in Zwitserland, 114113—1541 U \' Parade lahrea (Elnein In
die —, (hgd.), iemand (bij het scher-
niein een geluk kt ffett stoot toebrengen. Vandaar iemand met gevolg dwars- boomen, een streep door de rekening maken, of met gelukkigen uitslag af- voeren. Paradelieii||Ht.i hgd.,), hetschoon-
ste paard, dat men bij leger-inspectiën \' in de voorste gelederen plaatst. Vandaar wordt die naam <»<>k «p de begaafde leerlingen toegepast, waarmede dehoof- den van scholen, bij openbaren examens trachten te pronken. Niet te verwarren met Paradep/erd. (Zie aldaar). |
|||||||
|
ssn
|
|||||||||||
|
PAUCAB.
|
|||||||||||
|
l\'AKAUl\'ANTKS.
|
|||||||||||
|
ParajfaantcH, Op.)» ^i« Gants
(T\'rxix fjf aitrez fes —. liet daar be- sclireven gebruik werd tot in de ISe eeuw in Frankrijk niet het aangeduide woord bestempeld. Parakleet, gr. parakletos, letterl.
er bij geroepene, helper, lat. advoea- tus. pleithexorger. In bet Kv. van Joli. (XIV : Ui. 26; XV : 2(1: XVI : 71. de trooster, benaming van den Heit f gen tirest, door .Jezus aan zijne jongeren toegezegd "1* goe.st der waarheid, Te Nogent-sur-Seine stichtte Peter Abailard (t 1142 te Clugny) eeue kapel, Para- kleet geheeten, d. i.\' beschermer, trooster, waarin hij U bijgezet, en welke, later zeer vergroot, aan zijne heimelijk in Bretagne niet hem gehuwde \\\\r- loïse ( 11<>21 en aan h a re geest e 1 ij ke zusters werd geschonken. Zijne gade rust er aan zijne zijde. Zie 1\'ère La- chaise. Paraaiaénle. (fr. i, eeue zinsho-
goooheling daarin bestaande, dat men zich meent te herinneren sommige dingen reeds vroeger te heb beu waargenomen, niettegenstaande men die voor \'t eerst ziet, hoort of gevoelt. Zelfs bij anders volkomen normale personen en kinderen heeft men dat versehijnscl waargenomen, (Rente phfloaophique, 1896). Paramat, eeue Engelsche half-
wollen imitatie van Fransehe Merinos doch souple, met katoenen ketting en wollen inslag. Aldus door den Eng. fabrikant genoemd naar Taramatta, ge- legen in de Hritsch Austrai, kolonie New South Wales, 22 kilom. W.N.W. van Sydney, waar de wol van daan kwam. Parangou. (s p., f r. i. diamant,
die door grootte, nclioonheid of vorm bijzondere waarde heeft; van s p, paracon, d. i. vergeleken met, verg. fr. hors de eomparaison of horëligne. Toonbeeld, voorbeeld. Parapet, krijgsbouw, de aarden
wal aan de buitenkant der bolwerken, ter beschutting van de daar achter staande soldaten. I t a 1. parapetto, borst- wering. |
Paraphe, de eerste letter eener
I handteekening, die ten bewijze der echt» beid in eenige aete of geschrift op den kant geplaatst wordt. Pariiphecren. het stellen der
paraphe op al de bladzijden van een koopmansboek, van aete of register. Para**anj|e,gi,.v»">\'f.-\'/.7//<;si spreek
tiit l\'orttsititi/rsK een l\'erziseh woord,
door Herodotus (II, 0; V. .*.:t: VI. 42» gebezigd; van 3(1 stadirn iz. a.i of 3730 i Hom. passus (schreden), ongeveer een
uur gaans. Xenophon weet ons in zijne Anabasis n\'iet veel meer te vertellen. j dan dat zijne (1 rieken lederen dag een
aantal parasangen verder trokken. PaniBltiNciie politiek. uitdruk-
j king door Th o r bee k e aangaande de
! politiek van het ministerie Van Hall,
nadat in IS)>(» de spoorwegwet was aan-
genomen. gebezigd i ,eene politiek, die
ik parasitïsehe politiek zou willen ltoe-
men, omdat zij zich slingert om elk
j gezag, om elk incident, om elk belang,
I om eiken volks Indruk, ten einde naar
j boven te komen"». Z. v. a. als staat-
llUHde der parasieten i tafelsehilinu rs),
der op eigen voordeel bedaehten.
ParaHltus. «lat., gr.), helper of
ondergeschikte van overlieidspersonen
en priesters; iu de eomedie een klap-
looper; iemand, die voor een goud maal
1 zich tot allerlei diensten laat gebruiken
j en zich de spotternijen van gastheer en
: gasten laat welgevallen, een parasiet.
Een vaste rol ook in de oude Italiaan-
! selie blijspelen. Ook planten en dieren,
, die ten koste van andere dieren en
planten leven. looala mossoorten en
luizen.
Pare aax Cerls. letterlijk herten~
park; vroeger een lust verblijf in eeu verwijderd hoekje te Versa ilïes, waar meisjes onderhouden werden, om den losbandigen Koning Lodewtjk XV ten dienst te staan. Fig. sebuilplaats voor | verdachte personen. Purcae, Romeinsche naam der
schikgodinnen. geheel geïdentifiëerd met de (Jrieksehc Mot\'rai.
|
||||||||||
|
HIK) PABUSOHE IHtt\'lLOFT (DE).
|
|||||||||||||
|
I\'ARCBL
|
|||||||||||||
|
Parcel, (hand,), partijtje, enkele
goede ren post. Parcelleeren, dm nel.), goederen
/\'n partijen verdeelend Parcours (Recht van —, recht
van vrij verkeer over de grenzen, bij
uitlevering van misdadigers, het grazen van vee on het grondgebied van een
aangrenzend land, enz. Ook van spoor- wegmaatschappïjen over elkanders lijnen. Purdlcti, les plus urands
cleres ne sont pas les plus flus. (fr. l, slotregel der Se satire van M a th u r i 11 Kêgn 1 e r < 1578-1613), vertaling van Ma gis magni clerici
m»i BHtit imftfix magni aapientea, aangehaald bij Rabelais I. 39; vgl. M o lier e, femmes sa routes l\\\'. 3, bet twistgesprek tusseheu Trissotin en Clitandre over ware en vaUtche weten- schap; eerst zegt Clitandre: la science est sujet f e a fat\'re il e grands sots en later: .....je vous suis garant
Qu\'iiu sot savant est sot plus tiii\'un sot
i ignorant. Pareuifereil, ihand.l. vereffenen,
rekening sluiten. Parel der Antillen (De —,
Cuba, als liet grootste eiland van die
groep. Parement, i bo invk.i, (van het
fr. parer, parement), de steenen buiten- bedekking van zware muren, die voor bet overige in gebakken steen gemetseld zijn. Het Stadhuis op den Dam is met parementen in gehouwen steen versierd, zoo ook de Nieuwe Kerk te Amsterdam, de Dom te l\'treebt en vele Midden- eeuwsche gebouwen in Nederland. Pareiitalfa, (lat.), lijkfeest. in-
zonderheid ter gedachtenis van ouders
of verwanten fparentes) ; doch bij (\'i- cero ook lijkfeest in \'t algemeen. Het vieren van een lijkfeest heette paren- tatio. Parer des plumes dn paon
(Se —, (fr.). zich met de retren van
|
den pauw tooien. Toespeling op Lafon-
fuine\'s fabel IV, \'.*. Le Geai pare den
ptnines dn Paon, met andermans veeren pronken. |
||||||||||||
|
Parere, (hand.), de uitspraak van
een of meerdere aanzienlijke kooplieden
of van eene kamer (of rechtbank) van
| koophandel in eenig twijfelachtig geval
of hij eenig geschil.
Parg , pargkop . (j oodsch-
\' duitsen), van heb r. parach = \' uitstag hebben; dus iemand, die om . zijn huid-uitslag of hoofd-uitslag ge- nieden wordt. Vandaar in liet algemeen : een akelig, onaangenaam meiisch. Ook wel gebruikt van iemand, die zich wei- gesteld voordoet, doch arm is. Pari, (hand.), van gelijke traafde,
gelijk, gelijk aan de nominale waarde van ten wissel, actie, enz. Paria\'s, de laagste klasse der
Hindoe-bevolking, beneden de vier kasten i staande. Fig. verworpelingen, verstoo- telingcn in de maatschappij. Parl-mutuel . ( f r. l, onderlinge
ireddensebap. Instelling door de wet van \'1 Juni 1S!H en een decreet van 7 Juli d. a. v. geregeld, als een door eene Rijkswet ingesteld en door den Staat gecontroleerd systeem, om een einde te maken aan de praktijken der bookina- kers, en zoo mogelijk het wedden tt la poule (om een inzet) te onderdrukken. Ken wedrennenloterij, gereglementeerd om van den nood een deugd te maken. Om de kwade praktijken van oplichters te neutraliseeren, heeft de Staat van den Pari-nmtiiel een monopolie gemaakt voor de daartoe te machtigen vereeni- 1 gingen tot inrichting van wedrennen, , en haar in dat opzicht bovendien aan een zeer streng toezicht onderworpen. |
|||||||||||||
|
Parijs, bet Latijnsche Lntetia Pa~
risiomnt ide modderstad der 1\'arisii); de 1\'arisü waren een volksstam onder de Gallische bevolking, tijdens den in- val der Romeinen in (Jullie. Parilsche Bruiloft (De —,
de St. llartholoineiis-nacbt, de moord
|
|||||||||||||
|
PAUIJS* HE HANDSCHRIFT (HET). 8!»1
|
|||||||||
|
1\'AKLKU ENZ.
|
|||||||||
|
op de Hugenoten (24 Aug. 1572), na [
liet huwelijk van Hendrik vim Navarre
met Margaretha, prinses van Frankrijk. Parljsche handschrift (Het
—, /.ie Maneasiaéh handschrift.
Paris (Oordeel van —, beslis-
sing in een lin\'st over vrouwenschoon-
heidf naar Paris den schoonen jongeling, die aanleiding gaf tot den Trojaanschen oorlog. Op de bruiloft van Peleus en Tlietis had Kris, de godin der tweedracht, die niet was iritgenoodigd, een gouden appel met liet opschrift „Aan de schoon- Ste", iu de zaal geworpen, in de hoop, daardoor twist te wekken. Maar allen erkenden, dat Here (Juiio), Athene (Minerva) en Aphrodite (Venus) de schoonsten waren, eu Paria <le herder van den berg Ida zou uitspraak doen, Here beloofde hem alle rijkdom in en, Athene alle wijsheid en Aphrodite de schoonste vrouw der wereld: daarop verklaarde Paria de laatste voor de schoonste. ("Hom., Was,XXIV, 25—30). Parts IirAlé, i fr.), bruinrood* \\
klem; modekleur na den brand van i Parijs gedurende de (\'mummie i Maart— Mei 1871). Paris of America, (am,), Cin-
cinnati. Paris vsini Men niic messc,
(fr.i. Parij" /s irel eene tuis waard.
Gezegde aan Hendrik IV, bijgenaamd de Groote en Goede, toegeschreven, toen | hij, Hugenoot, in 1593 tot het K.-Ka-
tholieke geloot\' overging, omdat hij anders geen Koning van Frankrijk wezen kou. Volgens anderen gouden die ivoor- den door den hertog van Roany tot den Koning, en in eeutgzhis anderen vorm zijn gericht geworden. Toen de Koning den hertog eens vroeg, waarom deze niet, zooals hij zeil\' de mis bijwoonde, zou de Roany hebben geantwoord : Sire, sire, la conronne vaut kien mie j mestt = Sire, Sire, de kroon is irel een mix waard. Parlslemie (La —9 (fr., mm.),
gedicht van 1830 van Delavigne, ter verheerlijking der Jull-revolutle, hegin- |
nend met de woorden: Peuple francais,
peuple de brave»! — muziek van Auber, doch niet daarvoor gecoinpo- ncerd. Parltate temporis tlata, 11 a t.\\
ingeval van gel\'ijktffdigheid, bv. van ziekteverschijnselen, van oude doeu-
menten, enz. Pariteit, (hand.), geilheid van
rechten.
Pariter, ilat.l. o/> gelijke irijze,
gelijkelijk. Parket, bureau van den ambtenaar
van den Procureur-Generaal of\' den Otlicier van Justitie. Parlement «Ier fioalsallensten
(Het —, werd 11—\'27 Sept. 1898 bij
gelegenheid der Wereldtentoonstelling te Chicago gehouden, en bestond iu de broederlijke samenkomst der vcrtcgcn- woordigers van de voornaamste gods- of eerediensten der wereld. Op een en het- zelfde platform waren in de zaal van (\'olinubus bijeen: priesters van liet Hemelsclie Rijk (China), patriarchen der (lud-tirickselie Kerk, geestelijken van Japan, Brahmanen, Buddhisten, aan- haugers der Brahrao-Somaj, kardinaal Gibbena en andere hooge prelaten der R.-Kath. Kerk, Methodistisehe Neger- bisschoppen, de .Inodsehe geteerde I>r. Kmil (1. Hirsch, en enkele vertegenwoor- digers van de godsdienst-wereld uit Europa, waaronder uit Nederland de heer F. W. X. Hugenholtz, die dit „Par- lement" beschreven heeft (Rotterdam, Nijgh en v. hitmar, 1893). De )iamle- liugcn versehenen iu twee boekdeelen, onder den titel „The World\'s 1\'arliameiit of Religions, of 1893; edited by the Rev. John Henry ltarrows 1>. 1>. Parlementair, naar de wijze van
spreken iu het Parlement, veronder- steld, dat iu een Parlement ook onder politieke tegenstanders eene betamelijke en welvoegelijke discussie plaats heeft. Parier francais comme nne
vache espagnolc, ii\'r.>, lettert. Fransen spreken als een St>uanschr koe, |
||||||||
|
892
|
||||||||||||
|
PAUS FOKTUNAB.
|
||||||||||||
|
I\'AUI.KSANTKV
|
||||||||||||
|
| de woonplaats der dichters en het gebied
| der dichtkunde. Men vond er Delphi
met zijn tempel en orakel, de bron (\'astalia, de t\'orycische grot, de rotsen Phaedriades, vanwaar tempelroovers en ! godslasteraars in den afgrond werden
; geworpen.
ParnolltHteii. lersche staatspartij,
de oppositie tegen de Kugelsche regee- ring. voorstanders van Ilimte-ntle (z.a.), naar (\'h. S. I\'irmll (1840—91), die in lfi.\'i als afgevaardigde voor het graafschap Meath in het House of (\'onimons. zich hij die partij voegde, waarvan hij in lsT.\'i het hoofd werd. PariiOHoli, (parnaaafo), (hebr.),
. onderhond, dagel§ksch brood. Mij heeft j goed zijn parnosoh —= hij heeft goed 1 zijn brood. PfUMMlfe$ verdraaiing van een al-
I gemeen bekend gedicht, zoodat door \' eene kleine verandering in de woorden een geheel andere /.in ontstaat, liefst
iets belachelijks. In de hl ij spelen van
, A r ist o p h a n e s zijn op deze wijze. | een aantal verzen van verschillende dichters, voornamelijk van Kuripides,
geparodieerd.
Pai-oiiHle, de Toekomst van Jezus j
\' zijne verschijning In heerlijkheid ten
laatsten dage. Vgl. Matth. XXIV : 3,
XXVII: 87, 9; 1 Kor. XV: 28, 1 Thees.
11 : l\'i. enz. enz. (ir. paroesia = te-
\' genwoordigheid ; ook, aankomst. Parrn, (z. afr. i. padde, kïkvorsch.
Parrak, (z. afr.), kikvorsch. ParH lor tu mi v, dat.», letter).
I deel thr fortuin of de* geluk», in de astrologie der 16e eeuw het verschil in lengte tussohen de zou en de maan, vermeerderd met de lengte van het punctum aseendens (i. a.). Werd voor- gesteld door het teekeu ( ). Kit pune- tuni was gelegen in het eerste huis, — zie Hitte, — hetwelk den bijzonderen naam ontving van (tsrrndenx of honm- eopHS. Die huizen werden geacht de woonplaatsen te zijn der planeten; de zon en de maan hadden elk een huis, de overige planeten ieder twee. De leeuw was het huis der zon. de kreeft dat der maan, enz. enz. |
||||||||||||
|
verbasterd uit parier francais commenn cacce, d. i. vacco of caxoco, ui. inauuit het gebergte (ras»), een bewoner der
Neder*Pyreneeën, die op de grens woont, en slecht Fransen en slecht Spaanseh spreekt. HiirloHiintrii. vloeken en razen,
uit de Hpaausche woorden par los aantos, d. i. hij .ie heiligen. Par 111 eniia 11. I*armesaansche kaas:
naar t*nrma, van waar het artikel komt.
Paraas . i van \'. e 1) r, pariteit,
onderhouden, in stand houden >. Titel van een Israël, kerkvoogd of kerkbe- stuurder. In het nirv. parnasxim — bestuurders. Het woord werd ver-hollandseht tot parttassffn. Schertsend van iemand die er welgedaan uitziet:„Hij ziet er uit. als een parneM". „Hij heeft een huik als een parnea"; omdat de meest welgestelden vaak bestuurders waren. Verg. in het Neder!.: eun burge- meesters-buik. PariuiMitli. /.ie Parnosoh.
I*:i i luissi.iis. i\'fr.), dichter» randen Pamasxn*, titel der aanhangersvan Victor Hugo en de Romantische
school, waaruit zij zijn gesproten. Hunne richting en dtchttrant is voor een groot deel revolutionnair, anar- chistisch, anti-cliristelijk, nihilistisch, enz. Htm veldheer was de in 1894 overleden Charles Marie Lee on te de Male (geb. in ISlx op het eiland Bourbon; vanhier .de Ui si Ie"), een Kreoo), die in 1H47 te I\'arijs kwamwonen, ai zich in 1858 naam maakte met zijne. j\'oèmes antiques (eene ver- ln" rlijkin» van \'t Heidendom der Itrahmiueu en <i rieken), enz. Zijn staf bestond uit Thêophlle (ïautier (in ]h;is dichter van L« comédie de la mort, i \\X~\'2i. (\'oppóe, Kully-I\'rud- li o in in e. I*a ril» sniin. imytli.), berg der
dichters, der muzen of zanggodinnen; een aan Apollo en de Muzen gewijde berg iu het (irieksche landschap IMiocis, aan welks voet de stad l>elphilag; tig, |
||||||||||||
|
i\'Alts PBO toto. 893 PARTY. (PBBJS ROIL).
|
|||||||
|
l\'ni\'tln"iio|M\'. Napels, zoo genoemd
naar de l\'arthénopé der mythologie, de sirene, die zich uit liefde voor l\'lyssits in zee wierp en iu de golf van Napels aan land kwam. Plli\'tl. iwap.). zie Gedeeld.
Partlnlca, (hand.), dr kleinere
obligatiën, die van een gedeelte eener leenilig worden uitgegeven.
Partlceps cvlialnlH, (lat.i. deel-
liebber aan «Ie misdaad, medeplichtige. Participant, (hand.), deelhebbet:
Pari Ienlu rï ntl {ftMicvitlc 11011
valct fom*ln«io (A —, (lat.), van het bijzondere mag men niet besluiten tid Int algemeene. (Grondstelling der Logica. Piirticiilnrlii, bijzondere omsfan-
dighedeti, bijzonderheden. Pnrtlctilni\'lRtpii, voorstanders
voor de rechten van een bepaalden staat, provincie of stad. iu een staten- houd rijk of gewest; tegenstanders van centralisatie. In Amerikaparticitlarists, in tegenstelling van „centra lizers". vrienden van eentralisatie. die alle macht aan de Vereeuigde Staten wilden toe- kennen; later heetten zij anti-federa- listeu. Piirtluuton (Mfn. —, tam.), de
Amerikaanselie Mrs. .Mala prop mi ir Sheridan\'s llirats), die woorden ver- keerd gebruikt, omdat zij ze niet begrijpt of niet kan uitspreken. ^ Piti\'t iieiinit iiimin s. n;i •sf^tlil\'
pidlcnliiH in o»., il a t.), de bergen zffu
in baretisnood, ren helaehfijk nm/nje
zal uit hm voortkomen. Zie La nton-
tagne. Partns nequltiir voatrcm,
flat.), de rmrht volgt den moederschoot,
i— de appel valt niet ver van den stam).
Party (Pree hoII—. ia m.), partij
in IK4H ontstaan uit de „Liberty Party" en beoogend de slavernij te beperken
binnen de toen bestaande grenzen. In 1853 versmolten met de licpuhlikcinsche partij. |
|||||||
|
Par» pro toto, (lat.), het deel iu
de plaats van \'t geheel, - als rede- kunstige figuur, bv. dak voor huis. Pnracaa, m.liebr.i, afdeeling. In
het bijzonder voor een gedeelte van de afdeeling uit den Pentateiieh. op een
bepaalden Sabbath ter synagoge gelezen: de eerste pareche, de tweede parsche, enz. Vaak nok van de geheele afdeeling. En veelal ook wordt de een of andere bepaalde sabbathdag aangeduid met den naam der afdeeling, die op dien dag ter svnagoge gelezen wordt. Hebr.^>rt- rascfia, I*ni»Hor, (barg.), opkooper.
i*;iri;i«ii- (C\'est Ie — de Mont-
]|om«?i*y : tont il im cnJê. i>lcn «Ie 1\'iiutrr. (fr.i. dat Is de verdeeling van Mnnff/mnert/; alles POOI\' tien een,
niets nmr de and e ren, Xooals heden iioj; in Kngelaud, erfde de mulste zoon vroeger in Norinandit" de "jeheele fortuin zijner ouders. En aangezien liet geslacht Montgoniery, in dat laatste land tot de rijksten behoorde, werd hij diens leden de invloed van dat stelsel het duidelijkst waargenomen.
Partnnt pour In Syrië, (fr.V
krijgslied, compositie van koningin Horten.-e van Holland, (volgens anderen van [>alv im are», van \'t jaar 1810;
landen tijd zeer populair. Na 1852, toen Napoleon III. zoon van Hortense, keizer was, werd liet als volkslied be- sehouwd. I\'arirs Inttclolfnni . flat.), het
gebied of het land der onjjeloovigen.
d. i. der niet-gedonpten of uiet-(\'hris- teuen. Zie /. /*. /. I*:i i\'r li<\'iión . (gr.». jonkrromren-
vertrek, moisjeekamer. Benaming van den praehtigen tempel op den Akropolis te Athene, gewijd aan Pallas-Athene of Athene, Parthenos (= maagd, zie AVAv\'i. l\'it de Propylaeön (z. a.) treedt men door vijf poorten in het eigenlijk heilig\' dotn (het Parthenón), op voorstel van Peikles (t 4\'2H v. <\'.) door Kallikrates en letinua gebouwd, en alstoen versierd met het beeld van Pallas-Athene 12 meter hoog, uit goud en ivoor, eene schepping van Phidias (t 43"2). |
|||||||
|
894
|
||||||||||||||||
|
PA8KEKBN.
|
||||||||||||||||
|
1\'AKVA ENZ.
|
||||||||||||||||
|
zijne attachés d\'ambassade letterlijk
hebhen toegevoegd : Sitrtont. messienrs, point (le zèle = bovenal, mijne heeren, geen ijver. — zooals lord Ctiesterfield no heat schreef. ( Vogage» d\'un rritiaae etc., 2e deel). Waarschuwing om eene zaak niet door ondoordachte» ijver in gevaar te brengen. Pas aa poncc ile notre terrl-
tolre. pas nae pierre €le nos ; forteresses, ifr.t, geen duim run
onzen f/rand, f/een steen run onze ren- I tingen. Zie AV nn pouce enz.
Pasnnuyrnhnn, una I.), kara~
Pasar. (j a v. en m al. |, markt,
ii. i. tijd en plaats voor de samenkomst tot den handel. Wel te onderscheiden van bazar, een Perzisch woord, hetwelk be- teekent het overdekte marktgebomv. |
||||||||||||||||
|
Pnrva componere ma jpiis ,
(lat.t, kleine dingen met groot* ver- gelijken. Pnrvu lcves caplnnt anlmas.
(lat.), kleinigheden boeien kleine zielen. Vgl. een kinderhand ie gauw gevuld. Parvmn parva decent, (lat.),
kleinigheden /Kissen raar kleine men- echen. Horatius, Kpist. 1. 7, 44.
Pas (Ia den — komen, (mil.),
in tl*; gunst komen, l*;is (In «len — staan, (mil.i,
goed staan aangeschreren," hij Iemand een putje kunnen brekm. Wanneer men achter elkaar marcheert en men heeft niet denzelfden pas (loopt of ia alsoonlet in den pas), dan gaat het loopen slecht, men trant elkaar op de hielen en krijgt woorden; ia men in den pas zoo gaat het goed. PaN il" «.•»\'• LIsette! (fr.),letterl.
niets daarvan, Lisette, maar het meest
overeenkomend met ons: „daar staat
niets van in". l>e oorsprong ligt in het duister. Pan de femmes! (f r. i. geene
vrouwen.\' ontleend aan de operette Le Petit Dne, tekst van Me il ha e en Halévy, muziek van Leeoq, III. 6, den 2\'> Januari ists in den schouwburg de la Renaissance, te Parijs, voor het eerst opgevoerd. In dat stuk vormen de aangeduide woorden een hevel van den held, en tegelijk het door hem tiitge- geven wachtwoord, nadat zijne troepen zich, door de aanwezigheid van dames, bijna hadden laten verschalken. |
||||||||||||||||
|
Paseaiit, (wap.i, zie ft razend.
|
||||||||||||||||
|
Paschen (Beloken —, zie bov.,
Beloken Pasehen, \'m \'t begin der 166 eeuw blokke passé f van luiken = sluiten. De Zondag nii Pasehen, die dus den Paaschtijd, die volgens Paus Ku- : genius IV ia° 14:11—471. met Pahn- zondag <z. a.i aanving, beslaat. Pasdelonp-Concerten, volks-
concerten van goede muziek, te Parijs;
aldus genoemd naar den ondernemer. Pasebtia. (jav.), soms verbasterd
tot passeerbaan; beteekeiit vergader* plaats, waar men ambtshalve komt of zitting heeft; ook plaats waarde terecht* zittingen gehouden worden. Pasha (Pachai, een woord van Per*
zischen ooi-sprong, beteekeiiende : helper van dei) Shah. Kene waardigheid nog heden aan het Turksche hof. De Pasha van drie paardenstaartcn (aan den stand- aard) is de hoogste in rang. Paskenea, verl. deelw. gepa»hentt
{joodseh-duitseh-nederl. woord, afgeleid van (\'ha ld. pesak, z. a.t. een oordeel, eene uitspraak geven in rituecle kwesties. |
||||||||||||||||
|
Pas de zele! | f f.), geen ijrer!
In overeenstemming met Sa in te- Beu ve, die (Critiques et Povtraits, Etude sur Delphine, 3e deelt, oog zeer jong zijnde, dien raad uit de Talley- ra nd\'s mond beweert te hebben ont- vangen, wordt hij aan den bedoelden staatsman toegeschreven. Philarèt e (\'bas les vond die woorden echter reeds bij J n a h Ma nu el. een Spaansch sprookjesschrijver uit de 16e eeuw. Volgens Chasles, zou de Talleyiand |
||||||||||||||||
|
895
|
||||||||||
|
PABSÉ KN SAITUllt.
|
||||||||||
|
PASKWIL IKKNI.
|
||||||||||
|
Passant, qnl que t« sols. ne
(pleure pus mon sort!
SI Ie vlvnls. tn serals mort, (fr.f, voorbffganger, wie gif ook zijt. be-
ween mijn lot niet! indien ik leefde, zoudt t/ij dood zijn. Spottend grafschrift
op Robespie r r e, dat men in denieuws- bladen liet drukken, toen men hem voor den zondebok uit kreet van al de ge-
pleegde gruwelen, de talloozc bloedige terechtstellingen in Messidor en Ther- midor <z. a.) te Parijs bedreven. Zie ook Notre Dame de Thermidor. Pnssant-reynrdnnt, (fr. wap.»,
stappend en omziend. Pnssato. (h a nd.), verleden, de ver-
leden maand of het verleden jaar. Passaner knust , (hgd. >. de
kunst om iemand onktretxbaar te maken
tegen schot, stoot of houw. in den tijd
van den Dertig jarigen) torlog; aldus naar
Kaspar Reithart, den beul en Kristian
Klsenreiter. een student uit I\'assau. die
naar men beweert, daartegen wouder-
- middelen verkochten, bestaande uit pa-
I piertjes, waarop spreuken geschreven
! waren, en die men op de borst droeg
\' of inslikte.
Passe-avant (Een -, in vroeger
| eeuwen een getuigschrift, dat ieniaud
die van tooverij verdacht was geweest,
, maar onschuldig bevonden, na ondergane
| proef meekreeg. Dat getuigschrift be-
veiligde hem overal elders.
Passe-€llxeii, ook^«*«ed/«cM,spel
met drie dobbelsteeneu, waarbij degene
die werpt, wedt, dat hij meer dan tien ongen gooien zal: dus van poteer l (overtreffen) en dhr (tien). Pnssc-partont, i" een bewijs,
dat overal toegang geeft; 2* (Amat.) een tramkaartje, dat geldig is vooralle lijnen; 3» «en zesvoudig horloge* j sleuteltje, in den vorm van een ster, I dat op alle horloges past: 4° een ear- ton, dat geschikt is voor alle photo- graphiee\'n en voor alle lijsten. Passé en snntolr, (fr. wap.),
in xchttinkrnix geplaatst (van twee voorwerpen i. |
||||||||||
|
Paskwil (Een —- een »chot- I
schrift; naar zekeren schoenlapper Pasquino, die in den aanvang der 15e eeuw te Rome leefde en vooral de levenswijs der geestelijken over den hekel haalde. Na zijn overlijden werd zijn naam overgebracht op de o ver- blij f selen van een antiek standbeeld, waar men allerlei spotsehriften op aan- plakte. Zie Marforio. En zoo kreeg later paskwil de heteekenis van het spot- of hekelschrift zelf. Pasloes, (pasloeth), ihebr.i. ken-
merk van onwaardigheid; eigenschap of daad, die iets of iemand voor gods- dienstzaken ongeschikt of onwaardig maakt. Zie Posoel. Pasmnnt, geldstukken, waarvan de
innerlijke waarde niet niet de nominale overeenstemt, en die alleen dienen in het dagclijkseh verkeer, om sommen af te passen, Daartoe belmoren de stukken van \'25, 10 en 5 cents tot een gehalte van 640 duizendste, alsmede de bronzen stukken van 2Vs. 1 en Vü cent. Paso, (jav.), irtjdc aarden pot.
I\'iisoc, (mal.), kom, wasehkont,
tobbe. Pnsoel, zie Pöaoet.
Panpoort, geleide brief, door de
overheid afgegeven aan iemand, die moet worden doorgelaten of de grenzen overtrok, in \'t laatste geval een aanbe- velingsbrief voor \'t land waar bij been ging. liij militairen de ontslagbrief (rood paspoort, bij niet eervol ont- slag).
Pnsqnlno, zie l\'nshrif en Mttr-
forio. Pass verlegen (Elnem den—,
t,hgd.ï, iemand hinderen. Vgl. voor
den oorsprong dier uitdrukking J\'at [In den — staan. Passage iY tnbac. Vgl. Panter
d tabac. Passant, (wap.), zie Stappend.
|
||||||||||
|
896 PAHTEIT.JK RIJDEN.
Passiespelen, geestelijke spelen,
I waarin de lijdensgeschiedenis van Jezus aanschouwelijk wordt voorgesteld. Aan- vankelijk was de taal der spelers half Latijn en halt\' Duttsch. Sedert «enige jaren maken de passiespelen te ()ber- annuergau. in Beieren, welker bewoners om de 1 II jaar eeue schoone, ernstig voorbereide opvoering geven, veel op- gang. Sedert 181)3 wordt zulk een passie- spel ook te Selzacb iu Zwitserland op- , gevoerd. Passief, (hand.), het getamenlffk
heil ra f/ de)\' schulden, iu tegenstelling
van bet actie/, de gezamenlijke bezit* ; tingen en bet te-goed. I\'iissici <- h tui (lel, (band.), de
handel van een land. dat zijn in- en uit- voer door bet buitenland laat bezorgen. Passim. _op onderscheiden plaat-
sen",wordt veel gebruikt bij aanhalingen. Passionlsten. (r.k.i, iiiouiiikorde
gesticht door Paul F ran ei s, later , St. Panlus van het kruis, in 1694 nabij
Genua geboren, stichtte het eerste klooster te Monte Argentaro nabij Or- bitello iu 1747; hij stierf in 1775 en I werd in 1NH7 door 1\'ius IX heilig ver-
klaard; het is een zeer strenge orde, \' die bijna over de geheele wereld is uit-
gebreid. Passlonuette. 1 f r.), verkleinwoord
van pasttion = hartstocht. Bene liefde, die wel levendig is, doch, als een gril, korten tijd duurt. I\'iissifi\'sclirin. Ii g I een. aan de
reporters van nieuwsbladen uitgereikt bewijs, dat bun veroorlooft, bij openbare plechtigheden, betoogingen enz. tot voor bet publiek ontoegankelijke plaatsen te betreden. Fr. coupe-file of laisser passer; ned. perskaart. Pastei (Iu — vallen, veronge-
lukkeii. zoek raken, vergeten Morden;
het dooreenvallen van een vorm op de
drukkerij, zoodat de letters van het
j zetsel door elkaar liggen.
Pitst eitje rijden, de middelste
zijn van drie, die op éene bank (van I twee) in een rijtuig zitten. |
||||||||
|
l\'AssKKliltAAN.
|
||||||||
|
I»iissti-ilin:iii. zie l\'aseban. .
PusseleR. verl. deelw. gepasseld,
nederl. werkw. van liet n.hebr. posael, (pawel) (/,. a.), afkeuren, iets of iemand voor godsdicnstzaken ongeschikt of on- waardig verklaren (sie Pusloet). FiiNNcr :"i tnbnc, 1 fr. 1. in de
volkstaal, mishandeling, door t/e politie, van \'en door haar aangehouden per- PüiBSer ru bleu, 1 fr.), verdwijnen^
zonder dat men weet line. Alleen in de
gemeenzame taal gebruikelijk; hgd. lm Xebel rer*ch winden. PUHNCl* «lil Hl\'RVC RU UOUX.
«lu |il:iis;int nu Hpvèro, (f r. 1, ran
het ernstige tot het teedere, ran het ver- makelffbe /•>/ lief gestrenge overgaan. Ontleend aan Boileau\'s Art poétiqne, I. ver» 76. PnsNCz-nioi Ir rliuhupbc. Je
VORM piINNCPfll Ie si\'ur. I fr.)i
f/a f f/0 di\' rabarber o/>, dun geef ik de mnebladen <>/>; voorstellen tot hut we- derzijds doen van concessies, Vermoe- delijk naar Molière\'» Amour mèdechx III. 1, woorden van Desfonandrès tot Tomès, die het over de behandeling van een zieke niet eens kouden worden -, in de IHe eeuw luidde liet passez-mitt\' Véuiétiqtte et je rongpaswrai la saignée (geef j;ij het braakmiddel op, dan zal ik de aderlating opgeven 1. Passie, serie van afbeeldingen van
\'t lijden des Heeren, vooral dus genoemd bij «Ie beschrijving der werken van oude kopergraveurs : passie van DUrer, van tinltzins, van de (ilieyn, enz.
Passie-bloem, zoo genoemd om-
dat liet volk baar beschouwde als symbool van het lijden (\'liristi: al de verschillende deelen stelden voorwerpen 1111 de kruisiging voor : bet blad b.v. de speer, de meeldraden : de hamers enz. Passii X o ml :i i|. ir.k.i, zie Kerlt-
dagen. pR^nlepreekcr uit de City
(Londen), benaming van bet dagblad
The Times. |
||||||||
|
B97
|
|||||||||||
|
I\'AsTKL-SCHII.DKltK.N.
|
l\'A\'l \'KXA.
|
||||||||||
|
Pastel-Schilderen, manier van
schilderen met varf, <1 ït? niet met olie, maar met gips of krijt is aangemaakt. Pasters, lam.», smalle stronkjes
gegomd papier met den naam van een
eandldaat, teneinde daarmede den naam van een anderen candidaat teoverplak- ken; deze worden daartoe ouder de kiezers uitgedeeld. Deze „plakkers" (to jKiste = plakken) deden een geregeld systeem van „scratching" of afkrab- bing ontstaan. Zie Scratch, Pasteur Iseer-apparaat, melk-
afkoelet\'. Werktuig, voor \'t eerst (\'einde
Mei 1894) geplaatst in de fabriek voor zutvelbereiding (boterfabriek) te Ooster- wolde (Friesl.), dat de bacteriën, welke in de melk mochten voorkomen, doodt, door verwarming van den room tot 65* Celsius, en onmiddellijke afkoeling daarna tot 10* dito. Zie Stét\'iltseeren. — Aldus genoemd naar Dr. Louis Pasteur te Parijs, den aanvangervan bacterïologisehe onderzoekingen, den vinder der microben-theorie t\\H->2—*.»"»). Pasteuriseer endene vloeistof ge-
durende een half uur blootstellen aan eene hitte van <>.">* Celsius, om daar- door de ziektekiemen, en dikwijls zeer gevaarlijke, te doodetl. De stof zelve, bv. de inelk, moet volle 30 minuten of 180U seconden zoo heet blijven. Meermalen neemt men slechts de warmte waar van liet water, dat weer de melk moet verwannen; \'t moet de melk zelve zijn. De behandeling noemt men l\'a"- fearlsaf/\'e. Pastlcclo, i t..inuz.), \\vt\\er\\. pa *t et\',
taart. Samenstel van aria\'s en andere deelen van bekende opera\'s, tot een geheel, dat met een nieuw libretto ge- zongen wordt. Pastiche, nagemaakte antikiteit
of voorwerp, uit verschillende stukken samengesteld, die men voor een oor- spronkelijk voorwerp wil doen doorgaan. Dok nagemaakte oude schilderstuk- ken. Pastor loet, (lat.), de predikant
of geestelijke der plaats. |
Pastoraal, zie Pbemenik,
Pastorale, fit., mu z.i, eigenlijk
j pa*tmtrelle (fr.l. herdersspel, idylle. I landspel; klein tooneelstuk vóór de ! uitvinding van den stHo rappre*en~ tafivo (afbeeldendeu stijl), eenvoudige
j composities, later de naam voor kleine I opera\'s in idyllisch genre. De meest nagevolgde zijn : Anihita. van \'l\'asso, en
I il Pastor rido van Ouarini. i Pataca, zie Peso.
Patacou, patajiou, kruUryks-
! daalder, in de spaansehe Nederlanden gangbaar geweest. Patakkers (Xlnofsclie —. Snot-
naam voor de inwoners van Ninove. en gegrond op de locale uitspraak van \'t woord patatten. .Men vertelt ook dat, 1 toen Leopold I aan de stad een bezoek ; bracht, de burgemeester zijne korte 1 toespraak wat wilde verlengen, door er I bij te voegen „dat de patdkkêt\'8 «i/s- ! lukt a-aren". Zie Wortelkrabbers. Patcheil Breeches. iam.1. lett.
gelapte broek, spotnaain van tiov,
• William I*. Marey van Xew-York. van wien beweerd werd, dat hij eens
1 zijne kleermakers-rekening door bet I gouvernement had laten betalen. Patchoeli. sterkriekend kruid uit
i Nieuw-Holland, (ptectranthus </rare- otens) en het daaruit bereid reukwater, lang een voorname modegeur; in de laatste halve eeuw even als de tuitte»* uit alle goede gezelschappen geweerd. Vgl. daar /\'s een litehtje (tan. PAte (Etre il\'mie boune —,
: (fr.). een ffoed karakter hebben. Patelln, iemand die door een slimme
streek of door handigheid iets ondenk- baars kan gedaan krijgen. Naar een karakter in 1{ a b e 1 a i s\' Paiitaf/riiel. Ken klucht van Brueys was getiteld; L\'Avocat Patel/n, verschenen in 170ti. Vandaar ook Patelhtaye, handige streek. Zie Revenons etc. Pateaa, (r.k.), ronde, zilver ver-
gulde of gouden plaat, om de hostie op te doen rusten. 57
|
||||||||||
|
H*»j
|
|||||||||||
|
I\'ATKNT OUTSIDE.
|
|||||||||||
|
PATUESj.
|
|||||||||||
|
Patent ontslde. (in.), zie Kou/\'
loae BMtter; in Amerika is echter het oorspronktijke blad aan de eene zijde bedrukt BI) de plaatselijke uitgever D6-
drukt, de andere zijde. Pater l*n trimt, sint Uregorina
van Nvssa, door liet Concilie van Nicea zoo genoemd (882—Sflf»), Pater IninlIlaB, I la t.i. Jnt in nader.
Zie Fnuu\'h\'a, Puter patrlae. ilat.i. vader de*
vader/and*. Kcruaam van den grond- legger van een staat, zooals bv. hier prins Willem I. Pater, pcrcavl, (lat.i, vader, ik
heb gezondigd, uitroep vol berouw van den verloren 20011 (Luk. XV: 18 en 21). Patcrlnl. openbare zondaars ; van
lat. pato\'ejbiykbaar zijn ): zie bij Ketter. Pu teriiOHter, 11 a t. >, Onze I \'ader,
hot „Gebed des Heeren", Mattli. VI : U-18. In verband daarmee tevens liet bidsnoer. Dok kreeg bet woord de be- teekenia van handboei. Paternoster, < w a p.», zie Roze-
kram. Paternoster Row. straat in Lon-
den bij de sint Paulskerk, «00 genoemd
omdat er vroeger veel paternosters
gemaakt en verkocht werden. Hominigen echter beweren, dat de Row (fr. Rue, .straat) zoo heette omdat tle deelnemers
aan de oude proeessiën aan bet begin dier straat hun paternoster begonnen om liet tot de kerk voort te zetten. Pat j|é, (z. afr.), uitwfjken. Al wat
voor is sal pat ge, d. i. (ittd geven.
Eng. fa giee way. Pathfliiuer. letterl. padvinder, bij-
naam van generaal John (\'. Frémont, ter eere zijner ontdekkingsreizen in liet
toen 11837—53) onbekende Westen. In lH\'io vooral gold die naam toen hij als candidaat der .Free-Soil partij" vruch- teloos poogde president te worden. Patience Ir tor poltroons,
(flng.), geduld is poot lafaards, Sba-
|
kesp., lleury VI UI-I, 1, waar West-
moreland dadelijk lliehard wil aan-
vallen en dooden; maar koning Hendrik spoort hem tot geduld aan, waarop
Clifford den Koning met deze woorden terechtwijst. Patina, de eigenaardige kleur. waar-
I mede langdurige lichte oxydatie de j antieke bronzen voorwerpen heeft ovcr- dekt. Overdrachtelijk het aanzien, dat stof enz. in langdurigheid van tijd aan antikiteiten gever en dat deze van na- gemaakte antikïteiten onderscheidde, tot- dat wetenschap en speculatie de mid- ; delen uitvinden «mi ook liet jtatiiia na te bootsen. PntJiLt, (mal.), kleine springende
bottchbloedtuiger. Patjol. ij a v. en 111 a 1.1. benaming
van een werktuig, dat Javanen en Ma- leiera gebruiken 0111 den grond om te werken. Men zou \'t ook een slag-spr.de kunnen noemen. liet ijzeren blad zit,. als \'t ijzer van een houweel, loodrecht op den bouten steel. Patinos, tk ben op mijn I\'tttmus.
Openb. 1 : 1>. Uitdrukking om aan te duiden, dat men op eene plaats door ziekte of andere omstandigheden gebam nen is; dat .loliannes op Patmos ge» weest is om des Evangelies wille en daar openbaringen heeft gehad, in het boek der Openbaring npgeteekeiid, staat uitdrukkelijk in de II. Schrift. Zie Openb. 1 : 9. Bij deze uitdrukking denkt men er aan dat .loliannes de Apostel, toen hij de (Ipeiibarhig schreef, op PatmOS (mi i lat mos, Palmosa of 1\'atiuo, een rotsachtig en onvruchtbaar eiland in de Kgeïsehe zee, niet ver van Kfeze). als balling vertoefde. Patocs, zie I\'otuei en Patteren.
Patois, dialect, bijzonder eigen aan
de volksklasse. Een uitgever van Livins, A s. I\' o 11 i o. ontdekte een of ander minder zuiver Latijn in dien schrijver en noemde het patavinitas, naar J\'at<i- r/\'mn (l*adua), de geboorteplaats van Livius. Patres. Onder dezen naam worden
nu eens in engeren zin de senatoren, dan weder, volgens sommigen, alleen de |
||||||||||
|
8011
|
|||||||||||
|
I\'ATIEKH APOSTOLICI.
|
I\'ATKICIAAT.
|
||||||||||
|
patriciache senaatsleden, in rnimereu
zin de patriciërs verstaan. Niet altijd is de bedoeling duidelijk, bv. omtrent de beteekenis van patres in de uit- drukking patrnm aurtoritaa, bekrach- tiging van wetten en verkiezingen dom- de patres, loopen de meeningen uiteen. Patres Apostollci, dat.), Apw-
tolische vaders, de oudste kerkelijke
schrijvers, onmiddellijke of middellijke leerlingen der Apostelen; /.ie Apo*tto- liscHe rader.*. Patres conscrlptl, de verga*
derde senatoren. Volgens sommigen is
de volledige uitdrukking patres et con~ scripti; oorspmnklijk toeli bestond de
senaat alleen uit patriciërs; en toen er ook plebejers in gekozen werden, kregen deze slechts den naam cott- scripti. — Volgens anderen behoort eoHscripti bij patres, de patres, die op de lijst stonden ingeschreven, zooals Dionysiusvan Halicarnassushet uitdrukt. De verklaring hij I.atijnsche schrijvers is echter met de laatste opvatting in strijd. Patres eccleslastld, dat.").
geestelijke vaders, de Kerkvaders (%, a.).
Patres nin lornni et mliiorum
gentlum, ilat.t. Patriciërs der nan- zie)itijkr en m in tl ff aanzienlffhe i/\'- slachfen ; zie bij Lnvrres. Ptitrlu est, tiblcniiiqtie est
bene, (lat.), het vaderland is overal, waar men het goed heeft, bij Cicero, Tnsen/anae dispiltationes 5, 37, 108. Vgl. Übi bene ibi patria.
Pntrln potestas, 11 a t. >, vader- lijke macht of bevoegdheid.
Patrtae inservlendo consn-
mor, (.lat.), de ff ver om het vaderland te dienen verteert mij. Devies van Vorst lïisiuarek. Patrlae patrlque, dat.), voor
vaderland en vader. Spreuk van prins l\'rederik Hendrik. Patrtae solam omnlbns ca-
rnm est, (1 a t.), de grond van \'t vader-
land is allen dierbaar. Cicero, in CatiUnam IV, 7. Vgl. De liefde tot zij» land enz. |
Patriarch van Ferney (De —,
Voltaire, die 20 jaren van zijn 84-jarig leven doorbracht op het kasteel te Ferney. Het laatste halfjaar van zijn leven \\vas hij te Parijs, waar hij stierf. Patriarch «Ier Hollnmlschc
schildcrschool (De —, Lucas van I.eyden 114\'.>4— I.MiHi. Patriarchen» vi| ver, te Jeruza-
leiu. een kunstig aangelegd waterbck-
• ken, 78 meter lang en 44 dito breed. Naar men meent, door koning Hfakia
j aangelegd (2 Kon. XX : 20), en daarom i ook llisk-ia-cijcer geheeten. De bodem is rotsachtig, en ten dccle met kleine
stecnen bedekt.
Patriciër. Zie bij Plebejer. In het
oude Rome z. v. a. edelman. Van Ser- vius Tullius tot keizer .Constantijn den I (Jrooten waren de patriciërs geboren ! adellijken in tegenstelling niet de door \'. Servius Tullius tot eire* iburgersi ver- beven plebejer». Na keizer Constantijn den (Irooten <t 387) was Patriciër nog slechts een eeretitel. Ten onzent deftig burger, een graad lager dan edel- man. Patriciaat, zie Patriciër. De Kom.
geboorte-adel. de afstammelingen der-
! genen, die in het oude Rome het burgerrecht hadden en dus den ei-
, geulijUen populua vormden nog vóor- ; dat de stand der plebejers ontstond. I Oorspronkelijk zijn dus patrieisehe gen- i tes zulke geslachten, waaruit de patres of senatoren konden gekozen «orden. Vol-
j geus anderen zouden patrlcü de fami- j liën en nakomelingen der eerste senato- I ren zijn. Hoewel patree dikwerf gebezigd i wordt voor patricü, is nimmer het om-
gekeerde het geval. Het gebeurde ook wel, dat plebejers onder de patriciërs : werden opgenomen igentes ininores,
jongere adel), wanneer het aantal pa- trioiaehe faintliën wat sterk gedund was. In den loop der tijden verloor, evenals elders, ook te Rome de adel alle politieke heteekenis. Ouder Ci>ustan- tijn den (irooten werd liet patriciaat aan hooge ambtenaren als persoon* | lijke adelstitel geschonken, zonder er-
I f e lijk te zijn.
|
||||||||||
|
91 II)
|
||||||||||||||
|
PATTE KKZ.
|
||||||||||||||
|
I\'ATKICU ES\'/..
|
||||||||||||||
|
derlijke regeering van het Oranjehuis
bestreed en later de Franschen hier bin- nenhaalile. vrijheidsboomen plantte, enz. |
||||||||||||||
|
PatricII majoruni ffeiitinin,
(lat.), aanzienlijken afstammend van de
oudere door Ifimiiilus gekozen senatoren. In tegenstelling met de patricii nfino rum gentiam, aanzienlijken afstammend uit de later gekozen senatoren (patres ronftcripti). Oem = geslacht, stam. om- vatte onderscheidene door gemeenschap\' p e lij ken naam (namen) en godsdienstige gebruiken verbonden familiën (fami- liae, stilles i. Patrils vtrtntllms. (lat.), dom-
de deugd der raderen. Patrlck (Slat —, of l\'atricius,
de beschermheilige van Ierland, f AWA.
Vandaar de namen Paddy, l\'at, voor l\'iitriis. de gesneden stempel, waar-
mede men de verdiepte letter ..f medaille in een stuk koper slaat. Dit (vierkant) stuk koper is de vorm, waarin de letters of medailles worden afgegoten, en heet matrijs. Patrijspoort, (zeet.), «\'pening in
de zijwanden van oorlogsschepen, met een luik te sluiten, waaruit de kanou- nen komen. Van batterijspoort. Patrimonium PetrI, of erfgoed
ra» Petrus, noemt men het door sehen- kingen verkregen grondgebied van den voormaligen Kerkelijke» Staat. In meer bei>erkten zin bestempelt men met dien naam het gebied van liome, dat reeds in de Ne eeuw in liet bezit was der l\'ausen en in 18(10 niet door Sardinië werd geannexeerd (toen het overige deel van den Kerke lijken Staat wel door koning Victor Kinanucl werd veroverd), maar tot 187(1 het eigendom van den 1\'aus bleef. Patriotard, (fr.), in la presse pa-
tr/otarde, de vaderlanderige pers, d.i. de pers, die een dwaas vertoon van zoog. vaderlandsliefde aan den dag legt. Patriotten, letterl. vaderlanders,
van f r. patrliite, uit la t. patrïa, Keue staatspartij in ons vaderland op liet einde der 18e eeuw, die, onder de leus der Fransche Revolutie, vrijheid, gelijkheid en broederschap, de Stadhou- |
||||||||||||||
|
Patrlpassiaaeii, (lat.); als zoo-
danig worden in de Kerkbistorie ver- meld degenen, die de leer waren toe- j gedaan dat, Ood de Vader (Pater) zelf j geleden, (de passie ondergaan) zou . hebben aan het kruis. Patronatsdaaie, < hgd.), in de
i Duitsche soldatenwereld. de vrouw, die ; bij de vervaardiging van patronen wordt j gebezigd. Patronage, (am.), de posten of
betrekkingen, waarover een candidaat beschikt of beweert te kunnen beschik- ken eu die hij aan zijne volgelingen ter belooning belooft. |
||||||||||||||
|
1\'atl\'OlIllN, (lat.), besehei lulteer. In
den oudsten tijd het praetisehe familie- hoofd, ouder wiens hoede en toezicht de eliëuteu stonden. De cliënt was verplicht den patroon eerbied te betoonen, bij gewichtige familiezaken diens raad in te winnen, met en voor hein de wapenen te dragen; bij moest ook, wanneer de dochter van den patroon huwde, bij- dragen tot den bruidschat, en evenzoo tot den losprijs, wanneer de patroon uit vreemde krijgsgevangenschap moest worden losgekocht. I >e patroon moest zijnerzijds den eliëuteu hulp eu beseher- miug verleenen en in rechtszaken voor hen optreden. Patroon (Geweigerde—, (in i 1.),
een patroon, dit; dienst weigerde, waar- mee men dus geen schot heeft gelost. Patraia aactoritas, zie Patres.
Patte «Ie canard, (fr.), eende-
poot, vandaar benaming voor geel als modekleur. Patte d\'ole, (fr.), letterl. ganzen-
poot, doch eigenlijk de rimpels, die zich op zekeren leeftijd aan de buiteiihoekjes der oogen, onder de slapen, plegen te vormen. Patte de velours (Faire —,
(fr.), naar het voorbeeld der kat, die
hare nagels intrekt, slechte oor/merkeu achter een lief voorktnnen verbergen. Hgd. SammetpfÖtchen. |
||||||||||||||
|
I\'AI\'Ws\' ZELFMOORD.
|
|||||||||||||
|
pattehex.
|
\'.\'(11
|
||||||||||||
|
Patteren. verl. deelw. gep&tterd,
(neder!, werkw. van liet n.hebr. potoer, patner, z. a.t, iemand tlians kwijt willen zijn, inakt\'ii dat men van iemands verdere aanwezigheid verschoond blijft. Patter-mcthofle, (zie Patteren >,
spottend gezegd, wanneer bij de lui lp
aan behoet\'tigen het hoofddoel der armen- zorg is, van hen af te komen, hen naar cider» te zenden. Puncln vlvit humunum i\\ en ns,
(lat.), letteii. het menschdom leef t voor
een klein aantal menxchen, m. a. w. de meerderheid arbeidt en zwoegt, om het kleinste deel een gemakkelijk leventje te bezorgen. Oorsprong onbekend. Panel, (zelfst. ïimw.i, mrv.paualint,
(h c b r.}, werkman, arbeider. I\'anel
(poel) i.s ook de taalk. term voor: werkwoord. Panel, (poëO, hebr., arbeidend,
werkend, let* panel zijn — iets be- werken. iets ten uitvoer brengen. |
|||||||||||||
|
eeuer (luostisehe partij, wier leersteb
lingen veel overeenkomst hadden met die der Manieheeëii [i. a.i, vooral niet die van Marcion < zie MartfoHteten \\. Vanhier hunne voorliefde voor den Apostel raillus. naar wien zij zich noemden, terwijl hunne voorgangers zich noemden naai\' de niedehelpers van dezen Apostel. Zij verklaarden zich tegen alle uitwendige kerkplechtigheden, en stelden <le zedelijke zijde des ChristendomH op den voorgrond; bestreden ook den beel- deudienst. Sedert de ll\'e eeuw hoort men niet meer van beu. Pu il II lic. ook Laura, iligd. in i l.i.
geweer. Paulinische brieven, de brieven
in bet Nieuwe Testament aan den apostel
Paulux toegeschreven.
PaullMten. zendelingen-orde naar
l*aulllfl den apostel, in IK.\'.H gesticht te New-Vork door J.T. Hecker. Hun orgaan is The Cathottc World. PhiiIoiiIh. bloem, door Siebold ge-
iioeiud naar wijlen de Koningin der
Nederlanden Anna Paulnwiia. PllllIllH. de apostel der heidenen,
vóór zijne bi\'keering San lus geheet en, de patroon der predikers en der tent- makers (naar zijn beroep). Zijne attri- buten zijn: een zwaard en opengeslagen boek. PiiuliiN heelt ile weck. (mil.),
liet is mooi weer. Zie ook Petrus heeft de week.
Paula*\' l.-s over «Ie vijl woor-
den. l\'it I Kor. XIV : lU, waar de
Apostel verklaart liever vijf verstandige ( verstaanbare i woorden te willen spreken dan tien duizend in eene vreemde taal (die onverstaanbaar zijm. PauliiH ( \\ iiiii wat — van «Ie
«Krieken nam. trees tevreden dut gij niet* krijgt; vgl. Hand. XX : 33. 4; 1 Kor. IX ; 15, IK; 1 Thess. II : V. Ook niet St. I\'. Paula**\' zcllmoortl. Kom. VII :
*J: 1 Kor. l"> : 31 ; ik ben gestorven; |
|||||||||||||
|
Panlettc (La —, (fr.), erfrecht
der eenmaal gekoehte waardigheden
tegen betaling van een zestigste der inkomsten, ingesteld bij eene wet in lfiü4 I in Frankrijk ingevoerd door Kully, op voorstel van Charles Paulet, naar wien ze heet. Deze wet bevestigde du noblesse de. robe, (z. a.i. Paullami actlo,(recht s t.), eiscb
tegen een schuldenaar, tot vernietiging van eene vervreemding gedaan ter be- driegelijke verkorting van de reebten der sehuldeisehers. Ook in ons recht bekend, art. 1877 Burg. Wetb.. artt.42 en 43 der wet van 80 Sept. ISït.fS. 140. Van .Iiilius 1\'aulus, groot rechtsgeleerde onder de keizers I,. Septiniius Suverus (f "2111 en Alexander Severus if 235), zijn nog over „Seuteiitiarinn reeeptarum ad tiliuni l.ibri V". Hij was zoo ver- inaard, dat een voortreffelijk reehtsge- leerd advies spreekwoordelijk een Pan- Hit nu in responeum (antwoord van 1\'aulus > genaamd werd. |
|||||||||||||
|
1\'n ii lit-hi Hen. sedert de 7e eeuw de
in Armenië\' en Syrië overgeblevenen |
|||||||||||||
|
1K>2
|
||||||||||
|
I\'.VVK BKX.
|
||||||||||
|
I\'AI\'I\'KU BKX.
|
||||||||||
|
ik sterf alle dagen. Waarin de Apostel
een tij;, sterven, «l. i. der zonde afster-
ren bedoelt. Mie zelfmoord wordt voor- gesteld als plicht voor ieder. Pauper iiblque Jacet, (1 at.),
ih arme slaat oreral laag. O v i d i u s, Fasti I, 218. Pauperes «Ie L<iifj€lmio4 (lat.),
armen ran Lgon, kwalificatie der Wat- denzetu Zie LeonMen. Pauperes simt ueutl, \'lat.i.
talig zijn de armen. Ironische parallel niet het .Zalig zijn de armen rati yeeuf\' uit Matth. V : 3. Vgl. *»«*/ *«»< pott- vidente* </.. a.i. Maar ook l.ue. VI : 2U. Pauperis ent ïiiimeriire pecus,
dat.), het past den arme zijn ree te
tellen. Ook het minste en geringste komt in aanmerking: want hij heeft niet veel (te missen). Zoo i-. het ook gesteld niet spaar/ame geschiedbronnen, schaarsche berichten; alles komt daarvan te pas, niets daarvan mag worden voorbijgezien. versmaad of ondoorzocht gelaten. Pausclial- i II au scha Isiiiiimis,
ibg <l.i. eene door elkander berekende,
of vooraf bepaalde som, is niets anders dan eene verbastering van in Batutch uud Bogen, dat dezelfde beteekenis heeft. Itimseh drukt daarbij de grens nit van iets dat bniteiiwuarts. en Bogen van iets dat biiuienwuarts buigt. Pauselijke man uilen, de /es
oneven maanden des jaars, tl. z. de Ie.
3c, 5e, 7e, He en 11e maand — Januari. Maart, Mei, Juli, September en Novem- ber. De in deze maanden openvallende l\'trechtsehe prebenden werden door den l\'aiis begeven, krachtens concordaten tusschen het Duitsche Kijk, waaronder Utrecht werd gerekend, en het Hot\'van Rome gesloten. De prebenden, die inde even maanden des jaars, de 2e, 4e, Öe, 8e, 10e en I2e maand — Februari, April, Juni, Aug., (.let. en December, open- vicleu, stonden daarentegen aan de be- geving der Kapittels. Na de Kerkher- vorming heetten de oneven maanden Sttiten-maandeu, en men kwam bij ver- dt-iig van tl Juni 1579, met de vyf |
kapittels te Utrecht (die van Kt. Maarten
of den l>om. St. Balvator of (>ud-M unster,
St. I\'ieter. St. Jan en St. Marie] over- een, dat de eerste prebende, welke in die maanden openviel,staan zou ter begeving van bet Kapittel, waar ie toe behoorde ; : de tweede ter begeving van de |{idder-
schap, en de derde ter begeving van de ! Stad; en dit zon aldus bij beurten rond-
1 gaan.
Pfl ns.tliil.i- sleutels, (wap.).twee
sleutels, een van goud en een van zilver.
! Te verklaren uit Matth. XVI: 19, waar
van sleutelmacht sprake is èn voor de
aarde geldig, èn voor den hemel. Zoo werden twee sleutels Petrus\' attribuut. Puushulze(ll). gebouw, door paus
Adriaan VI if 1528) te Utrecht, zijne geboorteplaats, gesticht. Thans woont er 1 de Commissaris der Koningin en is er een bijkantoor der lïijkstelegraphïu gevestigd. Plivillic, Spaansehe dans van hoog
! ernstige. afgemeten bewegingen; de hofdaus bij uitnemendheid: afgeleid van Bp. panme, lat. par» = pauw, «lus | pauirendans. Hiervan is afgeleid het Uransche se paraner, zich pavaneereii, een hooge borst zetten, zich trotseli aanstellen, pronken. Pavê ile Tours (Le —, (fr.),
letterl. de straatsteen van den beer, | naar Lafontalne\'a fabel VIII, lu, VOnrs et I\'\'Amateur des Jard\'/na, waar- in de beer zijn slapenden vriend van eene vlieg willende verlossen, deze niet een straatsteen tracht te dooden. maar, door zijne onhandigheid, den man den schedel verbrijzelt. Daarom beteekent Ie pai\'é de l\'ours een onhandige lofzang, en om die reden tevens luidt de slotsom : Uien n\'est si danf/erenx qit\'nn !gno- (rant anti;
Mieux vaudrait un sage ennemi.
Niets is zoo gevaarlijk als een nnwe-
tende vriend; een wijze vijand is ver- kies lijk er. Pave (On — dans cette rne,
(fr. stud.i, in die straat is men aan
liet plaveien, d. i. die straat wil ik niet doorgaan, omdat er een sehuldeischer woont. |
|||||||||
|
\\W3 I\'BCIATIII ENZ.
Payer en monnale «le stage,
(fr.), zie Apenmunt. Nadere bijzonder-
lieden omtrent de aldaar aangeduide ontheffing, vindt men in het Lirre des métiers van Ktienne Bollesne of Bolleau (1200—ft»). Paynlseerlnci, zie Kyaniseering.
Pays ile cocafj ne, | fr. i. /«»\'•
j lekke rt and, il. i. een land. waar men
| lui en lekker kan leven, waarschijnlijk van i t. cHccagna (pastelkoekje), sp.
c ii ca tut — koek; en dit weder van lat.
coqnere = koken; dus letterl. het
koekenland.
Pays la tin. (fr.), Lat/jnscli land.
Kig. het gebied van de rechtszaal en de universiteiten. Paysan dn Damibe, (fr.), letterl.
boer van den Ihman; in werkelijkheid, iemand, die er alles uitslaat, zonder zich om de regels der wel voege! ijkheid te bekreunen. Naar l,a f o n t a i n e\'s fabel XI, 7, van dien naam. Pe, (pei), of (zonder Dag. forte.
in de lloogd. Isr. uitspraak): fel, de 17e letter van het llebr. alphahet. De getalwaarde is tachtig, llebr. peh = mond. iVittt, (fr. wap.)i «ie Tegengoud-
hermelijn.
Pearl ol t he ülonatn Ins, ai n .
paar/ der bergen, naam voor Idalm.
Peau nenve (Faire —. (fr.),
ran partij rerandi ren, zijne lerensictjze of gedrag irijzigeii. Peautre, (fr. wap.), zie Gestaart
(visschen en denkbeeldige wezens met
viselistaarten). Pcccatuai hnuet, (lat.), hij heeft
schnhl. Peccatnm nrljjlnn le. (lat.),
letterl. oorspronkelijke zonde. Hij de lioomsche godgeleerden : de erfzonde. Peccatnr lutra et extra, (lat.),
zie Iliacos int ra ninros peccatnr et extra. |
||||||
|
PAVXLLOM KNZ.
Pavlllon (Le — convre In
mi! re* lm ml Ï-.4-. ifr.i, de vlag dekt de lading, krachtens het in oorlogstijd aangenomen beginsel, dut de, vlag der onzedige volkeren hunne schepen tegen de krijgvoerende partijen beschermt. Vandaar beteekent de aangehaalde zegs- wijs, dat de roep, de naam of de scliijn de werkelijkheid doet voorbijzien. Pnvols (Klever sur le—. (fr.i,
letterl. op het schild verheffen, naar het gebruik van sommige oude volkeren, «mi hunne aanvoerders af te kondigen, door ben op een schild in de hoogte te honden. Vandaar de beteekenis der san- gehaalde woorden : iemand grooten lof toezwaaien. 11 «d. auf den Schild <->\'- heben. Pax, zie Irene.
Pax Del, zie Godsvrede.
Pax In beIIo,(lat.i,*T«/f t\'n oorlog.
Pnx lnti\'ji iitilmw. (lat.), Vrede
zij den Binnentredende!*! Opschrift boven sommige zalen.
Pax roniRiia, (lat.), d<- Uomein-
ftehe rrede. In de lofrede op Trajanus
kenschetst Pllnius aldus de Üomeinsche overheersching en de ruwt ouder de overwonnen volkeren, die daarvan het gevolg was.
Pax voIhsciiui! (lat.), rrede zij
ulieden; noord van .Jezus tot den discipelkring. Luk. XXIV : 3)». Deze begroeting was onder de Israëlieten zeer gewoon, werd diens volgens ook door Jezus en de Apostelen gebezigd en komt thans nog veelvuldig voor in de Kath. liturgie. Payer lic hii personae, ffr.),
betalen met zijn (of Haar)persoon. Ver- richten, hetgeen waarvoor men bekwaam en in staat wordt geoordeeld; persoonlijk dienst doen. Payer (Se — la tete de quel-
qu\'nn, i fr.), letterl. zich iemands hoofd betalen. In werkelijkheid, iemand voor het lapje honden. |
||||||
|
1»04 l\'KDK KNZ.
|
||||||||
|
PECCATI ENZ. !
|
||||||||
|
Peccnvf, of Pater, pcccavt,
(lat.), f Vader), ik heb gezondigd. Ont-
leend aan Luk. XV : IS, de gelijkenis van den Verloren Zoon: bedoeld is: rouwmoedige schuldbekentenis. Pech, (hgd.), ongeluk, in gchert-
senden zin gebruikt. Pechfener, (hgd.), pekvuur. Men
past die uitdrukking dikwerf op men- schen of\' geschriften toe, achter wier woordenpraal niets van belang is te vinden, omdat brandend pek meer rook veroorzaakt dan licht schenkt. Trou- wens, lloratïus (iïpud. f>, S21 laat de giftmengster Paukt ia reeds zeggen: „uwe liefde jegens mij zal ontbranden als )>ek met diens zwarte vlammen\'\' fut* bitumen atria ignibus). Pechvogel, (bK^.), ongelukevogel,
iemand, dien alles tegenloopt.
PeckHiitff. type van een huichelaar,
aldus geheeten naar den persoon van dien naam, voorkomend in Die k en s\' roman Martin Chuzzlewit. Pectorale, pi. pcctornlta,
hebr. choschen hamisehpdt, d. i. sieraad der gerechtigheid, bet borststuk, de borstlap der Israëlitische Hoogeprlesters. Ook een liorstiniddel, een borst-artsenij.
Pcctns ent, qn 11 il (Hm tins
laclt. (lat.), het hart ie het,dattcel- eprekend maakt. (juintillaiius, In- stitittio orator/a 10, 7, 15. Pecalf ai* Instltution, ia ui. i,
letterI. bijzondere inrichting, wel te verstaan „of the South", mul. handt/ in negerslaven, een naam in 1852 op- gekomen naar aanleidingvan een artikel in de „Uazette" van Z.-Carolina en door de ,Tribune" van New-York, Ut Oot. 1854, algemeen bekend en aangenomen. Peciillap pcople, (eng.), bijzon-
der volk, benaming eener afdeelmg der Kngelsebe volksklasse, welke op hut hevigst bezwaard is in het gemoed o ver de verplichte vaccine. Pecullum, individueel eigendom.
De Romeinsche slaven hadden het recht eeltige bijverdienste te winnen, waarover hun meesters niet mochten beschikken. |
Pecunia, geld. Van 1 a t. peens,
vee, vervolgens: bezitting, rijkdom, geld, daar bij onbeschaafde volken het vee, vooral schapen, het eeuige ruilmiddel was. Veel oude munten badden ook een schaap of os als stempel. Pecunia nervns helII. flat.),
naar Cicero, Orationes Philippieae 5, 25. Het geld fa de zenuw van den oorlog. Pecunlae causa, (lat.), om dea
geldt teil. Petlauoou. schoolmeester, onder-
wijzer, opvoeder. De Ouden hielden er een afzonderlijken slaat\' op na om bun zonen te begeleiden igr. Pais agor/ensi, knaapleider. Peilal, (sport.), trapper (pedaal),
het gedeelte van den fiets, waarmede liet
wiel in beweging wordt gebracht. Kr. ftédale, en bij uitbreiding bet gehecle rijwiel. Vandaar ook, pédaler, (fr.), niet slechts voor bet in beweging brengen
van bet pedaal, maar ook voor fietsen. Petlant. sub.-t.. schoolmeester, ge-
leerde in ongunstigen zin. In het oude It. blijspel (en ook bij Sb a kespeare) een belachelijk geleerde of schoolhouder, een vast karakter iu de oude stukken. Dikwijls ook vereenigd met den tafel- schuimer (il Pedante). Vandaar pedant, adj. en pedanterie. Oorsprong van het woord onzeker. IV-tln i\'d. it\'r. i, een fietser, die langs
de straten voortholt, zonder zich om de ongevallen te bekreunen, die hij op zijnen weg kan veroorzaken en waarvan hij dikwerf zelf het slachtoffer wordt. Pede lijiato, (lat., ablat. absot.i,
met geboeiden (Ietterl. gebonden) voet, van gearresteerde misdadigers. Ook, met gebonden voet, d. i. dichtmaat. Petle pornii claudo. dat.), de
straf nut hinhenden voet, d. i. die laat op de misdaad volgt. Iloratius, Oden III, 2, 82. Vgl. Tibullus I. IX. 4. Sera tuitten taeitis Poena renit pedibus i nochtans volgt, zij het ook laat, de straf met stillen tred l. |
|||||||
|
PBDIBtlfl i\'l\'M JAMIUS. 90
Pedlbns cnin lnniliis. dat.),
letterlijk: met zijne roeten en zijne
teenen, m. a. w. //• roet. Pedocakan of pcdoewakn 11,
Boegineeach handtlsvaartutg met twee masten, zeer hoog van achtersteven. Penologie, it\'r.i, wetenschap die
zich ten doel stelt, het kind in al diens tijdperken te bcstudeereu, tot het vol-
waasen is. Van het gr. pais, patdos, kind; en logos, redevoering. Pê, (hebr.), 17e letter van het
Hebreenwsche alphabet, zie Pèh. De getalwaarde is tachtig. Peek, mrv. peeken, benaming van
oude vlsschers, te Schevenlngen. Peekofnestadje, het dorp Oesen-
drecht (N.-Brab.), naar de chicoreU
fabrieken aldaar; chicorei heet in de wandeling peehoffie van pee of peen = wortel. Peeier, (eng.), bijnaam derpolitie-
agenten te Londen, naar sir liobert Peel U7f>0 — 183in, die hen, in 182S, toen hij minister van hinnenlaiidsehe zaken was, op den tegenwoordigen voet inrichtte, /ie ook fiobbies. Peep- o\'Day-Boyg, (eng. >, scheld-
naain voor de buurgenten van 17M4; aldus genaamd, omdat /.ij de huizen van hunne tegenstanders (defenders ge- naamd j, at peep of dag = bij liet krieken van den dag, plachten te plunderen. Peeping Tom of Coventry,
(eng.), de glurende Tom vatt (\'orentrg;
zie Godiva ( l.adg —). Pcerebooiu (De —, unil.i, de
paal in liet midden ran een tent, om deze op te Hoitden.(i >ok: standaard Jan). Perse I. (1) e h r.t, gehonnen beeld,
afgodsbeeld; vandaar ook van andere figuren, die niet godsdienstige hulde worden aanschouwd. Ook in het al- gemeen : beeld. Vaak wordt liet woord verbasterd tot peisel. Peesen. (barg,), tcerken.
|
ia PEOAsi \'s.
Peesl.it (De —, het tuchthuis.
Peetermans. Hendrik I. hertog
van Hrahant, gat\' dien bijnaam aan de Leuveuaars, die, in een gevecht tegen de Luikenaars, onder de banier streden van den H. Petras, en zich dapper on- derscheïdden. /ie Korisehieters\\ \\ a n h.>. I\'eeterman is ook een bekend bier van Leuven, naar den patroon der stad. Sint~ Peeier {St. Pieten. Pega\' (pegang), hebr., plaag,
ongeval, ontmoeting. Pega\' ra\' (pegang rang), (hebr.), een booze plaag, wordt vaak gezegd van iemand, die gaarne
boosaardig, hatelijk sehertst of dergelijke opmerkingen maakt. Pegamoïu, stof, die in samen-
stelling eenigszins overeenkomt met Celluloid, zieh daarvan gunstig onder- scheidt, dat liet weinig brandbaar is, buigzaam en veerkrachtig, en als een dunne laag op allerlei stoffen kan wor- den uitgespreid. Kens daarop aangebracht schilfert het. na drogen, niet at\'. liet wordt bereid uit schletkatoen, alcohol en kamfer, en dan met stoffen belian- dehl, die liet onbrandbaar maken. Pégase estuncheviilqiilporte
Les gra mis lioiiitiies ;\'i I ho|ȕ-
tsi 1. (f r. , 1\'egasns is ren pttat\'d, dut de groot e mannen naar het hospitaal brengt; slotregels van een epigram van Maynard. doorFrancis et Slnreau overgenomen in hunne vaudeville /et Checilles de tnttitre Adam. l"ej|iisns, een gevleugeld paard,door
Poseidon hij Medusa verwekt, liet steeg terstond na zijne geboorte ten hemel op, én draagt voor Zeus den donder en blik- seni; later stond Zeus het aan tëos | A u- rorai af, en eindelijk werd het onder de sterren geplaatst. Het werd door lïellero- pnon {z. a.) gevangen, toen het aan de bron Pirene dmnk. of hij kreeg het van Athene of Poseidon. Toen de Helicon,
in verrukking gebracht door het gezang
der .Muzen, opsprong, bracht Pegasus den berg op bevel van Poseidon met een hoefslag tot rust en deed met denxelfden slag de bron Bippocrene ontspringen, waaruit de Muzen en dichters drinken om zieh in geestvervoering boven het |
|||||
|
906
|
|||||||||||
|
PBLIKAAB.
|
|||||||||||
|
PEOIHO.
|
|||||||||||
|
aardsche te verheffen, Denzelfden nnr-
Hprong en dezelfde eigenschap liebben nuk iii\' bronnen Hippocrene te Troezen (in Argolbt) en Pirene te C\'orinthe; vandaar worden venier ook de Muzen zelve l\'egasides genoemd. Zie ook Paarde». Peulmo, i h e ii i\'. i, onvolkomenheid,
onzuiverheid, een storend gebrek. Ue- v*minlijk : schaarde in een slaehtmes, waardoor liet voor Joodsch-rltueele sliichting ongeoorloofd is. Vandaar in hel algemeen: er i> een pegimo aan die zaak — ei\' i> iets onzuivers, iets sturend* in. Peh, fhebr.), mond; houd je pek
= houd je mond. I\'rlni In u ;i n. zie PangUma /trant/.
Pel, lliohr.1. zie /V.
Pel-weii-illn, groot philoiogisch
woordenboek der C\'hineezen, uit alle
bestaande goede woordenboeken saam- gesteld, liet eerst in 1711 verschenen, in 131 deelen, waaraan later een sup- plement van loGboekenwerdtoegevoegd. Pelaei», i ba rg.i, dood. Van \'t hebr.
phjer, lijk. Peluture Bo||iiei*ts, zie Bogaerts.
PetoiiH. fpeoth), hebr. = hoeken.
In liet bijzonder, do beide hoofd- haarhoeken van de slapen tot voor de ooreu. Vandaar, dat de lange, meestal krullende lukken, dïe vele, vooral Poolsche en Russische .Joden daar laten groeien (in verband niet I-ev. XIX :\'27, verg. ook .Ier. IX : 25; XXV : 23). peten beeten. Pelroesch, fn,hebr.), verklaring,
uiteenzetting, duidelijkheid, (van pa- rameh), oorspronkelijk: afdeden, zie Parncha. Be-feiroesch, niet duidelijkheid, voluit gezegd, onomwonden verklaard. Pclscl, zie Peesef.
Pékln, \'t\'r.i. hij den soldaat, elkeen,
die niet tot den militairen stand behoort. I>e oi>rspr<mg ligt in het duister, Som- | |
inigen leiden het woord van liet Spaan-
sehü pequin enpequena (klein), anderen van liet l.atijnsehe pagattus i heiden) at\'. De eenvoudigste verklaring is die van Li 11 ré, volgens wien bet woord uit den tijd van liet eerste Fransclie Keizerrijk afkomstig zou zijn, toen bijna ieder burger een broek van pekiuteene bekende stof) droeg, en zoo bij den eersten aanblik reeds van een militair was te onderscheiden, .lammer slechts dat Ambert in den Constitutionnel van \'2.\'» Juni lS."i4, beweert samen- spraken van soldaten uit den tijd van Hendrik III en Hendrik I V van Frankrijk te hebben gezien, waarin de bestrijders van den K.-K. godsdienst, piquini, péqnin, ja zelfs j»\'-ki>i i zoo o.a. t\'oligny i werden genoemd, drie uitdrukkingen, waarmede het aangehaalde woord hoogst- waarseliijnlijk verband houdt. Dat laatste is overigens volstrekt geen scheldnaam, maar drukt alleen eene tegenstelling uit, zooals wij, selijk Talleyrand er van zeide. militairen noemen allen, die niet tot den civielen stand belmoren. Pektls, oud-Urieksch snaarinstru-
ment. waarop o.a. Sappho .speelde, ver- want niet de cither. Letterl. kam. Pelagianen, volgelingen der leer
van 1\'elagius, een moiinik uit de ."ie eeuw n. (\'.. die de erfzonde bestreed en beweerde, dat ieder kind onschuldig geboren wordt, niet den vrijen wil om goed of slecht te handelen. Zijn tegen- stander was Augustinus. Peleh, f ii e b r. i, wonderbaar. Hafleh
a-ti-fH-h-U. rt-rbazhiginkkcHil en iro»-
derbaar. IN\'Hjis. <le reusachtige speer van
Aehilles, die niemand anders dan de held zelf kon hanteeren : aldus genaamd, om- dat deze gesneden was van een essehen- bootn, die op den berg PelioH in Thes- salir groeide. Pellcan State, fa nu), />rh\'kaan-
staat, dat is Louiaiano, naar den peli- kaan op het staatszegel. Pelikaan. Daar men eeuwen lang
ten onrechte geloofd heeft, dat deze zwenivogel zijne jongen voedt met zijn |
||||||||||
|
907
|
|||||||||||
|
PENDULE.
|
|||||||||||
|
PELLET.
|
|||||||||||
|
eigen bloed, — welke gedachte werd \'
opgewekt door zijn bloedrooden krop of ,
visehzak. waaruit hij zijne jongen voe-
dert, — beeft men van dezen vogel een |
kerkelijk symbool gemaakt: Christus, I
die zijn? gemeente koeht met z§n harte- hloed. InMiddeleeuwsilie kerstliederen i
wordt dan ook de Heiland ui» pelikaan I
bezongen. Vanhier als zinnebeeld der I liefde, op onderscheidene zegels van
Hervormde gemeenten, bv. die van
Appingedam : .Jezus Christus Pellicanus | noster" i.l. c. onze pelikaan). — Ook j benam ing van een zetponder bij de artillerie. Pellet. \'eng., «ii p.i, zwart sehjffje, \\
koek van zwart. Peloepnrli. (mal.), in de lengte
gespleten en platgeklopte bamboe, waar- van eene soort grot" vlechtwerk gemaakt wordt voor wanden, vloeren en zolde- Pelops, «g r. 111 y t li. i. zoon van Tan-
talus, koning van IMirvgië, naar wien het schiereiland Morea \'oudtijds 1\'elopo. nesus heette, en die dooi\' zijn eigen vader, ; als spijs aan de goden werd voorgezet, \' teneinde hunne alwetendheid op du proef te stellen. .lupiter echter, die bet , bedrog ontdekte, riep het kind weder in het leven, nadat (\'eres reeds een schouder | genuttigd bad. In plaats van den verloren Behouder gat\' hij er hein een van ivoor terug en strafte den onniensehelijkeii vader («ie Tantalns). hater begaf hij I zich naar Pisa in Klis, waarbij koning Oenomaöa in de wedrennen overwon en diens dochter Hippodameia huwde, bij
wii\' hij zes zonen verwekte, te weten: i Atreus, Thyestes, Pitheus, Alkathoös, | Plelsthenes en (\'hrysippos; ook had hij vele doehters. Zijn graf was te Alphaeos | hij l\'isa. en zijne nagedachtenis werd i door het houden van jaarlijksche feesten I geëerd. Penimleaii. ia m.i. gedroogd en
gestampt vteesch. Pen., pent*IHma nl. linea, (1 at.), de
roorlaatste repel. Uit p(n)ene = bijna, en ultimo (de laatste). Pen In iiiijflil Ier than the
sword (The —, leng.), de pen ië machtiger dun liet zivaard. 11 u l w e r in zijn treurspel Itirhelien, II. 2. |
Pcnacjhla Capoull, plaats van
de Maagd. I>rie mijlen van l-\'phesus de plek waar de paters Ksbrauh,superieur van het Fransche Seminarie te Ivonie, en Paulbras, superieur der Lazaristen te Smvrna, April 18116 de overblijfselen ontdekten van een huis, dat men houdt voor de woning, welke na Jezus\' dood, door Maria en den Apostel Johannes ivgl. Kv. Joh. MX : 27» betrokken zou zijn. PeiiRtes, familiegoden der Homef-
tien, wier dienst nauw samenhangt met
dien van Vesta en de l.ares, Kvenals deze werden zij aan den huiselijk en haard vereerd en kregen zij hun deel van alle maaltijden, die door bet huls- gezin gebruikt werden: zij worden be- schonwd als de personificatie van bet intiem huiselijk leven; zie ook Laren.
Pendant*, (fr. wap.i, de stukken
der barensteel. Zie Hangers. Pemlente Hte, (lat.), terwijl het
Helling hangend in, gedurende den loop van het rechtsgeding. Pemlok, iafr.1. hut.
Pemlrc la cr£iiialllei*e, (fr.),
letterlijk: den hengel ophangen, eigen-
lijk eene nieuwe woning, vooral door het houden van een feestmaal inwijden. Naar de ijzeren, oudtijds ook bij ons ty lande, onder den naam van hangijzer, haal of heugel bekende stang (erênmil- lère), dien uien inkorten of verlengen kon, en waaraan de ketel boven het vuur werd opgehangen. De plaatsing van zulk een stang en het betrekken eener nieuwe woning kwamen zoodoende ongeveer op hetzelfde neder. Pcn«lH-tol, brave Crlllon, zie
Cr il ton.
Penilii liiHqu\'a ce que mort
N\'cilHUive, (fr.), a\\tgehangen, tot er de dood op volgt; zie // ne faut pan fuirler de corde enz. Pendnle, (fr.), slingernnru-erknu..
een staande klok, in 1661 uitgevonden door (\'hristiaan Huygens (1629— 1695). |
||||||||||
|
1\'KNEI.UPE. 9f
Penelope, dochter van [carius en
Periboea of J\'olykaste. gemalin van Odyssens. Toen bij liet lange uitblij- ven van haar gemaal zich liet ge- rneht van zijn dood verspreidde, kwamen de edelste jongelieden uit de omliggende landen naar Ithaea om naar hare hand te dingen, /ij bleef echter steeds op de terugkomst van Odyssens hopen, en wenachte dus geen bepaald antwoord op al die aanzoeken te geven: daarom bedacht /.ij eene list. teneinde de minnaars tot uitstel te be- wegen. Zij beloofde namelijk eene keus te zullen doen, wanneer het lijkkleed van ],;lèrtes, haren se hoon vader, gereed zou zijn. dat zïj bezig was te weven : maar wat zij hij dag aan dit kleed afwerkte, haalde zij des nachts weder uit. waarmede zij aanhield totdat , Odyssens eindelijk terugkeerde en baar van al deze lastige aanzoeken bevrijdde. Vandaar heet een werk. dat men telkens weer op nieuw begint, zonder er meê te vorderen, een Peneïope-werk. Penetrillla. die vertrekken van
een buis. waar alleen de intiemste kennissen Morden toegelaten, O.a. een boudoir. Aldus naar dat gedeelte van den Romeinschen tempel, waar alleen de priesters toegang hadden; hier wer- den de heilige beelden bewaard, en hier had de godsspraak van \'t orakelplaats enz. enz. Hij de Joden was dit bet Heiligt der Heiligen. Penif iiloeh. (i» a \'\'* xchepriem, ,
pai/aat\'. De lange riem heet dajoeng. I
Misschien is \'t woord pagaai wel uit !
bet Maieisehe pengajoeh ontstaan. Ku- \\
Jveh i in a 1.1, werkw.vorm meiif/ajoeli beteekent bet voortstuwen van eene boot I
met sehepriemen. Penulioeloe, i j a v„ m a 1.1. op Java
meestal priester; de priester bij den ,
landraad heet steeds penghoetoe, zoo j
nok de hoofdpriester van een distriet i
of regentschap. Onder de Maleiers is pent/lntrlt>r altijd een titel van hoofden ;
bv. penghoetoe-kampong = kampong- hoofd; pettgkoeloe-Botkoe -- stamhoofd. \\ PeilliAiIlillteH, lain.i, naam dei-
bewoners van l\'eimsylvanië. verbaste- ring van i\'innsi/lran/tnis; vgl. Lea- therhead*. i |
||||||
|
( 1\'KNTALI\'HA.
Pemiek, hij de Kelten het meest
gangbare muntstuk, de Bom. deuarius, naar liet daarop afgebeelde hoofd. Penn heteekende bij hen hoofd, \'t Is niet onmogelijk, dat pennek later in penntny, pfennig, penny is veranderd. Penning, heeft versehillende betee-
keiiissen, 1* in \'t algemeen: geldstuk, •_\'° gedenkpenning, gildepenning enz.,
dus een niet gangbaar stuk. ;!" een kleine koperen munt, vroeger in de Nederlanden gangbaar voor ty16 stuiver, en in iMiitsehland onder den naam van pfennig als een honderdste deel van een Mark. Penning, somtijds gebruikt voor geld in het algemeen : verg. pen- ningmeester, geen penning (of duit) np zak enz. PemiliikNkc. DatziJH depenninke-
kem der weduwe = dat is eene gift met moeite (van "s harten bloede i gegeven =
dat is \'t laatste, dat ik nog over heb. Ontleend aan \'t verhaal der arme we- duwe van Mark. XII: 41-44. Penninkske was de kleinste (irieksehe munt tepton — l/:i3lï draebme = 1/7 et. Pennoii, (fr. wap.), riddervaantje,
vierkant, met lange punt of met meer
punten, soms geheel driehoekig. Pemioncelle. (f r. wa p.i, een klein
vaantje voor helniversierhig of voor versiering van het hoofdstel van het paard. PriuiHylvimiHcli (|evanj|enl8-
stclsel (liet —9 ontstaan in Penn- si/lniHir, bet land der Kwakers, beoogde algeheele scheiding der gevangenen. Daartoe bouwde men aldaar de eerste cellulaire gevangenissen. Men beoogde daarmede de gelegenheid voor de gevan- genen om tot boete en berouw te ge- raken. Vanhier, «lat men hun ook den ar- heid ontzegde, i mze eelgevangeiiisseii zijn dus eene wijziging van het l\'.nfe/sel. Penny u Hner. tam.), zie Ink-
etinger. Pcntiigriim, ig r. i, letter). rijf-
achrlft, rijfteehun, teeken van vijf lijnen. I*i-ntiilpli;i. i wap.). wapeutiguur,
die den vorm heeft van twee in elkander geslingerde driehoeken. Zie I truiden- roet. |
||||||
|
i\'KNTAI\'Ol.IS. \'.»Oil I\'KIt KAS KT KKFAS.
|
|||||||
|
Pentapolls, gr. vijf steden, ook
de vijf steden door Pephi, naar beweerd wordt, aan den Paus geschonken en gelegen in liet Bxarchaat, nam. Rimini, Pesaro, Faun, Hinigaglia en Ancona. Peatateuch, de eerste vflf boeken
van het < Mide Testament. Ook.de vijf boe-
ken Mozes genaamd; van gr. pente = vijf en tenchos — gereedschap. Het eerste boek (\'genaamd Genesis, d. ï. de schepping, behandelt de geschiedenis van het ontstaan der wereld en des Jood- sche volks, liet tweede boek. genaamd Exodus, d. i. de uittocht, nl. uit Egypte, de lotgevallen der Israëlieten in Egypte, hun uittocht en hun verbond aan den berg Sinaï. Het derde hoek. Leritictts, de wetgeving voor Israël en de voor- naamste punten van den priesterlijken codex. Het vierde hoek. Xmueri, d. i. telling, nl. van het volk Israël, hun tocht door de woestijn. Het vijfde hoek, Ifeuteroniuni, d. i. tweede wet, is eene herhaling, overzicht en aan- vnlling van de eerste 4 hoeken. De moderne kritiek eehter beschouwt het als eene omwerking der eerste wetge- vlng, niet het oog op latere verhou- diugen. IVnt athloii. lett. vyfstrfld, een der
Olympische spelen, bestaande uit sprin- gen, loopen, met den discus werpen, met de werpspies slingeren en worstelen. PentheNllëa, koningin der Ama-
zonen. dochter van Ares en van utrera. kwam den Trojanen ter hulp en werd door Ach il les verslagen. Peatjalang, i m a I. Palembang),
handelsvaartuig voor de kustvaart met
een of twee masten; ook, kruis- of laadhoot: het roeivaartuig op de rivieren in, de bid ar. De pentjalang ligt dieper en lager in \'t water. Wordt ook voor de vaart op de Moesi gebruikt, en dan inet 12 of ">4 roeiers bemand. Pentry, (zee t.\\ buffet of de
kust met tafclgerecdschap aan boord van een groot schip; van eng.pantry, d. i. etenskast.
Peoelo, (n.hebr.), daadiverke!ijk-
heiil (zie Panel), met de peur/o W uit = Met rof/e dnadtrerke/rjkheid u/tt/estpro- |
fceu. Van iets. dat eigenlijk slechts aan-
geduid. niet duidelijk gezegd had mogen worden. Pepernoten, spotnaam voor de
1 inwoners van Êïburg naar den naam van ecu baksel, waarin zij hunne eer stelden. l*i\'\'|iin. (fr.l, ret/eiisrlieriu, naar een
persoon in de vaudeville Romaiuvilie nu la promenade du diuianche (den 30n Nov. 1HD7, in den Vaudeville- j schouwburg, te Parijs, voor het eerst
i opgevoerd), waarin deze. IVpin genaamd, met een reusachtige groene paraphue
ten tooneele verscheen.
I*4\'|»llim, lang rruuirent/ewaad, groot
kostbaar stat iek leed. Vermaard was Mïnerva\'s pep/um. Gr. peptos = stuk
geweven doek. bij/., een groot geplooid overkleed van de fijnste stof. bij Ho- ïnerus slechts door vrouwen, elders ook door mannen gedragen. Per :niffiis<:t ;i<l aHMjMsta. I :
letterl. door de engte uuur Int rei lierene, d. i. door lijden tof heerlijkheid i vgl. Luk. XXIV : 26). Wapenspreuk van van Verse h uer. S in a 1 lega nge. Besier e. n. Per si riliia ad alta, 11 a t.), letterl.
langs hef steile (moeitevolle) naar het hoogt} bergopwaarts. Wapenspreuk van \' Kers e boom.
Per aspera ad afttra, 11 a t\\
letterl. langs het ongetaande uuur de sterren, d. i. door lijden tot heerlijkheid.
< Spreuk van v on Sc her ff, vanSehin*
i ne, van Hoogst raten, Gouda (stad),
Payer (ook Julius Payer), Huis-
| orde der Wendische Kroon e. a.
Per erneem ad lucem, (lat.).
door het kruis naar het tirhf.i Na \'t kruis de kroon). Spreuk van Gnttfried Olearlua. Per las et aefan. dat.), langs
i rechte en slinhêche tcegen, door dik
: en dun, Fas = wat van Godswege
geoorloofd, nefast — wat niet geoorloofd
— is; want fast (van furi — spreken)
| i» het goddelijk recht, in tegenstelling
\' niet juê = het mensehelijk recht. Zie
bij Fatum.
|
||||||
|
10 I\'EItlillIX (TOUJOUJts).
Per vlam ernelN unndens,
(lat.), met verheuging langs den weg
des krnixes. Wapenspreuk van Mgr. Henricus van de Wetering, Aarts- bisschop van Utrecht sedert 1895. Per vlrtiitem ad antra. (lat.),
j door deugd naar de sterren.
I\'cractis pern m\'iidls . ilat.i,
na volbrenging eau het f/een rol bracht moet warde», nadat geschied is, wat behoorde te geschieden. Pernnakaii, (ma 1. >. Inlandsch
kind. kind van eene lnlandsehi- moeder j en een vader van een ander ras, bv.
• peranakan Tjina, kind van een Chinees
i bij eene Inl. vrouw, bastaard-Chinees,
tegenover Sin-h\'e = nieuw gast, een j Chinees van zuivere afkomst.
Percë. (fr. wap.), zie Doorboord.
Perceval, Parzlval, een der
ridders van de Tafelronde, die de Graal
üii\'tï zoeken. De beid van den Roman de Perceval van Chrétien de Troyes. I>e Parzival van Wolfram von l£scnen- bach leverde de stof voor Wagner\'a Opera. Perclpient, ( fr. i. iemand, die in de
I zoogenaamde occulte wetenschappen verschijnselen bespeurt, die door anderen
niet worden waargenomen. Van bet lat. percipienu, die bespeurt en perciperer I waarnemen, bespeuren. Perdrlx (Ton jou is —, altijd
patrijzen; al te veel van een goed ding of van een zelfde genot. De uitdrukking wordt aan een Franseben koning toe- geschreven, die den priester op zijn vermaningen wegens zijn liefdesa von- turen, hoewel bij gehuwd was, de vraag deed: waar houdt gij bet meest van? I»e priester antwoordde: van patrijzen. I>e Koning zette hem lederen dag zijn geliefden schotel voor, waarvan de priester weldra een ouverwiubareii af- keer kreeg. Toen de biechtvader dit te kennen gaf, antwoordde de koning: O zoo, één geliefde moet goed zijn voor altijd, maar jij bedankt voor toujours Perdri.r. |
||||||
|
PK» K1DKM KNZ. i
Per Hdem ad iti14-1 lort iiin. la t.i.
tloor het geloof naar het perstand i-- begrip, inzage). Spreuk van Ansel- mus, aartsbisschop van Canterbury (f 1109). Per jnciiiii. iliit.i, in scherts, uit
gekheid. Bij l\'lautus e. a. Per Jovciii. (lat.), 6jf Jupiter. Bij
de Komeinen anders gewoonlijk /»/• rfew en dei-g. Per mare, per terra»*, (lat.),
orer land en zee. Spreuk van van
It v v e r e n , M a ca 1 es t er L <> u p. H e u t c r e. a.
Per me Heet. (lat.), ik voor mij
rind het goed. Per omtieR pnMtttlH et iusl 1111-
tillH, (lat.), door alle trappen en stadiën; door alle instantiên <bv. eene rechtszaak) doorzetten, winnen of ver- liezen. Per omnla. saecnla Nnernlo-
i-u ui, (1 a 1.1. door de eeuwen der eeturen, in alle eeuwigheid. Per peilen ApoNtolornm. (lat. I,
letterl. door middel can de roeten der Apostelen; te roet. Vgl. Mutth. X: 14. (Jelijksoortig is: Met de peerden ran
St. /•\'raiiciscits. Zoo zegt Dien ook, met de Apostel pa arden. Per i\'isinii mnltiim debes cof|-
noscere stnltain, (lat.), aan het aithnndtae lui hen kent nnn den diraas. Per stndlare, li t.t, fr. pour
étiidier, om te bestudeeren. Politieke
uitdrukking voor (geschikt om) „op /.ij te leggen". Per tot ilis< limhia reruiii,
(lat.), zie Post Parioë casus. Per varlon msiis per t*t dls-
ertmlnareruiiKTciniiiiiiisin Latiuni i, (lat.), door rerschi/fende Uitwissel in- gen, dom\' zoovele gevaren (banen wij ons den weg naar Latiumi. Vergilius. AeiteXs 1. 801, sq. |
||||||
|
011
|
|||||||||||
|
PÈKE DBfl LETTBBS.
|
|||||||||||
|
PB KI.
|
|||||||||||
|
Père ilt*s lettres, (fr.), Frans I
van Frankrijk (1515—47), die eene strenge censuur op de drukpers instelde. Père Dnchëne, ifr. i. naam van
een vuil. allergemeenst blad, vol insi-
nuaties tegen Marie Antninette, opge- rielit en geredigeerd door Jac<iues Keu e II éb e rt, een iler meest verdorven karakters itfr Kransche Revolutie (17"i")—1*4 i. Hij stierf op het schavot. Père ga n actie, /.ie Oanaehe.
Père LachalHe. kerkhof in Parijs,
van reusachtige afmetingen!eene dooden- stad van In-t minieme \'1\'liehe geheeten.
< lorspnmke lijk een klein landgoed of groote tuin. aan den Mnnt-Louis. door Lodewijk XIV geschonken aan zijn biechtvader (sedert 1675), denJezuïten- natet\'FrancoU) d\'Aix (geb. te Aix, in 1624) de Lachaise (f 1709), die in 16Ü5 den Vorst bewoog het Kdict van Nantes in te trekken); daarna eigendom der Jezuïeten-orde, in 1804 ingericht tot begraafplaats, en thans het eigendom der stad 1\'arijs. .Men vindt er een doolhof van paden, meer dan 50.000 graven, en tallooze gedenkteekenen, waaronder dat van Ahailard. den martelaar der vrije gedachte, en zijne Héloise (zie bij Pa- rakleet) het oudste is. Percaiit, qul nnte nos nostia
dlxerimt. (lat.), zij die vóór ons
het onze gextgd (onze wijsheid reeds verkondigd i hehhen, mogen iiattr den duirel loopt*. Pereat, ilat.), dat hij verga!
Pereat mnndus! vgl. Jintjustitia,
enz. Peregrlaatlo ml locu sancta,
zie Sifria r<in Aguitaniè*.
Peremptoire exceptie, eene
exceptie in een geding, waardoor de eisch geheel te niet gedaan wordt. Perenbarg (De —, spotnaain
voor het Xt\'ewre Postkantoor te Am- sterdam, met het oog op de talrijke versieringen, vooral de, vele torens van eigeiiaardigen vorm — aldus naar den |
titel van een artikel ,Proeve van Fruit-
architectuur", met plaat van A n t. Mol ken hoer in De Kroniek van 12 September IKK". Perentah kras, una).», uit pe-
rentah, gebod, bevel, i»ok bestuur,
regeering, en kras, hard, streng, sterk ; perentah k-ras ~- streng bevel. Pereaat et Imputii ntnr. mul.
horae, (lat. i. de aren rer ff aan en
worden fans/ toegerekend. < ►pschrift op een zonnewijzer te Oxford. Te
.Middelburg, op \'t Stadhuis ; l\'raeferennt et imputantur,
PerlectloalMten (Secte der —,
een secte in Amerika, gesticht door Vader
Noyes. Zij nemen den apostel l\'aulus als eenigen wetgever aan en raadplegen
bij alles zijn brieven. In staatkundige zaken benoemen zij een commissie, die de publieke opinie nagaat: deze vormt voor beu de Late af sgmpathg als hun richtsnoer. Zij zijn streng-zedelljk van levenswijze, arbeidzaam en spaarzaam, ondersteunen en helpen hun deelgenooten en zoodoende belmoren zij tot de meest welvarenden iu Amerika; armoede is ouder hen onbekend, daar onmiddellijk in ongelukken van anderen voorzien wordt. Perier et ouriarn. (lat.>, ver-
draag en dn/d. Ovidius, Ars Aatantlt\', II. 17*. Perfide Alblon, (fr. i. tromve-
ioos Albion. Woorden van Napoleon I. Pérl, i f r. w ;\\ p. i, rerkort ; de
uiteinden raken de sehildranden niet. PérI, meerv. përix, (pers.), in de
Perzische mythologie weldoende, schoone
feeën; zij beschermeii de menschen tegen de booze geesten, de ftsehin, (arab.). op de I\'.-sage berust Moore\'s
gedicht ..(..ill.i Rookh." Perl, (hebr. i. eria-hf, voortbrengsel,
product. In liet Joodsch-Uultseh ver- basterd tot I\'eire. H\'nt \'n pe/\'re! een .fijne peire! — vaak gezegd van een onwaardig mensen. |
||||||||||
|
PKKICt\'LOsAE ENZ. 012 PEULE viiN MEPPEN.
|
|||||||
|
I toen er in de eonstitueereiide ver-
j gaderiug over de Koloniën gehandeld [ werd. Wat moest men doen: als vrije mannen slaven houden, of niets van
\' slaven willelï weten en 150 ii 200 mil- lioen koloniale baten prijs geven? De
; twee genoemden wensehteu het laatste. Peritla nni i liiq ue, dat.), door
ervarenheid en gunst, ltockverknopers-
vignet. bv. van de Kirma Is. Au. Nijhoff te Arnhem. Perkament, oorapronkeUjk gepre-
pareerde schapen* of lamincrvelleu, met
puimsteen glad gewreven, bestemd om beschreven te worden; pergamina genoemd naar de stad I\'erganius. waar deze stof voor \'t eerst bewerkt werd. nadat de papgrHS niet meer zoo gemak- kei ijk in lYrgamus werd ingevoerd, doordat Ptolomeus,de koning van Egypte in oorlog geraakte niet Eumenes ( van i\'ergamtis .*;;{—241 v. (\'.). Perkara, uu a 1. prekara), 1l zaak,
kwestie. Vrottwenperkara — liefdes- geschiedenis, liefdesavontuur. 0pium- perkara = opiuinkwestie. 2) Ctnnpag- nie\'*-perkara = ttouveraemeuts-zaken. Pcrle vou Meppen, ihgd.1,parel
run Meppen, eerenaam van L. .1. F. G. Windthorst (1812—1891), hoofd der Katholieke partij, zoowel in de I*ruissi- sclie Kamer der Afgevaardigden, als iu het Dmtsehc Parlement. Die naam werd hem in de zitting van eerstgenoemd lichaam, van lo Fobr. 1S72. voor \'t eerst, door Ilermaiin von Mallinekrost (1821 — 1874) gegeven. Die afgevaardigde zeide namelijk: Meppen heeft ons, in den persoon van onzen vriend, een parel gezonden. Itismarck antwoordde dat hij iu dat gevoelen volkomen deelde, maar dat, in zijne oogen, do waarde eener parel veel van hare kleur afhing, en bij iu dat opzicht vrij moeilijk was te bevredigen. Vroeger < immers hij had van dun 12n Februari 18.*>1 tot den | 21n November IS."»:*, onder Koning George V van Hannover, de betrekking van minister van justitie vervuld en was daarenboven vrij klein van gestalte), was Windthorst veeleer ouder deu naam van kleine Exeellenz bekend geweest. |
|||||||
|
PcrlciiloMiic plenum opus
nlene. flat.), mii w*rh vol van ge- raarltfk dobbelupel, een werk, dat, als men In-t onderneemt, leelijke gevolgen kan hebben. Horatius, Oden, 11,1,6. Perlcil In ui In mortl |<si). flat.),
in rertrijl lif/t f/rraar. ritste) h ge- vaarlijk. Kr. /tri// eii la dewenre. Perlurie ue ciulavor. (lat.), al*
mi lijk; du»: machteloog en weerloos. Kegel, waarin «Ie Jezuïetenorde het willelooze van den mindere tegenover den meerdere uitdrukt. Ba ra ti don zegt in zijne rei-beschrijving Tan Algerië en Tuuh omtrent den Mohanunedaan- schen godsdienst: .Ken der voornaamste verplichtingen van den geloovige bestaat daarin, den Moggadem of den Sbeik blindelings te gehoorzamen, alles te
doen. wat de/.e beveelt en iu diens handen te zijn als een lijk in die van den lijkenwa»eber". P< ii|i;i i < t lel, (gr.), leerlingen van
Aristoteles, die, al wandelend onder de b.....lieil van t Lvceinn. de phi1osophi-
sche vraagstukken met hein behandelden
en welke leer de Perlpntctische lVljHbejieertc geheeten is. Van peri = iini, rondom, en pate/ti — wandelen. Ion,,,.,,.
Perl«NC I iniivris poui\'vu que
Je me ventje, (fr.), laat tie wereld rerff aan, al* ik mij maar kan wreken. Cv ra ii o de li e rge ra e. A\'/rippine (llï.Vi). Pertinent les coloiifen* vervor-
iiiing van een geliefd adagium (zie
l\'irmt fes principes etc.), uitgesproken door Van Hall bij de Staatsbegrooting iu IH.\'il): het deed liein genoegen, dat eene zekere partij thans niet toegepast wilde zien het adagium: pêrhsent les colonies f hier ..eheinhis de fer"l rirent
Ie* principes, maar integendeel het pè- rimeni l<* principe*, rirent fes culonies Perlssent les eolonles plutdt
«I ii ii n principe ) fr.), liever de
ko/miir\'n opofferen dan een beginsel; volzin, saamge^teld uit twee gezegden,
een van More.au de St. Méryiof I Mipont de Nemours > en een van K o b e s p i e r r e. den 13 .Mei 1791, |
|||||||
|
\'.•].:
|
|||||||||||
|
PK8AK,
|
|||||||||||
|
1\'KKLKN KHZ,
|
|||||||||||
|
Perlen bedenten Thrilnen,
(hgd.), pawhii beteekenen tranen.
Lessing, Entitia Galofti II, 7 en 8. i t\'jk bij rjhakespeare komt de vergelij- khig herhaalde maten voor. Vergelijk Straat Bab-el-Mandeb — tranenpoort, naar de paarl-visscherty in de nabijheid. Pcniinuaul. M uitat ui i\'s HeePn,
5e bundel tio. 1o4n„, van gehjke betee- kenis als afkatte/, een ntuk tapijt van den steek, dien wij Kmyrnaach noemen, maar vrij grof; wordt door de Moham- medanen als bidkteed gebruikt. De ge- wone lengte bedraagt van :i tut 5eHe- bongslengten [asfa ma 1.1, breedte *l of :\\ id. Pero, /.<>" heet, bij Valerius Maximus,
de zogende dochter, die haren tot den hongerdood veroordeelden vader (\'imon heimelijk met hare melk kwam voeden. I >e Bellov sekreet\' er een treurspel op, getiteld Ze!mire. Pérun (Ce u\'est pas Ie —.
ifr. i. het /> Peru uiet (waar J\'izarro,
na de ontdekking van Amerika, zooveel goud vond i. Ihtt in niet reet geld, flat f* <l,- heele ,reret<i niet. Perpetuum mobile. <lat.i. lett.
reuirigaureude beweging; het vraag* stuk. waaraan vele geleerden te vergeefs
hunne krachten hebbeu gewijd, nl. om een toestel of werktuig te vinden, dat in zichzelf de middelen bezit. om. een- maal aan den gang gebracht zijnde, in beweging te blijven. Perrousperre, i h g d. >, perronver-
sfit rr/iit/, zoodat niemand op het perron komen mag. die niet in het bezit is van een reis- of perronkaaitje (hgd. Iiah,t- ttteigbarte), welk laatste tegen betaling van een halven stuiver uit een auto- matiüell toe-tel te verkrijgen is. Pers (©<• eeu\\vl||c —, de ver-
velende inmenging der verslaggevers van groote bladen bij alle gelegenheden : woord van den Burgemeester van Delft aan den aaumatigeuden verslaggever van een Amsterdamsen blad. bij gele* genheid der onthulling van het gedenk- teeken voor II ugo de (iroot. Perse, i f r. i. soort van stof, die
haren naam ontleent aan liet land van oorsprong, nl. forti*. |
|||||||||||
|
Perseverare In errore est
ulabollcnni. ilat.i. in daatim/ vol- harden U itaiveturh; zie Errore hn- itia»t<.it ,-st.
Perslennes. i fr. \\, jalousie?n; aldus
gebeeten naar het land, waar ztj liet eerst gemaakt werden, nl. Perzië. In België: jatoitêien hollandaines, omdat ze oorspronkelijk uit Nederland werden ingevoerd. Persoua. tooueefmanker. De afhie-
tingen der theaters bij de Ouden waren
van dien aard. dat bij de tooueclspelers van mimiek geen sprake kon zijn: men kon deze toch niet waarnemen, i hu de/.e reden droegen de spelers maskers, die geheel berekend waren op liet effect, en waaraan de toeschouwers terstond kon- den zien, welke soort van rol zij ver- vulden ; waarmede de haartooi of pruik dan in overeenstemming moest wezen. Zoo waren bv. de maskers voor goden, heroën, vorsten hoog van maaksel, zoodat ze den speler grooter en verhevener deden schijnen. Voor het treurspel had men tenminste •*\'> verschillende typen. <; voor sencs (grijsaards), 1 voor jonge* lieden, i> voor vrouwen. :> voor slaven: voor het blijspel worden 4Ii typen ver- meld. Figuranten, personae tuut (te, hadden ina-kers met gesloten mond. Persoua jfratu. (lat.), gaarne
„ezien j»,-««», „n gurilü persoon. Personae miserii blies, (lat.),
rcchtstcrin. waarmee worden aangeduid lieden, die In hulpelooxeu toestand ver- keeren. doordat hnniie rechtspositie on- billijk is. of ook omdat zij voor hunne eigene rechten niet kunnen opkomen: bv. vrouwen, minderjarigen, enz. Pesach, i h e h r. i. i van het \\v\\v.
pattach) overschrijden i. voorbijgaan («ie Kxod. XII : 13, 23, \'271. Ons woord PattcheUf Paa&ch igr. Pascha), is een verbastering van het Hebr. woord. Voorbijgaan, als \'t een ramp betreft, heeft den zin van genpaard, behouden aarden. Pesnk, in.hebr. en chald.), lett.
doorsneden, vandaar overdrachtelijk : een oordeel uitspreken; subat. oordeel, uitspraak over ritueele vraagpunten. — J\'-xak-iliii, (n.hebr.), uitspraak en be- ,\'iS
|
|||||||||||
|
S\'14 l\'ETIT Itl.Kl\'.
| is allerongunstigst} volgens den pessi-
! mist is er iu de wereld en bet leven
\\ een grind overwicht van smart over
; genot, van kwaad over goed.
Pet. (barg.), sleutel
Pet mul (Het hol van Konliifi
1 —. treu wilde, ordelooze boel, bet hof
waar iedereen den baas speelt. Van lat.
• peto, snieekeu, bedelen. Koning l\'etaud ! dus de Koning der bedelaars, waar allen j gelijk zijn en dus ieder evenveel te I zeggen heeft. Heter. Leg Peter hij Panlm, ((lal.
II : 7--.li ss voeg zaken, die bij elkander
behoori\'ii. ook werkelijk bij elkaar. Deze uitdrukking doelt op de getneen-
scbappelfjke betrekking, die beide per- sonen als de voornaamste apostelen van Jezus hadden. Peter (Hchwarzer —, (b g d.),
een in Duitschland zeer verspreid kaart- spel. ontleent zijn naam (TÖgl. Ruud- schftn, 1HSÖ. No. 291) aan Peter Nikolt, bijgenaamd Schtcarzer Peter, een in 1771 iu Meeklenburg geboren roovcrhoofd- man. die den 13ll Juni 1817 te Glitck- stadt, met zes zijner medeplichtigen onthoofd werd. O.a. bij ons is een spel Zwarte Piet. Peter tle Kluizenaar, of «V
Eremiet, Peter run Amieus, (in Tassoi
de prediker van den In Kruistocht. Men zegt. dat op zijn prediken ze> niil* lioen ineuachen liet kruis aanvaardden. Peter Funk, lam.i. een man, die
op verknopingen den prijs Opjaagt, waarvoor hij door de verkoopers betaald
wordt; nok ineiischen, die langs de huizen goede koopwaar tegen spotprijs aanbieden en slechte leveren, dus ook Bauernfllnger, fletssch ent rekkers en kwartjes-vinders. Pctleclia, zie Pen/echo.
Pctlt Men. (fr.), roode wijn van
geringe hoedanigheid. Tevens de earte-
\' tHégramme, die te Parijs door de pneu-
I matisehe post wordt vervoerd ; naar het
| blauwe papier, waarop de formulieren
dier mededeelingeii zijn gedrukt.
|
||||||
|
l»K-8< HK-TSIKÜ-III.
slissiug, meer bijzonder tuascheu twee
procedeerende partijen. — Pesak, ook veelal in den zin van afkeurend oordeel. Vandaar \'en pesak krijgen — een scherpe berisping ontvangen. Pe-8che-tHlii||-hl. beroemde roman
diT (\'hineezeii, in liet l\'\'raiisch intgege\\ en door Julieii, als Manche et Ii/e,o- ou les itfii.r ctmleiirres-fées i Paris, 1SJ4). Content re - = adder. IVn<-1i:i I. in. Iie 1)r.i. natuurlijke,
ongekunstelde verklaring van een tekst of van uene /.aak (zie Poschet). 1\'eschat leereti = de natuurlijke verklaring van iets trachten te geven. Poschet peschtit, doodeenvoudige, volkomen natuurlijke verklaring, gewoon natuurlijke zaak. Ook als ironische uitroep: Ja! poschet pesehat! Alsof dit200natuurlijke ware! Peselilto. (vaak onjuistPeschltto),
naam van de klassieke Syrische Dijbel- vertaling hi. en N.-T.i. De naam betee- kent de een rond/ff e, itutintrlijke 1 verta- liugi (zie Poschet eu pesehat). 5!e wordt, wat het N.-T. betreft, als de oudste vertaling daarvan beschouwd. Doch er ontbreken bet Kvangelie van .Johannes en eeltige der Algemeene Zendbrieven. Als schrijver wordt door eene Syrische legende genoemd de Evangelist Marcus, en men dagteekeut de peschito uit de 2e eeuw. Peschoro. mi. bebr.l. bemiddeling,
peachoro maken — een minnelijke
sehikking tot stand brengen. IN-sieeln». fpetiecHa), bebr. (van
patach := openen), opening; openxetting
der deuren. Zoo heet dan ook de symi-
gogale ceremonie, bij een bijzonder ge- deelte der liturgie, du deuren der H. Arke wijd te openen. Van bem, die deze eere- taak vervult, wordt gezegd hij heeft de pesteeho. Pessimisme, liet tegenovergestelde
van optimisme (z. a.). Va» lat. pes-
ximuH, d. i. de slechtste. Woord door Hchopeuhauer 11788—1800) En omloop gebracht, als uitdrukking voor een be- schouwlngswljze van de wereld en van bet menseheUjk leven. Die beschouwing |
||||||
|
PETIT BOKHOMMK KXZ. 915 PET JOKT
|
||||||||||||||
|
Petlt l> on hom me vit encore,
7.\'n.\' l.liifjr fff ft nor/.
Petlt UoulaiiH* i\' (Lc -, (fr.),
de klein* bakker. Volksnaam van Louis XVII. zoon van hf Boitlanger j et Lu Boulangère ~ Louis XVI (Louis Capet) en Marie Antomette van Oostenrijk. Ook Ie pefit Capet geheeten. Petlt C\'uporiil (Lp —, ifr.i.
de klei ii f korporaal. Hij naam van Na-
poleon I, wegens het contrast tusseheu zyne kleine gestalte en zijne reusachtige grenadier».
Petlt ereve, (fr.), jeugdige mode-
gek. De oorsprong dier uitdrukking wordt volgenderwljs verklaard: Onder het tweede Keizerrijk leefde te Parijn een behaagziek heer, die een vrij moeilijk uit te spreke» naam had; en aangezien bij hemden met kleine splitten {petlts erevêa) op de borst droeg, noemde men hein gemakshalve eerst //• monsieur aux pefits crerés. en later Ie pefit irei-f. Die benaming plaatste zich naar de heradenfabrieken en werkplaatsen van waschvrouwen over, die haar allengs op alle elegante hoeren toepasten, en zoo in zwang brachten. De uitdrukking yros eren-s werd overigens reeds onder Lodewijk XIII voor de hoeren gebezigd, die wambuizen met splitten droegen. Vgl. ook gomtneux. Petlt ïiiHiitetui bleu. (fr.)»
blauw manteltje; een zeer weldadig men«ch. Naar E. Chain pion, een rijken goudsmid te I\'arijs 117G4—1852), die zich in zulk een kleedingstuk placht te bullen, en daarom Phomme au pefit itianteait bleu werd genoemd. Petlt snor Ier (Le —, (fr.), /\'*•/
suikerpot je. .Max Lebaudy, de zoon van een sehati ijken Fransehen suiker- fabrikant, die mi 1805 Op jeugdigen |
||||||||||||||
|
van Longue ville stonden, omdat zij
de Ileeivn i les MaHre») van den Staat wilden zijn. Voltaire, die dit in zijn Louis XV, :ie hoofdstuk, mededeelt, voegt hieraan toe: „Heden ten dage geeft men dezen naam aan aanmat i- gende en Biecht opgevoede jongelui". Tegenwoordig verstaat men er z. v, a. hgd. Stutser = pronker, praal- liaus, ouder. Petlt-iie(|i>e- ook petite-nègresse,
((r.), bet Pransch met verdraaide vol- zinnen, zooals dat door de negers in de Franse h e volksplantingen wordt ge- sproken. Men zegt somtijds ook nègre, om die zonderlinge taal aan te duiden. Petltc LouIhoii, zie Guillotine.
Petlte iiuiïii. (fr.), een leermeisje
bij naaisters, bloemen- of modemaak- sters.
Petltlo pel nel pil. flat.), een ge-
brek in de Logische bewijsvoering,
waarbij men de te bewijzen stelling als uitgangspunt bezigt. l>e pefit ia prinripii valt ongeveer met het cirkelbewijs (eerde vicieus) samen. Petltolr, rechtsvordering, dte voort-
spruit uit lier eigendomsrecht.
Petlts ter» (A —, uit de hand
bewerkte verslering van boekbanden door middel van kleine stalen stempels, waarmede de figuren worden sainenge-
steld en in goud in bet leder afgedrukt, bij banden voor praehtwerkeu. albums, enz. Stijl Louis XV, met staaf, in te- genstelllng met de gewone pracht* of proiikbanden. ook stempelhandeii. waar- bij de gebeele teekening niet een of twee groote stempels ineens wordt afgedrukt. Pet|oet . oud Atjehseli gedenk-
teekeu, in den vorm van den knop der lotusbloem, opgericht dooreen vrocgeren Sultan ten behoeve van eene zijner vrouwen, die van daaruit een uitzicht bad op \'t gebergte in \'t verschiet, dat haar herinnerde aan baar vaderland.
Thans ingericht tot kruitmagazijn voor onze troepen. Vlak daarbij ligt bet kerkhof voor Europeanen, dat naar dit gedenkteeken den naam Petjoet draagt. |
||||||||||||||
|
leeftijd stierf, na lu
|
37
|
illineiien, grooten-
|
||||||||||||
|
deels op de meest onzinnige wijs te
hebben verspild, en wiens dood bij bet leger, vrij wat opspraak verwekte. Petlt-innttres, (fr.i, heertjes,
noemde men tijdens de Fromle (z. a.) (1648—58), eene politieke partij, aan welker hoofd ile groote Co»dé, diens broeder Conti en de Hertog I |
||||||||||||||
|
PETKARCA (DE KNOKLBCHK). 1)1(1
|
|||||||||
|
I\'IIAI.ANX ENZ.
|
|||||||||
|
allereerst hekend gemaakt door (\'onrad
l\'eiitiiiger van Augshurg. Zij is van helling hij de studie der oude gesehte- denis en het onderzoek naar de sporen, door de Romeinen achtergelaten. Plerd setzen (Slch aids holie
—, (hgd.h vgl. Monter sur se* grand» cheraux. Pfiffrrlfiiu. ihgd.i, dat In dedage-
lijksehe taal alleen in de zegswijs kétnen Pfifferltng fcert, voor iets dat waardeloos is, wordt gebezigd, is geen
oud muntstuk, zooals sommigen raeenen, maar de paddestoel nynrieuH piperatn», die ook Pfefferlt\'ng wordt genoemd, omdat hij een peperaclitigen smaak heeft. Klaarblijkelijk is van de Kransche zegswijs ri-/,i hi runt pus uu fifrrfiit. die uitdrukking gevormd. PhaëtOU, (gr.), eig. <!, lichtende*
in de mythologie de zoon des zonnegod*. die, toen hij op zekeren dag van zijn vader I* hoe bil s de vergit nu ing had gekregen, zelf den zmmewageu te mennen, dit zoo slecht deed. dat hij de aarde hijna verbrandde; waarom hij door Zeus met een bliksemstraal werd ge- dood. — Hok de naam van een Hebt open rijtuigje. Plinrton. zie Paarden,
Phnëton\'M vof|el. de zttattn. t\'ye-
nus, de vriendin van Phae\'ton, beweende diens dood zoo hevig, dat Apnllo haar
in eene zwaan veranderde en haar aan den sterrenliemel plaatste. PlialaiiHtêre. noemt de socialist
Fonrier (1772— IKil i een groot ge- houw, waarin eene pltalatuc i eene ver- eenigiug van IHOO tot 2000 personen) gehuisvest kan worden. Daarin zouden alle huishoudelijke zaken. hv. koken, wasselien. enz. enz., in het groot, en dns goedkooper dan iu afzonderlijke gezin- nen. klinnen worden verricht. Phaln n \\ (l>t" Grleksche ol
Pyrrhlsche —. een hij/.oud ere slug- orde der ]>oriërs, in den vorm van een parallellogram. Alleen gevormd door de krachtigste eu hest gewapende troepen. |
|||||||||
|
Petrarca (De Knpj« Isrhr —,
Sir 1\'hili]) Siilney {,\\SM— Hf. i. naam. hem door Sir Wafter llaleïgh ge- ge ven. IVI roleiinikoilllin . .1 oli n 1».
Roekefeller, de rijkste man van Amerika. Hij moet 200 millioen dotiar* (ƒ .\'iihijni(i,iiiki i lu-zitten.cn zijn vermogen neemt, naar men verzekert, leder jaar nog toe met l.ï millioen dottaiv ilïTVs millioen gulden». Hij werkt eiken dag * uren. en leeft met zijn gezin, drie dochter* en een /.«mui, zeer eenvoudig. Petras, hij denkt Petm* te hebben
euheti*Paulti*,U*L 11 : Uenl4.tfpreek- wijs. zinspelend op liet verschil tlls- Hclien beide «portelen bestaande; dient om i\'i-iie schromelijke verwarring aan te duiden. Petvna heelt «Ie week, fmil.t,
het is tlecht treer, geen exerceeren. Zie
Pnntn*. PetruN fn orde maken. • lia rg.i.
ff» xietttet «firrrkrH. Van l\'etrus wordt
getuigd, dat \'hij de sleutelen des Hcmel-
rijks van .Ie/lis had ontvangen; vgl. Mattli. XVI : is, I». Pettleont-iiovevninent. fa m.i.
van eene vrouw aan \'t hoofd staat.
Ook overdrachtelijk voor: de vrouw is de haas. Van pettieoat, vrouwenrok. hij uitbreiding: vrouw. Petto (In — homlen. in gedachte
houden, om er hij gelegenheid aan te denkeu of er gebruik van te maken. Van it. petto, horst, gemoed. I>e pau» houdt eardiualeu ,\'u petto, is van plan iemand tot eardiuaal te verheffen, als het hein goeddunkt en zonder anderen te raadplegen. België werd indertijd ge- uoemd : eene I\'ransehe, provincie in petto, l*t njent ii i\'s. spotiiaain voor de
inwoners van Leiden, naar liet veel door hen beoefende paling hengelen of in ui rt n. nok: pojeraam. Peiitliiifee (De kaart van —.
een landkaart niet de IJoiiieinsi-he wegen
er op. vervaardigd in den tijd van Alex. Severus (omstr. \'_"_\'.ri n. Cl en het |
|||||||||
|
nCALAlUS.
|
|||||||
|
IMihIhHm . tiran van Akragas
i Agrigentuin), in 552/49 v. (\'. gedood. Door I\'erillits of Perilaoa van Athene liml hij een koperen «tier laten maken, \'ini er de mensohen, die hij om \'t leven wilde brengen, in op te slui- teii, waarna liij den stier gloeiend heet liet maken. Het eerste slachtoffer /.«in de kunstenaar zelf geweest zijn, rlie. toen htj den stier bracht, uit den mond van l\'halaris }.....rde. dat de proef
het eerst op hem/elven /.uit worden toe-
gepast, nok l\'halaris zou denzelfden dood gestorven zijn. HhalurlH (We brieven van —,
ven zeker aantal brieven, die door l\'ha*
laris. tiran van Agrigetltum, op Sicilië, /oiiden geschreven zijn. Boy Ie be- weerde «lat ze echt, en Hentley hield vul. (lat ze valseh waren, waarover in Kngeland een hevige pennestrijd ont- atoud, de Ho/t/r of the book* genaamd. Zonder twijfel heeft Bentley gelijk. HhnlltNclie symbolen, op de
graven in .Japan, de zinnebeeldige
voorstelling der persuiien. die er onder liggen, niet aanduiding hunner sekse; /.ie P/tattui. Men kan ze verdeelen in : 1° zuiver sexueel-phallisehe svin-
bolen: de duivel of, w il men, de helsche uf schadelijke niachten. zijn uiikuiseli. hebben oukulschheid lief; 2« schaamte- |oo»e en weerzinwekkende symbolen, als naaktheid, wanstaltigheid, misinaakt- heitl (vgl. dwergen en bultenaars als hofnarren); ze vereenzelvigen de scha- delijke tiiaehten niet liet leeiijke en terug- ittooteude; -\'>° neutrale, attributieve sym- bolen, gelijk het teekeu der horens, opgevat als beeld der ntaan, omdat het uaelitelijk illlister den hunzen geesten toebehoort: 4* de hand met de vijf\' vingers, naast elkander uitgespreid : de ha nd-a (\'drukken van den vorst der duisternis of van booza geesten in \'t algemeen: de geopende hand is een symbool van invloed op de schadelijke machten uit bet rijk der duisternis; 5* louter afschrikkende symbolen, zoo- ats .schellen en bellen, \'enz., tot het maken van geraas; een algemeen ge- hruiklijk middel imi de bonze geesten te verschrikken en zich zei ven op te winden tot .stoutmoedigheid; li» bet booxe oog. |
|||||||
|
FIlllllllH. de »iriek>ehe naam ecucr
afbeelding van het mannelijk ireslai hts- deel (phallo*\\, al> zinnebeeld van de voortbrengende kracht in de natuur, die, evenals de l.ingani hij de Indiërs,
in onderscheidene natuurdiensten des ouden heidendom» eene belangrijke plaats bekleedde. Het beeld werd. \'t : zij op zichzelf, hetzij in geslachts* I vereeniging met het vrouwelijke deel, hij open hare omgangen op i;odsdieu- ! xtige feesten rondgedragen, inzonder- i held op de lïaeeliusfeesten. en ook I buitendien, met name duur onvrucht< | hare vrouwen, die den huwelijk— 1 zegen begeerden, met offers en gcbe- den vereerd. Ook hij de (i rieken vindt men de spnren van dezen uatiiurdieiist. en de vereering van den PriaoHtt tz. a.i der (Iriekseli-Rnnieiiische goden- leer vindt hoogstwaarschijnlijk zijnen oorsprong in den l\'hallusdienst. De leer wnrdt niet den naam PhaUhme aangeduid. Volgens Dr. I,. Serrurier {De Tffrtttpieffel, 1896, hl. 4.VSi. ligt in het /."<> algemeen verbreid ethnologisch verschijnsel van den phallue-dieust i Indo-Üermanen, Semieten, Mongolen), npklinimend tot in den nacht der tijden, bet denkbeeld verborgen van afschrik- kiug der booze geesten, door hunne attributen (hier, de padenda) tegen hen zelven te keereu. /ie (Unëhig. Plmi\'iio. geen eigennaam maar oud-
Kgyptische \'titel, koning beteekenende, vandaar gewoonlijk verbonden met een naam, hv. I\'liarao Necho. PhuriiH, de algemeene naam voor
**if*o7t»-r*<, aldus genaamd naar het eiland l\'ha ros of l\'ha rus, bij de haven van Alexandrië in Kgypte. waarop 1\'toleiimeiis door Kesostratus (286 v. CM een vuurtoren liet bouwen. Hij was 450 voet hoog en kon op een afstand van Itltl in ijlen worden gezien. Deze toren, die in 1803 door eene aardbeving
werd verwoest, gold voor een der zeven wonderen van de oude Wereld. PhebiiN. /.ie .l/W/...
Plieillx. zie Pruik*.
Pheoil. (fr. wii]!.), zie Straal.
|
|||||||
|
riIIlUAX IKK PaANSCHE). \'J18 1M1IL19TKIS
|
||||||||
|
Phlllppcs, iharg.i. geld.
Plillippieii , hevige strafredc .
eene krachtige redevoering, waarin iemand tentoongesteld of ontmaskerd wordt, gelijk de Atbeensehe redenaar Demnstheiie* die tegen koning PhHip- pns van Macedonië (351 v. Cl uitsprak, om den (trieken te ontraden zich aan hein te onderwerpen.
Plllllpplcn. een dubbele amandel,
die twee personen onder elkander ver- deelen onder het aangaan van een be- lofte. I tie ze door onachtzaamheid breekt is gebonden een geschenk te geven. IK*
afleiding wordt gezocht in Viehliebehen,
waarmede een jonkman zijne uitver-
koreue bedoelt. Phlllppljnen. eilandengroep ten
oosten en ten zuid-oosten van Azië.
over een afstand van 260 zeemijlen, van liet uiterste noorden tot bet uiterste zuiden, — in 1521 door .Magelbaen ont- dekt. De Spanjaarden namen er eerst in 15(W, na drie vruchtelooze expedities, bezit van, hoewel ze reeds in 1543 naar den toenmaligen Kroonprins, den infant l*hilippns II met den tegenwoordigen
naam gedoopt werden. PhllMter, (hgd.), in lUiitschland,
hi de studententaal eene verachtelijke
benaming van geringe burgers, ook paar- denkoopers, of ook wei van alle niet- studeerenden: in onze studentenwereld
ptotrt.Ve benaming l\'hilister. zon in Kip;; te Jena ontstaan zijn. alwaar hij eene vechtpartij tusschen studentenen burgers een student op de plaats dood bleef en de geestelijke (Uitze den zondag daarop in een heftige preek tegen deze daad, zeide: „het is bierbij gegaan, gelijk in den bijbel (lïiehteren XVI : 14i geschreven staat: „de l\'hilistijneu over u. Simson!" —< Jnrspronkelijk : bewoner van/\'/i//.-;/7A/, Phlfsjet (hebr.), Pkih\'staea igr.i, van- waar Palestina als benaming van bet 11. Land), de strook lands van Palestina, aon de Middellandscbe ree. eertijds door de IMiilistijneii bewoond. Als „onbesneden heidenen" (Richt. XIV : 8), stonden zij buiten bet Verbond van Israël. Kvenzoo staan de ploerten buiten de studcnten- wen ld. |
||||||||
|
(ion jon ii.M.\'p—ii\'n.
Phllalethen, bemlHnam\' <lerlette-
r-n. Onder dezen pseudoniem gaf koning •lohan van Saksen zijne vertaling van Hante\'s Dir. Commedia. Phllitiitroop (Ito —. .lohn Ho-
ward (17211—1101, de hervormer van het
Kngelsche gevaugenisweaen in \'t bij/.nn-
der, en van het Kurnpeesche in \'t al- gemeen. Phllciiioii on ItiiuelN, (myth.),
lift ideaal van alle grijze, vrome en
ï muw hartige echtelieden. I\'liilcmou was een arm. vroom, oud man in IMirvgië, die niet zijne vrouw Ha ucis gastvrijheid bewees aan Zeua eu Hennes, toen deze als vermoeide reizigers bij verscheidene rijken en voornamen eene schuilplaats gevraagd hadden, maar overal afgewezen waren. I taarvoor werd die geheel t* streek door het water verzwolgen; alleen de
hut van Philemon bleef staan, en werd in een prachtigen tempel veranderd, terwijl /e us hem de inwilliging he- loofde van een verzoek, dat bij doen kou. Daarop verzocht Philemon, met zijne vrouw tot bewaarder van den tempel te worden aangesteld en tegelijk met haar te sterven. Na verloop vanjaren werd hij in een elk, zij op hetzelfde (Ogenblik in eene linde veranderd. IMilllielU\'iion of Gnekettcrienden,
noemt men hen, die de (• rieken in
den vrijheidsoorlog met woorden en daden aanmoedigden en ondersteunden. Th alle beschaafde landen snelden strijders voor de heilige; zaak der vrij- beiil naar den klassieken grond der Hellenen, en vormden er een korps,dat een roemrijk aandeel nam aan de wor- steling. |
||||||||
|
IMiillppe l-i|jilit.-. l.mhirijk f;- ,
f/p*t koning van l-\'rankrijk 1830—4», j
oudste zoon van hertog Lodewjjk Filips I van Orleans, 177-H—1850; bij\'trad in I de nationale garde en de club der
.laeohijuen. legde in 171IS zijne titels af, en nam. evenals zijn vader, den naam „Kffalité" <l lelijkheid i aan. Zie ook bij Nami<1ot\'ff\'kice*Ue. |
||||||||
|
l\'lll.OGISTOX
|
|||||||||
|
1\'HILOCTKïKS.
|
|||||||||
|
PIllIoHophtc (l»c vsiilci\'ilci\'—.
Albrecht von Halier, geb. te Item (170N—77i. — Koger Bacon (1214— —\'.fit, De vader der inleidende phtlo- sophie. — F ra nei s Bacon, Lo r d Verulam (i:>61—162(1), De rader der natuurkundige philosophie. -- I in in a- n u e 1 Kant (17*24—1KU4 i, lh- vader der nieuwere wijsbegeerte.. — Cicero (luiï—4:s v. C.j. De vader der Romein- , xche ph/losophie. PhtlosoplitNch el (Het —, oud-
tijds een geneesmiddel, zelfs voorbe-
hoedmiddel bij pest en allerlei ziekte, in een uitgeblazen eierschaal hij zich gedragen; een soort van panacea in de hand der oude kwakzalvers. lMiiloHopluiK non etiriit, (I at.),
een mjxgeer telt dat niet (verheft zich daarboven). Phllozoof van Saiissoucl (De
| —, bijnaam, dien Krederik II /.iehzelven
gaf, toen hij in 17.V2 de eerste verzame- j ling zijner werken uitgaf onder den titel: | „Oeuvres du Philosophe de Sanssouei. Au 1 Donjon du t.\'hftteau. Avec privilege d\'ApolIon". Phlltram, liefdedrank, nl. een
! mengsel, waardoor men de liefde bij
| bepaalde personen, welke het innamen,
! kon opwekken. In (iriekenland waren
; vooral de Thessalische vrouwen („Thes-
salisehe heksen" hij (loet hei beroemd
in het bereiden van deze dranken. Ken
zoodanig middel waren ook de dudaïm.
den. XXX : 14— Ui, Hoogl. VII : 13.
Phletfeton, een stroom van vloei-
baar vuur in Mades of de onderwereld. Plllejpiin, (gr.)» vloeistof in vaste
lichamen; hiernaar het plilegmatisehe
(koele, onverschillige, vadsige > tempe-
1 rainent van ben, wier lichaam veel
water bevatte.
riiïiinist o», letterl. gebrand, van
gr. phlogitzein = verbranden, noemden de scheikundigen uit de school van Stahl (1660—1784) eene denkbeeldige stof, een vuurgeest, waarvan men onderstelde, dat ze ontweek bij de ver- | branding en van deze de oorzaak was.
i Zie Antiphloffistische leer.
|
|||||||||
|
PhiloeteteB, in du Urieksche my-
thologie de zoon van l*oe as en l> e- iii on as sa (Methone I, boogschutter en minnaar van Helene, trok met 7 schepen tegen Troje op, stak den brandstapel van Heracles op den < tetafin Thessalic i aan, en kwam in\'t bezit van diens boog met de nooit missende vergiftige pijlen. Op zijnereis naar Troje werd hij op het eiland (\'hryse bij Lemnos door eene vergiftige slang gebeten, en de/e wond gaf zulk een verschrikkelijke!! stank van zich al\', dat de Grieken besloten, hem on Lemnos achter te laten, waar hij de tien jaren van den Trojaanschen oorlog door- bracht, totdat Odysseus en N\'eoptolemos hem terughaalden, daar Troje zonder de pijlen van lleraeles niet veroverd kon worden. 1\'hiloetetes, door Machaon genezen, doodde Paris, waarna Troje viel. Beroemd is het treurspel ,l\'hi- loctetes" van Sophoeles. Philosoof (De — van ClielscH,
(\'arlyle, de auteur van de French
Hevolution en andere beroemde werken, zoo genoemd naai\' het deel van zuidelijk Londen, waar hij in de laatste, jaren van zijn leven woonde. — (De — van Fevney, Vol-
taire, naar het (\'hateau de Ferney hij
(ienève, waar hij eeniy;e zijner laatste jaren als in ballingschap doorbracht. PIllloHOplie, li\'r.). iemand, die van
valsch spelen zijn beroep maakt. Maar die uitdrukking letterlijk wijsgeer be- teekent, beweren sommigen, dat men filosophe dient te schrijven, te meer daar de uitdrukking van den kunstgreep afstamt, dien men filer la earte noemt, en die daarin bestaat, dat men, hij het uitdeden der kaarten, niet de zich voor- doende, maar eene daaronder liggende uitgeeft. IMitloHophe ssius fjiril (Le —,
de wijsgeer zonder bianketxel, de rond-
borstige wijsgeer. Aldus noemde zich in de „Taal- en Dichtkundige Bijdragen" (Leiden, a° 17fi0—66, 4 dln i, de destijds jeugdige 1\'treeht.sehe professor \\l ij k 1 o f van Go en s. I*IiiInsoplicu. (,harg.). eetlederen
schoenen. |
|||||||||
|
!>20
|
|||||||||||
|
I-HUKUU
|
PIIYLL0X1KA
|
||||||||||
|
Phocbe. fgr, in v tli.), dochter van
1\'ranus en Haea, moeder van Aster ia en I.atona, was na Themls en vóór Apolio de inspraak gevende godheid van het Uelphische ««rakel. Toen later Phoebua Apolio als zonnegodheid werd vereerd, verkreeg Arteinis als godin der maan den naam Phoebe. Phocbiiff. d. i. de blinkende, oude,
reeds door H o m er us gebezigde bijnaam van Apollo. Zie echter lift volgende artikel. PhoellllN red irns tiupi I itstm.
(lat.i. </*• teruffkeerende /*Wbm (wii) rerdrjfft >l>- nierren, het wordt dag. Horatius. Od. :i. 21, -J4. Omtrent
hiriihruthtHfs Miaelitliraken i gezegd. — Phoebua van gr. p/toÜMMS — lieliteiul. glanzend, is volgens Liibker /.. v. a. gr. {thnihi-inx <profetisch», als bijnaam van Helios (de Zonnegod), die met Apollo, den god der voorzeggingen werd vereenzelvigd. Phoenlx (Als een — uit de
asch verrijzen, i fa b. I, il. i. be- gïnnen te herleven, naar de fabel van den ImliseliL\'ii wondervogel, die. eenmaal oud zijnde, zich in zijn nest ver- brandde om uit zijn eigen ftBeh jong en friseh te herrijzen. Plioiieilfloseope. < f r.i. is de naam
van een. door de Hrauache geneesheeren Blonchi en ISazzis kortelings uitgevonden
toestel, tot onderzoek van den toestand der zich in \'t lichaam van den levenden nienseh bevindende organen. Voor nadere bijzonderheden wordt naarL\'Ilhtëiration Univevitelle van den öen Februari 1898 verwezen. Phorinlii v. snort van citer, evenals
onze harp, het oudste siiareninstrument der (irieksclie zangers; bij Homerus
het speeltuig vooral van Apolio, maar ook van Aeliilles en van de zangers bij den maaltijd. Hij l\'indarus bepaaldelijk een Speeltuig met teren snaren. Phrn Telpltaku. d. i. .de Heilige
Hoeken der zuidelijke Ituddhisteu". ge- sehreven in de l\'alitaal (behooreud tot den stam van het Sanskrit). en met |
Siaineesehe letters gedrukt, in :i\',> deelen,
werden, niet \'s Vorsten portret versierd en het Niaiuecseh rijkswapcn Op het plat. door den Koning van Siain ten aandenken aan zijne 25-jarige troona* bestijging aan de rniversiteits-hiblio- thekeu van ("treeltt. Leiden, Amsterdam eu «Kroningen, Januari lKttfl ten ge- sehenke gegeven. PIipcuoIo||Ihc1ic knobbel, t.....
speling op het svsteem van V ranz
.loseph liall (1758—1828), die uit de belasting van den sehedelvorin iemands karakter, vóorbesehiktheid tnt studie, neiging tot misdrijven enz.constateerde. Pliryylsi-hi\' nintn, hoofddeksel
der oude I\'hrygicrs, later als zinnebeeld
der vrijheid gebruikt: o.a. hij de ,laco- bijnen. en dan meestal afgebeeld op een staak staande en rood van kleur. Phryne. gr. letterl. /*«*/ (wegens
de bleeke kleun, de naam van eene be- ruehte (irieksclie hetaere, wier eigenlijke naam Mtiexarete was; afkomstig uit Thespiae in lïoeotië. aan van kei ijk arm. totdat zij naar Athene ging. waar hare bekoorlijkheid haar zulke oume- telijke schatten bezorgde, dat zij het aanbod deed om de muren van Thche op eigen kosten weder te doen op- houweii. indien de Thchaucrs daarop het opschrift wilden plaatsen: „]>onr Alexander verwoest en door de he- taere Fltryne hersteld". Zij diende tot model voorde (Venus) Anadyomeite van Apellcs en voor de Cnidischè Aphrodfte van L\'raxitcles. Phrah of Pt ah, de hoofdgod van
Memphis (in Beneden-Egypte), waar zijn reusachtige tempel stond.
Phylli*. gr. phuWë = gebladerde
tak. loot\'werk. in de (! rieksclie mythologie de dochter van den Thraciseheu koning Sithon: zij beminde Demophon, den zoon van Theseus en l\'haedra. maar omdat hij er geen gehoor aan schonk, hing zij zich op en werd in een amandel- boom veranderd. 1\'hyllis is ook een geliefde naam in herdersdichten. Pliylloxera.druiriuis.die sinds 1852
de wijngaarden (vooral de Krauache) verwoest.
|
||||||||||
|
ÏMIVSIIMKATISCH STELSEL.
|
I\'ll AKKSKK UUMANS.
|
||||||||
|
IMi> sloi\'i-iiliscli stelsel, uit gr.
phttsis\\ natuur) en kratein (machtig zijn), een staathuishoudkundig stelsel, uitgaan- de van li.-t standpunt, dat de grond, de Im.Ji-mi van een land de bron is voor het ontstaan van alk\' rijkdommen. He I\'hi/st\'nrrnfiit noemden zich ook wel Oeconomisten i landhuishoudkundigen i. PhytopatltoIoj|Ie, studie van de
ziekten der planten. Pin cansa, (lat.), een vroom,
weldadig doel.
Pla flesltlerla. 11a1.1, vrome
iFenschett, Titel van een geschrift van
den Jezuïet Hernuui Hugo, f lti-27 te
Antwerpen. Pla f raus, dat.i. vroom bedrog.
Ovid., Metamorphossn, IX : 711. Pla vota. (lat), vrome weusehen.
Zie ook bij Piëtisme f maar pia rota heeft meer populariteit dan pia desi~ deria. Plae nu umi] i:i i | I». M. of p.
m.), (lat.), vromer of zaliger ye-
dachteuiH. Plano\'s.planlao\'s i u vlcuuels,
veelal genoemd naar de makers of
fabrikanten ; dus : een Bechstein, BHlth- ner, Broadwood, Krard, Ecke Her/., 1\'Ieyel, Steiuway. Plarlsten of Patres eeolartun
piarnm (Vadera der godsdienstige
scholen), geestelijke orde. welke hij de gewone drie geloften nog eene vierde voegt, ui. om kosteloos voor het onder- wijn der jeugd te zorgen. Ze werd in 1607 gesticht. I>e orderegel en het ge- waad der Piaristeu komen overeen niet die der Jezuïeten. Zij zoeken vooral invloed te oefenen Op het volksonderwijs. Piaster, oorspronkelijke ltaliaan-
sehe naam — piasira = metaalplaat, — eener grootere Bpaansche zilveren
munt. sedert omstreeks 1550 algemeen verbreid, ter «aarde van pi. m. f 2.50. De binnenlandsohe worden op pl.m. f 1.84 geschat. — Men heeft ook Tiirhsche |
piasters, zeer ongelijk in waarde; it.
lK2ti van f \'J.- tot f i.i;i> —4u parahs, gedaald; sedert l*4."i 12—15 eetits Ne- derlandscli; thans i Kehr. IH*»7i pi. m. 11 cents. Ken óOti-piasterstuk of buidel in Turkije = I\' ó.\'..;t\'_\'. Zie Mat. De Turksehe piaster i zilvermuut) heet ook H>jz krui*, eu kwam voorheen overeen met den teemeendaalderf zie Mina, In Kgypte iKaïroi geldt een piaster pl.m. 13 cents, 2 piasters = 2a ets, 3 = 37 et». Piaster. Peso tlnro, (ap.). zil-
veren munt, ter waarde i in 1823) van een Npaanscheu mat 120 realen I — f 2.50 ithans f 2.25). Plansser, (fr.), vgl. Pioneer.
Plbraeli. galliseh piobaireachd,
d.i. rliiitmclodie: oud-Schotsehe iuii/.iek- stukken. variaties voor doedelzak op een thema (iwlar) eindigend met een levendige finale (creanlnidh); alles met veel ornamenteering; — veelal krijgs* lied der Itergschotteu. Plc-illc, huUfUfmi-fij, waarbij ieder
deelhebber voor eene of andere versna- pering zorgt. I>e oorsprong van het «oord is duister. Sommigen leiden het af van het it. pieeola nlcchia, kleine taak of portie. Reeds hij de Ouden waren zulke samenkomsten in de open lucht bekend. Plc-uU\'-ai-onmls, thee-tuinen te
New-York, werwaarts men zich op eene pleizierhoot begeeft, en waar men zich
een dag. onder geineeiisehappclijke ver- tering (pic-nic) vermaakt, of liever hoopt te vermaken. Koekjes en ijskoude linionade vormen de hoofdhestauddecleii van die vertering. Plcailor (l>e —, ilc stierendooder
te paard, die met een vergulde speer (pica dorado) den stier tot woede aanzet. Plcardea, een oude seete van
naaktloopera in de 15e eeuw. zoo ge- noeind naar den geestdrQver Picard, in Vlaanderen. Picareske romans, schelmen\'
romans; van sp. piearo = spitsboef, schelm.
|
||||||||
|
922
|
|||||||||||
|
1M Kit CAS IK BSZ.
|
|||||||||||
|
Piccolo, <i t., in n z. i. klein ,* vandaar
fiaitto p. kleine fluit, <•/»»• />. kleine hobo, viollno p. kleine viool; /„Wolu in I>tiitseliland en Oostenrijk: kleine onder-kellner, e. ;i. in. Plcolè. (wap., o.-fr.), zieGeplekt.
PlduIii-EiiallMh. verbasterd uit
pigeon-Englt*h, dialect der Bngelsche taal, in de zeesteden van China tusschen inboorlingen en vreemdelingen gespro- krii. liet woord is een verbastering van fiHsr\'ttrss-Hiiifl\'f\'sli; business werd ver- basterd in China tot bitlgtness, en later bij In-t afkorten en verloren gaan van \'it* beteekenls in pi getut. Pldjetten, van jav. pidjet, mal.
pitljit: met de vingers of de volle hand
knlj|ien of drukken; zekere maninulatien in de inlandsche geneeskunde. |
|||||||||||
|
IMrccs-soii s-ni-il i ti;i i res, ff r.
wap.l, de minder voorname herauts-
st ukken.
Plechein, zie Pigem.
Pled (En —, (fr. wap.), i" debe-
nedenste helft van bet schild. Pled (Eu —, (wap.),metdepooten
op den onderrand van het schild (dieren). Plcdlort. letterl. op sterk;» roet,
van proefslagen vau munten ter dubbele of meervoudige zwaarte. Van heden* daagsche munten kinnen hoogst zeldzaam piedforfs voor, maar /eer algemeen tot in de 18e eeuw. Van sommige speciën komen er tot 5-vondlge zwaarte voor (bv. Ainsterdamsclie dukaat 10731. Pled pint. it\'r.i. letterl. platvoet,
in figuurlijken /.in. een weinig achtens-
waardig man. een kruiper. De ultdruk- king stamt uit vroegeren tijd, toen alleen lieden uit den voornamen stand achoeisel met hooge hielen droegen. PIcdg-hiiiiiItlcH. i fr.),letterl. natte
roeten, noemt men hen, die vóór de Parijsche Keurs niet genoteerde, meestal waardelooze fondsen verhandelen. Zoo genoemd, omdat zij aldaar niet tegen den regen zijn beschut. Plckciiinii, (barg.),./\' t,SO,
Piekeren, overdenken, itverleggen,
rofifecn.W\'oord, ontleend aan mal. en |av. pikir, overdenking, overlegde gedachte (overgenomen uit het arab. ,/ïAv).
Pieper (I>e —. (mi 1.),pomp. Naar
het snerpend, piepend geluid, dat hij hut pompen gehoord wordt. Piepers, unil.i, aardappelen.
Pier. ik tril de kwade Pier niet z(fu.
Doelend op den (front en Vier, den be-
kenden zeebuiter uit de 16e eeuw, die vele wreedheden bedreef, maar op wiens rekening nok veel gesteld wordt, waaraan hij geen schuld bad. Plercaalc bl| den deer. < h :\\ r g. i.
dabhelhni* hij nacht. |
|||||||||||
|
I*iil jon. i h e h r. \\. lossing, intossing, ,
bevrijding (van padnti -- inlossen, be- • r\'jiffii.
Pidjon ha-been (ha-bein), lossing run !
den Zoon, naam van eene -Iood*ch-gods- dienstige plechtigheid ter inlossing van den eerstgeboren zoon van zekere pries- (
teriijke verbintenis iNuin. XVIII : 15,16). Pidjon nefesch, !».<*;>,;, der ziel, naam van eene .londsch-godsdienstige handeling of gebed ten behoeve van
een gevaarlijk zieke. Pidjon nchehoejitn (sehewoejim), l>,-
riijilintf der gevangenen, naam van den .loodseiien plicht om bij te dragen tot redding van geloofsgeiiooteil, die in ver- drukking zijn om huns geloofs wille. Plc-ijrlèclic, (fr.), letterl. kwaad- \\
aardige ekster, in werkelijkheid, eene krakeelzuchtige vrouw. Plèce :"i clel. roman of tooneelstuk, !
waarin ouder verdichte namen eene ware |
si-hand-gesi\'hiedeuis verhaald wordt, ( alleen verstaanbaar voor hem, die er den sleutel (la riff) toe heeft.
Plèce de rèHlNtnnce. ifr.i. Iet-
terl. f tuk, dat weerstand biedt; — de hoofdschotel, het voornaamste deel vau
Plèce* lioiioi-ii lilrs. (fr. wap.),
de voornaamste herautM-stukkeu. |
|||||||||||
|
9*23
|
||||||||||
|
PUS KSZ.
|
||||||||||
|
PIKKEXBAK.
|
||||||||||
|
Plercnbak, (inil.i, patroontaêck.
PierenverNclirlkkertJe, i r e s1.|,
een Mar*\'. Pierrot, <fr.>, eig. Pietje; de nn-
noozele, altijd gefopte, vaak afgeroste hansworst van \'t Fransehe tooneel. Kostuum: wijd, wit vest, dito pantalon, lange mouwen, groote knoopen en witte schoenen. Plersonnetje. belastingbiljet, naar
den minister Mr. N. <ï. Plerson, die het belastingstelsel heeft hervormd met vermeerdering van het aantal aanslag- biljetten. Piet (Een —. (stud.>, iemand, die
zich heel wilt inbeeldt en bluft; ook ironisch : een knappe kerel. Piëta, ui.., voorstelling van Maria,
met liet lijk van Jezus op haren schoot. Plété, (fr. wap.), het bloed van
den pelikaan, /ie de reden hij Pelikaan. Ptetcrmannetjcs, ilia rg.), kleine
zilveren mensen. PteterHneiliiIiia. (r.k.), in Kuge-
land eene belasting ten behoeve van den II. Stoel, van éen stuiver pur huis,
jaarlijks op 22 Juni geheven en reeds in lüïil eene oude belasting genoemd, ouder paus Adriiian ook tot Ierland uitgestrekt. Keu andere St. Pieters- penniny bestaat sinds een SOtal jaren (sinds de beroovhtg van den Paus van zijn wereldlijk gebiedt iu de gelieele Katb. wereld. Zij bedraagt I cent per maand, door iedeien geloovige te offeren. Piëtisten, iu de Luthersche en
Gereformeerde Kerk isedert Spene r 1670) eetie seete, die bijzondere samen- komsten tot oefening der vroomheid hield. Pietje, volksbeiiaining van \'t aebtste
deel van den Zeeiiwsclien rijksdaalder, gangbaar geweest voor6Vj stuiver.Om de „pietjes" gemakkelijk van de kwartjes te kunnen onderscheiden, had men ze gedeukt, liet kleine mannetje, „Pietje- bedroefd", dat er op voorkwam, gaf aanleiding tot den naam. Van Middel- burg naar Vlisshigen reed miistr. 1850 nog de pietjeetvagen, die een pietje per plaats kostte, een blauw geschilderd karretje. |
Plliiro. pllfero, lit. muzXêchal-
utei; vandaar pifferat\'l, de herders, die in navolging van de herders van ltetli- tebem niet Kerstmis naar Rome komen, om vóór de madonna-heelden te spelen; in bet algemeen : musiceerende en be- delende kinderen in Italiaansch coatuum. Pljiem of piechein. (Joodsch-
I > ii i t s e b i. een komieke, zonderlinge
rent. AHeiding onzeker. Pluiiomie, (fr. wji ii.i, piramide-
vormigf zie Trapcormig. Pij, (barg.), ja».
Pillier, (barg.), dood.
I\'iiil.....\'ii. i ha rg. i, sterren ; ver-
moorden. Pfjlbundel, ontleend aan du geschle-
denis van een Koning der Skythen, die
iip zijn doodbed aan zijn igroot) aantal zonen een bos pijlen gaf, met den last ze allen tegelijk te breken. Toen bun dit onmogelijk was, brak bij ze zelf een voor éeu gemakkelijk. .Met deze hande- ling wilde hij zinnebeeldig te kennen geven, dat zij, vereenigd blijvend, on-
verwinbaar, doch, onderling verdeeld, met weinig moeite te overmeesteren zouden zijn. I\'lutarebus. dit iu zijn „Apophtegraata Regum" verbalend. noemt dien koning Hkilutis, en gewaagt
van niet minder dan Mn zoons. Toen al de Spaansehe koninkrijken onder Fer- dinand en Isabella tot éeu monarchie vereenigd waren (147!>), werd de pijl- bundel als zinnebeeld daarvan op de munten geplaatst. De graaf van lügmond nam in 15Ü4 den hnudel /){j/en als zinnebeeld van eendracht onder zijne medestanders aan. iu de plaats der Geuienteekens van bedelzak en nap. Sedert is dit zinnebeeld in bet wapen der Vereenigde Nederlanden gekomen. Het aantal van zeven beduidt in bet wapen de zeven bij de linie van Utrecht vereenigde provinciën. Plllstlllver. dezelfde als bet iie-
zempje of de Betemstutvcr iz. -.\\.\\. Pijn in ziin ransel hebben,
(in i 1.1, te hu\' :ijn om zijn ransel te
dragen. |
|||||||||
|
1124
|
|||||||||||
|
I\'IKE STATK,
|
l\'ll.ATl\'s EKZ.
|
||||||||||
|
Plke State, (a m.i. snoek-etaat,
iifiiini vour Missniiri, naar den spotnaam pike* der bewonen. Piketpalen. 1111 il.), wwf«te». Deze
groente valt voor de militairen weleens houterig uit. Pikken. U.-afr.), hooivorken.
Plkol . i j » v., m a 1.1, uchouder-
rracht; zooveel als aan een draagstok, voor ot\' achter of aan beide einden, over den schouder, door ren man of door twee personen aan een draagboom op de schouders tusschen hen in, gewoonlijk gedragen wordt; in den handel een ge- wiclit van lnii katties — 125 A pond of r, 1,7Hl3 K(l. — Ken kattt\'e (katje), waarschijnlijk een < \'hincescli pond, ge-
wleht van 1\'/* A. pond = (1,617013025 K(i. Van pi kol komt plkrh-n — over den schouder dragen, lasten vervoeren. Pil. ik.in.a.i, officier ran gezond-
heiil; vandaar burgerpil voor genees- heer. Vroeger de naam van militaire geneeskundige studenten, die, vóór de tegenwoordige organisatie van den mi- litairen geneeskundigen dienst, te l\'t recht en later te Ain-terdam hunne opleiding ontvingen. Pil n". 11. (liid.1, rergift-pil, de
pil. vaak door jatoerxche of tefeurge- stelde Maleische vrouwen aan hun blanken minnaar ot\' diens bruid hij zijn huwelijk toegediend. I torsprong dezer uitdrukking te vergeef* gezocht. Pllna rliijter, trouwe kerkganger,
naar analogie van kribbebijter <krib-
hijtcri een paard, dat aan zijne krib gebonden, daar niet van daan kan, en
er aan knabbelt. Ook wel stij/btjfer (stijl = stut of pilaari. Scheldnamen van rechtzinnige ijveraars onder de Hervormden der 17e eeuw. Ken soort- gelljke woordvorming is baliekluiver. Ptlaardollar, zie Herculeszuilen.
Plln ii rlielllj|en of Stglieten, be-
naiuing der kluizenaars, die als boe-
tedoening het grootste gedeelte van hun leven op den top van hooge zuilen doorbrachten. Me bekendsten van die soort waren ; Simeon de Styliet van Syrië eu Daniel de Styliet van Konstan- |
I tinopel. Simeon hraeht 87 {aar op zoo\'n
j paal door; Daniël 83. De\'eerste stierf in 460, de andere in 494. PllnarpIaHter.zic Herculeszuilen.
Piliitns, berg in Luzern bij het
Vierwoudstedeu-meer. Verbastering van Mans l\'ileatiis. berg met den hoed, omdat de omwolkte top als weervoor- speller geldt, regen aankondigt. De ge- lijkbeid van naam beeft aanleiding gegeven tot de legende, dat l\'ilatus, na : door Tiberius gebannen te zijn. Opdien berg zelfmoord bedreven heeft. PtlatiiH (HU zit «laar als -.
verkeert in grooten tweestrijd met zieh-
zelven, als l\'ilatus. die niet wist. hoe hij de zaak van .Jezus beslechten moest. Plliitum «ii llerocles wonleu
vrienden, uit Luk. XXIII : 12, om-
trent een vrieudaehapsbond uit staat• kunde gesloten tusschen twee of meer
staten, die te voren aaijreyig op elkander waren, elkaar niet verdragen konden. Ptlntiis [|hh ti spreken, op de
klok gaan zien, hoe huif lift ia, l\'it klailkspeling met den naam l\'i-hit-us, waarin hit als laat klinkt. Vandaar ook l\'ilatus in dood, of l\'ilatus is VO0T- bygereden ia> een trlt paard I witte paarden werden oudtijds gerekend geluk aan te brengen i. als schertsend antwoord op de vraag: „boe laat is lietV* Tït 1 dezelfde klankspeling laat zich duiden : PIlntiiH zijn offer breii|jen,
de kink opwinden. ,Offer" wegens Luk.
XIII : 1. Plint iis heelt dat zoo (fesclire-
vcn, het moet onveranderd zoo blijven
gelijk het daar staat. Vgl. Joh. XIX: 22. Pil» t iis tn het Credo (Een —,
een persoon, ergens vermeld, waar men
dit niet verwachten zou. Ite naam van Pontius l\'ilatus. Kouie\'s landvoogd over •ludea. die Jezus den Joden prijs gaf. komt voor in de Apostolische Geloofsbelijdenis "f het Credo <z. a.),
I in de Twaalf (ieloofsartikelen. Ook, i hoe komt l\'ilatus in hei Credo Pen n Overal I in het spel als l\'ilatus in het Credo**, Vgl. Mah\'Hiëchtannaï
|
||||||||||
|
925
|
||||||||||
|
PILATUM-TKAP.
|
PINJOEN.
|
|||||||||
|
gemalin van Karel I; Daniël Defoe,
voor een schotschrift getiteld: „The shortest Way witli Dissenters", enz. i\'ilslsiiiu. (barg.), uit een kraam
of wagen stelen. Pinacle (Mettre au —, (fr.),
ophemelen; pinacle \'is namelijk bet
hoogste gedeelte van een bouwwerk. Plnaiiff, imal.), betelnoot (Areca
cateelni), welke niet liet betelblad of de airih en kalk door den inlander ge- kauwd wordt. Zie Areek en Betel. Plnchbeck, in het Hollandsch
verbasterd tot spinsbeck, een horologe van goedkoop omhulsel, een alliage van koper, zink en tin, en daarom tot in deze eeuw zeer geliefd hij de volks- klasse; naar den uitvinder Pinchbeck in Londen, f 1732. Plncecl of plunonceel, (wap.),
zie Ruitervaantje. Pi ml au u. (bat. ja v.), visch, kip of
vleesch, met eene waterige pikante saus toebereid, een sauagerecht hij de vijst.
Pindarus, beroemd (ïrieksch lier-
dichter, geb. omstreeks 520 v. (\'. te Thebe in Roeotië. De Franschc Pindarus, Jean Do-
rat (1507—88), ook Pouce Denis Lebrun (1729—1807;. De Italiaans.he Pindarus, C*a-
briello (\'biahrera (1552—1637). Peter Pindar, pseudoniem van Dr.
John Wolcott (1738—1819). De Pindarus van Engeland, George,
hertog van Buckingham, door Cowley de Pindarus, of ook de Horatius, en Vergilius van Engeland gebeeten. Plnctree State, (a m.), dennen-
staat, naam voor Maine, naar de vele dennenbosschen. Vgl. I.amber State Pln||ul Mlnevva = crasaa Mi-
nerva (z. a.l = met een ruw. onge- oefend verstand. Lat. pinguis = vet, crassas = plomp, ruw. Pinjoen, zie Ponjoett.
|
||||||||||
|
Pllatus-trap, de uit .H8 treden
bestaande trap te Home, die eens tot het praetorium (rechthuis) van Pilatus te Jeruzalem (vgl. Joh. XVIU : 28)zou hebben geleid; de Scala Santa (Heilige Trap) te Rome. De 11. Stoel verleende aflaten aan hem, die /.e in vrome stem- ming op- of afging, zoo dikwijls hij dit deed, en wel negen jaren. L ut hei- heeft dit ook gedaan, ten einde zich zielerust te verwerven. l"ilsitns" h nschbekken, ttchoon-
echtjnend, maar ontoereikend middel van verontschuldiging, als \'t ware een doekje voor het bloeden, l\'it Mattli. XXVII : 24. Rome\'s stedehouder over Judea wieseh wel zijne handen voorde volkssehare, maar niet deze zinnebeel- dige handeling wieseh hij de btoedschuld niet weg. die hij door de onrechtvaar- dige veroordeeling van Jezus op zijn ge- weten geladen had. Pllens cornutus, (lat.), spits
uitloopende hord. Dracht der doden in de middeneeuwen, waardoor deze ge- houden waren zich van de Christenen te onderscheiden. Bernout die Joede, in 13<»4 schepen te Arnhem, zegelde met drie zulke hoeden. Pllurlm-fathcrs, pelgrim-raders,
de 102 Engelschen en Schotten, bij wie zich enkele Hollanders hadden gevoegd, die in l*»2o zich in het schip de May~ fiotver naar Amerika inscheepten om hun godsdienstige denkwijze vrij te kunnen belijden; liet waren meestal puriteinen van innige vroomheid en onverzettelijke overtuiging. Plllory, leng.), schandpaal, van
lat. pila = pilaar, in Engeland eertijds een pilaar, met een verschuifbaar bord met gaten er in, waardoor bet hoofd en de handen van den misdadiger werden gestoken. De volgende bekende mannen zijn op die wijze aan de kaak gesteld. Leighton wegens sehotsebrif- ten tegen Karel l; Lilburn voor bet in omloop brengen der schotschriften van Dr. lïastwiek; 11 ast wiek, voor aanvallen op de Kngelsche Kerk; Warton, de uitgever; Prynne, voor het Bchrijven van een hekeldicht op de |
||||||||||
|
I\'IKK TBA.
Pink tea. ia in.i. paarse thee,
spot naam whiskey. PinKsl ri\'llloeillloopen, oud ge-
bruik, volgens hetwelk op Pinksteren
\'t schoonste meisje van de streek, met bloemen getooid, als koningin van liet feest, door hare sneelnootjes onder ge- zang en gejuich werd rondgeleid. I >at meisje heette de Pinkuterbloem of de Pinkxterbrnid. haar ilit loopen echter in bedelarij ontaardde, werd het her- liaaldelijk verboden, maar is ook thans nog niet afgeschaft. I»iiil»-.i ri-rn . verg. liet Fransch
Pentecóte, verbastering van het <ïriek- sche Pentekosti I hèmera > = de vijftigste. d. i. de vijftigste dag, omdat liet eigenlijk is de viering van het Ixraêl. Weken- feest, d. ï. de vijftigste dag van de Omertelling, die begint op den 2en dag van liet Isr. 1\'aaschfeest. l/ie Levit. XXIII : 15, In. Kum. XXVIII : 26, Kent. XVI : \'.\'. lm. Vgl. Oitmereti en Omertifd. PlukmtcrRtoriii, hevige storm,die
op \'2en IMnkstenlag \'2H Mei 1860 hier
te lande heeft gewoed. PiiiiiclieiiHmnkcvB, /.ie Tjokkers.
Plnter. (mal.), knap, geleerd. be-
kwaain. slim. sluw, l»ij de hand enz. Pion, beambten op de Fransche
scholen, die geen onderwijs geven, doch
de orde in de klasse bewaren, naar sp. peon, van lat. p«rfo, oorspronkelijk: voetkneeh t, verdediger. Pionier (De —, naam van den
eersten, in 1 S*>:-i door George Mar-
tinits Pullman, den Amerikaanschen waggonfabrikant (t te Chicago Oct. is<i7, oud 66 jaar) vervaardigden sleeping\' cat: Hij "kostte f 42.OU0. Pionier»*, schansgravcrs, opwerpers
van veldwerken en barricadcmnakers hij de genietroepen; a° lt>n.\'> pi ff nier. Fig. de eerste reizigers in tot nog toe onbekende streken: de eerste landhou- wers, die zich vestigen op onontgonnen land; voorts menschen, die den weg |
||||||
|
trachten te vinden tot oplossing van een
maatschappelijk vraagstuk en die de risieo\'s daarvan moedig aanvaarden. Mitsdien spreekt men ook van „pioniers der beschaving", liet fr. woord luidt eigenlijk .pionnier". Hij het leger is de | naam pionier vervallen evenals die van mineur en wappearf deze alle heeten thans „soldaten van het corps genie- troepen". PlonierH van Rnch€lale(I>e —,
de stichters der coöperatieve vereeniging
(1H44) aldaar. Wel was deze (Society of Eqttitable Pioneera) niet de eerste van dien aard; integendeel werd deze reeds in lH\'2-2 te Londen gesticht. Doch eerst ! door den hloei der stichting van Rocta- dale kwam de coöperatie Hink in t;ang. Plot, <m il. i. scheldnaam voor den
infanterist. «lok in lielgiê\' gebruikelijk, maar daar veeleer als bijnaam. Kig. 1 spotuaain voor roode baai iwijm. I*i|i«-i ii liois. spotnaam van Oeor-
ges (\'avalié, een jong inenseli met een onmogelijke gestalte en een tronie, die inderdaad aan ecu uit bruin wortelhont gesneden p^jpekop herinnerde, vanwaar de bijnaam. Mat alles belette hem echter niet de betrekking van secretaris bij de (1870) naar Tours verhuisde leden van het Fransche bewind, en laten 1*71) andere functicn bij de Commune waar te nemen. Plpe Laylnu, (am.), kiezersteelt,
schikking om door onbevoegden te doen stemmen; in l*4H \'t eerst voorgekomen, toen er kiezers uit I\'hiladelphia te 1 Xew-Vork werden binnengesmokkeld. Letterl. pfjpenleggers, naar aanleiding der groote werken tot het leggen van buizen voor de waterleiding, die toen in vollen gang waren. Plpelet, (fr.), in de gemeenzame
! taal cmtcierye, sedert Kllgètie Sue
i\\m\\~\\ü) in\'zijne Mysières de Paris, zulk een en diens vrouw, onder de namen van Mr. en Made 1\'ipclet, eenc rol deed vervullen. Pipo, ook plpean, (fr.), leerling
1 der 1\'olyteelinisehe school, te 1\'arijs. |
||||||
|
1:27 i\'it.ii:.
Places nature oportet. (lat.),
de risrh iril ztreintuetê, wordt vaak ge-
zegd door iemand. (li<* na het eten. en in \'t bij/onder na het eten van visch, i dorstig is en drinkt. Petronius 8». Pistole, (barg.), de groote wereld.
Plstole, het zoo goed als opgeheven
gebruik, dat een gevangene op eigen kosten heter eten krijgen kon. dan den gewonen gevangeniskost. Enkele Koma- n ist ei i zijn niet ongeneigd aan te nemen, dat deze gevangeukanicr zoo heet naar [ het muntstuk pistole, aanvankelijk de
i prijs van den dag verblijf.
Piston. ifr.i. in de volkstaal. pr<-
t eet ie, gewoonlijk in den vorm van coup de pist f in gebezigd, vooral op- zichtens examens. Plstomier. (fr.), protegreeren. Zie
Piston. l\'istnul. Spaansche munt, dagtee-
I kenende van 1537. van "_\' kronen
! en daarom doppio, doblon (dubbel)
of piastola (plaatje) genoemd. Op
den voet der pistolen werden sedert
1640 in Frankrijk de louis d\'or gesla-
! gen. die men ook pistolen noemde.
| evenals later in Duitsehland alle gouden
munten van 5 Thaler of pi, in. ft),—
I waarde. Het sehietwerktnig is genoemd
: naar l\'istoja, een stad in Italië, waar
bet in 1545 werd uitgevonden.
Pit (Op €le — leunen, (toon).
i voorschot op traktement vragen, n.1. aan
het donkere kantoortje in den voorma*
•- ligen Stadsschouwburg te Amsterdam,
waar altijd eene lamp brandde:
— klaploopen; — ieder woord van
den souffleur afwachten, dus over diens lamp gebogen zijn. Pltch Tree State, fam,), pik-
! dennenxttmt, naam voor North (\'aro-
i lina, naar de vele deuiieuhosschen in die streek. Vgl. tttd North State. Pitje, eigenlijk pitjiê en pit/\'s, mrv.
fiitis-i>ifi,it de naam der kleine koperen munten in Indië, ook lcepeng(z.&.) of cash genoemd. Men heeft (\'liineesehe, .Iapan- sche, Bantamsehe pitjes enz. Ze zijn van een gat voorzien en worden bij luu of |
||||||||||
|
PlUAKl\'S.
PiraeuH, de havenstad van Athene
op \'t schiereiland Mitnvchia, door Thc-
mlstocles aangelegd en met Athene door twee muren verbonden, die onder l\'erieles werden voltooid. Tegenwoordig f\'orte Leone.
PlrueiiH wordt voor een muil
uuii||ezlen (De —. il. i- personen en (of) naken, welke niets uu-t elkaar gemeen hebben, worden onderling ver- ward. — Ken schip leed schipbreuk hij Athene, waarvan de Piraeu» de voor- naamste haven was; een dolfijn, volg. Plinius een vriend der menschen, snelt ter redding toe; een nap, die aanboord was, en door den dolfijn voor een menseh wordt aangezien, maakt ook van de gelegenheid gebruik, en plaatst zich op den rug van het reddende dier. <>udcr- weg vraagt hem de dolfijn, «\'t\' hij te |
||||||||||
|
Athene woo
|
0
|
nde, hetwelk door den aap
|
||||||||
|
wordt toegesteilid, zóo volmondig, dat
hij verklaarde idem Piraeus zelfs onder zijne oude vrienden te tellen (Lafo»- taine, Falies IV. 7). Fr. prendre Ie Phêe pouf »» homme. Plremn-pjocliem. In Polen. Mo-
ravië en Bohème, hebben de doden een spreekwoord : Kr ist PUrim-a-goehem = hij is t*/> het Pbertm-feeat ecu verstandig menech. Immers op net Puriin-fcest heb- ben maskerades plaats • het is een Joodsch carneval. Dan maakt iedereen gekheid, ook de verstandigste. P&ritn-een-gocheut zij» is dus een Spottend gezegde = hij is alleen dan verstandig, als ieder ander gekheid maakt en hij mee doen moest; overigens is hij een dwaas. Pirouette, (fr.), zekere dansfiguur,
in de helft der achttiende eeuw uit
Duitsehland naar Frankrijk gekomen, en waarbij men eene omdraaiing op den hiel van den eenen voet maakt; waar- srhijulijk ontstaan uit pied = voet en rotte = rad, dus letterl. een rune au tour du p/\'ed, of een draai om het been. Plsanu, een in N.-l. in velerlei
soorten voorkomende meelacht ige vrucht, door de Portugeezen banaan genoemd. De banaan schijnt afkomstig te zijn uit Afrika, en met den naam door de Pon tugeezen naar Brazilië* en W.-Indië te zijn overgebracht. |
||||||||||
|
928
|
|||||||||||
|
PXAKKBBS.
|
|||||||||||
|
P1TSIK».
|
|||||||||||
|
ïïun aan een bnuiboekonrdje of strootje [
geregen. Itij de komst der Portug. iu I den Ind. archipel was deze munt van \' onedel metaal daar reeds gebruikelijk. De naam pitjts is waarschijnlijk af- komstig van tiet 1\'ortug. ei*pvrie#, plur. van espeeie, o.a. munt. Pitis-pitis be- teekent ook platte en dunne pitten van zekere vruchten. Pltaler. zegel, cachet. In t frieten
voor sigillnm (zegel). Van hgd. Pet- Mchaft, en dit uit boli. pecet (spreek uit petsjet). Teil t iji ie van keizer Karet I V in zwang gekomen voor het | (kleinere) liandzegel, in onderscheiding dersaks. pt\'tgei; ziv, pitser. (Jok aan
\'t slot van Nederd. oorkonden: a* 1087 I „aengel.....rne l\'idtschaft", a« 1571
.niet syii pitster in roeden wasse. op
een wit viercandt papiercke gedruct", a* 17:27 „aangeboore pitsier". Zelfs leest men van: „onder mijn eighen hant ende pitsider", \'< Iraderl. Museunt III. I7fti, /."<> dit geen misstelling is. Pitsjaren, van hitjara iinat.l.
— rufiil. raanipleging, urerlegging, raadsvet\'gaderi$ig. Deze term is tijdens de o.-I. Compagnie in gebruik gekomen als zceterm. Wanneer de admiraal niet
de kapiteins een raad wilde houden seinde hij met de pitsjaar of bitjara- vlag. Verder is pitujttfen nuk gaan be- teekenen : liet afwezige scheepsvolk door seinen terugroepen, seinen nm aan boord te komen. Pitt-dfniiiant (De —, ook ge-
naanid de liegen t. l»e Hertog van (\'rleaiis
kocht hem van l\'itt. den grootvader van den beroemden minister. Thans is
die diamant in het bezit vanden Koning van Pruisen. PIhh vereent f|liiff. genootschap
dut. \'m 1*4* te Mainz gesticht, zich over alle K.-KathoHeke gewesten van huitschhiml uitstrekt, en een onbeperkt zelfbeheer van de II.-Katholieke Kerk j zoekt te bevorderen. Ze tracht de op» voeding der jeugd iu handen te brengen van den (\'lerns. de vervallen verklaarde j kloostergoederen terug te bekomen en nieuwe kloosters te stichten. |
Pizzicato, uu UZ.), tokkelen dei-
snaren van strijkinstrumenten inet de vinger iu plaats van met de strijk- stok. I\'liints. M/jiic snoeren zij» in lir-
felHke plaatsen gevallen, l\'it I\'s. XVI : 6. Als schertsende toepassing van genoemde sehriftnurnlaats, uitdruk- king van hen, die iu een aangeiiaiucu kring aan een wel voorz iencii disch snoeren, waarmede akkers worden af-
gedeeld; dus, het mij toegemetene is gunstig; een goed lot is mij ten deel gevallen. Placer, iiuii.l, aanvanklijk : terrein
waar goud gevonden wordt; thans elk terrein, dat voor exploitatie geschikt is. Van sji. plaza, plaats. Placet, (lat.),lettert, „het behaagt".
Men geeft dezen naam aan het recht
van het hoofd van een Staat, om de voorschriften en verordeningen der Kcr- kelijke overheden vóór de uitvaardi- ging in te zien en te beoordeelen. Zijn ze goed bevonden, dan worden ze door de betrokken Kegeering niet (het ko- ninklijk i .placet" geteekend. In den jongste» tijd hebben de meeste mogend- liedeii dat recht laten varen, om zich tegenover de Kerk tot repressieve maat- regelen te bepalen. Placet Hlc Reqnlescere Vln-
sfs, (lat.), naam der l\'treclitsche studentensociëteit. Hier behaagt het aan tic Mazen, uit te ritsten. Plagiaat, letterdieverij, vandaar
Plagiaritis, die ze pleegt. Het woord plagiaat is in dien vorm het eerst ge- bruikt door den Fransehen geleerde lïayle. In liet Latijn bestond wel het woord plagiarius. Plalne. (fr. vrap.), smalle schild-
voet, vroeger als breuk voor bastaards gebruikt. Plak, iainst.1, 9% cents *tuk.
Plakkers, (trans v.), kolonisten,
settlers. |
||||||||||
|
I\'LASCHEH K.N/.. !
Plancher fles vaches, (fr.),
raste grond, in tegenstelling tot water, aan boord van een vaartuig, enz. Plaiige|eii, ook plnnnenen,
(joodsch-duitsch-neaerl.), luid
schreien, afkomstig van lat. platigere — luide droefenis uiten, door zieh op de borst te slaan. Plank, zie Platform.
Plant, (barg.), beurs.
Plantagenet, de breinstruik, als
leuze het eerst gebezigd door den eersten Hertog van Anjou, die op zijn tocht naar het Heilige Land de struik en bloem op zijn helm stak als symbool der nederigheid. Lat. planta genista. PlnntatlonStnte,(aiu.),/>/«u/rt</f-
staat, naam voor Rhode Island, naar de vele plantages; vgl. Little Body en Gnnftints. Planton ( Ko*poraa I — , betast
in de keuken der soldaten met bet toe- zicht op de bereiding der spijzen en de reinheid van al hetgeen zich in de keuken bevindt. Plapperment, thgd.), noemde het
volk liet eerste I >uitsehe parlement* dat in Frankfort vergaderde (1S4N). omdat er zooveel gepraat (geplappert) werd. Misschien zou het woord in onze dagen nog op andere, soortgelijke vergaoV ringen toepasselijk wezen. Pla«bink9(barg.),Hmf/-oo8, zeeman.
Plasdankje verdienen (Een .
iets doen om te behagen, om te vleien.
Plas is verwant aan een oud ww. plareu (fr. plaire). In Vondel\'s Warande der Dieren komt \'t woord in de juiste be- teekenis voor: ,\'t Geselschap der lof- tuyters diens eenigh doel-wit is den plasdank van baar lleeren". Kenigszins verbasterd hoort men \'t thans gebruiken in den zin van eene koele dankbetui- ging, waar op eene belooning gerekend werd. Platen, spotnaam voor de inwoners
van Oostende. Wijst op de talrijke Oostendsche vissehers (plant— pladijs). |
||||||
|
PItttes, (f r. w a p.), besanten van
zilver. Platform ~ plat• (b o u w k.).
1) een terras of gelijk gemaakt ofver-
efl\'end gedeelte grond, dat dient als basis voor een gebouw. •Ji [\'latte of horizontale overdekking
van een gebouw of gedeelte van een gebouw iu plaats van een hellend dak. 3) Mij den spoorwegbouw noemt men
platform dat gedeelte van de spoorbaan, wat voor de gelijke dracht der rails met kiezel bedekt is. 4) liïj vestiugwerkeu noemt men plat-
form liet terras, waarop de batterij ge- maakt wordt. 5) De afdekking boven een Kranseh
nuiiisurd-dak wordt ook platform ge- noeind. Platform, (urn., e ng.), programma
eener staatkundige partij, reeds in 1576
gebruikelijk; \'t is van de platform, de „estrade", dat dit programma ver- kondigd wordt; elk der onderdeden heet plank. Platlamltcns, platttlands-heeh
meester, d. i. genees*, heel- en vroed-
meester, geëxamineerd onder de oude wet, vóór de Artsentcet; zij werden op de klinische seinden te Amsterdam of te Rotterdam of door andere platlandici opgeleid, legden een provinciaal examen af\', waaruit bleek, dat zij eene zekere oefening in de praetijk hadden,en hielden daarbij gewoonlijk ook eene apotheek. zonder als apotheker geëxamineerd te zijn. Platluis, vroeger de naam voor een
lang Frieseh turfschip, thans voor eene torpedo-boot. Plato, wijsgeer.geb. te Athene 21 Mei
429 v. (\'.. y\';(4S. Zijn eigenlijke naam was Aristoeles (naar zijn grootvaderi, maar Hocrates noemde hem Plato — tf*\' hreede, wegens de breedte /.ijner sehou- ders of (volgens de Neoplatoniei) wegens den breeden vloed zijner rede. De Duitxche Plato, Friedrioh
Heiurich Jacobi (1743— 18W). De Joodsche Plato, l*hilo ,lu-
daeus, een wijsgeer uit Alexandrië (20—40 j. v. (\'.).\' |
||||||
|
1\'LATi\'MsiHK l.IKl\'KK. 930 t\'LKlüIBUMAKËU.
|
||||||||||||
|
ft, I-tut» der Puriteinen, John
Howe, de Noncouformist (1680—1706). Platonische liefde, d. i. de liefde
van ziel tot ziel, bovenzinnelijke liefde: platonisch, iiiiiilat Plato in het aOast- maal" van Pau san ia b haar aldus verklaart.
Platonische republiek, vom--
becld eener volkomene staatsinrichting, gelijk Plato die ontwierp en aanprees.
Plat» ontwikkelde de leer van Hocrates tot een wij>geerig stelsel, waarvan het middenpunt uitmaakte de „theorie der Jderrn".
Plaadll t-. i la t.i, applaudisseert!
Vermaning door den acteur aan het sint van het stuk gericht tot het pu- bliek : elare plaudite manibus i klapt flink in de handen i hij Plautus. Ook wel. ros ralete et plauditef Plead (To i.iuili > . (eng.),
schuldig pleiten, beteekent tiiet dat de
aangeklaagde schuld hek ent. maar de getuigen \'V rhart/e worden niet gehoord, en de heklaagde wordt niet ondervraagd van de zijde des aanklagers. Hij neemt alleen de hoofdpunten der beschuldiging aan. maar behoudt zich voor die. zoo mogelijk, tegelijk met zijn verdediger te ontzenuwen. Plebaan, pastoor eener kathedrale
of bisschoppelijke kerk, die als plaats- ver vanger vat! den bisschop met de geestelijke zorg voor de, geloovigcn (plein*, vandaar plebaan) dier kerk is belast. Eerste geestelijke van eene kathe- draal, niet van een stift afhankelijk. Plebisciet, volksstemming. Bij de
Romeinen een besluit door liet volk
(plebs) genomen in de Comitia tribnta, op voorstel van de tribunen.
PIcblHCitnill, besluit in een oon-
siliuiu plebis i volks vergadering) geno- ïnen. De gelijkstelling van nlebiscita met leges geschiedde door de lex Sora- |
||||||||||||
|
Plebs, liet uiet-pJitrieiselie gedeelte
van den lïoineinselieu nontthtn, volgens sommigen naast de cliënten ontstaan uit de inwoners van Latijiische steden welke door AnCUs Marcius verwoest werden, en waarvan de bevolking naar Itonie werd overgeplant; volgens anderen juist uit de rlientela voortgesproten. I\'l«-«\'i ïi ui ui\' Achlvl, 11 at.), zie
(fHidqitid delirant reges, plectmitttr Arhtrt. Pleet, in het Hollandsen de bena-
ming voor overzilrerd metaal, door tus- schenkomat van het Bngelsch (plate) van plata, Spaanscli: zilver, ///*» de la pi at n, zilverrivier. PI einden (De dorstige—, Stu-
dentengezelscliap uit van Lennep\'a
Klaasje Zevenster, en naar deze weer het uithangbord van een.café met ver- gunning te Amsterdam. Pleln-alr-portrctten, isch i l-
derk.), portretten die in de openlucht geschilderd worden. Het model poseert
alsdan in de open lucht om het volle licht te ontvangen, ten einde een krachtig ell\'eet te verkrijgen. Kenige schilders hebben hum ie ateliers zoo- daujjg ingericht, dat zij in \'t atelier zittend het model, dat in de open lacht zit op \'t tafereel brengen. Plelnairlste, (schilder k.), land-
schap-, marine* eu dieren schilders, die niet alleen studies en schetsen naar de natuur schilderen, maar zelfs liet gehcele tafereel, dat zij wenschen op het doek te brengen, in de open lucht schilderen, om op die wijze een meer trouw beeld van de natuur te kunnen voortbrengen. Pleite, verkorting van hebr.
pele/f" — vlttch t, Vfdilhiy-zitekfHff. op\'dett\'hop-gaan. DaardJt vaak gebeurt bij personen, die hunne geldelijke ver- plielitingeu niet kunnen nakomen, heeft de uitdrukking plette zij», iligd. Pleite gegangeti), in het Joodsoh-Dultsch de beteekenis ontvangen van failliet zijn. Plclziermaker, (toon.), eeu pa-
pieren i>i>i>i>etje af rad je, dat men reu man aa» zijn jan of ee» dame aan |
||||||||||||
|
tia Vale
|
6
|
ria (449), de lex Publtlia (389)
|
||||||||||
|
en de lex Hortensia (287). Onder Na-
poleon 111 kwam het plebiseite weder in de mode, sedert hij door een beroep op het volk tot Keizer was gekozen. |
||||||||||||
|
931
|
||||||||||
|
PLOK KT.
|
||||||||||
|
n.KJADKX.
|
||||||||||
|
PIifin. (toon.), aanstellerig, minder
van mannen dan van vrouwen gezegd, die eene rol Jonger, braver of deftiger spelen, dan de rul vercischt en vooral
dan zij zelve zijn. Pller li;ij(:ii|<-. (fr.), opdoeken.
PIIniHol-HJil, (/.eet erm>. iratertifn
van een bevracht **r/*/p;aldua genoemd naarden Kiigclschman Samuel l\'!iin-
s o 11, bijgenaamd de M at r o/, e u v r iend (f begin Juni 1898), die lang heeft ge- streden tegen het overladen der schepen. Kerst werd /.iju voorstel in Engeland ingevoerd en bevolen, later werd dat. voorstel ook voor de schepen van bijtul alle beschaafde landen ingevoerd. Op den buitenwand van \'t schip is ui. ecne, witte lijn geschilderd. .>f wet twee kien- ren bv. rood en zwart rakend elkander op die hoogte van den romp. tot «elke, het schip, geladen zijnde, diepgang mag hebben. I>ez.c de laadruimte aanwijzende lijn of strepen, die niet onzichtbaar mogen zijn, worden Plimeotl-tnark» 11\'limsoll-iiicrkeni gcheeteii. PIIiiIiih (De Uiiltselie —,Kon-
rad von Uesner, geb. te Zllrich, f1516—65)? naar 1\'linius de Oudere, geb. •IA n. (\'., v bij de uitbarsting van den
Yesiivius in 79, schrijver o.a. van een beroemde Natuurlijke historie; de Jon- gcre, neef en geadopteerde zoon van den voorgaande, eveneens een beroemd 8chr|j- ver: beiden in en nog lang na de Mld- deleeuwen veel geciteerd en als autoriteit erkend. Pllick, (eng.), in de beteekenis \\;tn
moed. energie, voortvarendheid: een jongen waar pluch in zit. wordt tegen- woordig ook veel in liet Hollandse]] gebezigd, overgenomen uit het Kngelseh. Pluililfi-Iiijl. ibarg.i. broei
Plocuto, Ploekto of Plokto,
Ciialdeenwscn woord, beteekent: verschil van inzicht, verschil In uitspraak. ver-
deeldheid in gevoelen (afgeleid van paleg. polag. e hi al d.. h e b r. = rer- xehitlen, rerdeelen\\. Ploert, (k.m. a.), adJudant-ondêr-
o/Jicier. l»e adjudant ond.~ofjic.-Ho/\'
|
||||||||||
|
haar mantel spelt. f<Jeinmakertje wordt
cr ook voor gebezigd; zie Gein). Ple|u<1en, i l\'leiades), (gr. mytli.),
da 7 BOhoone dochters van Atlas en 1\'leTone of Aethrm, zusters der Hf/aden, die door den reus Orion vervolgd wer- den, totdat zij op haar bidden eerst in duiven veranderd en later aan den sterrenhemel geplaatst werden. De l\'lejade van Ale.randrië\', eeue
groep van zeven dichters, tijdgenonten van Ptolemaeus Philadelphos, aldus ge- iKiaind naar de groep sterren op den rug van Taiirus. Hunne namen zijn: (\'allinactus, Apollontus Khodtus of\' van KhoduSi Aratos, t\'hiliscos ( bijgenaamd Homerun de Jongere), Lycophron, Ni- cander en Theocritos. I>e literah-e l\'lejade van Karet den
Groote, Alcuin (Albino*), Angübert (Homerus), Adelard (A itr/ostinns), |{i- eulfe (Damoetas), (\'barlemagne (Darid), Varnef\'rid en Kginhanl. He eerste Vranwhe l\'lejade. Zeven
dichter», in de 16e eeuw. onder de regeer ing van Hendrik Ui. te weten: Ronsard, Dorat, Du Bellav, Itcini-lïelleau. Jodelle, Baïf en Thiardl He tireede Fransehe l\'lejade. Zeven
dichters onder de regeer ing van I.ode- wijk III. van veel minder gehalte dan de eerste l\'lejade, te weten: Kapin, C\'omniere, Larue, Santeuil, Ménage, Dupéricr en i\'etit. Plckto, zie Ploegto.
1*1 cKt ion. (in u /.., gr. i.lat. plectrum,
een staafje van schildpad, ivoor, hout of metaal, waarmede de snaren van den cither geslagen of aangeraakt werden: lied. tokkel; vgl. tokkelen. PlemiR venter? non stndet
II bent er, llat.t. een rolle maag stn~ deert niet graag. Plerrles, i\'barg.), dieren.
Plethl, zie Cretlii en Krethi.
PI Ir.\' fr. vap.), /.ie Gesioten (vlucht),
nok Gebogen herautstukken. |
||||||||||
|
!lii\'2
|
|||||||||||||
|
PLOERT.
|
PLUS FAIT ENZ.
|
||||||||||||
|
meester wordt „Hofploert" genoemd, de
overige „kazen\'\' (z. a.). Hij den troep
bestaat het woord „ploert" voor dien graad niet. Ploert, istiid.). viet-student, van- !
daar h nisploert (hospes), irijnploert \\ i wijn knopen, sigarenploevt i sigaren* kooper), en derg. Ook dito-/W/.\\ Ploerteiidooder, \' st iid.), dikke
stok met looden knop of lood in den knop. — Ook eindje kabeltouw met aan weerskanten een looden knop aan de eindpunten, ook niet touw omwonden. Men houdt er lastige ploerten U. a.) i mee op een afstand. Plok, (barg.i, reef.
Plok, ihaud.i, opgeld, dat aan den I
meestbiedende hij openbare verkoopin- i
yen betaald wordt, om daardoor den ,
lust tot opbieden op te wekken. Plombecreit, (hand.), van over-
heidswege de goederen met een .stukje lood. waarop een zegel is afgedrukt, ; voorzien, om daardoor de echtheid te j constateeren of bewijs van betaalde in- ! komende rechten te geven. Plompbriiyscr (Een kakker-
Inksche —. i h a r g. i. een koperen |
te maken. Hieruit rezen na den dood
van den Koning-Stadhouder Willem III, in 1702 geweldige onlusten, en op sommige plaatsen geveehteu en dood- slagen. (lier werden nieuwe regeerder* (die van de Nieuwe Plooi, lat. IMiea Nova), in plaats van de oude (die van de Oude Plooi, lat. Plica Vetus), door de gemeente aangesteld. Elders behielden de ouden hunne plaats. Die onlusten hielden eerst in 1707 geheel op.\'t Waren gesehillen over de regeerïngsbestelling, zoowel als over het al of niet opdragen der hooge waardigheden des overleden Krfstadhouders aan den Friesehen tak van het Huis van Nassau: zoodat men onder „die van de < Unie l\'looi" niet alleen de oude stadsregenten, maar ook de vertegenwoordigers der stadhouder- lij kgez in de richting; onder „die van de Nieuwe l\'looi" niet alleen de door de burgerijen aangestelde nieuwe regenten, maar ook de vertegenwoordigers der Staatsgezinde richting verstond. Vooral de (ieldersche pionierden (Arnhem. Nij- inegein waren hevig. Plunie volante, ffr.), met vlie-
gende pen. In de grootste haast. Onder- schrift van brieven. X. v. a. Hapt int. Pliniied l.nit|1it*. (ani.), met
veeren versierde ridder.*; republikein* sehe clubs, gevormd gedurende den verkiezingsstrijd voor de keuze van een president in 1S4H. De naam werd ge- geven aan ISlaine. den candidaat der Republikeinen, door Cd. Kobert o. |»- gersoll. die hem den „plumed knight of the debate" noemde. •Mn* **.i eliuiijfe. plus e\'est In
iildine cliose, Ime meer het verandert, hor meer Int hetzelfde blijft; gezegde van Alphonse Karr (1808—Wi). Plus d\'lioimetu*, <fue d\'hon*
ncars, (fr.j, weer eer dan eerbewijzen. Spreuk van Adhémar de Montfa 1- i-ou, Adhémar d e Tri lies. Plus ln.lt douceur «{iie vlo-
lence. (fr.), I-a font a in e, Fables VI, :t (l\'hébus et Borée), zachtheid dort meer dan geteeld, of: men vangt meer vliegen niet stroop dan met azijn, /ie ook Mieitx vant donceur enz. |
||||||||||||
|
Ploinpeulnd. (wap.), /.ie Water-
Wad. Plompen, (barg.), reizen.
Plon-Plon, bijnaam van prins Na-
poleon, den jongs ten zoon van koning
Lodewnk Bonaparte, uit diens huwelijk met prinses (\'atliarina van Wurtemberg (1822—iU), die naar beweerd wordt als kind zijn eigen naam pogend uit te spreken, Pion, in plaats van Napoleon zeide. Deze naam werd. vooral onder het tweede Keizerrijk spottenderwijs gebezigd en is lieni tot aan zijn dood bijgebleven, /ie Rood e Prins. Ploolcpljeil, beroerten in versehei-
deiie steden van Gelderland. I treeht en Zeeland, waarbij de burgerij, op aloude vrijheden en voorrechten steunend, zich onderwond verandering in de regeering |
|||||||||||||
|
l\'Mi\'S JE Vis KHZ. Ö
PIuh Je vis IVt rii iiii\'1\'\'. plus
|*»IiiihI ui" putrle. it\'r.i, hoe meer ik in \'t buitenland verkeerde, de» te meer kreeg (k mijn raderl&nd Hef, 1>e lïellov. Stege de (\'a/ai*, woorden van Kustaehe de St. I\'ierre, door V ol- taire in een brief van 81 Maart ] T«> 1 aait de lïelloy geroemd, vaak door hem
geciteerd en daardoor algemeen bekend geworden. Plue Oltre iof Oultrc . Nog
Verder. Lijfspreuk van keizer Karel\'V,
waarmede de vorst doelde op de kolom- in en of zuilen van Hercules ide poorten der oude wereld i. welke nien zieh ge- plaatat daeht aan de Straat van (iibraltar i l\'rettini (iaditammi vel llereuleiini, (\'adiz*. Xog rerdrr, ook buiten de oude wereld, strekte zich bet rijk des Keizers llit. He oude spreuk WR8 Xe pi lts ultra. Zie Hercides-zitilen. Plns i\'o vu list <• que Ie rol, < i\'r.t.
zie Clmmbre intron rah/r. Pliitnvelifselic wilzen, leer1 in-
gen van riiitiirelnis. bijgenaamd den IJ route, die etude 4e en begin ">e eeuw
11. (\'. te Athene de wijsbegeerte ïli den tbeosopliiseheii dweepaehtigen trant van Jambüchox (een Neo-I*latonisch vijs- geer, demonnloog en theurg der 2e eeuw n. c.i, met grooten bijval onderwees. Plutnrchns van Zwliserlniul
(De —, bijnaam van A e g i d i 11 s \'I\' schud) il .\'iija—"•* 1, als schrijver der beroemde Helvetlsche Chronik. PInto. de god van de onderwereld.
PltltocrntlR, van gr. planton (rijk-
dom) en kratein (heerschen): heer- sebappij van den rijkdom, van het geld. Plntonlsme. zie Xeptuuieme,
Plntns, gr. ploetan = rijkdom, en
nok wel 1\'linttitni, verpersoonlijking van
den rtikdotn. Als zoon van Jasïon en Demeter <(\'eres>, op een braakliggend Kind oj) ("reta geboren, haar de gunsten des rijkdnms soms verdeeld zijn zonder hiaehtneniittg van verdiensten, stelde men hem voor nis blind gemaakt (door Juplter). Zinrijk is de voorstelling van |
|||||||
|
\'A\'.\\ IMMJKET-VKTO.
|
|||||||
|
1\'hitus als kind in de armen van Tyehe
igr. tnehè — toeval), in een standbeeld te Tliebe. Wordt soms wel als Mammon iz. a.) gebezigd. Pluvlose, 1 f r. 1, regenmaand, de
5e maand En den Kalender der eerste. Kransehe republiek, van den ".Maten .Januari tot den l« Februari. Plymoiith-liroeilers. zie t*ar-
bgMeu. PiM\'ii. ifr. 1, verkorting van j>nennm-
tinne, voor een fiets met luelltbandeii. Ook de pneumatische uurwerken, die in sommige l\'Yansche steden op den open- baren weg zijn geplaatst. Pneu inji i Ie tyres, 1 s p o r t.), h*cht-
handen. Ti/re, tire = tuig, beslag 1 van
PnenniHtolojfte. < g r. 1, leer van
den Heiligen f.\'eest ihet pneuma of het pnenma hagion). Onderdeel der ltijbel- scbe theologie. Vgl. Parakleet. Piiiel. plaats, waar men in hoogen
nood verkeerd, met (tod geworsteld
heeft, maar eindelijk toeh licht en red- ding vond. l\'it Gen.XXXII • 30. Pni?t, uit penie eel = aangezicht (iods, aan het plaatsje gegeven, omdat Jakob zeide Ood aldaar gezien te hebben. Ook Penoe-eel. Pnyx, de plaats, waar de volksvei-
giideringen te Athene gehouden werden. (Jr. pim.r, "2e nmv. punkox, uit puknott idielit 1. Nog aanwezig als amphitheater.-- gewijs in den heuvel i.Vkropnlisi uit- geltoiiweu terras, dielit bij den nog zeer goed bewaarden tempel van Theseus. I\'ohitii. kiml van een Quartero(o)ii
iz. a.> en eene blanke. Heeft 1\'JDdeelen blank, cu * deeleit zwart bloed: de kinderen van een l\'oban en eene blanke worden tot de blanken gerekend. Poe har il, ifr. 1. zie Poitrot.
Pocket-veto, tam.i. het achter-
houden van een wetsontwerp; de l\'re- sident mag eene wet tien dagen onder zieh houden zonder die te teekeneu. |
|||||||
|
934 POEBAKA.
|
||||||||||
|
Poeloeot Poclail, una 1.1, moeras;
ook : eiland. Poenal of poenel. (mal.), wilde
groene duif. als wildbraad in X.-ludië zeur gewaardeerd. l*«M-n j(j|si u ii i j a v. i, penggawa
unal.i. uit »kr. poenggawa = bul van <le kudde, uitstekend, edel, roor- trejfflijk. Titel van vorstelijke personen. hofgroote, officier, legerhoofd. Pocnltet. il at. stud.i. het berouwt
mij igezondigd te hebbenl. d. L poeiit\'tet me peccasse. Iemand, die een igrappig» abuis heeft op een feest, moet poeuitet drinken voor zijn straf, het glas ad fundltm ltsifne, d. i. ten bodem tne. Poerameroc, deasatempel, op Lom-
bok. PoerHt]oeil(|koel», daitdentemjtei.
op Lombok, te Mataram uu tu Tjakra- uegara. Poerlni. ihebr.i. letterl. = laten.
Naam van hut Israël. Loten feest, ter herinnering aan du redding van de Joden in du dagen van llaman i dun minister van Xer.xes, der Perzen koning, 4Si>—465 v. Cl. die door wichelaarslothig dun 14 en 15 Adar lomstr. Haarti tot dagen van ondergang voor hun had bestemd. iVgl. Hoek Ksthun. hu luidruchtige viering van die dagen werd grond voor de uitdrukking (toertm maken. Poerloere. jenever, in de volkstaal.
In de spreekwijs hij (zij) drinkt zich dikwijls poerloere, bet. dit laatste woord scheef. * >ok zegt men ecu />oerfoere nemen of er een poerloertje op zette)) = zich bedrinken. Poerwo Ilerijo. begin van voor-
spoed. Benaming in ISDU gegeven aan Segarau. waar door Poengen (sedert 181U hoogleeraar in \'t .lavaanseh te Delft), eene gemeente werd gesticht van 3t Christenen, welke steeds in bloei toenam, destijds reeds 1*3 leden telde en eene school van 4ü leerlingen had. Poesnkn. (mal.), er/i/aed,erj\'enis,
nalatenschap, familiestuk, erfstuk, wat van ouder op kind overgaat, ovcrge- ërfde gewoonte enz. |
||||||||||
|
Houdt de I\'resident die dus in the
pocket — in den zak, en wordt het Congres verdaagd, dan is daardoor du wet verworpen. Kun woord van IH.\'ïn, t mm Andrew .(ackson aldus handelde met eene leeningwet. |
||||||||||
|
Poco. nu uz., i t.i. weinig;poeo forte,
por» animato, in den zin van nog al, een weinig muur. |
||||||||||
|
Poenn. eigennaam m., de heel- i
meester der goden, de bevrijder van alle kwalen of rampen. Ook een lied I
aan Apnllo gewijd, eene tot Item gerichte i
bede, <>in een gevreesde ramp af tu weren. !
POPHHH Of |nn-Hilsa. (mal.), de \'
\'.\'•:• maand van hut Mohammed-jaar, de !
vastenmaand. Laag jav. Faea, hoog ] jav. Si OUI, ar. hame/an of Kamadhdn.
Daar men dus daags alleen behoeft te ;
vasten, wordt du nacht in feestvreugde doorgebracht; over dag slaapt men, alle bezigheden staan stil en de rechtbanken waarin lul. hoofden uu ambtenaren zit- ting hebben, honden geen zitting. Het einde der vasten wordt op den len dag der maand Sawal gevierd meteen feest, dat op .Java genoemd wordt flarebeg [\'•iinsit, op Suniatra Ilari Kuif», ook bekend onder dun naam van lnlandêch Nieuwjaar; minder juist daar hut Mo- liammed nieuwjaar begint met dun len dag der maand Moeharam (zteMaaudem. Poedel, i in i 1.1, mhwehot bij het
si\'hijt\'seliietcn, mislukte worp bij het kegelen, mislukte stoot bij \'t biljarten, Pochn, lams t.t, drukte, vandaar
poeha Hinken; van \'t mal. bohea! „kaaiman!" — In andere dialekten nok bohei. Pochmieil, spotuaam voor de in-
won ers van 1leuren veen. Poefen, (barg.)i gtld,
Poekenien. ibarg.i, rerte/len.
Poekeren. iharg. j, spreken.
Por-I. /.ie Pauêl,
Poelepetnnt, lamst, en elders>,
pont*1 pintnde of pare/hoen. |
||||||||||
|
I\'IMSSON d\'AVUIU
|
|||||||||||
|
[Vin
|
|||||||||||
|
1\'<iks.ji;m-:i,i, knkki.uk::.
|
|||||||||||
|
Poe*]enellenkeI<lei*. t\' r. eaee
ua.c marionettes. Den 6 Met 156U had
tir l>ud-Antwerpen eene „Oroote open- draeyinghe van den l\'oesjen" plaats, werd er een „Weereldt beroemdt abel ►mei" vertoond. Men wil <lit „poesjenel" als polichinel beschouwen. Poet Lnuren iv. bekroond,
gelauwerd dichter. Zie Laureate.
Poetn iuiN<*ltnr, 11011 Ht.ilat.i.
>-n dichter wordt geboren.niet gemaakt. PotVtcs «-1iïi ui 4•-|iu<-«-. i fr.), ïle
Urauds joure dé Poitiere. Poetesse miMtillte (La—,ifr.i,
de gevloekt» dichter,*; zie Mater do- loroma. Poetth, una 1.1. jene rtr. Kig. wit.
Poctje, ibarg.), pak, haat. Een
poetje smook\' = een pak tabak; een poetje mokka = een baal koftie. Poetje (Een —. tba rg.i, era
kleine diefstal.
Poewasn. i in a 1.1, de raste», de
Molt nmmi daansriie casten. Pot njtiuii (Op «len —. fmil.),
zonder permissie het garnizoen verlaten. Polj|iie (Mlulstre & —, (fr.), een
minister, die voor geen kraeltttgen. des uoods moeilijk te wettigen maatregel terugdeinst. .luiste oorsprong onbekend; alleen weet men. dat de uitdrukking van het tweede Fransehe Keizerrijk dagteekent. Polfjnettlste, (fr.), in de taal der
Kransche en Belgische journalisten, hij die, zonder zich van suelschrift (*têtw- grapkie) te bedienen, de beraadslagingen (ik la farce dn poignet) npteekent. Polnt ri"a•*n<*i>** polnt de siiiN-
n«*s. (fr.), geen geld, geen Zwitsers. Zie Suisses. Polnt tle qnnrtler, (fr.). Hêpoint
donner de t/aartier, s*. battre saus |
aanrtier, betreffen de gewoonte om liet
losgeld van een gevangen krijgsman te bepalen op nn aanrtier de sa solde: een vierde van zijn soldij, die dus geen tin art ie r gaf liet zich niet yrijkoopen en die geen quartier nam liet niemand toe. zïeb vrij te knopen. Pointe, (fr. wan.), zie Punt en
Schild roet.
Polnteeren. i b a n d. i, de in het
; Grootboek overgebrachte posten in het j Journaal door stippen aamrijzen, 1*41 i ii (s «TAleiieon. i fr,), kant-
j werk, te Aleneon vervaardigd. Daar I werd in liiTü door den minister Colbert
| eene verinaarde kuntfabriek gesticht. Pr. pointe = steken; ook: kant-
werk.
Poliitf* ikki\'h. i fr.), zwarte stippen
(aan den geziehtseinden. Wel zeide de beer Duchatel reeds den l8Julil846, in een aan Uutzot gericht schrijven : /t/iisieiirs pointe de Fhorizon se rem- hrnnissent laan ilen gezichtseinder wor- , den een aantal punten donken: het
aangehaalde beeld, waarvan zon dikwerf. ! vooral in nieuwsbladen en staatkundige
geschriften gebruik .... en misbruik wordt gemaakt, kwam echter eerst in zwang, nadat Napoleon 111. den 27 Au- gustus 18(57, zoowel dour de overwinning door 1\'ruiseii op * Kistenrijk behaald, als door zijne zonder praktisch gevolg ge- bleven ontmoeting met den Keizer van dat land te Castein enz. gemelijk ge- maakt, in eene te Kijssel gehouden rede- \\ voering zeide: tl es pointe nnirs sont
renus assombrir notre horizon (zwarte I stippen zijn onzen gezichtseinder komen
verduisteren. Polrier, ifr. i. menseh zouder ge-
I voel voor kunst, naar den persoon van : dien naam iu Augier\'s blijspel Le gendre de M. Poirter (1856), waarin de schrille tegenstelling van den kinwt- lievenden markies de Presles en zijn burgerlijken schoonvader, die geen flauw besef van kunst heeft. Polsson cTnvrtl, (fr.), zie April
(De eerste —.
|
||||||||||
|
POIVUIKH. 93
Polvrler. ffr.>, dief, die er zijne I
specialiteit van maakt,beschonken lieden te berooven. \\\'andunr, PMvrfer (Faire h\' —, ifr. i. beschonken lieden berooven. Polvvot, < f r.i. dronkaard. (Vroeger
schreef men pofrreatt), Van poivre = peper. Met die woorden verwant is
Poirricr ./.. a... Pokld. rorv. pekidtem, (n. Iiebr. i.
overheidspertioottfbeittHttrder, beheerder, ivan hein-, pakad, in de betcekenis van : iemand over iets aanstellen. Polekente. zie /\'"///.
PoIIhm . i gr. i. 8tadbe*eherw8ier.
Hïjnaani van Athene iMincrvai. Leeft | voort in óns Stedtmaagd iz. a.i. Pollen**, (gr.), êtadbesehermer. Bij-
naam van Zeus i.lupitcn. Vnnr tiein liet Thularis (z. a.) te Agrigentum een tempel bouwen. . ; Polichinel, een der maskers van \'
den Ltaliaanschen schouwburg, en ver- i
toond bij alle volksfeesten te Napel» als \'
een koddig personage. Drie vierdedeel van /.iju gelaat is met een zwart masker j bedekt. I >r naamsoorsprong is niet met zekerheid vast te stellen. Hij onderscheidt !
zich door kluchtige invallen en door zijne
bijtende spotternij. Polloio Ir er til bl| (De -.
(toon.), gezegde, wanneer een applnu-
dissemeiit niet zóo uitbundig is. dat de acteurfsi terugkome(n). Polls, akte waarbij eeue verzekering wordt anngegaan. Ze moet vermelden :
den dag, waarop de verzekering is ge- sloten; den naam van hem, die de ver- zekering sluit: eene omschrijving van liet verzekerde voorwerp; de som waar- voor verzekerd wordt; de gevaren, i welke de verzekeraar voor zijne reke- ning neemt; den tijd. op welken bet ge- vaar voor den verzekeraar begint te loopen en eindigt; de premie van ver- zekering. Politiek vu 11 Dowiilngstreet
(De —» de staatkunde, die uitgaat van |
bet Britseh ministerie van Koloniën. waarvan de bureaux zijn gevestigd in Downing street (Londen) |
|||||||
|
l\'OLKA
|
|||||||
|
Politiek vim Exctci-hall (De
—. de staatkunde, die uitgaat van bet
llritseb ministerie van Ituiteiilaudsehe Zaken, waarvan de bureaux zijn geves- tigd in Exeter-hall, een groot gebouw in de City te Londen. Politieke tlniieifieter. beuu-
haa» in de politiek, een man. die zich zonder kennis of voorbereiding met politiek bemoeit; naar den tinnegieter
Herman van I treinen in bet blijspel Itr politieke tinnegieter (Den politiske Kandestöberi. van l.odc w ij k baron v. Holberg i I0K4—1754). Polltlque «Ie fout* lurlenx.i f r.),
ttfaatkande run trotdendé dwazen. Aldus noemde Th iers, in een. den M .luni
1871, in de Wetgevende Vergadering te VersaMles uitgesproken redevoering, de pogingen van Oambctta. om den krijg tegen Duitsclilaud tot bet uiterste voort te zetten. Polk. in bet joodseli-Duitsch ver-
baaterd van het \'oml-lhiitseb Rrfack, een Tool. Vaak noemt de volkstaal iederen Joodschen vreemdeling uit het Oosten aldus. Vrouwelijk l\'nh\'keitle, eene Poolscbe vrouw (van bet nud-Duitsch
I\'o/iirk/\'n met di\'ii ebald. vroiiwelijken
uitgang /*• vermeerderd). Polka, Boheemnehe dam. Zie bij
Ecosêaise. l*it vindster er van was een zeventienjarig landnieisjc te L|he-Kostc- letz. in Ilolieine. Op Zondagmiddagen sprong zij zingend rond: en de onder- wijzer Neruda bad zooveel pleizier daar- in, dat bij rhythmu* en melodie op- schreef en den nieuwen dans naar Traag zond, waar bij spoedig algemeen werd. In 183J) het eerst te Weenen uitgevoerd onder de leiding van den directeur l\'ergler. Maar eerst toen ze door liaah, dans- meester te Traag, in 184<> ophetOdÓou- theater te 1\'arijs met grooten bijval was gedanst, werd de polka beroemd. Ze bad, als alle beroemdheden, vijanden. In 1*44 bv. werd ze te Luik als „onzedelijk" verboden. Maar ondanks dien tegenstand wist de polka zich te handhaven; en nog altijd dansen de paren op onze bals naar de M\'ijze van het Boheeniscbe meisje. De muziek in \'J/4 maat is zeer eenvoudig. |
|||||||
|
937
|
|||||||||||
|
POLKA.
|
POND.
|
||||||||||
|
Tegenwoordig ten onzent alleen \\olksdans; vanhier ilat liet geringere volkonder ou.« niet van „dansen", maar bivoorkeur van „*n polka | polkaatjedansen" Bpreekt. — Door opneming van
enkele passen uit andere Slavische dansen zijn de Polka-Mazurka en •HoHfffo/ne, ook de Tyrolttnne ontstaan. Polka, in Zeeland de naam voor
xorla, door de waschvroiiwen gebruiktwat de Amsterdammers droogwater noemen. Polo, leng.-ind. en fr.), balupelbalvangen. inaar Ie /taant yzeteti bij alle
handelingen. Ken spel, even woest bijnaals het in volle vaart geld oprapen, wat de Amerikaansclie prairie-rijders onder
de namen van _ l\'awnec-Bill" en »ltiif- falo-Biir\' hebben te zien gegeven. Polonaise, een deftige Pooluche
dans. Tot in de "Je helft der achttiende eeuw werd ze in Kuropa algemeen ge- danst, maar geraakte toen in vergetel- heid. waarna zij in den aanvang der negentiende eeuw weer in zwang kwamZie Entree. Polycletns, van Sicyoi), leerling
van Ageladas, beroemd beeldhouwer, tijdgenoot van 1\'hidias (f 481 v. Cldien hij nog overtreft, wat aangaat nauwkeurigheid en getrouwheid aan de natuur, terwijl hij daarentegen in phan- tasie zijn mindere was en hem dus in liet maken van godenbeelden niet kou evenaren. Naar hem <te rnmm raii I\'u- fyetelits. PolyuamlBt , i a ni.t. polygamiët,
voorstander der veel wijverij</»o/////«»</y>;
naam der bewoners van Utah (xie JUot*- muu Stuff), die nieereudeels .Mormonen (z. a.) zijn. Polj liyiimiiK Igr.). <h- He»ieren-
rijhe; eene der negen nuizeu. de uit- vindster der lier. Zij, meest voorkomend als patrones der gewijde dichtkunst, wordt afgebeeld als eene jonkvrouw iu staande houding, met den wijsvinger der reehterhand op den mond. |
- ] Polyphemns, < m y t li. >. een der
c \' Cyclopen, die op Sicilië leefden. Toen
j Odyaseus (1\'lysses) en diens makkers in i zijn land aangekomen waren en bij
i ongeluk iu zijne woning een schuilplaats
c zochten, hield hij hen opgesloten en ver-
i ulond hij zes makkers van Odyuseus,
deze wist liem dronken te voeren en
stak hein iu den slaap zijn oog uit niet
een gloeiend gemaakten piuitigen paal.
r Daarop ontsnapten zij met liet vee van
den Cycloop, die hun schip door het
werpen van groote rotsblokken echter
nog bijna verbrijzeld ion hebben.
Pominoi\'Hclie mots. zie f\'otter-
\' werktuigen, \' Pommersche slnrp, oudtijds
naam eener biersoort.
!"
Pomotia. de te Ifouie vereerde gitdin
iler boomcntchteii, wier eeredienst uit l.atium stamde; zij had te Rome een eigen priester < Ha men l\'omonalls). Van • pomitm = ooft. — Vanhier benaming van vruchtboomkweekerijen. Pompekii mieken, (we p.t. het
zaad lier poinpebloem. voorgesteld als
een kannetje zonder oor met een gol- vendeil steel van onderen. Pompier, ( f r. i.cen schilder of beeld-
houwer, die klassieke onderwerpen pleegt te kiezen. Naar het hoofddeksel zijner I personaadjeii. dat aan de helmen der f>oinf>;&r# i manschappen der brandweer) i herinnert. Vandaar «tfffe t><tnipfer = i akademische stijl ofnaarouderwetschen trant. Pompier beteekent eindelijk, bij de Kransehe en Itelgische kleedermakers, de werkman, die met de uitvoering van kleine herstellingen is belast. Vandaar ook a la pompe arbeiden. Poneoen, zie D/tHuMempefn en
Matrijs. Pond, (mil.), 4. *. 14 pond — 4, 8,
14 dagen provooststraf. Poml, oudtijds de naam voor de
waarde van 4n grooten ol\' een gulden.
PttHfl Vlannixch = zes gulden. Pand Sterlhttf — twaalf gulden. |
||||||||||
|
038
|
|||||||||||
|
POND KXJS.
|
l\'OOLBCHE I.AMHiHi.
|
||||||||||
|
dat tot zijne verplichtingen o.a. behoorde
het onderhoud der paalbrug (/mus snhli- ciuê) over den Tiber. Pontis of Ponthts, oude naam
van (ielderland, volgens den Zeeuwselien
kroniekschrijver Jan v. Reygersbergh
ta° 1548). Deze naam herinnert aan het geslacht van Pont, waarvan acht leden a° H(>(>—1067 de stad (ieldenn) met haar gebied als praefectnva Gelrensis hebben bestuurd, onder den titel van praefeeti (voogden), Willem v. Pont o/ v. Gelder (Oelre) bekleedde a" 1054—75 Utrechts bisschopsstoel. PnntliiH naai* Pllntiiü sturen
(Vnil —, van den een naar tien ander, iemand voor gek laten loopen. \'t Voor den gek houden ligt reeds in de wijze
van uitdrukking, omdat Pontius Pilatus, de landvoogd van .ludea. voor wien .Jezus terecht stond, die door hein ook naar koning Merodcs werd gezonden, t;en en dezelfde persoon was. Zie April (De eerste /. Met volk spreekt hij voorkeur van Pontius *•» 1\'ilatus. Poilto. in \'t onibve en ijimdrillc-spel
de heer in het zwart en het aas in het rood; naar het aas of een punt. sp. uno pnnto, PoiltlIN (Een —. een afgelegen
dorp. een gat: naar Poiitus. \'t zuidoos- telijke kustland van de Zwarte Zee, en dus ver verwijderd van Griekenland, het land der beschaving. Poolen, (barg.i, eten, In de gewone
taal drinken, ook pooiereu genoemd. Pook. nu il.\', scheldnaam voor een
adjudant-onderofficier i niet algemeen). Poolsche hok. zie r*oltencerk-
tuigen.
Poolselie landdag, vergadering,
waar het erg luidruchtig en rumoerig
toegaat: naar de historische landdagen in Polen, een kiesrijk, waar men het zelden of nooit eens was, als er een nieuwe koning moest verkozen worden, en waar vaak ergerlijke tooneeleu voor- vielen, de voorboden van de burger- oorlogen, die ten slotte het eenmaal machtige koninkrijk Polen ten val brachten. |
|||||||||||
|
Po ml (Met zijn woekeren.
letterl. nog ineer ponden igeldsi trachten
;•\' krijgen, fig. door zijn talent in de wereld vooruit zien te komen. Naar de gelijkenis van Luk. XIX : 22-28, waar de dienaar, die van zijn lieer 10 ponden
ter leen ontving, om daarmede gedurende
zijne afwezigheid te handelen en hein bij zijne terugkomst tien ponden winst teruggaf, uit dankbaarheid de macht over tien steden kreeg. Gewoonlijk, met zijn talent woekeren, naar Matth. XXV : 13 eins. Pomlun ai-ilei\'. oudtijds makelaar
in granen. Polldok, i/..-a i\'r. i. hut run een
k,tjr< r.
Poneill. i verbasterd uit hehr. jm-
niem,paniem i ~- aangezicht. Meervoud»- vorin van ponem in het Joodsch-Duitsch : pene met\' — aangezichten (eig. een hgd. pluralis: pönemer). Azzes ponem, (letter). onbeschaamd-
heid van aangezicht i — een onbe- schaamde. Gotspe-ponem izie Goctnpo}.
tlein-ponent, geest ighcids-gezielit. ie-
nnind die gaarne geestigheden ten beste geeft. Mirs-fHwtin, leelijk aangezicht, leelij-
kert i/.ie Mies), Srhein-ponem, mooi aangezicht (van
hgd. sehött), vaak ironisch). Po tij oen of uliijoen, (wap.), zie
Hnitereaantje, PonR (punch), afgeleid van \'t Per/..
woord pancho < vijf i. \'t gr. pente = vijf. I leze drank is zijn naam verschuldigd aan zijne rijf bestanddeelen. nl. spiritus
( brandewijn i, water, suiker, citroensap en specerijen. Met weglating van 8pece- rijen wordt pons ook wel een, twee, drie, rier genoemd. Poiin usinoi\'uiit. zie Kzelsbmg.
Pontifex maximus, de opper-
priester bij de Romeinen. Vanhier dut
de l\'aus zich ook aldus titelt. (Zie Pro Ecclesia et PotUtfire). Pontifex (letterl. brufffftmakeê\'), heette het hoofd van het Komeiiischc priestercollege, om-
|
|||||||||||
|
Ü3!t
|
||||||||||||
|
poulhche boos i:xz.
|
l\'OPt\'LL\'8 IMI\'s l.llliïï.
|
|||||||||||
|
Poolsche roos, vlecht of lui ti r- |
vlecht, eene ziekte waarbij de haren I zich met bloed vullen en niet logge* I maakt noch gesneden kunnen worden. Verg. hgd. Weichselzopf. Poepoetau, wanhopige aanval bij
de lialineezen, tot een strijd on leven
en dood. l>e vorst kleedt zich dan geheel in \'t wit, en na vrouwen en kinderen vermoord te hebben, stort ; bij zich met eeuige honderden zijner volgelingen in den dichtsten drom der ; vijanden, waar hij overwint, of vech- tende met de zijnen sneuvelt. Van jilv. poepoet, d. i. einde, laatste.
Pooi* IC Iclin rtl. de naam waaronder \'
Ben j. Fr a tikliu in een serie van almanakken zijn goede raadgevingen onder het volk bracht. De toevoeging
daarbij : „as poor lïiehard says" is daar- van spreek woordelijk geworden. Poor Yorlck! icnt i. arme Yorick!
Shake spear e. Sla mirt V. 1, zegt Hamlet, als een der doodgravers hem den schedel van Yorick. den vroegeren hofnar des Koning»), laat zien. Poort der tranen, (Babelman-
deb i, doortocht in de Ronde Zee:
door de Arabieren aldus genaamd wegens liet gevaar voor de scheepvaart en de | vele schipbreuken, die (laar plaats j vonden, of... naar de paaiden, die men er vindt. Zie Perten. Poort van Italië, dat gedeelte
der vallei van de Adige, dat in de | nabijheid ligt van Trent en lïoveredo. j Het Is een nauwe kloof tusschen twee bergruggen. Poorten «Ier licl zullen Clirls-
tiis\' gemeente niet overweldl- gen (De —. lït Matth. XVI : IS.
Poorten hier /.. v. a. machten. |
Pop maken, i in i I. », iets in de
gedaante van een menschelijk lichaam onder de dekens stoppen, om daardoor bij bet avoud- of nachtelijk eoutra- appel de afwezigheid van iemand, die zonder verlof is uitgegaan, niet te doen opmerken. Popeltne. » f r.i, eene halfzijdcu stof,
eene soort van gros de Tours, M\'aarhij de inslag niet uit zijde maar uit rloret- zijde of katoen bestaat: verbastering van papeline, en aldus genaamd, omdat deze stof liet eerst werd gemaakt te Avignon, eene Kransehe stad, die tot in 17\'.ll in de tnacht der Pausen bleef en vandaar den naam had van rille papale. Popery (IVo —. in Engeland de
leus van de anti-Katholieke partij, dus tegen Kath. propaganda. Popocrntcn, zie Populisten.
Popolkn\'s. iruss.i, d rij rende hut-
Ie rijen, naar den uitvinder admiraal Popof (t 1898), adjudant-generaal van L\'xaar Xicolaaa II. Populist. /. a. v. kolonist. rolh-
planter. Populisten, derde partij, naast de
Republikeinen en Democraten in Noord* Amerika, de heide partijen, tusschen
welke elke vier jaar hij de l,residt:lits- verkiezing de strijd gestreden wordt. Heide groote partijen noemen hen l\'op»- eralen of Populisten, dewijl zij de re- geer ing in handen van het gepeupel (den populttm willen geven, allerechts- zaken door rechters hunner partij, door licuzelvcu geko/.cn. willen doen berech- teu. het Itondsgereehtshof afschaffen, de tussclieiikomst der troepenbtfoproer verbieden, enz. Ken zuiver anarchistisch programma. Po pul hm me slbllat, at mlhl
pluudo, (lat.), het rolk fluit mij uit, maar ik juich mij: fff\' toe, II o rat.,
Sat. 1. 1. BIJ. \' PopaliiH iiiiiii-. Llbrl, i lat.», het
rolk run êe„ Hoek (den fiijheb. Ilena- miug der Waldenzen, omdat zij zich |
|||||||||||
|
Poorters, spotiiaani voor de inwo-
iiers va» het Hrabautsche dorp Sint- Quentens-hennik. Wijst op de voormalige belangrijkheid dier gemeente. Poot{e aangeven (Iemand
een —. (mik), iemand vermoeien. Zie
l Sam. XIX : 23.
Pop, (stud. e. a.i, gulden. |
||||||||||||
|
940
|
|||||||||||
|
1\'OltTKU HEM (JUItNKS,
|
|||||||||||
|
1\'OitAI\'CHKS,
|
|||||||||||
|
ecuigUjk houden aan den Kanon der
Bijbelboeken, als hunne kracht, en hun machtigst wapen tegen het Pausdom. Por» in-hos, i Parachetb i, l h e h r. i
.:: roorh angset. I n het bizonder: het gordijn, dat in de svnagoge de II. Ark bedekt; meestal met borduurwerk ver- werd. 1\'oi-ln 11 i ii ii. i i t a 1.1. eene rozijn.
waaromheen eene soort van gehakt vleeseli. Ken bijzonder fijne schotel naar den smaak der bewoner* van (f/eranu Homanu i Komeimtcb nlijvendal i hij Poreopolln, ia ui\'. rarkemodad,
d. i. Ciuct\'HHati in Ohio, naar de hoogst belangrijke varkensfokkeidj en den uit- gebreiden handel in varkens.
PoreoMan. voorbehoedmiddel tegen
vlekzlekte "inler de varkens ifr. hu poren i.
Porets. eig. Porlets, (heb r. i.
geteetdenaar. In Dolen en Rusland vaak gebruikelijk voor: landjonker, edelman, zonder bepaald eene ongunstige betee- kenis .laaraan te verbinden; in den
zin van; heer, die i echt run geweid heeft op zijn gi\'ondgebied. Port-Roynl, oorspronkelijk een in
1204 nabij Chevreuse gesticht vrouwen- klooster. Later (188ÖI de verblijfplaats van een aantal geleerden, zooals Le- malstre, de Hacy, 1\'aseal. enz., die et- een ouderwijs-gesticht in het leven riepen om de Jezuïeten afbreuk te doen, en waaruit o.o. Rachie en de Harlay voort- kwamen. Zoo werd l\'ort-Royal allengs het brandpunt van het jansenisme, tot l.ndewijk XIV | 16641. een groot deel
der bewoonsters, op aansporing der vol-
gelingen van Loyola, naar andere kloos- ters zond. Daar echter de overgeblevenen bleven weigeren een pauselijk formulier te onderteekenen, M-aarbij de vijf stel- lingen van Jansenius werden veroordeeld, werd het klooster ill Juli 1700,) voor goed gesloten en met den grond gelijk gemaakt. De weerspannige bewoonsters werden in andere kloosters opgesloten. I\'oit ii im-nt o. (ï t., in (i z. I. innige
versmelting der tonen, waarbij echter de grenzen toeh merkbaar blijven: ook pm\'tft *li voce genoemd. |
PortciilllN. i t\'r. >va p,), /.ie Valdeur,
Porte, \'/f Verheven* of <le Otto-
manische of Otmtanische Porte, het Turksche gouvernement des Sultans, het hoogste staatsbestuur; ook üiran geheeten. De oorspmng dezer benaming ligt in de gewoonte der Oosterlingen, oin de poorten der steden tvgl. Rutll IV ; I. _». II; Ksther 11:21, [V: 2) en der koninklijke palelxeu tot verzamel\'en geriehtsplaatsen aan te wenden. In \' »ud- IVrzié\'en in \'t Hyzantijnsehe rijk spraken de Vorsten, van hunne lijksgi-noten om- geven, recht aan de hoofdpoort van hun paleis. Die hoofdpoort heette in eigen- lijken eu in figuurlijken zin de hoogte of verkeren poort. Orchan, chakan en padisehah i Keizer) van Turkije 114e eeuw», zoon van Sultan Osman, was de eerste, die de poort van zijn paleis te Brussa aldus bestempelde. De hoofd- ambten der Verhevene Porte zijn : 1* de betrekking van grootvizier (Soda* ret>; •_\'• de hooge raad voor de binnen- landsehe zaken (,wWw<-/<//W Wola) ; »• liet ministerie voor buitenlandsehe zaken (Chardttchie Xezaretie); 4» het hot\' van appel (Ahkinmie Adlie). — Fr. Lu Snblime Poite, hgd. die Otto maiifuche Pforte, e ng. thr Ptirte en Ottomati roiirt. 7.\\......k Oemanen. Portc-ép^c-Fflhiirlch, de hoog-
ste rang van hen, die in Druisen tot
officier opgeleid worden. Deze rang komt overeen met den „vaandrig" iu ons leger. Porte onverte ( Enfoiiccr une
; —, ifr. i. eene open deur induwen, Kene
stelling bewijzen, die reeds hing voor onbetwistbaar gold. PortemoiiiiiiI<% i t\'r. i.letterl. munt\'
drager, geldkuipje van Ieder, in 1H47 door den Duitsehen boekbinder K.arl Heue in Amerika het eerst vervaardigd. Portcr des eorues. (fr.)(/\'or«M-
I drager zij»; aanvankelijk was het dragen 1 van horens of hoornen eene eer. men | vond ze op het hoofd van Juplter Ammon, i ltacchus, Pm, Isis en Astarte, — ook
droegen de koningen van Macedonië1 | ramshorens op hun helmen: — denkelijk
: onder letterkundigen invloed dacht men |
||||||||||
|
Ml
|
||||||||||||
|
POKT1 NAI.iA.
|
POST Mltll.A .11 IH1.A.
|
|||||||||||
|
Possfe Jlsroell, een overtreder
van zijne plichten als Israëliet. Ver-
kort: ponsje (van het liebr. poejea — opzettelijk zondigen i. Possessolr, eene rechts vordering,
die uien instelt als juridiek bezitter van eene zaak. Post «.....mi ui stallls si\'ii i of
vel) piissiis mille aicahls, ilat.i,
na den maattyd moet men staan, vf een
duizend schreden gaan. Post«-«| ii h i-ui s«-«I« i ii i i-h cara,
(lat.), achter den ruiter zit dt• mvarte zorg. Horatius, Oden III. 1. 40. Post est occaslo cal va, zie
Pronte capiihtta etc. Post-fnctaai, ilat.i, nu het feit,
nadat het heeft plaats gehad. Post festnai. (lat. ►. naar l\'lato,
Gorgiaé, dat is: na liet feest, d. i. te laat, vgl. ons „mosterd na den maaltijd". Post hor. i\'i*i|o propter hoc.
.lat... daarna, derhaire daarom (de
valsclie stelling, .hit dingen, die op elkaar volgen, o-.k uit elkaar volgen). Post merldleai. [lat I, na den
middag il*. M. of p. ni.i. Tegenover
ante utertdiem, vóór den middag, \'s voormiddags ia. in. of A. M.i. Post morteai, 11 at. i, naden dood.
Tegenwoordig vooral van een medisch
onderzoek, nadat de dood ingetreden is. een onderzoek pont mortent. Post iiiorteni iiiilln volnptas.
Mat.», na dei, doml i* er aeeii genot
|
||||||||||||
|
in latercn tijd aan den aard van tleu
bok, dit\' gewillig een medeminnaar duldt. waarom deze laatste bij de (J rieken ook luik heette en «Ie natuurlijke kinderen geitenkinderen. Portnaalla, ilat.i, het feest ter
eere van i\'ortuuus i /.ie Paletnon \\. Poschet eig. Ponclioct. pasehoet i,
(11. hebr.), eenvoudig, gewoon, natuur- lijk, geenerlei moeite veroorzakend, bc- seheiden. Posohlet, iehu I.1. en n.hebr.i,
de meest bescheiden miintspecie, een
duit, een penning. Post*\', (fr. wap.i, zie Staande lleeu-
wen i. Poseldon, Ncptiinus. z.....i van Kro-
nos en Khca. IHj ki-eeg hij de verdeeling
der heerschappij over het heelal de regee- ring over de zee. on welker hodem hij met Amphitrite en hunne kinderen zijn gouden palci> bewoont. Posttlvlsaie. riehtiug. welke niet
van de normale wetten der zedekuudc uitgaat, maar die wetten zelve willekeurig vaststelt naar de egoïstische inspraak van bet lucnschelijk hart. I>e r\'rausch- mau 4\'omte (17iW—I8,ï7l, de stichter er van, ijverig aanhanger van den (.traaf Saint-Siiiioni 17(10—iHti.\'u. wiens vo]gelin- gen op zijn voetspoor eene socialistische school oprichtten, niet afschaffing van erfrecht enz., verkondigde zijne denk- beehlen iu diens orgaan fOrganieatenr^ en zette ze uiteen in zijn hoofdwerk Courê depkilonophie uwitire. Hun leider is tegenwoordig de bekende Kugelsche schrijver 1\'re.lcric rlarrfeon. \' bnstr. ISSS gingen op Cefjlon drie hooggeplaatste Franscheu openlijk tot het (liuhlhisnie over, en verklaarden, dat alle r\'ransehe Positivisten van de nieuwe school in de praktijk Ituddhisteii zijn. Posoek, mi. bi\'br.i. letter». afge-
deelde echriftuurplaat*, een Bijbelver», vandaal.....k vaak algemeen : Hijbef tekst.
Posoel (paaofl), (n.hebr.), ritueel
onbruikbaar, onwaardig, ongeschikt. |
||||||||||||
|
Post malta saecula. pocala
nu 11n. I a t.. s t u d.^hiernamaals tullen
nog ,-ele eenwen faunen, maar geen bekere (niets meer te drinken..
Post nuhlla iublla. In . nade
nolken (het lijden) het gejubel; of op
reyen volgt zonneschijn. Vgl, I\'s. XXX : (.. |
||||||||||||
|
\'.\'!\'_>
|
|||||||||||
|
POST MUI LA l\'HOBItt\'S.
|
|||||||||||
|
POSTZEGELS.
|
|||||||||||
|
Post miblla riiorlms. ihit.i.
na de wolken Phoebus (de zonnegod of de /-\'»ii i. op re ge ii votgt zonneschijn. Deze spreuk is verkort uit: Clarior ex ttotïto post tna.t\'ittiit Helmin i sic i l\'lmeluts i helderder flanst gewoonlijk l\'hoebus na de grootste ïieveldampeii i. I >ok: pont nnhi/a hi.r, d. i. na ile wolkeu het licht. Xebula voor »H0/7<f. Post proellii pi\'neitllll, \'la t.i.
uit tien strijd hit loon. Spreuk van
Westeiira baron Rossmore. Pos* staan (Op —. Cm il.), op
zijn meisje staan te trachten.
Post teiiebi-iis lux. tl&t.). na de
duisternis bet hebt. Spreuk van fie- 11 è v e i kanton ). Post varloN eiisiis et tot
dlscrlintiiH rr rum itendimus in l.atiumi, (lat.), na rersehillende lot- t/erallen en eren ZOO rel f hachlijk-
\'heden ite hebben doorgestaan i. Vers- regel uit Vergilius\' Aeneis I, »>4,die soms door geleerden, vooral bij \'t leveren van kritieken, wordt aangehaald, /\'er tot discrimina rerum (door of langs den weg van zoovele haelilijkhedein is ook wel een wapendevies, bv. d< r familie (.«va erts. Post verba vei\'bernu (lat."), na
woorden slagen. Die niet hooren wil, moet voelen. Post \\ ii-*|ïnis Purim», (lat.),
na i/e bevalling der (Moeder-)maa^d (Maria). Vervangt soms wel PostChris- ttun natum (na Christus1 geboorte», op grafzerken enz., bv. op die van S u- sanua v. Kli e men | bijgenaamd he- roTna — de heldin), f 1673, iu de Oroote kerk te Zutphen, medegedeeld in De Natot\'scher, X, tïs«\\. Jacopo Sanna- xaro (f 1530 te Napels) dichtte De J\'artit Virginis, Postille, korte preek, godsdienstig
geschrift tot verklaring; oorspronkelijk eene noot of korte verklaring van een tekst of hoofdstuk, naar de H-oorden, waarmede zulk eene verklaring begon, l\'it lat. post i/la verba (texttts), d. i. na deze woorden (van den tekst \\ enz. |
Postllinliilnm, afkomstig van post
lachten en Umen rdrempel). Bij de Ro- mehien het recht van een burger, die door den vijand gevangen genomen was en alzon als slaaf beschouwd werd, om hij zijn terugkeer (na het over- sehrijden van zijn drempel) bet volle bezit van zijne burgerlijke rechten te genieten, hetwelk dan geacht werd te hebben voortgeduurd gedurende de ge- vangen schap. Thans is het recht ra» postliminium i jus pogtliminü) alleen hekend in het Volkenrecht, als bet recht krachtens hetwelk een staat iu zijn vroegereii rechtstoestand hersteld wordt, als hij heeft opgehouden onder vreemde heerschappij te staan, of als zijn grond- gebieil heeft opgehouden door den vijand bezet te zijn. Post papier, aldus genaamd naar
het watermerk, een posthoorn; welk papier voor het eerst in 17ÜU werd gebruikt. Post qiin m exempta f nmes et
Hinor eompressus eden fH, > 1 a L), iiatlnt de honger tjestild, nadat de eet/nut herredif/d tran, V e rg ï 1 i u s, Aeneis X. 1*4. Post u In at i| ui f Ie il, ii goudgulden
uit het midden der 15e eeuw, bet eerst geslagen door Rn dolf van Diep- holt. die van 142i>—31 postulaat, dat is eaudidaat-bissehop van Utrecht was. De munt vertoonde aan de eene zijde den bisschop met myter en staf, aan de tegeiizïjde het wapen van Dlepholt, An- dere goudguldens, zooals van Luik en Oostfriesland, die met de l\'treehtsehe in figuren en gehalte overkwamen, werden ook postulaten genoemd. Postzegels. Het gebruik van D0St-
zegels is ouder dan algemeen wordt gehuifd. Lang vóórdat Kowland Hill ze in Engeland invoerde 11840), waarna ze weldra algemeen in gebruik kwamen, had men in Frankrijk al postzegels gehad. Iu [<;:,:; toch werden aan het gerechtshof te Parijs „ bewijzen van betaald port" verkocht, waarmee men brieven, welke daar ter stede bezorgd moesten worden, kon fraukeeren. De heer Feuillet de (\'onches heeft een |
||||||||||
|
rOT. V»43 rOTTBKFEKST.
|
|||||||||||
|
Potlphar\'s vrouw. Volgen* den
Koran was baar naam Zuleika; maar sommige Arabische schrijvers noemen baar Rail. PottiiH h nileum, qnaiii «Ilctum
perclere, (lat.)* liever feu rriend verliezen dan eene geestigheid} /.ie II vaut mietix perdre etc. PotltiN morl quain Ioc«1hfI,
dat.), liever sterren dan tr schande
tcorden. Wapenspreuk van (1 oda rei baron v. \\i eed e-O i nke 1, 1 en graaf van Atblone. veldmaarschalk, vriend van den stadhouder Willem lil iKing William), f 1703. Potjes no(|? (Hoeveel -,
(m il.), hoereef dagen moet Je hoi/
dienen? leder soldaat beeft een blikken eet ketel, waarin bem zïjn warm eten in de keuken wordt uitgereikt; deze portie noemt bij zijn potje. Potjoet, (atjeh), de kleine prins;
titel, gegeven aan de kinderen uit bet
huwelijk eener l\'rhises van den bloede met een met-adellijken vader. Potoer , in. bebr.t, i van heb r.
pat ar = afsluiting openen, loslaten), vrijgestebl van seltuld, verplichting, boete, straf. Ook in eten zin van; tos* gelaten, niet meer gebonden. Potoer oe-mockoel = losgelaten en
kwijtgescholden. L)e uitdrukking: ik ben hein potoer oe-mockoel in den zin : ik faut hem rrij en kic(ftgeseholden beteekent schertsend of spottend; ik wenscb thans van zijn verdere aanwe- xigheid of bezoek verschoond te blijven. Ik ben het potoer =• ik ben het kwijt Het is verloren. Zie; Patteren. Potro. isp.t. driehoekig houtblok,
dat op twee schragen rustte, en /.«\'»> |
|||||||||||
|
van zul kt: pos tbc wijzen in /.ijn bezit,
waarmee een brief van Pellisaonaan Mlle l>e Sciidéry gefrankeerd is geweest, i Voor nadere bijzonderheden wordt verwezen naar M oens, l,<- Timbre Piste, Ie jaarg. Brussel, 1863; Zac- eone, La Punt e anecdotiqne et pittth i-mijne. Parijs, 1H(Ï7 en de Uothschilel, tttstoire de la poste auje Mire*. Brussel, IMTfl. te deel, hladz. 172 en volg.). Pot, <k. ui. a.), provoost.
Pot» mi Ml arrestkamer.
Pot-bollcre, geschriften of kunst-
werken gesebreven of gemaakt om da- gelijksch brood, om den .schoorsteen te doen rooken; gewoonlijk toegepast op tijdsebrift-arlikelen of schilderstukken van minder waarde; letterl. om den pot te doen koken (to hoil). Pot-poui\'rl. | t\'r. i, nu ngelingen,
mengelmoes, naar de hutspot potpourri, de olla podrfda der Spanjaarden; een geliefd gerecht bestaande uit allerlei soorten van vleeseb en groente, door elkaar en tijn gekookt. In de muziek een verbinding van populaire aria\'s of keurlezing uit een groot muzikaal werk. Potajje (Jean —, zie Jean.
Potence. e fr. wap.), kruk hoofd.
Zie Yijhit. Potenc£, (fr. wap.i, in krukhoof-
den eindigend, vooral van kruisen ge-
zegd, ra/r. —Zie Kruhhoofdenvoering. Potent, (wap.), zie Krukhoofden*
voeving. Poter (Ik ben het —, (barg.i,
ik ben bet kirijt. Zie Potoer. Poterne, (bouvlc), geheime rat-
tieur bij vestiugwerkeii. sluippoort. l\'otcstiiH substltuendi, dat.),
bevoegdheid tot het stellen ran een plaatevervanger, Potlov est, qnl prior est, 11 a t.).
ir/e het eerste komt,trie\'t eerste maait.
\'1\'erentius, 1\'borniio, il, 3, 48.
|
|||||||||||
|
03658685
|
|||||||||||
|
scherp was. dat het bijna in bet lichaam
sneed. Hierop moesten de slachtoffers plaats nemen, die in de folterkamer der hikwisitie een verhoor ondergingen. Pottebeeu, ibarg.i. ham.
Pottenfeest (Het —, feest der
oude Grieken op den laatsten dag van |
|||||||||||
|
044
|
|||||||||||
|
POT WALÏ.O PERS,
|
PKADJOEKIT.
|
||||||||||
|
het driedaagsche (\'eest der AtUheetiria
(z. ii.l — liet bloentenfeest (van anthvs
(o. a. = bloem) ter «ere van den Nyseï- seheti lïaeehus. lit-t groote voorjaarsfeest van hionvsns. Op den middelsten «lier dagen viel liet kanuenfeeef, waarop ieder zijn rantsoen wijn liad vóór zich staan. Potwnllopers.d.i.. /«/«*(/m//.oA>>\'s;
vroeger iu Kngeland de naam voor hen. die in den een of ander „borough\'1 lift kiesrecht verkregen door zes maanden aehtfreen vóór de verkiezing hun eigen pot gekookt te hebben. In den loop der
jaren was deze eerbare stand vrij veil geworden, zoodat hij dan nok terecht iu 183-2 werd afgeschaft. Iie laatste der Itritsehe l\'otwallopers. lïiehard Atken- «on, is in lHlHi iu deu ouderdom van \'.\'7 jaar overleden. Pou-tle-Kole. ifr. i. nok poult-de~
m>, effen. migeglansde zijden stof. Als
ftoH-de-Hote de oudste «peiling is. kan Littrê gelijk hebben dat het is: pa- ifom-so/f, evenals eng. (ntduasoi/, zijde
uit 1\'adua. PouilrC «lo siu-erssioii. i f\'r. i,
\'\'ergif, waarvan onder L ode wijk XIV zóo druk gebruik werd gemaakt, dat er iu ltiStl eene at\'zouderlijke rechtbank werd benoemd, die cUmnbre de* po/sou* heette, en ook ehambre urdente iz. a.i. • •uidat de vuurdood nf h.-t afbranden der hand de gewone straffen waren. Poule HU pot (La —, {fr.p. zie
Jf rru.r i/w chaqne ete. Ponml, (sport.), 0.45S&9 KG,
Pour ne<iuit il<- consciencc.
ifr. i. tot eigen geniHtheid.
Ponr l\'niiionr clu uree, (\'fr.).
ter wille rmi het Griekse*. Zinspeling
op het tooneel iu Molière\'» Femme*
sur au f es lil, ,r>, waar riiilaminte van Trtssotüi vernomen hebbende, dat Y\'adius (Irieksch kent. dezen, ter wille dier taal verlangt te omhelzen. Ponr reparer il<> uuh l"lrrê-
parablc ttiitruae, \'fr. t. om de on- herstelbare verwoestingen,door de jaren •tungericltt, tr hendellen. I\'it Athalie\'s verhaal van haren droom, in I! a c i n e\'s treurspel Athalie II, ó, waar zij dat |
|||||||||||
|
| aan hare moeder Jesabel zegt. In deu
! regel past men die woorden o]i he- ! daagde, behaagzieke vrouwen toe, die \' haren ouderdom door kunstmiddelen trachten te verbergen. Ponr vlvre henreux vivons
caché, i fr. I, mn gelukkig te leren, laat ons rerborgei* leren. I\'it de fabel Lr Urilhai, van Klorian, XI. \'i. Hêt- zelt\'de denkbeeld is uchter reeds hij Ovidius (Tristta, hoek III. 4e elegie, vs. 25) te vinden : (\'rede mlhl, bene •jiii lat uit, bene vixit ^ geloof mij, verborgen /eren is gelukkig leren. Ponrprc-vetitrcs. ifr.i. purper-
hit\'ken, naam. dien de Fransehen in U172 spottend gaven aan onze getabberde iu purper uitgedoste vaderen, die mee- rendeels zwaarlijvig waren. Ponrvn qn\'on s\'ntnnse, ifr. >.
als turn maar pleizier heeft,
Pou«lei -t;i v. (eng.), poederbelas-
ting; belasting iu Kngeland voor hen. die koetsiers en bedienden hebben die pruiken (yaetvritgepoederdha.&r) dragen. Power ol Renioval HUI, ut m. i,
machtiging van eene verwyderingswet,
waardoor allen, die onmiddellijk of mid- dellijk van de liooge ambtenaren af hangen, niet deze vallen; iu (iroot- r.rittannië en de Vereeuigde Staten is dit regel. Praalen, izeet.i. in zee ontmoeten
i n toespreken, In de verte geschiedt dit door middel van se in vlaggen, die
alle eene bepaalde beteekenis hebben. Practica est multiplex,(lat.i,
ilr praktijk I* ree/ruldia. — \\\'ele
wegen leiden naar hetzelfde doel. Prndjocrlt, < j a V.), strijder, krijg*-
I man, held. Pradjoerit daraf ( j a v. i,
! voetvolk: pradjoerit djaranatt i j av. i.
paardenvolk. Pradjoerit is dus inlandsch
krijgsman. De Kuropeesehe soldaat of
dt soldaat met Kuropeesehe uitrusting . heet xorudadoe of soldadae, naar het
i po rt lig. soldada.
Pradjoerit boeten ook de [nlandsche
I gewapende politiedieuaren.
|
|||||||||||
|
I\'IJAK-APAMIKTKX. 045 l\'UAUJI ATI KKK S.V.M TIK,
|
|||||||||||||||
|
Prae-HÜHiiiIctcn. volgelingen dei-
leer, dat er reeds voor Adam inenscheu bestonden, op wie derhalve du zonde van Adam niet kon zijn overgegaan. I >e meeste IVaeadainietcu nemen echter aan, dat dit praeadamietisch inenschen- geslaclit vóór Adam was uitgestorven en niet dezen derhalve toch een nieuw men-
scheugeslaclit begon, waarop zijn zonde
overging. Men houdttJ iordano Rruno
een afvallig Dominicaner, voorden stich- ter der sekte, maar onder de oude Rabbijnen wordt ook al van die leer gesproken. Volledig ontwikkeld werd zij door een Fransen Calvinist Isaac d e la l*ey re v re tn 1655; hij be- weert, dat alleen de Joden van |
PriieeliiKlef-termi|ii., (.ha ud.i. de
gerechtelijk vastgestelde termijn, binnen welken alle vorderingen ten laste eenei failliete massa ingeleverd moeten zijn. imder straffe van verlies van alle rechtsaanspraak. Pracco ii i*iii o rum, zie Heraut
Priiefiilifclmut, qtiort 11011 vl-
debuut ur. 11 a t.i. naar Tacit ns.
Atmates :J. 76 iz. a.i, zij tcln\'tterden juist daardoor, dat men hen niet zat/. .1. C\'henier geeft dit in zijne tragedie Tibère terug, door (Ha) briffat\'ent /*»<• Zeur abneuce. Kvenzoo zeggen wij zij schitterden door htiu afwezigheid, wat aan deze Frausche bron ontleend zal zijn. |
||||||||||||||
|
Adam afsta
|
9
|
mmen. Later herrie]) hij
|
|||||||||||||
|
zijne leer en stierf als geloovig Ka-
tholiek. Pv(a)e-Ruphaëlletl«che (8chil-
der-) school, gesticht door Hir (sedert
1885) John Mi 11 ai», portretschilder, als opvolger van Lord Leighton. presi-
dent der Kon. Akademie te Londen, f 14 Ang. 1896 aldaar, in vereeniging met haute Itosetti en Holman limit. Hun orgaan was „Thellerm"(de Kiem). IVe-Kaphaèliete)] noemden zij zich omdat ze zieli de voorganger^ van den schilder RaphaM if I52ü) tot voorbeeld kozen. Terecht gewaagt men van „de fijne en teedere lijnen der pre-L\'aphaë- lleten". De schilders streefden er naar met eenvoudige middelen, fijne tccke- uing eu weinig stotl\'age, door de uit- drukking eener treffende gedachte in- druk te maken, de dichten, door groote objectiviteit en kraehtigeu hartstocht een levendige voorstelling te geven en een diepen indruk na te laten. Praeceptor Gerniantae, I b i
de onderwater run ÜnitticMand, Phï- lippus M el a neb ton, de Christelijke
humanist, In 1518 hoogleeraar te Wit- tenberg, wiens werk Loei ruim/tunes ia* 1521) de baan brak voor de weten- sehappelijke behandeling der Hervormde geloofsleer: opsteller van de Atlgsburg- sehe Confessie, t 1560. Voor de Chris- telijke geloofsleer vóór de IIervor- miug deed zulks Thomas van Aqnino l,t 12741. iu zijn werk Summa Theo- Ittgiae. |
|||||||||||||||
|
Pnu in n ns.i riiteiiHeii, monniken*
orde. in 1120 gestieht door Norbert,
destijds koorheer te Xanten, later aarts- hissehop te Maagdenburg, die naar den strengen regel van Augustinils leefde. In een woeste plaats welke hij zich uit- koos „praemouetratum genoemd, van- waar de naam der orde. — in een boseh van Couey (bisdom Laotn verzamelde bij zijne leerlingen iu een klooster. „Praeiiioiistratuni" betet kent letterlijk: vooraf getoond. Die plaats schijnt reeds zoo geheeten te hebben, toen Norbert haar uitkoos voor zijn klooster. I"i*:ii.....i|:i I i v:t. een woord, dat hij
de comitia centuriata tehuis behoort.
Aanvankelijk stemden voor rcgeeriugs- besluiten bij de Itomeinen de 18 ridder- eentnriën het eerst eu werden hierom praerogatiette genoemd; na de hcrvor- niiiig dezer comitta werd door bet lot eene eeiiturie aangewezen om het eerst te stemmen, die dan eenturia praeroga- finr was. I\'i\'iielov. dat. i. de ovcrhcidspcr>oon
te Rome, die de reclitsoet\'ening bestierde. — Zie bij Villirns. -- Daar \'t woord is saamgetrukken uit praeTtor, d. i. „iemand, il ie voorgaat", begrijpt men boe liet kan worden toegepast op den- gene der predikanten van een ring. die de ringvei\'gaderiugeii leidt, enz. Pragmatieke sanctie . 11 a t.
Sattctio pragtttatica), een besluit van
eeu Vorst, hetwelk eene gcwielitige 60 |
|||||||||||||||
|
946
|
|||||||||||
|
PBAOUEBJK l LA).
|
|||||||||||
|
I\'IÏK Al\'X fXKUt\'S.
|
|||||||||||
|
staatsaangelegenheid regelt, door ceiie
grondwet, die door alle tijden heen van kracht /al blijven, lïe belang- rijkste pragmatieke saiictitin zijn: die van Lodeteffk IX, den Heilige, koning van Frankrijk, in 116H uitgevaardigd, tot vaststelling van de rechten der Fransclie geestelijkheid (zie Gallieaau- nctie Kerk), — die van Karet Vlll, koning van Frankrijk, waardoor hij den Ten Juli 1438 te Bourges, na de besluiten van liet Concilie te Basel, de vrijheden der (lallicaansche kerk be- vestigde, — die van den l>uit*clien Uijksdag te Mainz van 1439, waardoor de Insluiten van Basel werden aange- uoniuii, - die van Karet VI van 171.\'S en 17*24, waardoor bepaald werd, dat alle Oostenrijksche landen steeds vereenigd moesten blijven,en dat zij bij ontstentenis van mannelijke, aan de vrouwelijke nakomelingen des Keizers /.ouden ten deel vallen, en eerst hij het ontbreken van deze op de dochter van zijn broeder Joseph, of o]) hare mannelijke of vrouwelijke nakomelingschap naar liet reeht der eerstgeboorte zouden over- gaan. — en eindelijk die van Karel fff, koning van Spanje, waardoor hij. toen hij in 1759 de kroon toekende aan zijn derden zoon, de erfopvolging regelde. Praaiierle (La. —* opstand in
Frankrijk in 143*\', tengevolge, van het
verbod oin eigen legers op de heen te hebben; la Trémouille, de hertogen van Bourbon en Alencon, (Ie graven van I>uiiois en Yendöine sloten zich hij den IS-jarigeu dauphin, later l.onis XI aan, in den strijd tegen koning Karel VII. Praag en oproer waren in die dagen verwante begrippen, uii de hevige twisten volgend op den dood van Joh. Huss (t 1415), en gereedelijk noemde men dezen binnenlandschen oorlog naar de hoofdstad van Bohème, waar die gods- dienstoorlogen gevoerd waren. Pralrlal, de weidemaand, gras-
inaaud, de .\'Ie lentemaand of He maand in den nieuwen Kalender der eerste F\'ransehe Republiek, van \'JU Mei tot 18 Juni. Prairie State, < a m. i. prairie
staat, naam voor Illinois, naar de vele uitgestrekte prairieê\'n. Vgl. Sueleer State. |
|||||||||||
|
Pralines, gebrande of in suiker
gerooste amandelen, aldus geheeten naar een bediende van den maarschalk du IMessis-Praslin. die ze indertijd het eerst zou hebben gemaakt. Pranji Hoerta liabls, (mal.), de
oorlog is ten einde. Woord van een
inlander iSasaki. nadat Tjakra-Negara iop Lombok), het verblijf van den h\'adja (vorst), 1\'.» Nov. 1894 voorde overmacht van het Nederl. Indisch leger was bezweken. Pi-huw. in onze taal overgenomen
uit het jav. en mal. prahoe, perahoe of praoe. \'t Is de algeineenu benaming voor alle vaartuigen van de sampan of boot af tot de kapal of \'t schip met mast en zeilen toe. Verschillende soorten worden oiiderseheiden door toevoegsels, zooats prahoe majang, een vissehers- boot met een mast: prahoe tuft, een soort handelsvaartuig, dat nagenoeg op Kuropeeselie wijze is getuigd; prahoe kroetvis, de kruisboot voor de handha- ving der zeepolitie; prahoe pendjadjab, klein haiidelsvaartuig met éen mast, enz. Hij de namen der kleinste bootjes, zoo. als sampan en djoekoeng (uit een uit- geholden boomstam vervaardigd en voor de visehvangst gebezigd), wordt \'t woord prahoe zelden gevoegd. I\'i-au-aii. (jav.), maagd.
I\'iaviieles. een groot beeldhouwer,
naar een Athener van dien naam. een der grootste kunstenaars van alle eeuwen (t 350 v. O. Hen van zijne meester- stukken was de Aphrodite. Zie Phrgne. Pré aux clei\'cs, twee groote gras-
velden aan den linkeroever van de Se\'nie te Fa rijs, Ie dramt pré en te Pet/t pré, gescheiden door een gracht, petite Seitie genoemd, eigendom der l*iiiver- siteït van Farijs, was in de Itïe eeuw de wandelplaata van leeraren en leer- lingeu (cleres et écoliers); daar hield Ia Itaso e h e jaarlijks eene mout re générale, onder iienrï 111 eens 10000 man. Gedurende twee eeuwen bleef dit de waudelplaats naar de mode (als thans het livis de Boulogne); onder f,ode wijk XIV vormde Ie grand pré een deel van |
|||||||||||
|
\\>\\:
|
|||||||||||
|
PBEALABEL
|
PKEPAUATOIR Viixms,
|
||||||||||
|
Predestinatie, voorbeschikking
tot eeuwige zaligheid of eeuwige ver»
doeuienis. De streng Calvinistische leer eener positieve voorbeschikking ter een tri >/e verdoemenis enz. werd op de Synode te Dordrecht a* 1018 en\'19 door den hoogleeraar Franciscus I lomarus gehandhaafd. Prediken (Van de linken —-,
zie Daken.
Prediker In «Ie woestijn (Een
—, iemand, die voer doovcmans ooren
praat, in strijd met de geschiedenis op
Johannes den Dooper toegepast, met
bet oog op .les. XL : .\'J. waar ge-
sebreven staat: „Kene stem des roepen- den in de woestijn", doch waar .in de woestijn" bij hetgeen volgt moet gevoegd worden, aldus: .Bereidt in de troestyu den weg des Ileeren" enz. Prelate per loro. (ifi, bidt
voor hen.
Premie, de som. die de verzekerde
jaarlijks aan den verzekeraar heeft tlTt te koeren, of die bedongen wordt bij geldsehietüig op bodemerij. Premier jireiiailler de Frnnee,
(fr.), zie Mort au ehamp d\'honnetu:
Prendre ses uvnntaaes, (fr.),
zijn voordeel er van nemen, vergnelij-
king voor ralxeh speten. <!ezcgde van den kardinaal de .Mazarin (onder Lode- wijk XIII). een behendig valsch speler. Kcne eeuw later vervangen door Cor- riger la fortune (z, a.). Prent, (barg.), voor banknoot;
b.v. prent van 1 sjoof i= f lon-, prent van 2 sjoof = f 2Ó0; prent van % sjoof =ï f 50; prent van 10 sjoof -=- f1000; prent van 4 beisies = f 40; prent van Il beisies = f 60. Prepnrntolr vonnis, (recht s-
pi.), vonnis, gegeven tot instructie van
de zaak en strekkende om bet proces iu staat van wijzen te brengen, zonder van eenigen invloed te zijn op de zaak, waarover bet geding gevoerd wordt (art. 4li Wetb. v. Burg. Rechtsv.). |
|||||||||||
|
het quartier SaiiiMlcrniuin, Ie petit \\>r>\'
was reeds onder Ilenri IV tuut huizen bebouwd. Prealabel, in oen geding datgene.
wat vooraf dient te worden uitgemaakt
voordat de zaak zelve beslist wordt. Preenrlo (of Prestaria), verbogen
vorm van precarium en dit van lat. prex (mrv. preces) bede; — bezit ter bede, zoolang als de eigenaar, — die de zaak te allen tijde terug kan vorderen — liet goedvindt; de tijdelijke afstand van grond in gebruik (al of niet tegen vergoeding) vooral door gemeentebe* >tiiivn en andere sta a tsret liter lij ke liebameii; reeds ouder bet oudste Leeu- «telsel voorkomende. De precarie-goede- ren werden aan de erfgenamen weder lil leen gegeven: eerst na het uitsterven van den stam waren ze ledig. Preeario bestaat ook in bet Burgerlijk Recht; in llil.i stond de gemeente Amsterdam ter bede (pre.carw) aan de toenmalige belanghebbenden at\' een perceel grouds, waarop de molen „De Vietor" werd op- gerieht. die in Juli lJS\'.»S werd afgebro- ken. nadat bet precario uit oude docu- nienteii bewezen was. In onze dagen betalen houderde huiseigenaren nog pvi rat in voor bet gebruik van gemeente- grond, zelfs voor liet bobben van een regenbak of privaat of voor bet plaatsen van koopwaren, karren of bouwmatc- rialen op den openbaren weg. I\'i\'i\'ciirieh]imiei. de geheime han-
del ter zee, die tusseben twee met
elkander in oorlog zijnde natiën gedreven wordt door tusschenkomst eener neu- trale natie. PrecleuseH ridicule», i f r.t, da-
mes, die zich bet air geven van geteerd of zeer gedistingeerd te zijn; .ia-aperij van de leden tot het Hotel Rambouillet behoorende; aldus naar M o] iè re\'s stuk van dien naam. PreciOHa. bet Zigeuner meisje in
(\'ervantes\' novelle La Oitanilla, ook i bij ons .bet Spaansch lleidinnetje" ge- I heeten, op alle tooneelen van Europa gebracht, tot bet midden van deze eeuw. <"ats bewerkte Cervantes\' verbaal in den Trouwring, |
|||||||||||
|
\'JIS
|
|||||||||||
|
IMtlMUOSB DAY.
|
|||||||||||
|
PRESBÏTEUI UXUKATI.
|
|||||||||||
|
Preuvelement (Een —,(barg.),
ren praatje. Pi*iiiap. een afzichtelijke, sensueele
godheid in de oude mythologie, deper- sonificatie der vruchtbaarheid. Vondel gebruikte het als scheldwoord voor (Jats; daar l\'riapus Bacclius en Venus 1 tot ouders had, is de toespeling zeker niet vleiend, hoewel ook niet onverdiend. Prfdwlil, zie Arthnr.
Prlemstltl, ib on w k.), f r. poineou.
Belangrijk d,-el van liet hout-kapgebint;
de loodrecht staande stijl waarin aan het hoofdeind de bintstijlen vergaard worden en waarin boven de trekplaten of bind- balk de steekschoren verbonden zijn. Priesterraden, op Java, zie
Penffueloe. Prijnjl, (jav.), man of vrouw van
rang of aanzien; aanzienlijke. Ken titel van Javaansche ambtenaren. l*i-ïin;ii|i\'. zie Kaplaken,
Prime,gekleurd bergkristal, dat naat\'
gelang der verschillende kleuren een anderen naam heeft. —, (r.k.t, eerste der Kerkelijke dag-
getijden. I\'i\'imi\'osi\' (Lc elm peau —,(f r.),
dameshoed niet een breed lint over den bol ondel\' de kin vastgeknoopt, lu de dagen der Fransche Omwenteling. Eng. primrone —- sleutelbloem; l&t. pt\'t\'niula veris (eerstelinge der lente). Pelinrose ihiy. (eng.), 11) April,
gewijd aan de nagedachtenis van den
schrijver en .staatsman Lord Beacons-
field-Disraëli (Benjamin D\'lsraeli
of Disraëlii, in 1881 op dien dag over-
i leden. Hij was als lid van het Engelsche
\', Parlement sedert 1859 hoofd der Tories
(conservatieven i. \'20 Febr. \'74 eersten
minister. — Primrone = sleutelbloem;
i printiila verin, naar men meent, de
| lievelhigöbloem van den Lord. In wer-
kelijkbeid was het anders; immers
koningin Victoria zond bij zijn begra-
fenis een krans van sleutelbloemen met
de woorden : „Zijne lievelingsbloeineii".
i doelende op wijlen den prins-gemaal.
|
|||||||||||
|
Pi*eshytcri uxoratl, (1 a t.), g«-
huwde priesters, zooals bv. in een deel der Oostersche Kerk. In de Westersehe Kerk kwamen er nog voor, lang na hut eoelibaatsgebod van Uregorïus VII. Present cei\'bliuitljc, de fauteuil*
ili- balcon (eng. upper dress-circle),
in den schouwburg te Amsterdam, waar de bezoekers, en vooral de bezoeksters, veel werk van toilet dienen te maken. Peesjjii ii<| (De —, van matrozen
een gebruik in Engeland, dienend om een voldoend aantal manschappen voor de oorlogsmarine te verkrijgen. Kene straat wordt aan beide einden door ge- wapende troepen afgezet, en deze loopen naar elkander toe en nemen allen ge- vaugeu, die zij voor genoemd oogmerk geschikt oordeelen. i >ok worden door ge wapenden de kroegen en bordeelen bezocht, om de jonge en krachtige bezoe- kers naar het oorlogsschip te voeren. President ft mortier, (fi\\), zie
Mortier. President ot tlie HohimI of
Trilde. Afin/ster van Koophandel in Kngeland. I\'i\'fssc (Avoir uui\' boime —,
goed succes met de uitgave van een ge-
schrift; in de couranten aanbevelingen hebben; bij de volbrenging eener open- bare handeling door de nieuwsbladen gunstig beoordeeld worden. I\'icsto. iït-, inuz.)> rl"!t\' schielijk.
I\'im\'Ii\'cs noil-jlireiirs, li\'r.i. niet
door een eed verbonden priesters. Den Vien Juli ITliii werd in de Grondwet bepaald, dat de Fransche "feestelijkheid een eed van trouw aan tle constitutie zou zweren, of ophouden zou geestehjk- heid te zijn. De l\'aus heeft dezen eed verboden bij Breve van 1U Maart 1791 en hij Breve van l:s April 1791. Het voornaamste deel der geestelijkheid weigerde dezen eed af te leggen. Vandaar tweeërlei soort van priesters : lett prêtren axtsermentén en non assermentèa. De prHres assermentés werden door de Katholieken als geen goede priesters beschouwd en behandeld |
|||||||||||
|
\'.I4\'.l PItINH-ALKXANI>KK-STICHTINO,
|
|||||||
|
PRIMltOSE LEAGUE.
Het publiek begreep dit anders en sedert
gaat de sleutelbloem door voor du lieve- lingsbloem van Ben Dizzie gelijk lïeaconsfield gewoonlijk genoemd werd. Prlmroee league, (eng.i. eene
vereen iging van conservatieven, drie jaren na den dood van Disraeli te zijner eeve door Lord (\'hurehill ge- sticht. Primiim nioln\'lc. in liet l\'tolo-
meïsehe systeem de tiende sfeer, die in baar omwenteling al de andere sferen ook toegepast op den persoon of het
denkbeeld waar een groote beweging of verandering van uitgaat. Prliniiiii est medici nc iioccut.
flat.), het moet de voornaamste toeleg
wezen van den arts, dat hij niet schud?, geen nadeel toebrenge (aan des liehaanis kranke deelen). Primus In oriic «hos lecit
tlmor. (lat.), het /* de vrees, die in deze wereld het eerst de goden heeft gemaakt, uit de Thébaïde van Statius III. v. Otil. Vgl. La crainteflt Ua dtetur. Prillllls hit ei\' iiid\'es. <lat.l. de
eerste onder zijns gelijken. Zoo noemden zich sommige Middeleeuwsche vorsten, bv. de koningen van Engeland, omdat de machtige hertogen in afkomst eigenlijk de gelijken des Konings waren. In \'t d.igelijkseb leven wordt iemand, wien een zekere rang onder zijne collega\'s verleend is, ook wel aldus genoemd. Prince Joyeux (l<e —, ifr.). de
vroolijke prins, de aanvoerder van de earnevalspret te Parijs. Priiiee-Mcnuct. menuet, deftige,
statige dans, gedanst op een bal door de 1\'rinses van Oranje (Maria van En- geland), Dee. 168(5 op de Oranje-zaal in \'t llaagsehe boseli gegeven, ter eerc van den geboortedag i. d. II Nov. daar te voren van baren gemaal den [\'rins stadhouder Willem III. Van dit feest bestaat een fraaie prent van Marot, eene voorstelling van de zaal niet de feest- vierenden en de dansers. Op 3 Mei 1894 werd deze in Arti te Amsterdam uit- |
|||||||
|
gevoerd door acht pareu, waarbij nog
twee figuranten als herauten en vier anderen als pages optraden. Prince muts, (barg.), dame.
Prtneerle, (ba rg.). het Innam
van politie. Principale procedeeren (Ten
—, procedeeren over de hoofdzaak, over
de zaak. waarover bet rechtsgeding i> aangegaan, in tegenstelling niet de ge- schillen, die in den loop van bet proees oprijzen en vooraf moeten worden beslist. Prlnciptliais placnlsse vlris
non uStiimt, lans «>*t. dat.), den voortrejfelijkaten mannen tebehagen, is geen geringe lef. Princlplenrcltercl. iligd.i. hef
doordrijven van en doodblijren op be-
(finselen, zouder op de omstandigheden te letten. Prlnciplis olista i sero inedl-
ctna parntnr, ciiiii ïiialn per ionjtas coiivalneve uiorns, (lat. i, tveersta de beginselen van het ktraad ; bet is te laat, geneesmiddelen aan te wenden, zoo het door lang uitstel in kracht is toegenomen. O vidi II s. Re- media mnoria \'.\'1. sq. Prlnclpliim cxclnsi tertil nie-
dll, zie Terthtm >«>» datur. Prins onzer \\i (lei\'hmilsc lie
dichters (Wc —, Joost van den Vondel (f te Amsterdam 167i>, begr. in de Nieuwe Kerk aldaar*. Prins vim Wnterloo, titel door
koning Willem I. uit erkentelijkheid voor Kngelsebe hulp aan den opperbevel- hebber Wellington verleend, met een titulair inkomen van 2000 p. st. \'s jaars als opbrengst van een domein in de zuidelijke provinciën. Priim-Alexandcr-stlclitliijf, in-
richting voor jeugdige blinden, op het landgoed Midden-Eng, te Bennekom. Voorbereidend instituut voor blinde kindereu beneden de zes jaar, van elke |
|||||||
|
Ü.-H»
|
|||||||||
|
PBO ECCLESIA ENZ.
|
|||||||||
|
geloofsbelijdenis, waaraan Prins Alexan-
der van Oranje-Nassau zijn naam heeft geleend, en dat, vroeger ingericht voor rheuniatische lijders ora er dennen- naalden-baden te gebruiken, Juni 1880 door eene Amstcrdamsche commissie aangekocht, :>o Nnv. van dat jaar is ingewijd. I*Hii*}(\'MilfLu. de door de Prinsge-
zinden of Oranjeklanten feestelijk ge- vierde verjaardag van den Stadhouder Willem V, in den Patriottentijd. Prliisoiiiorv. prlnscrv. (ba rg.)»
puntte. Prfnsoaated (De —, Delft, al-
waar men een Prinsenhof heeft, thans kazerne, Prins Willem I heeft er ge- iroond, en ia er in la8J vennoord; Prins Prederik Hendrik is er (in 1584) geboren. I>e vorsten uit het Oranjehuis worden te llelft begraven. PrIiiKeiitiiiii. publieke wandeltuin
tr i.tcuwarden. aangelegd in ItUS door
Willem Prederik van Nassau, eu in lHlu door Koning Willem I aan de stad ge- achouken. Pi\'tiiHcvlii||. Oranje, wit en blaute,
in den volksmond Oranje-bfaiije-bleu. De stadhouderlijke vlag. Prliitah, ofperentah .\'(mal.), bevel.
I*i\'is«-i:i:i il ee» OOl\'vlJo jfCVCll.
tegen de spraakkunst zondigen, taal-
fouten begaan of schreven. Pris- ciaan of Priscianus was een be- rui\'ind Latijnsch taalleeraar ten tijde van keizer .Justiniamis (f 56") n. (.\'.). PrlMomilci* (Le —f opéra:Comique
van Alcx. Duval (1708), waarin de vol- gende bekende regels voorkomen : .Mannin, ne sois pas inéconteute :
I.a pitié nest pas de 1\'amour. Kn nok deze: II faut des époux aasortis
Hans les Hens du mariage. IVius tantum, (lat.), het eerste
gedeelte van een traktement, dooreene gemeente bijeengebracht, waarbij dan een ander fonds liet andere gedeelte, liet alterum tantum (z. a.), voegt. |
|||||||||
|
Prlvilcufnm, (van prints en ter),
1) eene wet, die tegen éen enkelen persoon gericht is, zooals de texClodin tegen Cicero; \'Il een wet of besluit ten gmiste van éen persoon of van enkele personen, vandaar voorrecht. Prlzc<ej|j|-purty , pr(fe-eteren-
partjjt ti- Xew-York, welke in de week iih de Lange Vasten, in April door \' verscheidene families gegeven wordt.
Ongeveer vijf-en-twintig kinderen wor- i den uitgenoodigd, en de grootste aardig\'
1 held van het feest bestaat in het zoeken
naar eieren, die door bet geheele buis \' verstopt zijn. I>ie eieren l ongeveer l.\'ioj
zijn öf hard gekookt en gekleurd. Af iniitatie-eieren. die te verkiezen zijn. omdat de kinderen ze bewaren kunnen. Kr worden prijzen uitgeloofd voor bet vinden van liet grootste aantal eieren, en éen, bijzonder mooie, voor de ont- dekking van liet gouden ei. I>e prijzen bestaan meestal uit kleine zilveren souvenirs; alles bij elkaar gerekend, zijn de kosten van zulk eene partij dus Pro nrls et tooit*, (lat.), rooi\'
i altaren en haardsteden (in het krijt treden». Wij zeggen: voor haardsteden \\ en altaren. Pro capta lectorIn. haltent
*i.:i ititn llliclll, (lat.), boeken (ge- schriften) hebben hunne lotgevallen, naarmate de lezer ze opvat. Teren» tius. Varmina, lied. 258. Pro Deo, letterl. voor God, <>„/
Godswil, d. i. kosteloos. Aan personen, die van bun onvermogen om proces- kosten te betalen doen blijken, kan door den rechter vergunning worden verleend om kosteloos te procedeer en. Pro Deo et principe, (lat.),
voor God en den vorst, spreuk van de Pro Deo, rejfe et pntrla,ilat.i.
voor God, honing en vaderland. Pro Ecclesia et PontlHce,
dat.», voor Kerk en Priester (Pau*).
Devies van een eerekrit/s, ondersehei- dingsteekeii, dat de 1\'aus verleent. |
|||||||||
|
PRO OLORIA KNZ. 951 IMtOCItl\'STKS KNZ.
|
|||||||
|
Pro viiilnis minimis, (lat.),
naar gelang der zeer kleine ("geringe) Ier acht (en), Proiittii, titel van volkshoofden
in de Lampongu van Z. Sumatra. l>ein- landsche rechtbanken waarin die hoofden zitting hebben, heeten aldaar Proatin- | raad <>i\' Proatin, elders land raad en ook kapat, Proband of prohimilitH, (hgd.),
i een edelman, die ztfne adellijke her- I komst bewijst door een kwartierstaat. I Doet eene edelvrouw dit, dan heet zij Probamlinn. Van lat. probare (be-
wijzen i.
Probaatla dlcta <>l\'l©ca,(lat.t,
letterl. beu-ijzende woorden of plaatsen. In \'t algemeen „bewijsplaatsen des Hijbels\'. Probatimi est, (lat.), het is he-
pruefrf, deugdelijk. \\ oorti etfelijk. Probltas laatlatnr et a1{|et,
| (lat.), <te deugd wordt geprezen en
] sterft rail koude. — .Men prijst de deugd, ! doch daar laat men het dan ook bij. i Juvenalis, Satirae 1, 74. Probité de Tart ent Ie boa
dcssla (La —, (fr.), goed teellenen is rechtschapenheid in ite knust.
(iezegde van den teckenkunsteiniar Ingres. Problematische Nntnreii,
(hgd.). mensehen. met een twijfel-
achtige. onzekere natuur. De uitdruk- king is ontleend aan Ooethe. Spreuken in proza, en werd later door F r ied r i e h Spielhagen als titel voor eenen zijner romans gebruikt. Proccssleraps, /.ie Legerworm.
Procrnstcs (Plaatsen opliet
\\ bed vaa —, willekeurige en geweld»
; dadige inkmting of verlenging, d. i. ver-
I vorming van stellingen of beweringen
| oin ze voor een bepaald doel, dus met
| bijoogiuerkeii, passend te maken. Naar
j J\'rocritstes (uitrekken, den bijnaam van
I Damastes of Polypemon (gr. myth.), een
|
|||||||
|
Pro ||lorla et patrla, (lat.),
voor roem ui vaderland, opschrift der nieuwe snelvurende geweren, Pebr. 189K l>ij het Pruisische leger ingevoerd. Pro {jratla odium rcdriltur,
11 :i 1.1, mor gunst wordt haai vergolden.
liezegde van Tacitua ( omstr. 117 ii. <\\), den grooten psycholoog van het oude Itoine. Pro ladlvlso, i lat.), wat een onver-
tleeld pand betre/t. Van gezamenlijke erfgenamen van landerijen, tienden, enz. in leenacten. Pro juvciitute, (lat.), voor de
jeugd. Vereenlging te Amsterdam, in Juni \'is\'.ifi opgericht, onder leiding van Prof. v. Hamel, ter bestrijding der crimimv liteit van jeugdige personen in het arrondissement Amsterdam, en bestu- deering van alle daarmede samenhan- gendo toestanden en vraagstukken. Ver- tU\'uIit in drie afdeelhigcn : 1 i algcmeeue /.aken, 2l bijstand in rechten, \'.i i patro- naat. Die vereeniging heeft zich in de eerste plaats op de hoogte te stellen van de feiten, betreffende het leven der misdadige kinderen, en daarnaast dan de meer praktischn taak. als verdedigers voor de individuen op te treden. Ze bevordert het wetsontwerp op de ouder- lijke macht en de I!ijksopvoedingsge- sticliten. Pro ii ï li i lo, (la t.}, voor niets,
zonder doel: mik, zonder aanwezigen. Pro rato, i b a n d. i, naar eren-
rrdfaheid. Pro rej|e, leuc, jfreifc, (lat.),
voor kotiing, wet en volk. spreuk van Henry it r ougli a m en anderen. Pro se et qq., (lat.), voor z*ch-
zelf en in hoedanigheid i voor ande- ren, als gevolinaehtigde, zaakgelastig- de, enz.K Pro solo paacto i-si iiiït Mar-
i in us si si\' 1 In (Axello), (1 a t.), om een enkel hesteeken moest Martin Azetto minnen; zie Fititte tl\'iin point. Pro virlbns, (lat.), naar gelang
der kracht(en). |
|||||||
|
PUOFE1 KMIKOOD.IKS.
|
|||||||
|
IMIOCI\'I. EXZ.
roover. die zijne gevangenen <»|» een bed
legde CM hunne leden door verminking inkortte. z«>n zij daarvoor te lang waren, terwijl hij hen .leed uitrekken, indien
hunne lengte onvoldoende bleek.
Procul ;i .|i»\\ ï«. |i.....-nl ;i flll-
lllliie. i la t.i. li-y ,11,1 Jn/i/tir (den
bliksemsliiigeraar), rrr rau den bliksem, d. \\. ver van het hof, ver van het ge- vaar. Procul, |iio«-ni este. profa.nl!
(lat.), u-ijl. t n-n-f, rerre vanhier, onin~
getreden. Vergilïus, Aetieis tl, 2\'»8. ProcuretirHWC.t. Deze naam wordt
wel gegeven aan de wet van •_\':* April ls7\'.i (Stbl. n°. 75), „tot wijziging der rege- lïng van de kosten in hinderlijke zaken en van «Ie bevoegdheid der procureurs tot het bepleiten dier zaken". Volgens die wet. welke den zoogenaamde" dub- belen rechtsbijstand heeft afgeschaft, ten gevolge waarvan niet meer de kosten van den advocaat aan de tegenpartij in rekening gebracht mogen worden —
wordt niemand meer als procureur toe- gelaten, tl ie niet den graad bezit van doctor in de rechten of in de rechts- wetenschap; vroeger werden de procu- reiirs door den Koning benoemd. ProilutarlliS* de kardinaal, die
aan liet hoofd staat van de dalaria, d. i. die at\'deeling der Roomsche curie, welke belast is met het bezorgen van bepaalde kerkelijkedispensatien. die niet geheim behoeven te blijven. EOoals in huwelijkszaken, hij geloften en bij eeden. I\'ioih sse eoiiuiimr. (1 at.), ui}
trachten mittif/ te zijn. Benaming van een genootschap voor (icldersche ge- sehied- eu oudheidkunde te Arnhem. Profaan. — van pm (voor) en
fauum i tempel i. — was hij. die niet in den tempel mocht doordringen, de ou- ingetcijde. Vandaar bij de maeons naam voor een nïet-vrijinetselaar. (>verdrach-
telïjk : onheilige, «potter. Prolu nu in vulgus, il at.)) t*ei
oningewijde, d. i. het niet in den dienst der Muzen Ingewijde volk. het imhe- arhaa/de mik. |
|||||||
|
Proleet Ih niet HeFeril in ztju
va ili el ;t tul of In eljfeil html
(Een --. omtrent iemand, die in zijne
naaste omgeving geen opgaug kan maken, l\'it Matth. XIII : 57; Mark. VI : 4. Gezegde van Jezus, toen hij ondervond, dat de inwoners van Nazareth niet Op zijn prediking acht gaven en hem door hun ongeloof tegenstonden. Proleet van Florenee (De -,
Girolamo Savonarola, godsdienstig en staatkundig redenaar, die met donde- rende welsprekendheid tegen de onzede- lïjkheid en voor algemeene kerkverbe- tering ijverde, 23 Mei 14l.is te Florence als martelaar. Bekend is Elise v. Calcar\'s „Savonarola" rs-llertogcnbosch 1853), _Kenc star in den nacht\'1 [van Heideneen (Grieksch i humanisme eu kunstzin|. I>estijds dweepte men te Florenee met Grieksche beeldhouwkunst en litteratuur, vooral met Plato. Profeet vnn het Noorden (De
1 —, Horen Klerkegaard, Ueenseh
godsdienstleeraar in de \'2e helft der ; 19e eeuw. Proleet van San Fra nel «e o,
! bijnaam van ilen socialistischcn schrijver
llenry George, f October 1897, toen hij juist candldaat was voor het ambt van mayor van New-York, den mach- tigsten post in de Vereen. Staten naast
dien van den President. Hij was de groote voorstander dei\' land-nati»liali- satie lafsehatliug van privaat eigendom van de grond i, geen oorspronkelijk i denker, maar wist de woorden te vinden, waarin de denkbeelden van llerbert Spencer, .1. S. M i 11 e. a. toegang kregen
hij het groote publiek, onder hetwelk
zijne leerstellingen hoe langer, hoe meer ingang vonden. Deze bijnaam werd hem gegeven door den Hertog van Argyll. Professoraal kwartiertje, het
| eerste kwartier van een rollege-tittr.
I Ken professor geeft drie kwartier, en
geen ml uur. college. Profeteiibroodjes, kleine gerste-
broodjes in vvoegeren tijd zeer in ge-
i briük naar dergelijke bij de Israëlieten.
Misschien is de naam ontleend aan
.Ier. XXXVII : 21.
|
|||||||
|
PROFETEN KAMERTJE,
|
PROMESSE
|
||||||||||
|
Profel eiikn iim\'H j<- , kamer die \'
steeds iit gereedheid wordt gehouden, Din een predikant of evangelist te her- , bergen. 1 \'it 2 Kon. IV : h—11, waar vermeld wordt, dat de Hunamitische zon voor den profeet Elisa deed. I*i oir 11-ii ui:i ui tl. de mantel van
Klia. die op Klisa viel. I\'it _> Kon. II : 13. \'/.. V. a. trffdingsteeken. ProhVInt! (lat.), het zij nuttig, \'
voordeelig! In denzelfden zin als Prosit i/.. a.). Prolljtertjo, kokertje met plaatje
er <>]>. dat men in liet pijpje van den
Maker zette mn de eindjes kaars af te branden. Ilgd. Profttche». Vgl. Profi. t ft ren. ProluinllH (De — • uit He diepten.
Middeleen wsch kerkelijk lied. naar
analogie van I\'s. (\'XXX : 1 : «/\'• pro- fundië ctamari tul t»-, Domiue! (aitde diepten id. i. nit diepten van ellenden i. riep ik tot I", o lieer!) Hg. noemt men een de Profnndis een lied, een gebed, ontweld aan\' liet diepst des harten. Pro(|iië of l*i nl.iiv. d. i. deetra-
\'mr. Volgeus de Griekache mythologie «as l\'rukiië de zuster van I\'liilomela en vrouw van Tercus. Nadat Tereus l\'hi- lomela met geweld onteerd lmd, liet hij haar de tong uittrekken, opdat zij hem niet aan de kaak zon stellen en vertelde toen aan zijne vrouw dat zij dood was. Toen de waarheid aan \'t licht kwam, zou Terens beide zusters hebben gedood ; l\'hilomela werd evenwel in een naoh- tegaal en Proknü in een zwaluw ver- anderd. Pl\'Ofp\'H iiiimi-iiiuzlek . muziek,
waarbij tot op zekere hoogte klank- nabootsing hoofdzaak is en waarbij de componist zich voorstelt, bij den hoorder de beelden te doen opkomen en de ge- !
dachten te doen ontstaan, waaraan hij bij \' zijne compositie dacht, Het is een soort van impressionistische muziek, waarvan nok uit de oudste tijden en zelfs van de grnnte meesters, Mo/.art o.a., schitterende voorbeelden geleverd zijn : maar die later hij velen strenge afkeuring vond. tot- dat Merlioz, Saint Sacus en AVagner haar weer in eere brachten. |
Proli ilolor. (lat.), <> smart! In
Mid. latijn leest men voor pvoh ook
wel proeh. Proh pmlor! (lat.), o foei! n-nt
een schande ! l*i>oliïliit i«\'M.-U. I. stelsel rmi
rerlMMlstrette», waardoor de staat den
invoer van bultenlandsche producten
tracht te belemmeren, om daardoor, zoo-
als men meent, de inlandsebe nijverheid
te bevorderen.
I\'i\'oliiliii ionisl-. iani.1. staatkun-
dige partij die het maken en verknopen van sterken drank bij de wet wil ver- bieden. Haar triomf was de Maiin-ltfic i/.. a.i van 1851. ProlPN «lil© 111II I IT ITOIltll.
(lat.), een knul zonder moeder geboren.
Ken benaming door üvidius, Meta- morphoseon tibri 2,553 aan Kriohtonius gegeven. Itij Montesquieu het motto voor zijn werk Esprit des fois, om de
oorspronkelijkheid er van te kennen te geven. Pi\'olctiir-iiuit van geleerden. Door
een kunstmatig aankweeken van de studeereiide klasse, wordt „de markt overvoerd", en zon ontstaat een klasse van geleerden, die zich te goed acht voor handenarbeid en veroordeeld is honger te lijden. P*oletarl«ra,dearme volksklasse;
liet proletariaat. He proletarii of ca-
pil»\' ernst hij de Romeinen, burgers, die slechts een gering hoofdgeld he- taalden, vormden de zesde of laagste volksklasse. Proletart\'ns beduidt kroost
voortbrengend} omdat de klasse der proletariërs alleen geschikt werd ge-
oordeeld om kinderen aan den staat te geven; alleen door hun kroost (profes),
niet door hun vermogen, dienden zij
den staat* Pi-om rssr, een gedagteekend ge-
schrift, waarbij iemand zich verbindt de daarin uitgedrukte geldsom op een
bepaalden tijd te; betalen aan de order van den nemer (promesse aan order of orderbriefje) of aan den houder (pro- messe aan toonder).
|
||||||||||
|
954
|
|||||||||||||
|
I\'KOSIETHEUS.
|
|||||||||||||
|
PROSCRIPTIE.
|
|||||||||||||
|
ProiiiethciiH, zoon van Japetus en
Klymene (of Themis, ook Asiat, die
nut list vuur uit don hemel roofde, dat hij dun aardbewoners schonk en leerde gebruiken. Hierover vertoornd, liet .lupiter Prometheus door Vulcanus aan cene rots vastsnicden, terwijl een arend dagelijks zijn lever afbeet, die des nachts weer aangroeide. Deze smarten stond hij kloekmoedig door, totdat Her- eules hem kwam bevrijden en den arend doodde Aldus stelt Aesehylus in zijne trilogie de mythe voor. 1\'it de fiere figuur van Aesehylus\' Prometheus leere men \'s mensehen grootheid zoeken in zijn heilig verlangen naar het ideale; be- perkt en eindig moge de menseh zijn, geboeid in aardsdie kluisters, met Pro- metlieus zoekt bij zicli daaraan te ont- worstelen, om alzoo te geraken tot de liougste zedelijke vrijheid. Pl\'OllllNKlIIIl l\'JI (I ït lil (1cl>h IHtl,
(lat.), belofte maakt schuld.
Promovccrcn met «Ie knp. Men
kon vroegi\'r promo veer en privaat, />it-
bliek en met de kap. Deze laatste manier was de plecbtigste, maar ook «ie kost- baarste, en daarom een zeldzame, vorm van promotie. Nadat de doctorandus zijn proefschrift en zijne stellingen had vur- dedigd, gaf de promotor hem een boek uien Bijbel of \'t Corpus Juris of Hip- pokratea of Aristotelesi, bedekte het hoofd van den promovendus met eenu muts of kap, van de kleur der Kaculteit, en stak hem een ring aan den vinger. Tot besluit begroette hij hem als broeder met een kus. Bepaaldelijk op deze soort van promotie volgde een zeer luisterrijke maaltijd, die soms duizenden kostte. Promoveeren uu-t de knp heet mik pro- moveeren more majoruin, d. i. naar oud- vaderlijke wijze. Piaonnnciauicnto,<sp.), oorspron-
k e lijk koninklijke afkondiging, waar- door iets voor goed en voor goed be- slist en vastgesteld wordt; doch in \'t algemeen spraakgebruik, verandering van regeering door een coup dVtat van militairen. Propaganda, oorspronkelijk een
instelling van Gregorlus XV: de pru- paganda fide} tot verbreiding van het |
R.-K. Kerkgeloof; daarom : iedere poging
om voor politieke of\' godsdienstige leer- stellingen en beginselen aanhangers te winnen. Prophete rechts, Prophete
(links,
Das Wcltkliiii In dep Mltte, (hgd.), een propheet rechts, een propheet
links, het kind der wereld in\'t midden; door (ioetlie in „Diehtung und \\Vahr- heit", 14e boek, op zichzelf toegepast, in zijn op 19 Juli 1774 gedicht: „Diné zu Coblenz"; hij beschrijft zichzelveu daarin aan tafel tussehen La va ter en lïasedow zittend. De eerste spreekt met een geestelijke over de geheimen der Openbaring; de ander bewijst een dansmeester, dat de doop eene verouderde instelling is; terwijl Goethe zich in- tusschen aan het maal te goed doet. |
||||||||||||
|
Propliflcl, (bouwk.), afkomstig
van \'t (Jneksche woord •jrpo (pro) voor en TuAati (pulai) deuren, voordeuren, groote vest il) ui e, portaal- of voorzaal. De rijke voorzalen van de Akropolls i te Athenen noemt men de Propyleen. Propre, (wap.), zie Gewoon.
Propria lans est foctifla of
sortlct, (lat.), eigen lof stinkt of fu niets u-aard. |
|||||||||||||
|
Proprla uiiiiiu, (1 a t.), met eigen
hand, bv. acripsKt) heb ik, heeft hij (zij) geschreven; gewoonlijk afgekort p. ui. of m. p. Prorogatie van rechtspraak,
heeft plaats, als partijen uit kracht
eencr overeenkomst reeds dadelijk hij den aanvang van het geding aan het oordeel van den hoogeren rechter een geschil onderwerpen, waarvan deze anders eerst in hooger beroep kennis zou hebben kunnen nemen (art. 329 Wetb. v. Burg. Rechtsv.). Prosccnluni, de plaats, waar de
tooneelspelers op bet tooneel staan, dus vooraan. Proscriptie, verbanning, vogeh
vrijverklaring, in het oude Home een
|
|||||||||||||
|
955
|
|||||||||||
|
PBOTE8TAHTEKBOSID.
|
|||||||||||
|
I\'HOSKLIETKN
|
|||||||||||
|
openlijke aankondiging door aanplak-
king, bv. van eene verkooping. Van
lat. ptO\'Seribere, d. i. openlijk hekend maken; ook, aanslaan ten verkoop. Later, vooral in den tijd van Sa/la <-;- 7« v. Cl, werd nok de naam van een vogelvr(J-verklaarde aldus openlijk bekend gemaakt.
Proselieten, lett. nieuwaangeko-
mcnen (van \'t gr.): lieden tot een ker-
kelijk geloof overgehaald. Hij de Joden onderscheidde men twee soorten: hen,die tot den Joodsehen godsdienst toetraden en zich aan de besnijdenis onderwierpen, en hen, die de afgoden afzwoeren en de .loodsebe wet volgden in liet honden van den sabbath. De la at sten werden in het < >, T. aangeduid, „als de vreem- deling, die in uwe poorten is". Prosit! (lat.), ook wel tthi of
vobis prosit! [(het /ij u gunstig, voor- deel ig! nml. wat gij gesproken, ge- sehreven, verricht hebt ij. Ook als iemand niest, wordt het hem wel tne- gevoegd, omdat het niezen (bij (Irieken en Romeinen, evenals het hinniken van paarden), voor een gunstig voor- teeken werd gehouden. Dewijl keizer Wilhelm II van Duitsehhind bet zich bij zijn niezen ook dooi zijne hovelingen wenscht toegevoegd te liooren, spreekt
men van Z. M. als uitvaardiger eener prosit-eegpings-order bij niezen. Prosit lnbor! (lat.), het werk
atrekke tot nut.\' Prospector, (eng. i. iemand, die als
er in een land rijkdom van metalen of mineralen ontdekt is, daar nmritit de zaken gaat opnemen; een jdannen- maker, die daarna gewoonlijk bet resul- laat zijner onderzoekingen natuurlijk dikwijls boven de waarde), verkoopt aan een Naamlooze Vennootschap. Prospera oiiines sïhi vïn<li-
cant, ailvrrsa tint lm pui ;i ui n r, (lat.), zim \'t vil gaat, eigent zich elkeen een deel der glorie t<>e, maar tegenspoed rerirïjt men aan één. Woord in 1672 door den Raadpensionaris .lohan de Witt aan den Admiraal de Ruyter geschreven. |
Prostltnt Ie, het voor geld over-
geven van wat niet voor geld behoort verkrijgbaar te zijn. als eer, maagdom, overtuiging enz. Protectionisme, stelsel van bt>-
Bcherming van den landbouw of de nijverheid, door hoogt inrurrrechten of door uitvoerpremieii. opdat het bui- teiiland niet vrijelijk luiuiie concurreeren met het land. dat de invoerrechten heft of de uit voerprei uien verleent. Hier tegenover staat het „ Vrijhandelstelsel" (free-tradv). Protectoraat, volkenrechterhjke
verhouding tusschen twee staten waarbij de een zich eenen toestand van afliank- lijkheid bevindt. Protest van aoa-ncecptatlc
<>f van iioii-Im I n Him|. een stuk.
Opgemaakt door een notaris; een griffier van het kantongerecht of een deurwaarder. Inhoudende o.a. dat bij de acceptatie of de betaling eens wissels gevraagd maar niet bekomen heeft, en voor den houder van den wissel strek- kende om tegenover den trekker en de eiidossanteu te bewijzen, dat de wissel niet geaccepteerd of niet betaald is. (Art. 179, 182 vlg. W. v. K.i. Protestant, naam voor degenen, die
zich na het optreden van Luther van de Kerk afscheidden. Zoo genoemd na het protest, verweersebrift. waarbij de
Lutheranen in 1528 te Spiers een beroep deden op een algeineene vergadering om hun recht te bevestigen. De naam Protestanten omvat dus alle kerkge- nootschappen, die na de Hervorming /.ieh van Rome hebben afgescheiden, zoowel Ned. Ilerv. als l.utli.. Donpsgez., Kemonstranten, enz. Protestantenbond, in 1870, het
jaar der onfeilbaar verklaring van den
Paus en \'t jaar van den Duitseh-I\'ran- schen oorlog — op bescheiden schaal in Nederland opgericht ter bevordering der vrije ontwikkeling van godsdienstig leven. De boud. die einde * let. 181»» te Zwolle baar 25-jarigjubllé vierde, breidde zich snel uit. en werkte totdusver voor talloos velen hoogst nuttig door er |
||||||||||
|
956
|
|||||||||||
|
PItOTESTANTSCIl RKK.
|
|||||||||||
|
PKOStA, l\'ROSB.
|
|||||||||||
|
althans ëdnig godsdienstig leven in te
houden. l*i nt vni II il I scli Vi\'i-s:iilli\'s (Het
—. Hf f tl u, waar Marie Henriette van
Kngelaud, de douairirre van Prins Willem II van Oranje it Hl.^U). in het kasteel hof hield voor haren broeder Kniel ill, destijds pretendent voor den troon van Kngelaud), dien /.ij, hoewel balling, beschouwde en vereerde als haren vorsl en lieer. Protestantse» e Kerk (De F£-
uV-lon der — * bijnaam van Johann
Arndt d.\'ia\'i—1(121), oin zijn zacht- moedig en verdraagzaam karakter. Pi\'oteilN* \'in yt li. i, bij de <! rieken
een zeegod, die de gave der voorspelling en het vermogen bezat, zich in allerlei gedaanten te veranderen; door II ome- rus. Oden IV. 410— 4 is en 4f>l>—458 in ti^. beteekenis bet eerst gebruikt voor een onbestendig, reranderlffk wensch. Protocol. Procesverbaal of notulen
van diplomatieke handelingen of beraad* slagingeii; liet eerste ontwerp van een regeeriligsstuk, waarop een of ander tractaat gegrond wordt Van \'t gr. protolctdeoti, een blad aan een lis. ge- heeht om den korten inhoud aan te duiden: officieel verslag van wat door eenlge vergadering besloten is (zonder zooals in notulen ook gewag te maken van de discussies I. In onze historie hebben de protocollen de l.ondeiisehe conferentie van de mogendheden na den Belgischen opstand een treurige ver- maardlieid. Hrotocolfirtiis, prins (\'hristiaan
(IX) van (Uilcksburg, bij het protocol van Warschau 5 Juni IHól en het tractaat van Londen H Mei 18.">2 aan- geweieii als erfgenaam van den Deen* achen troon. ProtoplaHine, de cellen, waaruit
zich een levend frezen ontwikkelt, van een gelei-achtige zelfstandigheid. Protozoa. de laagste klasse van
het dierlijk leven; in tijj. /.in. eenjetig- dig aspirant naar een wetensehappelijken titel. |
|||||||||||
|
Protulieruiis. mrv. proiuberansen
— roode vlammen langs den rand der zonneschijf, danken haar oorsprong aan uitbarstingen van brandend gas. Van lat. protuberare — uitwassen, groeien. Provriiiei*Nlin!t4, gesticht, waarin
men zich voor zijn leven zijn onderhoud kan koopen, provi<ntdhuis. Van lat. praebende. PrnvooNt-j|e^vcl<lij|o(r) of ka-
pitein-gewetdiger, vroeger hij bet leger
een hoofdman, tegenwoordig een onder- officier. De persoon, die de overtreders onder de kriji;s]u\'<lt\'ii en schutters ge- vangen neemt. B§ den provoost zitten" werd verhaspeld tot a/ti dein) provoost zitten"; en zoo heeft het woord provoost de beteekenis van gevangenis erlangd. Pr. prévAt, ligd. Profoss. Mid. ned. preroxt, prorost i in 1 ,V22 pronex*, pronasse) = halsrechter. l\'it lat.pro<* positns io\\ ergestelde). — Te Zatfen ligt eene straat de (ieweldigersnoek, a* 1659, fiO reeds bekend: in IH2."i staat aldaar eene „provoost" aangewezen, die er reeds in de 17e eeuw waarschijnlijk bestond, en is de straat naar den provnos.t- geweldige genoemd, die er woonde. ProxliiillN ;iwh\'( I <-:i lejfon,
(lat.), reeds staat het huis tan den naasten (buurman) l\'ealegnn in brand.
Vgl. Vondel, Ggsbreeht, vs. «"\'.>: En \'I ttaeste huis dnef nen tint staet in lichten brand. Itij Vergilius, Aenei\'s II, 311, als de dichter de inneming en verbranding van Troje door de Grieken verhaalt. Wordt spreekwoordelijk gebc- zigd in den zin : „er is dreigend, groot gevnar". l\'calegon was een hoogaau- zienlijk Trojaan, die zitting had in den raad van l\'riamus, koning van Troje i II ome rus. Via» III, 148). Ook Juve- nalis (Satirae lil, 198) bezigt zijn naam, om een .edelman" aan te duiden. ppoxlimiN simi cjfoiiict inihi,
(lat.), * hen mijzelf het naaste. Te-
re n ti tl s. Andria IV. 1. Proza, Pr os e, .11 y a plus de
vingt ans que je dis de la prose, saus que j\'en susse Hen", aanhaling uit Le Bourgeois Oentilhontme van Molière, |
|||||||||||
|
PilUD\'HOMME» EXZ. Ü57 PUULIC SPIKIT.
|
|||||||
|
gebezigd om aan te duiden: „ik wist
zelf niet dat ik /.in) knap was", schert* senderwijze gezegd. PvuiThommcs (Conseils «Ie —,
(fr.), colleges run vroede mannen, deskundigen. Bijzondere rechtspraak voor geschillen tusschen patroons en werklieden, in 1806 in Frankrijk inge- voerd. Pl\'nikeilti]d, du laatste zeventig
jaar der 18e eeuw, toen in ons land familie-regeer ing. luiheid, gebrek aan moed en geestkracht op bijna elk gebied ohm eenmaal grootse!) verleden te schande maakte. .Men richtte zich naar de ver- dorven zeden van het Fransche hof (gelijk ook overal in Duitschland het geval was) en droeg dus ook evenals daar pruiken. Vandaar woorden als oude pruik voor vijand van vooruitgang, beperkt mensch, en prnikerig voor dwaas, kleinzielig of dom. Pruimen, spotnaam voor de burgers
van Ilijlaard (bij Leeuwarden). Prytaacn, in het oude Athene eene
commissie van 50 raadsleden (het tiende gedeelte van den raad van vijf honderd), die in den raad en de volksvergadering voorzaten, ür. prittanein, eig. vorsten, heeraohers. I*i* > i;i lieutll, een gebouw te Athene,
waar aanzienlijke vreemdelingen, buiten* landsche gezanten, en verdienstelijke burgers hunne van staatswege verstrekte, gemeenschappelijke maaltijden hielden. — Oorspronkelijk hielden de prytauen daar hunne zittingen en maaltijden; vanwaar de naam. Psalmcnzln<jeii, in i 1 it.), acJiuren
van tafels en banken i)i de kazerne wet een steen; dat door de soldaten geschiedt. Psalmberijmingen, die van Jonk-
heer Willem v. Zuyleu van Nyevelt (Souterliedekens). „ van Jan Wtenhove. „ „ Petrus Dathenus (verta- ling van de Fransohe bun-
dels van Marot en Beza), f 1590, eene kreupele be- rijming, die nochtans twee eeuwen gebruikt is. |
Psalmberijmingen, die van Phi-
lips van Marnix van Wt. Aldegonde in 1580. „ van .Jobs. Euseblus Voet, doc- tordergeneeskunde,tl778. „ „ \'t Gezelschap Laus Deo Killus Populo.
Van die van Voet zijn su psalmen en 4 gezangen in onze nieuwe berijming opgenomen. Psalmist (De —, koning David,
| aan wien 73 psalmen worden toegesehre- \' ven: twaalf psalmen dragen den naam van Asaph als dichter, elf den naam van de kinderen van fCorah, een gezel- 1 schap van zangers; één psalm is toege- ! schreven aan Mozes. I\'sinvii\'. psowvl, i r u ss. i, verkort
uit psoivaja barnaja ~ langharige | unndhond. Psyche, (gr.), stel. In de oude
6-rieksche knust voorgesteld als eene kleine gevleugelde meuschengestalte, in de latere Grieksch-Homeinsche kunst als een vlinder, of als een meisje met : vlindervleugels. Later werd zij in ver- band gebracht niet Eros (den god dei- liefde. Amor, Cupido), die öf in liefde j met haar vereenigd was, öf haar in de 1 gestalte van een vlinder kwelde. Inbare \\ vereeniging met Eros wordt zij ook I door Apulejus beschreven als de jongste \' en schoonste van een drietal konings- | dochters. Psyche, groote, beweegbare spiegel.
Psychoj|i*aplile, geestenschrift,
| een geschrift of woord, volgens de spiri- tisten neergeschreven door een geest, die | aangeroepen is. Ptolomcns-systeem, het stelsel
van Claudius Ptolomaeus, den sterrekun- dige van Palusium in Egypte, volgens hetwelk de geheele hemel om de aarde als het vaste middelpunt draaide. Tot lang na Copernicus werd dit stelsel aan- genomen. Pnhllc spirit, (eng.), zedelijke
kracht, waarmede een geheel volk ge- liecht is aan zijne rechten en vrijheden, |
||||||
|
958
|
|||||||||||
|
PUBLICANI.
|
|||||||||||
|
IM I.V1S K.N/.
|
|||||||||||
|
t\'ii «lic deze In*ter waarborgt (hm eenc
geschrevene Grondwet, hoe ook besegeld en bezworen. I*iil»Tic;i 11 f. naam der Katharen
(z. a.i in Italië. It. publieauo -- tol- pachter, tollenaar; vanhier zondaar, omdat in het Nieuwe Testament „tolle- naren en zondaren" dikwijls in den adem genoemd worden (bv. Matth. IX: Ui, 11; XI : L9; zie ook Matth. XXI : 81, 2). I\'ueclle (I-*a —, de Maagd van
(trieanti, Jeanne d\'Arc. \' mderscheiden gedichten ii]( haar zijn eenvoudig getiteld;
l.tt Pucel/e. Puek of Robin Goodfellow, een
aardmanuetje of kobold, wiens aardige of boosaardige streken in alle landen vermaard zijn geworden, hoor Hhake- speare\'s Midsummer Nïght\'s Dreamdoor heel de wereld bekend geworden. In andere talen ook wel Pug geschreven, l*n*I. Russisch gewicht van 40pond,
gelijkstaand met 1 il.8B0 kilogr. Oostelijk Siberië brengt jaarlijks 1800 pud goud voort, ter waarde van pi. m. 25 mlllioen roebel. I*u<l<lili|| (Een —, (rest.l, restait-
rations-schniU. I*n«l< Is Kern (Das nlso wnr
des —, thgd.i. dat was dus de kern
pan den poedel, d. i. dus. dat zat er eigenlijk in dien bond. Goethe, Faust I, Studierzfmmer; uitroep van verba- zint; van Faust, als bij ziet, dat de geheimzinnige poedel in een reizend student veranderd is, onder welke ge- daante zich Mephlsto vertoonde. Puerl simt puerl, et piterllin
trnctnnt. beter: sant pneri pueriel pueri ptterilia traetant, dat.i, kinderen zij» kinderen en Itandelen als kinderen. 1*uIïïihj ICilly. benaming van eciie
der eerste locomotieven, door den uit- vlnder en tevens vervaardiger er van, Htephenson, er aan gegeven, /e stond eenige jaren op bet plein vóór liet station te New-Castle op een voetstuk te pronk. Vgl. The. "Rochet (*. a.). |
|||||||||||
|
Pngnn Porcornm,il;!t.i,i/c strijd
van de varkens. Ken beroemd Lat. ge- dieht metalliteratie: 250 Lat. hexameters, waarin ieder woord met een j> begint.
I*n j| lm pro (»:t t ii ;i. (lat.), ik
strijd voor hef roder/and. Spreuk Op Uiden\'a burcht, omschrift van de Uid-
sche nood-munten a° I."i74; ook als I\' I\' I\' op openbare gebouwen van oorlog en marine.
Puimsteen, (barg.), ring.
Puls, (barg.), grap.
Pulst (Een —- (rest.», een pan-
teitje. Pulehre. Itene, recte, (I a t.),
schoon, goed, juist; bravo, bravisslmo. HoratiUH, Ars poëtica 428. Pulehrl studio, (lat.), door ij\'\'\'\'*\'
mar het schoone (gedreven of bezield i.
Naam en devies eener kunstschilders*
i vereeniging te \'s-Oravenhage. I*ii Icliruni est il I {f Ito inousl iji-
rl et «Heit bic est! (lat.), schoon i beerlijk i moet het zijn, wanneer men met den vinger naar iemand irijst en er wordt geroepen : die is het, d. i. het voorrecht van volksgunst of roem. Pull. ia iii.i. vgl. Wire-pulUng, bij
verkiezingen de steun of hitt/> van beu, die belang hebben bij de verkiezing van den candtdaat. Vandaar eene vraag als: „What sort of a pull bas he V" M. a. w. «rie zal trachten hem er door te trekken; wie bestuurt de draden V Pullimuin-ears, (ani.i, passagiers-
wagens eerste klasse in Amerika, die
tot slaapwagens kunnen ingericht \\vnr- den, aldus genaamd naar (leorgc Mort in ui er ruil ma nu (1881—97), wagciifabrikant te Itoseland bij (\'hicago, die het eerst deze wagens bouwde en in exploitatie bracht en ze later nut groote weelde inrichtte. Pnlvls et ii in In ii sumns, (lat.),
utof en schaduw zijn u-ij. Horatlus, Oden Vil, l(ï. |
|||||||||||
|
PU8EYÏSMU8.
|
|||||||||
|
PUMPKRMETTEN,
|
|||||||||
|
Pmnperiiietten, i hgd.), zie Metten
(Donkere of duistere).
Ptim-h, Engelsen tijdschrift, waar-
van op 17 Juli 1 ss41 het eerste nummer verscheen; de titel kan vervormd zijn uit pulcinetto f maar in Kngelaml is men van meening, dat de naamsoorsprong on- zeker is. Punch, door ons uit liet Kngelsch
overgenomen, in tic spreektaal geworden tot pons. In het Kngelsch afkomstig uit Indië van pandja of pendja, vijf. (<ir. peltte). I>e drank heet in l\'erzië volledig pandja noeej = de vijfdrank. De v^jf bestanddeelen «aren oorspron- kelijk brandewijn (ram of arak), thee, citroen, suiker en kaneel. Punctum ascriiiiiiis. (lat.), het
(opklimmende punt, in du astrologie der ltie eeuw het punt der Ecliptica, hetwelk op het oogenblik van iemands . geboorte opging, d. w. z. den oostelijken horizon sneed. Punctum ascendens werd ook wel aangeduid met den naam van horoscoop (z. a.). I*iiiiftiin> ftnllciiH, dut.), het op
tten voorgrond tredend of geplaatste punt. Satire — springen. Punische oorIou.cn. de drie door
de Karthagers(.R)ex/,al8van Phenicische afkomst) tegen de Romeinen gevoerde oorlogen, geëindigd in 14l» v. (\'. met de
slechting hunner stad door 1\'ublius (\'ornelius Seipio. Zie ook hij Karthayo. PuiiIncIic li\'ouu. verraad, ver-
breking van belofte; de Carthagera werden door de Komeiuen I\'unicrs ge- heeten, vandaar de beteekenis bij de Rameineii. Pnnt (De —, (mi!.), vroeger werd
het brood van den soldaat in drieën verdeeld, drie man kregen één brood; een hunner sneed het in drie sectoren en legde een mes daartusschen. Kr werd dan door een der belanghebbenden „om- gestaan" en door dezen beslist aan wie de sector ten deel viel waarnaar de punt van het men wees, of wel de rug of de snee daarvan. Of wèl: vroeger |
werd iemand die .meester op den degen"
was, genoemd (dok in brevetten) „meester op de punt"). Thans is de oilieieële benaming: meester op den .degen", of op den .sabel", of op liet „geweer". De punt is geheel verbannen. Punt (Het iloodc —, (poUt.),
de toestand, waarin eene vergadering
verkeert als het aantal leden der op- positie juist de helft bedraagt. Afkom- stig uit de mechanica: bet oogenblik, waamp de krukas van een vliegwiel een rechte lijn vormt, en bet wiel dus niet vooruit of achteruit zou gaan, indien de gang liet niet over bet doode punt been hielp. Punt (Meestee ot prevot o»
de —, unil.i, n/t den degen.
Puntjes poets«• ii, (miI.), punt-
granaten schoonmaken bij de artillerie. Puppcn, (mi l.i, rooken; meer be-
paald ecu sigaar, vandaar pu/tstok voor sigaar. Purflew, i e n g., he ra 1 d. >, schild
met pelswerk beladen. Purim, zie Poert\'m.
Purltnn City, (atn.i, puriteineche
stad, naam der stad Boston, naar den
1\'uriteiiisehen geest van een groot deel der bewoners. Puriteinen. Zie Conformist. Men
spreekt ook van een puritehisch zusje
= H;c»/s/c*f-zusje, fijn, preiltseb meisje of vrouw. Puriteinsch ™ preutseb, al te veel lust hebbend tot uitzuiveren, angstvallig. Pttl\'ltz, (pools e h), dot-puiteer, de
beer eener heerlijkheid in Polen (door de Poolsche "loden zoo genoemd naar het Mebr. porietz = de gewelddadige, de machtige. Purper, (wap.), kleur van dien
naam. voorgesteld door scluiinscbrmk- sche lijntjes. 1\'Hscyïsiniis. een tot het K. Ka-
tbolicismus overhellende richting in de |
||||||||
|
IM\'SIIFULL JOB. IMiO l\'VltAMfs.
|
||||||||||
|
van keizer Karel V de ketters deed,
volgens plakkaat van 1529. Pat = kuil.
Htittetliieii. aanhangers van J. 1).
Fransen van de Tutte, of van zijne party. Benaming uit IHtiti, kort na het eerste optreden van Van de Tutte in ile Kamer. |
||||||||||
|
Kugelsche staatskerk, gesticht door den
kanunnik eu hoogleeraar Krfwurd B. I\'usey (180U—82). Zij zoekt liet gods- dienstig leven te bevorderen door kunst .mi ceremonieel. Aanleiding tot het
iuitstaan van liet Puxeifixmnn was de vraag* in 1803 op een vergadering van leden der universiteit te Oxford ter tafel gebracht, of uieu de Staatskerk niet tot een nieuw leven zou kunnen opwekken. Het fttHet/Txiwtx heeft de Engltah Chittrh t\'u/iw\'t Kngelsche Kerk- vereeniging) gesticht, die in 1*S4 2tïló geestelijken eu isr.uu leden telde. Piifilifull .loc. leng.), spntnaam
van den rinir/rtimi</r)i minister van Buitenl. Zaken in Kngeland, Josepli riiimberUlu. Pmth/tül — stootvol: Joe of ./<> Joseph. \' l*tisl>iiii|iii;i ii. ie lig. i, eeli al te
voortvarend man. Hut. t\'ii galg, „putkeendegalghu":
uitdrukking, die men hij de optelling
van heerlijke rechtei......Ier het Leen-
stelsel, vaak aantreft, ninl. „hogheende
>vde (of leghe), putke ende galghe".Er wordt liet rechl over leven eu dood. het halsreeht. jus >. potestas gladii.jus summum door aangeduid. /\'"/ was een
diepe kuil onder de galg. waarin de overblijfselen der terechtgestelden vielen. Zie de afbeeldingen van de Volcwijk met de galg. Hut mom \\ In thy povse, <cng.).
*/(**• geld in je hetiiv. Snakespeare, Othello I, ;f. waar Jago zijnen vriend Rodrigo aanraadt, vooral geene kosten te ontzien, wanneer hij van de liefde van Deademona, de gemalin van Otbello, zeker wil zijn.
Put Int hebben, veel drukte maken
over eene geringe /.aak. een onbedui- dend leed, \'t zij reeds aanwezig, \'t zij te gemoet gezien. Naar Kzech. XXX : "i.
waar, als het ware. met zekere drukte volken i Puteers = lnbyêrs en Chemi- tisehe Ly diers) worden opgeteld. Huts. (barg.), ttreek;
Huttc (Met «Ie — straffen.
h\'i\'eiKl firt/rtffrH, gelijk men in de dagen
|
||||||||||
|
Pygmeeën. i m y t h. i. dwergen,
ventjes ter grootte van eeiL/m//i«f tgr.)
= vuist. d. i. ter hoogte van den elleboog tot de vuist: die den dood van hun reuseiibroeder Antaeua op Hercules
dachten te wreken en tegen den slapcn-
den halfgod te velde trokken, d. w. z. op zijn lichaam roudkrabbelden eu zijn
hoofd belegerden, zouder hein in \'t minst te deren; Hg. de naam voor kleine, onbeduidende geesten, wanneer zij tegen bekende, ontwikkelde maunen opstaan. |
||||||||||
|
Hyjjlllllllou. koning van Cyprus,
vatte voor een door hem vervaardigd ivoren vrouwenbeeld zulk eene liefde op, dat hij Vernis «meekte er leven aan te geven. Dit geschiedde, waarop Tvg- malion dat levende beeld huwde. Van- , hier bv. _l\\ of het Beeld bezield door I de liefde zo als hetzelve door Caroline en (\'liarlotte Krcderic, oud il en 7 jaaren. op den Ainsteldamsehen schouwburg in . het laat.-te des jaara 17.">s gedanst is", eene prent vervaardigd door den plaat- snijder eu tooueelspeler Tuut. HylndeH. zoon van Strophios. neef
en getnmw vriend van Orestee (z. a.i. . met wiens zuster Dieetra hij huwde. I*> i\'Hiiiti*. een Babylonisch jouge-
| ling van buitengewone schoonheid, be- minde de even schoone Thisbe en werd door haar bemind, maar hunne ouders die in vijandschap met elkander leefden, wilden in hun huwelijk niet toestemmen. Lang zagen de inhuiemleii daarom eik- ander slechts door een spleet in den geineensehappelijkeii nilllir tu»elieu bei- dei\' huizen; eindelijk spraken zij af, elkander bij het graf van Ninus te ontmoeten. Nauwelijks was Thisbe op de afgesproken plaats verschenen, of zij , werd verschrikt duur liet naderen van 1 een leeuw, zij vluchtte eu verloor in de ; verwarring haar «luier, dien de leeuw |
||||||||||
|
PYltlTK.
vond en met /.iju muil, nog bevlekt door
het bloed van pas gedonde runderen, verscheurde. Kort daarop kwam ook Pyramus en toen hij dun Moedigen sluier zag, meende hij dat Thishe door een wild dier verslonden was: liij trok zijn zwaard en doodde zich. \'I\'e laat keerde Thisbe terug, zij vond haren minnaar leeds dood en bracht zich nu ook met zijn zwaard oin bet leven. Zie Dr. (leorg Hart. Die Pt/rammnnd Thiabe- Sage in Holland,\' Enyland, Italien, Spanten mul Dentsrhland. Pyrite. eig. ruitrsteen; natuurlijke
verbinding van zwavel met een metaal, inzonderheid met ijzer, gewoonlijk als kleine goudgele kristallen voorkomend. Pyri\'lni. de echtgenoote van l>eu-
ealion (z. a.)i die met hem in de boot zat bij den gnioteu vloed. Toen de wateren weken, belandden zij op den Parnassus, waar zij. op raad van bet orakel van Tliemis. steenen achter bun rug wierpen, die in mensehen veran- derden; die van l>eucalion in mannen, die van Pyrrha in vrouwen. (>]> die manier zou. naar der (Jrieken en Ko- ineinen fabelleer, de aarde weder bevolkt geworden zijn. Eenige overeenkomst met bet Zondvloedsverhaal van Gen. Vil : 28; Vin : 4 valt niet te miskennen. I*y i\'i\'lioiiisnif. i f r.), tn\'-ij\'felzucht, j
Naar Pyrrhon, uit Klis, stichter der | Nkeptisehe school, tijdgenoot van Aris- ] toteles en van Alcxander den (iroote. ; \\\'olgens hem moest de deugd hoofddoel, ; het eenig oogwit van alle niensehelijkstre- \\ ven zijn ; tevens verwierp bij de mogelijk- j beid eeiier kennis van de dingen naar bun I |
61 PYTHON.
werkelijk zijn of\' bestaan, en mitsdien
de waarheid zelve, welke ons noch de zinnen noch onze meeningen kunnen aanbrengen. Fr. pyrrhwiien, twijfeU zuehtig, pyrrhoniser = tot twyfelzucht overhellen. Sully Prud\'homme schreef in de „Revue des deux mondes", 15 Oct 1890, ]>. 7t>l enz., over ,Le Pyrrhonisme j Ie dogmatisme et la t\'oi dans Pascal"\' r> rrhns-o\\ ernlimliiu. -ti*ioinf.
Overwinning. die met eene nederlaag
gelijk staat. Pyrrhus, koningvan Kpirus, | f 272 v. (_\'., riep na zijne bij Asculum
behaalde zege op de Romeinen, uit : „Nog écu zoo\'n overwinning, en ik ben i verloren!" Zie boven. Eneore ttne pa-
I reille, enz.
Pytliu|ioi>isclie tnfel,(r eken k.>.
tafel ra» vennenigcul&iging. Vr.table pythagoriqne. Naar den wijsgeer Py- t ii a g o r a s <geb. te Siunos "»8(i/5(>8 v. (\'.). Pytllla Phllipplca, een PhMp-
p/\'srli, d. i. 1\'bilippus-gezinde Pythia (of
orakel i. Hiervan sprak de Atbeensebe redenaar Demosthenes, dewijl Philippus koning van Macedonië (f 3\'M) v. C.) het orakel van Delphi bad oiugekoeht om te zijnen gunste te prof\'eteeren. Python* de draak Python, door
Apollo gedood, (ir. puthoon, tegenw. deelw. van pttthoo = doen verrotten: want men stelt hein voor als ontstaan uit liet xlijk der aarde na den vloed van Deukalion. Python. (wap.), zie Vliegende
«lang. |
|||||
|
Q
|
|||||||
|
l/l\'ADltl 1\'I.K ALLIANTIE.
QiiHiIrngeslina, dat.), de mer-
tlgste dag, de veertigdaagsehe vasten voor Paschen en du eerste Zondag in dien vastentijd. Quailrljfa, Komeinsch vierspan,
quadi\'igatus imet een quadriga gestem* peld. mul. tinmmifs), zilveren munt niet zulk een vierspan daarop afgebeeld, zilveren denavius. Qunilrlllc-konlnii, zie Mnsard
Quadrlvluni, (lat.), van ri<t —
weg, een viersprong} eertijds nok de vier deelen der wiskunde: rekenkunde, meet- kunde. sterrenkunde en muziek, welke met het trivium — graminatiea, dialee- tica en rbetoriea. de zeven vrije kunsten der .Middeleeuwen uitmaakten. Quiiftrooii, van bp. cuarteron (spr.
kwarteroon), kind van eeue Mesties en een Europeaan. Quadraple Alliantie of t»ervou-
diy verhond, een verbond, tuaschen vier staten gesloten. Bekend zijn: 1) de (Jnadruplê Alliantie van 1(174,
gesloten tussebeu 1 Ulitseliland, Spanje, Denemarken en Holland, tegen l-\'rankrïjk. om l.odewijk XIV, die aan Holland den oorlog had verklaard, te bestrijden. I leze Alliantie eindigde met den vrede van Nijmegen in lliTS. |
|||||||
|
Q., QmntMë.
i\\. (hand.), op Franeche munten, ten
toeken dut zij te Narbonne of Pcrpignun
zijn geslagen; op Kpaansche rekeningen qüiniaal of centenaar, Q. E. D., jfwod est ot erat demon-
strandmti {/,. n.).
Q. IV., gtrot? »*\'yo = wat ik ontken.
Of quod negandum (est), wat ontkend moet worden. Q. P., (Jnantiim Placet (z. n.>.
Qq of\' qq, qualitate qua, (lat.), in
bepaalde hoedaniglieid. ambtelijk. <|. H.. Quantum safis of i/itantttm
snfjicit, (lat.), zooveel als genoeg is, in voldoende hoeveelheid, op recepten. O. v., quod n\'de, (lat.), zie dat!
sla dat na ! Q. v., quantum ris (z. a.).
Oiiïi (alis. (lat.), a/s zoodanig.
Qnml, isportj. qnadntplet.
Qliaurajfeneil, zie Afinat. Lat.
quadraifeni = hij rcertif/en, elke reertiff [ verdeelenderwiis). |
|||||||
|
UG3
|
|||||||||||
|
ifl\'AlUtU\'LKT.
|
|||||||||||
|
Ql\'AKU ENZ.
|
|||||||||||
|
•2) de Quadruplê Alliantie van 171*
— li), een verbond tu&schen Kngeland. Frankrijk, Imitschland en Holland, ten einde de erfopvolging in Engeland aan het huia van Hanover, en die van Frankrijk aan tiet linis van Bonrbonte verzekeren, alsmede om te beletten.dat Frankrijk en Spanje zich onder éen kroon vereenigen. ï>e Alliantie werd geteekend te I\'ar ijs. 3) de Quadruple Alliantie van 1834,
een verbond tusscben Engeland, Frank- rijk. Spanje en Portugal, om de troebelen op het schiereiland te doen eindigenen Don Miguel en Don Carloa heiden te verdrijven. Onii dfliplet, ispnrt.l, rijiriel mor
vier personen,
Quac iioceiit, docent, ilat.i.
nat deert, leert. — Door seliailc wordt men wijs. Qune pull\'lirn jn-dna simt of
Arduii quae pulclira, (lat), wat schoon is, is Igaatl moeilijk.
On:i«\' SUllt i\'if "sai-is < :i<s;ii\'i
<nl. dentar), flat.), f/eef den keizer irat \'les keizers is. Vgl. Matth. XXII : 21. Quaereiida pecunia priiiiuin,
11 a 1.1, allereerst moet geld gezocht
tr orde tl. Woord van Prof. M. de V r ies, toen in 1805, na een tijdperk van verval. opleving der Maatschappij van Nederl. Letterkunde (te Leiden) werd waarge- nomen, maar allereerst naar versterking van finaneieele krachten moest omgezien worden. Quaerciis qucin devopet,i lat.),
zoekrin/, uien bijzon moffen verslinden. 1 Petr. V : 8, O ui* er i t ui\'. (1 u t.), er wordt ge-
rraoffd, men rraagt; het is eene vraag ot\' quaestie. Hij QuintillanuB e. a. Quaestor, dat.), van quaetitor,
van 4/tffiero lo.a. onderzoeken), oorspron-
kelijk in het oude Kome een college van twee personen om onderzoek te doen naar moord; voluit, tjttaestures parri- eidü. Waarschijnlijk hadden zij reeds destijds het opzicht over de gelden van den Staat, en hieven dit behouden toen |
|||||||||||
|
I hun crimineel onderzoek op anderen
I overging. Vanhier werd alzoo de Quaes- tor een financieel ambtenaar, te Rome,
I zoowel als in de provincie, die de staats- gelden ontving en uitgaf. Onder de Kei<
j zers was de (Quaestor Caesaris of Prin- , eipis heiast niet het voorlezen der kei- zcrlijke rescripten of redevoeringen in
den Senaat: onder Constant ijn den (Iroote
; was de Qitaeftor Saeri Palatii [de i}. van | het heilig, d. i. eerwaardig > keizerlijk) 1 paleis) de kanselier des Keizers. — Ten onzent de persoon, aan wien de veren*e-
l ning der finaneieele zaken is opgedragen, z. v. a. de benrzdrager, bv. van een
Ring, van eene Beurs, enz.
Qual tVOrsny (Lc —, bena-
niing van liet Ministerie rail Buiten\' . landsche Zaken te l\'arijs, wegens zijne
ligging aan die kade. O ii ;i K er City, | a m. i. h\'trakersstod,
I naam voor Philadelphia,nnar de stichters, I Wm, l\'enn en zijne gezellen, die kwa- kers waren. Qualesiuid, zie Halesund i Aauli.).
Oiiii 1 is pater, talls ïiI ias, 1 a t.>,
ZOO rader, zoo zoon.
Qualls rex, talls grex, flat.i,
zoo rorst, zoo mik. — Zoo heer, zoo knecht. Qualitate qua. (q.q.) (Int.), in
de genoemde lioedaniaheid.
Quallter tallter. ilat.i. meestal
taliter qualiter, il. i. zou wat, zoogoed als \'t kan, tamelijk. OiuiimI iilira-t-11 tont vH?ifr),
wanneer zal hij alle» hebben gezien ¥ Fit Les Plaideurs, van Ra e i n e. III. X Eene spotternij op de pleitbezorgers, die bij de meest onbcteekcncndc zaken vooral
groote geschiedkundige feiten te pas zochten te brengen. Ouanil Je ne parle pas, Je ne
pense pas. (fr.), a/s ik niet spreek, 1 denk ik niet. Woorden van N uina Rou-
mestan in den roman van dien naam
I van Alpb. Daudet ilSSli. Vgl.fVii/ftc.
|
|||||||||||
|
;u;i
|
||||||||||||||||||||
|
VlANl» KXSS.
|
i|IAM) KXZ.
|
|||||||||||||||||||
|
lang, zput i\'i\'n oud, injs spreekwoord,
De\'saug\'iers 1177J—IK27 l, Ie Délire bachique. Oiiaml on lilt Mmioiii\'s vev-
(tueux.
On alme n. volt* lever l*aui*oi\'<*. ifr.i. als men altijd deugdzaam gewet*!
is, ziit uten gaarne den dag aanbreken, (begroet men den dag met vreugde i. tïezegde van Dejauie in Montauo et Stéphanie, muziek van Ite r t 011. 4{iiaii«l on premi iln jfiilon. on
nCu Hiiuralt trop prcmli\'e. I i\'r. i, zie fialou.
|
||||||||||||||||||||
|
<|llllll<l ils Ollt tailt iVesprlt,
les enfantn vlvent pen, (fr.), als
de kinderen zon reratandig zijn, leven zij n/ei lang. Voorspelling van Ulocester, nopens den hertog van Vork, in l.is Enfants d\'J-.\'iiottartt, van t\'as i m i r OeUvlgiiu (den Irtn Mui is:j;j in het |
||||||||||||||||||||
|
Th
|
84
|
éutre francais voor \'t eerst opgevoerd),
|
||||||||||||||||||
|
I. >. In Richard Hl van Shakes-
lieare, zegt (i bicestereveneensSotciêe, mi gottng, theg sag, do neter fice tong. I»e Prunsche dichter schijnt dn» een- voudig te hebben vertaald. Ou:i uil In botte ilevlent fimiler.
Kil*\' vent êti*e eharrlée. l.uxem-
burgsch spreekwoord. Lettert, als slijk mest irordt, w/t het rgdeu. Fig. als uiet . komt tot iet, heeft het alleman» verdriet rn ten laatste kent het zich zelve niet. Afkomstig van Jan Heek, in een zeer j burgerlijken stand in eene der voorsteden i van Luxemburg in L5M8 geboren, dien. tot den adelstand verheven, zijne gade t\'atharina V. der Capelle op zijne eenvoil- ; dige afkomst wees. toen hij aan hare zijde zijnpleehtstatigeii intocht te l.iixeni- burg hield als civiel en militair gouver* j
netir van liet hertogdom. Quuml Ie liiWliueut vu. tont
vh, (fr.), als men bontet, lubt»» alle
ambachten trat h dwn. Men pleegt die woorden op rekening van den volksver. tegen woord Iger .Martin Nadaud, een voormalig metselaar, te stellen. Inder- \\ daad. zeide liij den mi Mei 1850, in de i Wetgevende vergadering: Lorsque Ie Mttttteut ra, tuut prufite \'Ie son «r//- oité. Doch de beer Beimlat d\'Azy viel hem in de rede. met de woorden, dat het een 1\'arijseli spreekwoord is. Ou;t u<l on :i tont perilu. i| tut uil
(on 11*11 plus ri\'espolr, Lu vle est nu opprolive. et Ia
mort nn tlcvolr. < f r.i. trattneer mfii \' \'allen verloren en alle hoop opgegeven j heeft, is het leven een schande en de dood i-e» plicht. Voltaire, Méropc (174:ii II, laatste vers, rol van Mrrope. , |
||||||||||||||||||||
|
Oiiiinil hui* uut\' pt\'i\'Honne. on
pretend Ne ré uier,
C\'ewt pui* les lieuiix eotéH i|ii"M lul fuut reHNenililei*. ifr.i, intuint r men zich naar iemand
tril richten, moet men zijne goede ieu uiet zijne kwade) eigenschappen na- boot Hen. Woorden van Armande tot Henriette in Molières\' Femmes savan- fes, l. 1. Zij worden gebezigd, om aan te duiden, dat liet niet voldoende i- ieinands hebbelijkheden eu fouten na te bootsen "in met hein gelijk te |
||||||||||||||||||||
|
4| Il il lid voilN m\'aiii\'i\'z mis ;*i la
laaterne. y verre* vous plus
clulr** i t\'i\'. >.\'tls i/ij mij aan de lantaarn hebt opgehangen, zult gij dan beter zien f een der talrijke gevleugelde ge- zegden van den abbé Maury in 1781»; dit antwoord gal\' bij aan eene woedende volksmenigte, die dreigde hem op te hangen. Zijn woord maakte indruk, en men liet hem daarna steeds met rust. |
||||||||||||||||||||
|
(giiund v (nis ni\'anrez lui\'. II
ue uit* fumli\'a que slx plensde teert\', (fr.i, als <jij mij gedood zult
hebben, heb ik maar tes voet grond nooilig, woord van d e M o 1 é. groot-zegel- bewaarder van l\'iankrijk | Iós4—1656), tot de oproerige menigte, die hein \\\'11 l\'ebr.
Hi4lit wilde dunden, mulat bij in het heetst van de twisten der l-Vonde een onderhoud met Mazariu had gehad; wat de groote menigte als verraad beschouwde. |
||||||||||||||||||||
|
O nu n<l on est mort. c\'cst ponr
(loiifjtcnipe, lilt uu vlell ariaifc Fort sage, (fr.t, tcanneer men dood is, isheteoor
|
||||||||||||||||||||
|
ui.") i/i \'asiuodo.
soneii of goederen in station», om te
onderzoeken of ze besmet zijn. teneinde aldits het binnendringen eener besmet* telijke ziekte te beletten.
•2" llaats waar bedoelde schepen
worden opgehouden. De naam is afkomstig uil Venetië,
waar in de 5e eeuw allen, die er aan- kwaineii, gedurende veertig dagen (<fna- rantina) werden bewaakt. Qtiaruntuaia (Woestijn v ti u
—, het eenzame oord tusseheii Jeruzalem
en .lericho, waar .lezus, volgens Matth.
< IV : I, 1, gedurende veertig dagen i en
nachten) heeft gevast. Derhalve z. v. a.
het oord run firn proeftijil; zie Qua-
rantalne. I>e herg Quarantania heet bij de Arabieren Djebel-Karantel. Quil i ;i nt«- (Les —. ifr.i, de veer-
ti<f, nl. de leden van de rVansehe Aea- dêinie. Quurantc slèeles vous coii*
teniplent, zie Du hauf de ces pura- mides, etc.
Quurcel, (wap.), een soort van
pijl en voor norlogsgebruik.
Qaari il\'lieure de Rulteluls.
(f r.), lastig financieel tiogenblik; zie
1 l.e qnart enz\'. Quiirto. (lat.), ten vierde; een in
</it((rtti of een qnartijnt een boek bc-
I staande uit tweemaal toegevouwen vellen, 1 d. i. vellen van I bladen of x blad- zijden.
Quusl i\'i\'s bene of (optliue)
ffestn. (lat. i, alsof de zaak goed
(zeer goed i ir as a f\'ye/oojten. Tc re n- tius. Adelpht V. I, I! (77S), Quusl unibrn perseqtil. ilat.i,
als een sehudiur rolt/en. PlaUtUS, Casino I, l. 4 e.>•_>•.
Quasimodo, ir.k.i. naam voor den
eersten Zondag na l\'asehen: naar de : eerste woorden dei\' Latijnsehe mis op ! dien dag: i/nasi modo yen/\'ti infantes ; ete. als pasgeboren kinderkeus. vgl. \' I Petrus \'2, \'2. 7An Kerkdayen. |
||||||
|
qi:axp enz.
OujiimI vonN vorroz t omber,
tomlier les feiillles mini «••*. t\'r. >. uunneer ge de dorre bladeren ziet ra/- leit. Eerste vers viin liet refrein der ro-
niaiice Lts feut\'/tes mortes. Woorden van Adolplie Porte, muziek van Louis Abbadie, beginnende met: Mes jours sniit enudamiiés. je vais quit-
(ter la terre,
II faut vous dire adieu, saus espoir (de retour! (|tm ndoqtte bomiH ilnrmttiit
IIkiikiiis. dat.), zit; hidiguor.
Qumitn curn. (1 » t.i. aunvaugs-
woorden der l\'auseiyke Kneycliek van x December 1«i»4. ter begeleiding van den syllabus erronun. d. i. samenvatting (Ut maar kerkelijke meen ing) li<x>fcl- dwalingen van onzen tijd. waarin geloofs-, gewetens* en drukpers-vrijheid en andere grondstellingen der hedendaagsche raaat- Hchappy als kettersth /.ijii veroordeeld. Oiiii ui «i in:ii|is Iiiteuverls .
tllllto iii;i(|Ïk iris in caii|}iiii;<. flat.), hoe weer gij er int/nut, des te langer zijt yij in de kroeg, dun op eene plaats, waar gij u schaamt gezien te worden. Woord van Diogemw bij den aanblik van een jongen man, die uit een wijnhuis kwam, en er verlegen weer binnen ging, toen hij zag, dat de wijsgeer hem had opgemerkt, dit doende ten- einde zoo mogelijk zijn goeden naam bfj Diogeues te behoutten, <Jii;i iit nul ïuiitiitus :i li Ulo,
(lat.i, hoe verschillend van wat hij
vroeger tras, hor veranderd! V erg., Aen\'ri* 11, 274, spreekt aldus van den geest van 1 lector, die aan Aeneas ver- schijnt, m. a. w. hoe geheel andersdan die vroegere Hector, die mei de wapen- rusthig van Achilles uit den strijd terug- keerde. Quantum placet, (lat.), zooveel
men verkiest (op recepten en derg.). Quantum vi-. (lat.), zonreet als
yij iritt, naar genoegt». Quarantaine, 1° gedwongen \\er-
Mijt\' van schepen in havens of van per- |
||||||
|
966
|
||||||||||||||
|
QUATENÜS.
|
(JUK MN/..
|
|||||||||||||
|
Quasimodo, scheldnaam voor een wan-
staltig nieitseb, naar den klokkeluider der Notre-l>ame in den roman van dien naam van Victor llngo. 4|nateiius, (lat.), foorzoover; zoo
spreekt men van de underteekenhig eener geloofsbelijdenis met een qua/enus (d. i. coor zoover ze in et de II. S. overeen- stemti, of met een */«/« = omdat ze met (]<• II. S. overeenstemt. Qnatei\'tcilipci*, (r. k.), zie Kerk-
dagen. Qu;i 11\'t\' Hls Ayinon (Les —,
(fr.i, zie Haimonskinderen.
|
verdediging van dezen door hem neer-
geschreven, en hein later onder den neus gewreven, terwijl men zijne wonden ver- bond, veroorzaakt door de ontploffing eener bom, welke anarchisten 4 April 18114 in eene restauratie te Parijs hadden geworpen. Qll\'oil lll\'n lllc sonliiiii\'. ;i |iei\'s
1111 tel im*\'*"ï t.
<|llC les hCt es ii o nl po int (Tesprlt! (fr.), men houd e nu eene, na zulk een
verhaal, rol, dut de dieren f/een ver- stand hebben! Moraal van Lafontai* ne\'s fabel X, l, /es deux Rats, Ie Jienard et l\'Oettf. Men bezigt die ivoor- den, wanneer een dier een opmerkelijk bewijs van verstand geeft, of ironisch, wanneer een dwaas, door eenigerhande daad of een kwinkslag verrast, als wilde men zeggen, dat men iets dergelijks niet achter hem zon hebben gezocht. |
|||||||||||||
|
(guatrcfciillle, (vvap.), zie Vief\'
blad. <|iuiti*c-vlii||t-ti\'cizc (Uu —9
i f r. i. reu 93, voor eene slachting in
figuurlijken zin 17S\'3. Qnal iMi-ceiil i. quati*o-ceiitls-
teil, kunstwerk, kunstnaam uit de vijf-
tiende eeuw in Italië (van 1400). i\\u"t\\ i\'csli\' sr nl a v» -c- sou
ucslioiiueiii*,, i f r.l, dat hij alleen blijer met zijne schande. La i-ararite lil. 1>, opera in vier bedrijven van M.M. Alphonse Koyer en (i. Vaez, muziek van Donizetti. Voor het eerst opgevoerd 2 I >ee. 1840. Qu\'lls chii nl tut, lis |i:iyti-oiii.
(fr.i, zie lis chantent enz. (gillis chepelieilt ilaiis llOpii\'c
imr seconde Trolc ! I\'it Racine\'s Andromaque. Laat hen in Epi\'rns een ander Troje opzoeken, Den bewoners van bet door de (ïrieken bij den Argo- nautentocht verwoeste Troje wordt bier de raad gegeven, in ICpirus eene nieuwe vaderstad te stichten. Qu\'fmporteles vletlmes, poiu*-
vn que Ie ifeste solt beaat (f r.), trat komt het op de slachtoffers aan, als \'t maar mooi gedaan wordt! Woord van Taillade in eene anarchistische courant, naar aanleiding van Vaillant\'s ilynaniiet-aaiislag (December 18!)3), tot |
||||||||||||||
|
Ou on me eliasse ce coquln-
la, me ppcuu-Il pour Ie i*oi «Ie France? (fr.), jaag me dien schurk weg; houdt hij mij rooi\' den koning rau Frankrijk \'f sprak de l*rhis-Ötad- houder Willem III, toen hij een acteur verzen te zijner eer hoorde voordragen ; omdat hij van die latVe vleierij een af- keer had. Die moest men maar besteden aan Lodewijk XIV, verzot op vleierij. (gu\'iiae milt parait loiiffiie ii
\\ In iloulcui* l|iil v rille, (f r.i. wat
| schijnt een nacht lang voor de iraken-
\\ de smart; woord van Ithiuche in lilanehe
et Gniscard (V, f>) van Saurin.
<|uc celui <[iil a peur s\'cn ullle,
• (fr.), laat hij, die vreest, heengaan;
woord van den Hertog van Cluise in
j antwoord aan diegenen onder zijne
| troepen, die hem aanrieden l\'arijs te
verlaten (1Ö88), toen hij. daar aangeko-
\' men. Hendrik III in de meest vijandige
I stemming vond, gereed om hem ter dood
te doen brengen, maar hem den vrede
: aanbood, als hij dadelijk wilde vertrek-
ken. In April 1898 zeide de aanvoerder
der Spaansehe vloot, bij het uitbreken
van den oorlog niet de Ver. Staten,
hetzelfde tot de soldaten, die met hem
in de kerk waren, om daar den zegen
des priesters te ontvangen.
|
||||||||||||||
|
E>07
|
|||||||||||||||
|
i}\\\'E ENZ.
|
i;rEI\'K!iKX KNZ.
|
||||||||||||||
|
Qne f\'i\'s» comme nn bouquet
lle fit\'lli\'s. it\'r. i. V ta u/s een bluem-
rttiker, wordt meestal Ironisch, ter kenschetsing eeiier samenkomst, enz.
gebezigd. He woorden zijn Htm het lied l.e Baptême tin pet/t êhéuiste van Oh. Tl ii 11 tiide, tekst van Durandeau, ontleend, waarin een werkman op zijne wijs een doopmaal bezingt. <>h«\' «Ie clioses «lans mi me-
11 uet! (fr.)i ""\' een dingen in een
menuet. Naïeve uitroep, dien men aan .M a rcel, den beroemden dansmeester in de achttiende eeuw, toeschrijft : al- thans volgens Helvetiiis, Traite de rEsprit (1758). Oii«- ireiiu! que d\'euu! (fr.),
uut ui water! wat al water! Deze woorden zou de maarschalk M ac-il ah o n hebben uitgeroepen, toen hij. 26 Juni 1K7;">, als voorzitter van het\' Fransehe genieenebest de overstroomde wijken van Toulouse ging bezoeken. Die naïeve uit- roep werd hem door zijne tegenstanders niet zelden verweten. Qnedlanle nllalt-U lulre dans
cette uulere ? ifr.i, zie Galère. <|nc J\'en al vu m on e Ir. de
Jeunes ïïllcs. (fr.). wat al jonge meisjes heb ik zien sterren, de eerste regel van hen Fantomen, in de t)rien- tales, van Victor llugo. Men past die woorden gemeenlijk op een persoon of eene zaak toe. wier vroegtijdig einde men betreurt. Om\' vouIiez-voiiH qn\'II llt
contre iinis? Qn\'II moneut! (fr.), wat zoudt ge willen dut hij tegen
drie fleert? Dut hif stierf! Vomeill e, Horace (1639; III, (i, woorden vanden ouden Iloraee. Julia brengt hem liet bericht, dat Rome aan Alba is onder- worpen en dut twee van zijne zonen gedood zijn en de derde vluchtte; die twee beschouwt hij als met eere gevallen, maar de derde...! I-ii als Julia hem vraagt, wat die lïene lloratié\'r tegen de drie Curiatiërs had moeten doen, ant- wonrdt hij: liij had moeten sterven! d. i. strijden tot den dood. |
|||||||||||||||
|
QueciiCtty,<a m.)fko*iingiHne*taa\\
ook Qneen of the West, koningin run het Westen, namen voor Cincinnati (Ohlo), in den tijd. toen deze stad het middelpunt van den handel in het j Westen was; vgl. PorcopoUs. Qucen City of the Cakes,(am.),
de ktniint/innesttal tier meren, naam voor Buffalo iN. V. i. naar de belang- rijke ligging dezer stad aan de .Meren. (hicciiH lleiicli. lett. Koninginnen
Bankj sedert de troonbeklimming van koningin Victoria in Kngeland de naam van de voormalige King\'s Beneh (\'z. a.), t\\. i. KoiiingH\'Bank, bet Hooggerechts- hof aldaar. Voluit the (\'mirt of tj,,ern\'s Beneh. Quel j|eule9quel deiitlete,* t\'r >,
zie Génie,
QuelqiieK crimes toufours
precedent les {|rniiils celmes, (fr.i, enkele misdaden gaan altijd ttan
groote misdaden rtttiraf. I.\' a e i n e, Pkèdre IV, \'2. woorden van Ilippolyte tot zijn vader Thésée, die hem, op de . valsehe beschuldiging zijner vrouw, ver-
denkt van eene schuldige liefde tot zijne stiefmoeder. Vgl. Xemu repente enz. Qiicm dahls liaee posslt qul
darc caactn loeam. (la t.i. letterl. u-elke plaats zult yij geven, die dit alles bezit. Opschrift van een der schoonste punten, dat een vergezicht oplevert over Waal en lletuwe, — in bet wandelpark te Nijmegen. |
|||||||||||||||
|
Qiiem «II («lil) dlllijiint ndo-
lescens niorltiir, (lat.), icieu de goden liefhebben, \'He sterft ttlsjtm</e.- Ung. IMautus, Bacehides IV. 6. |
|||||||||||||||
|
Que in deus vult pei\'dcee.pvlus
demciitat, 11 a t.>, zie (JuosJttpiUr etc. Qnepeven Moeten Jonge
Christenen RanwKten. Ironische regel, in welken de hoofdletters van al
de. woorden de aauvangsletters zijn der lf."Katholieke benamingen van de zes Zondagen tuaschen l\'aselien en Pink- steren. nnil. Quasimodo (». a.i, Mi*eri- |
|||||||||||||||
|
QI\'EHGI.I.K D\'ALLKUAM». itli* OU ENZ.
|
||||||||||||||||||
|
<>uï licnr ilisi iuutih lieue 1I0-
cet, (lat.), die weet goed te ottder- Hcheiden, is in "tuut goed ottderw&n te geven, Oni bene lutalt bene \\i\\it.
(lat.), die goed verborgen bleef, heeft irèf geleefd; niet» heter dan een rer- f/effii burger tv zijn. Spreuk van liené Deseartes (Cartesiusj; naar het voorbeeld
van Voltaire overgenomen. Zie Vrede ui ih i. Onï eolii 11 ( eolniitui\', flat.).
die eer bewijzen, worden (op hunne beurt 1 gePerd, Qul iin\'i\'1 In terra non huhet
miilc citilat. dat.), die op den grond
ligt, kun niet rullen, d. i. iemand kan zóo ellendig zijn, dat hij geen erger
ongeluk I.....ft te vreezen. Oni niauue il u pape. en meurt.
(fr. j. wie eet, nul den patin behoort,
sterft, afkomstig uit den tijd van paus Alêxander VI IS o rgia 114«.»-_>—l.\'HKii. de bedoeling is; men berooft 1 bestrijdt 1 den Paus niet straffeloos. Oni 111*11 line ini\' Hiiive, (fr.).
Wie mij liefheeft, volgt mij, woord van
l\'hilippo VI van Valois (1328), bij den aanvang van den oorlog tegen de Vla- mingen, dat hij uitsprak terwijl hij liautier de (\'hatiUon, connétable van Frankrijk, omarmde, na diens betuiging: Qai u hun coeut\' tronrr tuujuurs hun temp* uuur la gnerre, terwijl de andere edelen den oorlog nog wilden uitstellen. Qui mms ilt\'llv 1 i e:i de» Grecs
et «les RoniainN! (fr.), wie zal on» hrrr/jihn run de Grieken en Ifumeiuen!
Deze wanhoopskreet is ontleend aan een stuk van Her « h o ux il 765—1839), getiteld Kttgie, waarvan de eerste uit- gave verscheen in lsol. Do schrijver had het oog op de hervorming van het |
||||||||||||||||||
|
vurdias, Jabilate, Cantate iz. a.i. Ro-
gate e.. KrtNirf/. Qaerelle <1\'Alleimi lid. (r.),twist
run den Otiitseherf een zonder bepaalde aanleiding opgeworpen of ontstane, vaak i zeer gezochte, twist. Ontleend aan de j eindelnoze twisten over beuzelingen \' tmschen de talrijke staten en staatjes j van Duitschland vóór lHfi6. (Jinirllr (I\'lIlliailtN, ifr.J, tWt\'nt
onder minnenden, vaak in verband ge- j
bracht met Qnevelle d\'AUetnand. Vgl. i Ammitin t\'rae etc. (giiruc «V ttobe«plerre, tle jon- i
gelieden iiii den val van Kobespierre. j Zie Jennense dorée lop /*«vVi. |
||||||||||||||||||
|
Queue ilu ilii« ii il AN-iliiinlf.
(t\'r.), <h- statu-i van den hond van Ai- cibiade*, ui. eenc onbeduidende /.aak. waardoor iemand echter van zich doet spreken. Ken zonderlinge inval, waar- te vestigen. Naar Aleibiades. van wien verteld wei\'d. dat bij ztjn alom bewon- derden bond den staart afsneed, waar- door, naar /.ijn wensch, toen heel Athene bet druk over hem bad.
Queue lourchnc (A la—, (fr.
wap.i, zie (Sesplitstaart. Ou ï u peur il on leullIoK u\'iillle
pus nu hol**, (fr.), d/e bang is voor ,U- bladeren moet niet in het bosch yuan, woord van een jong edelman tot den veld beer Harbazaii. toen deze in den strijd tegen de Bourgondiërs in 1431 aanried, den aanval uit te stellen, totdat de vijand minder goed verschanst |
||||||||||||||||||
|
zou zijn. Dat woord beleedig
|
5
|
de hem, hij
|
||||||||||||||||
|
viel aan en gelijk hij voorzien had. de
slag werd verloren; ook hijzelf werd gedood. Oiii hi\'iii\' lillilt. I>eil« - iloiiiift :
Onï bene clornift. nou peccatt Qul nou peccut, eterne v i v ït. ei*||o ... 11 a 1.1. wie goed drinkt,
n/aapt goed i wie goed slaapt, zondigt niet; wie niet zondigt, leeft in eeitirit/-
heitl; hij gevolg .. . |
||||||||||||||||||
|
onderwijs, waarbij toen u
|
08287124
|
itsluitend aan
|
||||||||||||||||
|
Latijnsehe en (irieksehe sehrijvers werd
gewerkt. I11 onze dagen vervalt men in een ander uiterste en maakt l\'ythagor.is tot den god der wereld. Quf a\'a patience a\'a pas
|
||||||||||||||||||
|
!»6«.i
|
|||||||||||||
|
(ƒ(\'! KHZ.
|
|||||||||||||
|
(fl\'1 EX/..
|
|||||||||||||
|
selence. ffr. i. woordspeling, die be-
doelt, dat studiogeduld eischt: wie geen geduld heeft, heeft ook geen wetenschap, Oui ll\'lt plus f| 11*11 II ui o ui <> ui
(il vlvre,
\\ ";i pIllH rleil ii iIIhhIiiihIci*. (fr.), \'}n\\ naiilt c;- 16K8), Atgs 1. il:
die i)>»f xlecht* een oogenblik heeft te leren, \'herft niet» weer te veinzen (te verbergen). 4|nt 11e illt mot coiisfin. (fr.),
zie, Qnt\' Invet ete. Qnl ii«- Nii.lt «e In......-i-. u< sul
IuiuhIm écrlre, it\'r.t, trie zich niet
litutten zei. ert- perken weet te honden, kan ook niet schreien, l>eze woorden uit HoileauV Art poêtiqne, zang 1, vers 63, bieden eene opmerkelijke ge- Ujkenis met: h» der HeschrUnkung zeigtsich erst der Meister, vauftoeth e. Oui iic«clt iltHNliiinliire, ims*
dt rejiimre, (lat.), wie niet veinzen kan, kan niet heerschen. Spreuk van koning l*odewijk XI van Frankrijk; vgl. Dissfmnler etc. Oui uliiiiimi prolmt, ti ili11 pro*
bat, (lat.), wie te reet bewfjst, bewijst
niets.
Qnl iiui»Is cuuctaiido resti-
tult rem. dat.r. die door dralen om den staat behield* Toegepast op Fabi na l\'unctator (Qulntus Fabius .Maximus. de talmer), die, als dictator, Haunibal nooit in \'t open veld bestreed, maar door heen en wéér trekken vermoeide en verzwakte. Deae spreuk went door
van Middelgeest weer toegepast op
Mr. 1\'ieter il e (1 root.
Qul nou lia Im-i Iiiiiummtg,lnat
in corporr, ilat.i. wie niet* aan
geld bezit, worde aan zijn lijf bestraft. Qul non proHctt. deficit, (lat.),
wie iiiet vooruitgaat, \'jaai achteruit. Oui proflclt in llterls et rte-
iirii in mol ïHus. |ilus deficit quiim proflclt, (lat.), wie inkennis toeneemt en in zeden afneemt, neemt
meer af dan toe, m. a. W. zonder deugd Schaadt de kennis. |
|||||||||||||
|
Qul que tu sois. volei ton
( iiiiiïi i * .
11 l*e«t. Ie Int ou Ie dolt 6tre. (fr.), wie <jij ook zljt, tie hier uw
meester; hij is het, hij is het geweest nf hij moet het worden. Opschrift door
Voltalre onder een beeldje van Cupido of Amnr geplaatst. K\\\\\\\\ s\'iicqiiittc N\'cnrlclilt, I ir. i.
die een schuld betaalt, wordt rijker. Schuld betalen verarmt niet. Oui i\'excnse N\'acciiNC, (fr.).
die zich vermitsrhnldigt beschuldigt zich. Ouï s\'y Irottc, »*y plque. (fr.>,
wie er aan raakt, kwetst zich. Spreuk van du Huyason dn Vel\'net, d\'llé- rissnn. van liet geslacht Créqul en de baronnen van <tourcy, die een stekel- varken iu liiin wapen voerden; verder van Nancy (stad) e. a. Vgl. Xeiuo me etc. Oui »ei>t Uien hou pu>H. u\'n
(ïus lirsuïu d\'uïeil.x, (fr.), die zijn
vaderland goed dient, heeft geen adel- dom noodig. Zie Le premier qni fut |
|||||||||||||
|
Qui tncet. eoiiHcntire vide-
tnr, dat.i. wie zwHgt, wordt geacht zijne instemming te betuigen. Vgl. Qui ne dit. Oui trompe-t-oii lol?(f r.j, trien
bedriegt men hier? | Kigenlijk: Qui diable rst-re dutie i/aan trouipe iei\'ft
Vraag van Itazile in I, Barbier d, i Sêritle, III. !». Qui trop emlirnHxe, mul
ét rel n t. (fr.), lettert, die te ree} urn-
rat, handt slecht rast. Wie al te ree! a/i eens iril dam, slaagt hiralijk; em- hrasser — omhelzen, ét rei nd re — sterk omhelzen, samendrukken. De Nederland-
I sclie spreuk is veel otnrtlmen doet slecht
verzamelt. (gul vent moiirlr ou vtilnere.
est vallicu ruremeiit (Corneille. I Horace A. \'J. se. I \\, wie rast hes/nat I te stereen of te overwinnen, wordt niet j licht overivonnen, woorden vaneen Ho- 1 ratier tegen een (\'iiriatiër, terwijl zij |
|||||||||||||
|
970
|
||||||||||||||
|
QUIDQUID ENZ.
|
||||||||||||||
|
QUI ENZ.
|
||||||||||||||
|
spreken over den strijd, dien zij, onwillig, \\
zullen moeten strijden, daar het vader- I land het eischt. Qni vlvl nocneve malt post
flinera pi\'o suilt, (Int.). die bij hnu leren als boozen onheil teweegbrachten, , ritten (somwijlen) nut na hun dood. \\ Versregel van Barlaeus (Caspar v. Baerle, t 1648 ais hoogleeraar te Am- sterdam). Qni-vive, (fr.), letterl. irie leeft? ;
— werdaV wie daar? (de aanroep van j Fransche schildwachten, wanneer er iemand nadert). Qnieqnlll delicaat i-iij.s, :
\\%\\* i-t 1111 tui\' Achivl. (lat.), im het- geen de koningen verkeerd doen als waanzinnigen, worden de Achivers (Grieken) gestraft. Horatius, Epistol. I, 2, 14. die daarmee zeggen wil, dat i de (I rieken moesten boeten voor al hetgeen in den Trojaanschen oorlog door Agamemnon, Menelaus, Achillea enz. dwaas en onbezonnen ondernomen en verrieht was. Beduidt onder ons: het volk moet boeten voor de feilen zijner j bewindslieden. |
||||||||||||||
|
Quid non mortnlla pectora
(cogls, Ani\'i Hacra laaies! (lat.), Ver-
gilius, Aeneis 3, 56 sq., (waartoe be- weegt gij de mensclie/ijke gemoederen niet), t) vervloekte gouddorst! — (iierig- heid is de wortel van alle kwaad. (1 Tim. VI : 10). Qnld mme ? (lat.), wat nn?
Qnld pinpa, (lat.), waartoe meer?
waartoe nog meer woorden gebruikt V Cicero, de Leg/bus II, 1, 3, e. e. ({liltl prouest, tl at.), waartoe
dient het ? wat haaf het ? <guld vides? Mn t at o noinlne
«Ie te labnla nai-ial nr. (lat.),
wat lacht gij ? verander slechts den naam en de geschiedenis geldt n. Horatius, Satirae 1, 1, 69 sq. <{nlll sïl ïUtlll\'lllll Cvas, ftiue
qiiarpri\'e, (lat.), vermijd te vragen
wat mort/en zijn zal. Hor at lus, Oden 1, 11, 13. \'Qnid vci<ii in atqne decens
ciiro et rojjo et oiiuiis in hoc suin, (lat.), wat waar en voegzaam is, behartig il- en daar vraag ik naar; ja, ik ben er geheel in (bezig), ik leef er in). Devies van l\'hilip Willem v. Heusde, hoogleeraar in de welspre- kendheid en geschiedenis te Utresht, stichter eener (Socratische) school, f lH.-i\'.l. Quid vesper te rat, Inccvtnin
est, (Int.), wat de avond brengen zal,
is onzeker. LIvlus XI,V, H, li. Quidpi\'oqno of quipvoqno,
(lat.), wat voor wat of w/e voor wien;
vandaar cene verwisseling van zaken of personen, een vergissing of misverstand. Shakespeare, King Henry VI, II, ">, :i. / erg your merci/, \'t is hut qttt\'d for t/no. tguldquld aais, pi\'iidcntei*
nu, as et resplce fincni, dat.). wat gij ook doet, doe het met beleid en
denk aan het einde; eenc spreuk, die reeds in de Middeleeuwen, bv. in de Gesta Romanornm e. 103, geciteerd |
||||||||||||||
|
«|uld, (lat.), trut? Quid adme?^ i
wat gaaf het mij aan .\' |
||||||||||||||
|
Qnid distcut aern lupinls
(luuovare ~, (lat.), niet het onder- scheid kennen tttsschen kopergeld en wolfshooneu. Z. v. a. niet weten, dat 2 X \'2 = 4 is, uitermate dom zijn. Horatius. Epistol. I, 7, 23. De wolfs- l boonen (lupini) werden bij de oude j Romeinen op liet tooneel voor geld gebezigd; vanhier noemde 1\'lautus j (Poenuli lil, 2, 20) ze anrum eomicnm (komisch goud). Ook de kinderen ge- | bruikten ze in hunne spelen voor geld. i Quid iaclcuiiis uos ? (lat.),
wat zullen wij doen ? Qnid fncleadnm? (lat.), wat \\
moet er gedaan worden ? wat moeten | wij doen ? wat nn gedaan ?
Qnid Jiivat nuiisso claudere
«epta nrege ? (lat.), wat baat hef, den stal f e sluiten, als de kudde ontsnapt is ? — Wat baat het, den put te dempen, als bet kalf verdronken is V |
||||||||||||||
|
Ü71
|
|||||||||||
|
QUIIMJUXU KXZ.
|
QUIPFOS.
|
||||||||||
|
Qninqnertlnm, gr. pentathla»,
de wedstrijd in de vijf liehaamsoet\'e-
ningeu, halma (het springen I, diakoa (werpschijf), dromoa i wedloop), pali (het worstelen) en jnif/mè (vuistge- vecht). Deze vijf strtydsoorten telde Simonides (f 469 v. C) In een zijner pentameters aldus op: halma, podoo~ keian (snelheid der voeten i, disk on, akonta (werpspies*, palen. Qulnt, (sport.), Vtiintnptel.
OtihiH ïi nillc. ) f r. wap.i, zie Vijf-
blad. QnlntesseilS, (fr.l, an int essence,
van lat. quinta easentia, d. i. de keur of kern, het fijnste, beste, edelste,
krachtigste eener zaak; eig. de door chemische kunst vijfmaal overgehaalde geest van iets. De uitdrukking werd het eerst gebruikt door Ammonius in zijn „Leven van Aristoteles". (Zie Schöll. „Griechische Litteratnrgesch." 50» n. C.,en West e rmann, „Vitaruui Bcriptoree Graeci minores", 1845, blz. 4<H). Ook, het rijfde bestaande. AristO»
teles gewaagt op vier plaatsen in zijne werken, naast de vier elementen (water, vuur, lucht en aarde) van een vijfde,
dat hij goddelijk en onvergankelijk noemt. Qnlntlll Vare. peilde inllit
Icjfioiies, (lat.i, Qulntilius Varitu, yeef mij mijne legioenen terug. Uitroep van keizer Augustus, na den slag in het Tentolnirgcrwoud. QnlntlllN. (mol. meuaia), letterl.
6e (maand i, omdat bij de Romeinen Maart langen tijd de eerste maand was. Vervolgens naar Jalius Caesar Juli i/.. a. I geheeten. Zie Maanden (I>e Iiomein- êche —). Qnlntnplet, tweewieler inet rijj
zitplaatsen. QtilppoH, knoopeuechr/ft, waarvan
zicli de ïnca\'s in Peru bedienden vóór den tijd der Spaausche overheersching.
I»e quippos bestonden uit een hoofd- snoer ter lengte van omstreeks éen meter, van hetwelk talrijke veelkleurige, op velerlei wijzen saamgevoegde en van knoopen voorziene draden afhingen. |
|||||||||||
|
wordt. Andere Hiddeleeu wsche geschrif-
ten beroepen zich voor dese spreuk op eene fabel van Aesopus, anderen op Jezn* Sirach 7, 3K (40). Qlllilqillil lfl t si. thneo Danaofü
et tl o nu SmtiiIi-s, dat.), hoe het
ook zij, ik vrees de Grieken, (d. i. ik vertrouw ze niet), ook wanneer zij ge- sehenken breit yen. Vergili as, Aeneis II, 49. Zie Danaoa. (gnlilqnlil tn bnccnni venlt,
(lat.i, al wat (iemand I mor den mond
komt. Cicero e. a. Qiiten Rnbr ? (port.i, wie weet hei \'t
Spreuk van den dichter Luis de Ca- inoëns if 1580). Qtileta non movere, (I a t.), Iet-
terlljk niet meren wat in rust is. Dit spreekwoord wordt gebruikt om aan te duiden, dat men sommige oude quaestiën niet weder behoort op te rakelen. On lel imiii-. van Iat. quies=rnst;
de naam eener mystieke godsdienstige richting, afkomstig van den Kpaanaehen priester M i c )i ael Molinos. Hij eischte in zijn „Guida Kpïrituale", d. i. (>ecs- telijke (iids (1675), eeue afdaling des gecstes in bet stil gebed, eetie vol- komen lijdelijke rust der ziel, die zich uIh het ware oplost in God. De la Mothe-G u y on en F én el on namen dit stelsel in bescherming. Maar nadat Bossuet bewerkte, dat 1-Yiiclnii\'s leer- stellingen als dwaalbegrippen werden veroordeeld, en Fénelon zich daaraan onderwierp, kwam het Quietiame in vergetelheid. Quilp. ecu afz ieh tel ijk e dwerg, bru-
taal en listig, in The oldcurioeitg Shop van Dickens. QiiliiiNCxtiuu, zie Trullanische
Synode.
<JuInqun{fes 1 in;i, ( 1 nt.), de 50e
dat/. Naam van den 7n Zondag vóór
I\'aselien, d. i. van den Zondag vóór de vasten. Ook Esttt miht\' genaamd, naar du aanvangswoorden der l.atijnsche mis op dien dag: esfo milii in Demn pro- tectorem etc., wees mijn beschermgod enz. enz. vgl. Pb. XXXI : \'1 (Vulgata), |
|||||||||||
|
((HUI KNZ.
|
|||||||
|
Daardoor konden zij bevelen uitvaardï-
Ken naar alle deelen van het Rijk. De beteekenis hing af van de kleur, de gesteldheid en liet aantal der knoopeu, van de rangschikking der druilen, van
hunne lengte en samenvoeging. Oniprmiuo. zie Qnidproqno.
Qulrliiaiil. Ken der zeven heuvelen
waaiii|. Kom e i> gebouwd, heette eertijds Colli* Qnirinatt*, d. i. de heuvel van (juirinus i Romulus i, tegenwoordig Monte (\'avallo. Tegen dien heuvel aan ligt Hei (Juirinaaf, de residentie des Ko- iimga van Italië, <«ik als het paleis van Monte (\'avallo bekend. Kr is van Paus (iregorius XIII ia« 1572—85) tot Paus Alexander VII ia« n;.V)—.«7) aan ge- bouwd geworden, Quirlnii Mn, reesten jaarlijks op
17 rebr. gevierd ter ecre van Quirinus, in wien di\' Saliijiii-n den krijgsgod Mars vereerden, en in wien later de Romeinen liiin vergoden stamheer Komulus, dun stichter hunner stad. als zoon van Mars. liuldigdi\'ii. Zie nok hij b\'ornacalia. Cjuirinus /.. v. a. speer-slingeraar, uit sab. rttritt, min. qnirts = lans. <|uirItcK. eig. di\' inwoners der Ha-
bijusche stad (\'ures i prisci Quirïtes);
vervolgens eernaam der oud-Romeinsche burgera, inzonderheid in openbare volks- redevoeringen, sedert zich met hen de Sabijuen hadden vereenigd; terwijl de naam Romani hun als staatslichaam en als krijgers bijbleef. Onï*- ciiHtofllet Ipsos casto-
ilis •.* (lat.), wfe zal de bewakers wei- ven bewaken ? Ju ven al ia, Satirae <\\. 347 su.
Ou ïs fiiror. o elves, qnae tan-
ta llceutln lerrl est? (spreek uit, ferresf), (lat,i, waartoe die groots woedt, biit\'fftrn, waartoe dat verwoed rondzwaaien van het ztraard ƒ Uit Lu- fa mis\' Pharsalia, I. I : 8. <|ii!h lejjet haec. (lat.), wie zal
fint tuig lezen. I.ucilius, pi. m. 103 v. <*. |
|||||||
|
Qnt*.. qnhl. uIm. qnlhiiHanxl-
Uls, oiii\'. qtiomouo, quamlo ? (lat.), wie lis de schuldigel. wat (is de
misdaad i. waar igepleegd», met welke hulpmiddelen, waarom, hoe, wanneer? de hoofdpunten, waarnaar uien volgens de oude rhetorici hij de instructie eener misdaad te vragen had. tot een hexa- meter samengevoegd. Daarnaar nok de hoofd verdeel ing van eene rede of een opstel. <Jni-» Hepiirahlt ? (lat.), wie zul
(ons) scheiden P Spreuk der ( h\'de van den II Patrieius. <Juisïs:i n;i. lit.i, hier wordt men
gezond; van qui (hier) en nanar»i
(tot herstel komen). Oni-.«|iiili«:n. van I a t. qui\'squiliae,
slechte, onbruikbare afval, voilderijen,
tuig. Qalxote (Don —, zie lam.
Oni xoi «- van liet Noorden (De
Don —, bijnaam van Karel XII.
koning van Zweden, onk wel genaamd bde dolle" of „de krankzinnige" (1682, I6!>7— 17ls(. Qnlxote (Het paaril van Doa
—, Eoninante, type van een slecht
paard, magere knol. Ono fata ti\'iiliiint. dat.), waar-
heen het noodlot voert, <|uo Jure? (lat.), met welkrecht?
Bij Cicero e. a. Quoatl formant, ilat.i. wat den
vorm betre/t. Qnoatl materiaal of materlem,
(lat.), wat den inhoud betreft.
Quoeunque modo, (lat.), op wat
wijze het nok wezen moge, op elke
mogelijke manier, hoe dan ook. OimmI attcHtor (O. \\.>, ofquod
teetor, (lat.), wat ik getuig, oudtijds steeds, thans nog soms geplaatst boven de handteekening van een officieel per- soon, ter bekrachtiging eener verklaring. |
|||||||
|
41 oD BSZ. !»73
Quod bcne(ol\'probc i optliue)
nol ;i ml u m, (lat. i, i*>a( ir« «/* *e
merken is, waarop men wel acht moet geven. Quod bomuil. fellx. laustum.
lort n 11 fi l iiiiiqiif Hit. 11 :it.i, nat goed, gelukkig, gunstig en yezeyend zij! Cicero. Ih dirtuatlane 1. 4ó, 102. Quod clto fit. clto perlt,ilat.i,
wat snel ontstaat, snel rergaat. Zoo
gewonnen, zoo geronnen. Omni conceilo. ilat.i. nuf ik
toegeef of toestem. OiumI DeiiH iivertilt ! ila t.),
wat \'•\'<»/ verhoede ! |
|||||||
|
Qlltll KN/-
doe dat, mul. tijdig, /.ouder uitstel, om-
dat gij den dag uws doods niet weet. Quori flei\'l pot» si |m-i- paueit.
non debet \\u e pluru, (lat.), wat zonder omhaal kan, moet niet mei om-
haal verricht warden. Quod latet. lj|iiotiiiii est. lg-
noti nul l;i cupido, i la t.i. wat men niet weel, deert ons niet. I» v i d.. Ars amandi III. :ï\',i7. I.etterl. wat eer- borgen is, /s onbekend, naar het onbe- kende bestaat geen rerlangen. Quod Hbet. (Iat.1, waf belieft, wat
men maar tril. Maamgetr. als subst. quodlibet allerlei, mengelmoes. Quod lii ii .liiv i. nou Heet
bovl, (lat. i. wat aan Jnjn\'ter tri/staat,
staat daarom nog aan yeen as ri Ij, d. i. wat den een past, v»iej;t den ander nog niet. Quod neg o. .< I a t. >. hetgeen ik
ontken. Hij redetwisten.
Qnod teator (Q. T.),ilat.i, het~
yeen ik getuig; vgl. Quod ttttestor. Qnod tlbl Herl non vIn. alterl
ne fecerlH. (lat.), wat yij niet wilt, duf ii geschiedt, doe dat ook een ander niet. Kei/.er Alexander S e- verus (f \'2\'.i\') il. C.i. Quodlibet, zie Quod libel.
Quodlibet, it. messunza, misfi-
runza, noemde uien in de llie en 17e eeuw eene koiuiselie aaneenschakeling van verschillende melodieën, natuur- klanken enz., een bout mengelmoes, xooals iu •) a n o e q u i u\'s „Hchlacht", „Hasenjagd", „Weiberklatseh", euderg. stukken van i i om 1> e r t, M at tb ia s Hermen», e. a. Ëeue andere soort van Quodlibet was de potpourri*acbtige aau- eensehakelhig van brokstukken van verschillende bekende compositie\'» (mo- tetten, madrigalen, chnraleu, chausona enz.), inet eene humoristische tendenz. Qnol qii\'en dlse Arlstote et sn
(doctc cabale, Le tabae CHt dlvln, 11 nest
rlen qul regale, (fr.), wat Aria- toteles en zijne geteerde medestanders |
|||||||
|
Quod DciiN bene vcrtat of
vortat <Q. 1>. K. V.)- <!**•>, "\'«\' God ten beste trende, Quod Ih\'iis vult. (lat.), of Quod
»nlt Deus, wat dod uil. Quod dtnVi-tm*. nou milertnr.
<lat.), irat uitgesteld wordt, wordt nog
niet afgesteld. I\'itstel is geen afstel. QllOll tint (li nioust i:i niliiiii
(Q. E. ».). (lat), hetgeen te bewijzen tras; liiitijusi\'lit\' vertaling der woorden, die men hij den (Jriekselien wiskunste-
naar Eu c 1 ides (ongeveer 300 v. (\'.) aan het slot van elke bewijsvoering vindt. Quod eHt <Q. K.). lïat.), wat is
of beduidt; vgl. Hoc est en ld est. Qimd facie, lac eitiiis. ilnt.).
wat yij doel, doe hel te» spoedigste. M. a. w. zoodra men een besluit beeft genomen, is het verkieslijk, dat dadeUjk uit te voeren; ook wanneer een ongeluk onvermijdelijk Is geworden, is bet beter, dat bet dadelijk komt. Vgl. Job. XI11:27. Quod lactiim est. ïii cl iini est,
et rcflerl neqult. (Int.), wat ge- schiet! is. Is geschied, en kan niet
herdaan worden. Quod leclsse voles cuni ino-
rlerls, agc, < 1 a t.), wol yij zult willen ye.daan hebhen als yij komt te sterven,
|
|||||||
|
QUOMODO, 974 Qt\'OUBQUE TANDEM.
|
|||||||
|
oi,k zeggen, de tabak te goddelijk, niets
haalt er hij. Comeille,/> Festin de Pierre 1,1. Qiiomodo, (lat.), op welke tnjze,
hor ) Latijnseli adv.); vandaar tegcn- woordig als subsi. = wijze van behan- delüig, manier van uitvoering, de wijze waarop. modus </""• Quomodo \\ :i 1 fs ? dat.), hoe
mart ge t
O ii o in in pars inagna lui, (I a t.),
a-aar ra ii i van welke gebeurtenissen) ik zelf een goed deel heh uitgemaakt, d. i. waarbij ik zelf zeer betrokken ben
geweest. Vergilius, Aenefs 2, o\\ Onos ej|o ! (lat.), die ik (nl. eens
leeren zall. ik zal ze! Afgebroken bc- dreiging van Neptuiius tegen deonstui- mige winden. VergiÜus. Aen. I, 135. Qnos .lnpiti i\' vult perdere
tleinentnt prins, ilat.i, dien de godheid reraerven teil, beneemt hij eerst het re rut ft ml; jambe van Brie-
sou na de. naar een citaat van Barnes in de I-atijusche vertaling van Kuri- pides II, 4\'.»7, en aldaar aan den Qriek- schcii dieliter A t he nodorti s toege-
selireven. Qnot capita., tot teams,(lat.),
zooveel hoofaen, zooveel zinnen. Il o- ratius, Satirae II, 1, 27. Qnot capitiim viviuit, totl-
dem studlorum millla, <lat.), zoo- veel hoofden er zijn, eren zooveel dni- |
|||||||
|
zend verschillende neigingen, Ho ra-
tin s, Satirae 2, 1, 27 sq. Qnot homliics, totseiitetitlae,
dat.), Terentiue, Phormio 2, 4, 14
(454), (\' ie e ro, 1, 5, 1">, De fiuihns bonorum et malorum. Zooveel hoofden, zooveel meeningen < zinnen i. Qnot 1inj|ii;is quls callet, tot
hom i ii «\'s vit let, i lat.». K are) V,
zooveel talen iemand kent, zooveel malen is hij een meuseh; fr. autant de languea riioimiie sait parier autant de fois il est lioinnie: ued. : Zooveel inauiien is een man.
Als hij talen spreken kan.
Quota, ook qnotutn, il at.), het
evenredig aandeel of het behoorlijke, vereisehte gedeelte, dat door ieder naar verhouding bij te dragen of te betalen iü, — pro gnota, naar verhouding, even- red ig. Qnoteii-coiiimlasle, de Staats.
commissie der Quoten, commissie ter bepaling van het quotum = den aanslag van het bedrag, waarop iedere provincie
tot st ij ving van de schatkist van de (ieneraliteit. gezet werd; waarin Laurens Pieter van de Spiegel (\'t 1800), Holland zeer tegenwerkte. Qnonsqne tandem? dat.), i\'\\-
cero, Orationes in Catilinam 1, 1, misschien nagevolgd door Llvius, Ah itrbe eondita lib. (ï, 18, 5. (Quousque tandem abutere, (\'atilina, patientia nos- tra?) Hoe lang nog, Catüinal zult gij misbruik maken van ons geduld \'f |
|||||||
|
R
|
|||||||
|
B,
IB.. HomauHe — Romein en So-
meimch. R., BH/H8.
R, op Fransehe munten, duidt aan,
«fat ze te Orleans geslagen zijn; op Spaaiische wolhalen beteekcnt II, dat (te nol van de fijnste soort is. R. \\.- (eng.), .Metnber of the Hot/at
Academif.
Rb, rocbel(s).
R. F. 8. V. P., (fr.). ripomm
favoi\'ttble, s\'if rons pfait, d. i. men
verzoekt een gunstig antwoord. Ironisch: restez ferme sur vos pieds .\' = sta vast in je schoenen! R. I. P., (lat.), zie Regniescat.
R. M. T. i hider de regeering van
Willem III in Kngeland werden alle kïnderdieven, die gevat waren, met vuurroode letters gebrandmerkt: R (rof/tie = schelm», on den schouder; UI \\mauslaijer = menseliendooder), op de rechterhand: T ith/\'ef = dief), op de linkerhand. R, P, *1, de Latijnsehe, fïrieksehe
en Hebreeuwsehe R achter elkander, en uitgesproken Er-ro-res, was het antwoord, dat een zeker godgeleerde |
ItAAI) KXZ.
aan ISalthasar lieeker schreef, na
de toezending van diens Jtetoverde Wereld; hij wilde daarmede te kennen geven, dat het boek niets dan dwalingen, errores, behelsde. Ra\', (rah, rang), (h e b r.), boos,
s/echt. LaacHooH rn\' of hora\' =: booze tong, laster, kwaadsprekerij. Ajin /«.- ra\' = bet booze oog; geest van nijd. Rieach ra\' = leelijke reuk. —In deze uitdrukkingen heeft de volkstaal het woord ho-ra\' vaak verbasterd tot horre, loosrhen horre spreken = lasteren, kwaad spreken, ajin horre hebben = nijdig op iets of iemand zijn. Raad van lonter goden.
Komeinse.be Raad, gij die voorheen
Een raad van louter goden scheen! zegt Maurits (\'ornelis van Hall (1768—1858), in Uareus Taltins Cicero. De dichter gaat verder dan de gezant van 1\'yrrlius. wien die raad eene ver* gadering van enkel koningen had tm- gesehenen. Raad (Rcrn; van «leii Iloozen
—, heuvel aan de overzijde van liet
lïinuomdal iz. a.J. dus geheeten omdat,
volgens de legende. Kajaphas daar zijne villa had. waar met Judas Iskavioth onderhandeld en tot den dood van Jezus besloten werd. (Vgl. Matth. XXVI : 14 —16 en vs. 394). |
||||||
|
ItAADSKLWAl\'KX. 976 UAItllcUSA 1.
|
|||||||||
|
IC;i;hI-.« hi)i|M h. armee fttiiws,
urine* >\'> emjnérir of cm A enqnerre, i\\. i. een wapenschild, waarin men metaal op metaal <»t\' kleur op kleur ontmoet. Hetgeen schending ia van den heral- ilieken hoofdregel, volgen» «eiken steeds kleur op metaal en metaal op kleur moet staan. De wezenlijke of eigenlijke
raadsel wapens moesten ten teekendienen, een of ander roemrijk bedrijf levendig
te houden, den beschouwer door die schending Leeft uilten noodzaken, onder- zoek naar de aanleiding er van te doen. Hierop toch zinspeelt de Pransche be- naiiiiug „arme* h en<|uérir", .ras -i ein|uerre" (geval om !•• onderzoeken!. He waarheid is echter.dat wapen» in de Middeneeuwen niet door vorsten ver- leend, maar door de dragers zelve aau- genomen werden: en dat het inachtneinen der regel» slecht» zoo ver reikt, als de invloed der Prantfchc beschaving iu \'t algemeen. Runt of L1}iiic1hh v . (ba rg.),
„r.strlijkr.
Raitf. ihebr.i. zie Rauw.
Ka af, mrv. raren, prtenter van den
zonnegod Mitlna. Aldus bij de Magiërs, omdat «*i> den mantel van dien god eene raaf zit als zinnebeeld der alwetendheid. Raaf. in de llrieksclie mythologie
als bet symbool der :<»,. gewijd aan Apollo; iü de Uermaansebe godenleer het zinnebeeld van Wodan\'s aliretend- Il e/d, /.e gold weleer voor een gelnks- VOgel: baar gekra* werd al» een gelukkig voorteekeii beschouwd. Het Christendom
maakte /.e tot een dnivehrogel, als symbool en gezel van den duivel: ja. August inns vereenzelvigde bet .kras, kras" der raven met I at. rra# — morgen! (uitstel van bekeeriug). Raapkoppcil, spot naam voor de
bewoners van Sint Au na "Parochie bij Franeker. Raapzaad (Met den duivel
om — gaan, niereen. Raas don devs. on il.), grauwe
erwten. |
Rnasimtamlaji. oude benaming in
(ielderland voor Koppermaandag (*. a.).
Itnaw, (raab), (hebr.), letterl.
leeraar, titel van een opperrabbijn, zie Rabbi. — he echtgenoote des opper- rabbijns wordt genoemd Rebbe-t*in, zie Rabbi. — liet Hebr. woord raatr I raab), beteekent ook reet, genoeg, en wordt ook soms iu dien zin in de volkstaal gebruikt. Rh I»:i (f h s. tttaaUman run indacht
allooi; naar den beid van een tooneelspel van Sardou, in 1*71 voor \'t eerst in den Vaudeville-schouwburg te l\'arijs gespeeld, een volksmenner iu .Monaco. die tot de hofpartij wordt overgehaald door middel van eene uitimodïging t<»t een diner aan \'t hof, enz. Rabbnnleten. /.ie Karateteu.
|
||||||||
|
Rabbi. (hebr. i, letterl. mffn tneer-
dere, wijn heer, mijn leeraar, mijn weester. Titel van een Joodsch geleerde. In het Neder], taaieigen Rabbijn. In de volkstaal der Nederl. Joden verbas, terd tot Rebbe; in die der l»ortug.- Israel. Nederl. .loden tot Ribi af Ribbi; in die der I hiitsch-sprekeude .Inden vaak tot bet korte Reb. Het gebruikelijk meervoud is Rabbouiem l Kahbaiiiiu : eigenlijk nieerv. van Rabban — onze leeraari leeraren. Met aanroep : Rabbou*ai (rabbotai), mijne leeraren,
ook gewoon in den zin van mijne heereu, liet gebruikelijk vrouwelijk woord is
(met den l\'oolsck-Litthausclien vrouwel. uitgang •zin), Rebbetzin < lïebbc-tseen i = vrouw van den leeraar. vrouw van den opperrabbijn. Verg. het Nederl. paxtoornche, douiineesche. Rabblem.\'b ebr.i. velen |zie Raaw,
lltaabij: vandaar term voor : meerrottd,\' ook term voor: liet publiek. Tsorchei rabbiem — openbare aangelegenheden, gemeente-zaken, /iifitr rabbiem, voor bet publiek, iu liet openbaar. Rabbonleni, zie Rabbi.
Rnubonsnl, (Rabbotai), zie Rabbi.
|
|||||||||
|
977
|
|||||||||||
|
RACHMONOH LITZLON.
|
|||||||||||
|
KABELAIS ENZ.
|
|||||||||||
|
Rnbelats (De Ena;elsche —,
Jonathan Swift, door Voltai re aldus genaamd. Rabelals (Le qnavt «l\'henre
de —. zie Le anart d\'heure enz.
Rahenstclii. (hgd.), gerichts-
plaats, galgeveld. Eig. ravenstins of ravensïot, omdat de raaf het doode aaa zoekt.
Rnblenus, zie Labienus.
Racaille, ()i a nd.), het onzuivere,
het bedorvens, het uitschot. Racaille des jframles villes,
(fr.), schuim der groote steden. Deze
woorden werden in de zitting van de I!el- gische Kamer der Volks vertegen woor- digers van 3 Maart 1H*)3 door den heer Vanderkindere, der gematigde lin- kerzijde, gebezigd, ter aanduiding van den minderen man, die door verleening van het algemeen stemrecht kiezer zou worden. Men heeft hem die uitdrukking later dikwerf verweten. Racconrci, (fr. wap.), zie Verkort,
Racer, (eng.), wed-renner, naam
van een Schotsehen sneltrein van den London- and North-Western-spoorweg, die \'t in Juli 1896 bracht tot eene snel- heid van lOó mijlen in 105 minuten, Races, (eng.), wedrennen.
Goodwood-races, aldus genaamd naar
het Goodwood-Park, waarin ze gehou- deu worden. Ze beginnen den laatsten Dinsdag van Juli en duren vier dagen, waarvan de Donderdag (de cup-day) de belangrijkste is. Deze races zijn zeer gezocht. Het Goodwood-Park werd aan- gekocht door Charles, first duke of Richmond. De zeven jaarlij ksche race-meetings
te Newmarket. (1) The Graven; (2) first spring; (3) second spring; (4) July; (5) first October; (6) second October; (7) the Houghton. The Epsom. Aldus genaamd naar
Epsom Downs, waar ze gehouden wor- den. Ze duren vier dagen. Ihe Derbij. J>e 2e dag (Woensdag)
van de groote Mei-meeting te Epsom, |
in Surrey; aldus genaamd naar den Earl
of Derby, die deze races in 1780 invoerde.
The Oaks. De vierde dag (Vrijdag) van de groote Epsom-races; aldus ge- naamd naar „Lambert Oaks", in pacht opgericht door de „Hunter\'s-Clnb". De Oafcs-bezitting ging op de familie Derby over, en de twaalfde graaf was de in- voerder van de bovengenoemde races. St. Leger. De groote races te Don-
caster; ald us genaamd naar kolonel St. Leger, die deze in 177(1 invoerde. Ascot, gehouden te Aseot Heath, in
Berkshire. In Nederland : bij CUngen- \\ daal. ïn Frankrijk: bij Longchamps. Raehel (WIJ nicenen 0111 — te
(Henen, en worden met de leepe ! Len hcdrojicn, zinspeling op het
verhaal van Den. XXIX : 16—25. In huwelijkszaken ziet men zich soms bitter teleurgesteld. Leep in dit spreekw. z. v. a. druipende, tranende oogen ; Gen. XXIX : j 17 spreekt nochtans van teedere (doffe
en matte) oogen. Racheltjc\'s wasschop, sobere
bruiloft. Wasschop (m. 11 e d.) = bruiloft,
echt verbintenis. Volg. Gen. XXIX : 28
| liep Jacob\'s echtverbintenismet Rachel
zeer stil en eenvoudig, zonder omslag
| af; terwijl Laban, haar vader, van die
! met I-ea veel werk had gemaakt (zie
(.len. XXIX : 22).
Rachem, (hebr.), zich ontfermen,
zich merachem zijn over iemand = zich over iemand ontfermen, met iemand medelijden hebben en hem helpen. Rachitis, zie Engelsche ziekte.
I> nchmon, (hebr.), (van rachem,
zich ontfermen), iemand die medelijdend,
barmhartig is. Rachmonoes, (rachma-
noeth), (hebr.), medelijden, medegevoel.
Joodsch rachmonoes = zulk medegevoel
; voor armen en ongelukkigen, dat niet
I al te deftig en te voorzichtig redeneert,
j maar broederlijk onder den arm grijpt
I en helpt.
IS ai\'li 111 o 110I1 lttzlon, (ravhi)ta-
nah litzlan), Chaldeeuwsche uitroep ! van schrik of angst. De Albarmhartige 1 moge redden.\' (Zie Sachmon). 62
|
||||||||||
|
978
|
uAtm\'
|
|||||||||||||||
|
RACINK ENZ,
|
||||||||||||||||
|
peughoeloe of priester die zitting heeft
in il\'\'ii Liinilntaili als voorzitter en minstens 3 of hoogstens s Mohamme- daatiriche priesters als leden.
IC;i ililen, (barg.), rijksdaalder*.
Rade, in Herkenrade, soms rat/,
rode of rooi; Venray, St. Oedenrode, Wanrooi, duidt een grond aan, die om- geploegd en voor den bouw toebereid Is. Radeloos, redeloos. redde-
loos. beoordeeling van den toestand in
1672, \'dj de overrompeling van ons land door de Fransehen onder Lort**wijk XIV. De overheid was radeloos, het volk rede- tooê en liet land reddeloos. R»dèu, (jav.), titel van personen
van vorstelijke afkomst. Raden Mits, titel der zonen van den
vorst en van een pattgéran in hunne kinderjaren. Raden ma* goesti, titel der echte zonen
van den vorst in hunne kinderjaren. Raden njoe, titel der echte dochters
van den vorst; ook van zijne onechte dochters, kleindochters en achterklein- dochters, nadat zij gehuwd zijn. Ha tl en ad jen g, titel dezer dochters
enz. voordat zij gehuwd zijn. Rndlaat. (fr. wap.), zie Stralend.
Radicaal, aanhanger ecner staats-
partlj die eene geheele verandering der
staata- of maatschappelijke inrichting verlangt, zoodat niet slechts het ultwen- dige, bijkomstige, maar de wortel (radix) worde hervormd. Met woord werd het eerst, toegepast op ilenry Munt en Majoor Cartwright en anderen,die eene radicale hervorming, van lat. *•«• dijt (wortel), dus met wortel en al, grondig, wensehten in te voeren in het stelsel van vertegenwoordiging, en niet enkel een paar steden van het recht van vertegenwoordiging wensehten te voorzien. Riidlé. (fr., h e raid.), gepunt (vijf-
of zevenmaal). Van den gouden ring niet even zoovele punten, waarin de antieke kroon (couronne ii 1\'antique) bestaat. Rad/*1 wordt ook wel in de heraldiek gebezigd als rayoiinant = stralend. |
||||||||||||||||
|
Racine de In chalre (Le —,
(fr.). <?? BaciHt van den kansel, Jean Baptiste Nassillon (1663—1742). Racine der romantische pe-
rlodc (He —, Alfred de Vigny (1799—1863). |
||||||||||||||||
|
Racine nassera coinaie Ie
café, If r.). Racine zal voorbijgaan (d. i. uit de mode raken) e ren als de koffie. Volgens Voltairein de voor- rede van Irene een woord van Mad. de Sévigué (1626—96), die \'t echter niet gezegd heeft. Zij schreef 16 Maart 1672 aan hare dochter: „Kacme fait des comédies pour la Champmeslë; ce u\'est pas pour les sièclea ii venir: si jamais ii n\'est plus jeune, etqu\'ilcesse , d\'être amoureux, ce ne sera plus la | menie chose. Vive donc notre vieil ami CorneHle!" Vier jaar later, den incn Mei 1676, schreef /.ij weer aan hare dochter: „Voua voila donc bieu revenue du café; mademoiselle de Méri l\'a aussi cliassc de chez el Ie honteiisement. Après de telles disgraees, peut-ou eompter sur la fortune?" In zijn geheugen verward, I vond Voltaire deze spreekwijzen terug en te goeder trouw schreef bij die aan Mad. de Sevigné toe, waartegen de laatste nooit beeft kunnen opkomen, omdat zij reeds tachtig jaar dood was. toen Voltaire dit bericht de wereld : inzond. |
||||||||||||||||
|
|£ ;i <- ï ii «I iii ;i ii. (»port.),(r/Wre««er.
|
||||||||||||||||
|
Rad ajiania >l rad inadNilJld,
hetzelfde als Landraad agamet =pries-
terraad. Volgens art. 3 Hecht Organ. en 7s K. K. blij ven de tusschen Inlanders of tusschen met deze gelijkgestelde personen
van gelijken landaard gerezen burgerlijke geschillen, ui. alleen die omtrent huwe- lijkszaken cu boedelscheidingen, welke ; volgens de godsdienstige wetten <>f de I zeden en oude herkomsten van die per- sonen. ter beslissing staan van hunne priesters of hoofden, daaraan bij voort- during onderworpen. Nevens elke l and- raad op Java en Madura is nu eene priesterraad of Landraad Againa | agama = godsdienst i gevestigd, wiens ressort gelijk aan dut van den Landraad. Die priesterraad is saamgesteld uit den peughoeloe van den Landraad ui. i. de . |
||||||||||||||||
|
979
|
|||||||||||
|
UADIOGRAPHEE11EN.
|
|||||||||||
|
KA KA.
|
|||||||||||
|
vereenigen. Kerst in 1854 werd de tweede
Bank opgericht te Heddesdorf, bij Neu- wied, waar Raiffeisen toen burgemeester was; in 1HU2 de derde, in ISfiS de vierde en eerst in 1880 was het pleit gewonnen, tn 1885 telde men 245 Manken, in 1889 010. in 1891 885, (1897) in Duitschland 3800 met ruim 300.O0U leden; voorts bezaten Itallö i 1896) 530, Frankrijk (1895) 281, Uostenrijk-Hongarije (1897) NOU en België (1897) 100 dergelijke banken. En bij al het werk, dat reeds is gedaan, heeft nog nooit éen crediteur of éen lid ran de Baiffeisensche Ban- hen feu pfennig verloren; zoo uitste- kentl is alles ingericht. De bank wil: werken op een klein
gebied, geld uitleenen aan hare leden, die met zorg gekozen worden, geen zakelijk onderpand eisehen.maar toezien, dat het geleende nuttig besteed worde, geen winsten najagen, maaralle verliezen vermijden, door groote gestrengheid. Rnllronil City, lam.i. spoorweg-
stad, naam voor tndianopolia, hoofdstad van den staat Indiana; naar de talrijke spoorwegen, die hier samenkomen. Rallroail State, umi.), spoorweg\'
staat, naam voor New-.Jersey (vgl. Xetr Spain), naar de overtalrijke Spoor* wegen. Ralnes blll. (am.), nieuwe drank-
wet, op 5 April 1896 te New-York in werking getreden. In deze wet is
voorgesehreven, dat van middernacht af tussehen Zaterdag en Zondag tot vijf uur op Maandag-ochtend geen restau* ratiehouder iemand wijn bij zijn diner verschaffen mag. en alle saloons i drank- lokalen) en restauraties, hotels uitge* /.onderd. gedurende dien tijd gesloten moeten zijn. Rals «Tpscarbonclc, i fr. wap.),
zie Karbonkel.
Rnlsoimeup, (toon.), redmeeren~
de rol, de bedaarde, verstandige man, de scherpzinnige raadgever, vertegeu* woordiger van liet gezond verstand. lEiiUa. of eigenl. rèka, < bij Matth.
V:22), leeghoofd, onbeduidend mensch, domoor! In den Talmud komt bet woord
|
|||||||||||
|
Rnilloj|rnpheeren9 zie li<"mtgett-
stralen, l\'it int. radius (straal); dus lettert. #fraai-x<-/i rijven. Radja, (mal.), regeerder, vorst.
Voorts is radja moeda = onderkoning, troonopvolger; radja perampoean = vorstin, maharadja, groote, verheven koning. Railjcb of redjeb, (arab.), naam
der 7e maand van het Mohammedaan- sche jaar. iZie Maanden). Rn<ljctoe, zie Kat*.
Raffinement, (hand.), het uit-
plnizeii, vitten, spitsvondigheid, ge-
zoektheid. Ra|flan, «en zeer wijde mantel.
aldus genaamd naar Lord Kaglan < 17«H—1855), een der voornaamste helden in den Krimoorlog, die zulk een mantel hij voorkeur droeg. Rh(|narokr,(noordsche my t h.),
godenschemering, de dag, waarop de wereld zal vergaan en de heersehende goden in hun strijd, tegen de hooze machten zullen bezwijken; de groote omwentelingsdag, waarna Sttrtur iz. a.) de overwinning behaalt en een nieuwen heinel en eimo nieuwe aarde sticht. Rnyulé, t \'r. wap.), zie Srhn>\'>i(/et/\'n-
neerd en Knoestig. Ra ff zon i verbasterd tot ragzen),
(n. hebr.), (van hebr. rongen) rogès = toorn i, een toornig menseh. een drift- kop; zich tneragyex zijn = zieh over iets hoos maken. RalHetHensche banken, in de
jaren van schaarschte 1840 en \'47 besloot
..Vader ltaitteisen" (1818—88), burge- meester van Flammersfeld, eenearmoe- dige gemeente in het ruwe Westerwald (Hessen en Nassau), tot de oprichting eener coöperatieve bakkerij; later eene tot aankoop van vee. Zoo werden de woekeraars teruggedrongen, ter schuld- delging richtte Kaiffelaen in ls4:> zijne eerste I.andbouwbank op. met slechts f 3GÜU, en bood geldelijken steun aan ieder, die zich niet zijn reglement kon |
|||||||||||
|
080
|
|||||||||||
|
KAMBLAM
|
|||||||||||
|
KAKBTTES.
|
|||||||||||
|
vaak voor. in den aangegeven zin. Het
is (\'lialdeeuwsch.
Raketten, (ba rg.), traliën der
iji ruin/ruis.
Rnklt, mi al., ook jav.i. in orde,
ttitffentat; eene stelling, een stellage, een vlot. Rakkers, Bchimpnaam voor dein-
woners van Gouderak en Langerak;— in de 17e eu 18e eeuw waren „rakkers
van den schout" de schoutendienders of agenten van policie. Rakoczyinnrsch. volgens som-
migeii dv lievcliiiKsniarsi.il van Krans I [
Itakoczy, die hein na den rampspoe* digen slag bij Zsibo in 1705, het eerst moet hebben hooien spelen door den zigeuner Michacl Barna: werd door \\V eiize 1 M usz siezka «f 1 823 i, In den tegeniroordigen vorm gebracht. I>eze inarseh had gedurende de <unwen-
teling van is-lK en \'49 in Hongarije eeue gelijke uitwerking als vroeger de .Marseillaise" in Frankrijk. Ra ksl. geparfumeerd. Min jak raksi
(minjak mal. = olie), kokosolie. die
geparfumeerd is niet welriekende bloe- inen. Meraksi = parfumeeren. Rallentando. iit.. muz. >. afge-
kort ra/trut., rath, langzamer wordend. Rallies, eene der hoofdgroepen van
de afgevaardigden in de Fransehe kamer van vertegenwoordigers, en wel die der raonarchalen die zich met den republi- keinschen regeeringsvorni hebben ver- zoend iol\', volgeus hun tegenstanders, er voorloopig genoegen mede lienieiil. i Ralllez-voiiR ;\'i moa panache
hlanc, \'t\'r.r. zie En/attts, »/ le% cor- ttettes en/.. ICjiiii. (wap.), zinnebeeld van kracht.
1 >e/.e heraldieke rïginir behoort eigen* , aardig te huis op de Veluwsche heide. |*e familie v. helen voert raiii*koppen in haar wapen: liaymans rte Arnhem, lóe eeuw) voert drie ra m»k oppen, en v. Hoeekeluni (te Bennekom, a« 1227 enz.) een springenden ram. |
|||||||||||
|
lEn ma, i i nd, in yt h. i, eene der
vleeseh wordingen of incarnatiëli van Viselinoe: hij was de koning van Ayodhya en veroveraar van Ceylon,
Raniacliin. ook i-«i masan, zie
Ramelan. Iï:i inailoux, de fijnste soort van
Limburgsche kaas. Harnaseer mie pelle, ifr.). let-
tei-1. eeti spade oprapen, in werkelijk- heid, raH een .fiets tallen. Rn iiilui j;i of rciiilinja, (mal.),
schuit, orerdekt vaartuig, voor staatsie dienend, iu de Mol ukken in gebruik,
door de Europeanen orembaai (z. a.> genoemd.
Ramlioiilllet (Heitel de —, een
paleis te 1\'arijs van <\' a t h é r i ne de
V i v o ii n e. markiezin de Rambouillet llóMH—1(>65), Sedert 1620 was\'t langen tijd de verzamelplaats van dat deel der Fransehe aristocratie, hetwelk zieh toe- legde <ip fijne beschaving, keurigheid van taal. uitwendig onberispelijke zeden en de beoefening van kunsten en we- tenschappen. Vernuften als Malherbes, liacan, Halzac, Volture, Corneille, Cha- pelain. Searron. I.a Roeliefoucautd. Mad. de Semléiy. de Markiezin de Sablé, Mad. de Sevigiic en vele anderen meer, hadden toegang tot dit middelpunt van geestesbesehaving. Doch de bijnaam Jea l\'réeieuses",eens de eeretitel der begaafde
vrouwelijke bezoeksters vau liet Hotel de Uambouillet, veranderde later, toen geest en vernuft tot pedanterie waren ontaard, in een spotnaam, en Molière it 1673J maakte haar tot een onderwerp van spot in zijne „Prëcieusesridlculea" en .Femmes savautes". In figuurlijken zin wordt de naam toegepast op eene vereeiiiging. waar fijn vernuft en hoof- sebe manieren hand aan hand gaan. Rainé.if r.wap.1, zie Getakt (gewei i.
Rntnelaii larab. ramadtau), de
\'.•e maand van het Molianiinedaansehe
jaar, de heilige maand der Miiselmaniien ; de vastenmaand in Ned.-Indië;ook Boelan Püeicasa genaamd, zie Poewasa. |
|||||||||||
|
KAMESMi:(\'M. *.*rt 1 UAPHAEL ENZ.
|
|||||||
|
U:imrssniui. tempel, gewijd aan
Ra, don Ëgyptlschen zonnegod. Ha - me - Be - soe — se - soe - ra = Sesostris =
liamses de Groote. Het werd gesticht door koning IJinnses den (iroote; liij plaatste er een reuzenbeeld. grooter dan eenlg ander, uit éen «tuk rosé graniet gebeiteld; de wijsvinger er van is éen meter lang. Het had eene lengte van 17Vs M, en moet 20.000 centenaars gewogen hebben. Rammelt (Dat —. i se h i ld.,
too n.) = er is te veel afwisseling, veel wat niet bij elkaar past; te weinig eenheid. Rammel i-clcis, spotnaam voor
<le bewoners van St. Jacobiparochie. RaiimioY, (hebr.), bedrieger, inde
volkstaal verbasterd tot ramme. Van bet liebr. ww. rinuna = bedriegen. Iemand meramme zijn = iemand bedriegen. Ruimtes, een der drie oorspron-
kelijke stammen of tribus van het Ro- ineiiisibe volk, waaruit de drie ridder- eenturiön van de/.elt\'de namen gevormd , waren: tig. de ridders — het voorname jongere geslacht. Zie bij Lu re ren. -.,--,^fJ IC;i mpii h-rampah, (mal.), hrui-
derijen; bij de rijst gebruikt. Rampa nt,i fr.wap.), zieKlimmend,
Ram|>as, im al. en jav.), niet ge-
weld afnemen, ontnemen, in beslag ne- ïnen, verbeurdverklaren, rooven, buit* maken, enz. Verhollandscht in r««*- passen.
Rampasnil, buit. roof: ook, wat
in beslag genomen is. Ranch, (am.), boerderij, veehoeve,
klein landgoed, van si», rancho. K;i ngé, (fr. wap.), gerangsehikt
op éene rij. IC;iiim!|ou. (bat. jav.), open hatje,
wachthuisje, op hooge stijlen, te midden der rijstvelden. Raiiulci*, (fr. wap.), bet kromme,
seherpe ijzer van de zeis. Ransel (Met ge pakten —,
(mil.), met een dikken buik.
|
|||||||
|
I! ;i tiseii, (barg.), stelen. In onze
\\ volkstaal ratsen | behendig iets weg- ; kapen i. IS :i in soi\'ii. of losgeld is de som,
I waarvoor weleer krijgsgevangenen wer-
I den losgekocht of veroverde schepen
| teruggegeven, liet Wetboek van Koop-
1 handel zegt in art. 483: „Schip en lading
I gerantsoeneerd of vrijgekocht... zijnde,
is. voor zoo verre de reis niet kan
I worden ten einde gebragt, de vracht
: verschuldigd tot de plaats, waar het
I schip genomen is, in evenredigheid der
bedongeiie vracht. —De vrijgekochte of
gerantsoeneerde goederen ter plaatse der
bestemming door den schipper bezorgd
wordende, beeft de vervrachter of de
schipper regt tot de gebeele vracht".
Raiiz des vnclics, (f r.i. de Zwit-
sersche koereien (ligd. Kuhreigen i, een bij de Zwitsers geliefde melodie, welke de koeherders op den koehoorn spelen. Riioulsclie pas, (mllit.), wijze
van mareheeren of snelloopen, la marche et la course en fiexion, ontdekt door den majoor Von Haoul in 1872. In tegenstelling met onzen loodrechten stijven parademarsch, helt daarbij het lichaam naar voren, de knieën wor- den sterk gebogen en de voeten laag opgetild. Men glijdt dan over den bodem heen met de snelheid en vlugheid van eene kat. Rapat, (mal.), dicht,goed sluitend
(als timmerwerk), van éen gevoelen, raadsvergadering. Benaming van de Inl. rechtbanken ter Suinatra\'s Westkust. Rnpluiel ware cla {|i*ossei*
Malei* ifcworucii, selbst ïvcan er olinc HU mie atil die Welt (|c- koiiiiiien ware, (hgd.), Baphael zon een f/roof schilder zijn geivorden, zelfs teamleer hij zonder handen ter wereld ware gekomen; naar Lessing, Emilia Galotti I. 4. waar het gezegde aldus luidt: „Oder meinen Sie, Prinz, dass Raphael nicht das grösste maleri- sche (Jenie gewesen ware, weun er ungliieklieher Weise ohne Hiinde wiire geboren worden?" |
|||||||
|
;is-_>
|
||||||||||||||
|
RAPIAMUB.
|
RASPHUIS.
|
|||||||||||||
|
Riiplamns. klad van thesauriers-
rekeningen, zooala die nog in de archieven aanwezig zijn: van lat. rapio = zich reppen. Rappe, Zwitsersche koperen munt,
het honderdste deel van een franc, dagteekent reeds uit de 15e eeuw. De oudste, Preiburgsclie, rappen prijkten met den kop van een raaf, liahe; van- daar de naam. Rnppclkops, u. iifr.), duizelig;
vgl. hg tl. rapfelJcöpjlsch. Ruppo (Een —, d. 1. een sterk
man; vgl. Rapponische krachten. Rnppoilisclic Kracht rii , de
krachten van den athleet Carl Rappo, die in het begin dezer eeuw leefde en ook de Nederlandsche kermissen placht te bezoeken; een zijner naamgenooten, een zekere Francols Kappo, een be- kend athleet. stierf in 1*74 in liet Zie- kenhuis te Hamburg. Rnpport honden, m i I De chefs
van korpsen houden rapport, d. i.
houden op een bepaald uur zitting om
rapporten aan te nemen, diensten te be- velen. straffen uit te deeleil enz. Riiptlm, dat.i, in haast, hialler-
ijl, vluchtig. Rara avis. da t.i. een zeldzame
vogel, vandaar = iets zeldzaam*. .1 u- venalis, Satirae VI, li;:», en elders. Rnremeiit a eoiii\'lr Ie monde,
On dcvlent plus lionime de l»ien. ifr.t, ons op ent rollenden steen
r/roeit t/een gras, maar in /.edelijken zin.
Zoo althans werden die woorden gebezigd door Régnier. — Desma raisj 1632— 1712), in diens Vbgage o Mnnich, bij de opsomming der godsdiensten, die de Donau op haren loop ontmoet. (Iresset (1700—77). zinspeelde waarschijnlijk op dat gezegde, toen hij in Vert-Vert schreef: Dans mar\'nt auteur de ecienee profonde, J\'ai la an\'on perd a trop i\'narir Ie monde = hij menige» seh rijver van groot verstand heb ik gelezen, dat men verliest door veel te reizen. |
||||||||||||||
|
Itiiri iiniilcs In nni\'if it «• vasto.
(lat.), eenige weinige (schtpbreuke*
1 i i Igen l Zwem men de, de een h ter, de ander daar, in den aijden oreaan. Vgl. Aeneië I. 11H. Gewoonlqk aegt men alleen rari nautes. De uitdrukking wordt bijna altijd gebezigd in ironisehen i zin. bv. van enkele gelukkige gedachten in een oceaan van onzin; van enkele weinige leden in een groote vergader- zaal, enz. Zie ook op Apparetit enz. ICasji. Dinemo-technische naam. aan-
duideiide den naam van U. Sjelomo Jitschaki, een beroemd Bijbelverklaarder, die in de 12e eeuw in Frankrijk leefde.
— Ook zijne verklaringen van de H. Schrift Morden met dien naam aange- duïd. Vandaar in liet algemeen: com- I mentaar; bv. in de uitdrukking: een llasji o/» iels zeggen = eene breede uit- eenzetting van eene zaak geven. ICasUol. gemeenschappelijke naam
j der tallooze sekten, ilie de Kiissiselie godsdienst heeft. In een Kussiseli dorp vindt men soms tien lïrieksehe sekten vertegenwoordigd. Kr zijn allerwonder- lijkste sekten onder, niet en zonder priesters aan het hoofd; men vindt er die Napoleon 1 aanbidden, die het Avond- maal in den vorm van rozijnen ont- vangen, die zichzelve geeselen, ont- mannen, ja verbranden, zich in muren laten Inmetselen, enz. enz. RiiHkoliilken, d. ï. scheur makers,
ketters, in de Itussisch-Grleksche kerk
di\' aanhangers een er partij, rlie zich van de staatskerk heeft afgescheiden. Itasoel, (ar.), gezant, afgezant.
, Basoel Allah, afgezant Uods, benaming van Mohammed. RllHphtils, tuchthuis te Amsterdam,
waarin bedelaars, landloopers enz. wer- den opgenomen (niet te verwarren met het daarachter gelegen „\'t Huijs van verbetering voor gedebaueheerde jonge Lieden l i Wittebroodskinderen i. suleke als onverbeterlijk zijn en den Ouderen ; of Wetten ougehoorsaem". liet rasphuis was tot iu 15\'.)5 een klooster voor de |
||||||||||||||
|
7
|
||||||||||||||
|
i nonnen van St. Clara. De benaming is
! ontleend aan het raspen van Brasi- |
||||||||||||||
|
usa
|
|||||||||||
|
BASSO LUX.
|
BATS.
|
||||||||||
|
lienhout, dat na aldus bewerkt te zijn,
tot het bereiden van verfstoffen dient, welken arbeid de gevangenen genood- zaakt waren te verrichten, of aooals in de „Naukeurige en gedenkwaerdige Reijsen van Kdward Broeon, M, Br. Door Nederland etc. aengevangen liit>s. Uit liet F.ngels vertaelt". — vermeld staat : „hebbende ieder dag een Bekere tiikx, doen soo harden werk dat se naakt en besweet, en \'t stof van \'t Brasilien bout haer op \'t lijf vliegende, het gantsche Lijf over van een schoone roode verwe beschildert hebben". Als „Huis van Arrest en Bewaring" is het voormalige rasphuis in 1895 afgebro- ken ; <>p dezelfde plaats (Heiligenweg) bevindt zieh thans eene overdekte bad- en sweminrïchting. RiiNSolInk, Russische soep, uit
bouillon met nieren, augurken en aard- appels. Werd o.a. gebruikt hij de kroning van (\'zar Xicolaas II. Mei 1896 te Moskou. Kn sta ili er GeRnnc1tonniori1.de
moord op de Fransche ambassadeurs
Bonnier en Roberjot, op 28 April 1799, tijdens het Vredeseongres. liet ware licht is over deze zaak nog niet opgegaan; maar zooveel is zeker, dat graaf Lehr- hach last bad gegeven alle papieren van de afgezanten op te eischen, en dat de huzaren zieh niet uitsluitend aan dit bevel hebben gehouden. Ratttnq onere, of raataeouère,(fr.),
iemand die door opzichtige Uleudij du
aandacht trekt. Vandaar een vrcemde- ling, wiens middel van bestaan raad- selaehtig is. Volgens Roqtieptoil komt de uitdrukking van ran ra cttero, zonals men in de l\'ampas den persoon noemt, die de buiden der gedoode buffels af- kraht. Volgens anderen is de uitdrukking herkoinstig van den bekenden komiek Ilrasseur. Deze had in het stuk Le lirénih\'fn van Meilhae en lïalevy, den \'.Ui Mei IS(»;i. in den sehouwburg van het Paleis Royal voor \'t eerst opgevoerd, de hoofdrol te vervullen. Zooals hij dikwerf deed, voegde hij daaraan veel toe, wat door den tekst niet was voor- geschreven. Ditmaal waren het o. a. vloeken, in zoogenaamd PortQgeesch, waarvan een als het aangehaalde woord klonk. .Men zegt ook bij verkorting rasta. |
Rat* («ui.), werkman, die beneden
het, met zijne vakgenooten overeenge- komen loon werkt: ontrouw lid eener vereeuiging. Rata of rate, (hand.), het bedrag
of aandeel, waarvoor iemand aan eene gemeenschappelijke zaak deel beeft; — pro rata. naar evenredigheid of ver- houding van ieders aandeel. Ratatouille, uu i l.i. voornaamste
schotel iu de kazerne; daarnaar werd verbasterd ratjetoe en daarnaar rate. Rntlehon. (fr.t, in de volkstaal,
! een R, K. [triester. Verbaspeling van
ratinëê (geharkt) en raxr (geschoren i,
waarbij op afgeschoren baard en kruin
wordt gezinspeeld.
Ratlfleatle, goedkeuring door den
Souverein van een door zijnen gezant gesloten verdrag. Rationalisme, liet systeem van
hen, die uitsluitend de rede als bron van kennis huldigen ook op godsdienstig gebied, eu op grond daarvan al wat de.
rede te horen gaat verwerpen : geheimen en wonderen, geloof en Openbaring. Het rationalisme vond zijne voorstanders in de Fugclsche Deïsten en bij de Vrij- gecsteu (esprits forts) in Frankrijk. In Duitschlaiid was de beroemde wijsgeer Iuunanuel Kant de groote kampioen voor het rationalisme. Ratjetoe, zie Rate.
Ratoe, (ma 1.), titel van vorsten
(ook van vorstinnen i, j a v. id., waar- schijnlijk hetzelfde woord als tUttoe (mal.) = familiehoofd, overgrootvader; titel van hoofden en beambten; ook oud man. Kuis. ook ratjetoe, verbastering
van fr. ratatouille, iniil.i. dooreen ge- kookt eten (aardappelen met grtwnite dooreen gestampt). |
||||||||||
|
984
|
|||||||||||||||
|
ItATBEK.
|
BE OALAKTDOUO,
|
||||||||||||||
|
Kiivet <>f revet, dans« en speel*
j huis; verg. het werkwoord onzer volks*
: taal ravotten. Ravissant, f r. wap.t.met een prooi
in klauwen of hek. Rnwetc, hoewel Waalach, wordt
die uitdrukking ook dikwerf elders iu België gebezigd, ter aanduiding van bet- geen de verkooper van eenigerhande waar, boven het strikte gewicht, getal enz. toe geeft. Men zegt ook atveie. Riiyon = radius = straal, daar-
vandaan „style rayonnant" (In het fr.i. Kenige schrijvers hebben aandengothi- schen bouwtrant uit de XUleenXlVe eeuw den naam gegeven van „ style rayonnant" iu tegenstelling niet den boow- trant der XVe eeuw dien uien den naam van _style flamboyant" heeft gegeven, omdat bij den eersten de traeeeringeu in de vensters stralend, radieerend, zijn eu hij den tweeden de viscbblaas als type voorkomt. IC =< > o mui iu . f r. wi fictie Stralend
en Strafenkruis.
Razen «Is PnnliiM, ml geestdrift
van (feestelijke dingen getuigen, naar
1 Hand. XXVI : 24, lïa/nnle Roeland (Een—t een
woest krijgsman; naar Roland, den be-
rocniden paladijn van Ivarel den (Jroote; it. Orlando furioeo. Razzia, (ar.), men duidt daarmee
j aan den woesten en onstuhuigen tocht van | een legerafdeeling om levensmiddelen, i geld eu gevangenen in het vijandelijk i land weg te halen. Dok toegepast op het gewelddadig huishouden onder een troep oproei dingen.
|
|||||||||||||||
|
lt;il sen. (k. m. a.), teekenen, bv.
lijnratsen — lijuteekenen.
Rntten, spotnaam voor de inwoners
van Sticus bij Leeuwarden en voor die
van Blankenberge. Men bedoelt water- ratten, en dat wijst wellicht op de ligging iKm- gemeente of op hare talrijke vissehers. Raiiiii lltr Alle lint die Ercle,
lli gd.), de narde heeft n>„r allen ruimte,
voorlaatst vers van het in 1SH4 voor Becker\'s .Tasehenbuoh" vervaardigde gedicht Per AlpenjHgervan Schiller. Rnnin Int In der kleinsten
pratte,
FUi* eln ulneklleh Hebend
Paar, (hgd.), ruimte ia er In <le kleinste hut, mor een gelukkig bemin-
ueHtl paar. Het zijn ile slotregels van Se li il Iers roinanee Der Jüttglittg urn liaehe, oorspronkelijk voorkomende in der Parasit IV, 4. bewerkt naar l*i- canl. Médiocre et ratnpant, ete. eu voor hel eerst op 12 Oct. 1808 te Weiniar opgevoerd : liet is eeue uitdruk- king. il ie in deze bootst romantische periode herhaaldelijk voorkwam, o. a. in Wiel a n d\'s Muêarion y 17<>8 \\ en Leisewitz\' Julia* vou Ta rent 11, 3 (1776). Riivncliol-Hpel. hit spel heeft
niets te maken met den beluchten boos- doener, den anarchist Itavachol, maar is een soort van biljartspel, waarbij 20
ii 28 witte kegeltjes met een rood kegeltje (den „kardinaal" of „Kavachol" gcheetcn), in hun midden, dienst doen. De „bankier" moet niet een witten bal den rooden bul in den zak stooten, terwijl de witte een zeker aantal kegel- tjes moet omwerpen. Als de Itavachol valt, telt alles dubbel. Nu wordt door de spelers gewed op een even of oneven getal, dat omgeworpen kan worden: eu omdat juist daardoor het spel ïn een hazardspel ontaardt, is het iu België krachtens het Strafwetboek verboden. Rnvcn zullen ii jfeeii brood
breiijieii (De—, zinspeling op I Kon. XVII : 4, (>. waar verhaald wordt, dat de raven den profeet Klia brood en vleescli brachten. |
|||||||||||||||
|
Re delle bestle. (it.), koning der
dieren, naam, dien Lodewijk XI van
Frankrijk aan Maximiliaau I gaf, om- dat deze naar hij meende zijn volk tot eene I dierlijke gehoorzaamheid had gebracht. |
|||||||||||||||
|
Re i|!i l;i iiliioino (Il —, fit.), de
ridderlijke koning, bijnaam voor Vietor
Km a ii ue l, den eersten Koning van Italië. |
|||||||||||||||
|
985
|
|||||||||||
|
::f: infecta.
|
KEBEKKA
|
||||||||||
|
Re Infecta, (la t.i. onverrichter
zake.
Renl. Kpaansehe muntsoort, onder-
scheiden in real de jttafa en real de vellon i zilveren en koperen reaal \\ — 17 reales de plata = 32 reales de vellon. Een piaster ia S r. tl. pi., zoodat een real — pi. in. f n.3n Xed. is. liet woord nal beteekent kiminklijk en heeft eene uitgebreide beteeken is. In de I5een It>e
eeuw waren in «Ie Neder landen realen van 6, 4 en üVs stuiver geslagen; Ley- cester verordende in 1586 een reaal van 50 stuivers; Maxiiniliaan had reeds gou- den en zilveren realen doen slaan, Karel V en Filipa 11 evenzeer groote gouden munten, die realen heetten. I>e reaal van achten was de naam van den Spaanschei] mat of piaster, vooral gang- baar in de Indien, ook aangemaakt in li-nl te Dordrecht voor de Compagnie van Verre. Kiudelijk werden voor (\'nravao in 1821 door het Xederl. gouvernement kleine zilveren munten geslagen, die ook realen heetten. Gedurende de 1 7e en 18e eeuw tot in \'t begin onzer eeuw noemde men in \'t dagelijksch leven de waarde van \'Alk stuiver altijd reaal. Realia, de exacte wetenschappen,
de wis- en natuurkundige vakken: van lat. realis — zakelijk. In tegenstelling met Humaniora iz. a.). RpiiIIhiiic. rphllos.), de denkwijs,
welke van de veronderstelling uitgaat, dat alles wat is, buiten en onafhankelijk van het zich voorstellend subject bestaat; als zoodanig overgesteld tegen het Idea- lisnie (/.. u.), berust het geheel op de getuigenis der /.innen, en loopt licht op materialisme (z. a.) uit. — In tegen- stelling niet nominalisme duidt het de zienswijs aan. die de werkelijkheid der algemeene begrippen (nniversalia) er- kent; — welke het nominalisme ontkent, die enkel als voortbrengsels der abstrac- tie beschouwend en voor louter namen (nomina) of woorden (fiattts roris) ver- klarend. Dit realisme ging het eerst van Plato uit. — In de kunst, die richting welke uitsluitend de navolging der natuur, de blootenatuur, beoogt; terwijl het idealisme zijn doel. liet oogmerk aller kunstuiting, in de verwezenlijking |
van een ideaal van schoonheid en vol-
komenheid zoekt. — Fr. réalisme, van lat. r>\'s = zaak: tikid. lat. realittr = werkelijk.
Reni\'Ul\'lver. (sport.), rijfiel
teaarvan het achterivielhei drijfniel is, RpiiHNiirRlltle of herverzekering:
overeenkomst. waarbij de assuradeur zich verzekert tegen de kans. dat hij de verzekerde som zal moeten uitbetalen; die som kan hij dan van den reassiiradeur
ReiimiiiirMcli porselein, mat-
glas, ontdekt door |{. A. Ferchflult de hVainniir. v 17.">7, naar aanleiding van
zijne proefnemingen tot het namaken van dapansch porselein. Reli. rebbe, (bebr.), zie Rabbi.
Rehitte. leng. i, eene der geheime
kortingen, die in Amerika door sommige spoor weglij neu wordt toegestaan. in strijd niet de overeenkomst met andere lijnen; zij maken voor het oog officïeele tarieven, maar betalen een gedeelte der vracht terug. Rehlietsecii of rebbetsin. zie
Rabbi. Rebcc i l.\'ulieca. liibeea. Ifuheha,
Ribeba, Kubella; sp. Rabé, Kabel; ar. Kebab. Krheb i. Oostersch een- of t»; ,--
snarig strijkinstrument, nog heden ten dage in de koffiehuizen van Egypte ge- hruikelijk. Rebehkn (Eene —,eene snaten\'ge
vrouw, eene persoon, die goed haren bek ( mond i kan roereu. 1 \'ie zuiver Sederl. beteeken is geeft alleen op den klank af; want de Hebr. naam Beheera van Oen. XXII : 23, XXIV : 15 vg......luidt
letterl. een jong, gemest kalf. Anderen
zoeken in dien naam de heteekeui" van strikt valstrik tfig. van eene maagd, die door bare schoonheid de jongelingen verstrikt i. i lok geschiedkundig heeft Rebekka niets met praatzucht te maken. -----------, sierlijk gebogen waterkruik,
naar den vorm op de meeste schilderden
voorkomend, waar Rebekka, I.abans dochter. Abrahams afgezant te drinken geeft Uien. XXIV : 17. 18). |
||||||||||
|
IIKIIKKKAÏKTKX. 086 RECHTVAARDIGE (DE).
|
|||||||
|
Rebckknïetcn. opstandelingen in I
Wales (Engeland), die zich sedert 1843 ; tegen het heffen van tolgelden verzetten en de tolboomen vernielden. Aldus naar Kebekka, de bruid van Isaiie (Gen. I XXIV : 60), tot wie haar broeders zeiden, toen zij het buis verliet en zij haar zegenden: ,nv zaad bezitte de poort zijner haters". Reboeiijf. (ma 1.), jonge htteu ca»
ih bamboes, waarvan de meeste soorten eetbaar zijn. Af ja f reboeng beet liet zuur daarvan gemaakt; zie Atjar, Rehrnssé. it\'r. wap.), met omsla-
gen ik leedereu i. Rebus, (eigenhjk de abl. plur.
van lat. res = zaaki, uitdrukking der gedachten door zaken, figuren, of beelden in plaats van door letters; dus. een teeken raadsel, ngurensehrift, dat ontcijferd moet worden. Het woord heeft zijn ontstaan te danken aan zekere, reeds omstreeks de helft der loe eeuw in Frankrijk bekende geschriften, die boer- tige. vooral erotische aardigheden in- hielden en die De rebus quae geruntur <= wat er al niet omgaat i ten titel voerden. Daarvan maakte men allengs r/f rebus tot men eindelijk ook het voor- zetsel wegliet. Rebus of raadsel wapens.* wa p.),
sommige wapens, die zonder dadelijk als sprekend te worden herkend, toch op den naam zinspelen, en dus een raadsel opgeven. Rebns nnynstls aiihnosns nt-
<|ue fort Is nppiire, (lat.), betoon ii kloek en sterk in een benauwden toestand. Horatius, Od. II, 10. 21. Rchnt, (hand.), het uitschot, het
bedorvene gedeelte der koopmansgoe*
deren. Rebnt of rebnnt. brief, die wegens
onduidelijkheid van adres of on vind- baarheid van dei u > geadresseerde als on- bestelbaar op liet postkantoor wordt ter zijde gelegd. Recepls, nnil.), bewijs van ont-
vangen of ingeleverde goederen. |
|||||||
|
Reccrcelë, (fr. wap.), dubbel-
gebogen. Rechablcten, ten tijde der in-
woning van het Israël iet isclic volk in Palestina, een aldaar zwervende noma- denstam: geheeten naar lieehah, den vader van Jonadab (2 Kon. X : 15,28, wien zij groot gezag toekenden, vgl. Jerem. XXXV : B, 8). Zij zetten het monadenleven in al zijne eenvoudigheid voort, en mochten volstrekt geen wijn drinken, ook geene huizen bouwen of akkers bezaaien of wijngaarden planten. Reelierebe (Drolt de —, in het
Volkenrecht, bet recht der oorlog-
voerende partijen om te onderzoeken, of onzijdige vaartuigen oorlogscontrabande aan boord hebben : eeue soort van huis- zoeking in een verdacht vaartuig. Reeberche de paternlté est
liiterdite (L.a —, (fr.), zie La re- cherche enz. Recht dnhhcl aetlnneerd,
(wap.), aan weerszijden met tinnen,die
recht tegenover elkaar staan, en niet
dubbel gekantceld izie Dubbel). Reebt op en neer (Een —,
(rest.), gewone klare. Recht van bruiloft sn\\ ouil-
Kiuii . zie Drolt <ht seigneur, ook Jus Recht van Initiatief, zie Tnitia-
Hef en Initiatief {Recht run —).
Rechterzijde (Uiterste —,
Btreng-conservatievett in de staatkunde. orthodoxen in bet kerkelijke. Rechts, (wap.), in heraldiek wat
voor den schilddiagei\' rechts is. dus voor den besebouwer links. Rechts hebbend, (wap.). met
een ondergeschikt stuk rechts van zich. Rechtvaardige (De —, Aris-
tides, de Athener if 4(>H v. (\'.). lïa- luiram, bijgenaamd Sltah etui eb, d. i. de rechtvaardige koning, vijfde vorst der Sassaiiideu. (\'asimir II. ko- ning van Polen (1117-04). Ferdi- nand I, koning van Aragou (1378— |
|||||||
|
987
|
|||||||||||
|
KECTE ENZ.
|
|||||||||||
|
IIECIEF.
|
|||||||||||
|
1416). Haroen Al Kaschid, d. i. de
rechtvaardige, de met/st bekende der Kiilif\'s van Bagdad (765—809) en de held van verschillende sprookjes uit de „Duizend en éen Nacht." Jacobus II, koning van Aragon (1261—1327). Khosru of (\'hosroes, door de Ara- bieren genaamd Mali al Adel, d. i. de rechtvaardige koning. M o ra n, de recht* vaardige, raadsheer van Feredach, ko- ning van Ierland. 1\'edro I van Por- tugal (1320—67). Reclef, ontvangbewys van goederen,
welke in een schip geladen worden, bestemd om tegen cognossementen te worden ingewisseld. Recipe, (lat.), afgekort R, d. i.
neem, men neme, op recepten; vandaar ook als subst. het recept zelf. Recipe Itotsroliert, (fr.), neem
Boisrobert, vermaning, bij wijze van recept, door Citois, eersten geneesheer van Uiehelicu, aan dezen opgegeven, toen de kardinaal zicli niet wel gevoelde ; hij deed Boisrobert, den abt, daarmede weder in genade aannemen, daar Riehc- lieti wist, dat de geestige en guitige op- merkingen van Boisrobert (1592—1662) voldoende waren om zijne gcmoedsstcin- mhig te veranderen. Recipe ferrn m, (1 a t), ontvang
het staal, kreet van verachting der toe- schouwers in het (\'olisenin te Rome, bij een gevecht op leven en dood. Als de zwaard vechter zijn tegenstander had gctrott\'en sloeg hij zijn blik naar boven, om te zien ot\' hij zijn slachtoffer moest dooden of sparen. Indien de toeschouwers hun duimen in de hoogte hielden, dan werd hem het leven geschonken ; hielden zij die naar beneden, dan moest hij ster- ven. Indien hij onwillig was om zich den genadeslag te laten toebrengen, dan verhief zieh deze kreet. Hooggeplaatste personen gingen soms de arena binnen, om getuige te zijn van den doodstrijd van den overwonnene of het warme bloed te proeven van een of anderen dapperen held. Had de zwaardvechter getroffen, dan riep hij Hoc habet (dat heeft hij beet). Reclame, alles wat iemand doet
om de aandacht te vestigen op zijn |
koopwaren, zijn persoon, enz. Van
réclamer V attent ton, een beroep doen op de aandacht. Reclaitiercclit, het recht dat de
verkooper van goederen in zekere ge- vallen heeft om bij wanbetaling van den koopprijs of bij faillissement des koopers, de goederen terug te eischen. Recollecten, (r. k.), doorgaans Re-
colletten genoemd, zijn die afdeelingen der Franciscaner-orde, welke wegens het volgen der gestrengste orde-regelen (re- gularïs et strictiort\'n observantiae), ook den naam van Observanten dragen en daartoe verzameld (recollecti) werden. In de Fransclie taal worden de Franeis- canen of Minderbroeders in \'t algemeen liecolleeten genoemd; doch eigenlijk zijn \'t die Observanten, welker afdeeling in 1530 is gesticht en door paus Clemens VII in 1532 is bevestigd. Ree on cent ra dos. He voorstan-
ders, in 18im, der scheiding tusschen het
eiland Cuba en Spanje; lett. tegenstan- ders van concentratie. Reconventie (Elscli In—, tegen-
eisch, door den verweerder in rechten ge- daan tegen den eiseber, die dan eischer in conventie genoemd wordt, en gedaagde in reconventie is. Record, (sport), het sterkste stuk
wat men zich kan herinneren (to record) ooit te hebben bijgewoond of vernomen.
Recorliman, (eng. en fr.), hij die
eens of meer een record (z. a.) heeft bereikt. Men zegt ook recordwoman voor eene vrouw, die in dat geval verkeert. Rccoupe, (f r. wap.), heet een
kwartier dat gesneden (z. a.) is, omdat de kwartieren zelve door snijding en deeling (z. Gedeeld) ontstaan en dus een gesneden kwartier \'t voortbrengsel van een nieuwe snijding is. Rcctc laclendo nenilnein tl-
mens, Hat.), als gij goed handelt, behoeft gij niemand te vreezen. Spreuk van Sytzama, en Van den Steen van YVaajest e\\ u. Ook Doe wel en |
||||||||||
|
188 ttEFEKEKDCM ENZ.
Redjeli. /.ie Badjeb.
Redoute, (m i 1.1. vierkant (gesloten»
veld- of vestingwerk: aan ééne zijde is eene opening tot doorlaten der be- /.etting. Rcdowa. (m uz. i. Boheemsclie dans,
I afwisselend in 2/4 en 3/4 maat.
Reductie, ilat.i red net/o, lettert.
terugbrenging, herleiding. Zie bij Con- versie. Met de Reductie van Groningen I wordt bedoeld bet toetreden dezer pro-
vineie i, d. \'22 Juli 1.TO4 tot het ver- ! bond der zes overige provinciën,krachtens
de Unie van Ut reeb t (.Januari 1579), waardoor de Republiek der Zeven l\'rovineiën tot stand kwam. Van 17—22 Sept. 1S\'.I4 is het Redactie/eest tefimu. gevierd, tegelijk met bet 56e Lustrum iz.a.i der Ctroningsche Hoogesohool. Reduetlo ad absiirduiii. i! 11 i.
Int litnijs, dttt iris ongerfftud is.
Reduit, laatste toevluchtsoord; in
dezen zin de vesting of stelling die nog
verdedigd kan worden al is bet overige des lands in banden van den vijand. In Nederland !s Amsterdam met de om- liggende forten het reduit. Reeder-ccdel of reeder-cednl-
lc, akte tot oprichting eener reederij.
lï i-4-I. (eng.), een oude Kngclsche.
Sebotsebe, lerschc en Deensche dans in gewone maat en zeer levendig, door 2 of .\'J paren gedanst. Refectorium of refter, eetzaal
j in een klooster.
Rclei\'cutliuii, dat. ad referendum
r= hetgeen te berichten is», stemming
van bet volk over wetten en besluiten, in de lauden waar deze reelitstreekschen invloed des volks op de wetgeving be- staat, met name in Zwitserland. Ook ; de beslissing bij hoofdelijke stemming \' door alle leden van een in ai\'deelingeu verdeeld genootschap of maatschappij. -----------(Facultatief —, \'t recht,
dat elke zaak aan volksstemming moet
| onderworpen worden, zoodra een zeker
aantal burgers dit eiselieu (in Zwitsur- 1 land in verschillende kantons.
|
||||||
|
RECTO.
c/e niet <mm; fr. Flor/a c»* ^«** do/ji ylf/-
rienne >/ne pourra, spreuk van koning Lodewijk van Holland. Recto, de rechterfc/adzytfe i pagina i
van boeken. Tot voor ongeveer 3oo jaar geleden had elk blad (folio, van ge- drukte boeken hetzelfde nummer voor belde zijden en moest men deze onder- scheiden tusschen fol. 1 enz. recto en fol. 1 t.\'iiz. verso (omgeslagen). Verso is dus steeds de linkerbladssyde. Rcculei* ponp ïiitciix aaittcr,
(fr.), teruggaan om beter vooruit te
springen, een weinig wijken om eene sterkere positie in te nemen. Rcd-letter-duv» (eiijj.), feestdag;
de heilige dagen /.ijn in den almanak met eene roode letter (red letter) gedrukt. RcdcoutN. feng.i, rood rokken,
scheldnaam voor «ie Kngelstben naar den rooden rok der soldaten hij enkele regimenten. R-cdder van den vrede vhii
Europa, bijnaam van den draal\' van Zuyleii, minister ïn L866. Volgens zijn beweren zou een hooggeplaatst persoon hem hebben toegevoegd : „vous ave/, sauvt\' la paix de l\'Kurope*\', wat hij op liet Londensch Congres bij de behande- ling der Luxemburgsen* Limburgsen e kwestie zou gedaan hebben. Redemptoristen. < r.k. t, leden
eeiier geestelijke orde, ook wel Liguo- rktnen of Ligitoristen geheeten. De orde werd in 1732door Alphonsus Maria de Liguori te Napels gesticht en in I74\'.t door paus llenedietus XIV beves- tigd. Ze ontleent haren naam aan den Zaligmaker (Rrdrm/ttor). en komt in vele opzichten overeen met die der .lezuiteii. vooral wat betreft de uitbreiding van het ll.-K. geloof. In \'t bijzonder belast ze zich met de kerkelijke opleiding der jeugd. He leden dezer congregatie leiden een gemeenschappelijk Ie ven. houden zicfa aan de drie geloften der monniken, en hebben leekebroeders ter behartiging hunner wereldlijke zaken. Tegenwoordig zijn zij over \'t grootste gedeelte der christelijke wereld verspreid. In Oos- teuiijk en Nederland hebben zij ook vrouwenkloosters. |
||||||
|
989
|
|||||||||||
|
REFOEO,
|
|||||||||||
|
il Kit IK
|
|||||||||||
|
Refoeo, (bebr.), genezing, [van
rofo (rafa), genezen], Refoeo ejefointo! volmaakte genezing !
wensen aan een zieke of aan zijne ver- wanten ten zijnen behoeve toegeroepen. Rcformntle (Contra----, door de
Jezulten te werk gesteld tegen de Re-
formatie of Kerkhervorming van \'t beghi der ltie eeuw. waarvoor de grondslag gelegd werd door den tiods- dïenstvrede van Augsburg in 1555, krachtens welken tiet aan eiken lands- heer of landsvorst werd overgelaten te beslissen, welke belijdenis in zijn ge- bied zou worden toegelaten. Die Contra\' reformatie ving. op der .Jeznieten aan- stokeu, sedert 1556, van uit Ingolstadt, in Beieren aan; en in 1 ">l>3 werden uit dit land de Evangelische predikers en leeken verdreven, en de Evangelische adel buiten den Landdag gesloten. Dit voorbeeld volgden de IJoomsehe vorsten, die in Trier, Wurzburg, Bamberg, 8alz- burg de Protestantsohe predikers ver- vingen door kweekellngen der Jezuïeten, enz. Aartshertog Kerdiuand verdreef in 1590 de Luthersche predikers uit Stier- marken, Karinthië, Kraiu (Carniole), enz. enz. I» efornin torj - et ra f gevangen!» te
New-York, voor rromren, waar een be- paald systeem wordt gevolgd, dat voor- tretlijk werkt. De gevangenen worden daarheen verwezen voor onbepaalden tijd, die echter in geen geval een aangegeven inaxiiuuiu te boven raag gaan. De directrice mag beslissen of het verblijf aldaar ook verkort mag worden, De gestraften komen eerst in een proef- afdeeling, waar ze een maand in afzon- dering leven. Daarna spreekt de directrice haar toe, wijst er op, dat het verleden voorbij en vergeten moet zijn en drukt haar op \'t hart er met niemand over te spreken. De veroordeelde krijgt dan het costuum der tweede afdeeltng aan en klimt langzamerhand Op naar hoogere afdeeliugen, telkens door een ander costuum aangeduid en waar telkens grooter voorrechten aan zijn verbon- den. De hoogste afdeeling is in tweeën gesplitst. De eene helft draagt een rood lintje, een eereteekeu. Wie dat draagt, heet „TrustWOmanM, een vertrouwde. Ku |
|||||||||||
|
! wie door wangedrag dat lintje verliest,
j kan het nooit weer terug krijgen. Wie zich nu onberispelijk gedraagt tot zoovel-. wordt ontslagen. E» ook \'t sneller of minder snel opklimmen tot dien hoogen rang, hangt van \'t gedrag af. Réfuull (Eorlllk nis een —,
de Réfugiés, in grooten getale naar Ne-
derland overgekomen, maakten dit land door hunne industrie gelukkig, en lirach- \' ten er de zegeningen van een stil, arbeid-
zaam en vroom leven. ItéDijjii\'s. uitgewekenen \'m het bij-
: zonder Protestanten die l-\'rankrijk ver- : lieten, tengevolge van de herroeping van het Edict van Nantes, I. d. 22 Oct. j 1685, door I-ode wijk XIV, op aansporing j der .lezuieten. IEe<j;i i\'(l:i ut. fr.wap.),sie OmzJend,
I ook: een voorwerp istuki bepaald aan-
ziend.
Rejpittn of iij|;i 111-. (it.i. eene
j wedvaart niet gondels, roei- en zeilwed- : strijd, met dezen [tal. naam genoemd naav de roeipartijen die op het groote
kanaal bij Venetië, niet veel pracht wer-
den gebonden.
ReuciilioojiNt\'lioteltJe, zie Sc;/-
phatoi, lït\'4|riit. /.ie Diamanten.
Reiieiiteu-coiitnicteii, waarbij
zich in de 17e eeuw en later, ouder de
zoogenaamde Familie-regeer Ing in de steden, de familiën, die het roer in handen hadden, bij eede verbonden, alle ambten en betrekkingen ouder elkander te ver- deelen. Roosters van opvolging werden opgemaakt, zoodat ieder zijn hemt kreeg. en zelfs voor de jongere leden der oiigar- chie werd gezorgd, lu Delft bv. regeerde de familie V. IHeiswijk; ecu jonger lid ging naar (iorkuin en werd daar in de regeering gebracht. I \'ie reifenten-eon- traden heetten ook wel contracten van correspondentie. Retjlc, bet openbaar beheer of het
uitoefenen van overheidswege van een
j of anderen tak van koophandel, bv. de
tabakafabrikatie in frankrijk en Oosten-
|
|||||||||||
|
9110 KKI.
Kejjiin nsrs (De —, handschriften
in het Vatieaan, afkomstig van koningin
(\'hristina van Zweden (f 1689). IE en is ail exeniplar, dat.), naar
het voorbeeld des koning*. IE cl) in s nidi-liiis. i lat.), de kotiink-
lijke ziekte, lloratius. Epist. ad Pi- nonen, 4">;j; de geelzucht (aurugo); dus geheeten omdat alleen koningen (de grooten der aarde) het geneesmiddel daarvoor < wijn niet honig vermengd) kunnen bekostigen, Lat. Aurugo, naar de gele kleur. Keipciiifc zie Gentleman.
IE«\'i|i\'cs. recht van verhaal des hou-
ders van een wissel, dien de betrokkene weigert te aeeeptcereu of de acceptant weigert te betalen, tegenover den trekker en de eiidossanteu. Reaal ii |nrls, (lat.), rechtsregel.
Rehaheam\'g rand, naar 1 Kon.
XII : li. eene vergadering van onervarc- nen en onvoorzlchtigen; ter herinnering aan bet onverstand van Kehabeam en zijne vrieiulen. i Vgl. vs. 11). Rehabilitatie, volgens de vroeger
geldende bepalingen van het Wetboek van Koophandel het rechtsmiddel, waar- door de staat van faillissement en zijne ge- volgen geheel «orden opgeheven ; volgens de thans geldende wet van 3U Sept. ISltiJ fStbl. ii°. 1401, het middel om, nadat het faillissement heeft opgehouden, feitelijk te coiistatceren. dat de vroeger gefail- [eerde zijne schulden heeft voldaan, en dit feit openbaar te maken. IE e li il lissé. i i w a p.),zie Verhoogd.
Reliotidtll. i li e b r.), ruimte, cerrui-
mlng, ontleeml aan (Jen. XXVI : 22, naam van een gebouw te Amsterdam (Plantage, Rapenburgergracht), voor Christelijke doeleinden, door ruimte van liefdegaven gesticht. Letterl. breede gangen of straten. Rel, mrv. réis, eenheid der Portu-
geesche munt, ingebeelde waarde van |
||||||
|
KEOIE.
rijk of wel liet helieer van eene afdcc-
Mng der Htaatsinkomsten, zooals de tolreckten, de aeeijnsen, liet brieven- vervoer. enz., zijn strikt <;enoiiieii onder- werpen van régie, doch werden nergens zoo genoemd. Rcuic. vunzige tabak, die in de
dagen van keizer Napoleon I alleen hier te lande verkocht mocht worden. Hij keizerlijk besluit van 1812 had de Regecrïng liet monopolie er van. Reulnicat «Ie la ealotte, (fr.),
ile gekke lande, spot naam in I702onder
officieren hij de lijfwacht gegeven aan eene in alle vormen ingerichte vereeni- ging van vriiolijkc mensehcii, die tot zinspreuk kozen Cent régner que de eaeo/r rire, en tot l,atijnsehe facet Momun, luna infiuit (Momus begun- stigt ons, de maan sluipt binnen), die bijna eene eeuw lang niet bijtenden spot vervolgde, wat hun belachelijk voor- kwam. Daartoe behoorden later zelfs Villars.de Itegent. Lodewijk NV. I Hlbois. Law, kardinaal Fleury. Fontenelle, La- motte, Yoltaire. Destauehcs. Vandaar ealotte voor hijtende scherts of spot- sehrift. har m e s t e t e r geeft de volgende verklaring: Au commencementduXVIH siècle, ealotte de plomb a.vee des grelots adoptde comme emblème par une asso- eiation de beaux esprits satiriques dite regiment de la ealotte. IE ecjlnn eoell, i r. k.). Koningin des
Hemels, hymne ter eere van de II. Maagd, aanvangend niet <lezc woorden, en waar-
bij. achter elke der vier clausules, het Halleluja herhaald wordt. IN 11 in ;i ini |>( (i\'iiuii ) Ineilllte
«liiirii(oviiiii) poiiniiout(nrlo- iiiiii 1 HCrlptorllMiN ex oninII>(ns)
j|ciit(IlniH> conjiretjatia liietn i|CliH Hatnva, i lat.j. bij de aanvaar- aing tier regeering door de Koningin, aan de daghfudsrbrijn-rs uit alle vol- keren, het verheugde Bataafsche mik. Opschrift (door prof. Dr. Abr. Kuyper) in een oranjetak, der herinnerings- nu\'daillc, te Selieveiiiugen den huiteii- landschen journalisten tot een aandenken aan de InhuMigingsfcesteii <M Aug.— (i Sept. 18\'.iS> aangeboden. |
||||||
|
991
|
|||||||||||
|
RKIACH.
|
|||||||||||
|
ItKMKTTEZ-VOUS BXSE.
|
|||||||||||
|
ruim lU cent, welke in briefjes van 1200,
•2400, 5000, lO.ooo en 20.000 rees ver- bandeld wordt; doch die briefjes hebben nauwlijks »\'3 der opgegeven waarde, milreis = f 2.70. Relach, (reaeh), i h e l> r.) geur, reuk.
Rctcli (Das — «Ier I nu;iln-
schcfnllclikcUen. ihgd.t, het rijk tier oHicaaraehtfnïtjkhedeUf bijnaam aan Oostenrijk gegeven, sedert de Xeite Fret* I\'resse. verscheiden jaren geleden die woorden als titel boven een hoofd- artikel over dat land plaatste. Relt-h* inlr die Ha ml, mr In
Lcben! (hgd,), reik m$ de hand, mijn
liefste; duet uit Mozart, Don Juan, in 17*7 voor bet eerst opgevoerd: bet
is de scène waarin Don .luan zijne be- ininde wil meevoeren. Relchshunil. i hgd.i. rijhshond
noemde men den geliefden bond van den prins Vun lïisuiarek, toen bij de betrekking van rijkskansclier bekleedde. Reigers (Itlniiwe —, Bpotnaam
gegeven aan de inwoners van Heer HugO-
waard. Rcliicn (Don — Is alles rein.
Tit. I : 15. Vermaning, door I\'aulus.
tegenover de I.evitiscbe reinheid of on- reinlieid, omtrent liet gebruik van som- mige spijzen, gegeven aan Titus, ter aan- duiding dat degenen, die re/n (onbezoe- deldi /.:jn van gemoed, vrijelijk gebruik mogen maken van allerlei voedsel en zaken, zonderde! dit gebruik bun eene oorzaak van zoude wordt. Niet aan die voorwerpen kleeft de zonde; maar van de gezindheid, waarmee men iets doet of nuttigt, hangt alles af. (temeenhjk echter wordt dit gezegde spreekwoordelijk mis-
bruikt, tot verontschuldiging van deel- ncming aan hetgeen onheilig is, van roekeloosheid en onmatigheid. Rel B-elf emli, aan het Turksche bof
de titel vanden Uijkskanselier en Minister van Huiteiilaudsebe Zaken. Relsekalser (Der —, de rei-
zende keizer, Wilhelm II, om zijn
|
|||||||||||
|
] bekende reislustigheid. Zoo heet zijn
\\ voorganger iFriedrich II) der iceise, \\ en zijn grootvader i Wil helm I) der pre/se Kaiser. Relwech. van liebr. reirach —
w/net, roordeel. Re/tcech bij iets hebben Of maken = irinst makelt, rtmr- deel ra» iets hebben. Reka. zie ttaka,
Relata retero, (lat.), ft vertel,
, irat mij verteld ia,
Relevé, (wap.), zie Verheven.
Rell||Io quadrata. i lat.), eene
uit nier klassen bestaande regeling voor de kloosters, door paus Gregorius Vil (zie Heidebrand) vastgesteld. Lettert vierkante (d. i. goed gesloten en hieen- l gevoegde) gods- of eeredienst. Rem cuiii parcatllms coiiiniu-
ïlleare, «lat.*, zijn reriuimcn i geld of j verdiensten) met zijne ouders deeten (gemeenschappelijk verterenl. Reiiibraadt\'s Nachtwacht,
i ongelooflijke titel der beroemdste schil*
1 derij van Itembrandt (f 1669), die in- tegeudeel Het K»r/»>raa/srhaj>ran Frans
Banning Cock, en wel als glorievollen
, optocht \'m het zonnelicht, voorstelt. Die oude titel berust dus op eene groot e
dwaling. Reiiiemhei1 the Mafac! <am.i.
] denk aan (het stoomschip) de Maine!
wacht- en stopwoord der Amerikanen
in den 21 April 189*1 begonnen oorlog
j tegen Spanje, ter ophitsing der gemoe* | deren tegen de Spanjaarden, die verdacht I worden gezegd Amerikaanse!) stoomschip i verraderlijk te hebben laten springen : door eene ouderzeesehe inijn, vóórdat de | oorlog uitbrak. Remettcz-voiis Monsieur,
«Tune a l;i i\'ui e nussf chaude, <fi\\), bekom, Mffuheer, van meen schrik. Uit Molière\'s Tartuffe, V, 7, waar de rechterlijke ambtenaar, die Tartuffe in hechtenis komt nemen, die woorden tot Oronte richt.
|
|||||||||||
|
REMI NEPOTES. 9ϻ2 BEXDEZ L\'ENCRIER!
|
||||||||||
|
[ Vandaar verbreidde zich deze richting
I van kunst en smaak over geheel Europa 1 en oefende vooral den meest zichtbaren invloed uit op de beeldende kunsten ivooral de architectuur) en de letter- kunde. RcmtlMHiiiice-fttlJl. ook Holland-
sehe MKtisxmtce-nfijl. Bouwstijl, die een gevolg was van navolging der klassieke
voorbeelden aan welke men eene breedere, frisschere en vrijere levensopvatting toe-
schreef, dan die der Middeleeuwen. Ze kwam tot ons over uit Italië, waar de gothiek nimmer had gebloeid. In de U-e eeuw wilde incu.wars van hetMiddi\'leeuw- ; sc.lie scholasticisme en mysticisme, weder 1 het natuurlijke licht zien der klassieke kunst en letteren. De gothiek. die begon ! te verbasteren, maakte plaats voor een j ernstig bedoelde doch vaak ook mislukte navolging van deziens-en gevoelswijsder klassieke volkeren, die de schoonheid der schepping en der schepselen wisten te
bewonderen in de hun eigene harmonische , verhoudingen. Alzoo ontstond de Kenais-
, sance (fr. wedergeboorte, herlering i, in I den bouwstijl, wier invloed voor\'t eerst in het huisraad der gothisch-gebouwde
kerken doordrong.
Rencontre, iwap.l, zie Aanziend
(dierenkoppen i. Rencontre de lioenf.tfr. wap.i,
twee o>senhoorns met het voorhoofds- beeu; — de buffel, twee buffelhoorns, |
||||||||||
|
Remi nepotes. 11 at.i. naarrenra» Remitê. Hij Catnllns, Omschrij-
ving van _ Romeinen", evenals bij Li-vius Romulidae — afstammelingen van llonuihis. tweelingbroeder van Ke- mus, en stichter iVi van Rome. Reinlnlsicere. (lat. i, naam van (Umi
•_»n Zondag in de Vasten, naar ik* eerste woorden van I\'s. XXV : 6 in de Vul- gatn : reininiacere, Domine, mi!<eratio- ii hin t na min, nutte >t ttaecnfo snuf;
gedenk, Heer! uwer barmhartigheden en uwer goedertierenheden, want die zijn van eeuwigheid, Remonstranten (De vader der
-, Jacobus Arminlus, hoogl. teLeiden (f IÖU»); zie fieireteti,
Reiiipll.i f r. wa p. i, heeten geledigde
(/.. a.i stukken, opgevuld met een ander
email dan het veld, of het stuk zelf. Remportci* (ook ramaMer) mie
veste, (fr.), letterlijk een ce*t terng-lmlen of oprapen, in werkelijkheid niet dagen, schipbreuk ff/tint i in figuurlijken zint. De uitdrukking heeft den volgenden oorsprong: Verscheiden jaren geleden werd in den Vaudeville-schouwburg te l\'arijs, een .stukje, getiteld l.es Etoilex, opgevoerd. In een samenspraak tusschen een herder en eene herderin noodigdede eerste deze uit nphetgra* te komen zitten. lv lierderiu weigerde echter, voorge- veiide dat het gras wegens de „tranen |
||||||||||
|
van den dauw" vochtig was. .(ia dan op
mijn vest zitten." hernam de herder. Die woorden brachten de geheele zaal aan liet lachen en fluiten. De daardoor van zijn stuk gehrachte herder nam zijn vest weder op groette het inibliek en verliet het tooneel. Ren. (k. m. a.), goed, ran een leien-
dakje, Ijv. het gaat reu; gepezen heeft dezelfde heteekenis. RenitlHNfiiiee. (fr.), d. i. iveder-
geboorte, het herleven del* letterkunde. kunsten en wetenschappen,op den grond-
shig der Grieksch-Komeinsche of klas- sieke beschaving waartoe het terug- \' vinden der fragmenten dier beschaving in de I-Ie eeuw in Italië aanleiding gal\'. \' |
||||||||||
|
Rendez l\'ciicrler ! (fr.), geef den
inktkokrr terug.\' Hij eene in 186<> te Straatsburg gehouden verkiezing voor het Wetgevend Lichaam, leed de heer Bd. Lnboulaye r lst4— 1sh;i», de kandi- daat der oppositie, schipbreuk. Als troost boden hein de dames, der stad een prachtigeu zilveren inktkoker aan. Toen echter iu |S7n de befaamde \\olksraad- pleging f plebisciet) door Napoleon III
werd uitgeschreven, maakte de beer de Laboulaye een brief openbaar, waarin bij verklaarde daarmede volkomen in te stemmen, hut werd door de vrijzinnigen als verraad beschouwd. Het blad La Ctoche bevatte dientengevolge een opstel, dat de aangehaalde woorden ten titel |
||||||||||
|
!>«.»3 REPUBMKBIXBCn HUWELIJK.
|
|||||||||
|
ItKXDltK KXZ.
|
|||||||||
|
die den anderen staat benadeelen en in
strijd zijn met het recht. Rcprf-seutatloiis «l*nvtint-
giiptle* (fr,), tooneelstukken tan <>n- Itekende, j\'»\'!/1\' seln\'ijrrrs, van meer of minder littéraire waarde, maar altijd belangrijk genoeg om gezien te worden. Reptlllti Pnrmissl, |l at.), de
rept Hf? n i kruipende dieren) rttn den J\'arnnssns, d. w, •/„ de middelmatige dichter/i, door bet bewustzijn van hunne middelmatigheid gewoonlijk spijtig en giftig. — De berK Parnassus, met de stad Delphi aan zijn voet, was de zetel van Apollo, den god der dichters. Rept IHPllfomls. Hij de bespreking,
in de Pruissische Kamer der Afgevaar- digden, van het beheer van het na den krijg van 18Ö6 in besla»; genomen ver- mngt\'ii van den Keurvorst van Nassau, uitte men de vrees, dat de daaruit gekweekte intrest, nevens de geheime fondsen, /.ouden dienen, om zekere nieuwsbladen te ondersteunen. Daarop antwoordde Itismarck o. a. {Ha Januari ISHU), men behoorde der Regeering dankbaar te wezen, dat zij de kwaad- aardige kruipende dieren (reptilen) tot in hunne schullhoeken vervolgde, I\'aar-
mede werden dus de belagers der Pruis- sisebe Regeering bedoeld. Deze gaven echter allengs den naam reptil aan hen, die geacht konden worden het gouver- uemeut niet belangeloos in de pers te verdedigen. Toch komt bet vaderschap van den naam reptil voor zekere jour- mi listen aan een ander, en wel aan Felix Pyat (1810—1HSÜ) toe. Immers deze schreef in diens voorrede tot Tillier\'s werk Mmi oncle Benjamin (1846), blz. VII: mPour beaueoup de geus eneore,
fout /\'"ii\'/ih!• i est line énormitê, mie
oen ere monstrueus?, hideuse, falte de h a in i\' it tl\'en rie; il n\'// n g n? les Loeustes de la pensee qui manipulent ces poisons; il n\'y n que h-s repttlea de fa presse t/irt\' distillent re ren/n." Rcptibllkeliiscli huwelijk, uit-
gedaebt en toegepast door Jean Baptiate Carrier. Xttntes beul (a. a*), waarbij een
man en eene muur sttamgebiinden, In de Loire werden verdronken. Het water der ti:i |
|||||||||
|
voerde, en waarin schcrtsenderwijs werd
aangekondigd, dat eene delegatie van Straatsburg te Parijs was aangekomen om den inktkoker terug te eisenen. Men aantal nieuwsbladen namen die niede- deeling over, meenende, dat zij ernstig geineend was. Dat vonral werd den heel-
de Laboulayc meermalen naar liet hoofd geworpen; immers bij bad den inkt- koker behouden. IE i\'iulrc l\\ <«\'s;ii\' CC qtll CSt iV
C\'esut*. (fr.), den keizer geven, wat
des keizers is; "/Aa tleef den keizer unz. Rensclllltl, iwap.), een vierhoekig
schÜd met een scherpen rug over het midden vanden buitenkant. In de rechter- /.ijde is eene insnijding om «Ie lans in te laten rusten. Hetretlschild werd gebruikt voor bet gevecht te paard, en bad ook een draagband. Rcntjoiiff, (atjeln, lang, punt/g
n/f*, als een ponjaard.
Itciivns.\'. t\'r.wa p.),zieOmffekeerd.
Repni\'tltlons, (fr. wap.), kwar-
tleren van op nieuw verdeelde hoofd- kwartieren. Repliek, het wuderantwoord van
den eiselicr in reebten op het antwoord van den gedaagde, die daarna kan dienen vun dupliek. Repos (En —, (fr. wap.t, zie Llg-
gtnd (herten i. Repos iilllcurs,(fr.), Elders Rust.
Spreuk van Philips van M a r n i x V an S t.-A I il ego n de en van Van II o o- genhouok Tulleken. Repoussolr, donkere figuren op
den voorgrond van een sehilderij. die het etleet hebben den aehtergroml meer te doen wijken, enkele deelen meer te doen uitkomen; vandaar naam voor eene zeer leelijke vrouw, die aldus de leelijkheid van haar, die met haar wan- delt sehijnt te vernihideren. Represailles, toepassing van het
„leer-om-leer" in bet Volkenrecht, als de eene staat maatregelen genomen heeft. |
|||||||||
|
994
|
|||||||||||
|
KB6ARCELÉ.
|
|||||||||||
|
UEPUB LIKE1N8CIIG KNZ-
|
|||||||||||
|
rivier «as door al zijne ut ra f oefeningen
zim bedorven, dat men zich het gebruik er van ontzeggen moest. Carrier\'» hoofd viel in 1794 <nnler de guillotine.
RcpubllkeliiMelic kalender
(De —. zie Kalender.
lï i\'pu bliki-i list*In•«.eliool. <ch !
met gelijke rechten en |ilichten en bezol-
digiu;; vuur alle onderwijzers.
lil\' pllhlï«| IM- n\';i |||| - ItOHOlll «Ie
snvinits (L:i , ih Republiek heeft
geene geleerden uoödig. Woord, dat men aan Itobespierre, den president van liet Schrikbewind té I\'arijs. toeschrijft, als door hein geuit, wanneer groote geleer-
den, — bv. een Antoine Laurent I.a- voisier, lid van het hoogste wetenschap-
peiyk iichaa.ni in Frankrijk, 8 Blei 1794, — tot de guillotine werden veroordeeld. Rlpubllque (La — «era eon-
servatrlcc on ne Ncrti pa**. I f r. I, d,- republiek moet behoudend reezen, i>f zij ra/f. Woorden, den 13 November LH72 gebezigd door Thieis. in diens boodschap aan de Nationale Vergadering. Il f>pui|ilii ui ii i lir-isiin-, i t\'r.i.
tceerzimcekkend atheiemue. In de zit- ting der Belgische Volksvertcgenwoor- diging van is Juli 1895, zcide de toen- maligeminister van buiteulandsehe zaken De Burlct, nopens het neutraal onder- wijs, dat bij den huisvader slechts diep kon beklagen, die zijne kinderen in een weerzinwekkend atheismus liet op-
groeien (crottplr), Desse woorden, dio den minister dikwerf werden verweten, lokten een onbeschrijflijk tumult uit. ReqaCHte clvll. in de burgerlijke
rechtsvordering een verzoek bij den rech- ter ingediend tot herroeping — welke in zekere gevallen mogelijk is — van een vonnis door hem na tegenspraak i" liet laatste ressort of bij verstek gewezen cit dus niet meer vatbaar voor verzet. Requiem,\' la t.),R.-Katholieke zielmis
voor een gestorvene en liet daarbij be-
hoorend muziekstuk, naar de aam augs- woordeu van den Introïtus: Requiem uelernatu duna efa, Dumiitc etc ffu-f |
|||||||||||
|
lm» (of hein of haar) de eeuwige rust.
Heet\' enz. liet Requiem bestaat uit de volgende onderdeden: I) H. Kyrie, ChHate, Kyrie; 2) Mies irae. R.; 3) Do- mine .lesu Christe; li Sanctua, Bene- (1 ietiis; óï Agnus Dei, l.ux aeterna. Van de hoofddoelen der gewone mis ont- hrekeu dus het Gloria en het Credo. De voornaamste Requiems zijn van de eom- ponisten Mozart, Jomelli, Winter. Cb er ii b in i, Neu kom m, Vogler, Brahms, Kyblcr en Oounod. ReqiileMpat, <1 at.\'i. hij izij. liet i
rwtte ml. in vrede», iiict zelden in ironi- seben zin gebruikt. De volledige uitdruk- king is Rrquiencat in pttce. Requlnlet. voorwerp, \'lat op bet
tooneel gebruikt wordt, geleverd dom- den tooiieelmeester of requlaïteur : wanneer een acteur lof aetriee) van weinig bekwaamheid in zijne rolaange* merkt heeft, dat hij plotseling tot de grootste droefheid, razernij moet over- gaan eu zich er niet machtig genoeg toe gevoelt, wordt uit scherts gezegd: uu ja dat zijn reijuisiteii ; hij moet tranen storten. _(►, geeft u dat maar aan den requisiteur op." IEei|iiisi* ii-s. bet opvragen van
levensmiddelen en foiirages vooreen leger
van de inwoners der streek, waar het zich bevindt. Res isi Hticpii iiiisic. dat.), de
ongelukkige in heilig, Seneca, Ep, 4. Res e\\ih. dat.i, de zaak hafge-
hope»; bet is uit, afgedaan! lï es, non ver ha. 11 a t. i. daden, geen
woorden. Spreuk vun Vim<Juadt van Wickradt en van Generaal lloche. Rch iiallliiM, (lat.), de zaak ra»
niemand, aan niemand toebehoorend. Res Hevera est nauilluni vc-
i\'tiin. (lat.), df teare blffdëchap ligt fn
ernstige zakv». Seneca, Ep, \'23.
Iti\'siii\'jcrl*\'\'. ifr. wap.), figuur, be-
laden met een soortgelijke inaar versmalde figuur, bv. ecu paal met ecu paal. |
|||||||||||
|
BEST ENZ.
|
|||||||
|
ItKsCH.
Resch, 20»1* letter van het He-
breeuwsche alphabet; rlc getal waarde is 200. Resch afgeleid van e hu ld. reesch, hebr. rooscft cl. 1, hoofd, waar- aan de gedaante dezer letter in het I\'hoeiiicisch alphabet denken doet. Ki\'sran. (fr. M-ap.), netwerk, eig.
haurmtjr der dames. Iliütsgewijs over elkander heen getrokken draden, die het gansehe schild tot aan alle randen door* loopen. Reseda (Een —, (rest.), een klare.
IE csci\'v;i I lo rei l<--.i;isl iosi. I at. i,
kerkelijk voorbehoud, nl. uitzondering. Eene bepaling vanden Augsburger gods- dienstvrede van ló.j.ï, strekkend om ver- dere secularisatie van kerkelijke bezit- tingeti te voorkomen. Resei\'vatlo •Incoltf, (lat.), n>»r-
behoitd run Jacobus, naar aanleiding van Jae. IV : ló. zoo de Heer wil en wij leven enz. Vgl. lieo valente en Ja~ cohuB-conditie. Reservatto mentalte. flat.)
of rentrletlo ineiitalls. is wanneer men in zijn geest de woorden, welke
men uitspreekt, in een anderen zin dan in den gewonen, natuurlijken verstaat, ze verdraait of beperkt, lïij beloften of eeden is dit slechts een bijzondere toepassing der reservatio mental!» in liet algemeen. De uitdrukking werd \'t eerst door Busembaum i Kilo—t>8t, in diens Medulla theologia morali* (1658), lil, 2, gebezigd, liet denkbeeld wordt eehter reeds in de Opus morale (1614), van Thomas Sanehez (1551 — 1610), lil, 6, § lij, gevonden. Reservatls reservandlH. 11 a t. >,
met voorbehoud run hetgeen voorbêhou~ den wort worden} — met het noodige voorbehoud.
Residu o (Fidel-commlBsnm
de —. volgens de Nederl. wetgeving
het fidei-commis iz. a.) van de rest, van het overblijvende eener nalatenschap, d. w. z. eene zoodanige erfstelling voor de hand .waarbij een derde of bij diens vooroverÜjden al zijne wettige kinderen zijn geroepen tot bet geheel of een ge- |
|||||||
|
deelte van hetgeen de errgenaam of
legataris, bij zijn overlijden, van de erfenis of van het legaat onvervreemd of onverteerd zal overlaten" lart. 028 lï. W>. K«\'h|-Ii:ii-joiiih-- e h u 1 d. — hoofd
ean den troep,belhamel{ zie Resjeu Ronj). Resioefi, (resjoeth), n. hebr. =
gebied, terrein, geztigs-greiis, gezag (van hebr. jarasj, in hezit nemen); vandaar ook. rer/nf, toestemming. Reajoes-\'horabbietn — publiek terrein
i zie Rabbiem >. Resjoes ha-joochied — privaatterrein.
h/\'resjoes = met verlof; in eens anderen resjoes komen = eens anderen gebied betreden. Renpeel ;i ui. t w a p. i. elkaar aan-
zleiid, (klimmende cl ie ren, geen roof- dierenl. Respeto (Coclies ile —. letter).
eerbied*\' of hnldekoetf*entfr.earro8iten
de respect, ledige, door tal van paarden
getrokkene. oogverblindend prachtige statiekoetsen, in Spanje bij weidache optochten, waaraan het Koninklijk Huis deelneemt, gebezigd. Men gebruikte ze nog bij gelegenheid van het huwelijk van Spanje\'s koning Alfonso IX, en bij het ouder de feesten van dat huwelijk, 26 Jan. 1878, gehouden stierengevecht. RcNplcc fhiein, dat.), let op het
einde. Spreuk van keizer Maxim i- Haau 1 e. a. It«-N|>ijt du jii\'ii. korte, aan den ac-
ceptant toegestane termijn, gedurende welken hij de betaling des wissels nog mag uitstellen. In ons recht niet bekend. ReMpoiiaoriuiu, ilat., mtiz.l.....u
der oudste vormen van het Katholieke
kerkgezang, eigenlijk de vorm een onderdeel van het Katholieke brevier* gebed, verwant met de antiphonie, maar niet van Oostcrsehen, doch van ltallaau- nschen oorsprong, waarbij voorganger en gemeente elkaar afwisselen (aut- woordeti i. Rest is hMi\'iier (The—,(eng.),
de rest is zwijnen, laatste woorden van
|
|||||||
|
996
|
||||||||||||
|
1IKSTAC11AXT.
|
RETSIECHO.
|
|||||||||||
|
Hamlet, in Shakespeare\'s treurspel
van dien naam, V, 2. ICcsl :i ni\'iiiit of restauratie ,
(fr.), huis waar spijzen en dranken te verkrijgen zijn, ververschingslokaal, eethuis, gaarkeuken. Volgens Four- nier „Paris démoli", Inleiding blz. .\'t!\', ontstond liet woord in 17(1;") te Parijs daardoor, dat een zekere Boulanger boven de deur van zijn eethuis inet verminking van Matth. XI: 28 liet zet- ten : „Venite ad me omnes qiii stomacho laboratis, et ego vos restaurabo"; komt tot mij gij. die aan de maag lijdt, en ik zal u verkwikken. I!< si :i nral i<-, herstel van wettig
of dynastiek gezag (speciaal de Bourbons in Krank rijk na 1«13i. IS« \'Btltatlo in IiiteifiMiui,herstel
van den vroegeren rechtstoestand, door eene handeling, welke in dien toestand verandering gebracht heeft, te vernie- tigen. IE«"-( oi\'iii\'. teruggaaf der premie bij
nietigheid der verzekering. Fr. ristorne — verkeerde overdraging van een post (in het boekhouden). Ook: vernietiging van een assurantie-polis, als er reeds een gesloten is. Itcstrlctlo mentalls, {lat.i, zie
]ie*erv«tio mentali». Ketallatorv liistii:ui<-c RUI,
liiin.i, ingediend door Hustcd. 17 Febr. lH\'ifi, door den Gouverneur van den Staat New-York geteekend. Hierbij wor- den vreemde levensverzekering-maat- sehappijen te New-York ui toesloten. tjij wijze van wedervergelding, — rHaliatory = wedervergeldend,—om- dat die van New-York in Pruisen uit- gesloten zijn geworden. ltctard ilniic Idee (Elle est
toujours en —. (fr.), ze ie altoos eene idee (denkbeeld) (en achteren; zie Oeatreich iet immer ete. Ketent Ie (ICecht van—. of recht
run terughouding. Het reeht om eene zaak van een ander, die men onder zich of in zijn bezit heeft, onder zieh te houden zoolang zekere schuld niet is voldaan. |
Reticunl, fr. reticule, handtaschje
voor brei- en naaiwerk, dat de dame»
wel aan den arm dragen, als zij op bezoek gaan. Van lat. reticulum nietje», ver- kleinw. van rete (nctj, dat die taschjes oorspronkelijk waren; later werden ze gevoerd, en eindelijk verviel het netje, en werden ze uit dichte fijne stof gemaakt. Sedert enkele jaren zijn ze (ook wel als netjes) weer in de mode. Misverstand doet het woord als „ridi- cule" (belachelijk) uitspreken. Het voor- werp ontstond, nadat Mevr. Tallieu, in 17ï>7, de robe a Ia grecque had uitge- dacht en de dames van Parijs zich in (irieksclie en Itomeinsche klcederen hulden, waarin echter geene zakken konden worden aangebracht. Men droeg daarom een netje of zakje aan den arm. Nu moest dat voorwerp nog, en wel met een (Jriekschen of Latijnsehen naam worden gedoopt. De dames raadpleegden toen Gall, op wiens voorstel de naam reticule werd aangenomen. Retirade (An! der grossen —,
(lig d.), op tien f/root en aftocht. P i u s
Alex "VVolff (1784— IS2N), Predom [II, 2, 14 Maart 1821 voor het eerst te Berlijn opgevoerd. Retoquer, (fr., stud.), druipen.
Retorsie, van lat. retorqtiere (te-
rugbuigeu), toepassing van het ^leer om leer" in het Volkenrecht, als de eene staat maatregelen genomen heeft, die den anderen staat benadeelen en in strijd zijn, wel met de billijkheid maar niet met liet recht. Rctrnit, (fr. wap.), zie A/geknot.
Rctrlever, (eng.), hond, die het
wild opjaagt, patrijshond. Gewoonlijk met golvend haar. Retro, (lat.), terug, achterwaarts.
RetroNiJncil, verbastering van
Bhétoriciens, rederijkers in de Middel- eeuwen. |
|||||||||||
|
K v i i-o ii s wé. (f r. w a p.), met omslagen
(hoofddeksels). Rctslecho, (hebr.), moord (van
|
||||||||||||
|
ItKTSOEA. i
|
\'.".\'7
|
||||||||
|
ItKLZEX.
veronderstelt, dat zijn geraamte gevon*
den in te Trapani in Sicilië, iu de veer- tiende eeuw, èu die 91 M. lang zou zijn geweest; i">) Richard Arundel, (z. a.).
(6) Tentobochus, wiens gebeente
in 1613 bij de Rhüne werd gevonden en wiens graf \'.\' M. lang was. Van de reuzen, die werkelijk bestaan
hebben, vermelden wij nog ; (1) A na k, wiens werkelijke naam
is .Joseph lïriee, geb. in 1840 te lïa- monchamp in de Vogezen. Hij was in 1)S(J") te Londen te zien. Op zes en twintig jarigen leeftijd was hij 2.13 M. lang; bijgenaamd „de reus der bergen"; l2l Itlacker illeiiry —. de Kngel-
sche reus, geb. te Cucktield. graafschap Sussex, 1724. Lang 2.10 M.; (8) lïradley. geb. te Market Weigh-
ton, in Vorksiiire. Lang 2.33 M, Zijne rechterhand wordt in Kngekiud bewaard in het museum van het heelkundig ge- nootschap; i4i (\'hang van Frychou, de Chinee-
sche reus, tentoongesteld te Londen iu 1866 en 1880. Lang 2.5 M.: I*m (\'otter (Patrick —, de lersche
reus, f 1802. Lang 2.63 M. Een afgietsel van zijne hand wordt in Engeland be- waard in het museum van het heelkundig genootschap: (6) Delen (Jonker Adam v, —,
heer van Lk-eii-Wiel. 18 April 1703 aldaar, waar zijne reusachtige doodkist berust iu den grafkelder der kerk. (Zie HobtnaoH). (7) Kleizegue (Joaohim —. de
Spaansche reus. Lang 2.4 M.; tH) KvansiWilliam —, f U132.Lang
2.4 M. Ilij was de portier van Karel I; («)> Goliath van Gath, 2.l> H. lang.
(ld) Hale (Robert —, geb. te So-
merton. Lang 2.3 M. il820—)\'.2i. dll Louis, de 1\'ransche reus. Lang
2.24 M. Zijne linkerhand wordt bewaard in het museum van het heelkundig genootschap; (12) Louslikin. de liussische reus,
tamboer-majoor hij de Keizerlijke («arde. Lang 2.0 M.; (13) Magrath. een wees. groot ge-
bracht door den bisschop llerkley. Op twintig-jarigen leeftijd stierf hij. toen hij 2.4 M. lang was (1740—60). (14) Mellon (Edmund —, geb. te
|
|||||||||
|
ratmtvh — moorden). lipfxeiach | li e b r. i.
("eig. rotsfftrh = moordt naar), vaak in den zin van woest mensch, baldadige kicunt. Retfloen, (hebr.), riem, baud, in
\'t bizonder een lederen band van de Tefiltiu (gebedriemen) z. a. Rpiih Gollnth. naar 1 Sa in. XVII,
de reusachtige aanvoerder der Phili-
stijneii, dien David met zijn slinger doodde; daarom in \'t algemeen een reus, reusachtig inensch. (Zie Goliath). Reuzen.
I. in de Grieksehe mythologie zonen
van Tartaros en Gaea (de aardei. Hij hunne poging oru den hemel te hestor- men, werden zij door Hercules ter aarde geworpen en onder den berg Ktna op- gesloten; II. in de Koordsche mythologie booze
geesten, die hun verblijf hadden in Jütunheim i reuzenkind) en die hun lichaam grooter of kleiner konden maken; III. iu de verhalen en sprookjes der
kinderkamer menschen van eene buiten- gewonn groote\' lichaamsgestalte en eene onmetelijke kracht, maar even dom en Onnoozel als gewelddadig en verraderlijk; IV". in „Gargantua et Pantagruel"
van Kabelala zijn reuzen prtnxen; V. iu de mythologie : (1) Ango u loft\'re: hij was 5.5 M.
lang, zijn gezicht bijna I M. breed, zijn neus 0.23 M. lang, zijne armen en beeneu waren 1.8 M., zijne vingers meer dan 0.15 M. lang. Zijn verba- zend groote mond was van scherpe, puntige slagtanden voorzien. Hij zou van Goliath afgestamd zijn, en nam den titel aan van < iouverueur van Jeruzalem. Hij was sterk voor dertig, en zijne knots was destam vaneen 300 jaar ouden eike- boom. Naar men zegt, staat de toren van Pisa zoo scheef, doordat Angouloffre er eens tegen leunde om uit te rusten. Hij werd verslagen door Holand; (2) Antaeos, heerscher in Libyë,
zoon van Poseidon (Neptunus) en Gaea (de aarde), volgens Plutarehus-27 >t. lang; (81 Orion of Otus, volgens Pliuius
20 M. lang. Zijne beeneu werden ont- dekt te (\'reta door eene aardbeving; (4) Pol y p tt e m o s, van wien men
|
|||||||||
|
REVALEMTA ARABICA. 998 RÉVEILLOV (LK).
|
|||||||||
|
Port Leicester \'m Ierland, was op nc-
gentien-jarigen leeftijd 2.3 M. lang (16(tö—84); (15) Miller (Maximilian C\'hris-
t o pii er — tlf Saksisi-he reus, lang \'2.4 M. Zijne hand was 0.3 M. lang en zijn wijsvinger 0.22 M. Hij stierf te Londen in den ouderdom van zestig jaar (1«74—1734); (16) Mnrphy, een [ersche reus, ge-
storven te Mareeille. Ilij was een tijd- \' genoot van O\'Brien. Lang 2.7 .M.: 117 i O\'Brien of Charles Byrne,
de [ersche reus, was 2.5 M. lang, Zijn j geraamte wordt in Engeland bewaard in het museum van het heelkundig \' genootschap; |18> <ig. koning van liasan. Volgens j
de overlevering leefde hij 3000 jaar en wandelde langs de ark van Noach ge- durende den Zondvloed. Ken zijner beenen vormde een brug over eene rivier. Mozes /.egt (Peut. III : lli, dat zijn ijzeren bedstede 9 el hing en 4 el breed was (naar eens mans elleboog). In Yeilerlaml t
(1) De lengte van 8 voet C, duim
Uijnlanilsi\'h. bereikte Klaas van K i et e n. de Hpaarnwouderreus, wiens nagedachtenis door Vondel in zijn Qysbrecht in eere gehouden wordt. (2i .lörg die in elke hand een ton
bier droeg. Zie Roemer Visscher\'s Brabheling. lui Trijntje (\'ornelisdr. K e e-
ver, f UYA.\'> te Kdam, * voet X duim. 14 i Daniël K a j a n u s. f 1749, wiens
maat op een pilaar staat in Kt. Havo te Haarlem. (5) Gerrlt Bastiaanse de Hols
te Lekkerkerk, f 1668, een zahnvisscher, had de lengte van 2.*i M. |
|||||||||
|
Réveil, (fr.), herleving, tcederop-
Wekking van liet geestelijk en christelijk leven. Dit wensehte Jean de Kabadie (t 1H741. opzichteus de Xcderl. Her- vornide Kerk, die schier doodgekueld lag in het keurslijf van een strak en steil dogmatisme. Ben réveil is geen gees- telijk mirakel, maar ontwaking uit den slaap, en onderstelt diepe overtuiging van zonden. In onze eeuw ia een nieuw reveil van Engeland als revival uitgegaan, dat Zwitserland deed herleven en voor het pro- testantsche frankrijk eene heilzon deed dagen, en liet kwam tussehen 184" en 50 in Nederland tot eene kraehts<>ntwikke- ling, welke hare werking nog gevoelen doet. liet woord réveil laat ruimte voor ontwaking en voor opwekking, daar de naam is ontleend aan het xig- naal, dat des ochtends door trom- melslag of trompetgeschal aan de sol- daten gegeven wordt; vanhier rfveil = ochteudtrom. I\'it de kazerne-taal over- gebracht naar de gemeente van Jezus Christus, wordt het een leren#-xiynaal, dat öf tot ontwaking oproept, nf de ont- waklng zelve voorstelt, liet ottd\'s/e ré veil is gewis dat van (Jen. IV : 26, toen men in Knos\' dagen den naam des Heeren begon aan te roepen in gemeenschappe- lijke samenkomsten, toen het na Kaïns broedermoord bleek, dat de boosheid der menschen menigvuldig was op aarde. Réveil du L.I011 (L,e —, (fr.),
het ontwaken van de» Leeuw. Wordt toegepast op een man van kracht, die was ingedommeld op zijne lauweren, of uit eene zware ziekte herstelde. Réveille, van fr. réveiller — ont-
wakeii. Signaal, dat op trom, hoorn of trompet in de kazernes gegeven wordt als sein om op te staan. Réveillon (Le —, (fr.i, de »acht-
wake vóór Kerstmis, als de Parijzenaars worden uitgenoodigd ter mis door het loflied in de kerken : ..Minuit, (\'hrctiens, eest l\'hcure solennelle". Kr behoort bij, hetgeen thans met het woord eigenlijk wordt bedoeld, een welvoorziene nacht- maaltijd. Op het land gaf men in Frankrijk vroeger, en men doet het misschien nög, voeder aan de beesten op stal, gedachtig aan den stal van IJethlehem. |
|||||||||
|
Reuzen v au Xeclerlaml, n ml
dr. (\'urn ii e 1 de bewoners van het
eiland .M ark en, die zich kenmerken door forschen lichaamsbouw. |
|||||||||
|
Revnlenta arabica. verttter-
kinffS\'im\'ddrt, linzenuieel en boonemneel,
onder den naam van zekeren du Harry, als algemeen voedings- en geznndheids- uiiddel in den handel gebracht. Jtera- lenta is omzetting van Erta lenta uit errum leun. d. i. lin~r. |
|||||||||
|
999
|
|||||||||||
|
REVEN,
|
REVOLVERPER0.
|
||||||||||
|
Reverend. | e n g.). d. I. Eerwaarde,
in de Engelsen e Kerk de titel van geestelijken. Ken aartsbisschop is the Most Reverend; een bisschop the Bighi
Reverend; een daken the Verg Reverend; een aartsdiaken the Venerable, en at
de overige geestelijkheid the Keverend. Reverend! inluist er II <>iiudi-
diitiiH. (lat..), afg. K. M.C. eandidaat tot het eerwaardig predikambt of tot dm heiligen dienst.
Revereiidtnii iiiliilMterliiin. (R.
M.j. llat.i. de emraardii/e tieest»tijl-
heid, ook het eencaardig predikambt,
Reverendtiff Pnter (R. P.), de
Eereraarde Vader; als aanspraak Bere-
reude Pnter i lï. I\'. i. eerwaarde Vader! Rever», tegeua(jde van een munt
of penning.
Rcvlndlentle, (lat), van rvr/n-
dicare, de terugvordering door den ver- kooper van eene geleverde xaak bij wan- betaling van den koopprijs of bij fail- lisseiuent des k..opeis. Revisie, in de burgerlijke rechts-
vorderiug: herziening door den tfoogen llaad, op verlangen van een der partyen, van een arrest in eersten aanleg gewezen. RcvlNloiilstlNclic pal et ij. de
partij van den overleden generaal Bou-
langer. Daarbij wordt met „revisinn" grondwetsherziening bedoeld. Maar thans, uu men bij \'t woord rerision slechts aan de revisie van \'t I irevfiis-pmccs denkt, is de Boulaiigistische\'partij inf liever: de lieden, die vroeger die partij uit\' maakten) juist aitti-rert\'xtonixf/xrh.
Revoliitlominlre scheermes
(Het —, spotnaam van de (tuillotine hier te lande.
Revolverpers, per», die uit vrees
voor moordaanslag door rerotrerx, uit eigenbelang artikelen verdraait of ach- terwege laat. In Oostenrijk is dit stelsel van geldafpersing en afdreiging zeer verbreid. Elders wordt „zwijggeld" be- taald om te voorkomen, «lat artikeltjes |
|||||||||||
|
Reven of een rij insteken,(/.eet.),
de zeilen met touwtjes opbinden en derhalve kleiner maken. Vandaar: zijne uitgaven inkrimpen; zijne eischen be- perken.
Reveiiaiit fle lil revue (En —.
;i Igeineen bekend l\'ransch lied. muziek
van Desormes {1h4o—w), waarin
o. a. voorkomt ,Voir et compliincuter rarméu franeaise". I»oor den café- chantant-zanger I\'au lus in de mode gebracht, werd het een der Iioiilaniris- tisehe volksliederen, liij ons maakte men er de woorden op: Wij zijn gegaan
Zeer netjes aangedaan
Al naar de Maliebaan
(de plaats, waar in Den Haagde revues worden gehouden i. RevenoiiN ik nos motitons. 11\' r. i,
lett. laat out tot onze nehapen ireder-
keeren, fig. houden wij ons bij ons onderwerp. Is ontleend aan t\'Ararat Pa- teliu, kluchtspel uit de vijftiende eeuw. aan I\' i er re Blanehet toegeschreven.
1\'atelin, een arme advocaat heeft linnen noodig. Hij gaat een manufactuurwinkel binnen, waar een fraai stuk linnen zijne
aandacht trekt. I (e winkelier, dien hij door mooie woorden gewonnen heeft. is bereid zes el van dat linnen mede te geven, het geld te komen halen en te blijven eten. De winkelier komt. maar verneemt van de vrouw van den advo- eaat, dat haar man op sterven ligt. en geen linnen gekocht kan hebben, waarop hij heengaat. Daarna wordt den wm- kelier een schaap ontvreemd, en hij klaagt den dief aan. Deze vervoegt zich bij 1\'atelin, die hem aanraadt op al de vragen van den rechter niets anders te antwoorden dan Mè-e ! Op de terechtzitting raakt de winkelier door liet onverwacht verschenen van 1\'atelin zóo van zijn stuk, dat hij het proces vergeet en den advocaat beschuldigt hem zes el linnen ontstolen te hebben, waarop de rechter hem in de rede valt met de woorden: Sus.\' Repenons a non montonsi De klager gaat niettemin voort met zijne zaak te bepleiten; daar hij echter telkens liet gestolen linnen met het ge- stolen schaap verwisselt, wordt hij met zijne aanklacht afgewezen. |
|||||||||||
|
1000 RIBBKHKLUIVEKS.
|
|||||||
|
REWIKGER.
tegen de maatschappij worden opge-
nomen.
Itewiejfer, zie Marwieger.
Rex.ila t.), honing. De volgende oude
eeretitels worden aan verschillende K."Katholieke vorsten toegekend: rex anostoltcus, de apostolische koning ("van Hongarije); rex t-;i t holicus, d>- Katholieke koning f van Spanje); it\\ «\'lii-ist i;i iiissïniiis. de aller- christelffkste koning | van Frankryk i: pcx HuVHshIiiius, de allergeloovigste koning (van Portugal). Rex eoiivivll of nensae» (lat.),
de koning van het gastmaal of van de tafel. Uf\\ probnvit. non ii iu|miHIï
cani siiiiin chhc Heil hc lM\'lpu- bltcae, (lat.), de Koning heeft betre- ze n, getoond, dat de Staat niet aan den koning behoort, maar de koning aan tien Staat. Seneca, De dementia, I. 10. Vgl. de spreuk van Frederik don Groote: Der Fürst ist der erste Dt\'ener seinen Staates (hgd.), de vorst is de eerste dienaar van zijn Staat. Bij Vondel in Palamedes; De vorst is om \'t gemeen, \'t gemeen niet om den vorst. Rcx l\'cyiiat, »e«l non i|ubcr-
iiiil. (lat.), zie /.\'• rui règne et ne
gonveme pas. Rexlet, benaming eener nieuwe,
door keizer Wilhelm II van Duitschland uitgevonden ontplofbare stof, en door
hem daaraan gegeven (.Maart 18*18). IC lui da mii ii t h iis. (% v. m y t h.),
zoon van Jupiter en Europa, wegens
zijne gestrenge rechtvaardigheid tot een der drie rechters in de onderwereld benoemd. De andere twee waren Minos en /Kacos. H list |is«drn. hij de Grieken de zan-
gers, die van de eene plaats naar de andere trokken en vooral bij feestelijke gelegenheden de heldenzutigeu van Ilo- merus voordroegen. Van het gr. rap- tein (samenvoegen) en ootdè (gezang), De naam is overgebleven in rhapnodieën, |
|||||||
|
ter aanduiding der afzonderlijke zangen
van de Ilias en de Odvssea, als ook van verhalen, fragmenten enz., die wel niet als een geheel zijn aan te merken, maar toch in zoover bij elkander kunnen worden gevoegd, als ze oen geest en strekking hebben. Vandaal\' rhapsod/sch voor: bij stukken en brokken, maar toch deelen, die te zamen een geheel uitmaken. Rhca (of *Cybelc), dochter van
Urantw en Gaea, gemalin van Kronos (Satiirnus). en hij hem moeder der groote Olympische goden Zeus, Foseidou, I lades, Hera, llestia en Demcter. Rhcln (Am —, itm Rhcln, da
wiicliNen iinsi\'c Reben, (h gd.), atiii den Rijn, aan den Rijn, daar groeien ome druiven. 1\'it het Hhein- weinlied van Mnttbins Claudius (1740—1815). Rlieln (Sic nollen tlm nicht
habcn, Den fpclcn dentschen —, (hgd.), zij zullen den vrijen Duitschen
Rijn niet hebben. Kerste regels van een, in 1K40, door N i co 1 a u s He e k e r (1800—1845) tegen Frankrijk gericht lied, en waarop A. de M usset (18H) — 18571, in 1841, niet diens lied Le Rh in allemand antwoordde, waarvan de vier eerste coupletten telkens met de woorden aanvangen: „Xonn l\'avons ea, votre Rhin allemand". Wij hebben utven Duitschen Rijn bezeten. Rib, (bouwk.). In \'t zuiden van
Nederland de kinderbalkjes dei" zolde- ring; ook de graden of krutsbogen {are* ogives) der kruisgewelven worden ribben genoemd. Ribaldoschc jfardia, zleZuarte
bende.
Rib ben bami,(b i hl.), perkamenten
of lederen boekband, waarop aan den rug zichtbaar is, dut de vellen op touw- tjes genaaid zijn in plaats van op reepjes perkament, zoodat de rug nu niet glad is, maar met uitstekende ribben. Rlbl»eilkIuïvers,spotnaam voor de
•inwoners van Stavoren, denkelijk op hen toegepast na het verval der stad. |
|||||||
|
BIBBONHKN.
|
ItlDDBXSLAO.
|
||||||||
|
Ribbomncn, (eng.), lintmannen;
geheime politieke vereeniging in Ierland, dio nu ook over Kngeland en Schotland
verspreid is, en zich door een lint onderscheidt. Rlbl ot\' Rlbbl, (hebr.), ile Rabbi.
Rtchiird Yrinidel (Koiilny
een reus, wegens zijne uitstekende ooren
Koning ezelsoor geheeten: volgens de suge stichter van een prachtig hof te
Voorhurg hij \'s-Gravenhage, dat hij Arundcllu-rg r thans Arendëberg) noem* de, en van welks pracht en grootte som- mige oude kronieken met uitbundige» lot\' gewagen. Zijne vrouw was mede eene reuzin, afstammend van de reuzen die uit Album (Engeland) waren gekomen. Hieruit blijkt, dat na den ondergang der Komelnsehe heerschappij in onze gewes- ten allerlei vreemde vrijbuiters het land
overstroomd en zich in de Romeansche burchten genesteld hebben. Rlchellen, zie Donnez-moi deux
lignes, enz. Ridder (Tot — slaan, iharg.l.
brandmerken. Het brandijzer, voorzien van het stadswapen, werd den veroor- deelde o]) den schouder gedrukt. Ridder de La Mnncha, Don
Quyote de la Mancha, de held uit
Cervantes\' novelle Don Qnyote (z. a.). Ridder met de zwaan (De —,
Lolt en gr,\'», z. a.
Ridder met de zwarte hand-
schoeiien (Ue —, volksnaam van den beul te Weenen. Ridder van de drocvlg;c flgunr.
nie Cftevalier de ia friste figttre en El
cabailero.
Ridders (De laatste der —.
M a ximill aan I van lhtitsehland (14;><t—IJl\'.»). Ridders (Klliiimende—,(barg.),
gelukkige dieren. Ridders vau de ronde tafel,
|
|||||||||
|
twaalf\' helden uit een faheleyclus del-
riddertijden. Zij zaten om eene ronde tafel, ter vermijding vau twist over den voorrang. Het tooneel van dezen evelus is in Kngeland. hij de oorlogen der\'oude Britten tegen de Anuelsaksers, een lïritseh koning Arthur of Artus i« de hoofd persoon, /ij doolden rond in verschillende landen, als toonbeelden van eer, braaf hcid.dapperheid en kuisch- heid. Hun aantal wordt verschillend op- gegeven, de meest bekende /.ijml.ancclot. I\'ereival. Walewein, Kagermorte, Bggra- veen of Agraueiiie. Bohort of Boherde, (laret of Gariëlte. Mordret, Aglsftl, Ywein. Hestoren Keije. — In de Arthur- rnmaiis is: I". de dapperste en edelste koning. Arthur: 2*. de schoonste vrouw, Ginevra; .\'{°. het trouwste minnend paar Tristan en Isolde; 4°. de getrouwde ridder Keije: .\'i°. de dapperste en ver- liefdste ridder Lancelot; 6#. de deugd-
aaamste llalahad. Ridders van den gouden
krijgsdienst, zie hateraansche hof* paltsgraven. Ridders van ile el, triukelbe*
dienden.
Ridders van den arbeid.
(kniffhta of labour), werklieden-veree-
niging in 1869 te Philadelphla opgericht door i:. Stevens. In 187» onder Pawderly
telde zij een half millioen leden. Door boycotten en mislukte strikes nam de invloed der vereeniging al\'. Ridderschap, ouder onze vroegere
grondwetten vau 1814, \'15 en \'4ü het geheel der adellijk»! personen in elkti provincie, aan wie, krachtens die staats- rcgclingen zekere bijzondere rechten waren toegestaan, o. a. dat zij in de provinciale staten ecu afzonderlijken stand uitmaakten en in die colleges vertegenwoordigd werden. afgescheiden vau de steden en de dorpsbewoners. Ook hadden zij in de provincie, waarin zij woonden, vrije jacht. Die voorrechten zijn door de herziene grondwet van ÜS4S afgeschaft. Ridderslag, (fr. eoUéê, lat. alapa
tni/itaris, de slag met de bloote hand, |
|||||||||
|
! BIES ENZ.
Riemen, (barg.), loopen.
Rlen apprlH ui rlen onbllé,
zie lis n\'ont rlen etc.
Rlen n\'eftt beun que l«- vi-nl:
le vrnl seul ent almable, (fr.), /.ie Le vrai senl est aimable. Rlen n\'est plu» coniiniin que
ce noni,
Rlen ii\'i -t pliiH rare qne Ia cliose, (fr.), Xiets is allerdaagscher
dan die naam, niets is zeldzamer dan de zaak. Gezegde van La f on t a i n e, nopens den waren vriend, in de fabel IV. 17. Parole de Suerate. Rlen n\'cst si danifci\'cnx qn\'un
Ignovflui umi, Mleux v aiuli a ii mi na {f e
eimeinl. (fr.), niets is zo» ge raar tijk als een omretend vriend; een verstandig vijand zou beter trezen. Uit L a f o n- t a i n e\'s fabel VIII, 10, l\'Ottrs etl\'ama- tettr des jardlns, waarin de beer eene vlieg, die op den neus van zijnen vriend zit. met eenen straatsteen doodt, maar tegelijk den armen man den schedel ver- brïjzelt. .Men zinspeelt dikwerf op de aangehaalde woorden, ter kenschetsing der handelingen van een onhandigen vriend. Vandaar ook le pare de l\'ours =: de straatsteen van den beer, voor zulk eene handeling of een ongeschikt coin- plinicnt. Rlen ne tloït dérantnjet* 1\'hon
noio homilie qul fllnc, it\'r.t.niets moet een fatsoenlek man sturen, die aan tafel zit, Berchoux, La Gastronomie, lil.
Rlen ne mnnqne t*i sa (flolre;
tl mnnqnn ït h la iioire. (fr.),
niets ontbrak aan zijn roem, hff ontbrak aan den onzen, spreuk van S a u r i n
(1706—1781), geplaatst onder het beeld van Molière, dat in 1773, honderd jaar na des dichters «lood werd opgericht, doelend op de omstandigheid, dat Mo- lière geen lïd van de Académie ia geweest: want in 1660 door Corneille aangezocht om Boileau als lid van de Academie op te volgen, beeft Molière geweigerd.omdat hij dan eerst het tooneel had moeten vaarwel zeggen. |
||||||||
|
KI DDE It ZEGE k,
|
||||||||
|
op den hals of den nek, dien de schild-
knaap, uadat hij vermaand was, alle ridderlijke tic tijden ti- betrachten, ont-
ving van den ridder, die liem in de orde nimam: in den lateren riddertijd werd de slag onk op de wans aangebracht. Dit was een Fransen gebruik. De slag met liet plat van liet zwaard op den rug kwam in Duitscliland voor, als de vorst iemand in den adelstand verhief. Deze herinnerde aan het lijden van Christus, die geslagen werd. Matth. XXVI : i\'s; XXVII : 30; Mark. XV : 1\'J; I.uk. XXII : 64, en verplichtte den ridder tot den Christcdijken krijgsdienst. Het «as de laatste slu</, welken hij dulden mocht. Rlddei\'zejjel, (z eg. j. alleen gevoerd
duur hen, die den ridderslag ontvangen hebben, stelt den eigenaar vuur, gehar- nast (niet gesloten vizier) en te paard, het zwaard in de vuist en zijn wapen op het schild. Rondschrift sigilhtm____
militie «niet equitis). Wel teonderschei-
den van ruiterzege/ (z. a... RIde si snpiM. dat.\', lett. fach,
zint (/ij nijn ~ijt, d. i. als gij er om lacht, zult gij verstandig doen. Rldentem dlcere veriitti quld
vetut? Horatiua, Satirae, I. I. 24, Ui. Wat is er iet/en, lachend de iraar- heid te teggen?— .Men citeert gewoon- lijk Hidetulo dicere venun. Rldleule, ffr.), zie Het ie nul.
Ridicule tuc (Le —? (fr.), het
belachelffke doodt. Rtdlo uitiin dletn, (lat.), het is
I» lachrlijk om te zeggen.
ICïiIm-uIiis mus. ilat.i, een be*
lacheljfke muis. Zie ook Xascitnr ridi- cm/hh nm>* en La moutague aai enfante ttne sottris. Rii-n! rlen! rlen! (fr.), niets!
niets! niets! Woorden in de zitting der Fraiische Kamer van 27 April 1*47, door den heer Desm oit ss ea ux de (iivrë gebezigd, in eene redevoering, waarin hij de werkeloosheid van het kabinet üuizot aan du kaak stelde. |
||||||||
|
1003
|
||||||||||||
|
RIJKSAPPEL.
|
||||||||||||
|
KIKX KXZ.
|
||||||||||||
|
Rlen ne pese tuut qn\'nn se*
cret, (fr.), mets tceegt zoo tteaar ai» een geheim. Lafontaine, Fa bles VIII, 5, Les jemmes et Ie secret. lï ii-ii ne st il «Ie conrlr, II f n ut
pnrtlr ft polnt. (fr.), het baat niet of men at (hardt loopt, men moet te ]
juister tijd vertrekken. I.n f on ta ï ne, I Fablea VI, 10: Le tièrre et la tortue, j waar de haas en de schildpad een wed- : loop houden. I>c schildpad .sukkelt ge- stadig door, de haas maakt allerlei dwaze sprongen, rust wat uit, en verliest. Kii-M ne va plus. (fr.), letterl.
niets gaat meer. Hiermede geeft de croupier eener speelbank te kennen, dat men niet meer op mag zetten. Uit /.egt hij als hij bevindt, dat er genoeg is opgezet,nadat hij geroepen heeft: „Faites vos jeux, messieurs et dames". Klei (HIJ /al hot aekrciikte
(jjrk rookte) — niet kreken. Matth. XII : 20. tïekronkt of gekreukt
riet is \'t beeld van hen, die nedergebogen, gedrukt zijn. Van iemand gebruikt, be- • teekent liet zachtheid, die niet neerslaat, maar opbeurt. Rietpikkers (MnnrlkHche —,
scheldnaam van de ingezetenen van liet i Gelderschedorp Maurlk, dewijl \'s winters vele armen den Kijn overtrekken om riet te gaan snijden, dat zij met een ortje (,kroni snoehnes) als pikken. RH of reef, gedeelte van een zeil
dat bij te sterken wind moet worden ingenomen. Fig. een reef in \'t zeil leggen — zijn staat verminderen. Vgl. het artikel lieren. Klfhii\'il. (fr.), regenscherm. In de
15e eeuw politiebeambten (naar rifler —
wegvoeren, aanhouden). Voorparaptnie in zwang gekomen, nadat een der hoofd- personen van La I\'etite Ville van I\'ieard (den 9n Mei IHiil voor\'t eerst opgevoerd), KiHard geheeteu, met een reusachtig regenscherm ten tooneele was verschenen. De parapluie beet ook ridiiitson, naar Kobinson (\'rusoë. sedert De Pikèrironst (den 2n l Jctober 1805) een melodrama van dien naam deed |
opvoeren, waarin de hoofdpersoon met
het overdrachtelijke zonnescherm Op- kwam; ook pépin, naar een tooneelstuk, lioinainrille oh la Promenade da l)i- manche (80 November lH07i, waarin de hoofdpersoon. Pépin, met een reusachtig regenscherm voor liet voetlicht trad. Rlfjht man In the rlnht place
(The —• leng.i, de rechte manoptü rechte plaats, maar niet on zooals men veelal sehrijt\'t. [Je uitdrukking is van Lord (\'best e r field, en doelt opeen patieiitie-spelletjc, eenigszins gelijkend op ons „belegeringspel", waarbij de par- tijen pinnetjes moesten plaatsen in de gaatjes waarmede het bord doorboord was: pinnetjes met vierkante stiftjes voor vierkante en niet ronde stiftjes voor ronde gaatjes. Kik pinuetje moest dus passen in de bestemde plaats. IC 11| I <1 ii\'ii in e. (sport.), stijf raam.
l.\'iiKil.i. ifr. i. prettig, dol, da-aas.
Rtnjorc jlli\'Is. ilat.t, ingevolge de
gestrengheid fan het recht. Rijden, (st ud.i, antaoorden missen,
m. a. w. op een examen een gek figuur maken. Ook: rijden op eene repetitie. Rl|demle hcllljjen, heiligen, die
worden afgebeeld te paard zittende. Dit zijn Sint Maarten, Sint Jacob, Sint Joris en Sint Nieolaas. Rijder, muntstuk zoo genoemd
naar den ruiter, die er op prijkte. Men had zilveren rijders of\' dueatonw van 3 gulden 3 stuivers, en enkele en halve gouden rijders van 14 gulden en de helft. (ïouden rijders bestonden reeds sederthertog Filipsdendoedei UI1.\'—l\'ü). Rijen, zie Rijden.
Rllk van het Midden (Het —,
bijnaam van China, volgens de <\'hi-
neezen het rijk, gelegen in het midden der irereld. Rijksappel, een bal met gouden
banden omsloten en een kruis dragend, het zinnebeeld der wereld, en der |
|||||||||||
|
1 I M I 4
|
||||||||||||||||
|
lEIXliKX.
|
||||||||||||||||
|
RIJKSDAALDER.
|
||||||||||||||||
|
Rlnnldo RInnltllnl, eene bUjven-
rle benaming voor een roover; ontleend aan den titel van Chr. Aug. Vul- pitis |17tï3—18271, (ioethe\'s zwager, te Wehnar: Rt\'uatdo lüiialdini, de roovtr- h nu film \'i ii; e ene rom au t isrlt e genrh fe- deuis onzer eettir (1799), een viijdver- breide sensatie-roman. Rlmihlo Rinnltlliil reikt aan
(\'iiriiiiH\'lie eeu brevet van eer-
MjklK ï«l uit. de eene bandiet verklaart den anderen voor eerlijk. Bekende uit- val van l>r. .1. van Vloten (f 1888). Zie Bhialdo Hinaldini.— Louis Dominique Cartouche stierf in 1721 op het schavot, omdat liij aan liet hoofd eener bende in en om Parijs de stoutste «liefstallen uitvoerde, vaak gepaard met moord. RtiK\'hone. (w a p. i. beenatuk van
maliën of rinse\']!.
Itinïorzamlo, iit., mus.), sterker
wordend, dienend om een sterk eres- cendo aan te duiden: rin/orzato (ver- sterkt) is eenigszins identiseh niet forie aseai (een energisch fortei. ltini|. (a iikI. vereenignig van inaat-
seliappijen of personen, die in staatkunde. handel of nijverheid, gezamenlijk voor- deel zoeken te behalen,zelden met eerlijke middelen. lïiiii] ((jonden — lil een vur-
keilSMilliIt, Spreuk. XI: 22 vergelijkt hiermede eene verstandelooze Bchoone vrouw. De eerste uitgaat\' onzer Staten-
vertaling 1 leeft hai/i/e, in den zin van deu netisring der Oostersehe vrouwen. lïiuji van Gyges, zie Qyges.
Rlnil van Polykrntcs. Poly-
erates, in 565/30 v. (\'. tyran van Samos,
rijk en gelukkig, wierp, op raad van Amasis, koning van Kgypte, daar hem nooit iets kwaads was overkomen, een ring, bet kostbaarste wat bij bezat, in zee; doeli ook dien ring verloor bij niet. want bij werd kort daarna gevonden in een vi.sch, die op zijne tafel ge- braclit werd. IE hif|cn, benaming van koekjes te
lïenkum. |
||||||||||||||||
|
wereldheerschappij, vanouda liet ziune-
beeld der Keizerlijke en Koninklijke waardigheid, dagteekent uit den tijd van keiier Justïnianns(527—505n. (\'. t; was in lic Middeleeuwen algemeen het symbool van het Duitsche Keizerrijk; behoort
tlians tot de insigniën van elk koninkrijk
en prijkt ook on den top onzer konink- lijke kroon (bv. op den HijkxdaftiderS. |
||||||||||||||||
|
Rljksda ;t Uier. De gewone, maar
niet officieele benaming voor ons -Vs guldensstuk, dat dagteekent van • 184(i, is afkomstig uit 1 )uitsehland, waar men de thalers of daalders (zie Daalder), sedert de liie eeuw geslagen, \' Reichëthaler noemde. Dok In ons vader- land werden sedert 1567 stukken van j 48 a 50 stuivers onder den naam van rijksdaalders geslagen: met zeer ver- schillende beeldenaars en benamingen; zoodat men had Kru ^rijksdaalders, Arendsrijksdaalders, (ielielmde rijks- daalders. l\'nierijksdaalders. Uijksdaal- ders met deu halven man, Rijksdaalders met den staanden ïnan. Zeeuwsehe rijks- daalders \\\\ 52 stuivers. Van de meesten bestonden ook halven, en van de laataten zelfs kwarten en achtsten (zie Pietje). |
||||||||||||||||
|
RljkH-IIAtel (Het -. ironisch
voor de gevangenis,
l" iiiHjoml. / • Goud derNtbeluttgen.
Rijnverbond, zestien Duitsche ge-
westen, die zieb in lKUil van Dnitselilaiul afscheidden en zleh met Frankrijk ver- bonden. Xa 1S14 loste liet zlcll Op. Rllstblok, een houten trog, waarin
in Ned.-Indië de rijst wordt gepeld door
stampen. Rlksn, zie Hongkong.
Rlkza, (". liebr. rigzn van ro«/esi,
toom, drift. |
||||||||||||||||
|
ICihisi-iamlo, ut., muz.), iets
hint/zomer icordend. Kim. (sport.), velg.
Rlmba of rlmbo, imal.), tcilder- \\
nis, boseh van oude hooge en zware \' boomen. |
||||||||||||||||
|
ItIXOOIT. 100\'J ItlKQUK LOCATIT.
|
|||||||
|
IS i puur Ir i*s. oeverbewoners; van
lat. rtpa (rivier-oever). In de 9e eeuw sprak men, bijv. de kroniekschrijver van De Bello Kaxonieo, van Ripuarische steden, d. i. oeversteden, waartoe Tiel, Zalt-Bommel en Nijmegen werden ge- , rekeud. Iiii-c i\'si lc propre derhomine,
i (fr.), uit La Vie de Gargantua et de
Pantagruel, van l: a b e 1 a i s, Ie boek. i In hun geheel luiden de verzen (\'.i en
int aldus: Mieutx est de ris <//\'*• de tormes escripre:
Pour re que r/re est Ie propre deFhomme \\ = \'t is beter lachen dan tranen te be-
sehrijven, want lachen is den menseh eigen. Rlre s«ni-i cnpe, ifr.k in zijn
vuistje lachen, d. i. boosaardig en met geheim leedvermaak lachen. De cape was een mantel met eene kap, gelijk de ridders droegen, wijd genoeg om zich ook het hoofd te bedekken. ISis stirilonlquc, (fr.), honend
lachen, üg. gedwongen lach; van gr. sardonton eene plant, waarvan het sap stuiptrekkingen veroorzaakte. II om. Odyss, XX, 801 (sardonion mr/dam. RIsentlto, (it., mat.}, gevoelvol.
Ris|cs,(verbasterd vanhebr. risjoes,
risjoet = goddeloosheid, slechtheid),
(zie Roosche), gebruikelijk in den zin van: plaagzuclit, kwelzucht, boosaardig- heid. In het bizonder voor geloofshaat, verdrukking, kwelling, tegenstand, die de Israëlieten van Christenen vaak te lijden hebben. It isjou-h -Zioii wijn. wijn uit
de wijngaarden van een der tegen* woordlge voornaamste Joodsche koloniën in Palestina. Deze kolonie heet Riëjon- le-Zion, d. i. de Eerste voor Ziott (vgl. Jesaja 41, 27), en is op het oogeublik (Oct. \'MS) te midden der ongeveer 25 Joodsche koloniën In Palestina, ééne der voornaamstcn. ICisijur locutll. De aanspraaklijk-
j beid, volgeus het Fransche recht, van I den huurder voor brandschade, tenzij |
|||||||
|
Ithijii|It. ( j ii v. en mui.), Spaan-
se he m:it, een dollar. Ringgit kepafa, de Nederlaudsehe rijksdaalder, vanwege
de beeltenis des Konlngs (kepala = hoofd j. Hiuijijit boemeui/, de Mc.\\icaan- sche dollar, wegens den condor I boe-
roeng ==• vogel). Ringgit mariatn, de Spaansclie pilaarmat, aldus genoemd
omdat men de beide daarop voorko- mende pilaren voor kanonnen (moriam) aan/, iet.
Rliif|vhii|er? bij de Romeinen de
vinder tusschen den middelvinger en de
pink; thans: voor ongecngagecrden de wijsvinger van de linkerhand; bij ge- êngageerden de tweede vinger van de rechterhand, bij getrouwden de derde, bij hen, die geen plan hebben te trouwen, de pink. RInj|zcjjeI,(/. eg. i.dnur den eigenaar
in een ring gedragen, dient tot bckrach- tiging van oirkonden, door het op de aehter/ijde der bul/a (z.a.i af te drukken,
later ook tot sluiting van brieven. In de eerste helft der .Middeleeuwen werden dikwijls antieke gesneden steeneit als zegel gebezigd : later vertoonen zij meestal het wapenschild, zonder helm, enï.; bij saaingestelde wapens alleen het eerste kwartier. Itlnli. een woord uit Canada af-
koinstig, en van Schotschen oorsprong, beteekent een afgesloten ruimte, over- dckte en ingesloten ijsvlakte, waar dus de rijders tegen sneeuw en wind bevei- ligd zijn. Rlp van Winkel, een der hoofd-
personen in Washington Irving\'s Sket- cltes. Hij is een Ilolhindsche kolonist in New-York. Hij eene ontmoeting van een
vreemdeling in de Kaatskil Mountains
helpt hij dezen een vaatje dragen. Op de plaats van bestemming gekomen, neemt Kip een teug uit dit vaatje en raakt in eene verdooving, waaruit hij na "Ju jaar ontwaakt. Hij vindt alsdan zijne vrouw overleden en begraven, zijn dorp geheel veranderd, en Amerika onafhankelijk. Rippctg, ik. m.a.i, kicartiermitts.
|
|||||||
|
KISBIKB. 1006 ItOIIINHOOI)\'» HOCIKTY.
|
|||||||
|
hij bewijzen kan, dat de brand buiten \'
zijne schuld is ontstaan. Rlaglcs, (s.-a f r.t, Spaansche peper.
RIhh Inepto res Ineptlor
nullu est, ilat.i, er ie niets dommer dan ren domme lach, Catullus, Eg- natiuë. RlHiim ii\'in-jiiis. amlcl? ilat.k, I
II o r a t i u s, Bpist. ad Pisones, :>. Zoudt t/ij i in dat geval i mr lachen kunnen \\ inhoud» n, vrienden? Men neemt het ge- woonlijk in den /.in van Lacht niet, vrienden.\' RIsuh paschalls, (lat.), /.ie
Paaaehge/ach. Risvegllato, ii t. m uz.i, opgewekt,
vrool§k. IC il :i t\'ihi min. it.m n %,)tlangzamer
wordend. Rite, 11 a 1.1, overeenkomstig aods~
dienst/\'/ gebruik, polgene de wet; be- \\ hoorl&k. Ritornel, | m u z. I, van i t. ritor-
nello, d. i. herhaling, nl. van bet in zang- stukken d*«>r de hoofdstem gezongene door het accompagnement; refrein, her- haalregel (in een lied). Rltter voiii Oelst, de Bidders
van den geest, de mannen, die heerschen door de macht van hun verstand; aldus naar den titel van den roman in negen deelen (1850—1852) van Gutzkow ("1811 — 1H78), waarin de schrijver zijne denkbeelden ontwikkelt over eene ideale republiek. Rlttertje, moraliseerend artikel in
eene courant; door journalisten aldus genaamd naar de hoofdartikelen in dat genre ïu het Nieuws van den Dar/, hoofdredacteur l>r. I\'. II. Uitter. Rituaal, (r.-k.t, een boek, bevat-
ii\'inl de kerkelijke gebruiken en cere- moniën. Van lat. ritus = godsdienstig gebruik, gewoonte.
|
|||||||
|
Rltnalf**teil, naam gegeven aan
de Puseyïsten (zie PuseyTsmus) omdat zij den ritus, cl. i. de plechtigheden der R. Katholieke Kerk, volgen. Rixarl <1e la na euprlaa! | lat.),
Horat. Bpist. I. is, 15. Over geiten- trof fietsten; gelijk wij zeggen : over
des Keizers baard, d. w. z. over beu/.e- lingen, of zelfs over niet bestaande zaken. Roadster, (sport), toer mach me.
Rol» Roy. Bchotsche tegenhanger
van den Kngelsehcii avonturier Robin Hood, aan wien Walter Scott een roman wijdde. In de tntroduetiou
van dezen roman //*«/< Boy staat van
hein. (lat hij was in de Hooglanden „playlng sneb prauks in the l)eginiiing of the IStli eentury, as are usually aseribed t<> Itobiu liood in the niiddle ages." Rohcrt. Experto vrede Boberto,
ila t.ï. geloof et•» man run ondervinding. Rohert Macalre, verpersooniy-
king van den behendigen en overmoe-
digen schavuit, zooals die door den beroemden l-Yansehen tooneelspeler F r .\'• d e r i e k L era ai t r e (1800—76) eerst in VAnheri/e t/en Ad\'rets (melo- drama van A n t i e r, S a i n t-A m a n d en Paulyanthe uien \'J:J Juli 1823, in den schouwburg run la l\'orte-S;iint- Martin len vooral later in Robert Macaire van Antier en den bedoelden acteur (in ls.-i4 in den schouwburg der Folies- Dramatiques voor het eerst gespeeld) werd voorgesteld. K of h-s pi.....•<• onzer lltteva-
tuur (I>e—, naam door prof. Jonck-
blo et aan .lacob van M ae riant
gegeven, omdat deze evenals liobespierre den adel, waartoe hij behoorde, den rug toekeerde en door de toejuichingen der menigte groot wilde worden: Maerlant wendde /.ieli van de sehoone dichtkunst af en werd nuttig; van dichter en kun- stenaar werd hij ledeleeraar. Roblnhood\'s Society, (eng.),
bierdrinkersgczclsehap i zooals men iu Engeland vaak bijeenkomt om over |
|||||||
|
KOBINSON. 1
staat en godsdienst te spreken), politieke
tinnegietersgezelachap. Robllison, ziu Iliftartl.
Robliiaou i \'in-.no (De Gelder-
sche —• Jo* Adam 11 )acm i van Delen, lieer van Kk-en-Wiel a» IÖ93 geb., die op een zwerftocht schipbreuk leed op de Afrikaansehe kust en een langdurig verblijf hield op een eiland onder de wilden. Door een schip op- genomen, kwam hij naar zijn vaderland terug en sleet daar de laatste jaren van zijn leven. Zijn reusachtige lijkkist staat in den grafkelder onder liet koor der Eksche kerk. IE obliiMOiiaflc, kobinson\'s gesehie-
denis; avontuurlijke geschiedenis van verongelukte zeelieden naar de bekende
geschiedenis van lï obi n so n Cr ugoc*. Robur et Vclocltns, 11 a t.),
Sterkte en Snelheid. Benaming van een football-club te Apeldoorn.
Roe, <fr. wap.i, zie Zuil.
Roe d\'echlqulci\', (f r. w a p.),
schaaktoren. E ng. chessrookfhna kasteel. In den vorm bovenaan van een arm van bet ankerkruis; in wezenlijkheid een antiek lansijzer. Rocher de bvonze, fr.), onwrik\'
baar, onwankelbaar, naar een uitdruk- king van Friedrieli Wilhelm I van Pruisen in een staatsstnk van 25 April 1716, waarin lnj verklaart: _ leb setze die Krone fest wie einen roeher von bronce; de Fransche vorm de bronze is er later van gemaakt. Rochet, (r.-k.), van lat. rochettus
en dat weer van \'to.-hgd. hroch, rocch, dat hetzelfde is als bet Duitsche rock,
ons rok), is liet korte koorbeind, dut door bisschoppen en abten gedragen wordt. Rococo, of pruiken-stijl, de verbas-
tering van den bou\\v- en versieringsstijl in de lSe eeuw, die zich van vormen bedient, welke op hut effect berekend zijn; de naam komt waarschijnlijk van |
||||||
|
D07 BODRIOl\'B BKZ.
fr. rocaille — rotsgewelf, omdat rots-
en seh el pvc rs ie ringen veelal een hoofd - bestanddeel uitmaken van dezen eigen- aardlgen bouwstijl. Zijn karakter is, met betrekkin*; tot gebouwen: omslachtige gevels niet gebroken en gebogen hoofd- lijuen. niet krullen versierde deur- en vensteropenlngeu eu overlading met een weelderige, en waar zij niet overdreven wordt bevallige, maar vaak ongemoti- veerde ornamentiek. Tegen het einde der lSe eeuw is de roeoco-stijl dooreen meer eenvoudigeii smaak vervangen. Roddelen, in de volkstaal der Ne-
derlaildsche joden = kwaadspreken, babbelen, iemand over den hekel halen. De afleiding is onzeker. Rode in lïrederode, llerkenrode;
Rolduc = Rode Ie Duc (Hertogenrode
of -rade). St. Oedenrode, enz., soms verkort in rooi bv. Wanrooi, duidt een grond aan. die omgeploegd en voorden bouw toebereid is. Rodlu, ifr.t, type van een Jezuïet,
\'m de slechtste beteekenis van bet woord; aldus naar den persoon van dien naam in Kugène Sue\'s roman heJuiferrant. Rododo, \'belg.i. te Brussel, het
voertuig, waarmede op den openbaren weg gestnrvcii dieren naar den vilder worden gebracht. I>e oorsprong ligt in hut duister. Rodoinoittfide. bluf; nsarRodo-
ui o ii te, een snoever uit den Orlando in
amorato van B o j a r d o en den Orlando fnrioso van A r i o s t o, lett. de man, die bergen verzet. IE odflyne. :is tu du eoenr ?
(fr.), Bodriaue, hebt ge moed? Vot-
neille, Le (\'id, 1,6. Woorden van Pon Diègue tot zijn zoon. als de eerste door
Don Clomè-s in zijne eer beleedigd is en nu van zijn zoon verlangt, dat hij hein wreke. I>at hij inderdaad moed bezat, bewijst zijn tier antwoord : „Tont autre que nion père
I/épi-ouverait sur 1\'heiire".
I>e kardinaal de Richelieu had
een hevigen «rok tegen L\'orne 111 e
I en vooral tegen den Ct\'d; de abt de
|
||||||
|
|(HIH
|
|||||||||||
|
ROBACB.
|
RO0ATE.
|
||||||||||
|
Roisrobert, die door zijne geestige |
invallen de gunst van KicheUeu had gewonnen, zocht den machtigen Kar- dinaal genoegen te doen, en liet „pur des laipiiiis et des marmitons" eene travestie van den C/d spelen; als Don lingtie daarin tot zijn zoon zegt: Iio- drigtte, att-fit dn eoeur f antwoordt Kodrlgno: -l>- n\'ai t/ne du comau 11 uiten en geen harten i. Roonch, (hebr.), lettert. --- adem,
wïnd, lucht, geest, ziel, levensgeest, enz. lu de volkstaal duidt het aan:een beweeglijk persoon, een onrustige geest. iHnk: beweging, onrast). Hg is een echte ffoeneh — hij is ienmnd, die nergens ritst heeft. Zelfs een Noderl.-lsruel. ww. is daarvan gevormd : nu yen, d. w. /.. zwalken in allerlei Ievensnnistaiidig- heden en woonplaatsen, ecu ongeregeld leven lelden. Roeneh llakomloH}. h i u i //<
Uge *!,est. Lettert, geest der heiligheid. Roebel, Russische zilveren munt,
bijna 2 gulden N\'ed. waard, ü lot» kopeken. Koebel het. kerf, insnijding. De Kussen bedienden zich oudtijds van den kerfstok, en maakten daarop voor elke 100 kopeken eene insnijding, roebit. Roede (Zoolmiji <le—wenkt.
cin/aii 1/ f/c verdrukking dreigt, wil
men ziek bekeeren. Hoede, roede flods = stralVe (lods; zie .lez. X : .">. Midi. VI : v-. vgl. Hebr. XII : I». Rocdjn I. . (jav,), mengsel van
Spttmtsche peper, tamarinde, ;ont,Ja- rttttnsche suiker en andere ingrediënten, aangemaakt met soja en een weinig azijn;
in welke saus aan stukken gesneden komkommers, jonge, onrijpe en halfrijpe vruchten worden gesopt en ahlusgcgcteli. ltoej|eii, zie Roeach.
ltoe||t, (mal.), perlies, xchade.
Itoejoeiijf, imal.), het hout of de
harde bast der pabnboomen, in tegen- overstelling van het merg of de kern,
die zacht is en ampoeloer heet. Pagar roejoeng betnekent (Iua omheining van hout van de eene of andere palmsoort. |
|||||||||||
|
Itocl.1 in tci\'s. spotnaam voor de
inwoners van Holwerd hij Dnkkum; roeken zijn kraaien. Roeland, liet steenen beeld van
R., dat tot a° 1774 te Amsterdam over de Nieiiwe-Xijds-Knlk aan de stoep van een huis stond had inet liet marktwezen niets te maken. Men be- weert, dat de Itoelandzuilen (bijv. in Brandenburg, Breinen, Hal Ie, Nordhau- seii, Pcrlebcrgi norspr. niets met lïnland, den paladijn van Ka rel den (iroote hadden uit te staan, en eerst later met dezen in verband gebracht zijn geworden ten gevolge van klankgelijkheld, ver- mits l£o<e)laud hier alsnederd. HrÖt- land, hgd. Ilruotlaud te duiden zij, waarin Hröt, Hrnot = faain, roem. Roeimi IHtJiiPH, uit roe nut = huis
en bitjara = overlegging, sprank, raad, enz., dus huis der beraadslaging, van- daar ook kantoor van den landraad in \'t algemeen. Roep-eenden* spotnaam voor de
bewoners van Oosterlittcns bij Franeker. Roeneiule lu de woestijn. Zie
Vox ctamantis, ete.
Koe-pijn h. sk r. roepga. Kopy of
sikkaropv,eene lïritsch-lndiselie Zilveren mant van pi. m. f 1.20. Hetzelfde woord wordt ook gebruikt iu Xed.-lndic om een gulden aan te duiden, meestal met bijvoeging van pêt\'ak (zilver) of tem~ baga (koper). Saroepjjah pérak = 120duiten = looet.
Saroepijah tembaga = 100 duiten = pl. ui. s:;\'/o et. Roes (Rijde ,dc bedongen vracht
voor eene scheepslading, wanneer ze in éene som, ineens bepaald is, nuafliun- kelijk van gewicht of maat; luj de roes koopen (kleinhandel), zonder wegen of meten den gevraagden prijs betalen. RoHelJoiijieii, mi i l bijnaam voor
een tamboer.
Kou; il te, (lat.), naam van den Zon-
dag vóór Hemelvaartsdag, naar het begin iu de Vulgata, rogate, ete., bidt, enz., iu Johannea XVI : \'i4. Zie Kerkdagen. |
|||||||||||
|
1009
|
|||||||||||
|
BOOATIONK8.
|
BOl ENZ.
|
||||||||||
|
Ro(jntlones, (r.-k.i, van lat. ro-
yare = bidden, de drie biddagen vóór Hemelvaartsdag. Eene rogatie is in \'t
algemeen een smeekschrift, eene voor- bede voor afgestorvenen, een bedcdag tot afwending van zware rampen, enz. Ro- gatorium, verzoekschrift, bedelbrief. Rofjntolre conimlNsle\'ii, /ie
Extra-territoriale rechtspleging. Ze hebben betrekking op internationaal procesrecht, opdracht aan een bevoegd rechterlijk ambtenaar om een beschul- digde of getuige te hooren in verband niet een elders gevoerd wordend proces. Rojfcr Itoiitemps, (fr.), vroolffke
Frans, Er worden allerlei personen genoemd, die oorspronkelijk zoogeheeten zouden zijn; eti allerlei uitdrukkingen opgegeven, die den naam zullen ver- klaren, — bet is alles onbewezen, dus \' onzeker. Rom|etennls,(barg. ),bruin brood,
roggebrood. In Overijsel.
Rogner les ongles, (fr.), de j
na ff els knippen. Kig. iemands macht
beperken. Zinspelend op La f o nt a ï ne\'s | fabel IV. 1. Le I.ion amoureitx, waarin een leeuw, die op eene berderin verliefd werd, er in toestemt, om haar te kunnen trouwen, dat men hein de nagels knipt en de tanden afvijlt. Nauwelijks heeft bij echter die voorwaarde vervuld, of de honden maken zich van hem meester, j He zedeles, waarmede die fabel eindigt, en die niet zelden wordt aangehaald, luidt: Antour! antour! quatld tlt nous f/\'ens, On peut bt\'en d/re: Adieuprudenee! ~ o liefde, liefde, hebt gij ons bcinach- tigd, dan kan men der voorzichtigheid wel vaarwel zeggen ! RogstekcrH, spotnaam voor de •
inwoners van Weerd. Rog doelt hierop den viseh van dien naam. I
RojjllCH-Cüallery, galerij of reeks
van portretten van alle bekende bank- ] zwendelaars, te New-York, ongeveer 150 \'
ïn getal. Al de leden der American \'
Jïankers Association ontvangen die portretten in boekformaat geraugsebikt, I
zoodat zij en hunne hoofdklerken de ge- i
|
|||||||||||
|
laatstrekken der voor hen gevaarlijke
menselien kunnen kennen. Bogue (e tig.) = spitsboef. Kohipost. ihgd.i, letter). h,iis- of
kokerpost; bet plaatselijk spoed-brieveu- verkeer door onderaardsehe buizen, met saanigeperste lucht als drijfkracht ; eng. puemmttie tube. Rol d\'Yvetot (Le —, (fr.), lett.
de honing run Vretot, fig. iemand niet heel veel pretenties, maar weinig ver- diensten. Yrrtof is een stadje in Nor- mandië. De overlevering verhaalt, dat de Frankische koning (\'lotarius I in 537 zijn leenman W alter van Y v e t o t in de kerk te Soissons zou doorstoken hebben, en dat hij, als boete, hem door den Paus opgelegd, zijn leen van de Fransche kroon losgemaakt en als souverein koninkrijk erkend zou hebben. Als laatste koning van Vvetot wordt Ca mi IK\' d\'At bon genoemd, tn 1681 verklaarde het Parlement de souvereïni- teitsreeliteii van Vvetot niet te erkennen; evenwel bleven de hoeren ervan als I\'rin- ces d\'Vvetot regeeren en zijne bewoners vrij van belasting tot aan de Revolutie. Populair vooral is lïé ranger\'i lied: .J-e Koi d\'Yvetot", waarvan het eerste couplet luidt: Il était un roi d\'Yvetot
Ten coniiii dans 1\'histoire, Se levaut tard. se couchant tót,
Dormant fort bien sans gloire, Kt couroiiné jiar ileanneton
D\'un sinijde bonnet de coton,
Dit-on. Oh! oh! oh! oh! ah! ah! ah! ah!
Quel bon petit roi e\'était Ik!
La, La. Rol ent mort, vlve le rol (Le — 9
(f r.), De koning is dood, leve de koning. Heteekent in het Staatsrecht, dat op
het oogenblik van den dood des Konings de Koninklijke macht op den troon- opvolger overgaat, zonder eenige tus- scbenruimte, dus reeds vóór de inhul- diging. Rol iic pnfh,prlncc ne dalgne,
ISoIiini sols, (fr.), Koning kan ik niet zijn. Prins wil ik niet zijn, ik ben Rokan. Spreuk van Kohan, een Fraiisch geslacht uit ltretagne afkomstig. 64 |
|||||||||||
|
1010
|
|||||||||||
|
lïiil ENZ.
|
ROMAANSOH.
|
||||||||||
|
Rol 11 r suis. nl prlnce tuis si,
|e suis Ie slrc <lc Coucy, it\'r.1, ik ben f/een koning, ook r/een vorst
(prins), ik ben de lieer van Coucy, devies van Kng u e rrand VI de Coucy in de 14e eeuw een der aanvoerders der avonturiers en plunderaars, de routiers der 12e eeuw, tlians malandrins gc- heeten, die gedurende de Kngelsehe oorlogen Frankrijk overal onveiliginaak- ten en ouder Du Ouesclin nok naar Spanje trokken. Andere aanvoerders waren: Arnauld de Uervalles, Segnin de Badefol, Petit-Xenchin en Aymericot Testenoire). Rol-Solell (Le —, zie Louis-
au-Soleil.
Rol troiivê (Le —, ifr.), de ge-
vonden koning, de vondeling, spotiiaam dien de Vlamingen in 1328 aan Filips VI van Valois gaven, toen deze op verzoek van den O raaf van Vlaanderen optrok om zijne oproerige onderdanen, die hem niet als hun rechtmatigen heer erkennen wilden, te tuchtigen. Op 23 Augustus 1328 werd er bij Veurne een slag ge- leverd, waarbij van de 16000 Vlamingen onder Nikohias Zonnekins, burgemeester van Veurne, er 13O00 met hun aan- voerder sneuvelden. Rots Cll exil, it\'r.i, koningen in
ballingschap, de vorsten en vorstjes uit Duitschland en Italië, die, van hunne tronen verdreven,te Parijs een toe vlucht si- oord vonden. Naar den titel van een in 187\'.* verschenen roman van Alphonse Daudet (1840—97), waarin de bedoelde personen onder allerlei schuilnamen voorkomen. Rols lalltcnilts, zie Major domus,
Rok zonder miiifl, van boven
af jfeheel geweven (Als een —. gaaf, massief, goed onderlegd, een leven
uit éen stuk, vol van massieve kracht. Ontleend aan Joh. XIX : 236. Rokc, (wap.), zie Zuil.
Roko% m a 1. rokok, ook j a v.
mal. — sigaar, sigarette of strootje,
meestal van nipatsbladeren, waarin tabak is gerold. Voor hetzelfde doel gebruikt |
men ook jong pisang blad en andere
bladeren i zie Któbotsigaren >. Rok<>\' manilla, eene manillaa\'iga.a.rtroko\'blanda, eene lloll. sigaar. Roluildsznllen, ruw bewerkte
steenen standbeelden in sommige Xoord- duitache steden. Gewoonlijk stellen ze een man voor met ontbloot hoofd en een zwaard in de band. [>e oorsprong en strekking dier beelden is onzeker. Wellicht waren ze zinnebeelden dei- stedelijk e vrijheden en reeb ten. Roller chaln, (sport), rolketting.
Roma iicterim, (1 a t.), het eeuwige
Rome. Tibullus (I 19 r. Chr.), 11. .% 23. Roimi 1» chlca, <klein Rome);
bijnaam van Salamanca in de 16e eeuw. om hare vele kerken en prachtige gebouwen. Roma locutii, causa finttn.
(lat.). Home heeft gesproken, de zaak
is uit. Augustinus, Sermo, 131, 10. Romantisch, afstammend van het
oud-Romeinsch. Uit la t. liomanns, Men heeft Romaansche volken i Italianen, Spanjaarden, l\'ortugeezen, Kransehcu. Kumeniërsi: Romaansche talen (de talen, welke deze volken spreken, en die zich zelfstandig ontwikkelden uit de Lingna Romana irustiea, de volkstaal), in onder- scheiding van welke de Lfngua Latina als hoogere taal, in kerk en school, be- waard bleef) \\ Romaansche bouwstijl (vooral hij kerken, van de Oe tot de 12e eeuw, voorganger van den üothische» (begin loc eeuw). Onderscheiden van den oud-Romeinxchen bouwstijl, die ook de Etrurische heet, umi. een zuilenbouw met gewelven en bogen, toegepast op schouwburgen en ainpliitheaters, en die op \'t einde der 2e eeuw in verval is geraakt. Romantisch, de bouwtrant vóór
de Xllle eeuw, van Karel de (Jroote tot aan de Xllle eeuw. De ronde half- cirkelvormige bogen voor vensters en gewelven zijn voorname kenmerken van dezen bouwtrant. De St. Plechilmuskerk te Oldcnzaal, O. L. Vrouwe van 8t. Ser- |
||||||||||
|
BOMAANBCHE HorWSTI.lL. 101
vaaskerken te Maastricht, de Abdijkerk I
te Rolduc, de kerken vim Susteren en ! St. Odiliëuberg zijn in dezen stijl gebouwd. |
1 ROME v.az.
in de Itontaansrlte taal, — leere het
woord romance. Dichten voor sehrif- telijk samenstellen of vervaardigen, behoort nog heden tot het Neder- Betuwsch idioom. Ilomaaesca, zie GaiUarde.
Romanesk, dit woord is moeilijk
te vertalen. Ken romanesk dat is een dal. zoo liefelijk, zoo onbeschrijfelijk schoon, dat men \'t in de werkelijkheid hier op aarde niet zoeken zou en \'t alleen in \'t brein der romandichters geideali- seerd wordt. Romantisch — verdicht (verhaal). Romanl Imperil Scmper An-
fpistas (R. I. 8. A.ï, ilat.i. Altijd Vermeerderanr des Itttmeinsvhen (d. i. des Hetlif/en Hoont se hem Ittjks. Men vindt bovengenoemde initialen 11. t. S. A. ook weleens verklaard als Itmnanornm Imperator Semper Atigusttts. Romantische school, richting
in de eerste helft dezer eeuw om het ideaal te vinden in tuin of meer senti* menteele levensbeschouwing; kenmerk dezer richting was vooral het idealiseereu der middeneeuwen; zij was een reactie tegen \'t koude en in stijve handen ge- knelde klassicisme. Romaans clvlssnm,< 1 at.),ik-ben
een liomeinxcft bttryer. Op mij inagder-
halve geen slavenstraf worden toegepast. Vgl. Hand. XXII : 2;\'), 27. Rome (Het — van het Westen,
bijnaam voor Aken in de IJijnprovinciën.
een der residentiën van Karel den (iroote, die er stierf en begraven werd. Rome n\'est plns dans Rome,
ellc est tontc on Je sais, (,fr.), Jtome is niet meer in /tornt; int is ijehvel
daar, iraar ik ben. (\'omeille, Ser- ttirins III, 1 woorden van Sertorius tot 1\'oiupejus, die hem bewegen wil terug te keereu. De echte Romeinen, zoo meent hij, zijn verdwenen, alles is veranderd, zijne herinneringen maken de plaats, waar hij zieli bevindt, tot een Rome, want Rome zelf is het niet meer. |
||||||
|
Romaaasche Immiu si ijl. deze is
eene kerkelijke bouwstijl, welke vóór bet Christendom niet voorkomt, liij onderscheidt zich vooral bij de kerken door zware muren en vierkante en ronde pijlers, ronde bogen voor de vensters en de gewelven. — Itomeinschf bontr- Sttjlf deze is ontleend aan de (irieken en Ktruriërs en is eene nabootsing van de 1 >oriselie, .Ionische en (\'orintisehe orde. De zoogenaamde Toscaansche orden, welke men bij de Romeinen voor eenige tempels vindt, is eene verbastering der Dorische bouwvormen. Tot de eigenlijke Romeinsche bouwkunst belmoren: de clouque, ondeniardscbe riolen; aquae- dueten waterleidingen; amphitheaters; mausolecn. praalgraven; forums, markt- plaatsen, thermen, badplaatsen, en eenige eigenaardige tempels, zooals de ronde tempels, bet Pantheon van Agrippa. de tempel van Vista, enz. Roman, bet moderne epos, liet in
proza gesebreveu verbaal eener verdiebte geschiedenis. Als voortbrengsel van vin- ding behoort hij tot de poëzie in den uitgestrektsteu zin. De eerste roman- schrijver. Automoe Diogenes, leefde waarschijnlijk in de Ie of 2e eeuw na Chr. In de \'2e eeuw leefde ook Jam* bliehus, uit Babyion of uit Syrië bei- koinstig, die een dramatisch werk schreef, behelzend de liefdeshistorie van Khodanus met Sinonis, een roman van erotische» aard. van welken 1\'botius, jiatriarch van Kimstantiiiopel, t 891, ons een uittreksel heeft bewaard. Ook Aehilles Fatius, uit Alexandric, schreef, waarschijnlijk midden ">e eeuw, een (iriekselien liefde- roinun. — Roman is vermoedelijk z. v. a. een f» rijm ijeschrecen werk, uit teuton. rfmaH, re/man = rijmen, in dichtmaat schrijven, gelijk met de meeste oude fiibelgescbiedenissen, bij de Engelsehen, Fransehen, Duitsehers en ten onzent, \'t geval is; die benaming bleef men behouden, toen soortgelijke werken later in onrijm geschreven werden. Dat deze de meest waarschijnlijke duiding is. — en niet, roman = verhaal beschreven |
|||||||
|
BÖNTOKW-8TKALEN.
|
|||||||||||
|
1012
|
|||||||||||
|
ROME EKZ.
|
|||||||||||
|
op zijn gebit bijten, eigenlijk zijn geduld
oj) een zware proef gesteld zien. Rou(|{|èll{|. danseres in Indiè\\
met bevallige handbewegingen, — meer mimiek dan wat wij Kuropeaneu ouder \'l.-iii- verstaan, en aan beweging lang- zanier dan de statigste menuet. Rftiityen-strillen, ontdekt Januari
1896 door Prof. Dr. Wilhelm Con- r ad i; ön tg en, te Würzbiirg, geb.
27 .Maart 1H4"> te Leunep r reg. distr. Dusseldorp), zoon van den te Lelpzig Dee. *\'.t7 overleden toondichter Kngelbert Rüntgen. Men noemde ze aldus, omdat hij er nog geen naam aan wist te geven. Röntgen zelf noemde die stralen A"- stralen naar x, d. i. de onbekende. (lok bekend als de photographie van liet atizielitbare (zie i\'roake\'s buiê, A a u h.). Men kan met behulp van die stralen nauwkeurig weten, waar ergens in het lichaam bv. eene naald, een kogel of iets dergelijks schuilt, om die dan door operatie te verwijderen. Du* belangrijk, om <le aanwezigheid en positie van beenderen of kalkachtige formatie in blaas, lever en nieren der patiënten aan te toonen. Ook geschikt, om valsche parelen en diamanten van eelite te on- derscheiden; omdat echte de stralen anders doorlaten dan valsclie. Den privaat-docent Brendes te Malle gelukte \'t. Mei 1896, de zichtbaarheid der Rönt- gen-straleu te bewijzen. Deze kunnen, volgens niededeeling van een geneesheer te (\'hieago (Oct. 1896), ook dienen om gevallen van schijndood te bepalen, omdat men het lichaam aan die stralen blootstellend, op het daarachter geplant\' ste iibotografiseh papier zal kunnen zien of men met een schijndoode te doen heeft, of niet, wijl de spieren van een doode voor die stralen gemakkelijker doordrlngbaar zijn dan bij een levende. — De toepassing der Rüntgen-atralen heet radiographeeren. — Tot eer van ons land strekke, dat de plotseling zoo beroemd geworden hoogleeraar geruimcu tijd alhier vertoefde, een tijdlang werk- zaam was aan het natuurkundig kabinet der Utrechteche Akademie, en \'t scheelde toen weinig, of hij was te Leiden de opvolger van Prof. Rijke geworden; hij toch was de man der curatoren. Zijne |
|||||||||||
|
Rome. sï tu te pluliiH<|iiec*est |
(lii te trnhlr, FalN-tol de* oiinemlM que Je
pnlsse luiYr, tfr.i, Cornellle, Ho- race I, 1. Home, zoo gij a bekladyt. tlat ik «/> die irijze verraad aan u plee ff, maak n da» vijanden, die ik kan Haten, woorden van Sabiue. in Alba I.onga geboren, maar de echt- genoot van Horace, die tegen de kamp- vechtera van Alba Longa strijdt. Zij kim deze vijanden van Rome niet haten, «mulat het liaie vrienden zijn, terwijl haar vertrouweling Julie wil, dat zij zich zal verheugen over den aan- staanden zege der Romeinen. RomeliiHelie curie, naam van liet
kabinet of liet korps ambtenaren van den Paos; verdeeld in kardinalen, pre- laten en eurialen, welke laatsten het ondergeschikte personeel uitmaken. lï om \\>-]m rlement. O 1 i v i e r
Cromwell zond twee regimenten naar
het Lagerhuis om de leden te dwingen het doodvonnis over Karel 1 uit te spreken. 41 leden werden gevat en ge-
vangen gezet, aan 160 werd bevolen heen te gaan en de (10, die Cromwell geschikt leken, mochten blijven. Deze 110 leden (Hnnijiers) waren dus het overschot of de romp van het geheele Lagerhuis. Roinpn, ifr. wap.i, zie Afgeplat.
Rond de en Ir. <fr.>. ambtenaar,
naar het lederen kussen, waarop hij ge- acht wordt te zitten; hnreelraf. Van- daar rond de eniriswe. vimr de bekrom- pen ziens wijs van ambtenaren, die over- dreven gewicht aan formaliteiten hechten. Kond de servlette (Avolr
sou —, tfr.i. dikwerf in hetzelfde huis
ten eten genoodigd zijn of in dezelfde restauratie den maaltijd gebruiken. Van ! rund de sirrictte = serrefriiu/. Ronde (Een —, (rest.), een pan-
nekoek. Ronden, (zeet.), een kaap, voor* |
gebergte enz. omvaren. Rone, zie Arthnr.
Ronyer sou frein, ifr. I, letter)..
|
|||||||||||
|
1018
|
|||||||||||
|
BOODItOKKEN.
|
|||||||||||
|
ROODB ROEKEN.
|
|||||||||||
|
ouden woonden te Apeldoorn en zijne
moeder, geb. Prowein, was eene Hol-
landsche; I>s. C. P. (Ironemeijer zegende hi IST\'i ter plaatse zijn huwelijk in met Prüulein It. I.udwig (uit Zurich). ItixiiH.....rl.iii. Fransehe soldaten.
Koude. ih:t rj,M, e, ut.
Komlc tlruud, zie Fade il, Roode (C*eel inïï toch vnn
dal —. dut i\'.....Ie Hu ;i e. vaak
schertsende zinspeling op tien. XXV: 30,
waar sprake is van I i 11 zen moe», dat
nochtans eene ont/>i-roode kleur heeft. Roode h ii :i 11. < hize I Leidensche
voorvaderen plaatsten het beeld van een ronden liaan vóór hun huis, op schuur of staldeur, als voorbehoedmiddel tegen den bliksem. Vanhier den runden
haan laten kraaien of rr opsteken — brand stichten. Rooilc Kruis (Het —. symbool
van particuliere vereenigingen van vrij- willige verplegers, tot verzachting van het Int der zieken en gewonden in
oorlogstijd. < inder zekere bepalingen liet men in den oorlog van \'70 de vrij- willige verplegers van het Roode Kruis op het slagveld toe: men verleende hun. onder bepaalde voorwaarden, de ou- schendbaarheid en bescherming volgens de Geneefsche Conventie (z. a.); deze lieeft .het Roode Kruis" erkend, en allengs reikten alle natiën over dit symbool der verbroedering elkaar de hand. Slechts China. Brazilië en eenige barbaarsehe landen in Afrika begrepen de vriendelijke stem der humaniteit op liet slagveld, nog niet. Den l*en Aug. 1870 vertrok de eerste ambulance van het Nederl. „Ronde Kruis" naai\' de l\'ranseh-Diiitselie slagvelden. Aan liet hoofd er van stond de ltaron van llar- denbroek van Bergambacht, die belang- rijke en belangclooze diensten bewees op het oorlogstooneel. Roode uian||d (De —9 eene Fran-
M\'lir vrouw, L011 ise M i eli el, in Duitsohland ook de hittere Louis* ge- naamd, eene eerste voorstandster van het anarchisme, /ij hield in Juni 1894 te Londen voordrachten. Zij |
sprak 1 Juni 1896 te Amsterdam in
eene vergadering van den Socialistenbond
hi de groote zaal van het Paleis voor Volksvlijt, als een klein, oud, eenvoudig uitziend, stemmig gekleed vrouwtje, die niet veel indruk maakte, over de plaats , der vrouw in de sociale beweging. Roode markies (De—. Henri
h\' och e fort. leider der intransigenten
te Parijs, die het ministerie met de scherpste verwijten overlaad. „Honger- zaaïer" was ecu der gelief koosde termen, waarmee van die zijde de Minister- president Mélhie werd vereerd. Roode prins (De —. Napoleon
Joseph Karl Paul Itönaparte, zoon van Jérome, neef van Napoleon III, bijge- iiaamd Pion-pion iz. a.i. Roode piiH (Het —, zie Indianen.
Roode Republikeinen, tijdens
de Pransche Revolutie de naam voor 1 de uiterste republikeinen, die niets, ook geen bloedstorting ontzagen, om hunne staatkundige plannen door te zetten. Zij waren gewoon eene roode muts te dragen. Zie Cavmagnole, Roode Spook (Het—,de sociaal*
democratie, of ook de anarchie, omdat
1 een deel der aanhangers van deze in
Moedigen trant de maatschappij naar hunne inzichten willen onikeeren: men , denke aan de roode l\'hrygische muts
der Jaeoltijneii. lienieeulijk wordt het aangehaalde woord juist door de sociaal* j democraten, maar ironisch, En den zin
I van „boeman" gebezigd.
Roode Zee (De doortocht
doop de — heelt plaats jieliml, I het Evangelisatiewerk is (in een Roomsen
, of ineen lleidenland) aangevangen. Naar | Exod. XIV : 21, 22. Rood}es, sehiiupiiaam voor de bur-
1 gers van Schagen. Roodkruag, (st ud.t, politieagent.
Roodvokhcil, spotnaam der E11-
gelschen in de 17e eeuw. door de
Hollanders luin gegeven, naar de kleur
I der uniform van een deel van het leger.
|
||||||||||
|
ROOIEDORP (HET). 1014 KOOS ENZ.
|
|||||||
|
Rooledorp (Het —, (ernst.), de !
cellulaire gevangenis bij het Leidsche j
plein te Amsterdam, naar de plaats, waar vroeger een molen stond met een I aantal huisjes met roode daken. Rooinek, (afr.), Engehchman.
Rookeuilc vlaswlek (Het ||e- ;
krookte vlet ntct breken, en de — niet iiltlilussclien. 1\'it Matth. XII : 20, van een leeraar, die vol zacht- heid en meewarigheid, niet neerslaat, maar opbeurt. Qekrookt — geknakt; vlamviek = lemmet, vlaspit. Bedoeld zijn menschen, terneergebogen onder den last hunner zonden; personen, wier geestelijk leven kwijnde. Rookhoenders. 1 a de Middeleeuwen
was elk gezeten inwoner, die zijn eigen rook\' of haardstede had, verplicht aan den vorst des lands (Gelderland, Hol- land, enz.) een hoen jaarlijks op te brengen, ten bewijze dat bij onder den heirban behoorde. „Al dit: lude daer wuer (vuur) of roek wt oren buysen j geet van Klten en to lobet (\'t Lobith) d sint der Abdien jaerlix een hoen scbuldicb", luidt een post uit het Tijns- boek der Abdij van Hoog-Elten (14Ó0). Roolctters, gebak te Haarlem.
Roomsclie kcntvonels, scbil-
dersbent van Home, vereeniging van Vlaamscbe schilders der 17e eeuw. C. v. Kijssen, in zijne „Sneb, Punt- en Mengeldichten"(Amsterdam,1719,kl.8»), deelt tal van namen van hen mede (zie „De Navorseher" XLV, 112). De gra- vures van die „bent", door P. Nolpe en Prooi, beschreef Fred. Slullcr, „ltesehrijv. van Nederl. historieplaten". In hetMu- seum Boymans te Rotterdam, vindt men de portretten van cenigen hunner. Roomsclie kamille, benaming,
ten onrechte gegeven aan de witte ganze- bloem (chrysanthemum leucanthemum). Want kamillen zijn uuthemissoorten of
matricasia\'s, eu nooit chrysanthemums. De plant is overblijvend (langlevend), bloeit in Juni en Juli, en wordt van 30 tot 60 cm. hoog, in wei- en bouwland, op verschillende grondsoorten. Ook f/roo- te madelief eu witte marguerite ge- lieeten. |
|||||||
|
Roomsche voet (De —, zie Hic
Pen InipevH.
Roos of vo§acl, versiering in
beeldhouwwerk bestaande in eene samen-
stelling van drie, vier of meer bladeren, in de Middeleeuwen veelvuldig gebezigd door de architecten, in lijsten, bogen, friezen en andere bouwdeelen. Roos, rond venster komt zeer veel
voor in (Ie Romaansche kerken, in de eenvoudige cirkelvorm. Later in de Xlle en X 11 Ie eeuw wordt het roosvenster in groote afmetingen toegepast en wordt met raam- en maaswerk voorzien. Roos, (wap.), afgebeeld met bet
hart naar den beschouwer gekeerd ; vijf- bladig als het aantal bladeren niet opgegeven wordt; dikwijls met knoppen, soms met stralen (zie rosé il soleil) tussehen de bladeren. Ook natuurlijke rozen komen voor. Roos, (r. - k.), (evenals de lelie)
symbool van de II. Maagd. Daarom wijdt waarschijnlijk de Paus nog altoos de Gouden lïoon (/,. a.). Vanhier ook, dat lel/\'ën en rozen zoo dikwijls voorkomen in hetzelfde wapen. Roos (De roode —, het buis
Lancaster, dat zulk eene bloem in zijn wapenschild voerde. Roos (Re witte—. het buis van
York, welks zinnebeeld ze was. Zie Rozenoorlog. Roos vim Ke!}ei*en (De —, bij-
naam der beeldschoone Prinses Ëlisa- beth van Beijeren, sedert 1853 de gemalin van Keizer Frans Jozef van Oostenrijk, en bijgezet iu de Kerk van het (\'apucijuer-klooster bij den Hof brug te Weenen, 17 Hept. 1898, nadat zij door een Italiaanscben anarchist, Nieaise Lueebesi, 10 September te Oenève ver- moord was. Roos van Engeland (De witte
—, Perk in War beek of Osbeck,
aldus genaamd door Margaretha van Borgondiê\', de zuster van Eduard IV (f 1483). |
|||||||
|
1015
|
|||||||||||
|
KOOfl VAN JBRIOHO,
|
|||||||||||
|
BOSJ.
|
|||||||||||
|
Roos van Jericho, éénjarige
plant met lange eivormige bladen aan
lange stelen, en met witte bloemen. Me Koog van Jerieho groeit in de /.and- woestijnen van Arabië.Het kleine, weinig in \'t oog vallende plantje trekt zich, als het heeft uitgebloeid,bij het verdrogen tot eene kogel vorm ige massa samen, welke, in het water geworpen, zieh weder uitzet en den natuurlijken vorm aanneemt. Bijgeloov]ge monniken zagen hierin een wonder, en meenden dat de/.e opbloeiing zon geschieden door de won- derkracht der heilige plaatsen waar de plant groeit ; vandaar de naam. Naar de genoemde eigenschap beet zij rosa anastuntica, opatandingsroos. Roost* Il e. i van hebr. rascha\',
rascham/), hebr. goddeloos niensch, boogaard, slechtaard; ook term voor iemand, die Jodenhater, Jodenvervolger, antisemiet is. Het mrv. is rescho-iem i resoba\'ïm |,goddelnozen, booze menschen. Het vrouwelijke is rescha\'afreschagna), booze vrouw. RoosJeHkooltJen. tijdens den Bel-
gischen opstand de Brtt8»ehche kooitjes, aangezien alles, «at aan België hcrin-
nerde, vermeden werd. Roosselielllnji of rooxjesttchelling,
zcsstniversstuk sedert 1601 in de Ver-
eenigde Nederlanden geslagen. Het rijk versierde kruis op de keerzijde zag de „spraakmakende gemeente" voor eene roos aai.. IE out sou ii. hebr. ratsoon, beha-
gen, welgevallen, iets berootëOun doen — niet toewijding, met goeden wil doen. Kopij, [ndische en Perzische munt
van veranderlijke waarde. In lïritsch- Indië beeft men zilveren stukken van VS». */•»• Vs. 1 en 2 ropijeli en gouden van 5, 1". lö en 3(t ropijeu. Ken Per- ziscbe ropH is ongeveer i»3 ets. Ned., een Indische iets meer waard. Zie Boepgah. Kok. ibarg.i, hoofd, (hebr. roonj).
Zie Bosj. Rosbeyer <>f rosbnynrd, bet
paard iler vier Heemskinderen. Ha yard
|
i genaamd; fig. u-nesteling, ivi ld schepsel.
• Zie Hayard. Ronc on Holell, (wap.), eene roos
1 met stralen. Me zilveren roos inet stralen was de Yorksebe roos. RoHciiki\'ulHrrH (Orde der —.
geheim genootschap, in liet begin der 17e eeuw onverwachts bekend geworden. Als doel werd opgegeven: verbetering der Kerk, en bevordering van blijvende welvaart. Als stichter noemde men (*hris- , tian Rosenkreuz, die in de 14e eeuw - geleefd, en een groot deel zijns levens ; onder de Brahmanen, in de pyramiden
van Egypte en in het Oosten zou hebben doorgebracht, liet genootschap was eeli- ter in bet leven geroepen door den Winteniberger godgeleerde Joh. Val, Andreae, die onder dit geheimzinnig om- hulsel in den aanvang der 17e eeuw de aandacht zijner tijdgenooten wilde ves- tigen op de misbruiken in de heerschende Kerk. Later, vooral tengevolge van An- dreae\'s geschriften, onder welke de „Fa nut fraternitatis liosae Crucis\'1 ilt>14) wer- den afdeelingen der Orde gesticht. l>e\' Uosenkreiizers verbreidden zich over i een groot deel van Europa. Hun devies w;is een Andreaskruis boven eene inet doornen omgeven roos, met liet omschrift Crux f\'hristi Corona Chriëtianorum (het kruis van Christus is der (\'hris- , tenen kroon i. Nog in deze eeuw zocht I men liet genootschap te hernieuwen, met 1 bet doel er een vereenigiug van dichters en artisten van te maken, die een vrij mystieke richting huldigden; in Engeland waar de poging van uitging, was zij echter niet gelukkig. RoHlmiiite, isp.i, een roêshtant =
I slecht paard, oude knal, van rocin i^ros)
I en ante (voorheen); naar het ellendige rijpaard van l>on Quixote iz. a.) door
: hemzelf aldus genoemd, om te kennen te geven, wat bet als rijpaard eens was
! geweest, en wat bet uu als du parel I van alle rossen der wereld geworden was. Zie Paarden.
ISosJ. ibebr... hoofd, begin. lïo«j-
| Nasjmio, begin des jaars, Nieu\\vjaars-
i feest. Bosj-Choudesj, begin der maand,
Nienwemaansfeest. Hij is de roêjhier =
|
||||||||||
|
1016
|
BÖTI ENZ.
|
||||||||||
|
B0S8 ENZ.
|
|||||||||||
|
hij is lüer de baas. Pijn in zijn rosj
hebben -= aan hoofdpijn lijden. Rohh mul Rel ter s;i li leli nle-
nisils wieder, ihgd.), ros en berijder i
zag ik nooit weer. Schiller, \\Vatten- stein\'s Tod II, 3, waar Wallenstein J verhaalt, hoe Oetavio Iiem ried het bonte paard (die Sehcckci te berijden: hij volgde dien raad. < tetavio bedteeg nu dit paard, en „ros en ruiter zag i Wallenstein nimmer weder". Ronnii (Itiimlii — dl San Se-
vero, fit.), rood* bende van St. .s>- ,
rero, benaming van een i in versebei- dene wedstrijden bekroond) Italiaanse!. utilitair muziekcorps. i hider leiding van den kapelmeester Kugenio Sar reut ino, i 45 personen sterk, gat\' het in Juni \'96 concerten in liet Kurliaus te Scheve* j ningen. — Jianda lit.i. ook, militair muziekcorps. RoNNard, ifr.i. een slecht paard,
ook een deugniet, een luiaard, een on- bruikbaar persoon. Rosne, (fr., tooii.i, als bijvoegt\'Hjk
naamw, onbeschaamd of nar realistisch. Ook: guitig, ondeugend. Als zelfstandig naamw.. een nietswaardig persoon. RoHHcrle, it\'r.i, ernstige onbeschei-
denheid; eene daad van ontrouw door I
eene vrouw gepleegd. RoMHljfiiol, (fr.i, in de handels-
wereld, en vandaar naar de gemeenzame taal overgeplant, een door een lang verblijf in een magazijn uit de mode gemakt voorwerp. Kost icon. danszangen der Baaken,
in Spanje. Zij dansen aan paren of in lange rijen, zich slingerend van de berg- toppen naar de dalen, eu uit de dalen bergopwaarts, de pijper vooruit, in de linkerhand de driegatige panfluit (voor . den mond i. in de rechterhand de trommel KohIi\'ü. oud-Ilomeiusch spreekplat-
form, in het oude forum uit den Ko- ningstijd:thans weder blootgelegd.terwijl het 30 jaren geleden nog bijna geheel onder puin lag bedolven, Rostrum, inrv. I |
rost ra = snavel, sneb, inzonderheid
scheepssneb, d. i, de ijzeren punt van voren aan de oorlogsehepen: rost ra = spreekgestoelte, omdat dit met snebben van veroverde schepen versierd was. Rot, (barg.), horloge; rot met een
staart, horloge met ketting.
Rot. mi il.), twee man achter elkander
geplaatst op reglementaire wijze tegen elkander geplaatst. Rot geweren, (in il.), vier stuks.
Rot nnstrelclien (lm Knlen-
der —, (hgd.i. in den kalender rood
aanstrepen, den dag onthouden, waarop ons iets bijzonders is overkomen. Oud- tijds waren de feestdagen op den almanak aldus aangeduid zooals zij heden nog dikwerf met rooden inkt zijn gedrukt. Van de gewoonte, oin de titels van hoofdstukken enz. van een boek aldus aan te duiden, komt ook het woord rubriek. Rot win eln Zlnnhahii, zie rouge
comme au <•<></, etc. Rotan, (mal.), ons rotting is de
algemeene naam der rietpalnien, behoo- rend tot de botanische geslachten Calamus en Daemonorops. In den handel onderscheidt men handmttinf/ (zwaar- dere stokken op bepaalde maat gesneden voor wandelstokken) en bind rot tin g (lange dunne rotting als bindmiddel eu ter vervaardiging van matten en meu- helen gebruikt). Rothschlld (Een —, een schaU
rijk man, naar Ma ver Anselm Koth-
schild, den stichter van liet beroemde bankiershuls te Frankfurt a/M. (1743 —1812) en zijne zijns. Roti, honfdmaattijd in liusland, die
door de zakoêêjka (i. a.) wordt vooraf- gegaan. Roti (Lc- de Mme de M11I11-
tciion, (fr.), het gebraad van Mtr.de Maintenon, maaltijd, die rijker aan kout, dan aan gerechten is. Het heeft zijn ontstaan te danken aan eene aneedote, volgens welke, terwijl Hw. de Maintenon, |
||||||||||
|
1017
|
|||||||||||
|
ROTI.
|
UOlXDHEADs
|
||||||||||
|
die om haren geestigen innemenden om*
gang bekend was, eens een aantal gasten om hare tafel verzameld liad, een knecht haar kwam toefluisteren: „Madame, eneore mie hiitoire; Ie roti manque aujourd\'hwi" = Mevrouw, nog eene ge- acht\'edenis; er is vandaag geen gebraad. Roti, uu al. en jav.t, brood; roti
klsmls, krentenbrood; toekaiijf roti, broodbakker; roti manie, toet brood; roti item. roggebrood. Rotsen heploejien. vruehtloos
werk doen. l\'it Amos VI : 12. P/at» {Let/f/. 8, 83HCI gewaagt van eis petros te kai Uthous speirein — op rotsen en Bteenen zaaien. Roteer en rotsneuH, in de Jood.
sche volkstaal = kwajongen. Rots oud Duitsch = snot. Ver», liet Nederlandsi-he snotneus in den zin van kwdjongen; en ook de beteekenis van snotter/;/. Rottennnr, ibarg.», verrader.
Rotterdammer, buikloop, door het gebruik van ongezuiverd Maaswater. RotterdaniHclic kermis, < rest. >.
bessen met suiker.
Kol welseli, zie Koeterwaalsch.
ook. Hutttr<ilach, uit roter = bedelaar
en w&lsch = ultheemsche taal; bena- rnlng der dierentan/ in DultscMand. Andere landen hebben andere dieven- talen, als: lïobeme, de Handtyrka; Engeland, bet Vaut; Frankrijk, zijn Argot; Italië, liet Gergo; Spanje, de GermaHia. In de Scandinavische landen komt als Fantasprog. behalve de Zigeuuertaal (Tatersproget; Tater = Bohemer), ook de boeventaal tSkii/er- sproget — schooierataal) voor. Met al dit Koeterwaalseh nu mag geenszins verward worden het idioom der Zigeu- nera, als zijnde eene natuurlijke, geleide- lijk uit de Indische spruitende, volkstaal. Rotynettes, (fr.), de nieuwe(1898)
zilveren munten iu Frankrijk: naar
Ito tv, den graveur, die de stempels beeft gesneden. Ronblaril, (fr.), vroeger een man
die roebels bezat, m. a. w. een rijkaard. Thans veeleer een ff tuiniert, een ge- slepen kerel. |
IE on li In i\'illsc, i \'fr.), een slimme
streek. Rone musea il in. zie L/on eu
Mnscadi\'n.
Roiicn (geradbraakten), naam, waar-
mee men tijdens bet regentschap van ; hertog Philippe d\'Orléans de los- baudige genotzoekers bestempelde. Dfl liederlijke makkers van dezen Hertog hadden dien aangenomen als tegen- banger van pendardê (galgebrokken) waarmee zij hunne bedienden bestem- I >e ld en. Later gat\' men hem aan alle losbandige aanzienlijken. Ronlel. < rofé), b ebr., geneesheer,
I arts, \'/Au Befoeo. Kontje comme mi coq de
reilevnilCC, (fr.), rood a/n een baan
der Heffing. Onder de zonderlinge be- \\ lastingeu eertijds in zwang, behoorde
ook die van een „grooteii rooden baan". , dien de lijfeigene of vassal den leenheer
op zekere tijden sebijldig was. Vandaar de uitdrukking om dezelfde reden zegt men in \'t bgd. Hot trie eiu Zinahahn. iYAvt>r\\imn.Iterlitsaftertlminer,\\}l/.. 376). Ronnjc et nolr, Roulette, (fr.)
hazardspel waarbij men een balletje
laat rondloopen in een bak tot liet blijft liggen op \'t winnende nummer die ook iu roode en zwarte nummers zijn ver» . deeld. zoodat men kan inzetten i wedden i op een bepaald X*. of op rood of zwart. RonycN, i rogès). b e b r., toom,
boosheid. Zie Bagzen. IE on (f ti rltlers, lann\'iM. een uit
Ajnerikaansche millionnairs saaingesteld ruiterkorps, ouder Hoosevelt: door dezen opgericht iu den Amerikaanse)!—Spaan- seben oorlog. \'/,, v. a. ruwe (onbeschaafde,
ongedresseerde i rijders. Ronlotte, ifr.), teoonuragen, de
woning op wielen van kermisreizïgers,
| enz. Roandhcads, <\'ii - rondboofden,
naam. dien de Kngelscbe edelen onder Karel I if 104!h aan de volkspartij of Puriteinen gaven, die — om eenvoudig |
||||||||||
|
KOUTIERÖ ENZ. ]
te schijnen — zich het haar kort lieten
afknippen, terwijl de cavalier» of de leden der hofpartij lang haar droegen. Routiers, liriUmn^oiis, cote-
re ;• ii v. benden fortuinzoekers of avon-
turiers in Frankrijk, ontstaan in de 12e
en 13e eeuw, nadat Lodewijk VIIin 1147 naar het H. Land was vertrokken. I>e routiers waren wapenknechten der edelen en als er geen oorlog was waren het struikroovers; van ofr. route, plat lat. rupta, d. i. afdeeling, troep; ze heetten ook Brabancons, omdat velen uit Brabant kwamen, en Cotereau.r z.v.a. boeren, van pi. lat. eota hut; vanwaar ook eng. cottage en ned. kot, lioll, katerstede en derg. Rouw.
Zwart, de rouwkleur in tëuropa. Het
was ook de rouwkleur ïn Griekenland en in het lïomeinsche Keizerrijk. Zwart met witte strepen. De uitdruk-
king van zorg en hoop, De rouwkleur der bewoners van de Zuidzee-eilanden. Qrauwachtig bruin. De kleur van de
aarde, waarin de dooden zullen rusten. De rouwkleur in Ethiopië. Lichtbruin. De kleur van verwelkte
bladeren. De rouwkleur in Perzië. Hemelsblauw. De uitdrukking van
hoop, dat de doode den hemel is in- gegaan. De rouwkleur in Syrië, (\'appa- docie\' en Armenië. Donkerblauw. De rouwkleur in Bo-
khara (Midden-Aziè1). De Romeinen ten tijde der lïepubliek droegen donker- blauwe kleederen ten teeken van rouw. Purper en violet. Het teeken van
vorstelijke waardigheid. De rouwkleur der kardinaals en koningen in Frank- rijk. De rouwkleur in Turkije is violet. Wit, de rouwkleur in China en bij de
negers, althans in Suriname. De dames van het oude Rome en Sparta droegen witte kleederen ten teeken van rouw. In Spanje mus het de rouwkleur tot 14itH. In Engeland is het in sommige provinciën nog de gewoonte, dat de ongehuwden een wit-zijden hoofdband dragen. Geel. De rouwkleur in Egypte en in
Iturmah, waar het tevens de kleur der kloosterorden is. In Bretagne dragen de weduwen op \'t platteland eene gele kap. |
||||||
|
8 ROZEN-OORLOG.
Rovers, (am.). ronddolers,bewoners
van Colorado. Eng. to rore (zwerven). Ro willes, zie Natifists.
Rozen-Zondag, (r.k.), zie Kerh-
dagen. Rozenkrans, (r.-k.), kralensnoer,
dat gebezigd wordt om een bepaald aan- tal gebeden te doen, wat door het ver- sehuiven der kralen wordt gecontroleerd. Het is tijdens den eersten kniistoeht uit het Dosten gekomen ; de bloedverwanten van Peter van Amiens, namen tot wapen aan in groen een kepersgewijs gestelden zilveren rozenkrans, vergezeld van drie gouden rozen; — waaruit het reeht- streekseh verband blijkt tusschen de heraldieke voos en den rozenkrans. De invoering van den rozenkrans wordt al- geineen toegeschreven aan den II. Do- minicus (begin 13e eeuw). De rozenkrans bestaat uit l\'i in Wees gegroet\'s en ló Onze Vader\'a. Ken derde gedeelte van den rozenkrans dus 5 Onze Vader\'s en ö X 1" Wees gegroet\'* heet rozen- hoedje (cbapelet); rozenkrans =rosaire v. rosarium = geestelijke rozen, welke men der II. Maagd aanbiedt. 1 Ie geheimen uit het leven van Jezus en Maria, welke bij het bidden van den rozenkrans ter overweging worden voorgesteld, worden eveneens in 3 vijftallen ingedeeld en heeten: blijde, treurige en heerlijke my- steriën. De in den rozenkrans vervatte getallen zijn iï X ">; drie —hetheilige getal (de Drieëenheid), ry/=het Maria- getal maar de vijf letters h-aars naams). Rozeiniiiiiiu«lenfcest, (fr.), la
fête des Rosières. In de Ce eeuw te Salency in l\'icardië ter eerc van het deugdzaamste meisje ingesteld; deze werd met rozen gekroond en ontving een prijs in geld. In Frankrijk is dit steeds in gebruik gebleven te Salency en te Nan- terre en tijdens de Fransehc overheer- sching ook hier en daar in ons land gebeurd. Rozenouel, zie Nobel.
Rozen-oorlog, aldus genaamd naar
de groote rol. welke de roos gespeeld
beeft in de burgertwisten van Knge- |
||||||
|
ROZEXZOHDAG. 1018 HIK ROYALE ENZ.
|
|||||||
|
land. Het eerst werd de roos nis zinne-
beeld aangenomen door de zonen van Kduard ! I! <t 1377). John of (iauut, hertog van Lam-aster, koos voor zich en zijn tak Ae*roode roos; zijn broeder Kduard, sedert 13só hertog van York, nam de witte rons aan. In den Moedigen kamp om Kngeland\'s troon tuaachen de beide huizen van Lancaster en York, aangevangen in 1452 met Hendrik VI (van Lancaster), en geëindigd in 14s;* met tien val van Richard 111 (van Vork), die sneuvelde in den slag hij Bosworth c>2 Aug.), tegen Hendrik VII Tudor, bedienden zieh de wederzij dsche aan- hangers dier huizen van de gezegde rozen als leus; en hieraan is de aanwezigheid van rozen in de wapens van vele Kn- gelsche familiën toe te schreven. De beide rozen, — York-and*Lancaster- rotte = tweelingsroos, — werden ver- eenigd het zinnebeeld ^ :in Kngeland doorliet huwelijk van Hendrik VII Tudor, zoon van Margareta v. Beaufort, erf- doebter van het Huis van Lanenster, met Klisibeth. oudste dochter van Kduard IV uit het Huis van Vork, aldus ein- digde de Rozen-oorlog. Rozt\'lizoilllaif. i r. k.i. andere naam
voor Laetare omdat de l*aus op dien dag de gouden roos wijdt. lï ester «Ion jiuerreH 11.*- —. ook
genoemd Rozlei* hiatoi ïu I, een ge- sehledkundig werkje in 1.V22 gedrukt
en in L48l samengesteld op last van Lodewijk XI van Frankrijk (t 1483), tot onderricht van zijn zoon, en bevattend eene reeks historische feiten met daaraan verhouden nuttige lessen en wijze op- inerkingen ten dienste der vorsten, die er hun voordeel mee moesten doen. Rttbesa hl. een berggeest iu het
ReilZcugehergte. die naar het volksgeloof der oude Huitsehers het vermogen bezat,
allerlei gedaanten aan te nemen en de
menschen 6f te kwellen 6f gelukkig te maken. Rnblcoil, riviertje in het oude l\'m-
hrié\'. thans de Fiumieino (^ stroompje) in bet gebied van Viterbo. In den Ro-
meinseheii tijd de grens tusseben (\'isal- pijnseh (iallië en het eigenlijk Italië |
|||||||
|
(Italia l\'ropria) of Media. Den liabiemr
overtrekken = den burgeroorlog aan- vangen, daartoe het sein geven en iu \'t algemeen een beslissende stap doen, is ontleend aan den overtocht van Julius Caesar uit zijn provincie over dit riviertje in 4i\' v. (\'., om te Rome Pom- pejus aan te tasten. Rückerfs enjoTHnic, werd door
P. A. de (lenestet if lstïli gekwalifi- eeerd al> vervat in deze zijne dichtregels ; Kweek maar ieder vroom en blij Xij» geluk op aarde!
Siert de roos zichzclvc, zij
Siert meteen de gaarde. De leekedichter dacht daarbij aan Frie- drich RUekert, f 18(16, als hoogleeraar te Berlijn, voortreffelijk dichter enver- tolker van (lostersehe diehtstukken. ItlldllH of lm :n-i. iu Zeveuber-
gen, Moldavië en Walachije de Zigeu- ners, die zich aldaar op het zoeken van stofgoud toeleggen. Uit onmin ilat.. goiidi, en rude «umin (lat., ruw goud i. Rilde doiititus . 11 a 1.1. letter!.
mei den houten schermstok of «legen.
rle» bdton, begiftigd. Omdat een ont- slagen zwaard vechter zulk een stok ontving, beteekent het z. v. a. uit den dienst ontslagen, van taal\' en verplichtingen ontheven. Wordt van ouil-1.....gleeraren gezegd. IC n il i\'s llldtffCNtllfftlC HMili\'N ,
(lat.), eene ruwe en ongeordende massa
(chaos i. O vidius, Metamorphoseon libri 1, 7. Ru<IolmilHt*lic In fris. nieuwe
planeten tafels, ahlus geheeten naar keizer Rudolf II van Duitschland, die Johannea Kepler tot adeistent van Tyclio Brahe (sedert 1600 te Praag woonachtig, f ald. 24 Oct. 1601), benoemde met den titel van keizerlijk mathematicus,onder beding, dat hij Tycho zou helpen bij de samenstelling van flie tafels, welke berust- ten op het Tyehonische, en niet op het Copernicaansche stelsel. Zijn dood ver- hinderde Tyclio, die tafels te voltooien. Rue Royiile (Les undii\'vf-
quos do 1*1 —f te 1\'arijs, l>e clan |
|||||||
|
11 ft* STAAN ENZ. ll)2H BULK.
|
|||||||
|
(/.. a.i van admiralen, iu wier boezem
over het wel en het wee der Fransehe
marine wordt beschikt, aan wier zoons, neven en schoonzoons de toekomst der marine wordt toevertrouwd, gelijk voor deze de beste plaatsen gereed gehouden worden. IEuji Ntnan (Op tien —, (mïl.),
te bed liggen.
Run knoest, (ba rg.)< ruggegraat,
Ifulir Int die ri\'-ii- Hfirn;ei>-
nnlellt, (hgd.i, kalmte i* ,le eerste
plicht run tien burger, woorden. ont- leend aan een biljet, dat de minister graaf Vn n d e r Se h u 1 e n b u i\'g - K eh n e r t. op den Maandag na den slag hij Jena (140ct. IKiili), o)) de hoeken der straten van Berlijn liet aanplakken en dat luidde: „De Koning heeft een slag verloren. Nu is kalmte de eerste plicht van den burger. Ik noodig de inwoners van lierlijn daartoe uit. De Koning en zijne broeders leven. lierlijn. 17 October
1806. Graaf v. d. Sohulenburg", Ken exemplaar van dit aanplakbiljet bevindt zich in het Mttrklsche provinciaal mu- seum te Herlijn. Itnikcr <Op zijn —. (toon.),
ui. hij heeft het op zijn ruiker, d. i.
hij slooft zich bijzonder uit, spant zich hij/onder in. Kiiïuife krijn en, zich iu een toe-
stand van genade gevoelen, terwijl men te voren door angst over zijne zon- den bekneld en benautrd was. Mystieke uitdrukking (op de Velu we), aan Ps. CXVIII : :.. CXIX : 4"> ontleend, waar echter sprake is van hetgeen in stotfe- lijken of natuurlijken zin benauwde, eli „ruimte" bevrijding van vijanden beteek ent. RulHNean de In rnc du Bnc
(l*e petlt —9 lfr.1, het beekje van de rue tin Uur. Deze zegswijs, die dik- werf, ook verkort, als geltjkbcteekeiiend met „het vaderland" wordt gebezigd, is haar ontstaan aan Mevr. de Sta el (1766 : —1817» verschuldigd. Onder de l(egee- ring van Napoleon 1 uit Parijs gebannen, leefde zij op het platte land. te (\'oppet. |
|||||||
|
| Toen nu iemand haar trachtte te troosten.
I door op het gekweel der vogels en liet
| gemurmel der beekjes te wijzen, nnt-
j woordde zij, dat, iu hare oogen, geene
beek boven het beekje van de rue du I Bac ging. (fr. Ruisneau = beek en
; straatgoot. i
Kuit. i wa p.i, op een der punten
staand vierkant. Rnït horn, (lat.), het uur verloopt.
Spreuk van Mugo de Groot en C o r-
nets de Groot van K raven burg. Ruitciiuewell. (bouwk.), gewelf
dat in de XVe en XVIe eeuw veel werd toegepast zoowel in den burgerlijken als
iu den kerkelijken bouwstijl. Hij het kruisgewelf vormen de ribben iu elk vak sleelits een kruis, terwijl bij de ruiten- gewelven, elk boogvak (travee) in een aantal ruiten verdeeld is en daarvandaan ook dikwijls tot een net-gewelf over- gaat wanneer de ruiten zeer klein worden. Rttftei\'znlf, verbastering van ruit\'
zulf, d. i. een zalf tegen ruft of schurft.
Rliltevzcuel. (zeg.), alleen gevoerd
door hen, die \'t recht hebben om onder eigen banier te" velde te trekken, dus vorsten, hertogen, graven en baauder- hecren: vertoont den eigenaar geharnast en te paard, met een banier, waarop zijn wapen, in de baud. Ruttkriiii*, i wap.i. oorspr. een
krans van wijnruit, maar voorgesteld als een gebogen ruit, schtiiubalk, aan den bovenkant bezet met bladeren ge- vormd als aan een kroon; altijd van sinopel. Rllltsclllld, (wap.), schild in den
vorm eener ruit; wordt gevoerd door jonkvrouwen en uit eigenen hoofde regeei\'cnde vorstinnen. Kult*. ïli\'itauiiiit. (eng.), heer*ch,
Hrltttunië. De aanvangswoorden van een Kngelsch volkslied, door \'I\'hom sou of Da v id Mallet gedicht, en door Arne (1710—78) op muziek gezet, liet verscheen allereerst in een pastoraal Al f red door deze auteurs samen geschre* ven. Daarin wordt de aloude lïritsehc |
|||||||
|
Itl\'MMAUK BALK. 1021 BUS KIK.
|
|||||||||
|
schriften zijn in Zweden ontdekt, en
300tot400 in Denemarken en Noorwegen. Het belangrijkste opschrift is wel dat van een steen, a° 18:24 gevonden op het eiland Ktngiktoraoak i Westkust van Groenland), hetwelk tevens hewijst.dat de Denen reeds iu de 12e eeuw in hunne vaart op die westkust, tot aa» dit eiland zijn doorgedrongen. .Men onderscheidt de Runen in Runae His- panienses i Kpaansehe runen i. Runae Vtilyarex (gewone runen i en Ititnar Hétsinglanaicae. De Vnlgares vindt men op alle Knnensteenen in eigenlijk Zwe- den, die van Helsiugland i Üefleborg-l&n, Zwedeni en Medelpad i Nordlaml-lnn. Noorwegen), veitoonen vermoedelijk den oudsten vorm. De invoering vim het Christendom in Germaansch Europa deed het Latijn als schrijftaal de plaats der oude taaltakkeu Innemen, zoodat de Klinische lctterteekens door de ltomein- sche verdrongen werden. Runisclie roede, de wilgentakr
in Scandinavië\' oudtijds gebezigd hij be- tooveringen of godsdienst •ceremoniën. IE tint li\'S, 11 a t.), landelijken, poli-
tiecorps in Mexico in karakteristieke dracht, dat het o<ig houdt op elk ver- dacht uitziend individu. Dit corps ver- vult de diensten van marechaussees over \'t gansche land; zij zijn terecht vermaard om hun onverschrokken moed en bekwaamheid als ruiters. Rus In iiiIm\'. (lat.), hef land in
de stad, d. i. eene woonplaats, die de voordeden van land- en stadsleven vereen igt. Ruskin . naam, aangenomen door
eene ideale coöperatieve kolonie,welke. 53*2 hectaren gronds groot, waarvan 92 goed bebouwd, in den staat Tennessee (N.-Ainerika) is gesticht in \'t begin van IK1I7. Men heeft er de toepassing der sociale theorieën van Hu skin be- proefd; vanhier de naam. leder kolo- nistengezin heeft eene afzonderlijke woning, maar de maaltijden zijn ge- meenscliappelijk. Eén reglement geldt voor al de leden, die allen evenveel moeten werken, en elk f 1200 storten iu de gemeen schappelijk e kas. |
|||||||||
|
vrijlu\'id verheerlijkt, en aan Britannic i
de heerschappij ter zee toegekend. He fierste regels vooral: „Kule, Hritantiia! rule the wave».
Britons never sliall he slaves!"
worden dikwijl» niet veel ophef ge- zongen. |
|||||||||
|
t: iiiiiim;m|<- sale. (eng.), verkoo-
phtff van verdwaalde goederen. Te Londen mogen goederen, die niet afge- haald worden en waarop de vracht niet betaald is. door de eigenaars van werven of pakhuizen na verloop van zekeren tijd verkocht worden. |
|||||||||
|
ICumor ut In crbr, (lat.), er
ontstaat gedmisch in de hamer of ,
in huis, leven in de hrouwerij. Bekend zijn de schilderijen van den Ainster- , dammer Cornelia Troost (f ÏT.\'H)», waarop in een climax eene in een roes eindi- gende feestviering van een heerenge- zelschap wordt voorgesteld, met deze onderschriften : Nemo loquebatur (niemand deed den
mond open).
Krat sermo inter fra tres (de vriendjes redeneerden met elkander).
Loquebantur om nee (allen spraken tegelijk l.
Ru mor fit in casa (er ontstaat rumoer in het vertrek).
Ibant aai poterant, qiti non potaere i cadehant |die het kouden, gingen (liepen), en die het niet kouden, vielen]. . De beginletters N K L 1£ 1 vormen tevens den naam, waaronder deze verzameling hek end is. Ra mor in casa heet een \', artikel van prof\', Buys (<2i<2s, Jan. \'\'.tl). Run :*i vin\', (sportt.), jacht.
Itiiml. (stnd.), niet-etudent.
Runen. letter- of sehrijfteekens der
oude Germanen. Van rit na (geheimenis), als alleen den priesters hekend; dus geheimschrift. De gedaante dezer teekens verraadt samenhang met de oudste vor- men van bet Qrieksch-Phenicisch al- phahet. Evenals het Grieksche, bestond het Rnnisch alphahet oorspronkelijk uit 15 of 10 letterteekens. Volg.Wilh.Crimm werden ze in de 6e eeuw in Scandinavië1 gebruikt. Meer dan 1000 Klinische in- |
|||||||||
|
lil ssiscit VS/.. 1023 BÜT8CHBAHN.
|
||||||
|
kanalen, waardoor de rook verkoeld
in den mond komt. Riif4ftla<»he stool, met pelswerk
inwendig gevoerde1 vottenzak of raeten- warmer. i: iiHNophlel. Ritsten vriend, \'m de
staatkunde. Van gr. philus (vriend).
i: ii si i of iiisii\'i\'. i wap. i. mnd-
dtioi-hoanlr ruit. K u-i i«il ;i tiin «h-t. (lat.), er t\'ê
een borrsrh Inchtje aan.
ltlINzf, ter invoering eener kleinere
munteenheid dan de roebel en kopek, vónr het kronlngafeest van Ituslands keizer Nicolaas II, April 1H06, in omloop gebracht zilveren muntstuk ter waarde van 50 kopeken naar den tegenw<mr- digeu i begin .Maart \'96) koers gelijk l.OH mark. Het kleinste stuk is een nieuwe koperen uiuut, van de helft dei- waarde van den tegenwoordige» kopek, zoodat Ion dezer munten 1 ruszi vormen. Ken nieuwe gouden munt wordt er ge- slagen ter waarde van •"» papieren roebels, dus van 10 ruszi = f 9.50. IC ii t li. bv. ik hen rnth of rathje =
ik heb niet meer om te betalen; alles is op. He oorsprong dezer uitdrukking is ontleend aan lluth. die zoowel als hare schoonmoeder Naomi, arm was. IC in-i-lil»:i lm . ihgd.i, fr. mon-
tagne rnxse of tjaboggam; ra //haan voor spoor of train, door boog en laag terrein, /.oodat de waggon telkens in golvende beweging is. Rutêcheii ihgd.) — glijden. Ook een vermaak, op de ker- mis. tentoonstellingsterreinen en de-rg. |
||||||
|
RnNMlnch had, dampbad, waarin |
lange bouten banken zijn geplaatst, | waarop de bader gaat liggen. I >e geheide
kamer wordt dan met damp gevuld. In deze zeer warme temperatuur blijft men een kwartiertje, om vervolgens in een nevenvertrek door den bad knecht met een paai\' harde borstels te worden ge-
inasseerd. Na deze kuiisthewerkiug komt men in eene groote badkamer, waar het verhitte lichaam langzaam wordt afge- koeld, eerst in een warm had. dan onder een lauw en eindelijk onder een koud stortbad. Ten slotte gaat de bader naar de rustkamer, waar bij na zoon bad op een rust bank ouder de wol een half uur rust moet nemen. I >e Turksehe baden zijn evenzoo, behalve liet begin, : omdat daarbij de kamer, waarin men i het eerst komt, niet is een met damp, maar een met lieete lucht gevuld ver- trek. De geheele kunstbewerking, die nieuwe veerkracht aan de spieren moet geven, duurt ongeveer twee uur. itns-.i\'-rii i*;iasehfeeai vieren
of op z>jn Russisch Paschen honden,
groot alarm maken, inzonderheid in tien nacht. Het Paasdl feest wordt in Rusland alzoo gevierd, dat men eene pop. die den trouwloozen apostel Judas moet voorstellen, onder bet maken van veel geraas en bet voortdurend luiden «ener bel over seheepsdek sleept, aan den mast hangt en zoodanig ranselt dat de stukken er afvliegen. Aldus werd het half April 1898 nog gevierd door de bemanning van hetüriekschestoom- schip „Amphitrite" in de haven van Schiedam.
lEnssisrln\' pijp, fr. pipe Rttsse. ,
Getondheids-tabakspijp, met drie rook- I |
||||||
|
s
B. s. 1\'. <j. lt.
|
||||||||
|
S., Sextus.
S. , (1 il t.\'t, serranfes (s t U tl.)» aan"
teekeiiing op de naamlijst van den Prae- tor, dat du fooien aan het dienstperso- neel betaald zijn. S. of S|».. Spuriua is een voornaam,
dien men aanduidde door SP*; onechte kinderen werden ook aangeduid door SP* = sine patre, zonder vader. Men verwarde deze heide beteekekeuissen en zoo noemde men onechte kinderen ver- keerdelijk spnri\'i. S.» op munten, semiê of eemigsis
(lat.) = htilve as. (>p Fransche munten Troi/es. S,, Seitê | bladzijde I.
S.A.Ij.Y.K., naam van den Ainster-
damBchen Studentenbond, afgescheiden van en staande tegenover het corps. *t Ia verkorting van Sndalfttts, ainicitt\'a, lae- titia rireaut ex t mie d. i. kameraad- schap, vriendschap, lustigheid mof/en flink bloeien. Als één woord ia Salve welkomstgroet, huldegroet. S. C, senattts consultant (lat.) =
raadsbesluit. ()ok, Sempre Crescendo. 8. D. A. P., sociaal-democratische
arbeiderspartij. |
||||||||
|
S. E. C. Zie Salvo errore calculi.
S. E. et O., (hand.), zie Salvo
errore et ommiseione. St. en sH., zie F/t:. \'/.. v. a. spitrins
Ji/ins, mrv. sparÜ flUi (onechte zoon i of filia, fih\'ae [doehter(s)]. S. G. D. G., (fr.)» ***** garantie du
j gouvernement =zonder doorde regeering
gewaarborgd te zijn; (als opschrift op gebreveteerde voorwerpen) en wel om- dat de Staat noch voor de deugdelijk- heid noch voor de nieuwheid er van instaat. Sjjr., Silbergroschen i z. a.t.
S. \\. e. h., (lat.i. Salvo jure et
! honore, behoudens recht en eer (of fatsoen». S. |. e. t.,i\\at.\\Salri>jitre et tituto.
1 behoudens recht en titel. S. •!., Soctetatix Jesii, lidderSoeie-
j teit van Jezus — Jezuïet. S. M. Cand., (lat.), Saeri Mini.
ster/i Candidatiis = camiidaat tot den
H. I)., d. w. z. beroepbaar voor pre- dikant. S. P. Q. R., (Int.), Senatus Po-
piilitstjiie Homanue. In de zeventiende eeuw prijkten te Amsterdam op steetien, |
||||||||
|
1024
|
|||||||||||
|
8Q.
|
BABBATIBTEH.
|
||||||||||
|
nietiik\'ii en papieren monumenten vaak
de letters 8. P. Q. A. — de raad en het volk van Amsterdam. Men bootste daarin bet (Jroote Itmnt na. Onder liet wapen van Sueek leest men S. F. Q. S. eti in. a. In de stad Rome leest men overal: 8. P. Q. It. en spotvogels parodieeren die letters, b.v. voor bet stadhuis: Se
Portate Qnerla Hetroeedite, Se Fortate Quattrini Rirerti — brengt gij klach- ten, ga been, brengt gij duiten, kom hin- nt\'ii. Op liet muziekkorps: Sttotto, amo Per Qitatanque He — wij blazen voor eiken koning, of ook: Senta Pape Quat- tini Par/\' ~ zonder Paus weinig geld, of ook: Sempre PretriQuiRegneranno sss steeds /uilen de priesters bier heer- schen. Als aardigheid is wel eens gezegd, dat in die letters vraag en antwoord lag van en door een Paus, die nooit gedacht had, dat hij Paus zou worden. Kerst: Sa net a Papa Qua re P/des? Heilige Paus, waarom laeht gij V En dan, om- gekeerd: Pides Qiu\'a Papa Suih, ik lach, omdat ik Paus ben. Sq.. dat. |, sequens, het volgende.
S«l*\\.. 11 a1.1, atqttentia imrv. van
nequens), het volgende. St. ii.- stilo hovo. Zie Stilo.
S. T., (hand.), zie Salvo Titulo.
Ook .v. s. t. t. hetzelfde in het meervond.
St. v.. stilo vetert. Zie Stilo.
Sn Ciramleur Pattache an
rlvnge. (fr. i. zijne Grootheid bindt hein aan den oever. 1\'it Boileau\'s 4e epitre: Le passage du Pit in (1672), waar de dichter beschrijft, boe de Fran- sebe krijgslieden de rivier overzwommen, terwijl l.odewijk XIV door zijnen rang op den oever weerhouden, hen door bet vuur van zijnen moed aanwakkert, (iemeenlijk past men die woorden sehert- sendenvijs op iemand toe, die door eene of andere reden wordt belet, aan eene reis of iets dergelijks deel te nemen. Sa vi\'ny e Ineonsola bic con-
tinne nou eoiumérce, ifr.t, zijne «ut roost ba re iveduive zet zijne zaak voort. Op eene, in 1832 in het Parijschu tijdschrift VArtt\'ste verschenen plaat. |
|||||||||||
|
stelde de bekende teekenaar (\'harlet
een graf voor, waarbij twee kinderen nederknielden. Op den grafsteen leest men in \'t Fransen : .Hier rust P. (Jonnet, koopman in mutsen, overleden te Parijs, den In Juni 1*"J\'2," en vervolgens de bovenaangehaalde woorden, benevens het adres der weduwe. Men heeft nooit uit- gemaakt, of het beschreven graf be- stoud, doch de zonderlinge volzin wordt niet zelden sehertseiulerwijs aangehaald. Saadath Jeledoth, (hebr.),
Hulp voor Kraamvrouwen. Saat \\ «mi (.ui i jfCHflet, n in
T;iH»- der fiarben zn rellen . ihgd.i, zaad, duur (lud gezaaid,otn op
den dag des oogsfes te rijpen, Klop-
stock, Messias XI, 84">. Deze spreuk liet Klopstock beitelen op den grafsteen zijner Meta, te Ottensen bij Altona (1758); zijne tweede vrouw liet het op zijn graf plaatsen (1H03), en Kikkert sluit met dezen regel zijn gedicht : „Die (iriïber zu Ottensen". Sabaeërs, (hebr. Sehebd, arab.
Seba), een oud nomaden-volk, dat het zuidwestelijk en vruchtbaarst ge- deelte van Gelukkig Arabiê\' bewoonde en in \'t boek Job 1 :15 vermeld wordt. lïij hen heerschte bet Sabae\'isme of de sterrendienst. Inzonderheid vereerden zij de planeten, waaraan zij een grooten invloed toekenden op het lot der men- selien. Eene Koningin van Saba (Scheba) is ons uit de geschiedenis van Koning Salomo izie 1 Koningen. X. 1 i bekend. Siiliuiii I i, wegens hunne houten
srlioenen (klompen), spotnaam der \\Val- denzen; zie (Horieuse rentree. Sabbat (Cïroote —, de sabbat
vóór bet Paaschfeest onder Israël,
vgl. Joh. XIX : 31. Sabbat, hebr.
sjabbdt — rustdag. Sabbatlfften, in Denemarken, de
volgers eener sekte, die zich /.elven Adventisten noemen, omdat zij de komst des llcercn (adrentits Domhii) spoedig verwachten, en die ijverig voor- bereiden door de Christenen tot de hei- Hging van den Sabbat (Zaterdag), in plaats van den Zondag, te nopen. |
|||||||||||
|
1025
|
|||||||||||
|
SABOTAGK.
|
|||||||||||
|
SAIIHATSJAAU,
|
|||||||||||
|
Snhbïi I Njjwii\'. elk zevende jaar,
wanneer, volgens liet Mozaïsch staats- reoht, onder oud-Israël, de akkers braak moesten blijven liggen en de wijn- stok niet gesnoeid mocht worden. Ook de invordering der schulden onderling was dan den Israëlieten verboden, en wat liet land en de wijngaard dat jaar van zelf opleverden, was algemeen eigendom. Vgl. Kxod. XXIII : 11; Lev. XXV : 2—7; Deut. XV : 1 en volg. S:i hbii t Hrcfa, letterl. de reiêj die
een Israëliet op den sabbat mocht
maken. Het behoorde tot de latere voorschriften der Joden, en steunde op een verkeerd begrip van Mny.es\' bevel 1\'xod. XVI : 29, dat men op Sabbat niet verder gaan mocht dan 2000 ellen buiten de stadspoort. Kene Sabhatsreis of Sabbatsweg = een half uur gaans. Vgl. Mand. 1 : 12. Fig. snoepreisje. In de eerste helft dezer eeuw te Ainster- dam gebruikelijk voor eene gedachte wandeling, nl. van het éene einde der stad naar bet andere. Sn !>li;t t ssiiiMi1, li ebr. aireph ;
snoer fan ijzerdraad ot\' binddraad, die in Joodsebe plaatsen of dito stads- kwartieren van dak tot dak, of ook, wanr de huizen niet aan elkander ge- bouwd zijn, over de straat heen ge- trokken wordt. Ook de door dat snoer ingesloten ruimte. Binnen deze ruimte kunnen de .loden op den Sabbat alles in den zak en in de hand dragen, wat buiten die ruimte bun streng verboden is. Het moedwillig verbreken van dat snoer wordt zwaar gestraft; de her- stelling er van kan slechts onder be- paalde ceremoniën door den Rabbijn geschieden. Daar zulk een aireph niet kan worden ingevoerd onder de Joden, die te midden der Christenen verspreid leven, is het een zeker voorreelit voor de Joden, die in grooten getale samen- wonen. S:i bbn I *t ;i lel, Joodsebe diseh, die
op den Vrijdagavond, vóór den Sabbat, van seboon lijnwaad wordt voorzien, terwijl in de woning alle liehten worden aangestoken; al de leden des gezins zijn en blijven dan bijeen; de vader zit er als een aartsvader. Zelfs de armste Jood heeft zijn Sabbatstafel, en is dan, |
gelijk het heet, koning orer nacht. De
poëzie van deze tafel ligt iu de hooge beteeken is van het familieleven. Sn bberaar, (burg.), koevoet.
Sabhcren, (ba rg.), diefstal met
braak. Snliel. iwap.t, za\'art. aangeduid
door elkaar kruisende, waterpasse en loodrechte lijnen. Dus geheeten naar het bont van het sabefd/\'er. SabelllaniHme, eene door den
presbyter Sabellius te I\'tolemaïs, ge- boortig uit Afrika, omstr, 250 gestichte partij in de Christelijke kerk, die in de leer der Drieëenheid van het geloof dei- Kerk afweek. Volgens haar was de Drieëenheid louter een openbaringsvorm van de hoogste Godheid, en waren Vader, Zoon en II. (_ieest geene zelfstandige personen, maar seheppingsuitingeu in de natuur, in de meiischheid van Jezus en iu den geest der menselien. Die leer werd op het Concilie te Alexandrië in 261 veroordeeld, en de partij zelve in de 4e eeuw onderdrukt. Snbljnsclie maaj|cIenroot, roof
van de vrouwen en dochters uit het land
der Sabijneii door de bevolking van
Kom e, rijker aan mannen dan aan
vrouwen, daar Rome een asif/mn iwijk-
plaats. was. Xa de stichting der stad
: door Komulus omstr. 753 v. C, liet hij
i de naburige Sabijnen niet vrouwen en
dochters op een feest noodigen ter be-
ziehtiging der nieuwe stad, en op een
gegeven teeken liet hij zijne nieuwe
I burgers die vrouwen rooven.
Snbloimière (La —, d. i. de
| zandgroeve. Aldus heetten tot in de
I 14e eeuw de Tuileriê\'n. Dezen laatsten
j naam kregen ze eerst in 141(1; deze is
ontleend aan het Fransche woord tui/e
(dakpan), omdat daar voorheen een
painienbakkerij was. Iu het begin van
| de KIe eeuw bouwde Nicolaa de Xeu-
! ville er een huis in den omtrek, dat
hij bet „Hotel des Invalides" noemde,
I en dat iu 1518 door Frans I voor zijne
I moeder werd aangekocht.
Sabotage, (fr.), het i raagstuk, om
tegen het hoogst mogelijke loon, het I minst mogelijk te arbeiden. 65
|
||||||||||
|
8 ATI UK ENZ. 1026 SACRAMENTS-HDISJE, ENZ
|
|||||||
|
Sabre et Ie ifonplllon (Le —, I
(f r.), de sabel en de ir/jkintst, het leger
en de geestelijkheid. Van het fameuse | verbond viin deze beide machten hebben de vrienden van Dreyfus.Zohi eiiPicquart \\ heden in Frankrijk veel te lijden. SM (Etre nu —, (fr.), geneigd \'-
zijn, geld te schenken, of ter leen te geven. [ Sacclil. godsdienstig genootschap
te Paruia, in 1680 ontstaan, dat, evenals bet in Iiioji aldaar opgericht gezelschap tier l\'ijf Wonden onzes Herren, voor ,
het levensonderhoud van arme gevan- geticn zorgde. Nnrcoiif, vereeniging in de 15e
eeuw te Rome ontstaan, ter nitdeelhig \' van brood aan de gevangenen, waar- mee verhouden was een maandelijkseh bezoek door eene commissie uit bet gerecht, die de gevangenen hoorde om- \' treilt de wijze, waarop zij behandeld werden, it. saccone = stroozak. SaehseiiNpleHel, het oudste Duit-
sche wetboek, waarin het Middeu- eeuwsch recht het uitvoerigst ir* opge- nomen. Na de ontbinding van het Fran- kisclie Kijk was het reeht, niet uitzon-
dering van stedelijke en 1 [ofrechten en 1 van liet leenrecht, enkel door gewoonte I en overlevering bewaard gebleven. Dat ongeschreven reeht is in den „Naehsen- Spiegel" als land- en leenrecht npge- noinetl, I >ït wetboek erlangde eerlang een groot gezag, dat zich van de Neder- ! landen tot aan Polen en Lijfland uit- strekte. Het wetboek werd meermalen in het Nederlandsen, in bet Poolsch en \'m het Latijn vertaald, liet heeft thans nog geldigheid in de (Jroot-IIcrtogelijke en Hertogelijke lauden van Saksen, in Anlinlt.Schw\'arzhLirg. Reusz.Silezië. Hol- stein, I,uilenburg, de stad Liineburg en Wolfenbuttel. San\'a |mi|ium-;i. (lat.), heilig
gebeente, liet stoffelijk overschot van gecanoniseerde heiligen der l£.-Kathn-
lieke kerk ; relikwieën. Letterl.: gewijde panden,
Sacrament, lat. saeramentum. Op I
kerkelijk gebied tjcicijde plechtigheid, \\
beduidde bij de Romeinen den eed in \'t I |
algemeen, en den eoldateneed in \'t bijzon-
der, d. i. den eed door du IJonieinsche soldaten gezworen om niet hun standaard te verlaten, den vijand den rug toe te keeren of hun aanvoerder in den steek te laten. Koor \'t sacrament van den Doop legt men een militairen eed af om man* moedig onder «Ie banieren van Christus
te strijden. In de Christelijke kerktaal heeft dit woord eene uitgestrekte, veel- zijds betwiste bet eekenis verkregen, hoofdzakelijk tengevolge van de Vulgata- vertaling (zie l\'algafai, welke bet 111\'t Nieuwe Testament voorkomende woord mysierion (geheimenis) door sarramen- f ton vertolkte. De twist over de betee- kenis kwam voor bij rationalistische Protestanten, geenszins bij de Katho- Heken, bij wie over de beteekenis van sacrament volstrekt niet getwist wordt. In de K.-K. Kerk toch heteekent saera- ment: een door Christus ingesteld uit- wendig teeken, waardooreene inwendige genade wordt aangeduid en gegeven. Door de verwisseling van nigsterian met saeramentum heeft ziib \'t denkbeeld ontwikkeld, dat, evenals \'t Heidendom
zijne mysteriën bad, \'t Christendom in zijne sacramenten zaken had. die onder baar uiterlijk voorkomen eene diepere, geheime beteekenis verborgen hielden. Het aantal sacramenten is in de U.K. kerk zeven, te weten: de doop, het ihm*#m- sef, het //. Sacrament des Altaars, de biecht, het H. olieeet, de priesfera\'ijding en bet lutaelijk. De Protestanten van onzen tijd beschouwen algemeen nog slechts het avondmaal en den doop als wettige sacramenten. Sacramentarl6i*S| zij, die niet ge- looven, dat het brood en de wijn na de
consecratie in bet lichaam en bloed van Christus worden veranderd (zie Transsubstantiatie), maar beweren, dat dezedaar eenvoudig zinnebeelden van zijn. Zij behoorden tot de Hervormhigsgezin- den, die te dezer zake eenigszins van de leer van I.uthcr verschilden. S;ici-anicnls-dai|. r. k. 1, zie Kerl-
dagen. Sncrameiitf)-IiulH|<-, tabci*na-
kei, vrijstaand of In den muur uitge- spaardeii kast [muurkast] in de lï.-K. kerken waarin \'t H. Sacrament wordt bewaard. |
||||||
|
8 AC RATIO CAP1TIS. 1027 SAÜK.
|
|||||||||||||
|
MjM\'i\'ii I io c;i|iilis. (1 at.)» wijding
of heiliging van het hoofd aan eeiie godheid; derhalve onthoofding, waar- mee N n in a Poinpilius, Itoine\'s twee- de koning, het misdrijf van terminus motitn (». a.) bedreigde. Saci*e-coeiir, ir.k.i, fr., lett. (het)
gewijde hart (van .Jezus); nonnenorde, in L800 te Parijs door .los. Varin en Mad. Barat gesticht, welker leden zich met de opvoeding van jonge meisjes uit den gegoeden of rijken stand belasten. SacriHce (1* Arme e dn —, ifr.),
Ji et leger \'Ier opoffering f dichterlijke kwalificatie van de schare der H.- JCatholieke liefdezusters. Siulillr. (sport.), zadel.
S;i il il 11 ir. i:ii. zie bij Farizeeën.
Tegelijk niet en tengevolge van het Farizeïsnie ontstaan onder de Ptole- ïneussen. Flavius Josephus spreekt van hen liet eerst a° 159—144 v. (\'., maar als van eene godsdieiistig-staatkuudige partij der aaiizieiilijken. die toen reeds lang bestond. Sadduceeën = heb r. tsad- diekiem, d. i. rechtvaardigen. Als half- geloovigen het tegenbeeld der streng- en overgoloovige Farizeeën, waren zij toch eenstemmig met deze in vijandschap tegen Jezus. Zij loochenden het bestaan van engelen en booze geesten, van al |
te gronde richtte, even berucht maakte,
als door zijne hoogst onzedelijke romans „Justine", „Juliette" e. a. Hij was de zoon van den diplomaat (iraaf >) e a n Baptiste F rancoi s Joaeph de Sa de, die ook als schrijver bekend is. |
||||||||||||
|
S:itlisl. iemand, die lijdt aan Sa-
i disme (z. a.)- |
|||||||||||||
|
Hudouii (Die Sehlneht bel—
hut dei* preusslsehe Selml-
uielHter jfewomicn, (ligd.i, de stag
hij Sadowa is duur den Pruisischen
schoolmeester gewonnen, in. a. w., door
: de ontwikkeling van diens volksouder-
wijs heeft Pruisen over Oostenrijk ge-
j zegevierd. Omzetting van eenen volzin,
I door Dr. Peschel, iu een door hem, in
I ]>as Aas/and (17 Juli 1866) geplaatst
; opstel Die Lehren derjtïttgsten Kriegs-
gesclu\'rhte gebezigd.
Sacpe stllnm vertas, (.lat.),
heer dikwijls air schrijfstift om (nl. om het geschrevene uit te wisschen).— Herlees en verbeter dikwijls, a-at gij geschreven held. lloratius, Satirae I, 10, 7*2. De Romeinen schreven op plank- jes of tafeltjes met was bestreken; zij gebruikten hiervoor eene stift, die aan | het eene einde puntig was, aan het andere vlak, om het was zoo uoodig weer glad te strijken. |
|||||||||||||
|
wat oubelichaamd was, ook de misterfe-
lijklieid des nicnsclien ( Hand. XXIII : 8). Tot oj) zekere hoogte kan men hen de Epicuristen onder de Joden noemen. Na de verwoesting van Jeruzalem (70 il. C\\) verdwijnt hun spoor, evenals dat der Farizeeën. SnrtisiiH\'. ziekelijke, aan krankzhi-
nigheid grenzende eu iu woedenden waanzin eindigende geslachtsdrift, dieuit o ver bevrediging ontstaat, wellust vindt in martelingen, met vingers, na-gels, tanden, en niet tot bedaren komt
voordat er bloed gevloeid heeft. Naar Donatien Alphonse Prancoia Markies de Sa de, een Franschen romanschrijver (174n—1814), die zich door zijn los- bandlg en misdadig leven, dat hem niet alleen herhaaldelijk iu de gevan- genis bracht, maar ook zedelijk geheel |
Saevis trituqiif Una In ïmilis.
(lat.), kalm te midden tier onstuimige
1 golven. Spreuk van Willem I; zie Ijsvogel. Sn Set y. (sport.), veiligheids-twee-
I wieier.
S:i ïfi\'ji ;i n. plant, waaraan eene op-
wekkende kracht werd toegekend, van- \\ daar in veel oude gedichten de toespelin- gen op deze eigenschap. Snj|ïi:ii. hetzelfde woord als asse-
ynai (z. a.), een werpspiets, een korte piek. Het is een lSerhcrsclt woord door de Arab. in Afrika en in Spanje over- genomen. Si), atagaga, fr. zayaie. Snj|r. verhaal uit den voorhistori-
i sehen tijd of onder onliistorisclien vorm |
||||||||||||
|
SAGE ENZ. 1
voorgedragen, maar verbonden uaii den
naam van een bepaalden persoon of van eene plaats. De eerste zijn uit overoude tijden, de laatste kunnen ook uit de Middeleeuwen afkomstig zijn. S;tj|r IEimisIi Mtate, of S;iï|«-
state, (a m.), salie-staat, naam voor
Ne va da, naar eng. sage, salie, die daar veel in \'t wild groeit; de bewo- ners heeten Sage hens. Sa <| il t;i i-ïii i-i. (1 a t.), boogschutter,
sterrenbeeld en teeken van den dieren* riem. Sngowecr of saijn» i...... overge-
nomen uit \'t l\'ortug. saguiro. Palm-
wiju of \'t gegiste sap dat van den arèw = of suikerpalm verkregen wordt. SallfM, in nostersclie landen rpk
aanzienlijk heer, een grondbezitter. Saïil. (aralh), heer, titel voor fat-
soenlijke Arabieren, eigenlijk van ben, die geacbt winden töt de nakomelingen van Mohammed te belmoren. Saijja. bij de Germanen de dena-
rius der Romeinen, naar den gezaagden rand. Sa/ga = zaag. (Zie Numtni serrati). Siiij|»«*«\' <ln nez, (fr.), letterl.
uit zijn neus bloeden, tig. bang zijn, nml. een voorwendsel bedenken om liet gevaar te ontloopen. S;tii|o»ii. de Japansche vorst Mo-
tonori Mori (f te Tokio 23 Dec. 1896), hielp een einde maken aan de tweehoof- dige keizerlijke Regeering in zijn land, den laatsten saigoon dwingend zich ten gunste van den Mikado terug te trekken, welke laatste nu ook met liet wereldlijk gezag werd bekleed. De saigoon \'t we- reldlijk, de mikado het geestelijk hoofd. Sailluiil. (fr. trap.), springend
(z. a.). Siiiloi\' Klnjj, bijnaam van Willem
IV, koning van Engeland, die in 177!>, nog maar 14 jaar oud, in den zeedienst trad, langzamerhand van adelborst tot |
|||||||
|
SAIXTE ENZ.
|
|||||||
|
kapitein opklom, in 1801 admiraal werd
en in 1827 opperadmiraal van Engeland. Satlors\' home, (eng.), bet thuis
van zee/ai, bij ons gewoonlijk Zeemans- hui\'s. Dubbelnaam van het Koning- Willemshuis te [Jmuiden. S;i iul -S lllioil ïsnn- , de Soeialisti-
sebe sebool, in Frankrijk na den dood van den graaf S t. Sim on (f 1825) opgerieht. Volgens dezen beeft bet Christendom uitgediend, omdat het niet bij machte zal wezen eiken meuseh datgene te verschaffen, waarop hij recht heeft, nl. besebaving, werk en levens- genot. Zijn nieuwe godsdienst heette „algeuieene verbroedering, eindorgani- satie van de samenleving door voort- gaande verbetering"; bij voerde krijg tegen wat de moderne slavernij genoemd wordt, t. w. den arbeid van velen ten voordeele van weinigen; privaat-eigen- dom, vooral grondbezit en erfrecht moeten opgeheven worden, Salutc-lteiives van Alcxan-
ilrle* (De —, de Alexandrtjnsche ge- leerden, die het eerst een canon vast- stelden van die klassieke schrijvers, die het meest de aandacht schenen te ver- dienen. Naar Charles Augustin Sainte- lïeuve, Fransch criticus en dichter, sedert 184(1 conservator aan de bibliotheek Mazariu, f 1876. Sainte-Nitoaehe, (f r.), een schijn-
heilige, iemand die zich bedeesd voor- doet, en sommige dingen in sehijn niet durft aanraken, maar, in werkelijkheid, daarvoor niet vervaard i». Weleer zeide men sainte-mitonclie. Saïnt«\' Vici\'ffc (La tlorinltlon
de Ia —, (fr-)) de sterfplaats van de
Heilige Maagd. De Keizer van Dultsch- land heeft einde Oct. \'98 dat stuk gronds te .Jeruzalem, in het belang der Duitsche Katholieken in vrij gebruik afgestaan aan bet Deutscher Verein vont Heiligen Lande. Dit stuk gronds is de plek, waar, volgens de overlevering, het huis van den Apostel Johannes stond, waarin Maria hare laatste levensdagen sleet eu overleed. Van dit huis bleven nog enkele overblijfsels bewaard. Vlak aan die plek |
|||||||
|
ln-j\'.t
|
||||||||||
|
KAINTs DE GLACÉ.
|
KALAXUAKE.
|
|||||||||
|
grenst liet gebouw, waarin zich liet graf
van Dsvid /.al bevinden, alsmede de /.aal of hut coenaenlaiti, waarin Jezus zijn
laatste; Paaselunaal zal hebben gevierd. SjiïiiI* de ala,eGt(fr.),iJëhe/ligen,
krachtens een in Frankrijk en België heerschend volksgeloof, is vanden lijen tot den 1\'ien Mei de temperatuur immer lager clan gedurende het overige deel
dier maand. Kn aangezien die dagen aan <ie heiligen Servatius, Mamert en Panoras zijn gewijd, noemt men dezu de saints
de glacé. Suïs (De ïonqr lïii<| van —,
de jongeling, die het beeld te Saïs ont-
sluierd wilde zien en die den volgenden morgen dood werd gevonden. Men stelt de vraag: _\\Vat heeft bij dan gezien\':1" en de een antwoordt: ,de waarheid": de ander „ziehzelf". Siiïson. eng. aeaaou, letterl. jaar-
getijde; in l\'raukrijk en Engeland dat gedeelte van het jaar, waarin du reiien- de en de rijke families naar du steden terugkeeren, om aldaar deel te nemen aan de stedelijke vermaken en feesten te geven. Te Londen valt the season \'m den zomer; te Parijs in den winter: de zomermaanden, wanneer de aanzienlijken de stad verlaten hebben, vormen la morte saleon. Sn j 11. i b B1.1, "tij f geplooide sarong ;
saja en kahaja is eene verouderde dracht. Vanhier de spreekwijs gedost in naja *n kahaja = doodouderwetsuh.
Sake of saki, bierachtige drank, dien
de Japanners uit rijst bereiden. Sakkerloot is eene opzettelijke
•wijziging, zooals luen die bij vloeken
dikwerf aantreft, van eacra lotto (lat.)
= heilige doop, Saksische prlnsenroof, de ont-
voering der buide zoons van den keur- vorst Frederik den Zachtmoedige van Saksen in 1455, door Kunz v. Kauf- fungen en gezellen, die zich op den Keurvorst wilden wreken, omdat bij hun de goederen, die zij voor bewezen dien- sten hadden gekregen, weer bad afgc- |
||||||||||
|
I nomen. Ken van de beide prinsen, werd
J door den kolenbrander0 eorgSchmïdt bevrijd, waarop zijn broeder ook door
j de roovers werd losgelaten. Kunz werd : nog in \'t /.elfde jaar in 1\'Yeiburg ter : dood veroordeeld, de kolenbrander werd I tot Freiherr van Éckersbach bij Zwickau benoemd.
S;i li imt :i l;i. de titel van het be-
I roemde tooneelspel van Ka 1 idasa, naar de heldin van het stuk. In bet laatst der voorgaande eeuw door Sir W i 11 i a m Jon es ontdekt, is het sedert in ver- schillende talen vertaald, bij ons door , Prof. II. Kern. Salade, fwap.), stormhoed, helm
ook bassinet. Sa la m. (arab.), vrijdom van ge-
j breken of ongeluk; gezondheid, welva- i rendheid. vrede, heilgunot. Membri ealam, (mal.), groeten.
Asealam aleika of aleikoem, Arabisch begroetingsformulier, Het heil of de crede zij orer h of ulieden. Salamander, een diersoort hehon-
rende tot de hagedissen. In ouden tijd geloofde men. dat het in het vuur kon leven. Ook vertelde het bijgeloof, dat een bakkersoven na jaren lang gebruik, plotseling een salamander voortbrengt, lïij oude dichters velerlei toespelingen op de gewaande eigenschap van het dier. Salamander, (dultsche stad.),
tot iemands eer allen tegelijk, met voor-
geschreven bewegingen, de glazen schoon leeg drinken. Salamander (Elnen — rellien,
(hgd. stud.). een toast slaan; elnen
leurlffcn S. relben, een gloeienden toast slaan. Snhiiiiaiiih i\'-siile. lam.l. bijzon-
der goede brandkast, d. i. eene. die \'t even als een salamander goed in \'t vuur kan uithouden. Salanuane, gierziralmren, wier
nesten, gebouwd tegen den wand van de holen der kalkrotsen. in Indië, als eetbare rogelnesten zeer gezocht zijn. |
||||||||||
|
1030 SALPÉTKIÈltK (LA).
|
|||||||||
|
BAItAPARAKO.
|
|||||||||
|
S;i In parannj. zie Sasaks.
SjiIjm-ï*. bezoldiging voor «en ambt
of betrekking: eigenlijk zmttgelil, van liet lat. xat, zont, omdat de Romeinen aan bun soldaten op geregelde tijden bij andere behoeften ook zout toedeelden. Sedert werd bet synoniem met tcerk- ïiuiii, bezoldiging. Salem, benaming van een Tehuis
voor onbemiddelde dames te \'s-Hage. Psalm LXXV1 :3 beet Jeruzalem aldus, z. v. a. woning den vredes. S:i 1 Hj|<\'isl (-l;i ii —f uitdrukking,
verschuldigd aan een kluchtspel van YV. D. Hooft, in 1(133 in de Amster- damsche Kamer opgevoerd. De hoofd- persoon, Jan Salie, is een jonkman, die gaarne trouwen wil, doch den moed mist een meisje daartoe aan te spreken. Keue koppelaarster helpt hem er aan eem. Sallaelie wet, lat. lex salica.
Een hoofdstuk van bet wetboek der Salisebe Franken, omtrent de troonsop- volging, die beperkt bleef tot de man- nelijke erfgenamen, met uitsluiting der vrouwelijke, omdat aan zulke bedie- ningeu zekere militaire verplichtingen verbonden waren. Deze wetten zouden in 422 door vier hoofden der Franken (Wisogast, liodogast, Halogast en Wiudogasti opgeteekend, en later door de Frankische koningen Chlodwig, (\'bildebert en (\'blotarius gewijzigd en uitgebreid wezen. De Saliers of Salisebe Franken woonden sedert de 3e eeuw aan den linkeroever van den Neder-Kijn, en stichtten het latere IVan ken rijk. Salie «les pas pertlns, (fr.),
zaai der verloren schreden. De waeht- Icatner van het Hof van Assises te Parijs, en van de hoven en rechtbanken in liet algemeen, zoowel in Frankrijk als
in België, ook bekend als de galerie tin /inr/aif. Salinnjiniidi.eene verzameling van
ernstige en luimige stukken door
Washington Irving, Willlam lr- ving en dames K. Paillding, uit- gegeven in 1809; naar men beweert van salmagundi — mengsel van gebakt |
1 kalfsvleeseb. kippevleesch, ansjovis ei»
! uien, bereid met citroensap en olie, en aldus geheeten naar de uitvindster. de gravin Sa 1 in a gou d i. hofdame van Maria de Medici», die ook voor de uit- vindster der baring-salade wordt ge- boudeii. Meer waarsebijulijk, eene ver- bastering van lat. salgama condita met zout ingemaakte vruchten enz. Lat. ealgamarlus = boektitel. Salmoaens. een Koning van Klis
in Griekenland, die in zijn trots Jupiters donder nabootste, waarvoor bij gestraft werd en gedood door een bliksemstraal. Zie bet treurspel van dien naam door Vondel. Salomo \\ :i ii het \\<><n ili h
(De —, bijnaam van F red er ik den
(iroote. hem het eerst gegeven door Voltalre in diens «Ode aan de Pruisen" bij de troonsbestijging (1740). S»lomonflOOFdee19d.i.eense/i0rp-
zinnig oordeel, en wel zulk een, waarbij
bet corpus delict* op den voorgrond ge-
steld wordt; ontleend aatl 1 Kon. I!l :
I l(ï—28; daar twisten twee moeders om het bezit van een levend kind. terwijl
1 ieder liet doode aan de tegenpartij toe- i wijst. Salomo beveelt het levende kind in tweeën te bouwen en aan iedere
1 moeder éene In Ift te geven. De ware \' moeder staat nu vrijwillig baar kind af en Salomo, dus overtuigd, wijst het
haar toe.
Salomlcmaffojfe. <bgd.i. naam
door een onbekend beoordeelaar. in het Konversationsblatt, aan Heinrich
, Hein e, bij de bespreking van diens Xachtriit/e :n den Re/sebildern (1831)
l gegeven. Sn Ipet «\'i\'kiiii i ni| . de Kngelsche
; financier North ii 1896), die als arm 1 jonkman zijn land verliet, om zijn geluk ! te beproeven, en in IMS7 terugkwam als , bezitter van een fortuin van 100 tot I .">i\' millioeii, dat bij aan de ontginning van rijke sa/jietertnijnen in Peru en \' Chili had te danken. 8 al pé tri e re (La — . Tcrankzin-
I ntgengestieht nabij Parijs, later aan-
|
||||||||
|
in;;i
|
|||||||||||||
|
SALT UIVElï.
|
BAMBAL.
|
||||||||||||
|
Salvo ei\'i\'oi\'c calculi, (lat.),
behoudens rekenfouten. Salvo errore et omlsslone,
(lat.), vergissingen en uitlatingen voor-
behouden . < hider rekeningen enz. afgekort S. K. e. O. Salvo honore et stlpenuio,
(lat.), met behoud van titel en jaar-
wedde. Salvo Jure» (1 at.), behoudens zijn
| recht of het recht. Salvo plcuo tl tul o, (h a ii d.),
verkort S. P. T. = in plaats van ! den vollen titel. Salvo tltlllo, (h a n d.), verkort
; S. T. = in plaats of met weglating
j van den titel. Salvuiu lac pc{|em, (lat.), be-
houd den Koning! Ps. XX : 9, naar de Vulgata. Meest niet het voorgevoegde en het toegevoegde nostrum (onzen) Ihimine (Heer!), dat daar ook staat,— ! als bede tot God. Voor onze Koningin luidt bet („Domine), salvam fac regi- nam (nostram)"! Sani (Uucle —. Oom Sam, schert-
sende beu a ui ing voor de Noord-Ame- rikancn en hunne regeering, de uit- drukking is ontleend aan de afkorting U. S. voor United States, d. i. Ver- eeuigde Staten. Samaritanen, bijnaam voor de
inwoners van Suameer bij Leeuwarden. Samaritev-Verelne, (lig dj, zie
St. Joh u\'s Ambulance Association. Naar aanleiding der gelijkenis van den barm- hart/gen Samaritaan (Luk. X : 34). Sambal, (mal.), in het juv. sambel
uitgesproken, de algenieene naam voor allerlei, als toespijs bij de rijst gebruikte gerechten. Fijngemaakte spaansche peper en zout zijn er de hoofdbestanddeelen van. De sambals ontvangen gewoonlijk haren naam naar de verdere bijnieng- selen of de verdere behandeling; worden ze gebakken of gefruit dan heeten ze |
|||||||||||||
|
merkelijk vergroot ingericht tot een
besjeslniis (Ilospice de la vieillesse pour femmes). Dit gesticht is het grootste van die soort in Europa; het herbergt tegenwoordig 3100 behoeftige oude vrouwen en 1340 vrouwelijke kr;inkzin- nigen, die in 45 verschillende gebouwen gehuisvest zijn. Denaam La Salpétrière is hiervan afkomstig, dat zich daar ter plaatse vroeger eene salpeterziederij bevond. |
|||||||||||||
|
Salt river, fam.), iii de uitdruk-
khig he has been rowed up Salt Iït\'rer(hij is Salt River opgeroeid), van een staatsman, die verslagen is en hetstaatstooneel verlaat. De oevers van Salt liiver, zijrivier van de Ohio, werdenonveilig gemaakt door zeeroovers; watdie rivier oproeide was dus verloren. S;i II orel, (w a p.), zie Schuinkr nisje.
Salus populi Niiprcma lex
i\'sto, ilat.i, lief heil des volks zij de
hoogste tiet. Cicero, De /eg/bus 3, 3, 8. S;i Iinit van i O I schoten. ToenMaximiliaan na een gelukkigen veldtocht
naar 1 hiitsehlaml terugkeerde, werd hem door de stad Augsburg eene schitterende ontvangst bereid, o. a. werden er 100 kanonschoten gelost. De officier, die vreesde, dat bij zich in \'t juiste aantal vergist bad, voegde er voor zekerheid 1 bij. Uit werd naderhand door Augsburg ook gedaan en bleef zoo bestaan. Ook, \'s Kon in gs saluut = lol borrels besteld door eene menigte matrozen, die aan wal komen. Sal vatton .Vi-uiy . (eng.), zie
Leger des Hei/s.
Salve, (lat.), trees gegroet; aan-
vaug der antiphoon van Maria Salve reghia, mater mtsericordiae, die van J\'inkstcren tot aan den Advent gezongen wordt; de drie andere zijn : Alma redemjitoris mater (in den Advent tot aan .Maria Lichtmis), Are regina coe- lorum (tot aan Witte Donderdag) en Regina coeli, laetare (Paaschtijd). ShIvc Reuina, (r.-k.), zie Salve.
|
|||||||||||||
|
1032
|
BAH GltÉAL.
|
||||||||||
|
SA MBO.
|
|||||||||||
|
uambaf gorïtig, b.v. sambal goren g, boon-
tjes (met fijn gesneden snyboonen). Sant- bal oedang, d. i. sambal met garnalen er in. Sambal oelak = sambal bestaande uit Spaansche peper, zout en wat citroen- sap, enz. Siniitn». (iim,), spotnaam of min-
acbtende naam voor de Neger», l\'it sp. zambo, eigenlijk de naam voor kinderen uit huwelijken van Negers met Mulatten. SiiMilnih of sjiimbok, iz. a f i\\>,
hartrat», zweep. Sanilircrl. (z.afr.), regen* of zon-
neseherm, van sp. aombrella, Sntiinlt|fraH, i f r.\\ reffe Zaterdag.
Met zonsondergang van dien dag, die de (ironte Vasten voorafgaat, jaarlijks, in Februari, beginnen de vette dagen, die hun toppunt bereiken in den voor- avond van Aschwoensdag. Saiiiï.l. de „Zwarte .lager uit bet
Wolfsdal", d. i. de booze geest, met wien „der l\'reischütz" in de opera van dien naam (muziek van Weber. woor- den van Fr. Kind) een verbond geslo- ten had, waardoor hij in \'t bezit gekomen was van zeven kogels, die allen, op éen na, onfeilbaar zouden raken. SiiiMM\'li. Turkscbe naam voor de
heete winden. Samlou. In Noorwegen is den len
.Januari 1896 eene wet ingevoerd, welke geldend is verklaard voor dertien steden; volgens welke de inwoners eener plaats, vrouwen zoowel als mannen, boven de 2.r> jaar, bij meerderheid van stemmen beslissen kunnen over het al of niet ver- bieden van den verkoop van sterken drank. Beslist de volksstemming voorden drankverkoop, dan moet de maatschappij (Sa in 1 ogi. diy hondster is van de concessie, 65 percent barer winsten af- staan aan den Staat en 15 aan de gemeente. Voorts mag er alleen van rt uur \'s morgens tot ónur\'s avonds drank verkocht worden. De verkoop bij hoe- veelheden boven de 250 liter is vrij. In Finland bestaat eene dergelijke wet. In Canada. Engeland en Zweden zijn dus- danige wetsontwerpen te wachten. |
Siimoenii. edellieden in Japan,die
bet gevolg uitmaken van den dahnyo
(\'den leenvorst). De titel beduidt gereeh-
} tigd tot het dragen oan twee zwaarden.
Siiinoi\'ciis. groote aak, aldus ge-
naamd omdat ze oorspronkelijk op de Sambre en de Maas voeren, zijnde »atno- i reittt eene samentrekking van Sambre
en Meuse. Het afkomen in grooten ge- tale van dergelijke vaartuigen te Am- sterdam deed aan de groote brug over I den Ainstel (de zoogenaamde Hooge-
eluis), waar ze onderdoor kwamen, den I naam geven van Samoreusenbrng, \'t
welk in den Franschen tijd door mis- verstand vertaald werd met Ie pont de» amonrettx, d. i. de brug der verliefden. Samonni. Syrische naam voor de
heete winden. Saniox :i i\'. (russ.), theeketel, wel-
i ken men op de tafel plaatst. Daaruit wordt in een glas thee geschonken, en dit met een klontje suiker, een schijfje citroen en beschuit aangeboden. De be- teekenis van bet oorspr. Slavische woord is ik kook: Sampan, (ohin.), kleine schuit of
, boot in Ned.-hidië. Saiiistoc. zie Tam shoe.
Saiiiurtil, in algemeene betcekenis
duidt aan beambte, heer en omvat Kuge, Daimio en vasalleii. Sn tan rat\' i eb i n.
Shi of Bashi) in gewonen, engeren zin duidt aan de bevoorrechte militaire stand van den Stiogun in Daimio. alsmede de priesters. De Sainnrai waren vasallen van dezen met erfelijke inkomsten he- neden 10,000 Koku. De bij ons veelal bestaande omsob rij ving van Sainnrai door .lagere adel", duidt den toestand niet juist aan. San greal, (o.-fr.i, d. i. heilige
graai of heilige schotel. (Zie Oraal). Sommigen lazen en schreven: Sa ing rêalf d. i. sang roual of bloeit t/es Koning» of bfoed den lleeren, omdat men be- weerde, dat het bloed van Jezus aan het kruis door Jozef van Arimathea daarin was opgevangen of sang rrel waarachtig bloed. |
||||||||||
|
L033
|
|||||||||||
|
SAX JAOO.
|
SANDWICH.
|
||||||||||
|
San •lnjfo. ridderorde in 1070 in
Portugal gesticht voor wetenschappelijke,
letterkundige en artistiek*! verdiensten.
Wji ii .los»\' Scale, benaming in
Amerika van de AmerikaanBche schild\'
luis, een voor fruit allerschadelijkat iusekt, dun Aspïdiotus perniciosus. door Comstock reeds in IHlil te San Josë ontdekt, en misschien uit Chili naar Colorado en van daar naar de Veree- nigde Staten van Noord-Amerika over- gebracht. Sanbenlto. martelaarshemd; geel
hemd met een Andrieskruis eu met vlammen en duivels hesehildenl. dat den ketters, die de Spaanschc Inquisitie ter dood veroordeelde, werd aangetrokken, terwijl uien hun ook aldus beschilderde mutsen opzette. S;i lldlO Pniiza, een zwaarlijvig
ruiter van dwaas figuur. Naarden kluch- tigeu schildknaap van Don Quyote, die zijn heer op een ezel volgde, volgens Cervantes\' roman. Sanctn Hliiiplicltas.i lat.), 7/^/7/*/*•
eenvoud. Uitdrukking, \'t eerst gebruikt door liiitinus if 410, een der vroegste lat. kerkgesehiedsehrijversi, hij de o ver- winning van een een voudigen biechtvader op den geleerden kerkvader Kuscbius van Nicomedia, die der leer van de Arianen was toegedaan. Zie 0 sancta, Sanctie, goedkeuring door de Kroon
van door de Staten-lJcneraal aangenomen
wetten of van door de Provinciale Staten vastgestelde verordeningen ; in het alge- meen ook goedkeuring door een hooger bestuur van wat door een lager bestuur is verordend. Snnctiiiii officium, il at.), het
heilige ambt, volledig: Congregatio sacri o/Jieti, benaming der te Rome zetelende Congregatie der Inquisitie,
belast met het onderzoek naar de reinheid der leer in geschriften enz. Saiictnni sanctornni, (lat.), het
heilige der heit/yen, het allerheiligste in den tabernakel en later in het heiligste gedeelte van den Joodselien tempel, waar |
de ark bewaard werd en alleen de
Hoogepriester mocht binnentreden. Men past de uitdrukking hl scherts toe op eene of andere plaats, die men als zijn heiligdom beschouwt, waarin men ieder < maar niet toelaat. Sanci. zie Diamanten,
Nllltilanl. iwap.i. schoenzool, door
, riemen aan den voet bevestigd, zelden
als afzonderlijk heraldiek stuk, doch
wel als deel der kleeding van monniken
voorkomend. Van lat.
N;i ml ;i 1 i n in. t. \\,sandaat, bestaan-
de uit eene zool met een bovenleder, dat de teenen en het voorste gedeelte van den voet bedekte. Sanilck, Talinudiseh hebr. (van gr.
syndikoa) = f/e rader i bij de besnijdenis |. Sn in!-.j;i L. eig. vaandel, bij de
Turken de benaming van eene onder-
afdeeling eener provincie, aan wier hoofd
. zicli een ffioe/#aarr^(ouder-gouverneur)
bevindt.
KitiHlsjsiU S|erlf, (het edele
vaandel\\, het vaandel van den Profeet,
dat te Constantinopel bewaard en jaar-
lijks in den Ramadan i/.a.i vertoond
wordt. Het is volgens de sage af komstig
: van Mohammed, en mout, wanneer de
Staat of de godsdienst in liet uiterste
gevaar verkeert, in het leger gebracht
worden, waarop ieder weerbaar Muzelman
verplicht is ten strijde te snellen. Dit
i is tot nu toe slechts eenmaal gebeurd,
\' namelijk in 1595, toen Moerad 11 op-
I trok naar Krlau. Intusschen werden bij
die gelegenheid de Turken np de vlucht
geslagen, en zij hadden bijna het vaati-
del verloren.
Sandwich, een naar graaf Sand-
wie h geheeten versnapering bestaande \\ uit een paar sneedjes brood met tussehen-
gelegd koud vleeseh, caviar of iets I dergelijks. De Graaf (onder George III)
was zulk een hartstochtelijk speler, dat I hij een groot deel van den dag en den
nacht aan \'t spelen bleef en zich door den bediende deze versnapering onder \'t spel liet brengen om geen tijd te ver- liezen. |
||||||||||
|
1034
|
|||||||||||
|
BAXSSOL\'CI.
|
|||||||||||
|
BANDWICHUAX.
|
|||||||||||
|
Snmlu Iclimn ii- rondloopende ad~
vertentie-rertooner, dragend een bord,
van voren en van achteren met eene advertentie beplakt: du man tusschen twee planken, evenals het vleesch tus- schen de twee sneedjes brood. Sjiihj bleu, i t\'r.i. lett. blattwbloed.
De oude, aristocratische fa mi Men in Spanje, die hun stamboom tot op den tijd van de overwinningen der Mooren in genoemd land opvoeren, zeggend, dat hun adell|jfc bloed blauw is, maar dat van anderen zwart. Simji do lioenf. | fr. i. lettert. 088en~
bloed, ijod (\'hineesch porselein. Niui(| uutn. tjiiv.i. de Vont, liij
die regelt, bestuurt. Sang, een voor. voegael tot betiteling en benoeming van goden en doorluchtige of heilige per- sonen. Xata = iets ordenen, regelen. S;ini| (Olnic — uikI Kiniijf,
(hgd.t, tonder opzien werd oorspronke-
lijk van zulke begrafenissen gezegd, «aarhij noch de klokken geluid, noch gezangen aangeheven werden. Fr.uans tuinhout\' ni trompette.
S;i m|l»\'-- i fr. wap.), niet een band om
\'t midden van \'t lichaam ("paarden, enz.). S;i iic| I ii\'v ilo» Ardeiines (I.« —,
(fr.), hei wilde ztvijn der Ardennen, bijnaam gegeven aan Willem van
der Marck, den moordenaar van Lo- di* w ij k va n Bourbon, bisschop van Luik. aldus om zijne verregaande wreed- heid genoemd. Sangller (Sli- —. d. i. het wilde
zir/jii; bijnaam van Slian O*Ne 11, den aanvoerder der lerselie opstandelingen ïn 15)17. Siiiij|iiiii<-. (en g., wap.), bloed-
t\'ood. Sanhedrin, (hebr.), van gr. egne-
drion, 1 at. stfnedrfunt, d. i. vergade- ring, benaming van liet voormalige Jood- sche gerechtshof of den Hoogen Raad te Jeruzalem ten tijde van Jezus. Vol- gens du Joodache beb rij vers (waar- |
| schijnlijk naar aanleiding van Xumcri
XI : 16 volg.), uit 71 leden bestaande, een maximum, dat wellicht zelden werd bereikt. Smis iiombre, ifr. wap.), ziu Be-
zattirf. S:in-. peur et «nns reproehe,
(fr.i. tonder rreen en blaam; eeretitel van Pierre du Terrail, Chevalier de Itayard (1476—1525). Sanseulotldow of (na 7 fructidor
an lil. d. i. 24 Aug. 1795) jours cotn- plémentaires, (fr.i. in den Republikein* schen kalender de "i of IV laatste dagen
van bet jaar, aldus genaamd ter eere \'. van de sam-cittottes. liet jaar telde 12 I maanden van ,\'iil dagen, en de 5 of (i ovursebieti\'iide dagen zouden als feest- dagen worden beschouwd. Zie Kalender (Repnblil-einache —. Sans-eiibilles. i fr.), broeklovzcii;
j de armen, het volk. de ware republi-
keinen. Het woord werd op 21 Sept.
1792 gebruikt door den gewezen Capu-
eijner (\'babot. in ile npeuingszitting
van de Nationale Vergadering, tot den
\' president, dien men, naar bij meende,
te veel eer bewees, (\'babot vermaande
hem zich tot de „sansculottes" te
wenden, die de meerderheid uitmaakten.
Reeds in 1790 had i\'abbe Jlarry het
volk zoo genoemd, en in 1792 werd het
! een modewoord: Chabot getuigde; „Ie
! eitoyen Jésus-C\'hrist est Ie premier sans-
culotte du monde!" waarbij Ca mille
Desmoulins getuist, dat het woord
bier als eeretitel bedoeld was. Robes-
. pierre noemde zoo schertsend de leden
van de vroiiwen-eliil). I >u term bestond
reeds in de dagen der chroniqueurs, die
van r/hfiittls stnts ehansttes spraken,
! waar zij armen bedoelden, en lang vóór
de Revolutie heeft men de armen wel
i eens zoo genoemd; maar de schimpnaam*
i kwam duidelijker uit, toen de ( Mmvente-
j ling begon, en sedert de Republikeinen
er een partij* en eerenaam van maak-
ten, werd liet woord algemeen bekend
en gebruikt.
Saus sou cl, (fr.), letterl. zonder
. zorg of Zorgtlledi \'m fig. zindenaam |
||||||||||
|
BAXS-SOUC1 (WIJSGEER VA»), 1035 BABDOHISCH LACHEN.
|
|||||||
|
van een of ander lustoord, waar men
onbezorgd zijn leven slijt. Aldus heet ook het beroemd koninklijk histslot, op een berg vóór de Brandenburgsche poort der Pruisische stad Potsdam. Sans-soiifi (Wi|Hj|ccr van —,
Frederik de Ciroote (f 1786), die
het liefst op Saus-sotici verblijf hield, en daar met Voltaire en andere Fransehe geleerden. d\'Argens, la Mettrie e. a. bespiegelende wijsbegeerte studeerde.
Santa Catsa of (dl Loretto), (it),
het heilig» huis van Maria te Loretto, werwaarts, volgens de K.-Kath. over- levering, 10 l>ee. 1295 het huisje van
Nasaretti verplaatst werd. dat door Maria bewoond werd toen zij de aankondiging der Menseliwording van (lods Zoon ont- ving (Luk. I : 26, 271. Zie Lorette.
S:i ut ji (\'lans. naam van Sinter-
klaas (6 Dec), te New-Vork. Vgl.Krta Krinyle. Sain :i Maria «l.i|Iï \\ ii<(< li.
(it.i. heilige Maria der Engelen. Zie lliermen.
SnntrI, i jav.i. student in de Mo-
haminedaaiisehe god- en reehtsgeleerd- hei<i. aanstaand Mohammedaanse!! pries- ter, priesterleerling. Sa|>aloe. HCpatoc of mlpn lor.
(jav. en mal.), schoen, schoeisel van
alle soorten, nok remschoen van een rijtuig. Toek\'miff seimtoe — schoenmaker. Sapere ande, (lat.), durf «*"•
etandig zijn. Horatius, Eptst. 1,2,40. Snpicntl sat, (lat.), zie Dictum.
S:i |»i« ui iRftliiins int it snpini-
tes. ilat.i. (Ie irijste onder de wijzen. Zoo noemt Cicero den (ïrieksehen wijsgeer Thales, een der zeven Uviek- sche wijzen. Snppho (Eene —. eene zoet-
vloeiende. zangerige dichterei*. Naar Sappho, de grontste (lyrische) dichteres der Grieken, die a» H2H/5Ü8 v. C. leefde. Sappho (De Dnltfiche -, Anna
Lonixa Kiirsch (172*2—lH ). |
|||||||
|
I Sar. Chaldeeuwsch gewicht — 3600
, Talenten. (Zie Talent).
Snr(r)acenen.<ar.i. gr. Sarakènoi.
Oorspronkelijk een (door Ptoletnaeus en Ammianus vermeld i volk in het noorden van Gelukkig Arabié\'. I >e naam betee- kent volgens sommigen een ïiomadenvolk van vrijbuiters, volgens anderen een- vondig Oosterlingen rarab. *harktin.> Hij de Christelijke schrijvers der Middel- eeuwen de Arabieren; later verstond men ei\' onder alle Mohammedanen,\\ar- volgens de Turken, eindelijk in \'t alge- I meen alle niet-ehristelijkc natiën, tegen wie kruistochten gericht werden. Snrncl|nMCll koren, fr. sarrasin,
: boekweit, t\'it de Baraceensche landen ln- 1 gevoerd.
Snracl|nsche ej|, | f r.wap.), herse
marrasiitr. Yaldeur of valpoort. E ug. portentlis. In de heraldiek voorgesteld als een raamwerk van onder aangepunte palen, door dwarsbalken verbonden. Sarti||ORHa (De Maagd van—,
Augustina. die mulat haar minnaar
bij het beleg van genoemde stad was doodgeschoten, zelve zijne plaats op de vestingwerken innam. Na eene belcge- 1 ring van twee maanden waren de Frau- ! schen den 15n Augustus 180K genood- zaakt terug te trekken. Naratoya trnnk. | a m.), groote
reiskoffer, naar de reusachtige koft\'ers,
die de dames plegen mee te nemen naar i de druk bezochte badplaats Saratoga (in New-Vork). Nareophaay, igr.\\ rleeschrer-
teerder, oorspronkelijk steencn doodkist: thans grafmonument in den vorm van rijkversierde doodkist. Sardine, lam.t, suffer; aldus naar
een visehsoort van dien naam. Sardonisch lachen. krampaeh-
! tige aandoening in den vorm van lachen,
} ook: sarcastisch lachen, aldus naar sar- I doa (of sardonia) herbtt, vergiftige soort ! van hanevoet, eene plant, welker sap stuiptrekkingen deed ontstaan. Als bij |
|||||||
|
l36 8AXOPH00N.
Sarocspcler, ibarg.), dieren-
opkooper. Saroct, (z.afr.), sigaar van sa/-
roettoe, jav. sroetoe, eng. in d. cheroot, lange Oostindisclie sigaar. Sar on {f, i j a v. en mal.), letterl.
srheede of koker, een van kapok
geweven, aan elkaar genaaide lap, iu den vorm van een rok: een Meeding* stuk voor mannen en vrouwen. Saron s roos, waarmee zich 8u-
lamiuit, Kalomo\'a beminde, in het lloog-
lied MI : li vergelijkt. Bedoeld is de narcis, die zich in de heuvelachtige en waterrijke vlakte van Sanm lof Sarona i van Dór (Doraj tot Joppe (Japhoj in Palestina, langs de Middellandsche Zee uitstrekt.
s=i i-i\'!i<-iin. i t\'r.i. in de Belgische
industrieels wereld den werkman, die geen deel van een svndikaat of eene vakvciveuiging uitmaakt, en zoodoende zelf liet door hem verlangde werkloon kan bepalen, hetgeen andere door de bedoelde lichamen wordt vastgesteld. Sartor resitrtus. (lat.), de op-
1 gelapte rerxte/ier i van\'kleedereu i. Titel van een satirisch werk van Thomas Carlyle feeb. I7l»5h Nas, in Sa* ran Gent, Strffensa»
e. delg., beteekeilt sclt Hts/nis, dubbele
sfm\'n,
Srh, ibarg.), suiker.
Sasas SoIji *„ half vervallen buich-
i ten en vierhoekige torens, waarin de
Baskische adel in Spanje, verblijf houdt.
SassiUs of Oranp; Sasak, oor-
! spronklijke bewoners van Lombok
] (eiland tusseheii de eilanden Bali en Snenitiawah i. In de landstaal heet Lom- bok Tanah Sasak of Salaparang (aloude llindoesche naam l. Süs«*hii. iniss.i, /ierefinff.
Haxophoon. hoorn, naar Auto i-
ne doseph Adolphe Sax 11H14—
1804), verbeteraar der gewone en der
bas-clarinet, uitvinder van verschillende
I instrumenten.
|
|||||
|
SAREPTA (WEDUWE VAN). 1
Homerus, Odi/ssea XX, 301—2. Mr.
<". Vosmaer vertaalt liet door : .terwijl een spottende Hoont ach rees in zijn hart". Sarepta (Wednwe van —.
1 Kon. XVII : 9 en volgg., de weduwe, «tie Elia den profeet opnam en bereid was te verzorgen. Ze had slechts een handvol meel en een weinig olie; maar
liet meel werd niet verteerd en de olie ontbrak niet, zoolang de hongersnood duurde. Naar dit verhaal wordt, als een voorraad langer duurt dan men ver- wachtte, gesproken van de kruik der Weduwe, en daar zij zoo wonderbaar werd geholpen, noemde men liefdadige instellingen, vooral stichtingen voor weduwen vaak Sarepta. Sarepta lag in Sidon. en heet in \'t Criekseh Zarphath. Ssn ;pin—. Tsrailietiaeh dooêttleed
<ook bij godsdienst plechtigheden op enkele hoogtijden gedragen i. met ge- vlochten gordel. Het woord is niet Hebreeuwach, doch afgeleid uit eene andere taal; wellicht van it. mrgano (grofdoek voor overtrekken l, of van gr. sarganè t^— vlechtwerk). Sarina i IhcIic ziekte, zie Pooï-
sctie roux. Sarmazaehy-Evanyelle.
(jrleksch handschrift op purperkleurig
perkament, dagteekenend uit de 6e eeuw,
in Dec, lS\'.tt; door den Keizer van Kus- laitd aan de openbare Bibliotheek te St. Petersburg geschonken, en aldus ge- naamd. omdat het weleer in \'t bezit was van de volkplanting Sarmazacha, In Anat\'diè\'. Dit handschrift is bet- zelfde, dat door Tïschendorf indertijd als „purper-codex N" werd aangeduid. Het heeft \\*\'2 bladzijden. De grootste helft is iu den loop der tijden verloren gegaan; reeds iu de 12e en 14e eeuw moeten er vele bladen aan hebben ont- broken. Vóór deze vondst waren er slechts 45 losse bladen van bekend. Zes daarvan zijn iu de bibliotheek van het Vatieaan, twee te Weenen, vier te Konden en drie-eii-dertig op Patmos, iu de bibliotheek van het klooster „Johannes de Godgeleerde". Ssn>oepl|n Iu zie Bottpfjah,
|
|||||
|
SASKKXKN. 1037 BATISFACTION6F&H] ti.
|
||||||||
|
Saskenen, ibiirg.i, drinken.
Sn tji 11. i h e b r, tegenstander, vijand.
nral. van (iodj = Duivel (z. a.i. Satan (De — verandert zleli
weleen» In een Enuel des lichts, 2 Kor. XI: 14. Hiermede geeft men zijn argwaan te kenneu tegen iemand» vriendelijke woorden of heilig en eerwaardig voorkomen. Ook de Jo- den geloofden, dat de Satan, een gevallen engel, soms ter verleiding der menschen, hun onder de gedaante van een goeden engel verscheen. Mede een leerspreuk der Christelijke asceten, eenvoudig be- teekenend, dat de duivel weleensonder den schijn van goed tot kwaad bekoort. Satanische school, naam door
H. Southey (1774—1843) uitgevondenen \'t eerst gebruikt in zijn voorbericht van zijne Vision* of Jndgtnent (Visi-oenen van \'t Oordeel i voor de schrijvers, die met den godsdienst den draak staken. Kerst toegepast op JJyrou en zijne na- volgers, docli later betrokken de Engel-schen ook Rousseau, Shelley, Moore, Bulwer, Victor Hugo, Ueorge Sand enPaul de Koek er toe. Ook du leer van den invloed en de werkingen der helsche geesten on aarde. Satanisme. I >ie richting in de beel-
dende kunst, waarbij men booze geesten, duivelen op den voorgrond stelt. In de
18e eeuw ontstond in Frankrijk een heftige strijd tusscheii de romantiek en het klassieke, welke zich iu onze dagen beeft opgelost in het realisme, afdalend tot het naturalisme, en zelfs tot liet satanisme. Satansengel (Dit Is zijn —.
een doorn in liet vfresch, ontleend aan
2 Kor. XII : 7. Saters, Satyrs, vroolijke, zinne-
lijke invthol. wezens die de bosseben
bevolkten. Zij werden niet zoo als de Faunen met dierenpooten afgebeeld,doch geheel in meiiselielijke gestalte, alleen
met een geitenstaartje. Stitl. liet verbranden der weduwenin F.ugelsch-lndié\' bij <le II indoe\'s. Het
berustte op het denkbeeld, dat de vrouw, |
I bij hen geheel en al de slavin des mans.
hem ook na zijn dood moest toebehoomi. zoodat de schim des mans den dienst eisehte van de schim der vrouw. Satlra, oud satttra, eigenlijk: een
allegaartje. F.ene /««,*• satnra was een schotel met allerlei spijzen gevuld. Ver- volgens werden gedichten van verschil- lendeii, weinig samen ba ngeiiden inhoud met dezen naam bestempeld, en wordt de naam stitnra toegepast op de Fesccn- nijnsehe kluchten en de Attalische 1 boertspelen. Knnius bracht eeue wijzi-
ging hierin. Zijne saturae hadden wel de oude afwisseling van vorm en maat. doeh waren van meer erastigen inhoud. Ih-ii grooten overgang echter tot het hekeldicht vormen de satiren van LuciÜUS 1148— 103) die in zijne schil- 1 deringen een eritiseerenden toon aansloeg.
en aan Iloratius tot voorbeeld heeft gestrekt. Zoo werd de satire een soort van causerie np hekelenden toon, bij Iloratius vroolijk en luimig. hijl,er- j sius en Juvenalis scherp of bitter.
Satire Meiilppce, ifr.i, politiek
schotschrift in 1.VJ4 tegen de I.igue verschenen en door samenwerking van \'. vele schrijvers ontstaan. Het deed de
partij van llenri IV aanmerkelijk win- i tien. In drie weken werden drie drukken
uitverkocht. De naam Mt\'nipi>èe gold reeds eeuwen te voren als bijtende satyre, naar Menippus (omstr. 271» v. (\'.), een cynisch en wijsgeer te Thebe, die 13 boeken satiren schreef, door l.ucianus ge- prezen. Varro gaf diens naam aan zijne satiren, en Seneca en Petronius volgden hem na. Als menippeeëngelden de Ooti\' den ezel van Apulejus, Brieven van Duiftterlingen van v. Hutten, Tristram Skandy van Sterne, (httfiver van Swift, Hudibras van Butler, the Dunciad van Pope, ff Lutrin van Bolleau. Zie ook Menippeaansche satire. Satis verbornni, (1 a t.), genoeg
woorden ! ai genoey! Te re n t i us, Pkormio, 2, 3, K\'.l (436) saii» jam ver- boru/n est. Satlslactfoaslflhlg (hgd,), ge-
\\ schikt (wat iemands stand en zedelijk-
held betreft) om voldoening (aan de geschonden een te geven, door middel van een tweegevecht. |
|||||||
|
1038 s.Vi\'VK, MEKCI, HOM H1EI".
|
|||||||||||
|
BATURHIA.
|
|||||||||||
|
Sn turn in. dichterlijke benaming van
Italië, bv. in Vergü i na\' Aene\'is, I, 569 (Saturnia arva), VTII, 829: Satarnia tellus, eigenlijk de landstreek op den
Capitolynschen heuvel bij den Tiber; vervolgens I, ;i t iiim, einde lijk ganse h Italië. Naar Saturmts (z. a.i. Siitui\'iitis. ond-Italische god van
den landbouw, onder wiens regeering de Gouden Keliw i zie Eemr) geplaatst werd. Saturmts = zaadgod, vanhier de Saturnalia, feesten te lïoine in de uit* bundigste vreugd met herinnering aan die (1 ouden eeuw, gevierd 17—24 De- ceinber, tegen den knrtsten dag des jaars, als wanneer de vernieuwing der natuur een aanvang begint te nemen. Naar hein heet hij Ovidins Italië Saturnia en het volk Saturnia gen», San <>f Schweln, ihgd.i. lett.
varken, lig. geluk, waarschijnlijk omdat
het /.wijn voor het nuttigste huisdier doorgaat. In allen gevalle is het opmer- kelijk, dat tevens in Frankrijk een armband, en/.., waaraan een varkentje is opgehangen, een porti •btnilutir = gelnk- aanbrenger wordt genoemd. Sattei|fteljr oortjes worden in
klassieke woorden genoemd; „ Panis
soeiaüs in iisum stiuliosoruiu", evenals eene sigaar klassiek wordt betiteld als „planta Americana tof: herba Nico- tiana) in formam cylindricam t\'ahrieata." Sanl i|;i ;i I uit om ezels te
zoeken, en vintlt ecu konliikrl|k, nopens iemand, die in zijn zoeken teleur-
gesteld, stuitte op iets van grootcr
waarde dan datgene waarnaar hij zocht, Ontleend aan 1 Kam. IX : 3, 17. 20. Sneil onder de proleten (Ben
—. iemand die niet thuis behoort in
\'t gezelschap, waarbij hij zieh voegt of waaronder hij geraakt is. l\'it 1 Kam. X : 11, 12, of uit 1 Kam. XIX : 24. Sa nis mantel (Dat zijn de
«lippen vim Naul\'s rok ol —, 1 Kam. XXIV : ó. Kene spreekwijs, die niet in verband staat tnt genoemden tekst. Ze dient slechts om aan te duiden : de als Harden aan liet lijf hangende kleeren eener vrouw. |
|||||||||||
|
Saul\'N wnpciirustlnif, nutteloos
harnas, hinderlijke hallast. Ontleend aan 1 Kam. XVII : 38, 39. $aiiliis-bckcei*liiu,eii, plotselinge
en ndkoinene veranderingen van ziens-
wijs en gedragslijn, l\'it Hand. IX, waar de plotselinge en totale ommekeer van Paulus — eerst Israëliet en nog wel Farizeeër, daarna eensklaps ijverig Christen — wordt verhaald. SanliiN* fflocd, Hand. IX : 1, een
heftige ijver vooreene kerkelijke partij. gepaard met onverdraagzaamheid en verblinding.
Sanre Gurkeii-Zeit. zie Kom-
kommertjfd. Sana nild l!iaiis{liu lelini.
i hgd. i, ril t/eru/srh en getier leren, een vroolijk leventje leiden. Siiusati. (z.afr.i, gekruide stukjes
vleeseh aan ijzeren pinnen geroosterd. Sant lle lil. (fr. i, vroeger een
kleedtngntuhf aldus genaamd omdat de dames geacht werden, het bij \'t verlaten harer legerstede aan te trekken. Een soortgelijk kleedingstuk heet thans matinee. Sjihi peril len v. (fr.),geraarl$ke
sprong, een woord uit de taal der kuuste- niakers : tuehtduikeling} het komt, zoo- ver men weet. het eerst in figuurlijken zin, voor in een brief van Henri [Vaan (ialnielle d\'Est rees van 23 Juli 15\'.*3, met het bericht, dat hij dien dag met de bisschoppen zou spreken, en hij voegde er aan toe: „Ce sera dhnanche que je fairay Ie satllt périlleux", nl. tot de K.-Katholieke kerk overgaan. San ton*, f r. wap.).zic.sV/*H/\'»A-)V(/V.
Sfilivnjfe iiiT. (Le —, de dron-
ken ivilde, Shaki-npeare, aldus door Volta ire genoemd in het 3e gedeelte van de Dissevtations sur la tragédie, in de Voorrede van zijn treurspel Sémi- |
|||||||||||
|
Sanvé, merci, inou Dien, i f r.i,
gertd, Ood zij dank.\' een zeer dikwerf
|
|||||||||||
|
BA.UVOH8 LA i: AIS.sk!
|
|||||||||||||||||||
|
1039
|
|||||||||||||||||||
|
BCEHAKDO.
|
|||||||||||||||||||
|
ironisch gebezigde kreet, waaneer men
aan eenigerhande moeilijkheid is ontsnapt. I >ie woorden komen voor in VAvocat Loubet I, i>, blijspel van Labiche, Lefranc en Mare Miehe(den \'28 Aug. l*;(8, in het Thê&tre du Pantheon voor \'t eerst opgevoerd). |
i | mantel, dat gedeelte van het monnik»-
- ; gewaad, welks éeue helft de horst he- i dekt. terwijl het andere over den rug hangt. Hij de leekehroeders reikt het
1 ; slechts tot aan de knie, bij de overige * | geestelijken tot aan de voeten. Lat. srapitlae = schouderbladen.
|
||||||||||||||||||
|
Saiivaiis Ia filisse! (fr.), faut
ons de kas redden! (iezegde, ontleend aan feu Saltimbanquea (acte 111. comëdie- parade van Dumersan en Var in, voor het eerst opgevoerd in de Variétés
te Parijs, in lHiJS, en dat maar al te dikwerf op zekere nuaneiiele operatiën kan worden toegepast. W:i \\ iiir c\'etit poiivofp, (fr.),
kennis ia mach f, de Frauache vertaling ili-r I.atijnsche spreuk van Ha e on (Novum Organnm II, 3), waar ze aldus luidt: Scientia et potentia humana in idem coXnciditnt. Wayiiètr. iinuz.i, Spaausche en
Fransene naam voor een kluehtspel met zang, eigenlijk: alles, wat streelt en
aantrekkelijk is, vandaar ook: komisch intermezzo ispr. sainetté). Seal», lam.), werkman niet tot
de vakvereeniging van zijn ambacht belioorende; eng. blacktea(zwartbeen); zie Sarraain. Scalc-Hysteiii, zie Schaulstelsel.
Scanillnavlsmc, derïeliting,welke
ijvert voor de éénheid van Scandinavië, nl. de politieke éénheid van Zweden, Noorwegen en Denemarken. |
|||||||||||||||||||
|
Sen pul ie e (Dr !S..... «lei sehii p
van liet —, ir.-k.i, geestelijke orde,
bestaande uit onderscheidene personen van beiderlei geslacht, welke zieh ver- binden de goddelijke Moeder bijzonder te vereeren, en tot kenteeken hiervan i het zoogenaamde scapulier — twee I stukjes laken of zijden stof, waarop \\ zieh het afbeeldsel der heilige Maagd bevindt — bij zieh dragen. Dat enkel de kloosterlingen van de Karmelieten- orde dit scapulier uitdeelen en zulk , eene broederschap oprichten mogen, komt uit verschillende pauselijke pri- . velegiën voort. Later \\tt de uitdeeling ook toegestaan aan priesters van andere orden, zelfs ook aan wereldlijke geeste- lijken.: deze behoeven daartoe echter j eene bijzondere vergunning. Behalve de ! Broederschap van het Schapulier van ! den Berg Karmel, bestaan er verschil" lende andere. S<-;i r:i beeen. afbeeldingen van den
1 Heiligen Kever (acarabaeus) op ii^ • Egyptische gebouwen, munten, obelisken ! en andere kunstgewroohten. Het ont- , staan en de snelle vermenigvuldiging i van dit insect in het achtergebleven slib i van den Nijl gaf aanleiding tot de mee- ; ning, dat het zonder voortplanting ge- boren werd, en men bewees aan dut dier, j als het zinnebeeld Auv scheppende kracht, I eene goddelijk)\' hulde. Om die reden wer- den /.e op steenengesneden, diedeswege j den naam van aearabeePn ontvingen. |
|||||||||||||||||||
|
Scnrpe.ie ng.. wa \\t.\\,smalte linker-
schut\'iibulk. \'/i« der seliildlioogte breed. Seeutla s. de uiterst kleine zi]\\e-
ren munten der Anglo-Sakscn, welke vaak in groote hoeveelheid op het strand van Walcheren\' en elders zijn gevonden. Sceiimiiflo, (it., mm.), rerminde-
rendf afnemend. |
|||||||||||||||||||
|
Scapham scn pliaui «lieer e,
(lat.), eene boot eene boot noemen. Het
kind bij zijn naam noemen, er geen doekjes omwinden. Vgï. J\'appeUe nu chat enz. Scapolare, zie Scapulier.
St-ii pulier of nca polnre, ir.-Ie),
van in. lat. scapulurium = schouder-
|
|||||||||||||||||||
|
1040
|
|||||||||||
|
BCBJABLOXE.
|
|||||||||||
|
BCEHA.
|
|||||||||||
|
land voor de volharding der Comlaw-
haf/ae, het Korenwet-verbond onderaan- voering van Richard Cobden, be- zweken,
Schannirollrtjc. Bene onderge-
schikte rol, waarvoor een goed tooneel-
speler zich schaamt. Schaap (ll«>t verloren — Is
terecht. Luk. XV : il. Spreekwijs, die in schertsenden zin voor allerlei zaken en personen uit liet dagelijkseli leven wordt gebruikt, welke, na lang gemist te zijn, eindelijk voor den dag komen. SchaapNchcrcn (liet aJnU °1\'
een —. net ging er op fox. Van uit-
buudige feestvreugde, feestgejoel en getier. l\'it 1 Sain. XXV : 2, 4 en 36 iNabal, feestvierend bij gelegenheid dat hij zijne drieduizend schapen scheren liet). Schanpmkoppcii. spotnaam voor
de inwoners van liirdaard bij Dokkmn. ScliiiupsJeKci\'. (z.-afr.), giftige
s/if ug. Scliaar. t wap.i. zinnebeeld der
rechtspleging ibij de viermanen»; want kort afgesneden haar kenmerkte den misdadiger en den slaaf. Onderscheiden in schapensehaar (force de tondennen droogscheerdersschaar (force); eerstge- noemde met puntige uiteinden. Scha a rma nneii, rechtersten tijde
der Frankische koningen, als mannen die ten teeken van liuu gezag <le schaar
(z. a.i voerden, < >ud-f r an k. scarmanni, scararü, srariti, sra ra toren. Koning I\'epijn zond naar de vier deelen van zijn rijk comités scarttos of sehaar- graven uit, om de registers der vonnissen te onderzoeken, en voorzeker ook om in zijn naam recht te doen. Schahlonc. patroon. Hij het deco*
ratie-sebildercn maakt men veel gebruik
van de srha/itnncn of mallen. I>it zijn uitgesneden papieren, waarop vooraf de vorm, bloem of andere versiering wordt geteekend en daarna uitgesiiuden, om zoodoende gemakshalve de zich telkens i herhalende vorm door te trekken. |
|||||||||||
|
Sccna. eigenlijk de achter- en zij-
wanden van liet tooneel; m ruimeren zin het geheele tooneel (theatrum), niet inbegrip van het proscettium en de ruimte er achter en er naast, tl r. tfkhtè = tent: de bedekte houten stellage, waarop de tooneelapelers speelden; later: het tooneel Scepter, van gr. «kèptron, letterl.
datgene, waarop men steunt (van skèp- \\ te/n = ondersteunen i. staf. In ouden tijd eetie lans zonder metalen spits, ge- voerd door koningen als teeken hunner waardigheid. Kertijds was de scepter een lange stat\', gelijk later steeds door de I\'ranselie koningen gebezigd werd, van boven voorzien van eene hand als zinne- ; beeld van het hoogste rechterlijke gezag. Klden gebruikte men in de Middel- eeuwen een veel korteren scepter. In dichtwerken wordt een scepter veelal een \', heersebersstaf genoemd. Sell..... naar I>uitsebe uitspraak
8j in half-Nederl. of Joodsch-Nederl.
woorden. Zie de woorden meest alleen Op 8J. Schankwerk, i w a p. i, zie Ge-
schaakt. Schaal, ibouwk.i. maat, evenre-
dige maatstaf. Voor liet maken van bouwkundige tcckeitingen. plannen enz. bedient men zich van een decimeter of dubbelen decimeter, als maatstaf. Wan- neer men nu aanneemt, dat de halve ! centimeter of vijf millimeter: een eenti- ineter of -J centimeter een volle meter voorstelt van de werkelijkheid, dan wordt de teekeiiiug uitgevoerd op eene schaal van een halve centimeter of 5 millimeter per meter of een centimeter
per meter of 2 centimeter per meter van de werkelijkheid.
Schaal van Xlvelle» (De —,
zie NiveUes en Ht il dronken.
SchaalMtrlMc-1, stelsel van belas- !
ting op den uit- en Invoer van granen. Die belasting (schaalrecht) werd gehe- :
ven in verhouding tot het rijzen en dalen van den prijs der verschillende granen. \'
Dat stelsel (Seal\'e-sustem) is in Kuge- .
|
|||||||||||
|
1041
|
|||||||||||
|
BCHAHDSTBElff.
|
|||||||||||
|
SCHACHT.
|
|||||||||||
|
Schacht, (wap.), de staande stang
van een anker.
Schadnw van AUrIi (I>c —,
ecrnaam van Sultan A bd u 1 - 11 a in i d,
thans keizer van Turkije. Schaduw zij m ei\' vleugelen
nemen (Iemand onder de —. iemand onder zijne bijzondere bescher-
ming nemen. Schaduw — beschermend
dak. ITH I\'s. XVII : 8; XXXVI : 8; LVII :2: LXIII:8. Scliaduwlreuw.i wap.), een leeuw,
enkel in omtrek voorgesteld, of meteene zóo dunne kleur bedekt, dat men er de,
andere stukken en liet veld doorheen ziet. Sohjutawsoii» (wap.), eene zon zon-
der gezicht er op geteekend. Ook zon rtnt kleur.
Schnepmannetje, de tweede bor-
rel. Op de bewering „een werkman heeft recht Op een borrel" in de 2e Kamer uitgesproken, zouSchaepman hebben laten volgen: „wel op twee borrels". SchaHcriuahlsecIt, (hgd.), jaar-
lijks, in de maand Februari, wordt te Breinen, in het huis See/ahrt, eene in 1525 gestichte Inrichting ter verpleging van oude zeekapiteins of door hen ach- tergelaten bloedverwanten, een maaltijd gehouden, die aldus heet en waarvan de kosten door daartoe aangewezen kooplieden en scheepsgezagvoerders wor- den gedragen. Dat zijn de Schaffer. Op het hevel „Schalfer unnen und boben", neemt men plaats. Het maal bestaat hoofdzakelijk uit Stokvisch, zuurkool en rookvleesch, benevens See/ahrtsbier. Naast elk couvert liggen zakjes van goud- of zilverpapier met peper en zout gevuld. Het maal heeft echter eene diepere beteekenis, dan die eeuer bloote sniulpartij. Het moet toch veeleer dienen, om er kooplieden, reeders en scheeps- lieden aan te herinneren, van hoeveel gewicht de overeenstemming tussehen hen voor de ontwikkeling van handel en zeevaart is. In 1898 woonde prins Hendrik van Pruisen, de broeder des Keizers, zulk een maaltijd bij. |
SchafHert anz, (hgd.), alle zeven
jaren, in de maand Januari, begeven
zich de jeugdige kuipersgezellen van Miincben naar de verblijven van vor- stelijke personen, ministers, enz., om vóór hunne deur een eigenaardigen dans uit te voeren, die aan onze quadrille herinnert. Zij zijn alsdan in ronde, met wit afgezette buizen, witte vesten en zwarte kniebroeken gehuld en van schootsvellen voorzien. Zoo wordt de bevrijding der stad van eene pestziekte herdacht. Hoewel dat feit vaststaat, is het daarentegen waarschijnlijk dat het niet in 1515 of 1517, zooals men be- weert, maar veel vroeger plaats greep. Schaft of schacht, (wap.), het
hout van den pijl.
Schagen, (hgd.), uit hef zadel
lichten, in liet zand doen bijten.
SchakelHJm, vloeibare lijm sedert
ongev. 1870 vervaardigd door Sch akel, lampenmaker te Amsterdam, en naar hem genoemd. Verg. Spijkerhal se m. Schalk, (b o u w k.), werkt uit/, be-
: staande uit twee houten palen, aan het ! boveneind verbonden en van eene katrol voorzien voor het ophijschen van bouw- stoffen. Schainpavl-spelcn, in het ma-
rolsch, (het mengsel van verschillende talen, dat in sommige lirusselsche aeh- terbuurten wordt gesproken), wegloopen, klaarblijkelijk afstammend van het
Spaansehe werkwoord escampar, dat
i ongeveer hetzelfde bcteekent en tevens
met de Franse hu uitdrukking preudre la
pond re d\'escampettë = vluchten ver-
i want is. M o 1 ière\'s George Daudin
! (III, 8), eindelijk, verwijt zijne vrouw
te zijn uitgegaan, met de woorden : vous
fa/te* des escampatises.
Schandklok, de klok. die in vo-
rige eeuwen geluid werd. als bankroetier» i ouder \'t geleide van scheldende straat- j jongens uit de stad gevoerd werden. Sch and steen, de steen, waarop
: in vorige eeuwen de bankroetiers niet uithangende idus ledige) broekzakken \' werden neergezet. 66
|
||||||||||
|
SCHAPBKOPPEK. 10
Seliapckoppcii, spotnaam voor I
de inwoners van Lier (in Antwerpen). In 1830, vertelt de sage, waren ook de Lierenaars tegen de Hollanders opge- trokken. Toen zij hen echter zagen af- komen, vluchtten /.ij in een stal, waarde vijand lien volgde. I>aar kwam een der Lierenaars, die onder het hooi en stroo gekropen waren, op den inval te blaten als een lam. „Hier zijn niets dan schapen", zeiden de Hollanders, en trokken verder. Sedert wordt ook, in den omtrek der stad, eene kudde schapen de harmonie van l.ii\'f genoemd. — I >e spotnaam schapekoppen is evenwel ouder dan die sage zegt; sommigen doen hem opklim* men tot Jan IV, hertog van Brabant, die in 1420 de stad de kens liet tusschen het stichten eeuer hoogeschool en het oprichten eener markt. De Lierenaars kozen eene schapeinnarkt, waarop de hertog uitriep: „O! die goede lammer* hollen!" Schapen, spotnaam voor de inwo-
ners van Nicukerken (Waas), die hun pastoor vijandig waren en het hein lastig maakten, door hem na te roepen en dan te blaten als schapen. Ook voor de inwoners van Wieringerwaard. Schapen zonder herder (Dat
zijn —. dat spn menachen of hinderen,
die in \'t wild omdolen. Vgl. Matth. IX : 3(1, Mark. VI : 34. Schapcndieven, spotnaam voor
de inwoners van Dordrecht. Scharlaken, is geen laken, of
seharlaek, verbastering van sar/ark- of ttarlacca, d. i. Syrisch rood; uit gat; aarra — Tyrus (hebr. tnoor), en lac(ca) = arabische gom, welke gebezigd wordt om rood te verven. Arab. t/saaertat, t il rksch iakerlet, de naam der kostbare Oostersche stof, die tegelijk met het woord zelf tot ons is overgebracht. Schat In nnrdcn vnten dra*
UCil(Z",ll—,ïïet k08telffkê door f/ebreh- Teige menschen der gemeente gebracht. Uit 2 Kor. IV : 7, \'waar l\'aulus zulks van zijne Kvangelieprcdiking getuigt. Deze apostel zelf wordt Hand. IX : lf> een uitgelezen rat genoemd ter verbrei* diug van liet Christendom. |
||||||
|
4\'2 SCHELLES KNZ.
Schnvnllk, (barg.), znare sjouw.
Scha \\\'erdl|aen. «ehuiverdftnen =
schaatsen.
Scha vothraitdcrR.s] uitnaam voor
de inwoners van Middelburg.
Scheep Jcsschelllii(|, zie Schtl-
ling. SchecpNpaplereii. < li a uii.i, de
noodige papieren, die een gezag voer- der aan boord moet hebben, als: de bijlbrief, de koopbrief, de reederbrief, de chartepartijen, de conuossementen, liet manifest, de certificaten der lading. de burgerbrief van den gezagvoerder, de monsterrol, de zeepas, de gezondheids* pas, de in- en uitklaring der tollen, de inventaris, het scheepsjournaal, het scheepsbock, de incctbrief enz. Scheept rek kers, spotnaam voor
de inwoners van Dendermonde, Dender- leeuw en Harlebeke. Herinnert aan den tijd, toen de Dender en de Leie nog niet gekanaliseerd waren, en vele inwoners der drie gemelde plaatsen hun brood wonnen niet schepen te trekken. Sclieerlljn, imil.t. tmur, waarmede
de kaïnptenten worden vastgezet. Zie Haring. Scheermes (Ken jiehnartl —.
iemand, die niet uit liefde, maar slechts
voor loon gehuurd, dient, een dienstbaar persoon, van w/en yeene aanhankelijk\' heid is te verwachten. ITit Jes. VII: 2ü, waar de koning van Assyric. als daartoe door (iod besteld (als \'t ware gehuurd), in Juda alles kaal zal scheren. Schee weli-tcrs. spotnaam voor
de inwoners van Winkel-Sint*Kruist Oost• Vlaanderen). Niet lang geleden, naar \'t schijnt, woonde daar een geneesheer, die zijnen zieken schier uitsluitend het ge- bruik van seheeicei (hui of wei van karnemelk i voorschreef. Sclieldlnji der Apostelen. <Oa1.
II : 1-2». zie Kerkdagen.
Schellen zl|n hein van «Ie
oojfCli {|eviillen (Wc —, hij heeft |
||||||
|
lol;;
|
|||||||||||||
|
SCHELLING.
|
SCHILD
|
||||||||||||
|
beter inzicht fftkreffen,onileend&inK&nd.
IX : 18. waar echter niet bedoeld wordt, dat er schellen vielen van deoogenvmn Sanlus (die verblind was door hemelsch licht, en nu weder ziende werd), maar dat \'t hem was, alsof er schellen vielen van zijne oogen. Scliclllilji. de volksbemimiug voor
;ji> rent, was vroeger een werkelijk be- staande iniiiit van l» stuivers, en kwam in 1»>01 in algemeen gebruik. De oudste droegen op de keerzijde een rijk gebloemd kruis en heetten daarom roosschellingen, omstreeks denzelfden tijd tot in\'t laatst der 17e eeuw bestonden die met een arend: de arendschellingen ; van 1 iï7n tut ! 7\'J-l die met een oorlogschip: de xcheepjexschellt\'ngen; van MM2 tot in\'t begin der IHe eeuw die met een leeuw en vrijheidshoed: de hoedjesschellingen ; van HIT\'J tot in de lSe eeuw die met een ruiter: de statenschellingen. Deze laatsten waren van zóo sleebt gehalte, dat ze in liv;»3 voor een groot deel door de Staten tot ó\'/s stuiver «erdeu gere- duceerd, en toen zesthalren genoemd werden. Permissir schellingen waren de zesstiiiversstukken van Brabant, die ge- durende eenigeil tijd voor de nominale waarde mochten worden aangenomen. Srlii\'iilii\'i\' kwam vrlj.miuir tic
bakker u rnl j|chniij|en (l*e —. ontleend aan den. XL : 21,22. (\'itdruk*
king vooral bij drinkers in herinnering gebleven, en gebruikt om tot drinken aan te moedigen; maar ook, eene jok- kernij. ten koste van bakkers. Schepen lichter zich vcrl>i>iiii-
<len (I>e —, Zich den pas afsnij- i/i-u. IM u ta rebus „Over de deugden der vrouwen" vertelt onder „Trojaansche vrouwen" \\ vgl. Polyaen us\' Strat.Yl 11, 25, \'2), hoe na Troje\'s val (12e eeuw v. Chx.) de vluchtelingen op hunne schepen in den omtrek van den Tiber verslagen werden en zieh daar metterwoon vestig- den, doordat hunne verstandige vrouwen de schepen verbrandden. Scherp stitail, (va IL), honger heb-
ben; wellustige hartstochten koesteren. Scherpschutter, (miL), een reel-
|
|||||||||||||
|
I vraat, iemand, die veel honger heeft:
I ook een weliuëtei/tto. SchcrveMjjcrecht, zie Ostrn-
|
|||||||||||||
|
SchlbiiH uu nu, (barg.), zich uit
de roeten maken. ScliterlnujcrH tegenover de Vet-
koopera, twee partijen in Friesland, in den loop der l.\'ie eeuw uit kleine partij-
schappen ontstaan, en elkander fel he- strijdend. De eersten noemden zich naar de schieraat of paling, die in Westergo gevangen, een lievelingsspijs was dei\' purvenus, die gegoed waren geworden door den handel. De Vetkoopers, de oude landbezitters, ontleenden hun partijnaam aan de vele runderen, die zij in Frieshinds oostelijke streken /Wweïdden. Schiermonnikoog, eiland der
grijze monniken; schier of skiër betee- keut grijs; oog of dge = ei/and. Schlerrockcn, bijnaam voor de
inwoners van Beetgnm bij Leeuwarden. Het Frlesche woord schier beteekent grauw en rocken zijn kraaien. Schikjfoulmien, gr. utoirai (van
moira — deel i, 1 a t. parcae (van pars — deel i. Clotho, Lacht sis en Atropos, daar zij over \'s meiisehen leven en sterven
beschikken. Schild, een metalen plaat, die dient
om een of ander kwaad af te weren,
werd in de oudheid en de middeleeuwen, en wordt thans bij de wilden gebruikt om zich voor pijlen en lanssteken enz. te besehermen. In de Middeleeuwen waren de schilden versierd met gekleurde afbeeldingen, strepen of kruisen, en werdende oorsprong der geslaelitswapens. (iroote gouden munten, die in Frankrijk en de Nederlanden sedert de 14e eeuw verschenen en waarop de landsvorst met een of twee wapenschilden voor- kwam, zittend op een gestoelte, heetten ook schilden, maar in \'t Kranseh chaises; terwijl daarentegen in laatstgenoemd land de naam écu (z. a.) = schild, werd ge- geven aan groote zilveren munten, in Spanje escudo (z. a.) en in Italië saldo. |
|||||||||||||
|
8CHILDBL1ÏQBH8TKEKEN. 1U44 BCHMALKAL.DI8CH VEltlIONIï (HET).
|
|||||||
|
SeMldlrargerstrekea, synoniem
met kamperstukjes, Beotima (aie Hei>- t/;:r\\. naar Scftilda (in Zwaben) of Sehi/da (in Saksen, registr. Merseburg), waarvan de bewoners, evenals die van Brem en, zich bespottelijk maakten door hunne dwaasheden, die ze opzettelijk begingen, nadat ze om hunne wijsheid aanhoudend overal om raad en hulp waren heengeroepen. Evenzoo Pollcwitz i Pruisen, registr. Liegnitz > en Schoppen- steJt < in Brunswijk i. Schilderen, nu il.), op post staan. ,
s< hilil* ij;is. >in il.,, ruime mantel
door dril schildwacht alleen hij strenge koude gedragen. Schilde rofficlcrwortlen.Mnil.i,
gedegradeerd worden.
Selilldlioek, (wap.J, vri/kirartier
op % der gewone grootte. Sc h i I illioti ile1-. i w a p. i. menschen
lonk engelen, meerminnen, enz.I, en
dieren (wezenlijke of denkbeeldige) die ter weerszijden van het schild staande, | het schijnen vast te houden. Ze zijn onderscheiden in soutiens, supports en ; tenant*; z. a. SchlmlcrllHiuiCN. letterlijk Ja»
tle Vitder, ren yroote rf/ef, naar den bijnaam van JohannesBUckler, het hoofd eener rooverbende, die tegen het einde der IHe eeuw de oevers van den \' Rijn onveilig maakte. Hij maakte het zoo erg. (ook door het plegen van In- braak >. dat sommige beangste Israëlieten eeneovereenkomst tot hunne vrijwaring met hem sloten. Kunlelïjk werd hij ge- ; vangen genomen, en, ofschoon hij nooit een moord gepleegd had, viel zijn hoofd o\\> 21 November 1803 te Mainz onder de guillotine. Sclilp-of\' Kogujeiiobel, lie Nobel.
Selltpperkc, ispr. skipperkt), in
België een rashond, naar men zegt. aldus genaamd,omdat die dieren oorspronkelijk door Nederlandsche schippers daarheen
werden overgebracht. Sc til si» oer ate», h elk woord schü.
|
|||||||
|
me tot wortel heeft, werd omstreeks 1K<>7
door de aanhangers van den katholieken Staatsman Woeste, in België\', ter aan- duiding der door abt Ha en s aangevoerde eh risten • socialen, hunne tegenstanders, uitgedacht. .Men noemt dezen ook bocren- sneialisten, aoct\'alistes verte, en groene socialisten, die heide laatste uitdrukkin- gen om hen van de roode socialisten te onderscheiden. SclilariiHcn-laml, denkbeeldig
tand. luilekkerland, waar men een
zorgeloos, geheel aan zinrijk genot nver- gegeven leven leidt; vandaar nchlaraf- fen-leren. Van middcl-hgcl. sturen, \'ledig loopen, en slnr-affe, luilak. Sclllll i\'Jiïiin . internationale vereeni-
ging tot onderlinge hulp in allerlei ge- vallen, van tooneel* en toonkunstenaars en bijzondere tooneelvrienden. I>e leden dragen naar hun rang in de vereeniging
verschillende oude titels en namen en door overeengekomen teekens en woorden weten de leden elkaar te onderscheiden. Hclileiiitlil (Peter—, de man, die
zijne «eb ad UW aan dun duivel verkoopt, in\' (\'hiimisso\'s (1781 — 1838) geestig verhaal van dien naam. In figuurlijken zin toegepast op ieder, die een wan- hopigen en dom men koop doet. Hebr. svhltrwih! — arme jongen, i >ok in joodsch-duitsch een onaanzienlijk. ver- standelijk onheteekeiieml inetisch, wien het in alles tegenloopt. Schloclici\'. gemeens kerel, scheld-
naain in \'t leger in ludië gebruikelijk, eerst in 1872 voor Nederlanders, en in 1874 op Atjeh als scheldnaam voor de Atjehers. Door een officier in een oogen- blik van toorn uitgesproken, zonder hij dezen bekenden oorsprong. Het woord was voor veertig jaar als sloeber in het Vlaainsch te Brussel in gebruik. Waarschijnlijk ia het verwant met liet Ned. slobbe eigenlijk slabbs "f slab = inorsdoek. overdrachtelijk echter, volgens W e i 1 a n d, iemand, die het morsigste werk in een huishouden verricht, en dus als het ware diens inorsdoek is. Sclinui Ikaltllscll vei ImmhI (Het
—, werd tien alen December 1580 te |
|||||||
|
045 BCHOEN-riTTKEKKINa.
SeliiM il ï«i i ij| ïst die «Jagend
i in il dcm Wort. (hgd.i. <le jeiiyl is • spoedig met het antwoord klaar. 8chil-
• Ier. WalUnstein II. 2, woorden van
Walleuatein, als .Max hem smeekt geen verrader te worden. Scliiiltzelrelten, (hgd.), zeker
j sport, waarbij de ruiters hunne makkers
j moeten opzoeken, door eelt doorpapïer- j snippers min of meer aangeduid spoor te volgen. Nedcrl. snipper jacht, eng.
en ook naar Frankrijk overgewaaid :
paperhnnt.
Seholilicltle, (barg.), stuivertje.
Sel.....il (HU weet, waar de —
wringt. Plutarchus spreekt in zijn
„Leven van I\'aulus Aemillus" van een
zekeren Itomein, die zijne vrouw ver-
1 stooten had. Toen een vriend hein vroeg :
i „Was zij niet schoon? Was zij niet
kuisch? Was zij niet vruchtbaar?" stak
hij zijn schoen vooruit en zeide: „Is hij
niet schoon? Is liij niet nieuw? Toch
i weet niemand, waar hij wringt, behalve
degene, die hem draagt".
Schoen op werpen (Ergens
zijn —. iets aa>i zich onderwerpen.
Uewoonte van Oostersche vorsten, ter
aanduiding dat /.ij op iemand of iets den
i voet konden zetten. Vgl. Ps. CVIH : 10.
Selnn\'iii ïshi\'ihttii;). een volge-
tuigde mast met raas, en ecu zonder. Sclioeiicrstltlg, twee masten zon-
1 der raas. Sclioeiirletiicii (Niet waardig
zijn zijne — los te maken, ont- leend aan Mark. I : 7. Lue, III: lü. Joh. j I : 27 ivgl. Hand. XIII : 25). Dit los-
\' maken was het werk der geringste , slaven. Sc h o«- n- ii i 11 !•«\' K K i ii ij. zie Gttlietsa.
! Het uittrekken van den schoen en het
geven van dien aan een ander was een , rechterlijk bewijs van overdracht (Deut. | V : ö, 10; Ruth IV : 7i: want met den ; schoen betreedt uien een stuk grnnds, en j wat men onder zijne schoenen, d. i. voeten I heeft, heeft men iu zijne macht ( Hos en- 1 miiller, „Morgenland", III, 71 vg.). |
||||||
|
BCHMALKALDI6GHE A.BTIKELB.
Schmalkalden gesloten door negen Pro-
testantsche vorsten en graven uit de
huizen Saksen, lirunswijk, Hessen, An- ii.ih en Mansfeht, alsmede door elf rijks- steden, ter gezamenlijke verdediging van hun geloof en tot handhaving hunner staatkundige onafhankelijkheid tegen- over den keizer en de I*."Katholieke standen. Du voornaamste aanvoerders van liet verbond waren keurvorst .1 olian de Bestendige, .1 oha n Frederik de U-r ootmoedig e van Saksen, en landgraaf Philips van Hessen. De bondgenooten hielden in 1537 te Scimial- kalden de bondsvergadering, waarop de Schmalkaldteche artikel* werden vust- gesteld. Hunne weigering om at\'gevaar- digdeu te zenden naar het concilie van Trente gat\' in 1 .">41ï aanleiding tot den Schmalkaldischen oorlog, die na de over- wiuning der Oostenrijkers hij Miihlberg •21 April l.*)47 inet de vernietiging van het verhoud eindigde. Schlllll II.;i Idiselie ;ri t il.«-U ,
noemt men de door Luther in December
1536 te Wittenberg opgestelde geloofs-
helijdeiiis, welke tot grond>lag zou dienen voor de onderhandelingen op een door paus Paulus lil te Mantua samen- geroepen Concilie, dat echter in Februari 1537 door de Protestantsche standen te
SelunalUahleii werd afgewezen. Berst in 1580 als symbolisch erkend en in het Coneordiënboek opgenomen. Het band- schrift van Luther, in de boekerij te lleidelherg bewaard, is in 1817 (te Berlijn) door Marheineke iu het licht gegeven. SchinoMis trinkeii, broederschap
< Brudersehaft > drinken, hij de I Miitsehers.
Volgens sommigen (niet bewezen i bewe- ren aldus uit Sis nihi mollt\'e, wees mij goed. Scli ii ii «In liii pi el, volksdeuntjes uit
de Alpenlanden. Schiiebcllet, ontploffingsmiddel
(1894), vijfmaal krachtiger dan dynamiet,
en 5t» percent goedkooper dan eeuige andere ontplofbare Stof, Genoemd naar de uitvinders, de gebroeders Sc h n e b e- lin, de een abt. de ander luitenant. |
||||||
|
L046
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
SCHOOLVERZUIM.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
SCHOKJE.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Scholtlniicn, afgescheidenen, He-
den, die zieb van de Ned. Herv. Kerk hadden afgescheiden mmstr. lH3.*n;zno genoemd naar Hendrik Peter Schol te. predikant te Doeveren. Sclioiiiniclinii (liet —, (barg.),
hei huisraad, Schon riiijjewcMcii! (hgd.), is
af meer voorgekomen! Gezegde van den eerwaardige» en beminlijken rabbijn in Kar 1 Gut«ko w\'s drama Fr/W Acosta (1853); bij vertrouwt op de kracht der Kerk. en wil Vreet om zijn strijdschrift niet veroordeeld zien ; want. zoo redeneert bij, dat kan de Kerk niet schaden: velen hebben datzelfde gezegd. Wat hij iu zijn boek zegt. en de Kerk bestaat toch nog. Schone ( Inch eliie — <>cj|eiitl.
(hgd.), ons 7 ts wat moois, thans iro-
nisch iu aller mond, is ontleend aan Hert in, wie es ist — uud trinkt, van lt ren ii g I as i recta (Ma sbren n e r i, ecu in INÜ\'J voor \'t eerst verschenen komisch verhaal, dat buit enge wonen opgang maakte. School, ibarg.). berk.
Schoolkiinicriiiiil. (barg.), ge.-
vangenismakker. ScIiooIhcIic \\vl|Hhej|eerte.bgil.
Schulphitosophie. Zie Scholastiek. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Die schoenen bestonden en bestaan nog
in zolen of sandalen van bont of leder, boven de voeten vastgebonden met riemen. IJijke Oosterlingen dragen thans pantoffels of baboucliea (Tnrksche pan- toffelx) van goudstof of zijde; de oude l\'erzen bezigden gewoonlijk sandalen. doch soms schoenen en halve laarzen. Schotje, (barg,), stil.
Schoften. (barg.)i heeren.
Schoften (Zich —, (mil.), zich iu
acht nemen, b\\v. Schot\' je voor dien kapitein. (Geheel verouderd». Schoftln. (barg.), juffrouw, waar~
fiin.
Schok, (barg.), kermis.
Schokkciii ij < \\ t 11. i barg. I, slaan:
een pak slaag geven. Scholnat leken. Middeleeowsehe
«ijsgeeren. die de geloofsleer weten-
scliap|lelijk en methodisch zochten te verdedigen en toe te lichten. De grootste hunner waa St. Thomas van Aquino (i- 1274). Men kan drie tijdperken der Scholastiek onderscheiden: l«. de Mid- delceuwschc, van de 12e—15e eeuw ;
\'1*. de nieuwere. 10e—17e eeuw: ;{*. de hedendaagsche. sinds de 2e helft der 19e eeuw. (1 r. en 1 a t. scholastikos, •cus — ledigen tijd hebbend, zonder bezigheid; hij die zijn ledigen tijd aan ile wetenschappen Mijdt. Hij de l!omei- nen: leermeester.vooral der welsprekend- heid, leeraar der rhetorica, aangesteld bij eene der keizerlijke scholen. ScholliiNt, schrijver van scholiën.
Kigeul. iemand, die zijn ledigen tijd aan
de wetenschappen wijdt. Ncholiëii. verklaringen van Griek-
sebe of Latijnselie sebrijvers. Gr. 8cJio- h\'un = uitlegging, verklaring. Schollckop, bijnaam voor de Sche-
veningsehe r/sclirrimiren. Schollckopplcs, vis8cherëkinder-
tjes te Sclievcningeii. Sclinlin. ibarg. i. schavot.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
SCHUDT KN/„
|
|||||||||
|
Schooner of Schoener, eerste I
type der voor- en onder- scherpe sche- I pen. Het achterschip is. voorzoover dit boven water blijft, uitgebouwd, zoodat
\'t roer door een soort van koker loopt, hennegat geheeten. Een effen vink van achter de spiegel genaamd, meer of min- der versierd, prijkt met den schecpsnaaiii.
Inhoud 120 a 2nu zeetonnen. Hij is ge- koperd. en vaart op de havens van den Atlautischeu oceaan. Schooner (l»i\'iciiui s( —, heeft
drie masten, meet 200 tot 800 ton, en
wordt in de/elfde vaart gebruikt als de achoouer. Schooiniinma ol moeder van
Knropn (De —, de Koningin van Denemarken (prinses Louise van Hessen-Kassei, geb. 7 Sept. 1817, t op het kasteel Bernstorff Sept. 1898), gemalin van (\'hristiaan IX. Door de huwelijken harcr kinderen (drie zonen en drie dochtera) en kleinkinderen was een groot aantal vorstenhuizen van Europa aan haar verwant. Schoren, (barg.), zaken.
Scliorplocii-ollc(-zalf); oudtijds
meende men. dat de scorpioen ook een vocht hij zich droeg, waardoor zijn venijnige steek weder genas, (lok van de giftige padden werd zoo iets beweerd. Schorpioenen (Met — l.:i-.t i|-
den, zeer streng en terted behandelen. I\'it 1 Kon. XII : 11/\', 146, waar met
schorpioenen bedoeld is eene soort van smartelijk wondende geescls, bestaande volgens Epltraïiii Syrus uit een darm- vorm ig, met zand opgev u h\\ en niet scherpe stekels bezet lederen werktuig. Schot en lot betalen, eigenlijk :
de geheele belasting iemand opgelegd voldoen, nok de extra bijdrage (opcenten, zou men tegenwoordig zeggen). Schot =* belasting. Int = het toebedeelde bedrag. Ook in het Engelsch bestaat dezelfde uitdrukking in deze beteekenis. Scliotsche wal» vim drie,
(rest,), gebakken brood met drie spiy-
geleieren. |
Schont-blJ-nacht, schertsende be-
namiiig eener rvoedmmir. Schovel, fbarg.), slecht.
Schril i|\'\'»- (barg.), bceneH.
Schrank (Op de — loopen,
(ba rg.K yehi uit tle toonbanklad* stelen.
Schrap (De rootle —. (miI.),
de roode ekevron, teeken van zesjarigen dienst. Hij de jongste uniformverande- ring afgeschaft. Schreit (Het — ten hemel .
het is refschfikhelijh; herhaaldelijk
voorkomend in den Bijbel, bv. (Jen. I\\\' : in. Jac. V : 4. Vanhier de uitdrukking roepende <= gruwelijke» tonden. Schrift (Hl] heelt beenen nanr
lic —. d. i. dunne, magere, leelijke
beenen. Vgl. I\'s. (\'XIA\'Il :\' 10: beenen, waaraan de Meer geen welgevallen heeft. Schriftgeleerden, i h e b r. Sophe-
fint), hij de Uraëlieteii na de lïabylonisebe
ballingschap: mannen,die zich toelegden op de kennis der gewijde schriften, voor- al der boeken van Moy.es, zoodat zij uit- spraak konden doen in godsdienstige en burgerlijke geschillen. Veelal verdiepten zij zieh in haarklooverijen, en waren wegens verse lul van uitlegging vaak met elkander in twist. Inde Septuag. grammatets. Schrijven moet men. zcj|t pa-
( paatje. Eveneens alsof men praat .
aanhaling uit een der kindergediehtjes van Van Alphen. Schroef (Voor de —, (.in il.),
POOT den krijysrtutd.
Schroevendraaier, steek. Op-
merkelijk is, dat hetzelfde voorwerp in de Fransche volkstaal eenzelfden naam ttoiirneris) draagt, en vandaar een gen-
darme in sommige deelen des lands aldus
wordt genoemd. In Frankrijk dragen de
gendarmes namelijk zulke hoofddeksels.
Schndt het stof van de voe-
ten. voor, iets inet verachting den rug
toekeeren.isaan M a 11 h. X : 14 ontleend. |
||||||||
|
1048
|
|||||||||||
|
BOHUIEB.
|
|||||||||||
|
SCILICKT.
|
|||||||||||
|
Splinter, (barg.i, mes.
Schulngekrnlst,\' wap.\'i. geplaatst
in den vorm van een sehuin- of St. Andrieskruis (X >• Schnlnfletlmieerd, (wa p.), de
tinnen hellen hierbij onder een hoek van pi. in. 4.\'>»>. S< •hnlnkruls, (wap.), 8t.Andries-
krnis. Sclllllllgnin iTlii\'ci\'ilci\', (ba rg.), |
losbol, eigenlijk: een hond, die loopt altijd in eene schuinsche richting. Schuit (De —- (mi 1.), straf\'peloton, i
strafexerceeren, straf voor geringe over- tredingen; ook Varen. Schultjevaren. I in i 1.), straf exer-
ceerm. Selinlveu (Onder <1e wol —.
(inil.i, naar bed gaan.
Schuldvci-jjclljkliig heeft plaats,
als twee personen wedei keerig elkanders schuldenaar worden, zou dat de beide seliulden elkander over en weder geheel of ten deele vernietigen. Schu l«l\\ i i-uu ni| In (f, heeft plaats
als (b.v. door erfopvolging) de hoeda- \' nigheid van sehuldeiseher en die van , schuldenaar zich in denzelfden persoon i vereenigen. Schulase ini€l llflllcr, zie Klad-
deretdatech. Schuldvernieuwing, zie Novatie.
Schuren, (barg.)i geeselen.
Schiithici\'cn. Onder de grappen
van den ouden tijd behoorde ook het gewelddadig belemmeren van den gang van pasgehinvden naar hunne woning. Dit werd schutten genoemd. Om vrij te komen, moesten ze drinkgelden geven, die schut bieren heetten. Schutten, (barg.t, in hechtenis
nemen. Schutter (De —, sterrenbeeld in
|
den Dierenriem, afgebeeld als een cen-
taur, die een pijl afschiet. Schutter (Een —, (r e s 1.1. een
half f/f as bier.
Schutteren, (m i I.), slecht exer-
ceeren, ook iets verkeerd of onhandig uitvoeren. Schwnmui drtlbcr, ihgd.i, zand
er over (lett. de spons er over) stop- woord in het air van den overste 011en- dorf in Millöcker\'s Bettehtndent. Schweln, (ligd.1, geluk. Zie San.
Schw ciiiiiic. (hgd.), in Oostenrijk
en oostelijk Midden-Duitsehland, het ver- trek in een bier- of koffiehuis, waarde bezoekers van minderen rang zieh op- houden, in tegenstelling tot het Herren- sti\'tbel — heerenkamertje. De uitdruk- king komt van het 1\'oolsche karcziua (spr. kartschma) = herberg, een woord dat in de Zigeuner taal kertschumma, dat dezelfde beteekenis heeft, en kat- srhitume, vroeger in West-Duitschland in gebruik, deed ontstaan. Ook kuschem- me, in de taal der Herlijnsche misda- digers, de restauratie of het koffiehuis, waarin zij met hunne kornuiten ver- keeren, is daarmede verwant. Scle, <fi\\). een refrein, een kreet of
eenigerhande werktuigelijk voortge- b nicht gedrnisch, dat vooral door de straatjeugd tot vervelens toe wordt her- haald. Zoo bv. de zegswijzen: On dirait du veau. Et ta soeur? Ohé, Lambert! of En voulez-cous des z\'homurtls? of wel het gedruiseh van den zoogenaamden cri-cri. Vandaar benaming voor een vervelend tooneelstuk, dito opera, ge- sprek. partij en derg. Sclciitla ncqulrltur lltterls,
(lat.t, door letterkundige studie wordt
wetenschap verworven. Scliweppermunn, zie Jedem ein
Ei, enz.
Sclllcet, llat.i, namelijk, Gebezigd
vóór een woord of eene omschrijving, die tot verduidelijking moeten strekken. Uit scire Heet = men kan ireten; even- als ridelieet (in denzelfden zin i uit vi- dcre Heet = men kan zien. |
||||||||||
|
SCOTCH GltKVS. 104\'.* s\'AMt\'sKK ENZ.
|
||||||||||
|
naast elkander werden gezet. Onder de
Kom. Keizers heetten de bureel en der keizerlijke kanselarij sertnia. Scrutln de 11ste, zie Liste (\'8eru-
tln de —.
Scndo, ut.i. schild, fr. écu, naam
l eener groote zilveren munt, ter waarde van ongeveer \'2 a \',i gulden, b.v. in Napeis ƒ \'2.40, in Venetië ƒ 3.Il), in lïome ƒ 2.4U. in Milaan ƒ 2.15, enz. Scttdn d\'or», gouden munt in Venetië ongeveer Hcnll, (sport), bootje in den vorm
van een omgekeerden hoofdschedel iskull). IJij een rociwedstrijd roeit men |
||||||||||
|
Scotch Greys, het 2e regiment
dragonders in Engeland, zeer beroemd. Grey, grijs, naar de kleur der uniform. Scotlaml Yard, het h»ofdku-ar-
ticr der Londensche politie. Zoo genoemd naar een paleis, aldaar gebouwd ter ont- vangst van tle koningen van Schotland, wanneer zij Engeland bezochten. Scott (De Belgische Walter
—,11 en dr ik Conscience (1812—83).
Scott (De Xederlaudsche
Walter —, Jacob van Lennep, later: Hendrik Jan Schimmel. De lïelgisehe Walter Seott, Conscien- ce, en Lord liyrou noemde Ariosto den Walter Seot\'t van Italië. Seott (De Zuld-Alrlkaansche
Walter —, d \' A r bez ivolgens den Mosselbay Adcertiser). Scratch, (sport), zoowel inEnge-
laud als in Frankrijk de lijn. waarop zich de fietsers, die aan een wedloop deelnemen, hij het vertrek moeten p)aat- sen. Vandaar in \'t Franseh mnrse scratch, d. i. zulk een wedstrijd waarbij zich de gezamenlijke mededingers op éene lijn moeten opstellen. N imI e r 1. van meet. Screw, is porti, schroef.
Screwtlrlver, (sport), sehroeven-
draaier. Seriheiiili recte sapere est
et iM-iin-i pin ui et f ons, (la t.), goede kennis dragen is beginsel en bron van (is de onmishare voorwaarde tot) goed achrijren ; Horatius, Epistola ad Pisones, 30\',). Scriliiuida lata, (lat.), de te be-
srhrijren lotgevallen; zie Fatum. De schikgodinnen (Paroae) werden geacht liet levenslot van ieder mensen hij zijne gehoorte op te schrijven ; daarom werden zij op den laatsten dag der week, waarin een kind gehoren was, aangeroepen, vereerd door de ouders. Scrliiiiim, (lat.), doos tot bewaring
van handschriften, die duariu opgerold . |
||||||||||
|
met .doublé seulls" zonder stuurman.
|
||||||||||
|
I Zie ook bij Regatta. De roeier iu een
seull heet se ui f er. Het roeien iu een scull — sculling. Scylla, l.gr.i, de verpersoonlijking
van een gevaarlijken draaikolk in zee. Zie Chargbd/s. Scyphatol, Ityzantijiische schotel*
vormige gouden munten, (ir. ekuphos = beker. Deze munten werden iu de Middeleeuwen weleens in den grond gevonden; volgeus het bijgeloof had de regenboog /.<• daar neergeworpen, en was zulk een regenboogschoteltje alleen door een Zondagskind te vinden. Dok gouden brakteaten werden als regen- boogschoteltjes beschouwd. S\'aiiinser A la moiitarde, <f r.),
vroeger zeide men: aller au vin et a
la moutarde, hetgeen tot iu de vurige eeuw beteckenile. zich als een kwajongen vermaken, lanterfanten (liabelaïs II, 20). Later bezigde men de aangehaalde uitdrukking (vandaar moutard, voor knaap), die in figuurlijken zin betee- kent: de hoofdzaak vergeten door zich met beuzelingen bezig te houden. — S\'amuser an.r bagatelles de sa portr, dat dezelfde beteekenis heeft, komt van de uitroepers bij kei mistenten, die ilaar- mede te verstaan willen geven, dat men veeleer naar binnen dient te gaan, iu plaats van zich met de kwinkslagenen potsen van Paljas te vergenoegen. |
||||||||||
|
1050
|
||||||||||
|
SKCI XlMKlKMTITlt,
|
||||||||||
|
sK EXZ.
|
||||||||||
|
i Kassr-el-Kebir i viel, doch wiens lijk
niet gevonden werd t op de aarde zal wedei keereu. wanneer lïra/.ilië bet hoofil- k\'iiiinkrijk der wereld zal worden. Séeliei* les pi a t i*es. t fr.i. de kalk
opdragen. I >at wordt men geacht te doen, wanneer men een pa.sgebouwd buis be- woont. 11 gd. Trocketucohner. Seeliiir mok sékar), (hebr.),/o»»,
betooning, in het bij/.onder belooning hiernamaals. SeeliiHle (Aetc van —, arte run
uitsluiting, 4 Mei 1654, waarbij bepaald
werd, dat de Prins van Oranje (Prins Willem III. later koning van Engeland) niet meer zon zijn kapitein-generaal en
admiraal der Vereenigde Nederlanden. Ze bleef tot 16fi0 bestaan. Seeoml City of the Itiltlsli
Huipil-r (The —. leng.), de tweede sta,/ rail int Britse!te rijk; Itombav. in Voor-lndic. Secret <le pollehlnrlle (Lc-,
it\'r. i, het geheim van poUchinelle, een geheim, aan bijna ieder bekend. Men
citeert soms ; l\'.ntre nous. e\'est ee qu\'on appelle
Le secret de polichinelle.
La Mascotte II. 12.
Maar de uitdrukking is veel ouder dan deze operette. .Men noemt dit ook : Ie secret d\'harleqitin. Secularisatie, naasting door den
Staat van kerkelijke goederen; verwe- re ld lijk\'mg van hetgeen geestelijk was. Scemillii Petrf, (lat.), ook wel
aftera pars Petri, bet tweede deel van Petrus, wordt gebruikt van oordeel of vermogen on, te oordeelen. Hedoeld is bet •2c hoek der Logica vnn Petrus Loin- bardus (t H«i4>, dat De jadiciinover bet oordeel) handelt. Seetimlojieiiltuur. vmnaf hep:iat-
de sehadel\'".>-tflling voor jongere zonen
van een adellijken stam. wanneer de eerstgeborene in het bezit blijft van liet geheel der voorvaderlijke goederen. Ook geeft men dien naam wel aan een vor- |
||||||||||
|
Se i niet si > non c voi-o, e (inolto)
ben trovnto. «/* /"•ƒ w/e/ rraai\' in, is het toch (heel) goed bedacht; (lior- dsno Itrnno, O//\' pro/e/ fnrori(158b) II. 3 dial. Se retfrer «Iiiiih mi Iromnyc
ile Hol la ml. . (ÏT.\\,zichineeneHo1-
landsche latte terugtrekken. Lafon- taine, Fable* VII, 3: I.,- Rat qni tfest retiré <ln Monde; in weelde leven, al klagend over de mot\'ï lijk e tijden. He soiiinettre on se ileiiiettre
(On;iii<! hi Frinu-c mini lult niteiuli\'e sii volx Moiivcniliie. cpoycz-lc bleu. MeNKleiii\'K. tl lanili\'H -, ii\'r.i. als Frankrijk zijne oppermachtige stem zal hebben doen hooren, zal men zich, gelooft mij, mijne heereti, moeten onderwerpen of af treden. Woorden van (lambetta. in eene ver- gadering van kiezers te Itlj&tel i la Aug. 1*77 i. nadat de voorzitter der Itcpubliek, Hac-Mahon, de Kamer der Volksver- tegenwoordigera bad ontbonden. Se titlre. hriih iiini*miirer, t t\'r. i.
zirijf/t\'it, zonder te brommen, regel uit
Miehel ft Christin,; vaudeville in een bedrijf van Se r ih e en Dupin iden ;{en I)ec. is-jl in liet Cgmnase voor \'t eerst opgevoerd), wanrin het den soldaat ten plicht wordt gemaakt. Die woorden worden immer scherttfender wijsaange* liaald. Immers, zwygt men, dan kan men moeilijk brommen. Séanee eoiitlimo (La —- (fr.),
/.ie Messieurs, Ia enz. Seiint, ifr. wap.), zittend.
Sent pillui\', is]i«n\'t.), zadelpen.
St-Has.1 Imtll (Slllt —. du be-
uchermheilige der boogschutters; de martelaar die. aan een boom gebonden.
met pijlen doorboord werd. Ook de patroon der stpelde- en uaaldetnnakers. zoowel als van de krijgslieden in som- niige landen. SehtiMtinnlNteii. /ij. dlegelooven,
dat l>on Sebastian, koning van Portngal, (die in 1 ">7H in den slag bij Alcazarquebii
|
||||||||||
|
SECI\'XIM\'M KNZ. Ill51 SKÏHK.
|
|||||||||
|
.stendom, dat steeds aan de jongere prhi* i
een uit een vorstelijk stamhuis wordt ! toegekend. Zoo was bij b.v. Toscane tot j 1859 eene secundogenituur van het Huis
Habsburg-Lotharingen. S e e u 11 il il m lt-<|iim Artiiin. i v e r-
ba ster d lat.», uit seeundnm legem
art is, d. i. naar den eiseh van de knust. Si-ciiii(him Liieam, zie Liirain
(Het is niet seeundnm —. Sed mine non ernt hls locus,
«lat. ►. maar het traa thans hiervoor de plaats niet; Horatius, Epistola ad Pisonee 19. Sediin-chnlr. een gesloten draag*
sto(.d. als in Kngelaud in gebruik was in
de liïe i\'u 17e eeuw. zelfs nog later. Van bet lat. sedes, zetel, en volstrekt ; niet naar Sedan, de stad in Frankrijk aan de Maas. liet gebruik kwam juist [ van Engeland naar Frankrijk over. Hedandug;, 2 September in Duit»ch-
land ter herdenking van bet feit, dat keizer Napoleon III in den Fransch-
Puitseheu oorlog l«7n/71 te Sedan zijn I degen overgaf aan koning Wilhelm j van Pruisen. Wordt in 1899 voor \'t laatst \\ gevierd. Seder. zie Beider.
S< ilci\' ;i\\»iul. de twee eerste avon- j
den van het Joodsche Paasch feest, i wanneer de Israëlitische huisvader, door een zijner kinderen ondervraagd, de beteeken ia verklaart van het ongezuurde brood vu het bitterkruid (de bittere saus, waarmee bet I\'aasebhun wordt gegeten), die daar op tafel liggen, en daarbij uit de llugada de geschiedenis van deu wonderbaren uittocht uit F.gvpte verhaalt. Sledes npostolica,(]at.i,r/c apos~
tolieche zetel, d. i. de Heilige Stoel. Zie
b.v. Augustiuus, Sermo 131, no. 10. Sedre, zie Sidra.
Sr»\'m. (wn]i.), barbeel.
Sef nrdf m, | n. bebr. i, de Sefardische
of Spaansch-l\'ortugeesehe Israëlieten.
|
Naar Se farad (Obadja vs. 20) = eene
stad, waar door Nebukadnezar wegge- voerde Jeruzalemmers in ballingschap
leefden. Volg. Hleronymus de Bos- porus, volg. Ha Saey en Sassen
z. v. a. Sparad, een wingewest tusachen Kappadoclë en Jrmië; volg. Syrische. Hebreeuwsclic en <\'h.ildecuwsehe uit- leggers Spanje. SefiriiH ko*Oumer (Sefirath ka-
Omes), (bebr.i, overtelling. Zie Lev. XXVII. S< ïïi.ili (Befirah), (bebr.), telling.
Si liioih. (bebr.), tellingen, naam
voor een eigenschappen-reeks in kab- balistisebe beschouwingen. Segaek Csamengetr. s\'unek), n.
hebr. = bedekking; in het bijzonder bedekking der Soeko. Seareant, ü\'r. wap.),zieJW/»iwe»rf
(giijpvogeli.
Sci lm Kesttze. mul dn wohnst
lm Iteelit, ibgd.i. bezit ia recht, bezit is eigendom. Schiller, Wall en- Stein\'s Tod I. 4. daar zegt Wallcn>tein dit in eene alleenspraak, waar bij zich afvraagt, ongeveer als eenmaal Karel Martel aan den Paus, wie de macht moet hebben, hij die ze erfde of bij, die ze verwierf, veroverde of verdiende. Setehel (sechel), (hebr.) = rer-
stand, oordeel. Held etnl{{. efnljf. eiiilj|! ihgd.i.
weest eensgezindt Schiller, Wilhelm
Teil, IV, 2, de laatste woorden van den
stervenden Attiiighauseu. Held nmsehluiijfen. MHIIonen!
Illesen Kiiss der j|iinzen Welt,
(bgd.i, zijt (in gedachten)omhelsd(om- arind i. gij mitlioenen (menachen), der aansche wereld deze kus.\' Hiermede
\'drukt Schiller An die Freude(„Tha-
lia", 1, Bd. 1787, 2 Heft, S. 1—5), zijn geloof aan het (Gods-) kindschap aller inensehen uit. St\'ïd»\', naam van den slaaf van
Mohammed, tig. werktuig der dweep- zuebt, blinde ijveraar. Aldus naar Vol- |
||||||||
|
1 < 152
|
|||||||||||
|
BELECT.
|
|||||||||||
|
BEIDER.
|
|||||||||||
|
hij den groot-krijgsoverste der Compagnie
(het Nederl. Gouvernement),op de pier te Oleh-leh zijne opwachting maakte. Later (Febr. 1896) werd hij ontrouw aan de Compagnie. Sëlioiir. (n.hebr.i, gevaar.
Si I.oius iM-fuselies, (h ebr.),
gevaar voor mensehenlevetis. Selnh! < 1 ii de psalmen). Matthe-
son, de muzikale criticus, zegt. dat het woord zooveel is als da eapo, eene aan- wijzing voor het koor, om de psalmen te herhalen tot het aldus aangeduide gedeelte. Volgens anderen z. v. a. tot runt! stil! (van sèlèll = rust, d. i. pauze, omdat waar se/ah staat, een tusschcn- spel (Septuag., diapsalma), plaats had, niet van de snaarinstrumenten der Lc- vitisehe zangers, doch van de trompetten der priesters. A\\zoo,pauze (van het liedj door middel van eeiidiapsalma. 1 >e laatste verklaring strookt met de beteekenis des woords het best. Het woord komt 73 maal in de psalmen voor en 3 maal hij Hahakuk. Srhimui of Sclaitie, het voor-
land van de Perzische golf, bij kaap ÏMiissendooii (de uiterste punt dier golf ]. Wanneer de Indianen deze kaap voorbij varen, werpen zij kokosnoten, vruchten en bloemen in de zee. om zich eene voor- spoedige reis te verzekeren. Selmilllek, de gang des Sultans
naar de moskee op eiken Vrijdag liet- geen als eene (MohammedaanBche) plech- tigheid wordt beschouwd. Si IdsjoeKin SehlseliiM\'l.en.
een uit ftucharije stammend Turksch geslacht, dat in de 11e en 12e eeuw verschillende dynastieën in Azië stichtte : sefdsjoeksche dynastieën ; aldus geheeten naar zijn stamvader Se ld s j oek. wiens kleinzoon, de oorlogzuchtige vorst Togril- Üeg (t I0t»3) van den Kalif van Bagdad den titel verkreeg van Koning van het (tosten en het Westen, Select, ieng.1, uitgezocht. In Frank-
Hjk niet alleen in die beteekenis, maar ook voor aristocratisch in gebruik. Oorspronkelijk werd die uitdrukking in |
|||||||||||
|
taire\'a treurspel Le fanatisme oh
Mahomei le prophete (1739). Fr.Séide; vanhier Séidisme = blindt* ijver.
Seliler (sèder), (liebr.), = «/\'(/e,
vandaar nok liturgie; in liet bij/onder: de orde der huiselijke godsdienstoefening, op de eerste twee avonden van liet Israël. Paaschfeest. Daarom noemt men die avonden gewoonlijk ook eetder- avonden of geder-avond, Solfer (aêfer), hebr. boek, in het
bijzonder wordt daarmee aangeduid hef
boek der II. Leer, een heilige wetsrol, iSeit\'er Touro, Sei\'er Thora) = het boek der Leer.
SriMis of Sikhs, d. i. leerlingen,
jongeren; (iodsdieiwtig genootschap in
Indii\', gesticht door Nanah 11469—1540), Mohammedanen beoogde. Na zijn dood
sterk aangeu assen. «ekte dit genoot - schap de vijandschap op der Mohauiine-
danen. omdat liet zoowel den Koran als
de Veda\'s verwierp, (jtoeroe (lowlnd if 1708), de stichter van den staat of het tand der Slu\'knop Labore, waarvan het hoofdbestanddeel was Pendschfib of 1\'endsjab (eng. 1\'unjAb ot\' I\'unjaub), [= het land der vyf stroomen], noemde zijne aanhangers singhs, il. i. leeuwen, in welke hoedanigheid zij een onafge- brokeii oorlog met de Mohammedanen moesten voeren. Zijne militaire republiek. in een bandeloozeu rooverstaat ontaard, door de Kngelscheii onderworpen, werd na den opstand van 1848 geannexeerd
aan het Hritsch-Indische rijk.
s< i/(H\'iii il In de kunst. De vier
jaargetijden worden soms geschilderden
gebeeldhouwd. Poussl n ontleende zijne symbolische karakters veel aan het (Inde Testament. Zoo stellen Adam en Kva in "t paradijs de lente. Ruth in het koren- vehl den zomer; Jozna en Kaleb, die de druiven uit liet land tier belofte brengen, den herfst, eu de zondvloed den winter voor. De oude (i rieken beeldden de lente door Mercurius, den zomer door Apollo, den herfst door Bacchus en den winter door Hercules af. Seknraiiu djaill, (ma 1.>, na gaat
het. Dit werd toegevoegd aan Toekoe
Djohanitot daaitoe ToekoeOemari. toen |
|||||||||||
|
1053
|
||||||||||||
|
SELFUOVKKXMKNT.
|
||||||||||||
|
SKM1TISMK.
|
||||||||||||
|
Engeland alleen toegepast op hen, dieaan de Koningin of aan de prinses, die
haar verving, voorgesteld waren ge-worden. S«-1i{f<»ve.......i- ii t. I e n gj, zelf-
bestuur, bestaat daar. waar du uitvoeringder wetten van hooger gezag afkomstig,
niet aan staatsambtenaren is toever*
trouwd. maar aan lagere plaatselijke be- sturen is overgelaten, doorgaans bestaan- de uit personen, die geene bezoldiging genieten, maar niet eerambten zijn bekleed. Selle, (fr. wap.). alleen met een
zadel, in tegenstelling van naakt. Seloii qnr vous screz pnls-
(stiut »n mis»" m lil<-. Les iiti(i\'iii<>ut« de conr vous
rendront l»ltiii<> on nolr, (fr.), naar gelang j/ij machtig of ellendig zijt, zullen de rechtbanken u zwart maken of schoon lOa&schen. Moraal van I. a- fontaine\'s fabel VII, l, Les Attimaux malades de la Peste. Si* hui nt lek, van gr. sèmainein
(kenbaar maken l, de wetenschap, die
zich bezig houdt met de verschillende beteekenis der woorden na te gaan.
Hcillbiill. i in a 1.1. in \'t algemeen bui\'
ging, reverentie; daarin bestaande, dat men de vlak tegen elkander gehouden banden zóó omhoog heft, dat de duimen den neus raken: bet spreken tot zijn
meerdere; zich adressreren, in gesehrifte aan zijn meerdere. Si-uu\', (fr. wap.), zie Bezaaid.
Semer, (fr. sport), bij een wed-
strijd, zijne mededingers onderweg VOOT- bij streven. Soim-y. :iiniie semey, (barg,),
wees voorzichtig. Si\'iiil-ii ï\'ts, medisch student, die het
tweede gedeelte van zijn arts-examen nog moet afleggen. Semi (lat.) = half, in sasmgeetelde woorden. Semieten, afstammelingen van Sein,
|
Noachs oudsten zoon (vgl. (Jen. IX : 27 i;
zij hebben Azië\' bevolkt; vandaar Se* mitlHehe tulen, de talen van die volken, inzonderheid de Hebreenwsche, Syrische, Chaldeeuwsche, Arabische taal, enz. Seilllpeliiulnnlsme, noemt men
de gevoelens van eenige kerkleeraars. vooral in het Zuiden van Frankrijk (Cassianus, Faustus, Vincentius, (ienna- dius, e. a.), die sedert 428 een middenweg zochten te bewandelen tusschen A u- gustinus en 1* e 1 a g i u s, doordien zij leerden, dat althans de aanvang des geloofs en des eeuwigen heils aan de natuurlijke kracht van den wil, niet aan de genade is te danken, /ij werden veroordeeld op de 2e Kerkvergadering van Oranje (529). Zie I\'efag/\'anen. SemlranilH (Eene —, eene zelf-
j stand/ge, indrukmakende heerscheresr
\' eene edele vorstin. Naar Semirainis,
gemalin van Menon, den veldheer van
Ninus, koning van Assyrië.dien zij huwde
. na Menons dood. Als Ninus\' weduwe
j voerde zij de teugels van het be-
wind voor baren zoon Ninyas. Aan
i haar worden de bouw van Babyion, de
dikke muren en de hangende tuinen
van die stad. enz. enz., toegeschreven.
Zij zal omstr. 2000 v. (\'. hebben ge-
leefd. — De Grieksche geschiedschrijver
I Herodotus gewaagt van eene andere
Scmiramis, die omstr. 800 v. C\'. leefde.
Siinii jiini-. van het Xoorden
(De—. bijnaam door Frederik den
(i roote, om baar groot regeerlngstalent en krachtig optreden, aan Keizerin Eüsabeth van Knsland (t 1762) gegeven, en later door Volta ir e op Katha- rina II if 17\',\'iii toegepast. o«k. Har- ga r et ha, Koningin van Noorwegenen Denemarken, die bij de Unie van Kalmar (1897) ook Zweden bij baar rijk voegde, na den Koning van dat rijk gevangen genomen te hebben. Seniltlsme, de staatkundige rich-
ting, welke liet Jodendom in bescherming neemt, terwijl Anfi-Si-m/tisme zich door gruwzame vervolgingen en uitbanning in Rusland, in 1892 en \'93 en later ook elders beeft lucht gegeven. Zie Semieten. |
|||||||||||
|
1054
|
|||||||||||
|
SKMNAl.
|
SENKIGHT,
|
||||||||||
|
SciiiiKii. /.ie Eumentden,
Sv ui p>• i\' \\ 11 (| ii si iis. (1 a t.), ge-
"vvooniiju vertaald door .altijd Vermeer- I deraar des Rijks". Zie hierover Itomant\' dmperit sentper augustus, Sempei* crcMCtMHlo. (lat.), ge-
*i<t<li>t trassend, spreuk van 1\'Kglise, de la Lande e. a. Ook van een ver- maar d dilettanten-muziekgezelschap dat lang te Amsterdam heeft gebloeid. S( iii|m i\' homo Iiiiihis liriM -.I.
(lat.), een gord mensen blijft altijd onervaren lidiji\'t altijd onbevangen als een kind en wordt zoodoende dikwijls bedrogeni. Martialis, Epigramtnaticat ; XII, 51, \'2. Men haalt e\'eliter Honttx \\ rir semper tiro aan in den /.in van: De wakkere blijft altijd aanvangcr. S.-ni|n r ttfeill. (lftt.)i altijd de-
zelfde, zichzelf altijd gelijk blijvend; spreuk van Willem Itilderdijk, (ievers, Van Hardenbroek, d\'Aumale van llar- ! denbroek e. a. Volgens Cicero, Tnscu- luntte d/sputationes, III, 15, 31, is dit gezegde het eerst door Hokrates\' vronw, Xantippe, Op haren echtgenoot toe- j gepast, als (gr.) ho autos aei. Sriupie. uMqiie rt :il) OIHUÏ-
biis, ilat.i, alt^d, overal en door allen. \\ Naar de bekende woorden, waardoor men ! de geloofsgemeenschap inde It.-K. Kerk pleegt uit te drukken: (Jaod semper, qttod ubt\'qtte, quod alt omnibus credi- tiun est (wat altijd, overal en door allen geloofd is).
Sein por (JiiltiiH. (lat.), altoos
eenheid. Scmper I iii*ns. (lat.), altijd ver-
eenigd. SrnijM-r vlrciis. (lat.), altijd ;/roe-
neml, zin- en wapenspreuk, gewoonlijk !
met een boom of derg. als embleem, i
1 tok naam van een weekblad voor |
tuinbouw, enz. SVn moqiicr (Mouclei\') coiiime
«Ie l"si ii qiHH iit\'-- (fr.), den spot j er mee drijren, zich er om bekreunen |
crenals om hst jaar veertig, zich ergens
volstrekt niet om bekommeren. De oorsprong is niet hekend.
Sciiii «mi Iiiiii. plaats, waar de sena-
toreu te l.\'onie zich verzamelden, totdat het uur der zitting aanbrak. Het lag
aan het forum, naast de Oraecostasiê iliet gebouw te Kome. waarin de vreemde gezanten vertoefden >. Sr u:i t ii". I»i.|in Jii-,i,ii.- Koulil*
mis, (lat.), dr senaat en hrt mik van
Bomr. Zie 8. I\'. Q. Ii. SemljjerW\'lit, afkomstig van s>/-
nodus (vergadering), in de Middel-
eeuwen eene geestelijke vierschaar, die door den arrhiiliakeii of den dooi dezen
gevolmachtigden sendrechtrr of srnd- sehepen in zijn distriet over alle stral\'-
bare daden gespannen werd, lnzouder- heid over verzuim der Zondagsviering, schennis der tien geboden, kerk roof, ketterij, simonie, woeker. vredes\\ersto- ring en eedhreuk. l >p straite van den ban moesten allen, die in liet dist riet gevestigd waren, ten reehtsdage ver- schijnen, (lenigen,die er van uitgezonderd waren, heette men si-ndrrtjeii of 8empet\'- rrijen. Het is later voor een goed deel door de Inquisitie vervangen. Sénesceuce, (fr.), een verschijnsel,
dat zich, volgens den Franaehen natuur- onderzoeker Sla uj» as, hij de infusoriëii voordoet, daarin bestaande, dat zij. na een zeker aantal geslachten, als liet ware ouder zijn geworden en onvrucht* baar zijn. Van het lat. geneseere = oud worden, — Snéceeeent, het individu bij hetwelk zieh het bovenbeschreven verschijnsel voordoet. SciiestW», i fr. w a p.), links hebbend,
nl. een ander stuk. Sruni«|Iit. eng. neven nights =
zeven nachten = een week; fortnlghl = foarteen nights = veertien nachten = 14 dagen. Deze woorden zijn over- blijfseleii van de oude Keltische ge- woonte, om den dag niet zonsondergang te beginnen, welke gewoonte zij gemeen hadden met de Grieken, Habyloniérs. Perzen, Syriërs en Joden, en niet de latere vertegenwoordigers dier volken. |
||||||||||
|
BENSUALIHMl\'K. lOi
|
>5 BEQUESTRATIK.
|
|||||||||
|
Iu Gen. I vindt men ook, dat de avond
den morgen voorafgaat : .Toen was \'t avond geweest en \'t was morgen ge- weest, de eerste dag". |
zeven ploegossen; vandaar het sterren-
beeld van den f/root en Heer, den Wogen; ook Noordenwinden, nl. Septettttriottes
rent! i winden). S»|M n;i«|< -siin:i of de zeventigste
is in den Kerkelijkeu almanak de 9e
Zondag of de 70e dag vóór I\'aschen. Zie Kerkdagen. Heptiiiij|iiit(ii). I>e vertolking der
hoeken van het Oude Testament in \'t
Urieksch, door (twee en) zeventig ge- leerde .loden te Alexandriê\'. Ze is ont- staan, volgens Flavius Josephus en Philo, onder de regeering van koning Pto- lemaeus Philadelphus (a° 246—184 v. c.i. Anderen meenen haar te danken te lubben aan de genegenheid van Pto-
lemaeus Soter (f 283) voor de Joden, die
te Alexandrië woonden, lliërouvmus (zie Itala) noemt drie uitgaven der Scptua- ginta: 1. van Kusehius (f340) en Pam- philua, 2. van llesyehius (4e eeuw), 3. van Luclanus, een presbyter van Autioeliië. S«|ii ii|il< t. tweewieler voor zeven
personen. Seqiui-lioeil, rond dames-hoedje,
met lagen hol, waarin eene gleuf over de lengte van dien bol. Naar Sennali. dubbelnaam vaij den l\'.ngelschinan (\'. A. Davenport, die vloeistof verkocht iu lS\'.).J/\',t4 als wrijt\'iniddel tegen rhumatiek. daarbij in een prachtige caros. rondreed, en bij zijne wrijf kuren zooveel leven liet maken, dat een geschetter a la Sequah spreekwoordelijk werd. I >aarmn spreekt men ook van Seqttafl- zoowel als van IJiirit-betoogingvn = luidruch- tig geroep. Sequeiltla, lofliederen in het oude
K.-Kath. Kerkgezang, alzoo genoemd omdat zij in het „Uraduale" (z. a.) op het .Halleluja\'\' volgen (sequl). Daartoe behoort o. a. het beroemde StabatMater. i hiderscheidene sequentia zijn omge- werkt. en ook in 1\'rotestantsclie gezang- boeken opgenomen. S**<|ii«-st i-;i t ie. de ben aar ge ring
van eene zaak, waarover geschil is, aan een derde, die zich verbindt haar. |
|||||||||
|
Srn-.nji lisiims. in de psychologie
de stelling, «lat al onze denkbeelden oorspronkelijk op den grondslag der zinnelijke waarnemingen, alzoo op aan- doeningen der zintuigen berusten. I »t* voornaamste voorstanders van dit ge- voelen zijn Hobbes, Condillac en later Auguste Comte. Het sluit du mogelijkheid niet uit. dat zich uit de zintuiglijke gewaarwordingen hoogere denkbeelden ontwikkelen; doch anderen gaan verder en beweren, dat de ware kennis zieli enkel bepaalt tot datgene, wat een voorwerp is der zinnelijke waar- neming; ja, /ij noemen alles onwaar, wat du grenzen onzer ervaring over- sch rijdt. Seiitir Ie ï;ii|t»t. ifr.ï. ons naar
den mutsaard rieken, m. a. w. niet streng katholiek zijn. Die zinspeling Op den brandstapel werd. vooral in de 16e eeuw toegepast op iemand, die naar de hervormde leer scheen over te hellen. Sepil i\';i t i-me. streven om gewesten
en steden of ook kleine godsdienst-ge- nootschappen op hen /.elven te behouden
en niet iu grooter geheel te doen op- gaan. iSepoys of Cipayerx, naam, welken
de ISngelschen aan hunne uit luboor- lingen saamgelezen troepen in Britsoh- Indië geven, Verbasterd uit turkseh n/pahi\'s, saauigetr. spahfa (z. a. i. de door sommige Turksche leenmannen den Rultan geleverde troepen, welke tegelijk met de Janitzaren door Sultan Orchan in 1328 georganiseerd waren. ScpteiiibrlHiidcH, moordtooneelêit,
slachtingen te Parijs in September 1792. Septembriseiii*, ifr.l. naam van
iemand, die iiiin die slachtingen deelnam. Septeiiiti\'loiics (In hot teeken
dep — blijven fttiinii, met net-ken ophouden, zoodat men niet irarm wordt van liet werken. Septemtrioues = de |
||||||||||
|
BEQ.UIX. 1058 SERIES KXSÏ.
|
|||||||
|
nadat het geschil zal zijn uitgemaakt
terug te geven aan dengene, die zal wnr- den gerechtigd verklaard haar te ont- vangen. (Art. 17(17 B. W.) Scqilln <>f Zi (mIimki. gouden
mant, inheemseh in Turkije, het Oosten en ook oudtijds in Venetië, ter waarde
van ongeveer een dukaat, ƒ 5.50. Het ïmintgehouw heet in Italië\' la zecca. Hei*n-t-II dien. (lliihlc on cu-
vette? (fr.1, zal hei een god, een
duivel of een kom worden? Deze, aan Lafnntaine\'s fabel IX,6, Le Statnaire et fa Statue dr Jupiter, ontleende regel wordt aangehaald, oin de verlegenheid aan te duiden, waarin men zich bevindt oin aan eene zaak eene bestemming te geven, of te doen verstaan, dat iets. naar gelang der omstandigheden een kostbaar of nietswaardig voorwerp kan worden, lloratius tSat. 1, Si drukte hetzelfde denkbeeld uit : Olim trnncns f ram Jicnlniis, enz. Serail, uit \'t perz.-turk. seraf,
beteekeiit groot gebuair, pal ei f, hof;
met een geitalianiseerden uitgang, ui. serraglio; vandaar het Fr. sérail, dat wij hebben overgenomen. Serai betce-
kenende oorspronkelijk nooit datgedeelte van het paleis waar de vrouwen worden opgesloten, doeli het geheel*! paleis. De Italianen eehtttr, die a;tn opsluiten (ser- raglio — versperring, omheining) der vrouwen dachten, hebben serraglio in den zin opgevat, dien serail thans ook bij ons heeft. Heraph, (helir.i. meerv. seraphtm,
d. i. de rerherenen, volgens .les. I\\\' : \'2 engelen in meiischelijke gedaante, die (Jods troon omringen, gelijk rijksgrooteu in het < losten den zetel van bun monarch. Sernphljnschc doctor (De—.
St. Bonaventura, in 1356 Minister- Generaal, van de orde, der Franciskancr- mounikeu. Srrjishicr. Turkseli legerhoofd of
generaal, [tal. serascliine, (r. sêras- ijtiiii. Serelbel,(>arg.), in de knijp zitten.
|
Screlto (seréfa). i h eb r.\\ brand,
rei-branding, i >ok overdrachtelijk: in
de sereife zitten = in benauwdheid. Serene.i i t., m u z. i.van sera = avond;
benaming voor de avondliederen der Troubadours, evenals de liederen, die zij
op den dag zongen, Afhn = morgenrood heetten. Vandaar serenade voor avond- muziek en aubade niorgeimin/.Lek Sergeant, werktuig voor schrljn-
teerkers, van hout en ijzer vervaardigd, i dienende om twee stukken hout, welke aan elkander moeten verhouden worden, door lijm of een ander klecfmiddel zoo sterk mogelijk door middel van eene seh roef beweging aan elkander te ver- binden. Sr i i| v ;i nt 1;t 1 II ;i ï t. (in i 1 i 1.1.
vroeger de ironiselie benaming in de kazerne, van tien ïnenageinecstei\', omdat de controle op het beheer der menage zeer gebrekkig was, en er licht wat aan den strijkstok kon blijven hangen. Te- genwoordig heeft de voeding van Kijks- wege plaats en kan voor den menage- meester niets meer „aan den strijkstok blijven hangen". Sci\'qrii ui -I1UI jloor is i:i rl{| (De
—, iinil.i. het is uitbetaling vantrae-
tvment; dit geschiedt out de vijf dagen
door een sergeant-majoor, die dus sehijn- baar tracteert. Vijf dagen = halve \' decade; gevolg van de invoering der
I Fransch-Republikeinsehe tijdrekening.
! De uitdrukking komt op dek.m.a. niet
voor, daar wordt het zakgeld per week ! uitbetaald.
Sei\'jjot, i f r.), in de volkstaal pol/\'t ie-
ayetit. Verkorting van sergeant de vitte. Seriant, iwap.i, komt in verschü-
! lende beteekenissen voor. Knapen zijn
soms serianten van ridders. Meestal
duidt het een rang hooger dan gewoon
wapcnkueclit aan.
Serlcr, (fr.1, naar seri\'ên rang-
schikken. Kene, door Uambetta voor | \'t eerst gebezigde uitdrukking. Series implexa cansarum 9
(lat.;, de ingewikkelde, ineenger/ochten
reeks der oorzaken (= het noodlot). He n e ca. De beneftcüs, 4, 7, 2. |
||||||
|
BBRIHETTE. 1057 BETHXKTEH.
|
||||||||
|
Serlnettc, (fr.), in de muziek een
klein zingorgel tot het africhten van ka na He vogels (serin). Serlo, (serioso), (mus.), ernstig;
opera serln. de ernstige, groote tra- gisehe. heroïsche opera, in tegenstelling met de komische opera (opera buffa), S er ment dn jen •!«* pnnme,
(fr.), eed van het kaatsspel, de eed op
20 Juni 1789 door de afgevaardigden der gemeenten (op een na I te Versailles in de
oude kaatsbaan afgelegd, en door Ba i 11 y (1786—93.), president der Nationale Ver- gaderhig uitgesproken: „Nous jurons de ne jamais nous séparer de (\'Assemblee Nationale, ut de nous réutiir partout oü les circonstuuces 1\'exigeront jusqu\'ii ee que la Constitution du royaume soit établie et affermie sur des fondement» solides". Serool (De j|rnndl{fe — van
\'t neurlc spiezen, (ba rg.>, de schenker.
Serool (Een grandl(fe — van
«Ie h;i iIili-iiK. (barg.), de sehniten-
roerder. Serpent de ......-. (fr. i, zeeslang.
Volgens een. in de perswereld bestaande
overlevering, zou het dagblad Le Con- st/tutiomiet eens van een gedrocht heb- ben gewaagd, dat door de bemanning van een zeeschip zou zijn gezien. Niemand heeft eelt ter ooit het nummer kunnen ontdekken, waarin het verhaal voor- kwam, dat inderdaad veeleer iu 1H2\'J in de Figaro schijnt te zijn opgenomen. Niettemin ia Ie serpent de nier een sy- noniem van een verzinsel, zelfs iu de iMiitselie pers, ouder den naam van 8êe- SCMttnge, gebleven. Servni\'p modiiin,
Flneimiiie tnerl,
Xaturntnqne scqnl, (lat.). Maat
honden, zijn duet handhaven, en de natuur volgen. Spreuk van Sir W i l- liam Temple, onder zijn portret in de Irèveékamer op het stadhuis te Nijmegen, waar deze staatsman den vrede van Nijmegen iu HJ78- hielp tot stand brengen. |
Servleten, (r.-k.), dienaars der hei-
lige maagd Maria, monniken van een e iu 1233 te Florence gestiehte orde, die tot de bedelorden behoort. Scniimii. dienstbaarheid; zake-
lijk recht, last, waarmede een erf bezwaard is, tot gebruik en ten nutte van een ander erf, dat niet aan denzelfden eigenaar toebehoort, en bestaande inde verplichting om iets te dulden of iets na te laten. Servnm pecns, flat.), stavenfnig,
s/aafsrhe navolgers, zie Imitaiorum Her- ruin pecus. Sri\'viis levTornm Oei, (lat.)>
de dienaar der dienaren Gods, knecht
van Gods knechten (epitheton van den Paus). Sesam, open n! de tooverspreuk,
waarmede iu de Arabische vertelling: „Ali Baba of de veertig roovers" men de deur van het roovershol kon doen openspringen. Sesam is eene graansoort. In \'t Fransch (Sésame, oitvre-toi!) wordt de uitroep vaak gebezigd, en wel ter aanduiding van een snel werkend middel, waardoor alle hinderpalen, als op een tooverslag. verdwijnen. ScsiUc. (mal), zie Sausati.
Sesqnl pcdalla verba, (1 a 1.1,
woorden van anderhalven roet, ellen- lange woorden, bombast. Il o r a t i u s, Epiatolae II, y, <*7. Setnn iSj:iiian, (arab.), duivel,
satan, geest, spook. Itociiiali Metnil, (gebouw des duivels), benaming in den IndischeU Arcliipel van bet gebouw, waar de vrijmetselaars vergaderen. Setll. derde zoon van Adam, dien
hij gewon tot vergoeding van het verlies van den doodgeslagen Abel; werd iu de Middeleeuwen beschouwd als de uitvinder der sterrenkunde; 11 o e n da 1 e, Leken~ spiegel I, 20, 36. Sethlcten, sec te in de 2e eeuw na
(\'., die beweerde, dat Adams zoon Seth de Messias was. |
|||||||
|
67
|
||||||||
|
1058
|
|||||||||||||||
|
SÈVKKs.
|
|||||||||||||||
|
SHAMROCK.
|
|||||||||||||||
|
gewijs wegkrabben der gïpslaag wordt
aangebracht; xoodat liet geheel eindelijk het voorkomen heeft van eene teekening of van eene kopergravure. Itijna alk- oude Ngratittosidiilderingcn zijn verloren gegaan; in den jongsten tijd is die kunst weder in toepassing gebracht. |
|||||||||||||||
|
Si\'-vri\'s, (fr. i, porselein naar de
beroemdste porseleinfabriek der wereld, te Sèvres bij Parijs. Si\'wali. gebogen dolk met klein
gevest en de snede aan de binnenzijde der buiging; in Ncd.-ludic ui gebruik. Seivlnjï-beo, (a in.), bijeenkomst
van vrouwen run voor arme mcnschen ondergoed te maken. Van to sete naaien, en bee spotnaam voor bijeenkomst, waar veel gegons is, evenals de bee (bij | maakt. Zoo zijn er spelling-hees e. a. Sexagesima, (r.-k.), zie Kerkda-
gen. Scxte, (r.-k.), gedeelte des breviers,
hetwelk oorspronkelijk omtrent bet zesde uur van den dag (volgens onze tijdreke- ning 12 uur, middag) door de monniken moest gebeden of in koor gezongen
worden. Sextilïw. fnl. mensis\\ Augustus,
ietterl. (>de (maand), omdat bij de Uo- Uieinen Maart langen tijd de eerste maand was. Vervolgens naar keizer Augustus gebeeten Augustus (/,. a.). Zie Maanden ( De Romeinsche —. Seys (Halve —, (ba rg. ), penning.
Seyscnkooper, (ba rg.), laken-
kooper. Siïu\\. (wan.), denkbeeldig wezen
niet bet lichaam van een bond, hetboven- lij f van een jong meisje, met leeuwen- klauwen en een dralceiistaart De sfinx is liggend met opgeheven hoofd. Sji\'Mii\'i*. n.hebr. = koopwaar.
Vaak ook in den zin van ons soort. Bv. het is goede egoure = het is van \'t goede soort.
S(|i-;i ilt I oscli i Iderlny , van i t.
sgrafjiare — krabben, een in Italië
uitgevonden soort van iiniiirbeschilde- rïng. hr zwarte grond, uit kalk, zand en koolstof bestaande, wordt met een dunne glpslaag bedekt, en daarop het earton doorgetrokken, waarna de seha- duw niet een puntig ijzer door het streeps- |
|||||||||||||||
|
Sim iDn*lly , (am.), kwaker, naar
het model van zijn jas, dat men niet „zwaluwstaart" of „stalen pen" maar „elft", eng. shadfish noemde; Ietterl. dus : elftbuik. |
|||||||||||||||
|
Sliii h van PcrzlC, zie Diamanten.
Sli;il.ei-. (eng. am.), bever8, r/\'f-
lers, eene godsdienstige sekte in Amerika, „de Duizendjarige Kerk", gelijk zij zich noemen. Zij zouden afstammen van de „Fransehe profeten", d. i. de Albigenseii. die in 1705 in Engeland kwamen. In 17T»7 bekeerden zij Anna Lee. die als Motfier Anu (z.a.), in L76S tot „moeder" werd verbeven, en in 1774 met acht aanhangers waaronder baar man, naar Amerika ging en daar bij Wutervliet eene kolonie stichtte. |
|||||||||||||||
|
Sliakespeare mul kein E arte,
(hgd.).de titel van een opstel van Goethe
{Morgenblatt, 12 Mei 1815), waarmede hij op de eindelooze kantteekenlngen op S. zinspeelt. De volzin is ook in (i.\'s Dtchtung und Wahrheit te vinden. Hliaiii]»ooiii{|, (eng.), het wrijven,
drukken en schuren van het lichaam, bijzonder van het hoofd, na eene flinke ! wasseliing; van Indisch vliunipna dat
drukken, persen heteekent; ongeveer als tnaeeeeren of mal. pidjiten. Om- streek* 1H.V» werd bet stelsel door een Kiigelseben kapper, die het te Caleutta van de inlandsche barbiers bad geleerd, tegelijk niet den naam, naar zijn vader- land medegebracht. Alleen achtte hij het oorbaar, den uitgang ing aan het woord , toe te voegen.
Shamrock,(eng.), klaver, liet zhine-
beeld van het koninkrijk Ierland, het
heraldiek klaverblad, dat in de taal van
i het blazoen op vetten klei grond wijst.
Fr. trèfie, eng. trefvil alipped, hgd.
I Kleeblatt.
|
|||||||||||||||
|
HHAVE (TO).
|
1069
|
||||||||||
|
»I DBUH ENJS.
|
|||||||||||
|
Slmve (To —. f 11 in.), wisselt dis-
conteereu tegen woekerwinst, letterl.
scheren, fig. villen. Shc lm ii i| . (a m.), verblijfplaats,
dtts kantoor, woning, winkel enz. Sneep-skin, (am.)i doctorale bul,
ook doctor, letturl. seli apen vel, dus jiergament, uuur de .stol\', waarop de bul gedrukt of geschreven is. Shelk-llI*lNllim, liet i .\\lohamme-
daansehi kerhhoofd bij de Turken, na den Sultan de machtigste in het Turk- sche Kijk. Shtbholetli, wachtwoord, leus, her-
kenningswoord. In liichteren XII werd, ouder Jel\'ta, dit woord aan die van Kphraïm opgegeven om aan de uitspraak te herkennen of men vriend of vijand voorhad. Die van Ephxaïm spraken uit: Sihboletli en verrieden zich daardoor. De centi-revolutionaire partij in ons land bracht dit woord in de mode, daarmee een vraagstuk of dogma aanduidende, waaraan zij haar aanhangers en vijanden kon herkennen. Slltllliljf, Eng, zilveren munt, 1/20
deel van een pond sterling, dus f 0.60 Ncd. «-aard; de naam is hetzelfde woord als liet Hollandsen : schelling, ofschoon men I\'iermede nooit meer dan 6 stuivers
bedoelde. Shlrtlnji, mazig dicht geweven
hemdenkatoen, van garen met de fijn-
heidsnommers 12 tot 00; van eng.
shirt = hemd. Shvlock, de type van een Jood,
met onverzadelijke gretigheid naar geld en ingekankerden wrok tegen alles, wat Christen heet. Het is in Sh a kespea r e\'s Merchant of Venice de hoofdman, de aanzienlijkste van zijn stam iu Venetië, tegenover wien Antonio staat als de hoofdman of aanzienlijkste der (\'hriste- nen. Overigens komt liet feit reeds iu de levensbeschrijving van Sixtus V, door Cïregorio Leti, Xle boek, voor. Daar wordt namelijk van een koopman, 1\'aul Maria Secchi verhaald, dat hij in 1587, dus 10 jaar vóór Shakespeare, naar men aanneemt, zijn stuk schreef, |
I Simson Cenedo, op grond eener schrif-
I telijk .aangegane weddenschap, een pond
\' vleescb uit het lichaam wilde snijden.
I Alleen iu tegenstelling tot Shylock en
I Antonio, was Cenedo een jood en Secchi
| een katholiek. Sixtus V veroordeelde
| beiden tot de galei, eene straf, die ten
I laatste in een<! geldboete van 2000 seudi
! werd gewijzigd.
SI tiltern.ni talent vlctorlmn
report ii ver o. men erlt perni- cles. ilat.ï, nog zulk eene orerninning en ik ben verloren, Pyrrhua na den
gewonnen slag hij Asculuin, 27\'.\' v. (,\',
SI Bonnpnrte tut rcsté o!fl-
cler d\'artlllerle, 11 seralt en- core sur Ie 11 ön«-. i f r. >, tras Xapoleon artillerie-officier yebleren, I dan zetelde hij nog op den troon. Ken der talrijke naïveteiten, die men den denkbeehligcn persoon Joscph Prud- liomme (zie Je jure enz.) toeschrijft. Deze volzin wordt hein door II. Hon- nier op eene, iu 1870 vervaardige teekening in den mond gelegd. II. A n- b ry e t (Lexjnt/e/nent.1 noureaux blz. 59) verhaalde echter reeds in lNijo die woor- den, eenigszin» gewijzigd, te hebben gehoord. SI ce n\'est tol, c\'csi donc ton
frere. (fr.), «Is jij het niet bent, dan is het toch je broer, in. a. w. een van beiden moet het gedaan hebben : uit L a f on t a in e, Fables, 1, 10, Ie Loup et l\'Agneau, waar de wolf leugen op leugen stapelt, om zijne onware beschuldiging vol te houden, met het duel om, onder schijn van rechtmatige straf, bet on- schuldige lam te verscheuren. SI «\'urn •IcanïtlH, non cnm
•lesn ttls, (lat.), als gij met de Je- zuïeten meegaat, gaat ff ij niet met
Jezus mede (handelt gij niet in Jezus\' geest).
SI datnr optlo, i I a t.), zoo er
keus wordt gegeven, als er te kiezen valt. SI Deus pro nolils, qnls con-
tru hos? (lat.), indien God voor ons
(is), wie (zal) tegen ons (zijn) ? — Kom. VIII : 31. Spreuk van koning Karel VIII e. a. |
||||||||||
|
81 DIEC KXZ. KMÏ" si gril) ENZ.
|
|||||||
|
Hl non caste. taaien ennte,
! (lat), Zon niet nnsehntdtt/ (klliselu,
\' dan toch voorzichtig (zoodat de schuld
verborgen blijft 1. Hl oinaeH. euo 11011. Jat. 1, indien
! ook allen, ik niet. Spreuk van de (\'ler- 1 m out -T on 11 e rre. Hl pur va Heel eomponere
in;i(|iii-. ilat.i. indien het vrijstaat,
, het kleine met het groote te vergelijken.
Vergilius, Georgiea 4, 17(ï. — Vgl.
O v id in s, Metamorphoseon libri 5,
! 41(1 iq.
Hl placet, se il. tibi of vobis. Ais
\'t n behaagt. Si dit\'s placet, als \'t den goden belieft, in ernst; en ook ironisch = (lod heter \'t! Hl qiiaei\'lN moaiiiiieiitinii, clr-
eiuilMplee. ilat.i, indien gij een ye- denkteeken zoekt, zie dan om n heen. Opschrift van het graf van Sir (\'hr i s> topher Wren, den ontwerper van het plan der St. I\'aulskerk te Londen (1676 — 1710. Naast dit graf is de grafstede gedolven voor Lord Leightou, den be- roemden IJigclscheii schilder (dan. 1866). Hl Petiti d\\\\ne niY-talt conté
•I\'y preadralH 1111 plalnlr ex- irrme. (fr.), Als Ezelsvel mij verteld
iverd, zon ik er bijzonder ree! pleizier \\ in hebben, I,a fonta Ene, Le Puuroir : des Fahles (1678), de dichter denkt hier 1 wèl aan het bekende verhaal, maar niet ; aan de bewerking daarvan door Per- ra u 11. want diens arbeid verscheen eerst in 10:14. Het oude bakersprookje was echter lang voor Perrault bekend. Hl qald leotatl, m-jpi. \'lat...
hebt tfij iets (goeds 1 verricht, Zoo ÏOO-
! dien het. Hl qnld novlNtl !\'«•* tins Istls,
C\'aadldiiH Impertl: h\\ 110a. lil»
ntere nieciim, [lat., zoo gfj iets beter
I weet dan dit, deel het mij dan oprecht
| mede; zoo niet, maak dan hiervan ye- \\ bruik met mij. Nor.. Eplst. I, ti, ti7. | Het ned. citaat luidt: vaarwel, leef j lany en slaat yij beter geld dan dit, 1 zoo deel het met tg mee; zoo niet, be- I stem mijn wit. |
|||||||
|
Si lïM\'ii nV vist uit pas, II fan-
dralt 1\'liivnitei\', (tt.% alsOgdniet bestond, ZOU men l/em moeten uitrtn- den.X o 1 t ;i i rv.Kpitre ü f\'Auteur du livre dn trois Impoeteure, in welk bock Mozes, Christus en Mohammed als bedriegers worden voorgesteld, en dat op ruwe, smakelooze wijze: eindelijk ln-strijdt de onbekende schlijv er het bestaan van( ïnd,
en Voltaire dicht zijne 90 regels, waar-
onder deze versregel. Hl ilubltitN. abstlne. /.ie /»
dnbiis abstine. Hl fnirttiH lllabatiir o*Ma,
Impiiv hlmn lerlenl ruliiae. indien de hemel instort, zullen de pnin-
hoopeti zelfs den onverschrokkene doen bezwijken. Latijnsch gezegde voor als de hemel rail, zijn trij allen dood. Hl J\'hvhIn la in» in i\'i \'ïnpllc de
vérltow. .\'•• me aaiMlcrulH bleu de 1\'oiivrh* jioiu\' Ie* déeonvrlr mix bommen, ifr.i. als ik alle waar- heden van de wereld in mijne ham! besloten hield, zon ik mij wel wachten die te openen om ze aan de menschen te ontdekken, een woord naar inen zegt, van Fontenelle (1657—1757), die vreesde, twisten te veroorzaken door waarheden te verkondigen, welke velen ongaarne hooren. Hl 1*111110111* portc des alles,
\\\'esi-iT piiN |»oiir voltlner ? (fr.i. als de liefde vleugelen heeft,
waarom zon ze die dan niet gebruiken om heen en weer (van den een naar den ander» te oliegen ? Versregels,die Basile in Ie Mariage dé Figaro zingt, en die ten onrechte aan Beaumarchais worden toegeschreven. Hij ontleende het geheele couplet aan eene romance van Mad. Hourdic Viot. SI Ie rol Ie Havalt,(fr.), indien
de koning het wist. Ken tot spreekwoord geworden uitroep, die uit de midden- eeuwen dagteekent.Het volk kon namelijk niet gelooven, tl at de koning de ver-
ilnikking kende, waaronder liet gebukt ging, vooral wanneei die al te zwaar werd. |
|||||||
|
SI SOS EKJE. 1061 BICILIAAK8CHE VE8PBB.
|
|||||||||||||||
|
SI sou :i -.i pi*, en iiaissnut, ne
l\'ll fornie poëte, (fr.), A/s zijn aesternte hem ntet hij zijn geboorte tudichter had gemaakt, Boiïeau. |
e Sic ernt In fatls, (lat.), zoo
!- stond het in het boek des noodlots <je-
>t schreven. — Zoo heeft bet moeten zijn. Ovidius, Fasti I. 481. |
||||||||||||||
|
Sic ii iip iitl astra, (lat.), zoo
| f/ant men naar de sterren. — Zoo
komt men tot eer eu aanzien, of tot de
j onsterfelijkheid.1 V e r g i I i u s, AeneÏS
• 9, 641.
Sic semper tyrnnnls, (1 a 1.1,
Zoo (moge hef) tirannen altijd (vergaan).
Spreuk van den staat Virginic V. S. A. Sic transit njlorln iiuimli. I at.».
zuo rergaat de heerlijkheid der ice~ refd. Deze uitdrukking is in gebruik bij de kroningseeremniiiën van den I\'aus. Wanneer deze namelijk verkozen is en op een draagstoel uit de St. (Jregorius- kapel naar bet altaar van St. I\'ieter wordt geleid, verbrandt men driemaal een vlok werk, en roept hem daarbij telkens toe: „Sanete Pater, sie transit gloria immdi!" i A. Valadier, Rome rraie, Par. lHtï", p. 468). Deze spreuk vormt bet einde van een hexameter, en is dus misschien aan een gedicht ontleend. Sic volo, sic Jnlico % slt pro ra-
tlone volmitas, (lat.), zoo wil ik, zoo bereet ik; in plaats van de rede
gelde de wil. Juvenalis, Sat. VI. 22:1 Aldus door den Keizer van iMiitsehhind op nieuw ter sprake gebracht. Kijreulijk staat er Hoc volo, d. i. dit wil ik. |
|||||||||||||||
|
Slameesclie tweelingen. aan-
eengegroeide mannelijke wezens (\'bang
en Kng, geheeten. die onder dezen naam een 50 jaar geleden overal in de wereld vertoond werden. Sïiiylli-ii. in de dagen der oudheid
vrouwen, die men door de goden met de gaaf der voorspelIing bezield Maande. Steeds worden zij voorgesteld als maag- den, in eenzame holen of grotten of aan bronnen gehuisvest, en vau den geest van Apollo doortinteld. Zij voorspelden in een staat van geestvervoering de toekomst, en waren zeer in aanzien bij bet volk. Zij werden priesteressen, lievelingen, zusters of dochters van Apollo geheet en. Van de Sibylle van Cumae (in Campanië), ook Amalthea
genaamd, zijn volgens de legende af-
komsttg de .Sibvllijnsche boeken", l/\'bri j sibylltni, oude voorspellingen, welke in gevaarvolle tijdsgewrichten op last van den Seintat door daartoe bestemde pries- ters geraadpleegd werden. In Hit v. C. door brand vernietigd, werden ze uit afsohriften hij particulieren, verzameld, en 12 j. v.C\', naar den Apollo tempel over- gehraeht, maar door Stiliebó. minister van keizer Hoiiorius. in lO\'i <<t\' lot; n. (\'.. verbrand. |
|||||||||||||||
|
Sic vos.giion \\oliis etc,dat.i,
zie ffos ego. Slclllitniisclic vesper, het moord"
tooueel. dat op l\'aaschinaandag 80 Maart
1282 tijdens de vesper te Palerrao op Sicilië aanving, en zich over alle andere steden van Sicilië" uitstrekte. De aanlei- ding tot dit bloedbad lag in de wreed* held, waarmede Karel van Anjou over Sicilië regeerde, nadat hij er zich met behulp van den I\'aus in 1268 meester van gemaakt had. Al de Franschen werden met vrouwen en kinderen om het leven gebracht. I>e Italianen lieten alle verdachte personen het woord cicero .uitspreken en daar geen Franselunan de e als tsj uitsprak, werden deze dadelijk herkend en daarop werden ze gedood. |
|||||||||||||||
|
Slhvlllstcn, orakel\'reuters. In na-
voIj;ing v:in de Sibvllijnsche boeken, vervaardigden Christenen in de 2e en 3e eeuw i Sihyllijnschei orakels, door
Opsopoeus, Galcus e, a. uitgegeven, en op naam der Heidensche Sibylle ver- spreid, om daarmede den Heidenen, niet wie zij over hun godsdienstig geloot\' redetwistten, den mond te stoppen. Sic, (lat.), zoo, aldus, i Latijnscli
adverbium i. Men plaatst dit iic tegen- woordig wel achter woorden ot\' /.innen, waarvan men wil aanduiden, dat ze geen drukfeil behelzen, ot\'waarover men zijne verbazing wil te kennen geven; zoodat het de kraulit krijgt van „aldus staat er werkelijk of woordelijk!" |
|||||||||||||||
|
SICILIË TE AMSTERDAM. 1062
|
|||||||||
|
SILHOUETTE.
|
|||||||||
|
Sicilië te Amsterdam, hooge
vervoerkosten. Zoo spraken spottend en jammerend de exposanten, mi de sluiting der Wereldtentoonstelling voor hötel- en reiswezen (Herfst 181)5). lïekend is \'t, dat in Sicilië de transportkosten ver- bazend hoog zijn. Simt I ï 11 ii ui later s|iïii:i s. I a t.),
zie Lfliunt enz. Sldrn. ii. hebr. = af deeling. In
liet bijzonder: de afdeelingen uit den Pentateuch, die naar volgorde in de Svnagoge wekelijks worden voorgelezen. In de volkstaal wordt liet dan gecon- Btrueerd niet gaan. Bv. .dezen Zaterdag of deze week gaat deze Sidra", d. w. z. wordt dezen Zaterdag of deze week ge- lezen, hetwelk in de laatste jaren door de tooneelreeeneenten (waarschijnlijk eerst door de Israëlitische) is overgeno- men, die niet meer schrijven : Morgen wordt dit of dat stuk opgeroerd, maar morgen gaat enz. Sie tiaben schrecklleh viel
geienen, ihgd.i. zij hebben rreexelijk
ree/ gelezen, (ioethe, Faust I. Voor- spel op het tooneel. Sic Hollen ilm nlelit haben,
Den frelen dentsehea Rheln, zie Uhein.
S i v i| f i-i <•<!. o. d u I tsch Sigttfrid,
noorseh Sigurd, een der voornaamste
helden der oua-Germaansche sagen, wiens lotgevallen men verhaald vindt in het eerste gedeelte van het Xibelungcn-lied. Men zegt nog: „als een Siegfried uit den strijd te voorschijn komen, op- duiken". Sleli da, sleli «la, Tlmotheus,
Die Kranlelie de* Iliyeas, ihgd.l, ziedaar, ziedaar Timotheus,
de kraanvogels ran Ibgcuê. Schiller, Die Kraniche den Ibycuti. Zie Ibycun. Slen, (barg.i, agent of gerangen-
bewaarder. SlulU! loens (S. L.), (lat.), zie
Loens sigilli. |
Slgna of slgnetar, (lat.), afge-
kort S., d. i. teekett (het) of het u-orde geteekend, men teekene (hett. Slgaatl eruce, ilat.). ge teeken-
I den met het kruis, benaming der eerste Kruisvaarders a" 1095, die zich vóór paus t\'rbantis II plechtig verbonden tot herovering van Palestina, en ten teeken van die verbintenis een rood kruis van linnen of wol vasthechtten op den reeh- ter schouder. SI Joem, 11. hebr. = bePindiging,
voltooiing. In het bijzonder beëindi- ging van de studie van een Itijbelbock of Talnuid-tractaat of dergelijk gods- dienstig werk. Een si-joem maken = de plechtige beëindiging van een bock doen geschieden. Slkkaropy, zie Roeptfah.
Sikkel. tfebreeuwsebe munt, ter
waarde van pi. m. 7"> cent Ned., vcr- bastering van h e br. sehekel ~ gewicht. Aan de eene zijde zag men de inauna- kruik, aan de andere den bloeienden amandelstaf van Alron. Echte sikkels bestaan er niet meer, wel nagebootste van zilver of tin. Sikker, (hebr.), zie Sjikkor.
SUe, Ier, spera, dat.). Zwijg,
duld. hoop. Wapenspreuk, o.a. der fa- milie Hessels. SHent maa of the Tullerles,
(eng.), keizer Napoleon III, in zijnon-
derhoud met de later krankzinniggewor- den (\'harlntte, gemalin van Maximi liaan
van Oostenrijk, als 2^n keizer van Mexico (12 Juni 18(54—19 Juni 1867). SUhonette, portret, zwart gekleurd
en alleen den omtrek weergevend; pro- jeetie van het hoofd van ter zijde gezien, op een plat vlak; schaduwbeeld; verti- eale overlaugsche doorsnede van het hoofd. Silhouetten zijn zeer goedkoop; ze vielen te Parijs in \'t midden der 18e eeuw bijzonder in den smaak, en verwier- ven toen den naam hiervan,dat men alles, wat eenvoudig en zeer goedkoop was a la sithonette noemde, d. i. op de ma- |
||||||||
|
SILO. 1
nier. in den geest van den toenmalige!)
buitengewoon zuinigen minister van financiën, Ktieime de Silhouette. Silo. oorspronkelijk de naam van
onderaardsche holen welke door de lïo- meinen gebouwd werden tot het bewaren van levensmiddelen en oorlogsmaterialen. Thans geeft men (lezen naam aan groote graunmagazijiien, die in vorm g«heel en al afwijken van de Romeinschesilo\'s die onder den grond waren, rond in grond plan en conisch gesloten. Silo, ifr.i, waarschijnlijk af komstig
van het lat. s/run, dat dezelfde betee- kenis heeft, kuil tot berging van granen. Vandaar wordt die benaming nok ge- bezigd voor een naar den bodem wijder uitloopeuden, met een valhiik met lncht- gaten bedekten kuil, waarin de Fransche soldaten, tot straf nedergelaten, op water en brood gezet worden. Hoewel die straf dikwerf ecu paar maanden duurt, mogen de daar opgesloten manschappen dat verblijf, zelfs niet tot voldoening van eenigerhande natuurlijke behoeften ver- laten.Alleen wordt het valluik \'s ochtends en \'s avonds, gedurende een uur geopend, om de pestlucht, die uit \'t hol opstijgt, ietwat te ververschen. Die onmeiische- lijke straf werd, naar liet schijnt, in 1H42, door Cavaignac voor \'t eerst bij het door hem aangevoerde bataülon lichte infanterie toegepast. Sllvercranks, i e u g. i, zilver-
draaf erf, ziirerkrukken, Schhnpnaam door de voorstanders van den gouden standaard in Noord* Amerika tocge- voegd aan die van den zilveren. Deze laatsten noemen de eersten yiildbuys = goud-luizen; hay = weegluis. Crank"= kromte, kruk. Sllvcrltes of allvcvmcn, (am.), |
voorstanders der vrijheid van aanmun- ting van zilvergeld in de Vereen. Staten; fr. arffentiste. Sim. (barg.), (leef of helft van H
gestolen*.
Shit r hu *-t oui\'o - (simchath-tora),
(liebr.), rreagde der tret, Naam van het jaarlijksch feest bij het beëindigen |
C>3 himonik.
| der Thora-lezing, — omstreeks Sept.-
1 Oct..onmiddellijk na liet Loof hiittenfeest. Siim-lio. fsimrha), (hebr.), =
vreugde, mrv. simrhoes (simchot). In I liet bijzonder : ecue familie-feestvreugde.
Een st\'mrho maken — een familiefeest \' aanrichten bij eene heugelijke gebeur-
1 ten is.
Sim i si In pclle lconls, naar
Lueianus, (lat.), een aap in de huid van een leeiiiv. Veel geschreeuw en weinig wol. Siniilr c*litii.Hon u*. (lat.), eene
hinkende of mattkyaande, d. i. on-
juiste, niet opgaande verye/ïjking. Meer algemeen is comparatt\'o elaiidicat — de vergelijking gaat mank. Sim 11 e siniili \'|aiitlet-(lat.),naar
I Aristoteles, gelijk schept behayen
in gelijk, of: soort zoekt soort. Simil ia simi Hbns coj|ilOHCun-
tur, (lat.), het geftjke worat aan het
I gelijke gekend. ShnlliiL Nitiilllbns cnruutur,
(lat.), het gelijke icordt door het gelijke
yenezen. — Dit is liet beginsel der homoeopafhie, tegenover dat der ullo- pathie contraria contrarUs curctntur (z. a.l.
Shiiuiio ciiiii lnmtls, (lat.), (uit
de Camera Obscura), verkeerd voor summa eitm lande, een der drie graden, die vroeger hij de examens aan de h.00- geschool gegeven werden : sintptieiter, niet meer dan recht toe; cum lande, met lof; en het sedert de jongste wet op liet II. O. voor niemand meer be- reikbare summa cum lande, met den hoogsten lof. In iHiitsehland bestaat dit praedikaat nog. S1 nimon, (n. heb r.), teeken, ken-
merk. Een goed simmon — een goed voorteeken. Simonie, het verkrijgen van gees-
telijke voorrechten, ambten en bedie- ningen door middel van geld ofomkoo- perij. Naar Simon den toovenaar, te |
|||||
|
Huil
|
|||||||||||
|
BIHFLEX.
|
|||||||||||
|
BlNJOOBKBH.
|
|||||||||||
|
Samaria door Philippus gedoopt, maar
door Petrua ernstig berispt, omdat liij den Apostelen gold aanbood voor de macht om geestelijke gaven te kunnen mededeelen aan eenvondigen. Hand. VIII : is en 19. Simplex Nlutlluill vcrl, (lat.),
eenvoud (is) het kenmerk van het ware.
Spreuk van Hermanus Boerhave (t 1738).
Slmsoii (Er uitzien nis —,
als iemand, die in langen tijd zijn
hoofdhuur niet liet korten; vgl. Richt, XIII : 5; XVI : 17. S1 m h on h verzucht In (f (Eene—,
d. i. eene verzuchting om nog eenmaal
kracht te bekomen. 7Ae Itirht.XYÏ : 28. Slnck\'s toestel, hqschtoestel,
waarmee men paarden en wagens, die
te water geraken, weder op liet droge brengt. Naar Sinek, een paardensl*ch- ter te Amsterdam, die dit toestel in de laatste helft dezer eeuw uitvond en nog gebruikt. Slne Cerere et Libero lrl||et
VcnuN, (lat.), Terentius, Eunti\'
ritus 4, 5, (i (732) aangehaald bij (\'i- cero. De natura deorttm 2, 23, «Hj. Zon- der Ceres (brood) en Liber iBiieehus, d. i. wijni sterft Vemts ra» koude (ver- liest de liefde bare kracht). Sinr Ira et studio, (lat), zonder
toorn of haat en zonder voorliefde of
partijdigheid. \'Aan zegt Tacitus(^.n- nales I, li zijne Historie te zullen schrij- ven. ltij ons boort men daarvoor ook met getrassrhen honden. Sim- nonilne plebs, (lat.), het
ro/k zonder naam, de groote hoop. Slne pulvcre pii Inut. (1 a t.i, eene
zonder stof (d. w. l. zonder moeite) be- haahle orrnrinning; het beeld is aan de renbaan ontleend. Horatius, Kpis- tolae I, 1, .r>0. Kine qua non, (1 at), zie Cnnditio
sine qua non.
|
|||||||||||
|
Stnfje (Lc — de Nlcolct, (fr.),
de aap van Xiro/et. Van 1767 tot 1774 vertoonde Nieolet een aap. Turcot geheeten, wiens buitengewone kunstjes de 1\'arijzenaars zoo te bonp deden loopeu. dat hunne voorliefde voor dat dier lieden nog spreekwoordelijk is en zijn naam is blijven voortleven. Kïiii|\'-. wem CrCHiuiiifieucbeii,
ibgd.l, hij zinge trien gezang hrsrhoren
werd, is aan Freie hnnxt <l812t van l.\' Ii la u d ontleend. Slnnjké of sln-ké, d. i. nieuw-gaat,
benaming in N.-I. van de (\'bineezen van
zuivere afkomst, in China geboren. De in N.-I. geboren (\'bineezen en bij inland- sehe vrouwen verwekt zijn peranakatt Tjina i perannkan — kind van iuland- selie moeder • en vreemde vader i en worden baha genoemd. Sinister v ir i I la i«l. (f r.), onzalige
grijsaard, bijnaam van Adolphe T li ii\' r s, Hij werd hem, den 26n .Mei 1X73, door het oppositieblad La I\'atrie, voor \'t eerst gegeven, nadat hij den vorigen dag de betrekking van voor- zitter der IJepubliek had nedergelegd. Shii<», zie Xjo.
Siiijoreii, spotnaam voor de in-
woners van Antwerpen. Waarsehijnlijk naar de zueht der rijke Antwerpenaars ten tijde vanFilinsIl.oni zoowel door klee- ding als andere middelen den Spaauseheu sennor uit te hangen. Bredero\'s Jonker lero/imo Rodrtgo (in zijn Spaanschen Brabander) is een „sinjoor" van dat slag. Van sp. sennor = heer, Slnjoorken, eig. Op-SluJoor-
ken, een figuurtje, dat te Antwerpen
het symbool was van liet gild der St\'n- joren, en in de optoehten werd rond- gedragen. Vier mannen wipten het, door middel van een geborduurd laken, aan de vier hoeken vastgehouden, gestadig in de hoogte, telkens roepend: 0p- Sinjoorken. Keus werd liet door de nijdige Meehelaars gestolen, en nog in 1817, bij de inhuldiging van den Aarts- bisschop van Meehelen (den prins De Méan), kon men het daar, vóór liet venster der Halle zien staan. |
|||||||||||
|
SIXNE. 1065 8IRDAR.
|
|||||||
|
Siiiiu\', verkort va» sin-oh (sin-ah),
(hebr.i, haat. Kinnesinne ontstaan uit kin-oh sin-oh, beduidt nijd en haat; zie Kin-oh. Verder Sinne gemoere, vol* komen haat, onverbiddelijke haat. Slnopel, (wap.), groen in teekening
voorgesteld door schuinreehtsche lijnen. Naar Sinope (in Paphlagonië), thans Sinüb, waar veel kop er mijnen zijn. Sinl (iccrl «ii-mliliie, zie Geerten
en Heildronken, Sint «l.i ns-e.< iiuiMii (Ht| komt
van —, hij in dronken. Zinspeling op de talrijke kroegen, die voorheen een St. Jan op het uithangbord droegen, naar het schild der ridders van St. Jan van Jeruzalem. Sint Pletev (Dat Is ml|n —,
dat in mijn sletttei =-= het middel waar-
door ik mij den toegang tot deze of gene plaats of zaak weet te verschaffen. Ontleend aan Matth. XVI : 19. Sint Pletei\'s-vlsscher, lil|
vailfft niets (\'t Is —, van iemand
die ongelukkig is in \'t visch vangen. Ontleend aan Luk. V : 5 (vgl. Joh. XXI : 3), waar Simon Petrus zich beklaagt, dat hij met de zijnen den heelen nacht gearbeid en niets gevangen heeft. Sint ui sant, :mi non «int,(lat.),
letterl. iaat ze zijn, zoouls ze zijn, of Iaat ze niet \'zijn, m. a. w. verander er niets aan. Tamelijk onbewezen antwoord van den generaal der Jezuïeten Rieei, aan paus Clemens XIV, welke paus de Soeietas Jesu wilde laten voortbe* Btaan, wanneer er enkele wijzigingen werden ingevoerd. De orde werd in 1773 opgeheven. Sinterklaas, van Sint Heer Klaas,
Sint Nicolaas, de Patroon der zee* vaarders en dus ook van Amsterdam (de Oude of St. Kloolaaskerk) en ook de beroemde kinderheilige. Sinto\'s, zie Gipsies.
Slonieteii of Sloitlsteii, voor-
standers van eene algemeene landver- |
|||||||
|
huizing der Israëlieten naar Palestina.
Het eerste congres te Bazel, ter be- bespreking van de mogelijkheid hiervan, werd \'21) Aug. 1897 geopend. S i plillls, Sy|ilillls,een ziekte door
sexueel verkeer ontstaan of overgebracht, soms ook hereditair, liet woord is in gebruik gekomen sedert de ttaliaansche dichter Fracastoro(1530)een l.atijnsch gedicht uitgaf, waarin de rampen be- .schreven werden door die ziekte, in dien tijd hevig woedende, in [talie plotseling teweeg gebracht: de naam van den herder in dit gedicht was Syphilis en naar dien naam is de ziekte genoemd. De volle titel was: syphilus, sive Morbiis j Qallictts. Si plion., buis van metaal of ander
! materiaal waardoor het water van een waterleiding, beek of rivier afgevoerd wordt onder den grond. Cilindervormige geleiding als hevel ingericht, vloeiende om vloeistof door atraospherische of hy- draulische drukking in een bepaalde richting te doen uitstroomen zonder dat terugvloeien mogelijk is, toepassingen zijn duikers in kanalen en waterleidin* gen, hevels iu de afvoergeleidingen ten dienste van woonhuizen, eindelijk op kleinere schaal 111 machines en spuit-en drankflesschen. Sir;im. 1111 a 1.), inenjiram, besproeien,
begieten: hersiratn, zich bij het baden met water begieten. De Europeanen in N.-I. noemen dat sirammen, en bedienen zich daartoe ook wel van een nap (gajoeng). Sil-at (Al —. volgens den Koran,
; de strenge proefbrug, die iedereen bij de opstanding moet overgaan. Zij is niet breed er dan de rand van een Turkseh zwaard en ligt over du golf der hel. Me getrouwen zullen er veilig over gaan, doch de zondaars vallen in \'t sombere rijk daar beneden. Sifiliii\'. (eng.), titel van generaal
Kitchener, den bevelhebber der ingebo- ren en Britsche troepen in Egypte. Van het Perzische serdar, samengesteld uit ser = hoofd en dar = hondend, d. w. z. opperbevelhebber of generaal en niet |
|||||||
|
1066
|
|||||||||||
|
81RB, ER*.
|
|||||||||||
|
ft .1 AAK.
|
|||||||||||
|
Vim het arab. sat/er ed dar — paleis-
opiichter, aooala sommigen beweren. Xa de door hein te Omdurman behaalde overwinning (3 Sent. lS\'.tS), verkreeg Kitcliener den titel van lord Kitcliener of Kliartomn. Sire. «P\'Im ii Sic Gedankeii-
frclliclt! (hgd.), Sire, geef rrijheld
rrtn gedachtet i Mitleend, behalve het
eerste woord, dat men er bij aanhaling pleegt bij te voegen, aan Se h i 11 e r\'s Don Car/on, lil, Ui, waar de markies van I\'osa dien raad aan Philips II geeft. Sirenen, (gr. i, sehoone jonge maag-
den, die zich in de zeeëngte tussehen Sicilië en Italië op een met klijipen j omgeven rots ophielden en door haar liefelijk gezang de voorbij va rende schip- pers dermate betooverden, dat deze Op haar eiland aan land stapten, doeh dan ook door haar werden omgebracht. Haar getal, zoowel als hare afkomst wordt verschillend opgegeven. IIome- rus spreekt va» twee. anderen van drie of vier sirenen. tJewoonlijk houdt men ze voor dochters van den Aetolischen riviergod Aeheloos en Sterope, Terp- sichore of .Mi-lpoinene. \'t Noodlot had bepaald, dat zij slechts mochten leven, totdat iemand haar eiland voorbij voer, zonder zich door baar gezang te laten betooveren, I >it geschiedde met l\'lyxe, die zich aan den mast van zijn schip bad laten vastbinden; waarop zij. spijtig en verwoed, dat de prooi, waarop zij hoopten, haar ontgaan was. zich in zee wierpen en in klippen veranderd werden. , He kunst beeldt baar af als sehoone maagden, met loshangende haren en vischstaarten. doch zonder voeten, of wel als gevleugelde jonge dochters, die van arendsklauwe» en vogelstaart zijn voorzien. Doch dit heeft betrekking op eene andere mythe. (Zie Harpijen). Als nimfen nl. in \'t gevolg van l\'erse- photie l Proserpinal, wilden zij, toen deze ontvoerd werd, haar op zee opzoeken en ontvingen zij op hare begeerte vleugels ; doch zij lieten zich, vermoeid van \'t vruchteloos zoeken, op eene rots neder, waar zij van verdriet stierven. Strenenlfeil, Rirenensang, hk-
zamj, verleidelijk lied, noodlottig voor
|
hen. die er ooren naar hebben. Zie
Sirenen. Sirocco, de Italiaansche naam voor
een zeer heete en droge Z.O. wind. De naam is afgeleid uit het arab. sjarki, oostelijk, afgeleid van sjark dat het oosten beduidt. Sirvcatcs, iniuz.), letterl. dienstlie-
deren, een bijzondere soort van gezangen der Troubadours, die niet de aangebe- dene van hun hart. maar hunne vor- steÜjke weldoeners en gebieders golden en óf hun lof zongen, öf klachten over misstanden aanhieven. Van prov. sir- rir, lat. xerr/\'re = dienen. SIsypliHN-nrliciil, zware, maar
vruehtelooze inspaniihig,arbeid, die altijd weer op nieuw begonnen moet worden, zonder ooit tot eene gunstige uitkomst te leiden, Aldus gcheeten naar Si sy- plius, een fahclacbtigeii held der oud- heid. zoon van Aeolus. stichter en koning van Koriiitbe. die zich, evenals Tantaliis, aan vreeselijke misdaden schuldig had gemaakt, en veroordeeld werd een groot rotsblok tegen een steile» berg op te wentelen: maar telkens, als bij op het punt stond den top te bereiken, rolde het blok weer naar beneden, zoodat zijn arbeid eindeloos duurde. Sii tlbl terra levfs, (lat.), dat
de aarde u licht zij. Martial. IX, 29, 11. Epiff. 30. Sit venfa verbo, afgek. s. v. v..
(lat. i, men reroorlove of reronturhnldiye de uitdrukking, met verlof gezegd. I\'linius, Epistolae 5, 6, 46: ven/\'a sit dicto.
Sits, ook chitë geschreven, mal.
tjita, benaming van eene gebloemde ka- toenen stof, oorspronkelijk in llindostan geweven en geverfd of gedrukt en niet enkel over den Indisehen archipel doch ook over l\'erzië en de Levant tot ons gebracht: de l\'erzische naam luidde tsjit of fjif. (lok: papier, dat met strepen en vlekken bedrukt is in verschillende kleuren. SjiinK. (barg.), diakentreex.
|
||||||||||
|
1067
|
|||||||||||||
|
SJKKS EXZ.
|
|||||||||||||
|
S.IAAI.OH.
|
|||||||||||||
|
Kjni\'icï. (arab.l, titel van adel,
inzonderheid van de afstammelingen van Mohammed, *•*$» s. de Talmud. 8jas-ehewro, ver-
eenigingtot bestudeering van den Talmud.
Het woord is eene verkorting van twee
Hebr. woorden, die beteekenen: de zen arden, nl. de zes hoeken der Misjna, waarnaar de Tahnud-tractateii zijn ge- rangschikt. Hebr. sjeesj = zes. Sj<--<-hrjonm* , (sje-hechijonoe) ,
naain van een Hebr, gebed of lofzeg- giug hij het gebruiken van iets nieuws. Vandaar, schechejonoe maken = iets nieuws doen, iets nieuws beginnen, iets nieuws zich verwerven of bezitten. SJeclilnn oi\' Hcliri\'liina, o.a. ge-
bruikt door li uskcii II ue t, van iemand,
die „zich hult in een scheelt i na van zelfbehagen". Vgl. Sjeielt; \'t is dus als sprak Busken lluet van „eene welbe- hagelijke voornaamheid". |
|||||||||||||
|
Sjiiiiloh. (sjaalalt), ihebr.i, vraag.
Verkort sjale of s/e/Ie. In het bijzonder eene vraag aan een Israël iet isch gees- telijke run advies in godsdienstig ritneele zaken. Het richten der vraag noemt men dan : ent sjaa/e of sjeiie maken. SJn\'atllCH. cig. sjaiitnez. Hel»r.,
waarschijnlijk oorspiouklijk Koptisch = stof uit tweeërlei draad, wol en linnen, saamgeweven of saamgewerkt. Zie Uv. XIX : 19; Deut. XXII : 11. SJaaw, NJoic = hebr. ijdel, nietig,
ralsclt; sjaatr tre~njeker, valseh en logeiiachtig. Zie Sjeher, Sj:i Mu-s, (sjabboa), (h e b r.) =
eabbath, de gewijde wekelijksche rust- (hig; de Zaterdag. SJadchen, I h ebr.), hmceUjks\'on-
derlinndelaai; iemand, die zich bezig houdt niet bet inleiden en voeren van huwelijke-onderhandelingen. (Zie 8jid- doeeh). Sjaich, (arab.)t door ons ook «jeieh
en sjeik geschreven. In \'t arab. titel
van waardigheid, oudste, lieer; titel van hen, die geacht worden tot de af- stammeliugen van de vrienden van den Profeet te behooren. Sjako o, bijnaam van den berucht en
huisbreker J. F. .Muller, te Amsterdam, in \'t begin der lHe eeuw. Het laddertje en de wapens, waarmee hij zijn boeven- werk verrichtte, worden nog daar ter stede bewaard. SJalet of sjn loiiri. (j oodbc h -
d uit se hi, gerecht (soort van pudding),
meestal op sabbath-nainiddag genuttigd. Matse-sjalet, als de pudding met ge- bakken paaschbrood (aie Matsah) wordt toebereid. Het woord is verbasterd oud-
Duitdch. Shiiiniu-s. (sjammasj), u.hebr.
bode, bedien tl e, kouter. Titel van den koster ter synagoge. Letter 1. dienaar. (Dan. VII : 10). Sju nloi*. ( b e h r.), bazuin ; een rams-
horeu, waarop op den Israé\'lietisehen Nieuwjaarsdag geblazen wordt. |
|||||||||||||
|
S|eclilta, hebr. = slachting (van
sjoelt at — sla eb ten V Zie Sjoneliet en sjeeliten. Iemand de sjerhita leeren = iemand onderricht geven in de theorie en praktijk van het Joodseh ritneele slaeht- stelsel. \' tverdrachtelfjk soms in den zin van: financieele slachting, ver- j tiietiging. S|echten of gJcNjten, (van
hebr. sjachat = slachten i, een stuk vee dooden in den joodsch-ritueelen slaehttrant. (Zie Sjoneliet, sjeehitot. In overdrachtelijkeii zin : iemand sjeehten = iemand den hals afsnijden, iemand ruïueeren. Het verl. deelwoord is: ge- \\ sjoehten = geslacht. — In overdrach- telijken zin vaak — kapot, vernietigd, bedorven. Een gesjochten man = een bedorven man; een gesjochte boel = een bedorven zaak. (lok afgekort tot Gesjorht. SJ e il. mrv. sjeidim (sjeitint), hebr.,
(oorspronkelijk: afgod, geheimzinnige macht i =i= duivel, demon. Sleet* (Op de — zijn, ist ud.i,
! sjeezen — verwijderd «orden (zijn i van
j de Universiteit; heengaan, zonder de studie voltooid te hebben. |
|||||||||||||
|
1068
|
|||||||||||
|
HJKKTXE».
|
|||||||||||
|
S.H.EMAZEL.
|
|||||||||||
|
SJeetnc8, /.ie Sjaatnes.
Sji\'M-h. (arab,), titel van %vaardig-
heid, seigneur; titel van hen, die geacht worden te behooren tot de afstamme- lingen \'\'"» de vrienden van Mohammed. Sjeik er, zie Sjeker.
Sjelle, zie Sjaiiloh.
SJciin. (sjem), li e b r. = naam. Ken
goeden sjem, een boozen sjem hebben. SJcIiiiCH-zcgifeii = het gebeds-
formulier bij een stervende uitspreken. Vandaar schertsend : sjeimee zeggen ~ eene zaak als afgeloopen beschouwen; iets voor dood of afgedaan verklaren. SJeliuous, (êjemoth), meerv. van
sjeim = naam. In \'t bijzonder als term voor Hebr, namen Gods; vandaar ook, Hebr. gebeden of Hebr. verzen, waarin namen Gods voorkomen. Sjek, zie Shaggtabah.
Sjeker, (hebr.), logen, leugentaal.
SJein, (hebr.), naam. (Zie Sjeim),
SJctH-JisJiticrcIiioe , (ha-echem-
jisjmerenoe), (hebr.), de Hemel betvare on». Van ha-schem ~ de naam, d. i. God uu sjamar — bewaren, behoeden. SJeimr-Jlsro&l, (hebr.), Hoor
Israël.\' begin van de dagelijks uitge- sproken Joodsche belijdenis; vaak ge- bruikt als uitroei) van verbazing, van smart, van schrik, van verrassing. Sjeol, (ttjeool), (hebr.), afgrond,
de onderwereld, de hel. Sjeol taclltljo, (h e b r.), de onder-
ste hel, de diepste afgrond. Iemand in de sjetil tachtijo helpen = iemand geheel ten ondergang brengen; iemand totaal ruïneeren. Vgl. de spreekwijs den afgrond uit de bel vloeken, d. i. aller* verschrikkelijkst vloeken. Sjewoeoue, (hebr.), weken. Naam
van het Israël, wekenfeest (omstreeks |
Mei—Juni), d. i. Pinksteren, hetgeen
zeven weken na Paschen inviel. Zie Lev. XXIII : 15. £4$ 11» bol et h? tig. herkenningsteeken
voor eene partij, ontleend aan Richt.
XII : ">, (J. De Gileadieten hadden zich bij eene doorwaadbare plaats aan den Jordaan opgesteld en richtten tot eiken Ephraïmiet, die over wilde, du vraag: Zijt gij een Ephraïmiet ? Wanneer hij zeide : Neen! zoo zeiden zij tot hem : Zeg nu sjibboleth)ma.$.r als hij zeide aibboleth, en het alzoo niet recht kon uitspreken; grepen zij hem en versloegen hem aan de veren der Jordaan. De Ephraï- mieten spraken de hebr. sj uit als 8, en wel lispelend. SJIddoeek , in.h e br.), huwelijk,
uithuwelijking. Sji.n. (barg.), politieagent.
Sji iiioes. (hebr.), laagheid, ge-
j tneenheid. Zie Sjofel. &%i\\n92>olitie- beambte, bij de Maagsche
straatjongens in gebruik. Vgl. Sjien en Sten. SJiltse. (toon.), dienstbode, meisje
of vrouw. SJïkkoi\', ili ebr.l, beschonken, dron-
ken. Mrv. sjikkoerim = dronken lieden. Sjïk koere*, (sjikroet), (hebr.),
d ronken schap. SJiwe, (sjhv\'a), (hebr.), letter].
zeven. Vandaar term voor de zeven jouw- of treurdagen na de begrafenis. Kjlsielmioiies. (hebr.), term voor
de spijsge.schenken, ouder de Israëlieten vooral o]» het Poerim-feest gebruikelijk. Het woord is een verkorting van het Hebr. sjiloaacU-monous (s/iloach monoth) = zending van gaven. (Zie Ksther IX : 22). Kjlrnisizrl , verbasterd van liet
n.liebr. sje/o-mazzal = hetgeen niet- geluk is, ongeluk, tegenspoed. Sjelo = ascher to, d. i. wat niet. Als verwon- derende uitroep: sjlemazel! = is dit een ongeluk? wat hindert dat V |
||||||||||
|
SJOL\'CIIAD.
|
|||||||||
|
S.J [.KMIEL.
|
|||||||||
|
Sjoel, van hgd. schuit, oorsprnn-
kelijk: de plaats, waar godsdienst j geleerd wordt, later in bet bijzonder de Synagoge. SJoclrliiin, (hebr.), tafel. In het
bij /.onder naam van de tafel, waarop
ter Synagoge de wetsrol ligt. bij het ! lezen daaruit. SJoelchan oroeeh, (aroteh), (let-
i terl. aangerechte tafel), naam vanden
autoritatieven codex voor bet Israël.
godsdienstig leven. Spreekwoord : Ieder
i heeft een schoelchan-oroecli vuur zich
I zelf, d. i. velen maken zich hun gods-
dieiistcode-\\je naar eigen smaak.
KiiM\'l<"-<|ii;i ii. ter Synagoge gaan.
MJofe1,frf>r/V<yj,<adjectiuf l, (hebr.),
laag, gering, armoedig. Sjofel als subst. ineer in geestelijken of zcdclijkeu zin : een laat/ menseh, een ongodsdienstige, een zedelooze, een verdorveling. Meerv. sjefeitim (saamgetr. in sjtceiliem) = verdorvet\'ingen, gemeeue menschen. (>ok wel seliertsenil in den zin van ons rdkkt r, sche/msche kerel. Sjofele bajle of groot bajis,
l ( j o o d s e. Ii), gevangenis. Letter), ge- meen huis. SJolcm, verkort, van sjoloum (». a.).
SJoloum, (sjalomj, (hebr.), vrede.
Sjoloum ulelchem, (sjatom
| ale\'hem), (hebr. i, vrede zij tt! Meest 1 gebruikelijk als welkomstgroet. Zie I Salaam alaika, Bescholem = in vrede, in welstand; gewoonlijk in den zin van : j goed en wei. Sjoof, (barg... 1 gulden; dubbele
xjoof = 1 rijksdaalder; halve sjoof = I 50 cents; tien sjoofsprent = 1000 gld.; prent van \'1 sjoof — "2(t0 ghl.; prent van ! 1 sjoof — Hm» gld.; prent van f> beisies=: j 60 gld.; prent van Va sjoof = 50 gld.; | prent van 4 beiaies, 40 gld.; heitjes j prent --= 25 gld.; beisies prent = 10 gld. SJohc-IiimI, (schochad), (h e b r.),
geschenk, dat tot omkooping dient, in het bijzonder van een rechter (zie Kxod. XXIII : H). |
|||||||||
|
SJlemlel 9 i joodsch-duitschi ,
ongeluktvogel \\ waarschijnlijk sulistan- tieve verkorting van sjlemazel (z. a.). Sommigen leiden het af van den naam Kjeloemiel (Num. I : 6; II : 12). Ma.tr deze naam beduidt vriend Gods. Aan dit Joodsch-Duitsehe woord beeft Chamisso in zijn bekend gedicht den naam van I\'eter Schlcmil ontleend. Sjlfticli. ilii\'lii\'.i. bode, bootlnehap\'
per, afgevaardigde. Spreekwoord: een fttie êjÜaeh $8 een halve Nowi — een luie boodschapper is een halve profeet, d. i. iemand, die te lui is, om een bood- BChap te doen, weet allerlei vermoedens in te brengen, om zich van de opdracht af te maken. Hj\'innd, i li e b r. i. van h e b r.
sjamad = vernietigen\') — vernietiging uit den kring des Jodendotns, afval van het .lodendom. overgang tot een ander geloof. Zich sjmadden = overgaan tot een ander geloof, resp. tot het Christen- dom : in den sjmad komen, tot een af- vallig ongodsdienstig leven vervallen. (Zie Meachoemad, lees: Mesjoentad).
SJmoctsJeltel, i li e b r.1, praatzttk,
babbelkous. Het woord je/tel waar- schijnlijk een spottende eigennaam, vgl. in het Nederl. Ilanx in lulhans.
Sfmoco, (Sjemoeak), (n. - hebr.),
lett. het gehoorde, tijding, bericht. Meest gebruikelijk in den zin van eenpraatje, gewauwel, zond\'triing vertel\'set. Meer- vond sjmoeoHs (schemoeotli) samen* getr. sjmoes — praatjes, waardelooze vertelsels. Sjmoes, sjmoes-jes maken — praatjes maken. Sjmoes barjentes, juit- drukkmg van de Italiaansche Joden in de .ïoodsche volkstaal overgenomen]. Sjmoes por rientes = praatjes voor niets, praatjes voor de vaak. S]ino<»scn, ih e b r.\'i, babbelen, pra-
ten (werkwoord in de Jooilsche volkstaal gevormd van het woord sjmoes. Zie Sjmoeo). Sjoclicil, (xjucheen), (hebr.) =
nabuur, buurman. SJo<*Iieilte, (in de volkstaal, met —
waarschijnlijk chald. — vrouw, uitgang), buurtroute |
|||||||||
|
1070
|
|||||||||||
|
BJOUOHBT.
|
|||||||||||
|
sKl\'I\'SCHTlNA.
|
|||||||||||
|
Sjouchet, (ajochet), lett. slachter; i
term voor deiigcne, die de ritueel* |
Joodsche slacht wij ze volbrengt en daar- j
voor door bevoegdheid en goed gedrag [
het brevet heeft verkregen. Zie Sjechten. SJonmeK. (hebr.), (van *jamar= \'
bewaren i, een bewaarde»; oppasser. \' In het bijzonder: iemand die aangesteld is, om te waken over ritueele iuacht- neming bij bet bereiden van spijzen voor Israëlietisch gebruik. Sjou te, n I, e b r. ),{sjoteh i,= dwaas,
gek, niet-wijs. Slovel gekloft, ibarg.i. slecht
(H-kleed. S|o vele niasNCinate, i ba rg. >,
kleine diefstal ; gering voordeel. Zie ook
Massematte. SJm\\. zie Sjaaw.
SJ\'toes, (n.-hebr.l, dwaasheid, aif-
geleid van Sjoute (z. a.). SJweer. in de Joodsche volkstaal,
van het nud-Duitsche Scba\'aker (= j
Sebwiegervater i schoonvader. Schtcieger of SJwiegerte (met de Joodsch-liultsche vrouw, uitgang — Ie, schoonmoeder.
SJweten, in de Joodsche volkstaal
(van hut Oud-Duitsche schiriibeii \\, ver- zwageren, aanhuwclijken. Vandaar : aesjteei — door aauluiwelijking verwant, in \'t bijz. schoonzuster of schoonbroeder. SJw • slllm, zie Sjofel.
SJwoePs, zie Sjeicoeoas.
SJwoco, (Sjeboea), ihebr.i, eed.
Skalden, in de De—13e eeuw bij de
Seandinavische volken de dichters en zangers der nationale heldensagen.Skdlld (ond-noorach) = dichter. Skedaridlc, (am.i, on den loop
yuan; ook tusschenwerpsel: loop rond of \'t ka» me niet schelen. SKni (Etwas in den —legen,
(hgd.), iets als nutteloos verwijderen.
|
Skat (lm — liegen, (hgd.), weg-
f/eirorpen zijn. Beide uitdrukkingen ont- leend aan liet skat of skatspel waarbij twee kaarten door een speler worden terzijde gelegd, die de andere speler naar believen al of niet opneemt. Ski, l-scand.j. stiet utrschoen. „Ken
Koorsche ski- of sneeuwBchoenlooper**. Skl-loopen, (sport t.». sneemr-
schoeH\'loopen. In Noorwegen en Canada wordt het door ieder, jong of oud, beoefend. Sklaporicii, een fabelachtig volk
iu l.ihye, met bijzonder groote voeten, die zij, een been in de hoogte r.jhtend, al» zonnescherm konden gebruiken. (ï r. skiapodes, uit skia (schaduw) en pons (voet), gen. podos. Sklan, zie Ödeoti. Koepelvormig
gebouw, letterl. koepeldak, op de markt te Sparta, waar de volksvergaderingen werden gehouden, l\'it gr. skia = schaduw; dus eig. een schatdak. Sklll, (eng.), roeiboot.
SklHenr, (eng. met fr. uitgangi.
sport term, boot roe/er uit liefhebberij, iu een wedstrijd. Skotograal, schrijfmachine voor
blinden, l\'it gr. skotos (duisternis) en graphein (schrijven). Uitgevonden Jan. 1895 door Dr. Julius Nord, arts te Amsterdam. Vanhier bekend als „Dr. Nord\'s Skotograph "(-graaf). Het voor- werp, waarmee de blinde schrijft, be- weegt zich tUBSChen twee medegevende, horizontale metalen staafjes; door knop- jes wordt aangeduid, hoe groot de lengte en breedte van het papier is. Het geheel heeft den vorm van een lessenaartje en is van mahoniehout gemaakt. Skrophnloscs Geslndel, <h g d.),
met die woorden, die middelerwijl bur- gerrecht hebben erlangd, duidde Heiiirich Leo igeb. 1799), in het Volksb/att für Stadt mtd Land, in 18J3 liet schuim der Kuropeesehe bevolking aan. Sknpftchtlna, deKamer van Volks-
vertegetucoordigers in Servië. |
||||||||||
|
BKV-PILOB. 1071 SLAPMPPEK.
|
||||||||
|
heil in \'t nieuwe jaar/ tahoen = jaar,
bahroe = nieuw. Slmnat tldor, (mal.), slaap lek-
ker.\' Tidof — slaap. Slninat rinjujiil. (mal.), heil u
die blijft! Tinggal = blijven.
Sliimataa of Kluun»tan. van
satainnt (mal.), welvaren, gezondheid, voorspoed enz., welkomst maal, feest - maal ook offermaal. (tok feestmaal der Chineezen, op vaste datums na de be- grafenis op het graf van een gestorven naasten bloedverwant gegeven. Slaii||, (barg.i, horlogeketting,een
foksche slang, een gouden ketting, een luensche slang, een valsehe ketting. Slnnji, (eng.\'i, maar nok in andere
talen overgenomen. Letterl. dievrntaal. bij uitbreiding, woorden en zegswijzen uit de platte volkstaal overgenomen.
De slaags zijn de boeien, waarmede de
boenen der misdadigers waren vastge- honden, vervolgens toegepast op de niis- dadigers zclven en later op hun eigen- aardige dicvcntaal. Slnajienzitll, de Gd voet hooge
obelisk van keizer Theodnsius I (t S\'.tfi n. C), die in het middenhof van het Serail te Konstantbiopel prijkt. Slaper,
1". liet door het rijk goedgekeurd
model (prototype) vanden Sleteren liet kilogram, gemaakt van platina en be- rustende in den Haag ouder een glazen stolp, en dus geen dienst doende. 2». Ken dijk, die achter een anderen
dijk ligt en dus geen dienst doet, zoolang de laatste in goeden staat verkeert. Hij Petten heeft men : den ,Waker", den „Slaper" en den „Droomcr". \'ó°. In de bouwkunde balk. welke langs
den muur gelegd wordt en waarin de kinderhalkeu rusten. In Zuid-Nederland wordt de slaper strïjkbalk genoemd. 4* Of sleper, hetzelfde als festoen
(z. a.) naamsnorsprong onbekend. |
||||||||
|
Sky-pllor, (am.)t geestelijke, lett.
stuurman <>f loods naar de lucht; ned. hemeldragimder. Slaan, ibarg. en mil.), stelen.
Slaap, (mil.), naaste buurman op
de slaapzaal. Slaap des recht vaar dl yen
(De —• is, eene uitdruk kin*;, die er
recht bybelsch uitziet, doch in den ge- heelen bij lm 1 niet voorkomt; van verre zou te vergelijken zijn 1\'red. V : 2.
liet fr. beeft Ie sommeil du jus f e, bgd. Sehlaf des Gerechten, eng. the sleep •[/* the righteotta en bet ital. H souno del giuato. Slanpnintsje (Een — , (rest.))
een k/are. Slaatje, ibarg.), klein waschgoed.
Slachter (De —. bijnaam van den
liussistbeu veldmaarschalk Sou w a- roff, die in 1799de Franschen versloeg aan den St. Qothard, bij liet zoogenaamde Gat van Vri, waar 25 Sept. ÏS\'.IK een gedenkteeken voor hem onthuld werd, niettegenstaande er bij de geslagen Fransehe troepen vele Zwitsers waren geweest. Slakkensteker, (mil.), bajonet;
ook de ponjaard, dien adelborsten als
ouderscheidingsteeken dragen. Slïiin, verkorte uitspraak voor Islam
= de Mohammedaanschê godsdienst,
bv. in orang slum, (mal.), een belijder
van den Islam. Slaniat, (mal.), uit arab. salam =
heil. Welkomst- en afscheidsgroet. Slaniat d]alan, (m a 1. >, goeden
dag, goede of gelukkige iels! Djalan = weg. gang. Sin mat drinken, welkom drinken.
Slaniat makan, (mal.), eet
smakelijk.\' Makan = eten.
|
||||||||
|
Slamat tahoen bahroe, (mal.), Slapllppen, istud.), drinken.
|
||||||||
|
SLATIUS ENZ. 1072 SLIJK (llET AARD8CHE).
|
|||||||||
|
Slatlus (Ik wil niet doen als !
— en verloopen mijn Iiler, uit- I drukking, gebezigd door drinkers. De Remonstrantsgezinde predikant II e n- ricus S 1 a t i u s, medewerker aan den
aansla;; op \'t leven van Prins Maurits, daarom als vluchteling zwervend,betaalde in 1623 in de herberg te Kolde, op hel zien van een paar soldaten, zijn nog niet leeg gedronken glas bier. en verried zich door zijne angstige houding en over- haast vertrek. |
Sleutel, als zinnebeeld van macht,
geschiktheid, vaardigheid. De Apostel Petrus wordt in de Christelijke kunst altijd voorgesteld met twee sleutels in de hand; ze zijn liet symbool van Apos- tolisch gezag; herinnering aan Christus1 woord tot Petrus: „en u zal ik de sleu- telen van het rijk der hemelen geven". (Vgl. Matth. XVI : 19), en worden en nautoir gedragen, een van goud en de andere van zilver. Ook het zinnebeeld van St. Servatius, St. Hippolytus, St. Geneveva, St. Petronella, St. Osyth, St. Martha en St. Oermanus van Parijs. De bisschop van Winchester draagt twee sleutels en een zwaard en aautoir. Die van St. Asaph, Gloucester, Exeter en Petersburg dragen twee sleutels en êautoir. Sleutel der Mlddcllnndsche
SSee (We —, de sterkte van Gibraltar;
aldus genaamd omdat zij den ingang van genoemde zee verdedigt. Sleutel van Nederland (en de
Noordzee) (De —, V 1 i s s i ng e n, door keizer Karet V aldus genoemd. Sleutel vau Rusland (De —,
Smolensk aan den Dnieper.
Sleutel van Zeeland (De —,
de vesting Terneuze. Het wapen dezer
plaats is gelijk aan dat van Zeeland, vermeerderd met een sleutel in den rechtervoorpoot des leeuws; een schoon sprekend wapen. Sleutels zoeken van de lic-
melpooi\'t (De —, den rug krommen wegens ouderdom, fig., daar men zich
ook buigt, als men iets zoekt; vgl. Hen. XXVIII: 17 met Matth. XVI: 1\'J en Jez. XXII: 22. Sleutelstad (De —, L e i d e n,
naar de sleutels in het wapen.
Sltcrlc karle spelen, (barg.),
snel iets afnemen. SHJk (Het aardsclic —, bet-
welk iedereen begeert, geld. Zoo o. a. in (iez. 43 : 2 : „Pracht en schoonheid moog wat
(schijnen, \'t Is aan d\'ijdellieid gelijk ; Hij \'t gebruik zal \'t al verdwijnen, Goud en zilver is als slijk". |
||||||||
|
Shivi\'iisiiilcti. iam.1, de staten,
die vóór den oorlog voor het behoud der slavernij waren : Alabama, Arkan- sas, Delaware, Florida, Cleorgia, Ken- l tucky, FiOuiaiana, Maryland, Mississippi, | Missouri, Noord* en Zuid-Carolina, Ten- i nessee, Texas en Virginië. S(lne) l(oco) e(t) a(nno), zon-
der plaats noch jaar van uitgave op | den titel [van boeken]. Slecpcr, (eng.), dwaralegger.
Sleepsloffen of sloffen, spotnaam
voor de inwoners van Dronrijp, bij j Franeker. Slelpntr, zie Paarden.
Slelschnt of slesehat ("slagschat"
ting) of aeigneuriage (heerlijk recht), noemde men de belasting, die de munt- meester voor iederen muntslag moest op- brengen aan den Souverein ot\' de lands- vorstelijke hoogheid, voor het verlof om geld te mogen munten. Slendano;, i in a 1. en j a v.), een i
lange, smal opgevouwen, veelal geba- \' tikte doek, die, dubbel toegeslagen, zoo over de schouders wordt gelegd, dat aan de rechterzijde de beide slippen lang van voren afhangen. Soms wordt ook de sfendang over liet hoofd gedragen. Als ze opgenomen wordt, dragen zij er ook wel kinderen of koopwaren in. Sleper is nog altijd in Amsterdam
de beroepsnaam der rijtuigverhuurders, | al houden zij er geen enkele slede meer i op na. |
|||||||||
|
sLI.IMU ASTEN. 1U7.\'J HMOU9.
|
|||||||||||||||
|
SI ijtiiüïi si en. 1......ii. w.-ikni delieet-
hoofdlge partij van IT\'.t.\'i gaf aan de
meer bezadigde leden der Nationale Vergadering, ook Moderaten geheeten. Tot deze ieden werden gerekend Buoot, ten Bergen, de Beveren, Bieker, Boel- laard, e.a., voorde omwenteling a9 t787 goed, thans pol "lijm, gelijk een destijds |
handig, uitgeslapen, — elk daarvan of
i alles te /.amen. Sedert eenigen tijd is het woord ook naar Frankrijk overgewaaid
I met de Engetsche beteekenis van zeer | fijn. Knar heeft het de uitdrukkingen | chic, spoum, ehottette, a giorno en derg. vervangen. .Men bezigt zelfs un emartettx
voor iemand, die ehie is.
|
||||||||||||||
|
uitgekomen venijnig pamphlet, getiteld
|
|||||||||||||||
|
Smeris, lamst.i. politie-beambts.
j (leen scheldwoord (volg, de Haarlemscbe
j rechtbank, vonnis van half Juli 1898). Smeris staan, i b a rg. i, op den
I uitkijk staan.
Smerrehit (Een krlemsehe — 9
\' (barg.j, een zilveren tabaksdoos. Smerrte, (barg.), tabak:
Smiezen hebben (In «Ie—.(m i I.i,
I iets in het oog hebben, iet» vermoeden.
Smifjer. (ba rg.), heul, scherp\'
rechter. Smljcjelen, (barg.), spreken.
Smiksem. (barg.), boter.
Smlsserll, (b a rg. >, zilt eren ta-
bnksd»,,*. Smoesjes, zie Sjmoeo.
Smoesjes verkoopen, (in i I.),
onwaarheden of uitvluchten opdissehen. Smoessen, (barg.), praten.
Smoezen, (mil.), fiikfiooien.
Smoklnfi, een van Engeland, waar
] het rottkendc beteekent, naar Frankrijk
overgeplaatst woord, waannende men
aldaar zeker jasje aanduidt dat eenigs-
j zins langer dan eene z.g. jaquette is.
Smoky City, (am.i, lett. rookerige
J stad,éxa rookëtadjuMta voor Pittsburg} naar de vele ijzerfabriekeu en derg. Vgl. Iron t\'itif. Sedert de opening der gasbronnen in 1\'ittsburg eene der hel- derste steden geworden. Smous, seliimpnaam van een Hoog-
i duitschen dood, vooral in den zin van |
|||||||||||||||
|
„Korte Charakter Schets" ben ken-
schetste. Sllkaeld. in Friesland, op bet Groot-
boek geplaatste en gekapitaliseerdewaarborgpremfe, bij vergravinc van laagveen te storten, oin eenmaal bet ver- graven bind droog te maken en incultuur te brengen. Nadat de landerijen voor cultuur geschikt zijn gemaakt, volgt uitkeering der slikgelden. Alleen die eigenaars kunnen dus bet land ontginnen, die kapitaal te hunner beschikkinghebben. Slobber (Een —, (res t.), een
kogelfieschje niet cognac. Sloetprljs, prijs, hij de Rijks-land-
bouwsehool te Wageningen, jaarlijks toegekend aan den leerling der afdeeling A, die lieh door gedrag en vorderingen \'t meest onderscheidde. Naar eenen Baron S1 o e t. Slomedn i belen, ,i.i,. ii.), met
een (slecht) tooneelstuk, d. i. er maar wat van maken. Slons, t in i l.i, slordig, ouit >jeklced
meisje. Slonsje, dierenlantarentje, "ok de
papieren kap om de kaars van een venterswagen of stalletje.
Slnyterlk, (barg.), venster.
Sm»II Latln and less Greek,(eng.), weinig Latijn en not; minder
(ir/\'eksch. (ïetuigenis, voorkomend indegedenkschriffen van Hen Johnson over Sbakespeare.
Smart, (ain.i, bet kort begrip van
alle volmaaktheid voor hen, die vooruit willen komen in de wereld, dus: vlug, slim, knap, met een goed voorkomen, |
|||||||||||||||
|
08
|
|||||||||||||||
|
L074
|
||||||||
|
BKIJVEL.
|
||||||||
|
sehaeheraar, omdat men in oostelijk \'
Üuitschlaud er velen vindt van dat type. In liezen sin ook op Christenen toege-
past. Afgeleid van Mores, den naam van Israëls wetgever, waarvoor cie Jodeti in hun patois umus, mousjé bezigen, en «•aarvan door vóorplaatsing eener *, *nitms(jé) is gevormd. Smous, i/.air.i. (zie Tochtganger).
Rondtrekkende kleinhandelaar, .lood of Christen, doch altoos buitenlander. SiilllIk-Nimilj|erN.ibarg.).oV/\'»Af-
brot r#, moepers, slampamper»* en dcrg.
Snaar, (barg.), vrome. In de 17e |
eeuw: sehoonzuster; in Ked.-Indie\' de i inlandsclie huishoudster of Kja. Sust kkc n. (ba rg.), spreken, roepen. \\
Sim nlimicii, straatroovers van be-
roep. die de wegen van Noord-J >uitsch- land onveilig maakten, en, door de ver- eenigde pogingen der machtige llan.-e- steden weerloos gemaakt, als vrijbuiters on de ()ost- en Noordzee L/kedeelers werden. Vandaar benaming voor oude schelling niet een ruiter of ridder er op, door het volk snaphaan i roover) \' genoemd. Snee. (t o o o.)» groote coupure of
hak (uitlating, weglating — uit een tooneelatuk). Snee In \'t oor, (stad.), roes.
Snees. (barg.). opkwper run ge-
stolen goed. Van Siuees d. i. Chinees, uit Indie overgenomen, waar de Chinee-
sche handelaar niet als zeer nauwgezet bekend staat. Snees, vlaktemaat in Noord-Holland;
;j"« II. A. — pi. m. 15000 snees; dus
1 11. A. = pi. m. 3968 snees. In den kleinhandel = het getal twintig bij eieren, visselieu en enkele andere zaken. Ook in Indie: snees = kodi; een kodi papier — een riem d. i. \'20 boek; kodi sarongs d. i. "20 aarongs. Sneeuwbui, eng. eudless chain
(elndelooze keten), uit Engeland naar
Amerika overgewaaid, ook in Europa | |
1 meermalen aangewend als de beste ma-
nier om in korten tijd eene flinke som bijeen te brengen, voor een of ander liefdadig doel. Twee personen bv. ver- zoeken aan vier vrienden om een dub- beltje, en deze richten elk weder aan vier vrienden hetzelfde verzoek, enz. enz. Zoo raakt de sneeuwbal aan het rollen, en wordt allengs grooter. Sneeuwballet]e (Een -,(rest.i.
een klare of een bratidetcnntje tnet suiker. Sneeuw Klokje. ook genoemd :
Vastenavottd-zotje, omdat het omstreeks half Februari te voorschijn komt. In onderscheiden legenden wordt het als een wouderbloempje voorgesteld: in Engeland wordt het ook de Fee der IVbruaii-maaud genoemd. Siieenwkoiiliiff (De —, spotnaam
der keizerlijke troepen voor (instaat\' Adolf van Zweden (1594 —1632), toen deze een inval in 1\'uitsehland deed. om- dat hij. uit het land der sneeuw komend, meenden zij. tigiuirlijkerwijs gesproken. wel smelten zou. als hij zich in het Zui- den waagde, \'t Bleek echter spoedig, dat zij geheel verkeerd hadden gedacht. Sneldicht, kort snaaksen gedichtje.
epigram. Vooral bekend zijn Constan- tijn Huygens\' sneldichten. Wat door Koemer Vissoher in zijne „Quicken" (vluchtige gedichtjesl en door Starter in zijne .Itoertigheden" was begonnen, zette Hiiygens in zijne „Sneldichten" voort. Siichmii\', (mik), grauwe enrten.
Snei-tjool, istud.l. hierin bestaand,
dat den groenen (z. a.) in Olytnpia te Utrecht bijeengebracht, een bord snert (groen-erwtensoepl gegeven wordt; zon- der morsen moeten zij op de tcenen gaan staan, eene diepe kniebuigJug maken, opstaan en de hielen neerzetten. sn v 1 hln si ui*"«,< -\' m s t.). langwerpig
breede en zeer dunne beschuitjes, ge- bakken met suiker en anijszaad. Aldus waarsehijnlijknaar... zekeren Snethlage. Snijvel, (barg.), huichelaar.
|
|||||||
|
1075
|
|||||||||||
|
BNIPPEKJACHT.
|
|||||||||||
|
SOCIALIST,
|
|||||||||||
|
Snipper jacht. Zie Schnitzeheften.
Snobisme, (eng.), naar ïhacke-
ray, Book of snobs, dat eerst in de Punch (1848), artikelsgewijs, met illu- stratiën van den schrijver verscheen, door l.indo vertaald met Ploertenboek. liet is inderdaad ploertigheid van eene bijzondere soort nl. met een zweem van deftigheid en voornaamheid. In \'t Fransen i is het weleer de zucht, om hoogerge- plaatsten na te apen, door b.v, zekere, genoegens, niet voor eisen voldoening na te jagen, maar omdat anderen het ook doen, waarbij aanstellerij, geveinsde geleerdheid en schijnbare kunstliefde niet zijn uitgesloten. Vóórdat Thackeray de aangeduide opstellen deed verschijnen gaf bij in lH2i\' een weekblaadje, geti- teld: The Snob (De Schoenlapper) uit, terwijl bij aan de hoogeschool te Cam- bridge studeerde, waarvan echter slechts 11 nummers (prijs: \'2Vs penee) het licht zagen. Mij hekelde daarin vooral de sclion|vnsserij,/.(imlat waarschijnlijk daar- 11 it oorspronkelijk èn de titel én de strekking van zijn werk is geboren. Hij noemde (ïeorgc IV een snob, omdat hij zich voor den eersten gentleman van Europa wilde laten doorgaan en in zijn gezindheid en manieren tocb niets van een gentleman bad. Snoepen zijn in liefelijke pin ;i (~
sen iievnlleii (Mijne —. een goed of gunstig lot is mij ten deel geicorden. I\'it I\'s. lCi: (>. Snoer - nieetsnoer, waar- mee de akkers werden afgedeeld onder oud-Israël; vanhier het afgebakende zelf. Snor (Een halve — aan heb-
lifii.\' in il. en s t ad.),half dronken zijn.
Snoven, (barg.J, kijken.
Sobat kras, (mal,), intieme vriend.
Sohi\'iinja (De —, Kamer van Af-
gevaardigden in lïulgarije. Sobrarbe (Fuero de —, zie
Fitero. De ïnagna chartader Aragoneezen,
in Spanje, een bolwerk tegen de opper» I |
|||||||||||
|
macht des Konings, aldus luidend : „Indien
de Koning ooit de handvesten en privile- gión mocht aantasten, zullen wij (Arago- neezen) het reeht hebben, een anderen Koning te kiezen, ware bij onk een heiden". Zelfs Karel V en Filips II hadden dit groot charter te bezweren, al verbraken zij soms later hun eed. Filips V, hertog van Anjou, hief haar in 1713, na den Spaansehen Successie- oorlog op. Sobrarbe (de l\'ibagorca) is eene stad in Aragon. Soccns. eene pantoffel van lichte
slof, het eigenaardig schoeisel van too- neelspelers en dansers in bet blijspel. Ook buiten liet tooneel werd de .«oren* door de (irieken /.eer algemeen gebruikt: bïj de Itomeinen echter in den regel alleen door vrouwen. Sociaal, (rest.), bessen met suiker.
Soclable safety tandem, twee-
persoonsrijwielen, waarbij de zitplaatsen naast elkander \\soeinble\\ zijn aange- bracht. Socia lismr. een woord in gebruik
gekomen na ttobert Owen.die\'in 1813 een werk uitgaf A neir View of Society, waarin hij beweerde, dat de geheele tegenwoordige maatschappelijke toestand op avereehtsclie beginselen gebouwd was. In plaats van het heersclieiidc stelsel: mededinging, wilde bij als grondslag co-operatte aangenomen zien, gcmeen- schap van bezit en afschaffing van standen. Daarentegen beroemde zich Pierre Leroux(17:>K—1871) op het vader- schap dier uitdrukking, die, in tegen- stelling tot bet iiidividualisinus, eene staatkundige organisatie zou aanduiden, in welke het individu aan de maatschappij zou worden opgeofferd; bet woord heeft allengs eene geheel andere beteeken is aangenomen. Socialist. Deze naam ontstond om-
streeks 184i>, en wel in Frankrijk. Toen
namelijk de verkondiging der stelsels van Fouricr, Pierre Leroux, Louis Bhtnc, (\'abet, enz., groote verwachtingen bij de arbeidende klasse had opgewekt, achtten de werklieden, die in L\'Atelier, orgaan |
|||||||||||
|
1076
|
|||||||||||
|
HOCIALISTE d\'ETAT.
|
|||||||||||
|
BOEDAH.
|
|||||||||||
|
der zedelijke en stoffelijke belangen der
arbeiders (1840—1850) sehreven, liet noodig, de aanhangers «Her stelsels aldus uier «enen naam aan te duiden, hoewel reeds toenmaals, ofschoon in minde re mate dan thans, die benaming verschil- lende sekten omvatte. Soclallste d\'Etat, /ie Katheder-
socialist. Socletas .lc-.ii. afgekort S. -I.-
(lat.)) het gezelschap of de sociëteit can Jezux,de Jezuïeten-orde, door 1 g n a- tius de Loyola gesticht (.1034). Sodetas leoalna, (lat.;, /.ie
Uonina societas. Soclnla neii, aanhangers van Faus-
ttis Hocinus, in Polen f 1604. Hij was geboren in lö2.r> te Sicna, uit het oude geslacht der Nozzhii, neet\' van Laelius (f 1561/2 te Zürich), uit wiens nagelaten schriften hij zijne leer putte, welke, tegen het leerstuk der Urieëenheid gekant, de geloofsgeheiine- iiisseii (mysteriën) van het Christendom verwierp en dit pasklaar maakte voor de nienschelijke rede. Zijn stelsel werd door Valentin Schmalz in 16Ü;"> in den itakauer Catechismus geformuleerd (in t Poolsch). Te lïakau toch hadden de Socinianen in 1602 eene school gesticht. VA) waren de voorloopers der Rattona- linten, die de benaming ^Socinianen" verdrongen, gelijk deze als unitariërs die van „Antitriiiitariërs" verdrongen hadden. Sociocratie, een door I-ester
F. Ward, in het American Jonr- nal of Sociology verklaard woord, dient om eene leer aan te duiden, die ile kunstmatige ongelijkheden, door het individualismus, volgens hem in liet leven geroepen, wenscht te doen verdwijnen. Terwijl het socialismus, gelijk hij voort- gaat. aan allen dezelfde voordeden wil doen toekennen en ten doel heeft, allen ge- lij k genot te verzekeren, wenscht de socio- cratie die voordeden naar gelang der verdienste toe te kennen, terwijl zij gelijkheid van gelegenheid dscht, als het eenige middel, om den graad van verdienste te bepalen. |
|||||||||||
|
Socket, isporti, tapgat.
Socratische methode (of leer-
wijze), zie Heuristische methode.. Die leerwijze bestond in het houden van gesprekken van den vragenden leer- meester met den antwoordenden leerling. Het tegenovergestelde van de akrou- matische voordracht (z. a., Aanh.), uit g r. akrouomai (aanhooren, toe- hooren). Sod (sand), (hebi-.i, geheim, ge-
heimzinnige zaak. Sodales, sortalitas, sodaü-
tiuai. Sodales zijn kamoniads, deel- genooten van tien diseh, leden van een krans, van een gezdscliap en ilerg. Feuc sodalitas is dus eene broederschap, een genootschap, en evenzoo sodalitium. Iteide woorden, doch vooral bet laatste, komen ook in slechten zin voor, en beteekenen dan een geheime ot\'verboden vereeniging, Sodales Anjjnstales, priesters
van den eeredienst van den Itomeinschen keizer A ugus t us. Sodales Marclanl, priesters van
den eeredienst van den Kom. keizer Ma reus Au rel nis (f 180 n. C). A1- dus heetten zij in de dagen van Sera- pion, bisschop van Antiochië in Syrië a« 1*H— 213. Sodoin en Ciomorrlia, aandui-
ding van plaatsen, waar de ontucht ten troon zit, ontleend aan tien. XIX : ö (onnatuurlijke ontucht; vgl.lïom.I l27). Vanhier Sodomieterij. S o doms appel, zaak, die uiter-
Hjk wel schoon is, maar in haar wezen slecht en nietswaardig. Zoo genoemd naar de bewering van Flavius Jose- phus, (iat er in den omtrek van Sodom vruchten groeien, van buiten bekoorlijk, van binnen vol ascli. Werkelijk groeien er aan de Doode Zee vruchten meteen schoon aanzien, maar wanneer ze rij]) zijn, barsten ze open, en blijken dan niets dan vezels te bevatten. Soedah, (m a Ij, genoeg, klaar,
ten einde, reeds vol, volkomen. Ook, klaar zijn, afgedaan hebbeu. Uok be- teekent het: ^schei uit!" |
|||||||||||
|
1077
|
||||||||||||
|
BOIUIHTE.
|
||||||||||||
|
si»Kin:.
|
||||||||||||
|
Snctle, verkort vrnnse-oedo(geoeéoe)t
thebr.). maattyd, in liet bijzonder: feestmaal. Sul-K», fhebr.), loofhut. Mrv. *oe-
/:->ii< = loofhutten. Vandaar naam van het laofhuttenfeest (omstr. 8ept.—Oct.). Hpreekw.; na noekons komen de esrougim •- na liet loofhuttenfeest komen de eederappelen (xie Rthrog.), D. w. /. mosterd na den maaltijd. Sim lil»\', /.ie Penghoêloe.
Soelcociii Kngelseh Indië: een halve
ropti; op Lombok en elders iu den Avchi]>el: \'Juli kepengs aan een koordje geregen. Snek©en, (mal.), broodboom.
Sofh\'. ibarg.ï, kerk.
Noem lm 11. (mal.)i eerbiedige groet
der inlanders voor Europeanen, waarbij zij neerlini\'ken.het hoofd vooroverbuigen en de gevouwen handen op en neer bewegen. Ook plichtpleging bij hunne gebeden. Soi-iii boer pi uu lig, i in a 1.), be-
spmven met sirin (z. a.f, mul. van het zieke deel bij een kranke; waarbij men eeiiige woorden binnensmonds prevelt. Op N\'nesa-I.aoet i bij Aniboni. Socniirah. zie Saerja.
Sm-nip-i. zie Krotng.
Sim\'hi)uim-. de weerbare bevolking
op Tlmor, die, geheel dienstplichtig, voor eiken stroop- of strijdtocht vooraf gtwjfd wordt door de meo\'s of voorvechters, die in dit geval tevens de tank van priesters vervullen. Ken dezer meo\'a voert den titel van Meo koleo — groote Men. Soerensche dag hum* der, op
de Veluwe een reiger. Deze betiteling
zal spruiten uit de dagen van den Koning-Staillii.mier Willem III (f 1702), toen in liet Soerensche bosoh eene plaats was afgezonderd voor het onderhoud der reigers tot ile valkenjaeht. Die plaats was nog in 17u4, inisseliien ook heden nog, bekend als de „ Iteigersknni". |
Hoer]» Soeinlrah, ijav.i. rij-
zrn(h- zon, naam eener vcreeniging voor de opleiding van ver waar loosde knapen te Neutarang. |
|||||||||||
|
Snt\'sïtli. i in a l.i. kommer, zorgen,
beslommeringen. Ik heb veel soesah met X -- veel moeite, veel zorgen niet X. Sorsnil.....mui. i j w v. i, iemand
voor irteit men il iepen eerhied moet
hebben, de benaming der vroegere Mo- hamnieilaansehe Wali\'s op Java; titan* de titel van den Keizer van Soerakarta of Solo. De Vorst van Djokjokarta wordt Sultan genoemd. Heide vorsten zijn geheel afhankelijk van het Ned. Gouvernement, waarvan zij dan nok de Souvereiniteit erkennen. — Men zegt dat snoeshaan van dezen titel afkom- stig is. Soeterlk, (barg.), suiker.
Sof. ihfbr.i, einde. En-sof = de
Einilelooze, in de Theosophie vaak ge-
bmikt als naam van God. < En of Eitt, hehr. = geen). — Hen sof innemen, uitdr. meestal in nngnnstigeii zin, van iemand, wiens loopbaan slecht eindigt. Sotii, (stellig niet sopha), arab.
taffa, oorspronkelijk een rust bank. meestal van steen; later een bonten estrade, een voet hoog, die een vierde of een derde van den achterwand der kamer beslaat. Itij ons heeft zich de beteekenis aanmerkelijk gewijzigd. Zie nok Divan. Soft», (tu rk.), Mohammedaanse)]
student te Konstatitinopel. Soiiist r. if r.1, in de periodieke pers,
hij, die de voorvallen in de tooneel* wereld Op het papier brengt. Hij moet echter worden verward, noch niet den eourriériste, die de aanstaande voorstel- ling van een stuk en de debuten van een kunstenaar aankondigt, noch niet den nrant-preiniér/ste, die vóór de eerste voorstelling sommige bijzonderheden ver- klapt, noch met den rr/\'tiune, die alleen het stuk en diens uitvoering beoordeelt. De overigen mogen, in \'t voorbijgaan, ecu wonril van lof bij den naam eens |
||||||||||||
|
L078
|
|||||||||||
|
SOJEMt
|
SOI.I, ENZ.
|
||||||||||
|
Kol.-il d\'AuMerlHz.(fr.), zie Le
so/ei\'l enz.
Solem qiil dlcere falsnm
aadeat? ifr.i, Virg. Oeorg. I, 4n.\'S.
; ir ie zon dnrren zet/gen, dat de zon
\\ ra/seh ist Sol cm n league andCoveaaat,
(e n g.), pleeh tig verbond en orereen-
fcomst tot handhaving der Presbyteriaan" selie kerkorde. Oorspronkelijk als (\'o- renant in 1Ü38 door de Schotten aan- gegaan tegenover de plannen van koning Karel I, die den Episcopaalsclicn kcrk- vorm wilde invoeren. Later onder boveii- staandeii titel tol Kngeland uitgestrekt. Solemalsatlo suli dlvlals i r. k. i.
! plechtige imrtjdiny onder het goddelijke* \\ kerkelijke voltrekking van een huwelijk onder de mis. Aldus b.v. in 1532 te Kampen. Dusdanige „solenin\'isatie" was plechtiger, dan wanneer geen mis ge- celebreerd werd (solemnisatio non sub divinis): doch ki>stte ook meer geld. Solleriiio-rood, modekleur, dof
rooi, naar de overwinning bij Solt\'eiino,
24 .Imii 1K.V.» door de Fransenen enSar- diniêrs onder keizer Napoleon lil np
de Oostenrijkers behaald. Soll Deo gloria. (1 a t), aan God
| alleen zij de eer; spreuk van Vanden
; liergli. Bruut e. a. Solidaire verbintenissen,
\\ Solidair of hoofdelijk is eene verbiu-
\' tenis.het/.ij dat van verschillende achttld- i eischers ieder het recht heeft, de vol- doening der geheele schuld te eischen. indiervoege dat de betaling aan een \' hunner gedaan, den schuldenaar bevrijdt; hetzij dat. bij verschiWemlesehnldeiiaars, ieder voor het geheel kan worden aan- i gesproken (dus solidair aansprakelijk j is), en ingeval de voldoening door een van hen geschiedt, de overige scllillde- I naars ten aanzien van den schuldeisi\'her van verplichting tot betaling worden j ontheven. (Artt. 1314 en 131Ö 11. W.). Soll die Stimaiea wltneaanil
nleht zfthlen (Man—, (hgd.), men • moet de stemmen iregeti, niet tellen,
|
|||||||||||
|
schrijven* of kunstenaars voegen, doch
eene meening te uiten is hun verboden. Sojem. ibarg.t, zeven.
Sokkel, (bouwk.), fr. noch, van
la t. sornfns = zuilvoet, jdint, een
meestal vierkant stuk meer breed dan hoog, Jat ti»t basis dient van onder-
scheidene voorwerpen; klein voetstuk • •f piëdestal.
Sokken gel Immerd (Van de—,
unil... gedegradeerd.
Sokken Inzetten, (inil.), hard
tregloopett. Ook: zijn paard de sporen geven. Sokken verkocht, <iniI.>, ge-
straften appel, bv. het blaast „sokken verkocht", het blaast gestraften appèl, of „er wordt gestraften appèl geblazen". Sol justltlac, UluKtra iioh !
dat.), zon der gerechtigheid, bestraal
ons! Ontleend aan Maleachi, 4 :2. Zin- spreuk der IJijks-iinivcrsiteit te Utrecht. Sol lncet omnibus, (lat.), de
zon schijnt voor allen; ieder heeft aan- spraak op een deel geluk. Sola \\ ii (iis nolll Mi ut, deugd
alteen adelt. Spreuk van von Ilemert; Bex, (de Bex of de Becx). SolaillCH iiiisri-ïs sociiis li;i-
bni-.sc inii lorum, (lat.), het is een hoost mor ettendigm, deelgenooteu ie hebben gehad in hunne ellende. Ant- woord van Mephistophcles in .\\l arlo- we\'s Fanst op de vraag van Kaust: Wat beeft uw lieer aan mijn zielï Later beeft men bet gewijzigd tot Solamen in/serum êOCios habnisse malornm = bet is een treurige troost, deelgenooteu te hebben gehad in het ongeluk. Sohino. fieete wind, die in Spanje
waait. Koldnls! (fr.), dn hunt de ees
pyramldes, enz. Zie Ifn hattt, enz. Kol dei*, (sport), sotdver.
|
|||||||||||
|
BOZ.OBCIS3ÉD8. 1079 SOPAIUI.
|
|||||||
|
ontleend aan het treurspel Demetriue
van Hobiller, dat dooi\' diens dood
(1805) onvoltooid is gebleven. Solorcismiis of\' soleeisiuus,
gr. soloikismos, fout tegen de regels der spraakkunst begaan, vooral een zoodanige, die eigen is aan de bewoners van een be-
paahl gewest. liet woord is afkomstig van de < \'ilicische stad Soloi of Soft, wier bewoners zich in den omgang niet du inboorlingen een slecht dialekt hadden aangewend, en dus als taalverbasteniars beschouwd werden |verdachte afleiding van Diogenes Laè\'rttns, \'ie eeuw n. (\\|. Solon van ParnaHsus (De —,
naam door V o 11 a i re aan lïo i lea u
gegeven, met toespeling op diens Art poétique. SoIimii pee nu", qiioil oinnes
in oei 11 ut iin. (lut.), het is alleen dom-
in ij, dat a/fen nierren. Me = Adam, vgl. Kom. V : 12. Opschrift op praal- graven. Soiun tosi\'. (nieuw), veretertiinge-
mi/hiel voor verzwakte personen. Van
gr. noonia = /ie/mam. Soinhrcro, (sp.)j hoed met breeden
rand; in oude drama\'s: een hoed voor een , vreemdeling"\' of voor een verrader. Somethhiy In rotten In the
stute of De ii in ark, ieng.1, /.ie
Denmark, Som mé. (w a p.), getopt met een
ander stuk recht boven zich, zonder dat dit in het hoofd behoeft te staan. Onder- scheiden van Overtopt (snrmontë), wan- neer een ander stuk daarboven sehïjut te zweven, zonder het aan te raken. Sommetjes tlrlnken, 117e eeuw),
bet drinken aan i\\vn maaltijd met zijne
buurvrouw achter het servet uit het- zelfde glas, afgewisseld met kussen. Sonate, que me vciu-lu ? i r .
Sonate, wat wilt ge ran mij? Deze vraag, die men dikwerf in Fransche geschriften parodieert, werd door Fonte- nelle (U\\~ü—1757) gedaan, in den tijd |
|||||||
|
toen iu zijn vaderland geene muzick-
uitvoering zonder sonate denkbaar was. Soiief, (ba i g.i, mond.
Simisi ( \'Hi\'ilri\'ihiti eskelnen
Zwerk, (hgd.), ander* is het nutte\' loog. Deze, tot een algemeen verspreide zegswijs geworden woorden zijn ontleend aan de, nok bij ons te lande, bekende posse van lïaeder. Uobert tutd Hert ram oder die Lmtigen Vagalmnden (1859), waarin zij bij herhaling worden gebezigd. Sonet . klinkdicht, hoor sommigen
sonnet gesproken en gesehreveti naar fr. sonnet i van soutier— luidem: hgd. Sonnette, e lig. sonnet. 1 t a I. sonetfo l van lat. sonare -~ klinken i. Sommigen uiecnen «lat het van liet 1\'rov. komt; sim = chanson, lied, met den verklei- ningsuitgang et. Italië is het vaderland van deze (lichtsoort: IVtrarea (f 1374) muntte er in uit.getuige zijn „Caiiznniere" die voor een deel uit soiietten bestaat. Klinkdicht genaamd, omdat de zin volle- dig moet zijn aan het slot van den 4en en Hen regel dezer uit 14 even lange regels bestaande gedichtjes, waarvan de eerste S. in twee quatrains verdeeld zijn en de volgende zes in twee terzinen of terects. Sonet van het Oosten (liet —,
zie tiUazcle.
Sono la llanta por casnali-
ihul. isp.), de Unit klonk bij toeval.
[Harte, Fabel: De exeial»fluitspeler. Vgl. Kt ttioi je joae anssi de la flttte; ha fo ntai n e, Fablee, Sous of Liberty, (a m.), zonen der
crijheid, leden van geheime genootschap- pen, die gevangenen zochten te bevrij- den. welke in den Burgeroorlog door de Noordelijken gevangen gehouden werden. S o ui pop. ibarg. i. MN gulden;
zie Pop, S o puil}], (turksch), knuppelaar,
soort van buitengewone politie te Kon-
stantinopel. gebezigd bij het omlerdruk- ken van opstootjes. Zij mogen slechts in hun eigen wijk arbeiden, waarin zij natuurlijk een waar schrikbewind uit- oef enen. |
|||||||
|
1080 BOETES VEBOILIAKAE.
|
|||||||
|
Moptl Sophnmoi «•. .....st lid.),
een groen.
NoplilNtao, geleerden, naam toe-
gejHiHt op hen, die in een of ander vak van wetenschap uitmuntten of er eene bepaalde studie van maakten. Ook wdjjsgeeren werden oudtijds zoo genoemd: Py tkago ra nzou zichzelvuu het eeratden naam van philo#ophn# gegeven hebben, <i i\'. sopJiixtt-H — ieder .die in eenige kunst iliv. muziek of zang)bedreven is. Vanhier Sophi-n\'ii of <1i\'«H|iT<li\'ii:i:ii\'s.
in tic tijden van Pericles en Koerates die het onderwijs in de philosophie enkel
beschouwden als een winstgevend bedrijf. Üe sophisfiek, door IMato eu Aristotele» de kunst genoemd, om met verguizing van alle wetenschappelijke dej-elijkheid, slechts den schijn van wetenschap aan te nemen, ontwikkelde zich het eerst uit het streven, om aan de denkbeelden en de taal door buigzaamheid en behendigheid en ten behoeve van staatkundige bedoe* lingen de meest mogelijke kracht bij te zetten. \'/.<• vertoont in de geschiedenis der wijsbegeerte een merkwaardig ver>chijn- sel. daar ze, alles in twijfel trekkend, en de vastheid eener zedelijke over- tuiging door drogredenen schokkend, leiding gaf, iu de vraagstukken der
wetenschap dieper dan te voren in tt: dringen. De noplit\'sten waren meestal leermeesters der welsprekendheid, maar zij verlaadden deze tot een vaardig plei-
teii vóór en tegen hetzelfde onderwerp of dezelfde stelling, waarhij zij gebruik maakten van allerlei kunstgrepen. Daar- door kwamen zij tot de ongcrijmdste gevolgtrekkingen, met den naam van mphisuiata bestempeld. Tut de voor- naainste soplusten behoorden: (ïorgias, Protagoras, llippias, Trasymaohus, Calll- eles en (\'ritias. Sm ;iïsini-. het meerendeelsgeaffec-
teerd overnemen van eigenaardige spreek* wijzen uit vreemde talen.
Sorbonlque, pet/te en grande.
Laatste en hoogste theseu-proef, waar- aan zieli, tegenover 20 doctoren in |
plechtig dispuut, een camlidaat moest
onderwerpen, om bij de faculteit der Sorbonne den graad van doctor der god- geleerdheid te behalen, eot\'boniêt te worden. I>e daaraan voorafgaande thesen* proeven heetten mihettre, majeur*, sa-
bat/ve en textative. Het dispuut voor al die proeven duurde van\'s morgens 0 tot \'s avonds S uur, zonder tusschenpoozeii.
Vanhier ook, godgeleerde schoolttcist iu ih Sorbonne (het hoofdcollege der godge* leerde faculteit te Parijs).
Sorbonne.. inrichting ter beocfe-
nïng van godgeleerdheid, wetenschap en letterkunde te Parijs, voor oube- middelde jongelieden, te hunner op- leiding tot wereldlijke priester», gesticht door Robert de Sorhon, kanunnik van Kamcrrijk iu 1*252, met den steun van Lodewjjk IX, wiens kapelaan hij was, en van koningin Blanche. In Isiih werd het gebouw aan de Universiteit gegeven, en wordt sedert 1821 de Aea- démie universitaire de Paris genoemd. Sordino,\' it.. m u z.i, detnpet\',klank-
bedwinger, toonperdoover; coii h. - riDi gordini, gedempt, met de dempers i te spelen >. Sni\'ilo. fit-,muz.),gedeutpt. Letter!.
doof, onverbiddelijk. Soi\'i k\'s flrnl v en, de beste soort
iu Palestina; zie Uen. XL : 11 ((.Jen. XL1X : 11). Jas. V : \'-\'. .Ier. II : 21. Sorek was een. Richt. XVI : 4. genoemd dal, waardoor heen eene beek vloeide: volg. Kusebins niet ver van Zora en Lsthaol. Pe rz. Kischmischdruiven, overal iu liet Oosten bekend. SoimmIjmIoi*. zie Pradjoerit.
SoiMtsïw. vrouwenclub te Kew-York
SinT<iic. ibarg.i, heer.
Soit<s Verglllannc, ilat.), Ver-
giliaansehe loten of voorspellingen. De ouden plachten mul. een schrijver, bv. Vergilius (ook wel Homerus, vandaar sortes Homericaé) op te slaan en te letten op den regel of de regels, waarbij hunne vingers zich bevonden, om daaruit dit of dat 0]i te maken. Sommige oude Christenen plachten met hetzelfde doe! den bijbel op te slaan. (Sortes bibltcae). |
||||||
|
S0UTITA. 10*1 MiMLSI.KKPKl:s.
|
|||||||||||
|
HortltR. iit.. mus.), de aaiivangs-
aria der primadonua in du opera. waar- aiui vroegergroote waarde werd gehecht: uu terecht, daar di\' eerste indruk dikwijls voldoende is, om liet succes te beslissen. Siisi......t«. i m ii /..i. ndgèhonden,
d. i. aanhoudend, met aangehouden to-
tien: een tempo-aanduiding, die eenigszins met andante overeenkomt, /eer dikwijls wordt aostenuto aan andante fit adagio toegevoegd. Sot ft vliijft-qiiatre <*;n\':its.
ifr.), r/et\' en Uclnttg-karaatS\'gek, dus : zoo nek. dat er niets aan ontbreekt, zoo volmaakt mogelijk; immers goud van 24 karaat is suf vet\' goud, zonder\' eenig alliage. So(;nlisrh<- |ii>i:/ic. vuile, on-
tuchtige soort van dlchtstukken,^ot*K0- grafie. Naar Sotades uit Marouea (in Thracië), den tijdgenoot van Egypte\'» koning Ptolemaeu* Philadelphua ft 246 v. (\'.), die het eerst die diclitsoort be- oefend heeft, au zijne gedichten Kinaido . /oj7o/=„onnatuurujk ontuchtige redenen" titelde, in een mythologisch kleed. Zelfs Seneca heeft Kotadlache poëzie geleverd. Zie ook Pnlindrome, SiMim (sataa), (hebr.)i letter), de
hinderaar, tegenstander, de haoze geest. Ona satan. Sotto, (it. in uz.), onder; sotto»
Voce l in «\'\'en woord geschreven i half-
luid, met gedempte stem. HottOffHbelloto, zie dabellato.
Soucliei*,\'heb r.l. koopman. Mcerv.
soehrim. Ook iu den zin van ons kn\'anf, klant, b.v. een aardige sotieher. Souler (Sufrr), ihelir.X schrijver.
In het bijzonder ii\'etsrhrtjrer iemand die zich met bet schrijven van Hebr. wetsrollen (Tlmra-rnllen) bezig houdt. Soiijnlilsrlif, (turksch), bnm- \\
meesters, wier korps het opzicht heeft i
over de (aohoone) waterwerken te |
Konstautinopel. |
|||||||||||
|
Softl. vrouwel. saaie, (ir.\'), in de
volkstaal etnoordronken. Vandaar sant comme te bourr/que a liabespierre = smoort! ranken als f\'o/iesp/\'erre\'s ezel. Volgens den generaal hu Barrail (Me*
sonreii/\'rs, VI i, gaf het volk dien naam aan den generaal II a n r tot, die. hoewel een dronkaard, eu daarenboven ruw en onbekwaam, iu zijne betrekking van bevelhebber der gewapende macht van Parijs werd gehandhaafd. Volgens an- ileren, werd met ., liobespicrre eze!" de guillotine bedoeld, die hij met bloed leschte (soa/alt). Son 11• l s \\ si <• <• in. t a m e r. >, .systeem
tot opvoeding van zuigelingen door middel van mcIkHcsschcu, die in eeil
blikken Imis verwarmd worden tot k<>-
kens toe. Soul ui\' ilv I\' \\n v rit) n:it (Le—,
ffr.). Iu de operette La Rosé de Saint\'
F/aar, muziek van Of\'fenbaeh, tekst van Mie hel Carré, werpt Mareacbii. een Auvergnat, in bet gen iep, een schoen en een pak kaarsen inden soep- pot. liij bet opHcheppen der soep, haalt (\'ha pa il Ion, een ander Auvergnat, tut zijne verbazing, den schoen op, onder den uitroep: \'\'/**• ii\'est pas que ehe choit i\'Uule, ma/s cha t/ent de la plachê.\' (= \'t is wel niet morsig, maar\'t neemt plaats in!) Dat gezegde, waarop iu de Kransehe letterkunde niet zelden wordt gezinspeeld, schijnt echter onder te wezen. Onder de regeering van Louü PhHippe bestemd namelijk te Parijs eene volks- restauratie A Vhazard de la fourehette genaamd, waar men. tegen betaling van 10 centimes, met een lange vork ineen grooten, met soep gevuldeii ketel mocht steken en recht had op hetgeen uien oppikte. (Kiigéne Sue beschreef zulk een kansspel in zijne Mjfstèren de Paris). Ken Auvergnat zou uu eenmaal daar |
|||||||||||
|
een schoen opgeh
|
35
|
aald, en toyn de op-
|
|||||||||
|
gegeven woorden geuit hebben.
S t Ml I B 1 «• i* |i«• i\'s. I e II g.) Zt\'elellslapers,
ontstaan iu Kngeland onistr. Iti.\'iO. bij wie destijds de ineeniiig gold, dat ile ziel niet natuurlijk (van nature» onsterfelijk is, maar alle gestorvenen zich in een be- wusteluozeu toestand bevinden, totdat de Heer bij zijne wederkomst de recht* |
|||||||||||
|
1082
|
|||||||||||
|
SOUMECK.
|
|||||||||||
|
sihtkxi\'.
|
|||||||||||
|
vaardigen zal opwekken ten eeuwigen
leven, «il na het duizendjarig rijk de Koddelooxen, om hen te veroordeelen tot eeuwige vernietiging. I tergelijke niceniu- gen koesteren tegenwoordig <lt* Adrentx- chrMeneu, waarvan er in 1890 in de Ver. Stilten omstreeks 3UII0O waren; doch men vindt hen ook buiten Amerika.l)eaetwis- ten over de natiiin lijke sterfelijkheid of onsterfelijkheid der /.iel en al wat hier- mee samenhangt, over den toestand der gestorvenen vóór de kom>t des Heeren en over het lot der boozen na liet ge- rieht. Zie Life and Advent Union. Snuiaeeli. (hebr.), steunend, rer-
trouwend. Zich <>p iemand — zijn — op \'iemand vertrouwen, op iemand steunen.
SoilllN\'tt l\'C OH HO tll\'llM\'t tt\'V (Sr
--, (fr.), zich onderteerpen of heengaan.
Zie 8e Soumettye. Soumi li ji s nol h Inji to ilo u il li
soumi et> hioIoji \\. (eng.), klank heeft niets te maken met zuivere woord- afleiding. I.elijkheid of overeenkomst van klank stempelt twee woorden nog niet als van éenerlei oorsprong en he- teekenis. tiezegde van Max Muller. Soumier, (eng.), tett. klankgever.
dan. 1896 zijn op sommige telegraaf- kantoren fbv. te Amsterdam) sounders In dienst gesteld, nml. toestellen. waar- aan de ambtenaren de telegrammen enkel oj» liet gehoor opnemen. 801111c. sonnet (êoneh), (hebr.
tegenw. deelw. van saneh --- haten),
rijand. Soiu-is blnnche (Ij» petite —,
(fr.), hel witte muisje, lïijnaam van den
Fransehen staatsman en ingenieur De Fre ycinet, eigenlijk 1,. (.\'. de Saubles de Frcyeinet igeb. 18\'2fSf, hem ge- geven, wegens zijne witte haren en zijnen haard derzelfder kleur, en tegelijk om zijne verstandelijke vlugheid en be- heudigheid. SoiiN-olI. (fr.), verkorting van sous-
offteier i= onder-officier \\ in liet leger. Vooral meer bekend geworden dnor den \'m 1889 voor \'t eerst verschenen roman |
|||||||||||
|
Sotix-Ojf\'s van Lucieu Descaves,die
bij velen groote ergernis verwekte.
Immers, hij schilderde daarin een aantal onder-officieren van het Franschc leger. als dronkaards en onzedelijke, ruwe lieden, die den soldaat mishandelen. Sou s-li--t uut. ( fr. w a p.). geheel <>n-
der in het schild geplaatst, en niet den bovenkant niet hooger komend, dan het begin der kromming van de zij lijnen (in \'t hedendaagsch schild 1. Sons ses henreuses malus Ie
cnlvre ilevlent 01% (fr.), 1*11 z$ne gelukkige handen tcordt Koper tngoud verkeerd, is ontleend aan I.e Jottettr, eomcdic in ;"> bedrijven van II egn a r d (den l\'.in Dec. 1696 voor \'t eerst opgc- voerdi, III, 4, waar de hoofdpersoon (Valere) zijnen knecht 1 lector de gcv neuehten van den speler schildert. Maar de knecht herneemt: Et l\'or der/ent ii rieil —-- rn hvt goud re i-nadert in niet". Met andere bedoeling zegt Boileau, Art poétique 111: Tout ce qn*U a touche se eottvertit en or; hgd. Gold lat, tras sein Hand berührt. Suilt ;i |effsk y (Siel <• der —,
in Rusland volgelingen van Soutajeff, die de rechten van man en vrouw, kind
en volwassene gelijk achten, en aan niemand het recht toekennen aan anderen bevelen te geven of over hen te heer- schen. In dit laatste punt aanhan- gers van het Tolstoïsme. Soutaj e ff iSoutaïef), ecu Russische hoer, behoort tot de Stundisten, eene sekte van af- geseheideuen, Zijne vrouw stierf; hij hegroef haar in zijn tuin; die grond wbb, meende hij, heiliger dan die van het kerkhof, cu hij hertrouwde niet zijne eigene dochter. I>c 1500 roebels, die hij bezat, verdeelde hij onder de armen, en weigerde belasting te betalen. Aan zijne voeten /.at de C>7-jarige (iraaf I-eo Si- kolajewitz Tolstoï. Soutune, lange lijfrok met nauwe
mouwen der K.-K. geestelijken. Son- tenelle — kleine of kortere lijfrok, is de dracht van aankomende geestelijken. Sou t riin. (fr. wap. 1, met een ander
stuk recht onder zich, waarop het eerste
* schijnt te steunen. |
|||||||||||
|
sPAAXStlli: 1\'itKKKN.
|
|||||||
|
Spaansch Gelderland, voorma-
liga benaming van het Roermondsch kwartier, dat in den oorlog onzer Staten
met Spanje, of geheel of grootendeels onder de macht bleef van die mogend- heid: het werd na de verovering door de Nederlanders niet met de provincie Gelderland hereenigd, maar hing voort\' I aan als <ieneralileitnland (z. a.) Onmid* i deltijk van onze Algeineene Staten af. Spnauscli spek, (z.afr.j, ineerv.
Spaansch spekken, meloen, SpaailSCll spcksill|tlen, vooi-
malig pandspel, waarbij nit\'ii zieh met den rug tegen dei) muur plaatste, en vandaal\' eeiie juffer zfjner keuze uit het gezelschap tot zieh riep, die zieh dan met den rug vóór hein plaatste; deze weder eeneu heel\' en zoo vervolgens. Als de gansche colonne gevormd «\'as, klapte de persoon bij wien het pand gelost werd,in de hand,moest ieder manspersoon zich omdraaien, en mocht kussen wat of wie bij voor zieh zag. .Min of meer algemeene teleurstelling, maar vooral voor N*. 1. Waarom heette dit speksnljden tMls-
sehien om den vorm van die reeks. oj>
i elkaar sluitende reepen of schijven.
Kn waarom Spaamrh Y \\Vaarschijn-
; lijk omdat men in Nederland, sedert
i de Spaansebe verdrukking, al wat ver-
! koerd ging, pijnlijk of noodlottig was,
epaaneeh noemde, „liet gaat er Spaansch
I toe", „het ziet er Spaansch uit", „bij
heeft het Spaansch" enz.
Spaansche Ennlns (De —, lie
Lahan\'nta. Quhitiis Kimiiis, IJomeinscli
schrijver van ,. Anna les", in ren hlato-
: riseh gedicht iu IK hoeken, t 169 v. C.
Spnnnsehe kersen, zie Napoleons.
Spaaiische laars, zie Fotter-
n-erktnigen.
Spaansche mat of Spaanscae
reaal, zie Stuk van achten, Spaanschc pokken, naam in de
ltïe eeuw in ons land gegeven aan de
syph itis. |
|||||||
|
Soutiens, zie Support*.
Souvenex-voits <1e l\'iirroj . ile
r i\' i hou i-u et de Vorulliifien ! (fr.)i denk aan Hanoi/, aan Freiburg
en aan Nordlingen; woord van Condé op 20 Augustus 1648 vóór den slag bij Lens uitgesproken, doelend <>|> de neder* lagen daar geleden, en waarmede hij de troepen wilde opwekken om dapper te strijden. Souvent femine viirle, < I r.),
acne vrouw is licht reramlerlijk, For- mule, waarvan Frans I, koning van Frankrijk (f 1547), over liet schoone
geslacht sprekend, zich bij voorkeur zou hebben bediend. Vooral bekend is uit Victor Hugo\'s Le rui n* amuse (IV, 2), voor liet eerst opgevoerd 13No- vember 1882: Souvent t\'eimne varie,
lüeu fol est ([iii s\'y tie! line femme souvent N\'est qu\'une pltiine au vent. Sovereljfii people, (a ui.), de ver-
lierene natie, lief r/roofscfie ra/k, naam
dien de bewoners van „the great coun-
try", nl. die der Vereen. Staten van N.-.\\nierika. zichzelf geven. Siiyi\'z plutftt IHRCOII. si c\'est
votre talent, (fr. i. ween liever met- se/aar, af* ijij daar aanleg raar hebt; Boilean iI <;;»>—17111, Art poétiqne IV, 24; een hatelijkheid aan IVrranlt,
een dom en onkundig geneesheer, be- tronderaar van den thans geheel vergeten diohter Qulnault, dien Boileau met bijtende)! spot vervolgde, den man, die De michant médecln derint ban urehi-
tecte,
en toen «leze zieh er over beklaagde
schreef lIoilean.dat hij hèm niet bedeelde:
l\'aim ites,je f\'araiie, ignorant médec\'ni,
Mui* non /tan lialufe arclit\'tecfe.
Sii> ons ii in iUt Clnna, c\'est mol
qnl t\'en convlc, i f r.)f laat ons vrienden zijn, China, ik zelf verzoek het u. Woorden van Auguste tot Cinna in (\'orneille\'s treurspel van dien naam, V, 3.
Spaanse lic Inrle, zie Faire.
|
|||||||
|
HI\'AAKKCIIK PK1B8TER8. 10S4 Hl\'AKTA KT MAKTHA.
|
|||||||||||||||
|
S|»;iuns< Iir pi-ii sli-i-s. iu Duitsch-
tand en iu Nederland in de tweede lielft
«lei* Hïe eeuw : du Jezuïeten, omdat hunne orde in Spanje was gesticht. Npaannelie ruiters, iu de ver-
sterkingskunst balken ter lengte van 4 en ter tukte van l>,2."i Nerf. el. waar
houten of ijzeren spijlen doorheen steken, •ijl wier punten ze rusten: /.e worden met kettingen aan elkaar verbonden, en dienen om den toegang tot bruggen en 1.....rteii van vestingen te versperren. Sniiiiiischc Sli:(1, i >H|»011 PC (De
—. Calderon, de Spaansche drama- .1 ie liter (1601—1687». Na l,ope de Yega de beroemdste dramatis! van Spanje. |
|||||||||||||||
|
zwaardje: de Spaansehe kaarten ver-
toonen zwaarden, bekere, munten en stokken, zinnebeelden van adel. geeste- lijkheid, handel en landbouw; bet zijn ook de oude heelden. Npnlll, iperz.t, eig. sipühi, <\\.\\.tat
het let/er hehoorende, bepaaldelijk ih- ruiterij van si/iüh. dat Iegef beteekent. liet is dus ; soldaat, meer bepaald ruiter. Kng. tteapoi/. SpnnderK (Yohnc —, (barg.).
gouden nespen. Spimish Iniliiiiis. nini.i, 8paan-
srhe Indianen, bewoners van JVeir- Me.riro; vgl. Vermin state. |
|||||||||||||||
|
SpnniiHolie Mlnltliiif, \'bibl.i. de
koordjes, die als H> over een knoop gedaan worden, mu de twee dekbladen van een boek bij elkaar te houden; waartoe men in andere landen koperen. zilveren of gouden sloten of linten, die gestrikt worden, gebruikt. SpnaiiHelien j|nllni*fl «lansen
(Den —. zie GaifTarde.
Sjiaansehe iu:ii \\ pp U w il HSe-
leil (Ken -, zie Muf ibarg.i. Spaar yv llf> nicdc. ZOO be-
den leden longen* Kene omgewerkte
volksaanhaling van Spreuken XIII: 24,
waar men leest: „Die ztyn roede inhoudt, haat zijn zoon (maar die hem liefheeft,
zoekt hem met tuchtiging"). Sp:i:nJnMH|. (1) o u w k.), bogen
welke iu zware muren gemaakt worden om bouwstoffen te hesjiaren. Dit stelsel komt veel voor iu de middeneeuwen 20owel bij vestingboin\\ als bij kerkbouw. voornamelijk als deze met kruisgewelven overdekt zijn, waarbij dan het zwaarte* punt op rle pijlers wordt overgebracht, j |
Npiiujan i\'ileu. spotnaam voor de
inwoners van Asseudelft. Dp voorspraak van lierrit. lieer van Asseudelft, in hoog aanzien bij \'t Spaansehe Hol\', werd Asseudelft door de Sjiaansehe troepen bij hunne plundertoeliten verschoond, Spa ulieren, <ba rg.), hard neu-
/nopen.
Spannen, iba rg.1, kijken om te
luisteren. Hpatiner, i sport), moevsletttel.
Sp;iiiniin| (Eleetrlnelie —, de
meer of minder eleitriselie toestand van
éeu geëleetrisi-erd lichaam in verhouding tot een ander geëleetriseerd lichaam. Spaeber, (barg.), paraplnie.
SpaVtfillum, (lat., r.-k.l, nijintter-
kirast. Van spart/ere (besprenkelen). Sparklet, (eng. en fr.i, metalen
jlesëchen tot bewaring uu vervoer van vloeibaar koolzuur. Van e n g. to Spat \'Me = schuimen. |
||||||||||||||
|
Spaarvarken, een spaarpot van
Kiiilscli aardewerk, iu den vorm van
een varken, met eeue gleuf er boven in. voor het iuwerpeii van \'t geld.
Spn ili 11p, in het kaartspel srhoppen-
aan; van s p, npada i /.waard), dus
|
Sparta et Martha, (lat.), een
bestaan en een muur (of volgeus eenege-
l meeiizanieHolIandschezcgswijze: een kooi
. \\— buis) en een vogeltje: iu het Duitscli:
l\'farre und Karre). Vgl. wat het eerste
woord betreft (waaraan men in nieu-
i weren tijil het tweede rijmwoord toe-
|
||||||||||||||
|
M-AlETAANSt\'IIK. 1U8Ó sI\'EKI.MAKKKlts.
|
|||||||
|
men ons zien tenrijl wij aan \'t werk
zijn. Leus door het Kngelsehe dragonder- regiment van Keizer Wilhelm II op zijn standaard geschreven, nadat het\'t carré des vijands neêrgereden en zijne veld- teekens veroverd had. Door dezen Keizer gebezigd in zijne toespraak aan Vorst Bismarck ter gelegenheid van diens 8i)n verjaardag i i. d. 1 April lH\'.iü). — Ook devies van den Sept. IS\'.i.i «>pge- richten Utrechtscheu studentenboud. Spectraal-annlyse, door 11 u u-
sen en Klrchhoff ontdekte onder-
zoekingsinethode, welke in staat stelt, door de kleurstrepen niet slechts de kleinste hoeveelheden der metalen in hare verbindingen op te sporen, doeh zelfs de aanwezigheid daarvan op de meest verwijderde hemellichamen vast te stellen. Van I a t. spectrum = het beeld in de ziel. de voorstelling: van spec/\'o (ik ziel. Spectre i>onj|c,i f r, i, zie Le npectre
rouge. Spectrum, een zonnestraal gaand»
door een prisma wordt gebroken en tevens gespreid l>e uiteeiiloopen.de ge- kleurde stralen vormen op een scherm een kleurenbeeld Spectrum genaamd. Terwijl gloeiende vaste lichamen een continu speet rum leveren, ge ven gloeiende gassen een zoogenaamd lijnen spectrum. Kik gas heeft zijne karakteristieke lijiiengroepeering. Speelkaarten, twee-en-dcrtig.veer-
tig of twee-en-vïjftig bladen carton met vier verschillende soorten van figuren be- drukt: in Nederland, llelgië en Frankrijk rood : harten (coeuri en ruiten (carreau i. zwart: schoppen ipitjuei en klaveren itrèfiei: voor Huitsehland dezelfde namen en figuren; maar voor echt Duïtsche spelen: Schellen (bellen i, £/<*A«/ft(eikels), ff«i**(harten),örö« (bladeren): in .Spanje voor echt Spaansehe spelen: munten, heker», zwaarden, stokken, tig. voorstel- lende kooplieden, geestelijken, edelen, boeren izie boven Spadille k dergelijke figuren waren vroeger ook overal elders in gebruik, o. a. bij de tarok-kaarten. Spcelinakkers, spotnaam voor de
inwoners van llenningbroek bij Hoorn. |
|||||||
|
gevoegd heeft), Cicero, Epietolae ad
Atticum, I, 20, 3. Martini, vgl. Luk. X : 4U«; Joh. XI : 1. NpartaanHche of Lficedae-
ïiionlaclie (/.ie Laconia) eenvou- dljflield. Lyeurgus prees voor alle
burgers ile hoogste eenvoudigheid aan, en daarbij van klndsaf sterke Hchaam*- iiefeningen. Spnrtaausche kortheid, /.ie
Laconiek, SpartaouKjieioeind swaardvechter
in \'rraclë (7.!, 71 v. C). Spatje, (in il.), borrel.
Spatwerk. /.ie Spr/fz-Malerei.
Spilt K o in in i Hip, doen I In*
kouimt, (hgd.i, i/ijlieden kamt icel
/nat, maar i/ij komt toch, woord uit Schiller, Picohmini 1. 1, waar Ulo de veldmaarschalk dit tot graaf Isolani den generaal der Kroaten ze^t. die met Butler, den kommandant van een regiment dragonders binnenkomt. Speaker, voorzitter in liet Britsch
parlement. \\.vtt.n oord roerder, redenaar. Oneigenlijke benaming derhalve; want de (inspannende) taak van dien voor- xitter vereischt een voortdurend scherp luisteren, waarbij weinig ut\' nooit be- lioeft te worden gesproken. De Speaker van het Lagerhuis geniet een salaris van f Gtl.oun en vrije woning, behalve een aantal voordeden. Speciaal (Een —. (rest.), **«
ylus roode icijn. Spectatoriale ycBchrtften, in
de vorige eeuw tijdsehriften, gewijd
aan bcschouwingen over vragen van den dag, zeden, denkwijzen enz. Aldus genoemd naar het voornaamste: .1 ustus van E ffen\'s HoUandeehen Spectator, die werkte in den geest der Kngelsehe essayisten Addison, Steele, Swift, .John- son e. a. in tijdschriften als Rambler, Tatiler, ld/er, Spectator e. a. Specteniiir u yen do, (lat.), laat
|
|||||||
|
1086
|
||||||||||
|
BPKEKTJK.
|
||||||||||
|
sPIUN.V KNZ.
|
||||||||||
|
Speentje, fbarg.), zilveren knipje.
Spek. scheldnaam dien de Ueuzen
naii de Spanjaarden gaven. Spekkanicr. gevangenkamer of
voorloopige bewaarplaats b.v. van in kenuelijken staat van dronkenschap ver- keerenden, hij een politie-bureel. Het woord is niet Algemeen, in Zeeland wordt het zeer veel gebruikt. Spekinn ii. tut omstreeks 1870 in
ilc Kal verstraat tegenover \'t Poolsche koffiehuis te Amsterdam een lokaal, waar nu 11 uit den Salon of de Komedie koniend en gedurende de kennis een broodje met eieren en een paar augurken ging eten voor 2ö et.: eene enkele maal veroorloofde men zich de weelde van een glas wijn of bier er bij. Ernstige stilte lieerschte in liet lange, smalle /.aaltje.
dat zi-er druk bezocht werd en zijn naam droeg nam- den eigenaar. Npekzak, \'i i I.), verlofgangerszak,
linnen zak. waarmede de verlofgangers
n#peknie" i verbastering van inspectie) iiioeten maken. Spelen (Met het jjeweer —.
naar eigen ken» er handgrepen mede verrichten, b.v. recruten. Spellinjf-lice, (eng.), tiijeenkmnst.
waarin men den tijd verdrijft met bet opgeven van modelij ke woorden, die allen uit losse letters, die in doosjes aanwezig zijn. moeten spellen, waarna hi liet woordenboek wordt opgezocht, li..e de ware snelling is. Het heet bee i hij i naar het gegons, dat men hoort, als waren er bijen aan den arbeid. S|icls mate. vermanend woord van
den zedediebter Dirk liafaclsz. Camp- htiyzen it 1626), waarmede bij aan den ernst des levens wil herinneren in dagen van vrootijkheid en genot, om hierin maat te honden. Spencer, (eng.), elegant damcsjak-
je, oorspronkelijk een soort van overjas of demi-saisnu met schouderbedekking, zoo genoemd naar den G-raaf Spencer omler tieorge III, die zulk een over- |
||||||||||
|
kleed het eerst liet maken, nadat hij
op de jacht de panden van zijn jas wa» kwijtgeraakt. Spernte, mi»., i-i: cavete, lell-
cc8, il at.), ongelukkige», hoopt; ge-
tukkigen, zijt oj> utre hoede. Spreuk van de familie Hoffmann. Spa ei i|«\'Iil« i-. ihgd.i.de. krachtens
de Pruisische wet van 22 April IN7."> i Brotkorb- of Sperrgesetz) ingehouden bezoldigingen en ondersteuningen van diocesen, inrichtingen en geestelijken der lï.-K. Kerk. zoolang de bisschop of de helieerder van het diacouees zich niet verhoud de rijkswetten te eerbiedigen. Die wet was een der vier, die onder den naam Kampfgettetze bekend staan. I>e overigen zijn: de wet van :fl .Mei 1S7Ó, waarbij alle geestelijke orden etl congregatiën, behalve die voor zieken* vcrpleging worden verboden, benevens de wetten van 2l) Juni 1875 en 7 Juni 1876, nopens het beheer der R.-K. Kerk• goederen. Van tHHli tot 181)1 werden die wetten echter grootendeels opgeheven. Sperrffcsctz, zie Sperrgelder.
Speg, alterliiH vltae, (lat.), de
hoop nft ten ander leren. Vaak opschrift voor kerkhoven. Sjir-s patrlne, (lat.), de hoop den
vaderlands, het opgroeiende geslacht, de jonge staatsburgers. sphïnx (\'t lS:iadsel van «Ie —.
sphlnx : worger, van gr, sphinggein -
eamendrukken. Het beeld vandesphinx, eene Egyptische godheid, had \'t hoofd en
de borst eener vrouw, het lichaam van een hond, de klauwen van een leeuw, de vleugels van een arend, en den staart, gewapend met eene scherpe pijl. De sphinx gaf een raadsel aan de voorbij- ga ngers op, en verslond ben, die het niet verstonden. Oedipus ried bet raadsel, dat luidde: „Welk dier is \'t. dat zieh \'s morgens op 4, \'s middags op 2 en \'s avonds op :j bceiien beweegt?" Op- lossing: de menseh, die als kind op handen en voeten kruipt, in \'t verdere leven twee; beeuen gebruikt, maar in den ouderdom daarbij een stok behoeft. |
||||||||||
|
SPIE. 1087 SPIRITUS PAUILIAKIB.
|
|||||||
|
Spie. (in il.), geld (niet algemeen).
S|ii<-i\'ii. fbarg.}, centen.
Splcssluiriier, I hgd.>, oorapronke»
lijk, in de 16e eeuw, de burgera van kleine steden, die hun harnas en speer
(Spiess) maar niet wilden opgeven en daarmede ter verdediging der wallen optrokken, terwijl elders de vuurwapens meer en meer in zwang kwamen. Later diende die naam voor den burger teller kleine plaats, niet bekrompen dcnk- beelden en linksehe manieren. Spijl.« ilia Krtu. genoemd naarden
eersten fabrikant, -I a u Sp ij k er, een Amaterdamscli aanspreker, omstreeks 17f)ii. maar later door zijn fabrikaat een weldoener voor veel lijders en een rijk man. Splllelce.n, oudtijds een leengoed,
icattr ook de vrouw mocht opvolgen, eigenlijk van spinnen.de hoofdbezigheid i\\i:v joii^e vrouwen in (Ie middeleeuwen.
Vandaar nog in het Kngcl.-eli de naam Spinster voor een ongehuwde vrouw ook op meer gevorderden leeftijd. Spin (De —, in het bijgeloof en
de volksverhalen een dier, waaraan allerlei eigenschappen werden toege- schreveii, vooral als middel tot vergif- tiging. Ook heerseht op het platteland liet bijgeloof, dat men van de koorts of andere kwalen genezen wordt, dooreen groote spin in een paar notendoppen eenige dagen (gewoonlijk negen) met zich rond te dragen. Splndle City, (am.), Lairelt in
Mnssaeliusetts; naar de vele weef- getouweu. Spinet, (mm.), klavier, waar-
van de snaren met punten van penn«- sehaehteu worden aangeslagen, en dat zijn naamsoorsprong zou te danken hebben aan Job. Spinetus. klavier- maker, die omstreeks 1503 te Venetië\' leefde. |
|||||||
|
Spinl.it. ibarg.t. Spinltnis.
Splmiekop. (barg.), doekspeld.
Spliiozltttiic, het wijsgeerig stelsel
I van llarueli de Spinoza (1(132— 77 i, Splnzilltlten, hijuaain voor de be-
1 woners van Winsiim hij Franeker, naar
de zakken, waarin de daar gezuiverde
1 wol naarde wolkainniers werd verzonden.
Spirit, reiig.i. geest en geestdrift.
Spirit imten. aanhangers van de
ineening. dat de nieuseli omgang kan ! verkrijgen met de geesten, vooral dei\'
afgestorvenen, he leer zelf heet spiri- j tisme, dat omstreeks IS4S uit Amerika
naar Kuropa overkwam. Als eerste ver- kondiger van die leer noemt men An- ! dr e w J ac ks on Da v i s. (lok l> 11 de r-
d ij k was in hoofd/,aak die meening toegedaan en wijdde er zelfs een schoon gedicht aan, getiteld: fie Cresfemreretd. j Het spiritisme leert echter ook de mid-
delen om dien omgang te verkrijgen. Spii-iIlist I«\'ii. ( r.- k. i. (feestelijke
mensehen, ook Zelatoren < ijveraars ige-
. noenid. /ij behoorden tot de Observanten \' (z. a.) onder de Franciskaners. Spiiil iiti\'lr \\\\ in st elft ai s.
| Dnkhobortsi, genootschap in Rusland,
i rustige lieden, vegetariërs, die in eene soort van gemeenschap uit eene geineen- schappelijke beurs leven, en weigeren soldaat te worden. Om deze laatste reden zijn zij uit llushinil verdreven, nadat , zij gedurende drie jaren zwaar vervolgd waren; hun zijn paspoorten gegeven om liet Kussiscli gebied te verlaten, op
voorwaarde, dat zij nimmer zullen tcrug- keeren. liet geheele getal is 10.000. Zij willen zich op (\'yprns vestigen. I »e kolonie staat onder toezicht der vertegenwoor- digers van een Kngelsch genootschap, dat haar beschermt. Op •_>(\'» Aug. 18ns kwamen er 1129 als Russische ballingen te Laruika op Cyprus aan. Spiritus IhiiiIIIhi\'Ih. (lat.), be-
schermgeest, tlieneutte geest. |
|||||||
|
srntrns ItKCTOK. 1088 Sl\'UA.YK ENZ.
|
||||||||||
|
Spiritus rector. (lat. i, bezielende
</-est, (feestelijke, terentrekkende kracht. Spltzel, (hgd.K verklikker. Van-
daar Spitzeltnm, liet bezigen van ver- klikkers en speurhonden: bet stelsel van age.nts prorocatenrx (z. a.). Spleildldn vi( i;i. (lat.), blinkende
|
Spoll\'s 8y8tem,iam.), stelscl,waar-
bij dn staatkundige overwinnaars bij de verkiezingen, den buit (spoil) der vette ambten onder elkaar verdeden. Itij ver- andering der regeering nl. worden ook de meeste hoofdambtenaren ontslagen, en de staatkundige party,die dan aan liet roer komt, bezet de plaatsen niet hare vrienden. |
|||||||||
|
Spoke, (sport.), spaak.
Spokctlnhteiicr, (sport), spaak-
aanzetter. Spolla oplma, (lat.), lett. vette,
rijke buit, t. w. de wapenrusting, door een oud-Konieinselieii veldheer aan den door heinzelveu gednoden vijandelijke)! aanvoerder ontnomen, lïij Vergilius en Li v ius. Spoon ol a brake, (sport), lepel
van de rem. Spoorw < tgkoningen, menschen,
die als oprichters van of aandeelhouders in spoorwegmaatschappijen, deze geheel in hunne macht hebben, en er millionairs bij worden. \'I\'e Londen, b.v. woont Sir Ldward Watkin, de „spoorweg- koning", ook bekend als ontwerper van bet plan van een tunnel onder het Kanaal. Men vindt ben vooral in Noord-Amerika: te New-Vork o. a. James (iould en Van der Hildt. Collis P. Hun- tington is thans spnorwegkoning van het Westen. Sport, (eng.), woord, waarmede
rermaken of spelen in de open lucht worden aangeduid, bijzonder jacht en visscherij: vandaar, dat sommige sport aan wettelijke bepalingen zijn gehouden. Van het Eng. werkw. to disport, zich vermaken, ontspannen, spelen. Spotter*** halsje zal branden,
kan dooi\' het bijbellczend voorgeslacht
ontleend zijn aan Spr. XIX: 29; 2 Petr. III : .1 vgl. niet vs. 10. Spraak (Zijne — maakt hem
: openbaar, Matth. XXVI : 73. Uit j iemands eigenaardige uitdrukkingen
| wordt duidelijk, tot welke partij bij
behoort, welke richting op staatkundig
I of godsdienstig gebied hij is toegedaan.
|
||||||||||
|
zonden. Zoo noemde, naar het heet, de
kerkvader Augustinns de deugden der heidenen, waarschijnlijk, omdat zij er zichzelven en niet Gode de eer van gaven. Ook goede werken, die niet uit bet Heloot\' in Christus voortspruiten, noemde hij aldus. Splenflldc mendnx, (lat.), /.. v.
a. edele of sublieme leugenaarster. Zoo noemt II o ra ti us ypden III, 2, 35) Hyperrn nestra, (Ie eenige van de ón dochters van Dauaus, die haren echtgenoot in den bruiloftsnacht niet vermoordde, gelijk Danaus bevolen had en zij had beloofd, maar hem spaarde en op listige wijs aan de vervolgingen van haren vader hielp ontkomen. Met bet oog hierop smeekt Horatius t. a. pi. van haar als splend/de mendax et in mulle rir</o nobilis aevum. Vandaar tegenwoordig iemand, die liegt niet een doel, dat op zichzelf prijselijk is. Spllek, (barg.), goudstuk.
Splinter (Men ziet den — in
liet oom van een ander, maar niet den balk In zijn eigen oog. Ontleend aan Matth. VII : :t. Oos-
tersche vergelijking, waarin splinter het beeld i.s voor een zeer gering, en balk dat voor een zeer groot gebrek. Split, (z. afl\\), een glas sterken
drank:
Spoelhond, schlmpnaam, door bet
volk te Leiden aan de studenten aldaar gegeven. Daar de hond voor een type van onbeschaamdheid geldt, kan die sehiinpnaani aanduiden, dat, evenals eenhond in water gereinigd, afgespoeld wordt, een student dient te worden ge- reinigd van studeutenstreken, welke meermalen eveneens getuigen van onbe-echaamdheid. |
||||||||||
|
1080 SIU IIAfiINDA MAHAKAOJA.
|
|||||||||
|
BPRAaOER.
|
|||||||||
|
Spranffer, (barg.), tabakspijp.
Spread-ea|fle, (am.), bluf, rer-
tooning, bombast, naar den trotschen adelaar (eagfe), het wapen der V. H. Sjmm -:nl-«ii j(h isni. lanuT, eng.),
bet stelsel der partij van lïlai n e in Amerika, die de vleugelen van den Amerikaanschen adelaar over ee» zoo uitgestrekt mogelijk gebied wenscht te zien uitgespreid; het Amerikaaiuehe chauvinisme, of eigenlijk dat der Ver- een i^de Staten van Noord-Anierika : pan-americanisme. Sprech-Minlster, de l Juli 1807
afgetreden minister von Bötticher,
die zeer rederijk was in den I)uit- sehen Bondsraad. Hij was het eeuïge lid der Kegeerhig uit den tijd van keizer Wilhelm I. Omdat hij 17 jaren lang minister was, heette hij ook de Datier- Minister. Sprce-Athen, (hgd.), Athene aan
de Spree. Benaming van Berlijn. Zoover men weet, in 1706 door Wireker, in een lofzang op Frederik 1 voor \'t eerst gebruikt. Heine iÜeisebilder, II i noem- de die veste ook dié gesnuite. Ver- Huuftstadt. Spreeuwen, spotuaam voor de in-
woners van Winkel. Spt\'i iu liklti-ri. (barg.), lakens.
Sprekende beeld (Het —, bet
standbeeld van Memnon in Egypte, uit
een rots gehouwen, dat bij het opkomen van de zon een zangerig geluid laat hooren. Sprekende wapens, (wtp.),
wapens, waarin stukken zijn geplaatst, wier namen overeenkomen met den naam der bezitters, en waaruit dus die naam, soms met eenige moeite, te lezen is. Bil voorbeeld de aan een steen geketende beer in \'t wapen der Van Beresteyn\'s. Spretae Injurla loraiae, i lat. i,
dr smaad van (te verachting ha rei-
schoonheid. Vergilius, Aeneis 1, 27: spretaeqne injuria formae. Bedoeld i« |
|||||||||
|
de wrok van Jnno over het toekennen
van den prijs door Paris aan Venus, met voorbijgang van haar en Miuerva. Sprenken, zie Lenzen.
Sprlnji, (sport.), veer.
Springend, (wap.), op de achter-
ponten staande. Me gewone uitdrukking is echter klimmend; van den leeuw wordt nooit springend gezegd. 8prlii(|frnine, \'sport.), raam met
j reerinrichting.
Sprinter, (sport.), snef/e rijder op
korten afstand. Spritz-Mnlercl, (hgd.), borstel\'
schilderkunst. Vgl. fr. brosse a peindre = verf borstel. Spritste = spuit. Hier te lande Spatwerb. Sprokkelbeuvsle, een spaar-
beursje voor kleine voordeelen. Sprotter, imil.), iemand, die nog
I kort in dienst is (\'„groen" of „baar"). Spntt, nu il.), geweer; (amst.),
I paraplu. Square, (eng.), vierkant.Vierkant
pleintje in de straten der Engelsehe
steden in \'t midden niet plantsoenen bezet. Me naam is later overgegaan op alle kleine wandelparkjes in de groote steden. Sqnatter, van eng. to squat = op
de harken zitten, d. i. zich ergens op
I den grond neerzetten. Xaaiu der koto-
I nisten in Noord-Amerika, die zieh op
\'\' woeste gronden nederzetten, zonder door
aankoop er eigenaars van geworden
te zijn.
Sqnnttcr-State, (am.). Kansas.
S qua w-man, (am.), een blanke,
die meteene vrouw uit eenen der stammen ! van de lïoodliuiden getrouwd is; lig. i een geineeue. gevaarlijke kerel. Sri Baiflada Maharadfa, bc-
titeling van K on i ngi n Wi 1 h e lm i n a
door de Maleiers te Batavia. 69
|
|||||||||
|
BT. ANTONIL\'SKKI\'IS. 1090 ST. PIETEH ENZ.
|
|||||||||
|
St. (Vlltöllieskl\'lll* of\' l.iiiU.
(wap.), Fr. béquffle de St. Antoine,croix de potence; klein krukje, bestaande uit een verkorten dwarsbalk, ondersteund door een verkorten paal; hierin van de gewone knik (fr. potence) onder- scheiden, dat eerstgenoemde de kanten van balk en paal niet recht afgesneden, maar ietMat ingebogen heeft. Niet on- gelijk aan een T. St. Coi-noUs bidden (Van —,
van = wegens (onder voorwendsel van)
St. Cornelixziekte (vallende ziekte) bidden — bedelen. Aalmoezen vragen onder voorwendsel, dat men een ellen- digo ziekt\' is. St. Coi\'iiclfszlektc, melaatsch-
heid. Hij I-uik lag een klooster van den
bei\'g Cornelius (Mont Cornillon), waar- aan de verpleging der melaatschen was opgedragen. Si. EHsabctlisvIocd, geduchte
watervloed van lil Nov. 1421, toen de Biesbosch ontstond. Naar Klisabeth, landgravin van Hessen en Thiiringen, dochter van Andreas II, koningvan Hongarije (f 1236), die in de Roomsche Kerk op 19 Nov. haren memoriedag heeft. St. jRCobsschcln, (wap.), heeft
dezelfde gedaante, als de kleine of St. Michielsschelp, doch is zeer groot. Ze zijn geoord (preillè), wanneer ze aan elke zijde bovenaan een ver uitstaand oortje hebben. De naam is vermoede- lijk hieruit te verklaren, dat de bedevaart- gangers naar St. Jago di (\'oiupostella terugkwamen niet zulk eene .schelp, van eene vooral aan de Spaansche kast aanwezige oestersoort, op hoed of man- tel gehecht. St. •Innies (Het Hol vau —,
het Hof van Engeland. Naar het paleis
van St. James en dit naar Jacobus I, koning van Engeland. |
dag vau Joliannes den Dooper (24 Juni),
in vele streken van Duitschland ont- stokeu o]> de bergen; een overblijfsel van het Heidensch bijgeloof, dat door den damp en de hitte de booze geesten te verdrijven zijn. St. ,loliii s Ambulance Ahso-
: clatlon, vereeniging in Engeland.
I die onderricht geeft in het verkenen
van de eerste hulp bij ongelukken. In Duitsehland heeft men in denzelfden geest en trant Samariterverehie (z. a.), St. Juin, ironisch voor ajuin. Ver-
eerder* van St. Juin —Au rechtzinnige ijveraars onder de Hervormden der 17e eeuw, die wegens hun strenge geloofs- riebting en zwaarmoedig bestaan bedrukt keken, tot schreiens toe, evenals iemand, die ajuin onder de oogen gehad heeft, Vandaar ook krijters geheet en. St. Katrljn melkers, veehouders.
die zoolang mogelijk hunne koeien buiten laten loopen, en ze in de weide melken. St. Catharina = 2"> November.
St.Miclilclsscliclpeii, zie St. Ja-
cobsschelpen. St. Pati\'lck, de beschermheilige
van Ierland. De rev. Charles I* 1 xi iai- mer, leeraar der noogeschool van Oxford, beweerde echter, in April 1897, tot de ontdekking te zijn gekomen, dat die heilige nooit bestond en zijn aanzijn alleen aan eene dwaling van een vertaler schuldig is. In de Ht\'st. eccles van Beda (672—735 n. (.\'.) leest men namelijk Qui et patricius fiit\'t. De vertolker zag nu het woord patricius voor een eigennaam aan, terwijl daarmede een patriciër werd bedoeld, die eigenlijk Eatius zou zijn geheeteu. St. Patrick\'a naam heeft niet• temin tevens voor eene liritsehe ridder- orde gediend, die niet meer dan 26 leden mag tellen, en reeds daarom uitermate gewaardeerd wordt. St. Pleter ad Cathedram of
St.Pietersstoel te Antiochië, 22 Februari.
De bekende St. Peter, als huur* eu verhuurdag. |
||||||||
|
St. •ImisKi\'jiis. (wap.), kruis met
armen in den vorm van zwaluwstaarten. St. •liiiiNviuir. vuren, op den avond |
vóór St. Jan d. i. den H.-Kath. gedenk- | |
|||||||||
|
B)T. PIETEIt ENZ.
|
|||||||||
|
8TABAT HATER,
|
|||||||||
|
St. Pleter ad Vlucnla of
St. Picterabandtn (vgl. Hand. 12:3,4), 1 Augustus. Bekend is het rijmpje:
Met St. Pioterébanden Trekken de ooievaar» naar andere fanden. St. Pleter en Pnulns. ,
vgl. Gal. II : 11). 29 Juni.
St. Pieterskerk van liet Oos-
ten (De —. de Ai/a Sophia te
Konstantinojul St. Pletersstoel te Rome, is
Januari. Doelt op de bewering, dat Petrus Bisschop van Itimie is geveest. St. Qulrlmia-zlekte, fistéltiekte,
ziekte aan den endeldarm. De daarmee
behepten riepen den martelaar Quirinus om genezing aan. St. Thomas-lulden, oude volks-
gewoonte In Katlijk, een dorp in Fries- land, om tusachen St. Thomas (21 Deo.) en Kerstmis nacht en dag de. klok te luiden. Sta vast In den Rnlkslooter,
spreekwijs, ontleend aan de veerschuit,
die vroeger tussclien Amsterdam en
Buiksloot voer, en erg stootte in de vaart en bij \'t landen. Staak, (wap.), zie Paal.
Staart, (zeg.), strook perkament,
waaraan liet uithangend zegel gehecht is. Staat op post voor \'t jfewcer
(HIJ —, (mi l.i. veel gebruikt anttrutrd, wanneer er naar iemand gevraagd wordt, die niet aanwezig is. Staatje lokken, ik. m. a.t, nijdig
worden, zich kwaad maken om iets. Staatkunde van Kajaphas
(De —, in Job. XI : ">0: „bet is beter
dat éen mensen sterre dan dat gansch een volk verloren ga", Vgl. Job. XVIII : 14. Het systeem der nuttigheid, volgens hetwelk men handelt naar bet goede of kwade, niet van de daad, maar van hare gevolgen. |
|||||||||
|
Staatknnde van het ker-
kezakje (He —, de manier,
welke on/e voorouders in de 17e en 18e eeuw in praktijk brachten, om Btrooken papier, waarin zij hunne aal- moezen en giften wikkelden, beschreven in de kerkezakjes te werpen, teneinde aldus hunne staatkundige gevoelens kenbaar te maken. Zoo vond de koster in de kerk te Arnhem in 1624 een papier waarop een hoofd niet liet opschrift: „Marquet is een verrader van \'t landt". Kr ouder stond een galg, waaraan een man hing. Bedoeld werd Daniël de I\' a r t a i u g. heer van Marquette, wiens krijgsbedrijven hij th>u inval van den draaf\' V a n d e n lï e r g h in de Veluwc a° lii\'24, niet geroemd worden. — Te Amsterdam werd op het bericht van den dood van Prins W i 11 e in TI if 1650) zeer mild in de collecte gegeven: de diakenen vergaderden onderde predikatie eenige goudstukken benevens bet vol- gende gedicht: De Prins is doodt;
Mijn Gaef vergroot. Noyt blijdcr Maer lu tachtig Jaer. Op bet einde der vorige eeuw las men
op een brief je.in eeneder Amsterdamsehc kerken iu \'t zakje gevonden: Bedestonden, Stomme honden! Dat verjaagt geen l\'iigelschinan.
Maar een vloot in zee gezonden,
Stomme honden! Dat is \'t, wat ons redden kan.
Menige proeve van dergelijk bedrijf valt uit den Patriottentijd te vernielden. Stakat Mater, (mui.), een dei-
weinige in de K\'.-Katholieke kerk nog bedeu gebruikelijke ser/tient/a (z. a.)- De tekst, door Jacopnnus, (\'t 130(>> een Franciscaner monnik, gedicht, is. tallooze malen en op de meest versehil- lende wijzen door componisten der laatste vier eeuwen op muziek gezet. De schoon* ste composities zijn (lic van Pales- trina, Astorga en Pergolese. At- dus genoemd naar het begin van het \\t.-K. kerkgezang Btabat mater doloro&ft Jitjrta erneem larriinosa etc., de bc- droefde moeder (nl. Maria) stond weenend bij liet kruis. vgl. Joh. XIX : *2óo. Van het gedicht bestaan in onze taal meer |
|||||||||
|
1(1(12
|
|||||||||||
|
STAL.
|
|||||||||||
|
STACCATO.
|
|||||||||||
|
Stad der zeven heavcls (De—,
Home.
Stadhouder vau Eiificlnnd en
koninfi van Holland, kwalificeerde men !> Mei 1697 prins Willem III bij het sluiten van den vrede te Rijswijk, omdat hij zijn invloed geheel had her- wonnen, nadat die vooral door de weife- lende houding der stad Amsterdam tegenover I,ode wijk XIV was verzwakt. De prins toch wilde den oorlog voort- zetten. Stadie, (Jricksche afstandsmaat.
sedert Alexander den Groote ook in het (losten veel gebezigd. Van 800 (Jricksche,
625 Komeinschc voeten, het 40e deel van eeiie geografische mijl, het 30e van een uur gaans. Dus 60 stadiën (Luk. XXIV : 13) = twee uur gaans. Ontleend aan gr. stadion — niio Griekache voeten, d. i. juist de lengte der renbaan: zie Stadium. Stadium, renbaan in een gyinna-
1 siuin. ook de enkele wedloop, waarbij
men eenmaal de baan afliep. Als afstands- maat is het stadium 600 Grïeksehe voet, ongeveer 185 M.
Stadt «Ier relnen Vernniilt,
; (hgd.i. naam door Fr ey stadt. in diens
j werk over den wijsgeer Kant (1864) i aan Kiinigsberg, de geboorteplaats van den schrijver der Kritik der reine» i Vernnnft gegeven. Staücl-tarleven, in Duitschland,
tarieven, die trapsgewijs opklimmen en
dalen, naar gelang van den marktprijs. Staflei (hgd.) = trap, sport. Stajj at gaze, (e n g., w a p. i,
staand hert. dat het gelaat naar den
aanschouwer wendt. Stag = hert; gaze 5= blik. Stajj-dance, (am.), letterl. herten-
dans, een ruwe, wilde dans, alleen door mannen uitgevoerd. Zoo ook stag-partij en stag-dinner voor een partij of een maaltijd, waaraan alleen hecren deel- nemen. Vgl. ons get\'tenpartij, een partijtje van enkel dames. Stal, (\'m il.), hospitaal of ziekenzaal.
|
|||||||||||
|
dan 20 vertalingen, waaronder van Vondel
«\'ii Jïilderdijk.
Staccato, <it.i, afgek. staec. d. i.
afgestootett, kort, afgebroken; is in de muziek de aanwijzing dut de noten zonder hieensmelting of verbinding, maar ïucltjr op zichzelf moeten worden voorgedragen. Stad der Artcvclden, Geut, de
geboorteplaats van .Jacob en zijn zoon
Philip, die zich beiden achtereenvolgens tot ruwaard van Vlaanderen wisten Op te werken tegenover Lodewjjk I en II, graven van Vlaanderen. Zij dienden de Kngelsehen tegenover de Fransehen. Jacob werd 17 Juli 1345 in zijn buis vermoord, en Philip sneuvelde \'Zl Nov. 1382 in den slag bij Hoosebeeke, tegen de hulptroepen van fcarel VI van Frank- rijk door zijn aanhang verloren. Stad van Jcan Kart (De —.
Duinherken, waar Jean Bart of l\'.arth. de rransche zeeheld, een vis- ncherszoon, in 1651 geboren werd. Hij kweet zich dapper in een kruistocht nabij deze stad als kapitein van zijn schip, in Fransclien dienst, tegen\'de En- gclschcn, die de havens geblokkeerd hadden, t 1702 als kommandant van een eskader, door I.ndcwijk XIV in persoon- lijke audiëntie tot die waardigheid benoemd. Stad van Ka rel den Groote
(De —. Xijmegen, waar keizer Karel
de Uroote op het door hein gestichte Valkhof meermalen verblijf hield. Stad des (fpootcn Konlngs
(De —, Jeruzalem (Matth. V : 35;
Vgl. I\'s. XI.VUI : 2). Stad lier kerkhoven (De —,
Utrecht, met zijn zeer groot aantal
kloosters,kerken en bedehuizen,gebouwd op éene groote begraafplaats. Stad des lichts (De —, Parijs,
weleer geroemd als brandpunt en ba-
kermat der beschaving. Stad der 100,000 tuin on (De—,
Kaboel i Afganistan i, reeds in de oudheid
i\'iu zijn rijkdom aan vruchten vermaard. |
|||||||||||
|
3 BTATK EKZ.
een waarde beeft, gelijk aan die van
de hoeveelheid edel metaal, welke zij bevat. De wetgever staat aan particu- lieren toe, ze voor eigen rekening te laten vervaardigen. Daartoe behoorden vroeger in Nederland stukkeu van 2-/2, 1 en Vs gulden. Door de deprecitatie van het zilver zijn evenwel deze stukken in teekenmunt veranderd, d. i. munt, die eigenlijk fictief standaardgeld vormt, daar zij algemeen wettig betaalmiddel is bij elk bedrag, maar niet vrij meer kon worden aangemunt. Nederland ging in 1873 tot tijdelijke schorsing van zilveraanmuntiug over en nam in 187r> de gouden standaard aan. Sedert vormt het gouden tienguldenstuk de eenige standpenning. Standvlnk, (b o u w k.), paal, pilaar,
pijler, waarop balken of andere zware lasten rusten. Stans pede in uu o. (lat.), op
éen roet staande, d. w. z. zonder eenige
inspanning, met het grootste gemak. Horatius, Satirae, I, 4, 10. Stante pede, (lat.), op staande»
roet. Sta t\'-s pamflet) ba unep, rood-
wit-gestreepte banier der Amerikanen.
Letterl. met sterren als loovertjes ver- sierde banier. Spant/led shies = sehit- terende sterrenhemel. Stars and Bars, (am.), sterren
en balken ; de vlag der Zuidelijke Staten. Stars and Strlpes, (a m.), sterren
en strepen,\' de vlag der Vereenigde Staten van Noord-Amerika. Start* (sport), punt van afrit,
aanvang op de race.
Starter, (sport), hij, die het sein
tot afgaan geeft. Statuut, (eng., wap.), zie Staande.
State of Camdeii tV Ainliay.
(a m.), naam voor Neu>~Jersey (vgl. Neir-
Spain), naar eene firma van dien naam, die aldaar spoorwegen aanlegde. |
||||||||
|
STAI.ACTl iri\'UN\'.
|
||||||||
|
Si alactlcten,a:in ecu onderaardse!)
rotsgewelf hangende en Sta/agmieten
op den grond van een grot staande drupsteen vormingen. Stampen, (zeet.), de beweging van
een schip om zijn breedte-as. Stand, (sport.), standaard.
Standaard, de grondslag voor de
vraebtberekening van ladingen planken, die van Xoorsebe en andere houthavena verscheept worden. De meest gebruike- lijke standaard is die van St. I\'etersburg = 165 knb. Kngelsehe voeten; andere standaarden zijn die van: Drammen — II2V2 kul». Eng. v.
Christiania = loy\'/s „ „ n 1 ironthetm = 198 „ „ „ "Wyborg = 180 „ „ „
tjuebeck = 22*.» „ „ „
])e standaard van loon superfirial fect = 83\'/* knb. Eng. voeten. Standaard, (barg.), kandelaar.
St ;i min ;i imI (Jan —. (in i I.), of
Standaard «Jan, zie Peereboom. Sta imIii 11 i-il (De slajj van den
—, slag, geleverd tussebcn de Engel*
acnen en de Schotten bij Cuton Moor in 1138. J)e naam is ontleend aan een scheepsmaat, die, op een wagen in \'t midden van \'t Engelsche leger geplaatst, de standaards ontvouwde van St. Peter van Vork, St. John van lïeverley en St. Winfrid van Ripon. Op den top van dien mast zag men een tonnetje, dat eene gewijde hostie bevatte. Standfrles, eerenaam, dien de Fries
zich gaarne toekent, als herinnering aan bet feit, dat Ge mm e van Burmania, vertegenwoordiger van den Frieschen
adel, bij de huldiging van Pilips Uvan Spanje in 1555, staan bleef in plaats van, zooals al de andere aanwezigen, te knielen. Toen men hem op die fout opmerkzaam maakte, gaf bij tier ten antwoord: „Wij Friezen knielen alleen voor God!" en bleef staan. Standpennlng, de munt, die —
het maakloon buiten rekening gelaten — |
||||||||
|
STATENBIJBEL. 1094 STEEN DES AANSTOOTS.
|
|||||||
|
Stedenbouwer (De —, II c n-
drik I, Koning van Duitschland (87t>
—<I36J. Stede ml winner (De —, bijnaam
van Prins Frederik Hendrik, om zijne talrijke veroveringen van steden op de Spanjaarden. Steek, in sommige plaatsen bena-
ming van een politie-agent. Ook nog omstreeks liet midden dezer eeuw van
een predikant, naar de toenmalige dracht (mantel, bef en steek). Steek, steek, eeuwige steek,
Driemaal soep In écne week. Schimpdeun op de predikanten te Utrecht,
die bet langst steken bleven dragen,
nadat dit predikant en hoofddeksel reeds nagenoeg overal elders ouder de Her- vormden in onbruik was geraakt, en als keuteekcu van steile orthodoxie werd beschouwd. Snep ~ soeperige, langge- rekte. temerige predikatie. Stcek|e, (mil.), zie Driekantje.
Steekpan, (mil.), zieken rader in
bet hospitaal. Steel, (eng. sport.), staat.
Steem (Het Is zoo recht, als
de wej| naar—, de weg van Stednm of Steem, hij Appingcdam, naar het dorp Lellens is zeer bochtig; daarom bezigt men iu die streek van iets. dat erg krom is, bovenstaand spreekwoord. Steen der wijzen, ouder dezen
naam vat uien de kunst te samen, om eeltige onmogelijke dingen te vinden, nl. goud maken,de eeuwigdurende beweging, het levenselixir (om ecuwig te blijven leven» en de kwadratuur van den cirkel. Vooral in de 16e en 17e eeuw hield men zich druk bezig niet naar den St. d. W. (la pierre pHUoaophale) te zoeken, maar bet denkbeeld is zeer oud, en de legende brengt het tot Salomo, ja zelfs tot Adam terug. Steen des aanstoots, datgene,
waaraan iemand zieh voortdurend ergert, ontleend aan I I\'etr. IK : 7 en Jesaja VIII : 14 (fr. pierre d\'arhappetnent). |
|||||||
|
Statenbijbel, -ovcrzettlnu .
-\\ evi ii 1 i 11 |f. I >e officieels Bijbel, hij
het Xcderl. Hervormde Kerkgenootschap in gebruik. Aldus genoemd, omdat de liijbcl op last van de SfafeH-Generaal der Vereen. Nederl., en volgens besluit der Dordtsche Synode a« 1(»1M en \'19, .uit de oorspronkelijke tulen ille- breeuwsch, Arameeach en (Irieksch) getrouwelijk is overgezet" door zes ge- leerde mannen, die in 1624 dit werk te Leiden begonnen en iu acht jaar vol- eindigden. In 1637 in druk verschenen, en in 1640 ten algemeenen gehruike bij de gemeenten ingevoerd. Stater, oude (irieksche gouden en
zilveren munt, De Attische stater, ter waarde van vier drachmen; in gond = twintig drachmen. Stutte, ir.-k.i, bidplaats. lie staties
zijn veertien, ook wel zeven, voorstel- lingen uit het lijden Christi. Iedere statie als bidplaats te bezigen heet daarom:
den lijdensirey gaan. Men beeft ook >7f(//c-keriuisseu, StlltllS 41IIO HlltC bclllllll, (lat.l,
de toestand, tram-in ide zaken waren I
raar <teit oorlog, Stiivri\'. (sport), rijde»\' <>/> langen
afstamt. Stcdekroon, (wap.), mtturkrooiif
Fr. cout\'onne ttntrale. Steden. Stad is een historisch be-
grip, voor een plaats met voorrechten begunstigd en van vestingwerken voor- zien. Stad is tegenwoordig een geogra- phisch begrip, voor een aanzienlijke plaats met aaneengesloten buizen. Stedeni
De steden der vlakte: Kodoiu en
Oomorrah, De zeven steden: Thebe, Jeruzalem,
Athene, Rome, t\'onstantinopel, Itabylon en 1\'arijs of Londen. De laatste als handels* of weeldesteden. Steden van Homerns (De
zeven —..zie ffomerw\'yeboortejrtaafs. |
|||||||
|
1095
|
|||||||||||||
|
STKK.N DER BCHAXDE.
|
|||||||||||||
|
STEENEU ESI.
|
|||||||||||||
|
Steen fier schande (sehandsteen),
f v.pierre de sranda/e,7.\\v;iYii steen, welke» in Champagne eene vrouw of een meisje, die anderen lasterlijk van zedeloosheid
had beschuldigd, des Zondags bij het uitgaan van de mis, moest dragen ia0 1287); /.ie Steendraagatet\'9,Soms stel- de hij kwaadspreeksters die steen een reusachtig vrouwenhoofd voor, met uit- gestoken tong; of ook een boude* of kattekop. Soms ook had die steen den vorm eener groote Hesth. de fiescb van den beul gehceten (a° 1320). Steen (De blauwe —, steen on
de groote markt te Nijmegen, die ge- diend heeft als plaats van recht sspraak eii uitoefening van lijfstraf, i >ok te Leiden bij het Stadhuis op de Breestraat izie bij Vondel); evenzoo te Tiel en ook te Muiden : de blauwe wijsteen. Te Hoorn en te Leiden had men drie gerechts* steenen: een rooden, een witten en een blauwen. Steen (Gesloten —9 steen aan
een ketting gesloten, te Utrecht, om te beletten, dat de Duivel voortging niet
dezen steen te werpen. Steen (De Rosetta —. in 1799
nabij Rosetta in Egypte gevonden door
een Fransota generaal. Deze steen be- vatte een opschrift in drie talen, een ei\' van in hieroglyphen. Mij dateerde van 195 v. C. en werd de sleutel tot de kennis en ontcijfering der Kgyptische hieroglyphen, waarbij zich Uhampollion verdienstelijk maakte. Steen werpen (Den eersten —,
de eerste zijn om eene besclinldif/iny in
te brenyen, eene aanklacht in te dienen. Ontleend aan Joh. VIII : 1—8. De stecnighig was onder oud-lsraê\'I eene gewone wijze van doodstraf, ook voor overspel (Deut. XXII : 24). Hij de uit- voering van die straf wierpen de (twee) aanklagers de eerste steenen. Steendraaflsters. (Middeleeuwen),
vrouwen,die, schier naakt, wegens laster, een zwaren steen aan een ketting om den hals bevestigd, door al de straten der stad moesten dragen; waarbij het belang- stellend publiek een afschuwelijke ketel* |
|||||||||||||
|
muziek maakte. Op liet Stadhuis te
Nijmegen vindt men in de Gemeente* verxameling nog den sehandsteen: een zwaren steenen bal, rood en zwart ge- verfd, met een ketting aan een ijzeren halskraag, als straf voor ontuchtige vrouwen ; a*> 1618. Steenen (|ast (De —, in de Do»
./«rt»-sage het standbeeld, dat voor den
eomtliur i commandeur i, dit* door Don Juan is gedood, is opgericht, en door den laatste spottend tot het avondeten wordt uitgenodigd: aan welk verzoek de steenen gast gevolg geeft en den verleider zijner dochter aan de helsche machten overlevert. De eerste drama* tiscering van de legende is van den Spaanschen kloomterbroeder Pra 0 a- b r i e I Te 11 ez, ook geil eet en Ti r so de Moliua. De titel was: El Burlador de Sevilta y convidadodepiedra.T>aar- naar bewerkte M o 1 i <\' re zijn Don .Titan. Het libretto van Mozarts Don Jnan is bewerkt door Da I*on1 e. Steenen man (De —, gedenk*
teeken op den zeedijk te Harlingen. op- gericht ter eere van den Spaanschen stadhouder Ca spa r de IJ o hl es. den hersteller van het dijkwezeu in Friesland na den Allerheiligenvloed van 1570. In 1895 gerestaureerd. Opmerking verdient, dat in een gevecht op het tegen Spanje\'s souvereiniteit in opstand verkeerendc Cuba. waarin 400 man Spaansche regee* ringstroepen tegenover 2."t0(> opstande* lingen stonden, de eersten werden aauge* voerd door een commandant van den Nederlandschcn naam Bosch, die van zijn paard geschoten, en gesneuveld zijnde, vervangen werd door den kapitein Robles; en deze bevocht de overwinning. In Harlingen en omstreken gaat de moeder naar den Steenen Man en brengt een broertje of zusje thuis. Hier ver- vult de Steenen Man de rol van den Ooievaar in andere streken. |
|||||||||||||
|
Steenen spreken (Waar deze
zwliifen «uilen welhaast de —, ontleend aan Luk. XIX : 40 en Habak.
II : 11. Ook in 1\'lautus Aalnïaria, 2, 218 leest men: tapidêm ferre altera manu, aftera panem astentare, in den zin van openlijk vleien, om openlijk te schaden. |
|||||||||||||
|
1096
|
|||||||||||
|
sTKl\'.
|
|||||||||||
|
BTBENKK EK 8,
|
|||||||||||
|
; zieli ophoudt, en dus de stem wcer-
; klinkt zonder door iemand gehoord te worden. Inzonderheid omtrent een predi- kant, die geene hoorders, geen gehoor en wiens woord dus ook geen ingang vindt: en mitsdien geheel in strijd met Johannes den Dooper, want deze had wel hoorders (Matth. ÏI1 : 5, 7), en zijne prediking \' vond wel degelijk ingang (Luk. III : 10, 12, 14, 15). Stenographle, ifr.t. mehehrift.
Ten onrechte wordt dat door velen voor
eene vinding van den nieuweren tijd
gebonden. Volgens eene mededeeling van
! den heer Guy Tomel, in bet Journal
| des Dèbats (<>ct. I89;i), was dat schrift
! reeds in de oudheid bekend. Cicero, den
aanval letterlijk willende kennen die
een zijner bestrijders in den Senaat
tegen bein wiide riekten zou een zeker
. aantal jeugdige, met hem bevriende
leden dier vergadering hebben opgedra-
| gen beurtelings een volzin dier rede op
I te teekenen. De uitkomst was echter
I zoo onvoldoende, dat hij zijn vrijge-
inaakten slaaf Tiron opdroeg, een schrift
uit te vinden, waarmede men een spreker
gemakkelijker zou kunnen volgen. Tiron
kwam eenvoudig met een stelsel voor
den dag, vroeger door de Grieken ge-
bezigd, doeh later weder in onbruik
geraakt. Inderdaad beeft men, kort vóór
de mededeeling van den heer Tomel, te
Athene een iusebrift opgedolven, dat
van de 4e of 5c eeuw v. (\'. dagteekent
en waarin een overzicht van een steim-
graphiseb stelsel gegeven, en tevens de
prijs der lessen, de naam en het adres
van een leeraar in snelschrift aangeduid
wordt. I>c heer Tomel deelde eindelijk
nog mede, dat het snelschrift, \'t welk
] op dezelfde beginselen als de nieuwere
i stelsels berustte, in de lagere scholen
! der Komeinen, nevens lexinologie en
| rekenkunst beoefend werd en zelfs meer
\'< bijval dan die beide laatste vakken vond.
Stcnt orstciii. eene bijzonder zware.
\' krachtige stem. Stentor was een (iriek, ] vóór Troje, die zoo hard kon schreeuwen . als vijftig anderen te zamen (Home- rus, UittB, \\, 785). Step, (sportt, opstap.
|
|||||||||||
|
Steenen voor Iti\'ooil ffcvcn,
het onbruikbare in plaat» van het bl\'Uik-
bare verschaffen. Naar Matth. Vil:!*: Luk. XI : 11. Vgl. Et. (lei. *1 : 5. Steenknpers. de inwoners van
Zicriksee. In de 17c eeuw meenden zij een Franscheii kaper te zien, gingen er niet twee schepen op af, maar zagen toen, dat liet een schuit met steenen was. Steeplc-cliHf*c. wedren over vel-
den, lieggen, slooten en allerlei moeie-
lijkhedcn. die in den weg staan. Het woord ontstond, toen een partij vosscu- jagers op linn terugkeer van eene on- gelukkige jacht besloten naar zekere dorpskerk te rijden, waarvan de stee/t/e (torenspits) in \'t gezicht was. Wie \'t eerst de kerk niet zijne zweep zou aan- rakeii. zou de winner zijn. Stcevlnjflock, (sport), êtunrslot.
Stelll, in Uselsteln, enz. enz., eene
enkele maal steen ; beduidt steenen hais of kasteel. In het l\'riesch Sfins. SH-llii «hui . (lat.), met de ster
tot gids. Spreuk van Si.\\ van Oter- leek; Six van llillegoin: Van Berckel. Vgl. Matth. II : ï». Stelllonnilt, liet verkoopen van
of met hypotheekbezwaren van onmereud
goed, waarvan men Meet dat men geen eigenaar is: of liet als vrij aanbieden van onroerende goederen die met liypo- tlieek bezwaard zijn; of liet opgeven van minder hypotheken dan werkelijk op het goed gevestigd zijn. Ste/Ho is een hagedis, waarvan Vergilius /.v%t(<Ieor</. IV, 243) dat zij in de korven sluipt, om de honigraten af te knagen. Stem des roependen in de
woestijn (Eene —, ter aanduiding eener vruchtelooxe verkondiging run deze af f/ene waarheid. Ontleend aan
Jez. XV : \'A, waar eehter .woestijn" bij hetgeen de stem roept, behoort, aldus: wegbereiden in de woestijn, baan en\'enen in de wildernis. In Matth. III : :J is „woestijn" eenvoudig bet tooneel van des Doopers werkzaamheid, en niet de ijle ruimte, waarin geen levend wezen |
|||||||||||
|
8TE8 ENZ. 101*7 STILLE ZATBRDAO (DB).
Ster vnn liet Znldcn(De—, zie \'. fugiticiof voor dieven/»r«*.UetsehQnt,
Diamanten. j dat men zich niet altijd tot éene letter
| bepaalde. Ook werd het merk niet
Sterjicwelt. (bouwk.), geireff | altijd ingebrand, maar «>ok wel met een
waarvan de ribben of graden den vorm .scherp gepunt werktuig ingegrift, a&n
eener ster nabootsen. \' dat het litteeken bleef.
|
|||||||||
|
Sterlluu of ostcrlliiii. eene oor-
>pronkelijk Kngclsehe munt i 1272—
130"), die later in bijna alle landen werd nagevolgd, \'t Was eene zilveren munt, iets grooter dan de denier idcnarius). met een gekronnden aauzicnden Koningskop. Ken pond dezer stukjes heette een Pond Sterling. S(ei\'i\'< mi kam er (Camera Stellata),
iu Engeland een gerechtshof, dut de bevoegdheid had alle misdrijven te straffen, die buiten liet bereik der straf- wet bleven. Het werd door Hendrik VU ingesteld, door hem niet grootu niaeht begiftigd, en dienstbaar gemaakt aan het despotisme. De Koning benoemde en ontsloeg de leden, en als hij verscheen, was bij alleen sprekend rechter. Onder Klisabetb verrees naast deze de High Commiesiott, die eene dergelijke bevoegd- beid erlangde op kerkelijk gebied. JacobttS I en Karel I maakten een ergerlijk misbruik van de beide instel- lingen. zoodat ze in 1641 door het l\'ar- leineut werden opgeheven. Oe Sterren- kamer ontleende haren naam aan de niet sterren beschilderde zoldering der ver* gaderzaal. Steventsten, genoemd naar S te-
ven, den viearïs-generaal van het voor- malig bisdom van Namen. Itoomsohen, die liet door Napoleon I niet paus Piua Vil in IH01 gesloten concordaat voor onwettig hielden, en daarom de overeenkomstig dat concordaat benoemde bisschoppen niet erkennen wilden. Ook gebeeten Anti-Concordatisttn of Fidèlts de la Petite Eglise, en in Frankrijk ver- volgd als oprichters van onwettige gods- dienstige associatiën. Stiekem, (barg.). af/7, geheim.
Htljpmt, het brandmerk, dat op het
voorhoofd werd ingebrand, bv. C voor calumniatorea volgens eene zekere lex Bemmfa; F voor weggeloopen slaven. |
St i<|iu:i <le<p nt-r;i notlis. brand-
merk van verbastering, ontaardtngs-
i teeken. Als zoodanig beschouwt Kr. |{ u-
! dolph Amdt, prof. te (ireifswald, in het Ile deel zijner Biologische Studiën (einde l*\'ebi\'. I8fl6) het genie. Ueniecn bestempelt bij rondweg als ontaarde (ge- degenereerde) Individuen, die gewoonlijk in verbasterde familiën voorkomen. SI ïi|in;i illiibollcum. toovertee-
ken; eigenlijk dnivelsteeken. Het was een teeken. dat sommige toovenaars iu de rechter kuit, anderen onder den rechter schouder hadden. |
||||||||
|
Stl|fiuata aacra. ir.-k.), heilige
wonden. St. Krancïscus van Assisi (f 1226) was de eerste, die de vijf\' wond- teekenen van den gek ruisten Christus in zijn lichaam ontving. Na hem telt de R.-K. Kerk ongeveer 150 dnsgen. gestig- mattzeei\'den. Vu gr. stigma (van xtizei», steken, dus: steek. prik). Stijl van Lenotre, tuinbouw*
kunst. die. naar de wijze van Lenótre,
tuinman van I.odewijk XIV van Frank -
rijk, zich aansloot hij de architectuur, en door snoeien de lijnen van bonmeii en planten in harmonie bracht niet de lijnen der gebouwen in de omgeving. Hieruit ontstonden later door ontaarding ge- drocbtelijke pyrainideu van hoornen maai\' ook soms fraaie lijnen en mdnikwek- kemlc lanen. |
|||||||||
|
Stikken («Ie liebt me mooi
laten —. (toon.), verwijt aan den
souffleur, dat hij niet duidelijk genoeg gesouffleerd heeft. Stille lu ilen lande (Hl| Is een
I —, wordt gezegd van iemand, die een-
I voudig. rustig en onbekend voortleeft. | Ontleend aan I\'s. XXXV : 20, Stille Zuterduu (De —, de
I (Zater-)dag vóór l\'ascben. gewoonlijk:
|
|||||||||
|
1098
|
||||||||||||||
|
STOKVI88CHB3I.
|
||||||||||||||
|
srii.it Novo.
|
||||||||||||||
|
1\'aaseh-Zaterdag: dus gehceteu, omdat
Jezus toen in liet graf rustte. Fr. Samedi-saiut.De eerste Christenen zeiden dan: „De Koning slaapt". Slilo novo iSt. N.), (lat.), naar
den nieuwe)» stijl, tegenover stllo vc- lei\'i (St. V. i, naar den ouden stijl i iu de tijdrekenkunde i. De oude stijl is nog in Kusland in gebruik en verschilt 12 dagen in de dateering van den nieit- wen stijl. Stilns. de metalen schrijfstift, waar-
mede men iu oud-Rome op de wasta- fcltjes. tabu/ar eeratae, schreef. Vgl. Luk. I : 63 «schrijftafeltje, gr. pinahi- |
Stippers, spotnaam voor de be-
j wonera van l.ollum l)ij Bolsward. Zij t\'te» gaarne stipknollett, d. /.. knollen. I cUe men in gewelde boter ettpi. Stlpi\'tatlllljrs. balk\'tjes voor den
hoest, te Leiden verkocht, naar het I recept van zekeren Doctor S t i p r i a au I, u ï s e i u s. SI o si . (gr.), gaanderij met inuur-
j schilderingen versierd, te Athene, welke de wijsgeer Zeno van (\'itiuin tot zijne
. gehoorzaal bezigde; waarnaar de leer- lingen zijner omstr. 300 v. (\'. gestichte
I school Stoirijnen i z. a. i heetten. |
|||||||||||||
|
Stoelheer, in de Middeleeuwen de
voorzitter van een reeuiyeri\'cht (z. a.i. He leden zaten op banken of op het gras. Stoeple, (in il.), restintj-arWlerixt.
Stoeple, i o u d t.), utadeaoldaat.
Stof vnn iIp voeten Hchmldeii
(Het —. d. i. rot verachting heengaan, , ontleend aan Matth. X : U, .Mark. VI : 11, Luk. IX : ;» en Hand. XIII : 51. Stoïcijnen, van atoa iz. a.). Ken
algemeen kenmerk van de richting der Stoïcijnen is daarin gelegen, dat zij de wijsbegeerte in een eenvoudig kleed zochten te hullen en voor allen verstaanbaar te maken, zoodat ze op het practisch leven kon worden toegepast. De zedeleer was bij hen de hoofdzaak, cu zij onderwierpen deze aan de logica (redeneerkunde). Zij beschouw- den de ervaring als den grondslag van alle kennis cii het zich verheffen boven vreugd en smart als plicht. Stoïcijnsc-h. ongevoelig. Zie Sto\'t-
rijnen.
Stok, (inil.), verouderde scheldnaam
voor den adjudant-onderofficier, die vroeger een stok droeg. Stokvlssehen, schhnpnaam voor
| de burgers van Deventer, die gewoon j zijn op Nieuwjaarsdag ttfokrixrh te eten, j wat echter ook elders niet vreemd is |
||||||||||||||
|
dt\'on = bordje, plankjei. liet hoven-
einde was plat, om het geschrevene, zoo het niet beviel, te kunnen uitwis- sehen. Vandaar de dichterlijke uitdruk\' king stilttm vertere de stift nmkeeren. d. i. den arbeid verbeteren. Kn vandaar ook ons woord atf/f. Stimnln, oud-itaUsèhe godin, die
vooral bij vrouwen hevige hartstochten npwekt. later geïdentificeerd met Seniele. Vanhier, dat zij ook ibij Livius) als Si\' utnla voorkomt. AanzeMer, prikkelaar\'«ter. Zij bad een gewijd bosch buiten Itome aan den Ti bei\', waar de later door den Senaat verboden Itaccbanalia gevierd werden. Stinkpot, ruurpot, vuurdrager. De
stinkpotten plachten iu zeeslagen ge- brnlkt te worden, om bij entering den vijand uit de hut, kajuit of andere voordeelige stellingen door den stank te verdrijven. Stip. uu il.t. bijnaam voor den
adjudant-onderofficier. Stipendium, (lat.), bij de oude
Romeinen \'t loon der soldaten; tegen- woordig eene bepaalde som, welke aan jongelingen ui ie daarom stipendiaten genoemd worden i ter voortzetting hunner studiën geschonken wordt; iu de li.-K. Kerk de vaste-aalinoes. die bij gelegen- beid van het uitoefenen eener kerkelijke bediening (hu. het opdragen eenerII. Mis) den geestelijke voorde geloovi^ewordt geschonken. |
||||||||||||||
|
1099
|
|||||||||||
|
STOI.A.
|
|||||||||||
|
STIE.U K«>rs.
|
|||||||||||
|
Stol», het bovenkleed eenerdeftige
lïonieinsehe vrouw, dat rondemi van den
hals tot op de voeten hing, en waaraan nog een rand, ittstita, kon gehaakt worden, die van achteren een sleei> vormde. Me stola had korte mouwen. Aan meretriees en adulterii damnatae (wegens overspel veroordeelden), was het dragen van de êtola ontzegd; deze waren verplicht zich in liet openbaar in de toga te vertoonen.Daar hij huiselijke bezigheden de stola hinderlijk kou zijn, droegen de dames een gordel iringnhum, teneinde haar kleed te kunnen opschorten. — Thans geeft men dien naam aan het gewaad der Roomsch-Katholieke geeste- Hjken, dut met drie kruisen voor- zien, bij den priester van de beide schouders en kruisgewijs over de borst, en bij de diakenen alleen van den linker schouder afdaalt. Ook z. v. a. tabbaard tz. a.i. Ook stoof. Fr. étofe. Sioliii* (De Jura —, letterl. de
rechten van het stola-koorkleed. Iini-
tettgewone voordtelen, l>e meerdere of mindere borduursels en andere versier* selen wijzen de verschillende rangen aan. Mie rangen geven aanspraak op stoffelijke voordeden. Zie Stola. Stolen (Eetl met zeven —, eed
tegelijk met zere» prelaten te zweren.
Toen het slot te llagestein na een lang- durig en zwaar beleg door graaf Willem van Holland vermeesterd en verbrand, en Kvcrstein door den l\'treelitsehen bisschop Frederik van lïlankenbeiiu in 1405 Ingenomen was, zwoer de Bisschop \'2H Dec. van dat jaar, niet zeven en meer andere aanzienlijke j|rstooI<li- geestc- lijken plechtig, dat de liooge en lage heerlijkheid van llagestein hem en der l\'treehtsclie Kerk toekwam. Stolpt» 11 nscli leyaat, legaat bij
uitersten wil vermaakt door Jan Stolp (t te Leiden 17ó3), aan de I.eidsche hoogesehool, ten bedrage van f 10.000, onder bestuur van acht hoogleeraren ala curatoren. Uit de renten moet oin het andere jaar eene gouden medaille worden uitgereikt aan den schrijver van het best en voldoend gekeurd antwoord op prijsvragen uit het gebied der natuurlijke |
|||||||||||
|
en geopenbaarde godsdienst leer en de
algemeene HvangeHeleer,buitende kerke* lijke leerstellingen. Verscheidene verhan- delingen over natuurlijke godgeleerdlieid en Christelijke zedekunde zijn tengevolge van die beschikking uitgegeven. S t o ui U (He —, 11, a r g.>. verga*
der/\'ng. Stoom, iinil.i. Htoom-cttreus; voor-
bereidende cursus voor hen. die in aan- merking komen om, hij de korpsen, tot officier te worden opgeleid. Si o«i\', | z.a f r. i, logement, kroeg.
Eng. store = magazijn. Stootei\'. rekeinmiiit. om de waarde
van \\\'2,\'t cent uit te drukken. In Etage- land als werkelijke munt inheemsch sedert de 15e eeuw en ook in ons land gangbaar als Engelache stoot er». Van 1586—95 zijn in de Nederlanden stooters geslagen, met het beeld van Leycester, twintigste deelen van een Leycester-rcaal. Si oinim i-l . officieel e benaming
der wet van la April 1896 iStbl. n°. U9), houdend regeling van het toezicht op het gebruik van stoomtoestellen, s t o i-tin ii j|. moors e h stor = groot;
thiug — hof). Het Koorweegsche park- munt, dat om de 3 jaren gekozen wordt. Straatje, (mi l.i, ruimte tuesehen
twee kribben.
St ra ii t mik del Ie ven, is t u il.), Hek*
te rromren. Sti-nrkon*.. in de glasfabriekeu
van Henegouwen, de oven, waarin de
glasbuizen tot platen worden uitgestrekt, van hgil. Streckqfetl, een overblijfsel van de vroegere tegenwoordigheid der iHiitsche arbeiders in de fabrieken. zo«> ook het woord gamiu voor helper*, van hgd. Oeiiie/itet; vroeger in tegen- stelling tot den blazer in zwang, deze heette gentilhonnne-rerrier; die helper* zijn vaak 30 of 40 jaar oud. |
|||||||||||
|
lluo
|
||||||||||||||
|
sTKAmVAItll s.
|
||||||||||||||
|
STKUI\'T.
|
||||||||||||||
|
Sti\'nilïv ;ii-iiis. beroemde Italiaan*
sche riool, naar den maker, S t ra <1 i- vari of Straduari. i 1737 te (\'re- mona; opvolger van Kioolo Amati. Stl\'ulllcildf Z1I MCllWÜl\'ZCU
(Das —j zie Es Hebt die Welt en/.. St rund Jutten, of sirandroorers;
spotnaam voor de bewoners vanMakkum, bij Uolaward. St i\'ïi nHreeht. oudtijds het recht.
volgen* hetwelk de souvereiii lich als eigenaar beschouwde van onbeheerd op \'t strand gevonden wrakken of goederen. Later werd door dezelfde benaming aan- geduid di\' afkoopsom, waartegen de SOU- verein de bedoelde goederen aan hunne vorige eigenaars teruggaf. |
||||||||||||||
|
Strelltzen. staand leger, in 15"»ii
opgericht door Csar Iwan ][ Wa- si Ijewi tsi\'h, «Ie staande infanterie van het Kussisehc rijk, die soms 40 tot 50.000 man telde, in IC98 door Peter den (1 roote ontbonden, omdat zij tegen hem in opstand kwamen. Rosa. strjelzi — schuttere : alzoo lijfwaclit. Streng.ond\'Surinaamaclie benaming
voor 8 centen.
Strcnsaiiduaelisc des heiligen
i\'iiniisrlit o Reiehes, (bgè\\.),*and-
koker ra» het heilige Roomsehe rijk; de mark\' Brandenburg, wegens haar zondigen bodem. Strijd om liet bestaan (De —,
vertaling van liet eng. struggleforli/e,
de laatste woorden uit den titel van een
werk van Darwin (1809—82). Vóór hem had reeds Malthus in zijn Essay on the principles of population. van stnif/ffle for existence gesproken. De schrijver gewaagt daar van de omstan- digheid, dat in de levende natuur het sterke zich handhaaft tegenover de uincielijkheden en gevaren, terwijl liet zirakke ondergaat: gelijk bv. in den kring der armen de sterkeu overleven. Strijdende Kerk (De -, zieKerk,
Strijken, ik. in. n.\\ rerbleeken.
Strijk lijst, (bouwk.), rib of balk;
welke iu dun muur gemetseld de koppen draagt van de kinderbalkeu of ribben, die aan du tegenovergestelde zijde op den moerbalk dragen. Strljkqnlntct, (mui.), gewoonlijk
2 viidun, \'2 uiten en cello, of 2 violen, alt en 2 celli, ook wel 2 violen, alt, cello en contrebas, zelden 3 violen, alt en cello of andere samenstellingen, op dezelfde wijze heeft men ook stnjk- se.rtetten, septetten enz. van verscliil- leude samenstelling. St rijpt, (wap.), gestreept, nl. als
de bonte schilden. Uit eng. striped. |
||||||||||||||
|
Striuidvoudei\'N, ambtenaren be-
last om zee ronden (schepen of wrakken
en goederen, die ten gevolge van schip- breuk of andere zeerampen onbeheerd gevonden of wel uit zee opgeviseht wor- dein in bezit te nemen en ten behoeve
dei\' eigenaars te beheeren. Als zoodanig treden op, krachtens aanwijzing bij Koninklijk besluit.de burgemeesters dei- door de zee besnoeide gemeenten, of andere, op hunne voordracht, door den Commissaris der Koningin, benoemde personen. |
||||||||||||||
|
Strang, teil, watermoeraa in een
|
||||||||||||||
|
Sti\'iiss. uitgemaakte diamant; den-
kelijk alilusgeheeten naarden uitvinder. Streekgangcrs, ibarg.i, dieren,
die in huizen stelen, waarvan de den- yen openstaan. Streep trek keu, (barg.)i b$drie~
gen, Streklaag, (bouwk.), wanneer de
lange zijde van de buksteenen aan de
voorzijde in gezicht zijn noemt men dit eene streklaay, terwijl men den naam van kopiaag geeft aan die lagen, welke de smalle zijde van de tuetseUteeucn vertoon e n.
|
||||||||||||||
|
1101
|
|||||||||||
|
Si ri>KMKM[AVi;it.
|
|||||||||||
|
STRIKE.
|
|||||||||||
|
S(i"iij|i|l*- lor Hf e, (eng.), zie
Strijd om iiet bestaan. Strnlken, (ton n. i. kraugo/bonquet.
St iiii^votp\' lm;ia ff, ; / alles
kan verdragen,gelijk die van den Btruis-
| vogel, die naar men zegt, onverteerbare
i dingen, als glas. steenkool, hout. leder.
porselein, en/.., in zich opneemt.
Striiisv ojjel|>olltlck. de politiek
van staatslïedeii.ilie doen alsof zij denken
dat de gevaren niet bestaan, wanneer zij er maar het oog voor sluiten. I >e struisvogel verbergt namelijk angstig zijn kop tusscheii de gevleugelde schou- ders of in \'t zand, als hij gevaar bespeurt. Stru(w)welpetcr, /\'iet dr nnieer-
I poet", wereldberoemd prenteboek, dat Medie. Dr. Heinrich HotVmann i lsu\'.i—
\' isy4, te Frankfort a/Alain, waar hij jaren lang aan \'t hoofd stond van een
krankzinnigengesticht), voor een kind
- teekende en berijmde en in l84f> uitgaf. Het viel zóó in den smaak, dat bet in
\' isTn zijn 100n, in 1895 zijn 200n druk beleefde, en in bijna alle Kuropeeache
! talen werd overgezet. Zie Krinkrint/te. Stnbenkocker, (hgd.), student,
die altoos op zijn kamer zit te bink- ken. Hij schrijft, om niet door bezoek van nietsdoeners gestoord te worden met krijt buiten op de deur: ,Nicht zu Hause!" Stilden tenkond, 17 Mei 1895,
naast het studentencorps, te Utrecht opgerichte vereeniging. welke zich door het gemis van groenloopen en door eene lagere contributie onderscheidt. Studcntenliaver, rozijnen en
amandelen bij een diner. I >us geheeteu. omdat het gebruik van veel wijn den studenten op een feest den trek in de ! hoofdschotels beneemt, en zij dan de toevluebt nemen tot dessert-voorwerpen, om hunne flauwheid of onpasselijkheid te temperen. Vandaar ook dat rozijnen en amandelen menigmaal reeds terstond bij den lioofdmaaltijd worden opgezet. |
|||||||||||
|
Strike, (eng.), werkstaking, ver-
onrzaakt door de werklieden, die liet niet hunne patroons niet kunnen vinden: dus het tegenovergestelde van loek-ont Zie Grève. Strike-pny, (eng.),geld,dat werk-
stakers ontvangen, om te volharden hij
hun strike. Strike otl (To —, iam.|, olie
aanboren of\' treffen, d. i. onverwacht succes hebben, gemakkelijk veel geld verdienen. Naar hen, die door de ont- dekkingvan petroleum-bronnen op hunne velden plotseling rijk werden. Strointtd* (Etne — dnrekmn-
Chen, (hgd.)i een mal hef ijk leventje
leiden. Uitdrukking van vorst Bismarck,
die /.ulk een leventje leidde op zijn landgoed in 1\'ommeren, na in dienst geweest te zijn. Naar l-\'ritz R e u t e r\'s t\'f mine Strouitid\'. Strooom f il, voorheen eene onge-
huwde moeder, tegenwoordig ook eene vrouw, die tijdelijk van haren echtgenoot geselleiden leeft. Si ï\'iMii i\' dorp (Het —. naam voor
het gehucht Nieuwstad onder den Helder, waarvan Napoleon I te vergeefs eene stad heeft willen maken, oorspronkelijk Stroo- tlorjt, d. i, Stroetdorp — dorp in eene lage moerasstreek. Onder St. .Maarten iN.-Ilollandt ligt een gehucht Sfroet. Stroom der vergete Hield drln-
kcii (Uit den —. zie Lethe. Stroopllkkers, spot naam voor de
inwoners van Axel, tusschen Neu/.en en Hulst. Strop <lrn{j era of stroppen,
schimpnaam der Gentenaars, wegens de vernederende straf, waartoe zij, in 1539, ten gevolge van hun opstand tegen keizer Karel, veroordeeld werden; de magistraat en eenige der aanzienlijkste burgers moesten blootsvoets, in hun hemd en met den strop oin den hals den vorst om genade smeekeu. |
|||||||||||
|
llll\'J
|
|||||||||||||
|
eTt\'DEKTKRHAHFt\'XDBT
|
|||||||||||||
|
St ASfiU-MI SKl\'M,
|
|||||||||||||
|
Mij het woord haver denke men aan
i college )//*>»«/*/ = een student, die trouw
de colleges \'bezoekt. StudeilterMlllllIlllldet,\' l>eenscln.
stilde niin re reen/\'ging, naar aanleiding
der beroemde voorlezingen in 1880 van Dr. Georg Braudea te Kopenhagen, in XI ter stede gesticht; welke af/e, ook de vrouwelijke, studenten omvat, en waarvan ook studenten uit Noorwegen. Zweden en Finland leden kunnen worden, Ze geeft volksliteratuur met verklaringen uit. houdt zich met het onderwijzen van arbeiders bezig, en verschaft kosteloos hulp in rechtszaken aan minvermogenden. Sturilii iioN jiiiiiiiuit, (lat.), de
HtiuUën vereent gen ons, vormen een band tUSSchei) ons. Leus van den Senaat van I loopsgezinden en Remonstranten, in 1X41 te Amsterdam. St iijuiiiilt (Een —, een man, zoo
dwaselijk aan het oude gehecht, dat hij
van bet nieuwe — alleen omdat het nieuw is — niet weten wil; gelijk Stug- gink, de Hoofdige boer uit Staring\'» welbekende Ziitieiiselic vertelling. Si uïfs* IImiiK. (burg.), molenaar.
SliiK. heer en rraair van troef en
recht gevend op \'20 punten. Vandaar, als er een glas breekt: „stuk ! schrijf 20". Stuk Nliiiit iiiiil (Het — 9 (toon.),
het stak ruft in den smaak: Stukje om vier (Een —. mi il.),
••en broodje ter a-aarde van 4 cent. &tuUzfkU,n\\ in st.),h<derhammen2akje.
Sthuip. in in.), lett. boomstam, tig.
eene geïmproviseerde spreekplaats; het meest van politieke sprekers gebruikt: de redenaar heet stamp-orator, zijne rede een stam p-speech, van den stemmen- werver heet het dan ook, dat hij is on the stamp. Stundisten, Evangeltsch-gezmden,
die door de (irieksch-ortliodoxe Kerk
|
in Rusland vervolgd worden on hun
geloof. Hun aantal klom in 1893 wel
tot 250.000. De Russische Stundisten hebben van Duitsche kolonisten het Standen halten overgenomen; en in velu hutten zitten du boeren alleen of gezamenlijk den Mij liet ti\' ontcijferen.
Standen = Standen der Andaeht(uren
I aan den godsdienst gewijd). De Russische
Stundisten worden door vele Protestanten
voorgesteld als onder alle omstandig-
heden toonbeelden van echt christelijke
gezindheid en gelatenheid. |
||||||||||||
|
Si ui\'in ii o il Draiiff periode.
periode in de geschiedenis der Duitsche
letterkunde, die dezen naam ontleende aan het tooneelstuk van Klinge r. Starm and Drang (177(1). liet streven was, niet alleen de poëzie, maar ook liet leven los te maken van <le ketenen van dwang en regel, en terug te keeren tot het natuurlijke standpunt. l)evoor- naainste vertegenwoordigers dezer rich- ting waren Klinger, l.enz. Leopold Wagner en Fr i ed ri e h Muller. Stuurbooril. de rechterzijde van
het schip, wanneer men van het achter-
schip naar voren gaat. Op plantccke- iiingen staat destuurbonrdzijde bovenaan. Stuw ii il (1 j<-. plaatsing der goedereu
in het schip. Sivle e\'eat riiomnie (Le —.
<fr.), de slijt is de mensch ; d. i. aan
den stijl kent men den man. die karak- teriseert hem. Verbastering van de woor- den van Muffon < 17u7—88), bij het aanvaarden van zijn lidmaatschap der Fransche Academie (25 Aog. 1753). Iiecneil de I\'\'Académie (1753 bl. 337): le stgle est l\'homme mème, vgl. L\'homme. Styllcteil. Zie Pilaarheil/gen.
Sty.v. hij de ouden een arm van den Oceaan, die volgens hen onder de aarde stroomt, en iiegcninaal rondom de onderwereld loopt. Snnsso-museuni of I.opezSaasso- Masenm, ondheden-verzaineling, te Am- sterdam, aan de stad gekomen doorcrfma- kiug in 1890. Naar deze verzameling wordt het Gemeente-Museum waarin zij. met andere verzamelingen geplaatst is, <Uk- wijls het Suasso-Museum genoemd. |
|||||||||||||
|
1103
|
|||||||||||
|
BUBUOOATIE.
|
|||||||||||
|
8UAVITEH ENZ.
|
|||||||||||
|
Suavltcr In modo, lor titer In
l\'C« zit; Fort/ter in re. etc.
Sul» ausplcils, ilat.), onder de
auspiciën (van iemand), d. i. onder de aanvoering, leiding, bescherming, enz. (van iemand), gedurende den tijd, dat hij zijn ambt bekleedt; vgl. anspiciisttu\'s. S ufo - il la leen, (r.-k.), geestelijke, die
de vijfde wijding bekomen heeft, of de eerste groote wijding, namelijk het sub- diakonaat, waarnaar liij ook 8itb-diaco- uit8 genoemd wordt; hij is onderdiaken; de daarop volgende rang is diaken. SuIi-<lhikoimat, (r.-k.), zie Sub-
diaken. Sul» Jove, (lat.), onder den blooten
hemel, in de open lucht (Jupiter = de god van den hemel, vandaar ook = de hemel zelf). Horatius, Oden, \\, 1, 25 sub Jove frigido (in de koude lucht); Juvenalis, VI, 15 sub Jove. Sul» Judlce Hts est, (lat.), het
proces in nog hangend, /.ie Qramma-
ticl enz. Sul» le|fe Ufoertas, (lat.), wordt
niet zelden vertaald door vrijheid onder i voorbehoud van) de wet, vrijheid met
de beperkingen, die de wet voorschrijft. De zin is echter: onder de wet (is) de vrijheid. „Und das (lesetz kannunsnur Freiheit geben", Cicero, pro Cluentio, 53, 14(>, legibus denique idcirco omnea servimus, ut liberi enne posaimua. Sul» parvo | tecto) scd meo,( I a t.),
onder een klein (dak) maar van mij- zelven, mijne woning is klein, maar mijn eigendom. [Tournier verhaalt: „c\'étaït „Ie graveur Kaphael Sadler, qui, ayant j,pris pour marque une tortue, avait „écrit au-dessous: sub parvo, eed meo. Vgl. fr. Mon verre, n\'est pae grand, mats je bois dans mon verre. Sub rescrvatlone Jacobea,
(lat.), onder .lacobeïseh voorbehoud;
vgl. reservatio Jacobea. Sub rosa, (lat.), onder de roos,
d. i. in vertrouwen, \'m het geheim. |
|||||||||||
|
Volgens de fabel gaf Amor of Cupido
de roos, hem door zijne moeder Venus geschonken (de roos was de aan Venus gewijde bloem), op zijne beurt ten gc- Bchenke aan Harpocrates, den god van het zwijgen, opdat deze hare minnarijen niet wereldkundig zon maken. Naar aanleiding hiervan zou het gewoonte zijn geworden eene roos boven den vrien- | dendisch op te hangen, om de dischge- nooten er aan te herinneren, dat zij over hetgeen daar gesproken werd, later het stilzwijgen hadden te bewaren. Ken en ander in de volgende dichtregelen te vinden bij Hernsdorff, 1\'oetae latini minores VI, 1, p. 182: Est rosa flos Veneria quo dulcia furta
(latercnt
Harpocrati inatris dona dieavlt Amor. Inde rosam mensis hospes suspendit (amicis
Convivae, ut .s^ï^rtdictatacendasciant. In den Ratskeller te Jïremen dient eene roos als sluitsteen van liet gewelf van het vertrek, waar de raadsleden hun wijn drinken. Vgl. Ho rat! us, Epistol. 1,7,72, dtcenda tacenda loctttus; Persius, IV, 5, dtcenda tacendatjue Kalles (gij snapt uit wat gezegd kan, wat gezwegen moet worden). Sul» sole nihil perfectum,(l a t.).
er is niets volmaakt onder de zon. Sub specie, (lat.), onder de ge-
daante, onder het voorkomen of den schijn, bv. sub specie amicitiae, onder den schijn van vriendschap. Sub tecto coell, (lat.), onder het
dak des hemels, onderden blooten hemel, in de open lucht; ook weleens sub coeli tegmine, met dezelfde beteekenis. Subhastecreu, zie Ilastam, enz.
Subllmln euro, (lat.), ik behartig
de dingen, die hoven zijn. Spreuk van wijlen l\'rof. J. I. Doedes. Subrogatie, van lat. snbrogare,
in-de-plaatsstelling, komt voor, als iemand, die eene schuld betaalt, daardoor in de plaats van den oorspronkelijken schuldeischer treedt. Fr. subrogation. |
|||||||||||
|
1H"4
|
|||||||||||
|
SI\'IVItK ENZ,
|
|||||||||||
|
IJlTCKEIt.
|
|||||||||||
|
i Snlkerweg, een gedeelte van den
weg van Arnhem naar Velp, — ook \' l\'e/periceg geheeten, — waar vele sui-
kerlords i z. a.) woonden. Sliissc,titel,dien de Zwitsers in Frank-
rijk bleven dragen, nadat zij als Gardes, als Compagnies of als Cent Suisses dienst hadden gedaan, en oud geworden met de eene of andere betrekking werden bc- gunstigd. Zoo heet de rustbewaarder in de kerk (bij mis in de 17e eeuw hondeslager) altijd Suisse, evenals de deurwachter of dorpelwachter, de bode, de bewaker, enz. In de kerk dragen ze nog eene uniform, die aan de oude dracht der Gardes herinnert. Suisses (Cent —9 een honderdtal
Zwitsers, die drie eeuwen hing tot de
lijfwacht der Fransehe koningen he-
, hoorden. Eigenlijk «aren het % man
I met den pijper en drie tamboers; men
zeide echter, dat de cent-suisses in zes
j pelotons van lf» man verdeeld waren.
l Als de Koning ter Communie ging, deden
| de Zwitsers de schitterende uniform aan,
| even als gedragen wordt door de 200
j Zwitsers, lijfwachten van den Paus,
die als keurbende bij de plechtigheden
| in de St. Pieterskerk en in het Vaticaa»
I dienst doen.
Suisses (Compagnies—. de zes
i regimenten Zwitsers onder Eodewijk j XVIII gevormd, na den Barricaden-tijd en de .luli-revolutie afgedankt. Suisses (Gardes —. een corps
1 Zwitsers, georganiseerd onder Eodewijk XIII. ontbonden in 1732. Suisses (Polllt il"ai\'Hrilt, poiuI
tic* —- (fi\'-), Geen geld, geen Zwitsers,
Spreekwoord uit den strijd tusschen Karel V\' en Krans 1. Tienduizend Zwit- sers, die Lautrec als huurtroepen in dienst had genomen, kregen hun 400.000 dueatcn niet en onttrokken zich aan den i strijd: waardoor Milaan voor Frankrijk
I verloren ging.
Snlvre Tévangfle des que-
nonllles, (fr.), het Evangelie van het spinrokken volgen, geheel naat\' de V0OT- schriften zijner vrouw handelen. Naar de quenottüle (het spinrokken)» uitslui- |
|||||||||||
|
Sticker, (;im.l, letterl. zuiger of
zuigeling; een sukkel, een stumper; ook dronkaard. Sucker-StRte , (a m.), zuigers-
staat, naam voor Illinois, naar de in- wonurs, die men snekers noemt, om de moeite, die zij bij den geringen water- voorraad moeten doen, om drinken te krijgen. Sncre, naam van den zilveren peso
of piaster in de republiek Ecuador ilK«4—1SH4).
Siirulnr. *ie 1/i/tttirn.
Sadisme, (f i\'.), de tinaneieele schur-
kerijen en de zweudelarijen, in 1807 in Frankrijk openbaar geworden In zake de Zuider-snoren. SuiIi\'ii\'n. de vierde of laagste stand
of klasse, in onderscheiding van de drie hoogere klassen, de Brahmanen, Kshatria\'s en Vaieja\'s — in het Brah- mantsche rijk (in liet gebied van den Cïanges). De jongere beschouwingen achten het onjuist, zooals tot nog toe geschiedde, genoemde vier klassen kasten t.\' noemen. Doch huiten en naast de/e standen of klassen hebben zich een groot aantal kasten.gUdeachtige vereenïgingen, in ludië ontwikkeld. De Sndra\'s hebhen hun naam waarschijnlijk van een oude volksstam, en hleet\' als zoodanig voor een klasse van dienstbaren voortbestaan. Suffeteii, de twee maehthebbenden,
die aan \'t hoofd der andere regenten stonden, in het oude (\'arthago. S11 ff ra ii si ;i 11. i r.-k.), de aan een
aartsbisschop ondergeschikte bisschop. Suiker hu Is . goederenstation van
den Ilollandschen spoorweg, op Katten- burg te Amsterdam, omdat dit station een voormalig suikernakhuis der Oost- Indische Compagnie was. Saihc i-lm-d. een Indisch oud-gast,
die rijk werd door suikerplantages. De Californische suïkerlord is tegenwoordig (\'huis Spreehels. |
|||||||||||
|
BITJBTB ENZ. 1105 BÜB LE TOÜT.
|
||||||||
|
Super flnmlna Babylonls,
(lat.i, aan de rivieren van liabylon,
aanhef van I\'s. CXXXVII (naar de Vulgata;. Superba (La —, (fr.), de fiere.
Genua. Superflun non hoc rut. (lat.),
het overtollige srhaadt niet. Superpel lii-iiiiii. r. k. i. liet linnen
gewaad der priesters, dat zij bij geeste- Hjkc verrichtingen over den pelsmantel droegen, het koorhemd. Super-royaal, groot 8vo formaat.
Suppletolre eed of aanvullings-
eed; de eed, door den rechter ambtshalve aan eene der partijen opgelegd, hetzij om daarvan de beslissing der zaak te doen afhangen, hetzij om daarvoor een toe te wijzen bedrag te bepalen; indien de vordering of exceptie öf niet volledig bewezen óf niet geheel onbewezen is (artt. 1977, 1978 B. W.)- Supports, (fr. wan.), dieren, die
als sehildhouders naast liet schild staan; in onderscheiding van soutiens =ss men- schen of dieren, die het schild schijnen vast te houden. Vgl. Tenant. Supranatnralisme, richting of
stelsel van hovennatuurlijken godsdienst; die richting, welke in het Christendom alles geloovlg aanneemt, wat boven de natuur istipra naturam) gaat, meer be- paald, die in dat Christendom eeneboven- natuurlijk gegevene (lodsopenbaring erkent, liet tegendeel leert liet Katii\' ralisme, waarvan het Hationalisine (z.a.) weder eene vertakking is. Sur Ie tont, (f r. wap.), hartschild
(z. a.), volledig êcusson sur Ie tout, dat middensehild wordt, ingeval het hart- schihl wederom een schildje in het centrum beeft. Pit schildje heet dan (écusson sur Ie tont dit tont, maar in \'t hoogd. eenvoudig Herzschild, onder ons ook wel Hartschildje. |
||||||||
|
tend door vrouwen gebruikt. Hij de
Salisehe volken mocht de vrouw niet in de regeering opvolgen; de staten waren geen spilleleenen (ne tombaient pas en quenouille). Siij< ts de mécontentement,
(fr.), redenen van ontevredenheid. Het
eerste nummer van La Lanterne (80 Mei 1 HtiH) van 1 lenri Roehefort ving met het volgende woordenspel aan: „La f\'rance contient, dit VAlmanach im- pêrial, trente-six milliong de, sujet*, san* compter les sujet* de miconten- tement — volgens den Almanach1mpe\'- rial, telt Frankrijk zes - en «dertig mülioen inwoners, zonder de redenen van onte- vredenlieid mede te rekenen, hetgeen wel eens wordt aangehaald. In le(!rand- Paladin, eomedie-vaudevllle in 3 bedrij- ven van Duvert (den 22 Januari 1842 in het 1\'alais-lïoyal voor \'t eerst opge- voerd, zong een der helden, II, 7, eehter reeds: Ma is <) Mannheitn, *ort fatal! je
ne tronve Que den sujet* .... des sujet* de
ehagrin. Siiin qnod ïiii. (lat.), ik ben,
wat ik was. Ortt; Ortt v**n Seho- nau wen. Siiiiir nt valens, (Iat.), neem het,
opdat *fij welvaren moogt. Aanprijzing van een gezondheidsmiddel. Summum bonum, (lat.), het
hoogste goed.
Summum Jus. (lat.), het uiterste,
d. i. het strengste recht, Cicero, de o/ficii* II, 10, 33, summum jus, summa injuria, d. i. het hoogste recht is het hoogste onrecht. Sundrles, (sport), onderdeelen.
Siio Marte, (lat.), op eigen hand,
door eigen kracht, (Mars = god van
den oorlog; vandaar metonymisch = dapperheid, kracht bus.). |
||||||||
|
Til
|
||||||||
|
SlltCHAltOl!. 1
|
|||||||||||
|
106 8ÜUM ENZ.
|
|||||||||||
|
Surclinrffé, (fr. wap.), herheladen
(van reeds beladen (chargé) stukken). Siit\'iiKini V\',\' i i. wap.), zie Overtopt.
Sni\'plis. (r.k.), liet koorhemd der
R.-K. geestelijken. Van lat. superpeh licium (z. a.). Surprlge-pnrtl|, (am/>, instuif,
instuif" partij; partij, waarbij allerlei dwaasheden aan inrichting van de ver- trekken of van het feest voorkomen, en door een of meer personen, die ook de uitnoodigingen rondzenden, georganiseerd zonder medeweten van den gastheer. Surseance van betaling, door
de rechtbank verleend voor niet langer
dan anderhalf jaar, heeft ten gevolge dat de schuldenaar gedurende dien tijd niet tot betaling zijner schulden kan worden genoodzaakt. Fr. surséance = uitstel, opschorting. Siii\'siiim coi\'ihi. (lat.), harten
omhoog/Spreuk van Thomas Morus, ontleend aan de R.-K. Mis-Hturgie, en wel aan de zoogenaamde Praefatio. Sni\'tont (En —, (fr. wap.), als
middenschild. |
Suzanna, eene gehuwde vrouw, van wie
in een geschrift, dat als tweede aanhang* sel op het boek Daniël in de apocryphe boeken des Ouden Testaments is opge- nomen, verhaald wordt, dat twee oude Israëlieten haar te vergeefs tot ontrouw aan haren man trachtten te verleiden. Stispurbe, (barg.j, paraplitie.
Suspciiuciis oinnla nnso,(1 at.),
letterl. alles aan zijn neus hangend, d. i. bij alles zijn neus optrekkend, alles bespottend of hekelend. H o r a- tius, Satirae 11, 8, *>4. Süssei\' PHbel, (hgd.), lief ge-
penpet. Uit Uoethe\'s Famt I, Die Walpurgisnacht, 3667e versregel, waar Mephistopheles die woorden tot de heksen richt. Menigeen deukt daarbij aan den ironisehen uitroep van den Fransehen caricaturist F o ra i n, nopens diens vader- land: Doux page! — lief land! Siissholz raspeln, (hgd.), letterl.
zoethout raspen. Eigenlijk iemand aan- gename dingen zeggen, vooral wanneer dat door een jongeling tegenover een jeugdig meisje wordt gedaan, die dan een Süsslio/zvaspeler wordt genoemd. Snstlue et ubstlnc, naar Epic-
tetus, duld en onthoud u, lijd en mijd. Sust i ii oud o pro{|reillor, door
geduld vorder ik. Spreuk, van Philips
Willem van Na s sa u, prins van Oranje. Siiniii culqne, (lat.), aan elk het
zijne. — Cicero, De Officüs 1, 5, 15. —
Devies van het huis Hohenz ollern en der Zwarte Adelaarsorde. Sn il m ruif) ii r placet, (1 at.\'), ieder
vindt in het zijne behagen. Elk meent zijn uil een valk te zijn. Plinius De Oudere, Historia naturalia 14, 6, (8) 71. Snniti calque pnlchruni est,
(lat.), elk vindt het zijne schoon.
Cicero, Tusculanue dt\'sputationes 5, 22, <Ï3. |
||||||||||
|
Siii\'tont. pas «Ie zèle, zie Pas
de zèle.
Survival ol the fittest, (eng.),
overleving van het meest geschikte. Het
meest geschikte houdt op den duur stand. Uitdrukking van Herbert Spencer. Hij smeedde ook het woord evolutie. Sus Allncrvain (clocet), (lat.),
liet zwijn (leert) Minerva. — Het ei wil wijzer zijn dan de hen. Cicero, Kpistolae ad fainit/\'ares Ü, 18, 3. Susniinn (Eeue kulsclie —,
zie Susannaboef. Van hebr. schoosch-
anna, schooschaunah = lelie. Susannaboi ï. vruuivengek, oude
snoeper; uit boef = slechtaard, en |
|||||||||||
|
BUUS ENZ. 1107 SWITHIX (ST.).
|
||||||||
|
Sweet sunii of Avon, (eng.), de
, zoete zwaan ran de Aron, naam voor Xhakespeare. dien men als dichter I „zwaan" of .zangzwaan" noemt; naar I de rivier de Avon, waaraan zijne ge- j bonrteplaats St rat ford ligt. De naam ! werd het eerst gebruikt door 11 e n j J ons on, in de verzen, die voor in de ! 2e folio-editie i 1(132) voorkomen. Sweiirlfjht Conventie, van Sept.
i 18U2, welke de Kaap (Zuid-Afrika), aan-
. sluiting per spoorweg deed krijgen met
.lohanuesburg; waardoor ze aldaar de
behandeling van het goederenvervoer in
handen kreeg.
Swlepslftff, (barg.l, snede, in het
gelaat. Swletje, ibarg.), borstrok.
Swithin (St. —, (eng.), If it
rains on St. Swithin\'s daij (15 Juli), there wilt be rain for fort\'g dags. St. Swithin\'s day, gif ye to rain, for (forty daya it wil] remain;
St. Swithin\'s day, an ye be fair, for forty (days \'twill rain nae mair. De Franschen hebben twee soortgelijke
spreekwoorden : S\'ilpleut Ie jour de St. Médard, (H .Juni)
Il pteitt quarante jours plus tard; en S\'ilpient Ie jour deSt. O er ra is,(V.) Juni)
It p/eitt qaarante jours ajtrès. De legende is, dat St. Swithin, bisschop
van Winchester, die in HWJ stierf, op het kerkhof van het klooster wenschte begraven te worden, opdat de „sweet rain of heaven niight falluponhisgrave". lïij de heiligverklaring dachten de mon- uiken den Heilig te eeren. door zijn stotVclijk overschot naar het koor te ver- plaatsen, en stelden den 1\'ien Juli voor de plechtigheid vast: maar het regende dag aan dag veertig dagen lang, zoodat de monniken dachten.dat de heiligen tegen hun plan waren ingenomen, en het dan ook onuitgevoerd lieten. De St. Swithin van Schotland is in Frankrijk St. Martin van Bouillon. De regenheilige van |
||||||||
|
Smis cnlqnc attrfbntus est
crroi\'. (lat.), ieder heeft zijne zicakke
zijde. — Elke gek heeft zijn gebrek, (\'atullus, Carmina 22, 20. Siiiis culquc mos, (Int.), eik
heeft zijne e!yen manier van doen,
Terentius, Phormio e. 4,14(454). lïij
I). II. Kamphuizen, eik heeft zijnbijzonder drijven. Snypen, (burg.), arresteeran.
Snzcreliilteit.veilinutlingtusdchcn
twee staten door het leenrecht; waar- van de eene (de vaBalstaat) van den anderen (den suzerein \\ volkenrechtelijk afhankelijk is. S u :i Hij :i. i a m.), fatterïg, biafferig,
ploertig-mooi gekleed. Sweatinjfshop, (eng.), ziveetivin-
kef in de Amerikaansch« steden, waar men in \'t zweet zijns aanschijn* der concurrentie het hoofd bieden moet. \'t Zijn kleine winkels, die\'t niet kunnen uithouden tegen de Departinent-storen, reusachtige magazijnen, waarin ieder bijzonder artikel zijne afdeeling (soms, een heel huis!) heeft. Sweatlnn-systecm, het misbrui- :
kon van jeugdige werkkrachten. Volgens de Kon. arbeidscommissie in Groot- Itrittanje: „het arbeiden (aan stukwerk, thuis) gedurende lange dagen tegen gering werklonn, dikwerf onder de voor de gezondheid meest schadelijke voor- waarden". Het stelsel is ook in de Ver- eenigde Staten bekend. Marylaud, l\'en- sylvania, Illinois, New-Versey, Xew- Vork en Massachusetts hebben er wetten tegen uitgevaardigd, maar feitelijk wor- den deze niet toegepast. Eng. to siceat = zweeten. Swetlciiboriflnucn, zich noemende
de Nieuwe .Jerusalem-kerk, aanhangers van Kinanuel Swedeuborg, een Zweed- sehenphilosnof en mysticus (1(JH8—1772), geloovende in gemeenschap met geesten, ook van afgestorvenen, goddelijke in- geving bij geloovigen, enz. |
||||||||
|
Uns
|
||||||||||||
|
BWORB.
|
||||||||||||
|
WVMBOLKS EXZ.
|
||||||||||||
|
Vlaanderen is St. Godelieve; die van
Duitsehland zijn de Zeven Slapers. — Zie ook Médard (St. —. lïij ons is bet St. Margriet (10 .Juni en 20 Juli». Swore, verkort van SOWOro (seba-
ruh) in. hebr.) = logische redeneering, syllogisme. Sybarlet, fijne wellnsfeling, ver-
icijftl menseh. < lorspronkelijk inwoner van het 510 v. (\'. verwoeste oud- Sj/baris, stad in Lueaniè\' (landstreek van Italië onder de oude Romeinen), om de verwijfdheid harcr burgerij in de oudheid bekend. De levensriehting zelve heet Sybaritisme. Syliai\'is. een monster, dat de oin-
st reken van den ParnasSUS verwoestte, en door Kurybates gedood werd. Sycophant, van gr. subon = v$g,
eig. iemand, die zelfs om het .stelen van
een rijf aanklaagt, en dus het geringste misdrijf aanbrengt. (Van een verbod van vijgenuitvoer uit Attika is uit goede schrijvers niets bekend). Later is deze naam overgegaan op lederen val- sehen aanklager, chicaneiir, bedrieger of andere verachtelijke personen, die iemand in gerechtelijke zaken, of in andere opzichten zochten te misleiden of te ben ad e el en. Tegenwoordig heeft het woord ook de beteekenis van parasiet, klaploopcr, paulikker. Sydeiiham-palace, zie Paleis
(Het kristallen —). Syllabi!*, gr. nullahP, letterl.
register, inhoudsopgaaf of «amen\' vatting. Bekend is vooral de Syllabus, gevoegd bij de Pauselijke „Ëncyelica"
van 8 December 1864, waarin al de beginselen en opvattingen der moderne maatschappij opgenoemd en veroordeeld worden, welke in strijd zijn niet de leer der IL-Katholiekc kerk. Sylplien f mannelijk), 8y Iphltlen
(vrouwelijk), lm y t h.>, luchtgeesten, bevallige teezen8,Aie naar de dichters ver- haalden,debosscheii vervulden. Zij waren, |
evenals de nimfen, de persoonlijke voor-
stelling van de tallooze schoonheden en bevalligheden der natuur. Zij leefden, volgens sommiger meening, niet, gelijk de godheden, eeuwig, maar zeer lan- gen tijd, en hun leven werd als ver- bonden gedacht aan de voorwerpen, die zij bewoonden; zoodat hv. eene dryade Of hooinniiuf stierf, als de boom. waarin zij zich ophield, geveld werd, of van ouderdom bezweek. Sylphide,&g. teedere, bevallige vrouwengestalte. |
|||||||||||
|
Sy Ivain (Le —. (fr.), de bosch-
god. Denecourt, als onderzoeker en beschrijver van het boseh van Fontaine- bleau onder dien bijnaam bekend. Sylvcster-avonil,oudejaars-avond,
naar Sint S., den bisschop, die, volgens de traditie, Helena en haren zoon, (\'onstaii- tijn den (Jroote, bekeerde. Symbiose (Etat «le —, (fr.), ge-
meenlijk met iemand te zamen leven. Van gr. eumbiómi = in gemeenschap leven. Symboliek der klenren, zie
Kleuren.
Symbolen «Ier vier Evange-
Haten t Matthaeue; Ken man met eenepeninde
band eu een rol papier vóór hem, die over zijn linkerschouder heen naar een menseh of engel ziet, wijl het Kv. v. Matth. aanvangt niet Jezus\' genealogie of mensehelijke afstam* ming. Marcas: Ken man die zit te schrijven ;
aan zijne zijde een gevleugelde leeuw, wijl liet Kv. v. .Mare. begint met het optreden van .lohaniies den Dooper, wiens stem was als die van een roepende in de woestijn = leeuw. Lukas; Ken man met eene pen, die in
gedachten over een rol papier ge- bogen zit; naast hem een rund, wijl het Kv. v. Luk. begint met het offer van Zacharias: het rund is het offerdier. |
||||||||||||
|
SYMBOLEN HUI. 1109 SYMIKJLEN VAN HEILIGEN.
|
|||||||
|
Joh au nes: Ken jonge man met fijn-
besneden gelaatstrekken ; met een arend op den achtergrond, wijl het Ev. van Joh. aanvangt met de godheid des Woord», dat i» vleeseh geworden, te beschouwen, gelijk de arend schouwt en op- vliegt naar de zon. Deze vier figuren zijn ontleend aan
Ezech. 1 : 10 en Joh. IV : 7. Somtijds zijn ze in andere volgorde aan de Evange- Hsten toebedeeld. Openbaring van Joh. IV : 7: „Kn het eerste dier was eenen leeuw gelijk, en het tweede dier een kalf gelijk, en het derde dier had het aan- gezicht als een inensch, en liet vierde dier was eeuen vliegenden arend gelijk". Irenaeus zegt: ,l)e leeuw stelt de koninklijke waardigheid van Christus voor; het kalt\' zijn priesterlijk ambt, het gezicht van den mensch zijne iucar- natie, en de arend de genade van den Heiligen tieest". Symbolen of Attributen van
Apostelen, zie Apostelen.
Symbolen van Heiligen.
Heiligen. Symbolen.
Agatha, dragend hare borsten op een
schotel.
Agathon, een boek en een bisschopsstaf. Agnes, een lam aan hare zijde. Ambrosiits, een geesel. Atiastasia, een palmtak. Andrea», een schuin kruis (zie Kruisen). Anna, een boek in de hand. Avtonius, een kruis met eene schel aan het uiteinde, en een varken aan zijne
zijde.
Apollonia, een tand en een palmtak; een toren met drie vensters.
IXT ) - "iMchopS8,af.
Barbara, een boek en een palmtak. Barnabas, een staf in de eene, en een opengeslagen boek in de andere hand.
BartholomêUS, eenmes. Hij werd levend gevild, en wordt afgebeeld met zijne
huid over den arm geslagen.
Blasius, ijzeren kammen, waarmede zijn lichaam aan stukken werd ge-
scbeurd.
|
|||||||
|
BonifaeiUS, in bisschoppelijke kleeding
en met een zwaard, waarop het evan- gelie is gestoken. Calharina, een omgekeerd zwaard of een
groot rad. Zij werd geradbraakt. Cecilia, spelend op een harp "f orgel.
Christophorns, eene reusachtige figuur,
dragend Christus in kindsgestalte over eene rivier. Clara, een ciborie of monstrans.
C/emens, eene pauselijke kroon of een
anker. Hij werd met een anker om den hals verdronken. Crispijn, twee schoenmakers aan\'t werk,
EUsabeth, de Heilige Johannes en een
lam aan hare voeten. Gabriel, verschijnend aan de heilige
Maagd. George of Joris, te paard met een speer
den draak doorstekende; op de borst een rood kruis. Ifubertits, te paard met een waldhoorn
en vergezeld van een hond en een hert. Johannes de Uooper, een lange mantel,
een staf en een lam aan zijne voeten. Johannes de Evangelist, een kelk, waar-
uit een draak of een slang naar buiten komt, en een opengeslagen boek. Zie Evangelisten. Lebuinus, niet een kruisstaf en een
evangelie. Lodeicijk IX (van Frankrijk, bijgenaamd
de Heilige), een koning in knielende houding, niet het wapen van Frankrijk aan zijne voeten; een bisschop geeft hem den zegen, eu een duif daalt op zijn hoofd neder. Lnkas, aan een schrijftafelgezeten, waar-
onder de kop van een os zichtbaar is. Martinne, te paard met een zwaard een
deel van zijn mantel afsnijdende en dit stuk aan een bedelaar gevende. Margaretlia, een draak met de voeten tredend, of bezig hem met het kruis te doorsteken. Marcits, een leeuw.
de II. Maagd Maria, het kindje Jezus
op de armen dragend, en eene ontlut- kende lelie, de voeten op een halve maan. Maria Magdalena, eene doos met zalf.
(He Kerkelijke overlevering schrijft haar de zalving van Jezus toe). Matthaeus, dragend een volders-knots,
of wel een boek uitleggend, dat hij |
|||||||
|
1110
|
|||||||||||||||
|
SYMBOLIEK ENZ.
|
|||||||||||||||
|
SYMBOLIEK.
|
|||||||||||||||
|
Bies, voorbijgaand geluk, of volg-
zaamheid. Bloeiende varen, droomen.
Braamstruik, nijd.
Brandnetel, wreedheid.
Brein, bedriegelijkc hoop.
Camelia, wederkeerige genegenheid.
Citroenkruid, smart of scherts.
Denneboii/ii, verhctling
Distel, gestrengheid.
Dorre bladeren, droefgeestigheid.
Dubbele madelief, ik deel uw gevoelen.
Eik, gastvrijheid.
Enkele witte rozen, eenvoudigheid.
Geheels halm, hereeniging.
Geknakte strooha/tn, vredehreuk.
Gele roos, ontrouw.
Gras, nuttigheid.
Goudsbloem, moeite, zorg, wanhoop,
jaloerschheid, voorkeur. Haagdoorn, hoop.
Hazelaar, vrede, vereeniging.
Heide, eenzaamheid. Heliotroop, ik bemin U.
Hortensia, koelheid.
Hulst, vooruitzien.
Hulst, (Een takje —, behoedzaamheid.
Hyacint, spel, welwillendheid.
Kamperfoelie, liefdebanden.
Klaproos, vert KM is t ing.
Klaver, kalmte, rust (uit welvaart
spruitend).
Klimop, vriendschap, trouw. Koren, rijkdom. Korenbloem, kiesehheid.
Kruidje-roer-mij-niet, kuisehheid.
Kruizemunt, warm gevoel.
Laurier, roem.
Lelie, majesteit.
Lelietje ran dale, verandering, wissel-
keer van bet geluk.
Lotosbloem, eensgezindheid. Maai/denpalm, aangename herinnering. Madeliefje, onschuld. Maidenhair, bescheidenheid, duurzame schoonheid.
Mimosa, bloem van geluk. Mirt, liefde. Miwderkruid, verborgen liefde.
Mus, moederlijke liefde. Mosroos, liefde, wellust. Nagelbloem, trouw in \'t ongeluk. Xarcis, zelfzucht, trotsehheïd. Oranjebloesem, ktiisehbeid. Paddestoel, vermoeden. Peterselie, feestmaal. |
|||||||||||||||
|
vóór zich heeft, achter hem een engel.
Zie Evangelisten, Michael, in wapenrusting (vgl. Openb.
XII : 7), met een zwaard den duivel verslaande, op de borst een zilveren kruis: elders met een weegschaal, waarin hij de zielen weegt: Lucifer met de zijnen in de liel stortend. Xico/arts, eene kuip niet drie kinderen
er in. Naar de legende, dat hij eens gedoode en gekuipte kinderen in \'t leven terugriep. Pan/US, een zwaard (vgl. llehr. IV : 12)
en een hoek. Petrus, sleutels (vgl. Matth. XVI : 19)
en een drievoudig kruis. PhiUppHS, een bisschopsstaf.
Sebastiaan, zijne heide armen op den rug
gebonden en zijn lichaam doorboord niet zeven pijlen. Twee boogsehïeters staan aan zijne zijde. Stephattua, een boek en een steen in de
hand (vgl. Hand. VII : 59). Thomas run Canterbury, in knielende
houding, en een man achter hem, die naar hem slaat met een zwaard. l\'rsula, een boek en pijlen. Door den
prins der Hunnen werd zij niet pijlen doorschoten : onder haar mantel klci- nen vrouwengestalten voorstellende de IIiiimi maagden, waarvan zij naar de legende aanvoerster was. Vinceutius ii Paulo, met een jongkind
op den arm. Vitus, palmtak, boek en arend.
Wolfgang, een kerk met toren op de
hand. |
|||||||||||||||
|
Symboliek, de wetenschap der
symbolisch* boeken (z. a.i; ziaSj/mboot. |
|||||||||||||||
|
Symboliek of beclilKprntik der
bloemen, boomcii, planten en wachten. Aardbezie, volmaakte goedheid.
Acacia, platonische liefde. Aloë, smart, bitterheid. Anemoon, verlatenheid. Anjelier, verachting, versmading. Ananas, volmaaktheid. Apjielb/oesem, voorkeur.
Aster, nagedachte. Balsamine, ongeduld. |
|||||||||||||||
|
SYMBOLISCHE HOKKRN. 1111 HVNIUCAT ENZ.
|
|||||||
|
weer zeer doen gelden, als terugslag van
het realisme en naturalisme. .Maeterlinek behoort tot die richting, even als min of meer Toorop en de vroegere I\'re- Rafaelieten. SvinboltsJ Isch theater, too»eel-
speelkunst in zinnebeelden. Symbolnm n|iostollcum, pat,>.
fr. Ie Symbole des Apótres. De Twaalf
Geloofsartikelen. Dus geheetm, naar de meening, dat elk geloofsartikel afkom* stig zou zijn van écnen der Uvaalf Apostelen van Jezus, die het zouden hebben uitgesproken bij bun laatste af- scheid, toen zij .lat zelfde geloof gingen verkondigen over de aarde. Door de belijdenis en erkenning dezer Geloofs- artikelen onderscheiden zich steeds de Katholieken van niet-Katholieken, in de Christenheid de < \'hristeu van den •lood, den Heiden en den vrijdenker, die zieli ten onrechte Christen noemt. Symbolnm Ai linnnsiamim of
Symbolnm Quleunque, de Atha- nasiaansche geloofsbelijdenis, aanvan* gend met het woord Quirnnane (Ahrie), Naar Athanasius genoemd,doch niet door dezen berneniden Alexandrijnsebeu kerk- leeraar (f iï73) vervaardigd ; denkelijk in den aanvang der 7e eeuw in Spanje opgesteld; in de gansche Westersche kerk gehandhaafd, en omtrent liet jaar lOOn ook in de (Jriekseho Kerk aan- genomen. Symposion Plntonla, Si/mpo-
siou, d. i. gastmaal, is de titel van een van Plato\'s werken, en wel, over de liefde. Symllcat (fenernl «In Travall,
aanhang van VAssociation, in April 1895
te 1\'arijs opgerichte vereeniging van de Jeuneëse Artistique, voor geesteswerk en artistieken arbeid. De oprichting dezer Association had ten doel de werken der jonge kunstenaars, dichters en schrijvers te vereeuwigen, zoowel door het houden van lezingen, tentoonstellingen en uit- voeringen, als door het uitgeven hunner boeken en geschriften. Haar oprichter was Fernand Clerget. |
|||||||
|
Plataan, genie.
Pompoen, dikte.
Populier, moed.
Primulaveri», eerste jeugd.
Reseda, uwe deugden overtreffen uwe
bekoorlijkheden.
Hijs, vrijmoedigheid. Rood e acacia, sierlijkheid. Roode anjelier, hartelijke liefde. Roode geranium, voorkeur ot\' du aaslieid. Roode jasmijn, ik lieelit mij aan u. Roode roos, geluk. Roos, schoonheid, stilzwijgendheid. Rosmarijn, uwe tegenwoordigheid. Rozeidad, nooit ben ik lustig. Rozeknop, jeugd. Sering, sehenk mij nieuw leven, eerste gevoel van liefde.
Sneeuwklokje, vertroosting. Tn/p, liefdesverklaring. Tijm, ik sterf, als men mij verwaarloost. Varenkruid, oprechtheid. Veelkleurige anjer, weigering. Veldmadelief, ik zal er gaarne aan denken.
Viooltje, zachtheid, aandenken. Wit viooltje, xedigheid, openhartigheid. Witte jasmijn, hfiuiulijktieid. Witte roos, stilzwijgen\'. Witte rozeknop,ha.rt «lat geene liefde kent. Zonnebloem, verrukking, bedwelming. Symbolische boeken, gcsehrif-
ten, die de geloofsbelijdenis bevatten van
een bepaald kerkgenootschap. Bv. de Geloofsbelijdenis van üuido deliray.de Leerregelen der Dordtsche Synode (a° 1G18 en \'19) en de Heidelbergsche Catechismus — voor het kerkgenoot* schap der Hervormden. Deze geschriften hebben Symbolische waarde, d. i. ze be- vatten een algemeen herkenningsteeken voor de leden der Hervormde Kerk. Symbolische levering, levering
van goederen bijv. door\'t overgeven der
sleutels van \'t gebouw, waar ze zich be- vinden. Lettert, zinnebeeldige levering. Symbolisme, overeenstemming in
zinnebeelden. (tok een richting in de dichtkunst en andere kunsten, waarbij gestreefd wordt naar zinnebeeldige voor- stelling in woorden en figuren. Deze richting heeft zieh in den laatsten tijd |
|||||||
|
1112 SYNOPTISCHE EVANGELIËN.
|
||||||||
|
BYNEDltllTM.
|
||||||||
|
Synedrlum, zie Sanhedrin.
Syncilrinm eccleslastlcnm,
(1 a t.), de Kerkeraad.
Ky iie i*nïsme (g r. >,of medewerking is
liet kerkelijk gevoelen, volgens hetwelk de mensch zijne verbetering (bekee- rïng) niet uitsluitend verwachten mag van de werking van Gods genade, maar ook zelf moet medewerken (sunergein). SyiiodiiK contracta, (lat.), saam-
getrokken synode, enkele leden er uit, die dan zaken behandelen, hun door de |
Algemeene Synode opgedragen. Zooda-
nige synode wordt uitgeloot, als door het lot de gansene Synode tot op de helft harer leden verminderd wordt. Synoptische Evangeliën, de
eerste drie Evangeliën (van Matthaeus,
Markus en Lukas), in tegenstelling met het vierde (dut van Johannes), bet- welk meer van leerstelligen aard is. De eerste drie geven een overzicht, — gr. sunopsis uit sun (tegelijk) en oops (blik), — van Jezus\' leven, en hunne schrijvers heeteti de Synoptici. |
|||||||
|
T
T TAAM.
|
||||||||
|
T op Fransehe munten, wijst aan,
dat ze te Troyes geslagen zijn, T., Titus.
T., onder de senaatsbesluiten in oud-
Kome. duidde aan, dat de volkstribunen ze goedgekeurd badden. T, (mus.), staat voor tutti = allen,
d. i. al de instrumenten of stemmen te zamen; in tegenoverstelling met S voor Solo. Tl., Tiberins,
T. A. V.E.N. U., Tot Aangename
Yerpoozing En Nuttige Uitspanning; maandblad in dun smaak van de Kngel- sche Tit-Iiits; leesgezelschap te Amster- dam en daarnaar naam voor verschil- lende vereenigingen. T. J?., travaux farces, f r. dwang-
arbeid. T. F. P., travauj- forcés è perpé-
tuitè, t\'r. levenslange dwangarbeid. T.(I.)a. p.9ter (/aatst) aangehaalder
plaatse. Hij aanhaling uit boeken. T., h. v. pi., (fr.), Tournez, s\'t\'l
vous plait. Zie bij Vertas. |
T. T., Totuê tuiis, (lat.), geheel de
utre. Als onderschrift van brieven, in vertrouw-lijken stijl. T. T. In D° (totue tuus in Domino)
= geheel de uwe in den Heer. T. w., te weten,
X. z., ter zake.
Ta, (chili.), groot. In Chineesehe
plaatsnamen.
Taal der gelecFclen (De —,
lat. lingna erudi/orum, was in de 17e,
ltfe en nog in de eerste helft der 19e eeuw het Latijn, omdat weleer elke wetenschap in deze taal behandeld, en vooral ook beschreven werd. De taal der geleerden in Japan is het Clnneesch, waarin bijna alle belangrijke in Japan vervaardigde werken geschreven zijn, als bv. de rijksjaarboeken, encyclopae- ilieén, enz. Tiiiini. (bebr.i. smaal; gevoel, ge.-
icaaricording; vandaar ook verstand, geest. Spreekwoorden: het heeft geen taam en geen reiach = het heeft geen smaak en geen «/*•«/•, nietsaantrekkelijks; het is noch geestvol, noeh boeiend. Hij heeft geen taam en geen gein van |
|||||||
|
1114 TAHKUX.VKKI.KX BOUWEN
|
|||||||||
|
ta Am:
|
|||||||||
|
iemand, die niet aardig, niet geestig,
die vervelend is. Vandaar ook; een on-taam ss een vervelend of een niet aantrekkelijk persoon. — Ook reden, motief; tonder eenigt taam = zonder eenig motief. Tanrr, zie Taharoh.
TnhukKeollejie (Het —, imam
van een avondgesekichap dat. koning Friedrich Wilhelm I van l\'riii- sen iIi\'.nk—1740) gewoon was schier daaglijks te Potsdam ofte Wusterhausen rondom zich te ven-enigen. Daartoe be- hoorden de meest vertrouwde vrienden van dien vorst, alsmede de ministers. stafofficieren, benevens Bommige geleer- den. Deze kring bezorgde den Koning zeer aangename ontspanning,omdat hij al- daar zonder terughouding zijne gevoelens kon openbaren, en tevens meende, dat ook de overige leden van het gezelschap dit voorbeeld volgden. Men rookte er uit korte aarden pijpen, en zij die niet rookten, moesten toeli de pijp in den mond nemen. |>e invloed, dien in deze bijeen* komsten vooral de door Oostenrijk om- gekochte leden hadden op den Koning. die er op vertrouwelijke wijze en /.onder eenigen argwaan zijne gevoelens en plan- nen mededeelde, is voor de geschie-
denis van Pruisen hoogst merkwaardig. Tabarln, zie Bouffon.
Tabba ard of tabberd, lange,
wijde staU\'erok, staiiekleed, bv, van rechtsgeleerden. Vanhier geen man van
dm degen, maar van den tabbaard, d. i. geen krijgsman, maar een man van \'t recht, \'t Was de oud Rom. stola (z. Ji.i. — Verwant met eng. («hard (wapenrok), en i t a 1. tabarro (korte mantel), Tabbaft», (tabba\'ath), hebr. ring.
Tabbert, iz.a fr.i, vronwenkleed.
7Vf/Wi*i>7_//V-:-kleedje:die vrotts trek liulle
tabbertjies van agter op. Tnbernae, ilat.i, benaming van
onderseheidene Btationsplaataen aan de
heirwegen der Romeinen, vooral in Gallië. \'/Ac ook \'J\'res Tahernae. |
Tabernakel, van lat. tabernacn-
lum (tent), uit taherna (plankenwoning>. hij de oude Komeiueu de tent buiten HoniL\', waarin de Augur vóór het houden der volksvergadering zijneauspieia waar-
nam. —, De verplaatsbare tent der samen-
komst en des heilisdoms voor den eere- dienst der Israëlieten in de woestijnen in Kanaiin, later door den tempel van Salomo vervangen. —. In de |{.-Katho]ieke kerken is
het tabernakel de rijk bewerkte plaats of kast midden op het hoofdaltaar, waarin bet 11. Sacrament wordt bewaard. De kisten der middeneeuwen hadden veelal het tabernakel in de dikte der muur uitgespaard, aan de buitenzijde rijk versierd en met metalen deur ge- sloten. In vele kerken was liet tabernakel ook in den vorm van een kleinen toren geheel vrij opgebouwd met symbolische versieringen. Te Leuven in de St. I\'ieters- kerk is een zeer fraai tabernakel in steen uit de XVe eeuw, het tabernakel in koper te l.c\'an in België is zeer be- roemd. Wij hebben in ons land slechts nog een vrij staand tabernakel in steen uit de XVe eeuw te Meersen in Limburg, wel bestaan er nog in ons land eeuige wandtabernakels uit de XIVe en XVe eeuw die eehter thans niet meer als dusdanig gebruikt worden imulat de liturgische voorschriften in ons land dit verbieden. —. In uitdrukkingen als hij heeft
veel met zijn eigen tabernakel op <= hij houdt van zich op te schikken); iemand op zijn tabernakel komen of spelen (= afstraffen); mijn aardsche tabernakel wordt verbroken (liever, afgebroken) ( — ik word zwakker; mijne lichaamskracht gaat achteruit); zijn aardschen tabernakel ;/oe<ldoen (= zich te goed doen aan eten en drinken); beduidt dit woord menschelijk lichaam, als woonstede der ziel; en is aan den Bijbel ontleend; vgl. 2 Kor. V : 1; \'2 1\'etr. I : 18, 14. Tabernakelen bouwen, ook wel
verkort tot een uit tabernakel (z. &.)
gesmeed werkwoord tabernakelen, er- |
||||||||
|
111\'*
|
|||||||||||
|
TABULATUUK.
|
|||||||||||
|
TAM.
|
|||||||||||
|
berg (Mattb. XVII : 1 vg.; Mark. IX:
2 vg.; Luk. IX : -_»s vg.) plaatst, dag- teekent eerst van de \'2e helft der 4e eeuw, en is dus niet zeer betrouwbaar, doch wordt door Van der Palm gehand* haafd. Vanhier TiiUor (Dat I» /ij" —, dat is de
plaats, waar hij in hooge geestvervoering
geraakte. Taborletcaa, eene der twee par-
tijen, waarin zich de aanhangers van Johannes JIuss it 6 Juli 1415 te Constanz) verdeelden; éene gematigde partij noemde zieh (,\'alixtijnen <I\'tra- quisten); de andere, de Tabotieten, (naar Tahor, de stad, in 1419 in Bohème op een heuvel van dien naam gestie.lit), was zeer gestreng en verwierp alle leer- stellingen der Koomsche Kerk, welke niet letterlijk uit den lÜjbel te bewijzen waren. Oeze beschouwden zieh als de Uitverkorenen tot de Zaligheid. Tabourct (Drolt tic ~, (fr.),
recht om op een tabouret te zitten, in tegenwoordigheid «Ier Koningin. Werd aan \'t oude r\'ransehe hof eerst verleend aan prinsessen, later ook aan de eerste hofdames, nog later aan de vrouwen der afgezanten en hertogen. Oen lieeren werd eveneens \'t droit tle fauteuil verleend. Th hu In meiuorlalls, (lat.i, ge-
denktafel. Tabnla Mta, dat.), letterl. af-
gekrahd of afgeschrapt i van was sehoon-
geveegdl, schrijf bordje = plankje izie bij Stijl). Effen rekening, ecUoon schip, opruiming. Wordt ook gezegd van een van alle bebouwing eu beplanting o«t- bloot terrein, van een algemeen ontslag van personeel, enz. Tabnla votlva, dat.), gelofte-
tafel, d. i. een gedenksteen ter ver- melding van een. naar aanleiding van eene gedane gelofte, gegeven geschenk {ex voto). Ta lm la tn tii*. inrichting van een
muziekstuk met letters, vóórdat het
|
|||||||||||
|
geus zijne tenten opslaan, icoon-
re rbl ij f kiezen of nemen. Naar Mattb. XVII : 4, Mark. IX : 5, Luk. IX : 33. Tulii. (Japan), sok, die voorzien is
van een afzonderleken grooten teen. Ook tle geta i hooge houten sandaal (z. a. i, die met een paar dwarsbalkjes op den grond rust), wordt vastgehouden door een bandje, dat loopt tussehen den grooten en den tweeden teen. T;iliih en tabck, (mal.), tah£,
(jav.i, compliment, groete, gegroet, ik groet u, Min/a (= verzoeken), minta tabele — met uw permissie, niet uw pardon. Tabitha, zie Dorkae,
Taille iV » ic«i[ii«-. drie, vier of
meer salontafeltjes aan elkander vast, uittrektal\'eltjes; ook Mimi-tafeltje. Table d\'hdte. In de Middeleeuwen,
en zelfs tot op den tijd van Lodewajk XIV, was de tafel van den hotelhouder de eenige publieke ordlnaris, in Duitschland en Frankrijk.
Talflenux viviuits, voorstellingen
van groepen of beelden door levende personen: uitgevonden door .Madame de (ï enlis, die de kinderen van den Hertog van Orleans opvoedde. Tablehcads, (am.), tafelhoofden,
spottiaam voor de bewoners van Xew
Brunswick; oorspr. onbekend. Taboe, op de Zuidzee-eilanden en
Nieuw-Zeeland, verboden. Als iets tahoe verklaard is, wordt \'t kis heiligschennis beschouwd het aan te raken. Ook, on- geschikt mor het gebruik, Tnbor of Thabor, berg in \'t
noorden van Palestina, die de vlakte van Jizrecl ten oosten begrenst. Op dien berg en in deze vlakte versloeg lïarak met de strijdbare mannen van Zebulon en Napbtali der Kanaüuieten koning .labin eu zijn veldheer Sisera (Kiebt. IV : 6 vg.). De overlevering, welke Jezus\' verheerlijking op dezen |
|||||||||||
|
TAIH\'LATI\'U (MACH DER). 1116 TAK1III M VITAK.
|
|||||||
|
I Tn rhi- de beanté, (fr.), schoon-
heidsr/ek, oorspronkelijk modenaam voor
i vlekken of puisten in \'t gezicht, gevolg i van uitspattingen; later de naam van pleisters daarvoor en van de deze ver-
| vangende monches = pronkpleistertjes, I hgd. SchÖHheftBpJtasterchen] thans nog ironisch gebruikelijk voor Hekje of
moeder vlekje.
Tachllcs, (taeMMh), (hebr.),lett.
rol eind ing, rttltooüng, t-ervolkomening.
Tn het n.-h e b r. einddoel, bestemming, vaste toekomst. Tachrlchln, (e h a 1 d.), kleederen,
omhullingen. In Talmudisch taalgebruik, en vandaar ook in de Joodsche volks- taal bepaaldelijk doodskleederen; de gewoonlijk van wit linnen of katoen vervaardigde kleederen, waarin bet lijk na de ritueele reiniging (zie Taharoh) wordt gehuld. Tachypodle, (gr.),snefroetigheid.
Bij een tweegevecht ging een der partijen op den loop, voordat de eerste degen getrokken werd. Dr. 1\'éan (f ÏS\'.\'H), de eer van den lafaard willende redden, schreef in het proces-verbaal: „lïij den eersten aanval kreeg de beer X. een onwederstaanbaren aanval van tachy- podie. zoodat de getuigen in overeen- ; stemming met den geneesheer het gevecht
deden staken". Niemand kende deze \' ziekte (!i, en de eer was gered.
Tacltns (De Hollandsche —,
P i e t e r (_\' o r ïi. 11 o o ft, zoo genoemd
naar den l.at. geschiedschrijver, die hein tot voorbeeld diende en dien hij zoo ijverig bestudeerde, dat zijn stijl hier en daar volkomen overeenkomst met zijn model had. Tadpoles, (s m.), naam voor de
bewoners van Missisippi, naar de vele
poe/en met kikkers. Eng. tadpole =r= donderpad.
Taedlnm vftae, (lat.), levens-
moeiheid, afkeer van, weerzin in liet leven (die vaak tot zelfmoord drijft). |
|||||||
|
notenstelsel was ingevoerd. Van 1 at.
tabttla = plank of bord. De vorm en inhoud van het .Meesterlied (zie Meester- zanger*) waren aan allerlei regels ge- bonden ; deze regels droegen ook den naam van tabulatuur; men kon er tegen zondigen, bijv. door valsche en blinde fouten; de eerste waren onehristelijke, onzedelijke, de andere onduidelijke denkbeelden; men kon zondigen tegen den Btrophenbouw, bet rijm, de taal, enz. Was een leerling in de geheimen der Tabulatuur ingewijd en onbesproken van gedrag, dan kon hij, na \'t afleggen van eene bekwaamheidsproef, inde Ver- eeniging van Meesterzangers worden Opgenomen, onder belofte geen Meester- lied te zullen ontwijden door het op straat te zingen. Vandaar: Tabulatur (Nach der —,(h g d.),
geheel naar de bepaalde orde of volgorde.
Tac ( K«-pondre dn — :iii tac,
(f r.), een a rgument met een andere
passende tegenwerping beantwoorden. Hoewel eene uitdrukking van vrij jonge dagteekeuing, ligt baar oorsprong in bet duister. Tacchlnn-lakwerk, proeven van
mozaïek van Taccliina, te 1\'arijs. \'t Is nagebootst Japanaeh lakwerk. Tace il ut face, (eng), zwijg of
handel; houd je mond* of doe het zelf. Devies van Sir W a 11 e r S e o 11. Tacpo, video, (lat.), Ik zicijg en
zie. Spreuk van Koningin Elizabeth. Tacere qnl nescit, nesclt
Io(|iii. (lat.), "Vc niet zwijgen kan,
kan niet spreken. Spreuk van Vernot de Jeu n. \'la clin mie n. (h e b r.), smeekgebed.
Be-taciianoenim tot iemand komen = smeekend zich tot iemand wenden. Als term duidt bet aan het dagelijksche smeekgebed der Israëlieten in de ochtend- en middag-liturgie der gewone werk- dagen. |
|||||||
|
TAKL. 1117 i v«. t; j: i: i.i x.
|
|||||||
|
Taël,meerv. taëls, Chineesche reken-
immt, iets minder dan lVi dollar (f 8.75). De koers staat echter niet altijd vaut;
de taëls staan snm-s ook f 3.50. Taenla expansa, Hat.), letterl.
uitgespannen lintworm. Taf, verkorting van pers. tii/tah
— geweven ; eene stof uit zijde ver- vaardigd, was eerst zijde en linnen, later zijde en wol. In de lHc eeuw was bet glanzige zijde, soms met goud doorstreept. Tal of tan, (t\' r. w a p.), 8t. Antonit»\'
kruk (z. a.). Dus geheeten omdat die
krukjes op eene T gelijken. Fr. tau = T-vormlge figuur. — Ook bekend als béquillé de 8L Antoine en als croix de potene*. — Ilebr. tav (tau). de 23e laatste letter van het Ilebr. alphabet = K-ruis (aldus afgebeeld bij de I\'hoe- niciërs en op de munten der MakkabeetSn), heeft eene getalwaarde van 400. Tafel \\ :m v< i\'iiK iiïi|\\ iihlii|iiii|
opzeggen (De vlceschelljkc —, een talrijk kroost verwekken; in scherts
utt Genes. XVI : 10, XXII : 17; Exod. XXXII : 18; Jerem. XXIII : 22; Hen. XI : 1, en/., enz. enz.
Tafeldans, de draaiende en te-
vens voortgaande beweging, die zieb, naar veler beweren, bij een tafel vertoont wanneer de daaromheen gc- zeten of staande personen daarop hun handen leggen en door aanraking der duimen en pinken een gesloten keten vormen. In verband daarmede staat de f af eik/opper ij, waarbij de tafel door het tikken met een der pooten antwoord geeft op gestelde vragen. Daar zulke antwoorden alleen dooreen verstandelijk wezen konden gegeven worden, schreef men een en ander toe aan den invloed van geesten (zie Spirit/\'smus). In een stroom van geschriften — in \'t begin van 2e helft dezer eeuw verschenen — werden die verschijnselen toegekend aan electriciteit, magnetisme, zenuwvloeistof en de werking van geesten; terwijl anderen daarin niets zagen dan nuslfll- ding en zelfbedrog. |
Tafelendlenat, beheer der geld-
zaken in eene kerkgemeente. Uit Hand, VI : 2: tafelen = tafelen, waarop geld verhandeld werd. Anderen denken hier aan spijs-tafels = liefdeniaaltijden van rijken en armen. De kantteekeuaars van onze Staten-bijbel vereenigen beide denkbeelden. Taf elgocderen, 1 a t. mensalfa
hona, vaste goederen, waarvan de op-
brengst de kosten voor het onderhoud van kloosterlingen moest dekken. Tafelpartl|, in X. Brabant, het
brengen van ketelmuziek bij bet ver-
breken van een voorgenomen huwelijk. Tafelronde (De —, orde der
ridders ratt de ronde taf\'ei. Verbond der uitstckendste Engelsohe ridders, die zich langzamerhand verzameld had- den om den half-fabelachtigen koning Arthur uit het heldentijdvak (6e eeuw) der geschiedenis van Engeland. Omeene ronde marineren tafel gezeten, hielden deze uitgelezen helden met Arthur op zijn kasteel Kaarlleon of Karled hunne feestmaaltijden. Slechts het bezit van alle ridderdeugden, in tal van wapen- feiten en avonturen gebleken, gaf het recht om tot deze ridderorde te behooren. Tafelronde, (m.-nederl.), tweege-
vechten na de mêlee op bet steekspel. Ook in \'t algemeen steekspel, z. a. v. joeste, jostierspel. Tajfnles, benaming der Maleische
immigranten op de Philippijuon, die tot dusver door hun eigen Sultans of l>atos geregeerd werden,onder Spaanseh oppcr- gezag. Ken dapper eu athletisch men- scbenras. < tnk Ta-gaten = iulaudsche troepen op Manilla. Tagclolmer mit dein Gelette,
(h g d.), noemde Frelllgrath de
auteurs, en zoo noemt N o i r é de schooljongens, die gratis onderwezen worden, maar schitterende examens moeten doen als reclame voor de school. Taffffcrll.il, tanfferljn, ond-ijzer-
kooper, van taggarin mv. van enk. |
||||||
|
1118
|
|||||||||||||
|
TAKKIANEN.
|
|||||||||||||
|
TAGHAIRM.
|
|||||||||||||
|
Taillable et corvéalilea merci
(Gent —, (fr.i, op lijfsgenade achat- plichtig ruik. Ironisch de tegenwoor- dige klassen onzer maatschappij, die onderhevig zijn aan bedriji\'s- en ver- mogensbelasting. Taille (<"<\'%i Iilcn —, ïnon Hls;
malntenn ui 11 laut cotulrc, (f r.), dat is s/echt" een begin; hef moeilijk\' »te moet nog worden volbracht. Woor- den van Catharina de Médieis, toen Hendrik III baar (23 I>ee. 1588) kwam aankondigen, dat hij thans Koning van Frankrijk was, aangezien zijn mede- dingcr, de hertog van (Jnise. daareven werd vermoord. Het gezegde wordt soms aan Maria Theresia van Oostenrijk toe- geschreven, doch liet geldt voor uitge- maakt, dat, werd \'t waartijk door haar gebezigd, zij Catharina de Medicis na- praatte. Taille, in middeiieeuwseh Latijn
tali ia = collecte, ingezameld geld, noemde men in Frankrijk in de 15e eeuw onder Karel VII eene regelmatige directe belasting (hoofdgeld, impost) op het vermogen of op het inkomen, die de plaats verving der vroegere buitenge- wone en onregelmatige lasten. Ze werd alleen gevorderd van de niet-bevoor- rechte standen; en men onderscheidde eene taille re"el/e, die volgens een ge- brekkig kadaster van vast goed geheven werd, en eene taille persone/le, die op het bedrijf of den persoon rustte. Taille, (muz.), tenor; basse-taille
— tweede tenor, de diepere stem. Taille, (fr. wap.), zie links-
geschuind; zooals het wapen der stad Utrecht. Takc care of the pennles;
the poumls will take care of themsclves, (eng.), pan op de stnl- vertjes; de. ponden (sterling) zullen wel voor zichzelven zorgen. Takklaneu, voorstanders van na-
genoeg algemeen kiesrecht, dus ook voor werklieden enz. Naar den oud-Minister Mr. J. 1*. R. Tak van Poort vliet, |
|||||||||||||
|
ch u ld. taggór — koopman, van tegar
(handeldrijven). — liet m.nl. tagger = = twister komt van e ha ld. tegar (twisten). Tajflialrin, middel, door de Schot-
ten aangewend, om in de toekomst te lezen. Iemand, gewikkeld in de huid van een pas geslachten os, werd naast een waterval of aan den voet van een afgrond geplaatst, om daar de voorde- legde vraag te overwegen. Wat nok zijne verbeelding hem in dezen toestand ingaf, werd voor de ingeving van zijn van het lichaam ontdanen geest gehouden. Walter Scott, in zijn Lady of the Lake IV : 4, zegt: „Last evening-tide lïrian au augury haa tried, of that kind which must not bc, unless in drcad extremity, The Taghairm ealled." Taliaroli, (taharah), (hebr.), rei-
nigiiig, reinheid. Als term duidt het aan: de rltueele reiniging, wassching van een lijk volgens Israël, godsdienstige voorschriften en gebruiken. In de volks- taal is het woord vaak verbasterd tot taare of tot telere. |
|||||||||||||
|
Tahil, (mal.), als gewicht voor edele
metalen wegend pi. in. 0.054 K(i. en onderverdeeld als volgt: 1 Tahil = \'2 Keal, — 1 Keal = 4 Soekoc, — l Hoekoe — \'2 Tali, en 1 Tali = 3 Oewang; als gewicht voor opium wegend pi. m. 0.UÜ86 KG., en onderverdeeld als volgt: 1 Tahil ~ 1/1(1 Kati — 1/1600 Pikocl = 10 Tji, — 1 Tji = 10 Timbang, Mata of Hoen. Talkocn, (jap.i, de groote heer,
vroeger de wereldlijke, Keizer van Japan, belast met het uitvoerend bewind en staande onder den Mikado of geeste- lijken Keizer; sinds 18(>H afgeschaft. Sedert is het uitvoerend bewind bij den Keizer of Mikado bijgestaan door een kabinet. In 18K\'.t is er ook een consti- tutie in Japan afgekondigd. Tali, tayl, thttl, tale (spr. teel),
Chineesehe rekenmunt van 1000 pitjes ter waarde van pi. m. f IJ.50 Ned. Vgl. Ta\'èl. |
|||||||||||||
|
1119
|
|||||||||||
|
TALLES.
|
|||||||||||
|
TAKKIKK.
|
|||||||||||
|
XXV : 15. — Luk. XIX : 16 vg. heeft
ponden, — moet men noch aanguborene geestesgaven noch bizondere gaven en bekwaamheden verstaan: want van deze gold niet, dat ze „een\' iegelijk naar zijn vermogen, d. i. bizondere vatbaarheid", konden verleend worden. Kr wordt mede bedoeld de ineer of minder uitgebreide kring van werkzaamheid, de onderschei*
den post en plicht, aan elk in liet Kijk
van den Messias uaiigewezen.Toch wordt, op grond dezer gelijkenis, talent alge- meen gebezigd in den zin van begaafd\' beid, bekwaamheid, spreekt men van een „mooi"\' of „ongelukkig talent" — kanselvoordracht, en gebruikt men uit- drukkingen als: „men moet zijti talent op woeker zetten" (vgl. vs. 27) = er voordcel mede doen, „men mag zijn talent niet in de aarde begraven" (vgl. vs. 25) = zijne gaven en bekwaamheid niet ongebruikt laten. Vgl. nog de spreek- wijzen: daar ligt zijn talent niet; hij heeft van de vijf maar êen talent ge~ kregen ; woekeren met zijn talent. Talf-apl. t\'iiiirtoiiw, de lont waar-
mee men eene sigaar opsteekt. Mal. en jav. tali = touw; api = vuur. Talisman, (pen.), mrv. taltemén,
van enkelv. tilism; een wonderdoend voorwerp, behocduiiddcl tegen gevaren en derg. Zeer bekend als zoodanig zijn de Abraxasxteenen. In Arabié\' gebruikt men den talisman nog. bestaande uit een stuk papier, waarop de namen van de Zeven Slapers en hun houd zijn geschre- ven, om het huis voor geesten en duivels te vrijwaren. Zie Amulet. Tallter qnaltter, (lat.), zoo (ge-
daan of gesehied), als (het gedaan of geschied is), <i. i. zoo zoo, zoo wat, middelmatig. Talltlia Knml, benaming van een
asyl te Steenbeek (gein. Valburg, in
Over-Betnwe) voor verwaarloosde meis- jes. Ontleend aan .Mark. V: 41: Talitha kAmi ( A r a m e e s e h) — dochtertje, sta op l Talles, van hebr. Tallies (tal-
Htb) = kleed. Als term duidt het aan |
|||||||||||
|
die hiervan tijdens zijn ministerie een
Ontwerp maakte. Takklcl, icliald. en hebr.), maek-
tig, invloedrijk. Vandaar spreekwoor- delijk: takkief bij iemand zijn r= invloed
hebben, gaarne gezien zijn, intiem zijn. Tal. (hebr.). dauw. Tejillas-(al,\\\\vt
gebed om verfrisschenden dauw, dat op het Paascbfeest wordt uitgesproken. Tal-benschen —-. de zegenbede nitspre- ken (zie Iienschen). Talai-o, tallero, (it.), afkomstig
van daler, daalder, groote zilveren munt, vroeger gangbaar in Italië. Keu talaro van Venetië deed pi. in. f 2.45. Ta Ir Kanalins (De — spreken,
spreken in ond-Testamentische termen,
uit oprechte of ook dikwerf voorge- wende vroomheid. .les. XIX : IS gewaagt van vijf steden in Egypteland, sprekende de spraak van Kanaa\'n, en zwerende bij den Heer der heirseharen." Talen en Tali, < jav.), mal. tall
zilveren numt ter waarde van 30 duiten of 25 eenten, eigenlijk een koord (fait = touw) met pit is (zie pitje), waarvan er 75 de waarde van een tali zouden hebben. Talent, gr. talauton, balans, mrv.
de weegschalen ; vervolgens het gewo- ffene, en wel een bepaald gewicht, bij Homerus altoos van goud; later in (irie- kenhiud een werkelijk handelsgewicht, het Attische was ruim 29 kilogr. zwaar. Thans z. v. a. een half kilogr. of een oud pond i bij bepaling van het gewicht van kerkklokken ). Voorts, eene bepaalde geldsom, waarvan de waarde oorspr. met het genoemde gewicht aan zilver overeenkwam: het Attische talent, \'t meest gebruiklijkeen gewoonlijk bedoeld, was van ongeveer 31Vj KG. = 60 miuae -= 360 drachmen of ongeveer f 2G40, | later 14e en 3e eeuw v. Cl slechts f 2497 ; het Kuboisehe talent gold f 8675, liet Aeginatisehe en Babylonische\' f 4400, later slechts f 3037. Voor het Israëlie- tiache talent, zie Kilehar. — Hoor de talenten in Jezus\' gelijkenis Matth. |
|||||||||||
|
TAI.LITH. 1
het godsdienst kleed met de „franjen"
of „aausehouwingsdradcn" (zie Tritsten), waarmee de Israëlieten bij hun ochtend- gebed en andere plechtigheden ter Etynagoge zich omhullen < vgl. Numeri XV : 381. Talllth, zie Tal/es.
Tally-lio! afgeleid van den Norman-
dischen jachtkreet tailtis au! maar \'t kreupelhout!) in \'t Fransch tat-aut! Vooral bij vossenjacht gebruikelijk. Talmled, h eb r.),leerling, Talmted-
chochom (Talmied-chachara), lett. wijze teerling, duidt als term aan : een geleerde op het gebied van Joodsohe, lïabbijnsehe, Tal 11 tiidische wetenschap. Talmud, ni.-hebr.t, (letter). Studie,
leer-oefening), naam van het groote na- hijbelsehe standaardwerk des traditio- neelen Jodendoms, waarin de godsdienst- overleveringen, als organieke regelen naast den Pentateuch als grondwet, zijn nedergelegd. De vorm van liet werk be- Staat in eene verzameling van besprekin- gen en mededecliiigen,gedurende ongeveer 4 a 5 eeuwen, van de 2e tot na de t»e eeuw, in de leerscholen van Palestina en Babylonië bijeengebracht, en later ge- sorteerd, opgeschreven en gegroepeerd rondom de paragrafen der Misjna- traktaten (zie Mittjua). Kr zijn twee verzamelingen, de 1\'alestijnsehe Talmud en ilc Itabylouisehe Taluiml, die naar vorm en inhoud geheel verschillend zijn, doch in uitspraken en beslissing nage- noeg geheel overeenkomen. Wanneer men spreekt van den Ta fin mi zonder nadere bijvoeging, dan wordt stilzwijgend bedoeld de Babylonische Talmud, als van de heide Taluuiden de meest alge- meen verspreide en beoefende, en ook als de hoofdgrondslag van den godsdienst* codex. Ze bestaat uit 86 deelen, meestal verdeeld in 12 folio-handen. De ehal- deeuwsehe term voor Talmud is: Ge- maya (gemoro) iz.a.). Die term betcekent ongeveer betzelfde als Ta/moed. lu de Joodsche volkstaal wordt zelden van Talmud, meestal van (lemoro gesproken. Gemoro leeren = Talmud leeren. Ken gemorO\'lcop = een scherpzinnig hoofd, |
120 TAMAKI8K.
geschikt voor de moeilijke Talmud-
studie. Van eene moeilijke kwestie of ingewikkelde redeneering wordt vaak gezegd: dit is een lieele gemoro = het lijkt op een moeilijke, scherpzinnigheid* eischende Talmudplaats. Talmud Tora, ihebr.), leer van
den Talmud. Stichting te Amsterdam school waar onderricht in den Talmud wordt gegeven. Tul muil Kt on. geleerde uitleggers
van den Talmud. Men vindt hen in de 3e en 4e eeuw n. (\'. Vooral bekend zijn Mozes Maimonldes (f 1204) en Obadja Itartenora, wier verklaringen voor de beste gelden, en met bijgevoeg- den tekst te Amsterdam 1698—1703 door Arenhusius zijn uitgegeven. In den Habyloniselien Talmud (Tract. tuttin alsook in Agadische geschriften als Targoem Koheleth en Mïdrasoh Kabba) komt de geheele Aschmedai* Salomonische sage voor. De inhoud daarvan is deze: Aschmedai, de heer der Demonen, wordt door tusschen* komst van den held Benajahu gevanke- lijk tot Salomo gebracht, om bij den tempelbouw behulpzaam te zijn, door verschaffing van den steen-splijt enden worm Scha min. Hij Meet Salomo door list te winnen, en dezen den guddclijkeu zegelring afhandig te maken, waarna hij in Salomo\'s gestalte den troon IsraéTs bestijgt en jaren lang als koning Israël regeert, terwijl Salomo als bede- laar rondzwerft. Dit duurt totdat Salomo den goddelijken zegelring weder in handen krijgt; dan verdwijnt Aschmedai. Zie boven, Asmodée. Nog andere legenden van den duivel Aschmedai komen in den Talmud voor. Tiiliul.\' lio u wk.ï.glooiing, schuinte.
Fr. talm. Ta ma a 1. fafr.), groot.
Tamarinde, (arab.), tamr hindi,
lett. Indische dadel. Ta in u risk , boomsoort, genoemd
naar een hebr, woord dat zaireren beteekent, wegens haar zuiverende eigen- schappen. De Romeinen bekransten het |
|||||
|
1121
|
||||||||||||||||||||
|
TAN1>KM.
|
||||||||||||||||||||
|
TAMIiANUAS.
|
||||||||||||||||||||
|
Tampat toempah (luriih. m a).),
geboorteplaats.
Tampat makanan,(mal.).^>/««/.v,
tra ar men eten in beiraart. Tampat mlnocmmi, (mal.),
plaats, waar men drank in beu-aart,
drankzetje, drankstel. |
||||||||||||||||||||
|
voorhoofd der misdadigers er mede. De
Arabieren maken koeken, genaamd wanna, van de verharde sappen.uitdezen hoorn getrokken; want de tamarix mamiifera zweet eene naar manna ge lijkende, znetsmakende stof uit. \'I\'n in !>:• n<| ;t 11. licht vaartuigje der
Maleiers te Batavia. |
||||||||||||||||||||
|
Tji inliï, (m a I.), jongste broeder,
naam voor de Kliugaleezen. Tamliolr, (b o u w k.), houten be-
timmering als toegang of portaal in eene kamer, veelal eylindervormig. De tamboir in het stadhuis te Oudenaarde is wegens liet zeer fraaie heeldhouw- werk zeer beroemd. Men noemt ook tamboir eylindervorniige gedeelten in muurwerk en aarde gevormde verdedi- ghigswerken (in \'t Duitseh Zwinger). Taimiiany ook st. Tamany,
(ie), eigenlijk Tamendy, hoofd der
Indianen eerst in Dclaware, later aan den Ohïo, vriend der blanken, die als profeet vereerd en later heilig genoemd werd: langen tijd als beschermheilige der demokrati.sehe partij genoemd 117S;n. De naam leeft voort in Tammanv Hall, de vergaderzaal der machtige politieke ring te New-Vork. Deze partij sloot zich meest aan bij de democraten, doch niet uitsluitend ; zij zocht vooral steun bij den geringeren stand. De partij zocht de overhand te krijgen, vooralmet betoog op fiuaneieele voordeden, zoo door vergoe- ding te vorderen voor beweerde uitgaven of verschotten als door het bemachtigen van vette posten. Tamme ifodgcleerde (De —,
Desidcritis 13 rasmus ft ló3ti), die
wel een voorlooper der Kerkhervorming geweest is, maar altoos uitmuntte door verdraagzaamheid. |
Tnmpolong, (mal.), kwispedoor.
Tamtam, imuz.), gong. Tanaffra beeldjes, kleine (1 a 3
decim.) klassieke Grieksche beeldjes ran gebakken aarde, meest figuren uit liet dagelijkseh leven voorstellend, het eerst gevonden in de graven van de stad Tanagra. Tanali (Kocka —, (mal.), open
den grond; de leus van den Sultan van Koeteï, die zijn land wensebt onen te stellen voor Etiropeesche ondernemingen. Tanali Malayoe, zie Haantjesdnit.
Tannh Sasak, zie Sasaks.
Tanak (Mênanak), (mal.), rijst
koken, koken; DJoeroe tanak, (mal.), kok; zie boven Djoeroe.
T tut «lak. (ja v. en m a \\.\\ menan-
«Itt k, op inlandsehe wijze dansen; pennndnk,\'/"»* <>t-,dansercs,dansnieid. Taaltakken, ik.tn. a.), dansen.
Tandem I>. O. AI., I.atïjnsche
formule dikwijls aan het einde van vergaderingen of als slot van een ge- schrift gebezigd; Tandem Deo optimo maximo = aan liet einde zij de eer aan den besten en hoogsten (Jod. |
|||||||||||||||||||
|
Tandem, I sport), rijwiel met tuee
zitplaatsen. Naar een edelman van dien naam, stalmeester van een der koningen van Engeland, die voor het eerst twee ! paarden vóór elkander inspande, in
! plaats van naast elkander.
|
||||||||||||||||||||
|
Tampat, (inal.), plaats; verblijf-
plaats, gelegenheid voor iets. Tampat iIdor, i m a 1.). plaats waar
men slaapt, ledekant. |
||||||||||||||||||||
|
71
|
||||||||||||||||||||
|
L122
|
|||||||||||
|
TA2TDEH.
|
|||||||||||
|
TAXT ENZ.
|
|||||||||||
|
Taadem, eindelijk. Spreuk van
Taets van Amerongen. Ta adem bona cansa trlum-
|iluil. ilat.l, eindelijk zegepraalt de
gitede zaak. Tandem fit snrenlns nrlior,
flat.), het rijsje wordt eindelijk een hoorn. Spreuk van Prins Man rits. Tanden, die staan als de
halzen la flc Itenthnlzerveaen. Spreekwoord gezegd van iemand, die een
on regelmatig gebit heeft; wegens de onregelmatige ligging der buizen in lïent- hui/.eii bij Leiden. T» u tl il. (mal.), onderofficier aan
boord, met een rang beneden dien van Sèrang = sergeant. Titndoe, (m al. i. draagstoel, draag-
koets met een hangmat of een rust- bank i ambén) er in. T a ii (f ;i u dl n gin, ( j a v. i, lett. koude
hand, d. i. gelukkige hand. bijv. om ïeta uit te planten; tegenstelling van taiij|!iii pnnas, d. i. warme hand. Tangent spokes, (sport), ge-
kruiste, spaken. Tiuincbnnin (O —, o Taaae-
(t :i ii ui. wie ii\'ii\'i si ii il delne 1CIi\'itter, (li gdT), <> sparreboom, o sparreboom, hoe groen zijn mee blaren. Aanvang van een, oorspronkelijk tus- schen 1550 en 1580 ontstaan allerliefst lied, dat later, in verjongden vorm, in liet blijspel Her Kurmiirker und die Picarde, van L. Sohneider, werd gezongen, en zoo, een 45 jaar geleden, dank de toenmaals te Amsterdam be- staandc Duitsehe schouwburgen, aldaar vrij populair werd. Taaahfl u*ei>. een miuuezanger uit
Zuid-lMiitsehland, die in de 13e eeuw een avontuurlijk en veel bewogen leven leidde. Met dat lc\\en en een aan hem toegekenden boetzang is de sage ver- |
|||||||||||
|
bonden van den ridder Tannliiiuser, die
in den Venusberg vertoefde en vervolgens een pelgrimstocht ondernam naar Rome, om vergiffenis voor zijne uraden te ont- vangen.Doch PausUrbanus wilde van geen genade «eten, en voegde hem, op zijn bisschopsstaf wijzend, toe: „Evenmin als deze staf ooit weer bloeien zal, evenmin zal den zondaar Gods genade ten deel vallen."\' Met wanhoop vervuld, keerde uu de ridder naar vrouw Venns terug, en vertoefde hij andermaal in i het hol van den berg. Na verloop van
drie maanden begon de pauselijke staf | groene bladeren te dragen door het
wonder der eeuwige liefde; boden wer- den uitgezonden om den ridder te zoeken, doeh deze was verdwenen, \'t Is deze sage, die aan Wagner de stof leverde voor zijne bekende opera. — In het Middelnederlandsch: lieer Daniefken. Taat de bralt ponr mie ome-
l< ld\', ifr. i, zóoreel of nat een drukte
om een kleinigheid.\' Naar Voltaire
\' beweert, gezegde van Jaeqnea
j Vallt\'c, sieur des Barreaux(1602—72),
raadsheer in het parlement van Parijs,
] die, ruw godloochenaar, op een doeden
] Vrijdag met gezelschap in eene herberg
j te St. Clond, bij \'t opkomen van een
| onweder, zich verbeeldend .que Dien
, faisait taut de vaearme jiour lui", een
>7>rA\'i>aiiuekoek, welken de baudelooze
groep, tegen het verbod der U.-Kath.
| Kerk in, den waard had afgedwongen, uit
\' het raam wierp, zeggend: „voila bien
du br. i». u. o." of „omelctte au lard".
Louis Blane schreef in Les sa/ons
du XVIII siècle voorkomend in [.e.
Figaro van i) en 16 Febr. 1895. over
de diners van Mad. (ieoiïïin: „C\'est
évidemment de la frugalité de ces repus
que Mad. Du Deffant se moqualt, lors-
que, piquée d\'entendre vanter rinnuence
de Mad. Geoffrin elle s\'ccriii: „ Voila
bien du bruit pour mie omelet f e au
lard !"
Tant de Hel cntre-t-11 «laats
1\'Anic des dévots, (fr.), Bollean, Lutrin I, d. i. kan de ziet der rromen zooreel gal beratten, m. a. w, kan een vroom man zich. zoo bons maken \'i I V e r g i 1 i u s zeide reeds ; |
|||||||||||
|
1128
|
|||||||||||
|
TAXTAKXK BBC
|
|||||||||||
|
TAI\'KOItAXK.
|
|||||||||||
|
der eenheid (ïnds) op de proef te «tellen,
maar eenmaal in macht en heerlijkheid zal tertigkeeren, nm hun. zoo zij getrouw zijn, het rijk der wereld te schenken. | Hij werd als de belichaamde Godheid vereerd. Tniitnni, flat.i. zooveel; vandaar
tegenwoordig wel als substantief ge- bruikt : iemands tantum of tantième, d. ï. zooveel, als iemand toekomt, zijn wettig deel. TAoil. ifr. wap.i, puarde.nrliey.
Tapcr, (fr-), i» de gemeenzame
taal, ycltl run iemand leenen. Vandaar tapuye, het leenen van yeltl run iemand. TapClll\', (fr.l. iemand, die op
kosten run anderen leeft (parasiet), die van geleende gelden bestaat. Tapisserie <l\'Aulmssoii. tapijt-
werk, waarmede stoelen, canapé», enz. bekleed worden, in den stijl Louis XIV, en dat te Aubusson i Frankrijk, dep. de la Creuse) vervaardigd wordt. Tapisserie maken, figuren op
een behangsel in eene danszaal vormen; zie ook Muurbloemen. Tappen, (telegr.i, zieh met het
naaste telegraaf kantoor in betrekking stellen, door een draagbaren toestel aan den draad aan te sluiten, fietapt (alleen van personen) = in trek, in achting. Tappen, < s t u d.», altoos met ui
verbonden: een ui tappen = eene aar- digheid verkoopen. Tn ppcrfnan i Hilversum lSe eeuw),
de gildebroeder van het wevera- of drapiersgild, die belast werd met bier tappen. Taprolinne, vroeger Salice
of Siuiiiiulii. sanskr. Sinhala Dvipa i— leeuweneiland), hij de oude Komeinen naam voor het eiland Ceylon. (>ud- Indisch Lanykd. Bij II a a f n e r Ta~ probuné. |
|||||||||||
|
Tantaene aiilints rnelestlbns
Irac? (lat.t, lifjt et- zooveel toom in (te zift &ff hemelscJie yoden \'t
Aenei* I, 11. Tantnlns-heker, een beker, waar-
in ecu hevel zoodanig is aangebracht, dat, wanneer men daaruit wil drinken, al het vocht van onderen wegvloeit. Tailtaltis<k\\vcllliljf, marteling of
foltering v;m iemand, die iets in zijn bereik heeft, en liet toch niet machtig worden kan. Naar Tiintalus. rijken koning van Kipylos (in IMirygiëi, zoon van Jupiter, die als gast der goden zich hunne gramschap had berokkend, en tot straf in de onderwereld, door dorst en honger gekweld, tot aan den hals in een niccr moest staan, terwijl de heerlijkste vruchten vink boven zijn mond hingen; doeb, bukte hij om te drinken, dan zonk het water, en hapte hij naar de vruchten, dan weken ze in de lucht, zoodat hij moest blijven dorsten en hongeren. Tante (Ma —. I>e studenten en
burgerlieden te Parijs noemen aldus de Jiank run l.eeut\'ny; zie Oom Jan, Tante Voss, i.hgd.j, de Vossische
Zeituny van Berlijn, voluit: Ki\'miylich
pririleyirtv Iierlin,ische Zeitung von Stauts- nnd yelehrten Sachen, ecu zeer oud blad; aldus sedert 1H48 genoemd, toen het blad zieh moeilijk in de nieuwe orde van zaken scheen te kunnen schikken. Om dezelfde reden kreeg de even oude Spenerselie Zeitung toen den naam Onkel Spener. Tantel, (barg.), sleutel.
Tn tlt tiui\', ziti-f ren kuift overtrok-
ken met een witten sluier. Hoofddeksel der vrouwen onder de Drusen, eene on- rechtzinnige Moliamniedaansehe sekte, omstr. de 1 Ie eeuw ontstaan in de bergen van Syrië\', genoemd naar Ed~Darazi, een dweepziek aanhanger van den Kalif (uit den stam der Fatimiden) Hakhn Biemrillah, die in IU\'21 n. (.\'. van de aarde verdween, om het geloof zijner dienaren (de Muahhiden = de belijders |
|||||||||||
|
TAPTOE. 1124 TARPBIU8 (bPDKIUB).
|
|||||||
|
Taptoe, liet avond-signaal, waar-
door de soldaten vroeger werden ge- waarsohuwd, dat liet tijd was, om zich naar hun nachtverblijf te hegeven. Het woord schijnt afkomstig te zijn van een voormalig gebruik der politie om op een bepaalden tijd de herbergen rond te gaan en te zorgen voor het sluiten van den tap of de kraan. (Doe den tap toe!l Taranla of Taranus, de donder*
god der (lallen, ook genoemd Tintori*,
door de Romeinen veranderd tot T0110- ricue. IIÏj werd niet inense hen ofte rs geëerd. Tiiriiiitrllit. (it.i, bizonder levcn-
dige volksdans, dus genoemd naar de spin Tarantella, welker heet, zoo men zeide, zenuwbewegingen in hevigen graad veroorzaakte: Saint-Saënsen veleanderen componeerden er de muziek bij, voor fluit en klarinet. Me Macaroni is eene Kapolitaansche tarantella; zie Maca- rotti (waar hij vergissing volksdrank staat). Naar Tarente, stad in Beneden- Italië vernoemd. Tarn iil ÏS1IH-, tlttits-iiianii; aauste-
kclijk hij de toesehouwers. Ken dergelijke ziekte openbaarde zieh tn Duitsehlaud in 1374. (tok in de Fransehe revolutie werd het dansen om den vrijheidsboom en van de (\'arniaguole dikwijls spotten* derwijze zoo genoemd. TararnhoenitUlce. Aanhef van
een vermaard of berucht lied, dat als straatdeun dienst doet, en waarvan men heeft verhaald, dat het oorspronkelijk dooreen wilden volksstam hij gndsdicust- plechtigheden gezongen werd, om in geestverrukking te geraken. In .Maart 181*4 wist een Amcrikaanseh schrijver mee te deeleu, dat de componisteenter dood veroordeeld soldaat was. die in \'54 in de gevangenis het lied vervaar* digde, waaraan hij den titel: „Afscheid van het leven" gaf. De F.ugelsche eafé- chantant-zangeres .Miss Lottie Collina bracht het in de wereld. Turbollers, (am,), teer-kokerx;
|
naam der bewoners van North Caroïtna
vgl. Old North State. Taré, (fr. WBp,), ran ter zijde roor-
gesteld, n. 1. helmen. Tarè de trois quariê = half-aanziende. Tartoea, zie Tsreifo,
Targoem, (o h a 1 d.) , rerta/itig
of TarattM, de Arameesche en Chal- deeuwsehe vertaling van den l\'eiitatcuch door den lïabhijn Onkelos hijgeuaamd Hagher (2e eeuw n. Cl De Targumim inirv.) zijn de verschillende klassieke i\'linM. vertalingen en paraphrasen van de Bijbelboeken, ten deele reeds vóór Chr. aanwezig. Tarheeler, (am.), spotnaam voor
de bewoners van Zuid-Carolimi, lett. een man met teer aan zijne hielen. Tiirjiiif. woord, in de liabbijn-
sche literatuur gevormd voor de ge- tallenwaarde: Taw, Kesch, .Jod, (iimel = 613. Dit woord wijst op de (>13 ge- boden en verboden, in den 1\'entateuch vervat: Tarjag Mitsicous (mitswoth = geboden). Tnrlatail, fijne zomerstof voor
dameskleeding, in verschillende kleuren ; aldus genoemd naar de plaats der uit- vinding in Frankrijk. Taro, Sieiliaausehe zilveren munt
uit de vorige eeuw van pi. in. 20 et. Ned. Tarok, het aantrekkelijkste maai
tevens ingewikkeldste van alle kaart\' spelen. Het wordt gespeeld door 3 per- sonen met 7H kaarten, welke uit de 52 kaarten van het Fransehe spel, 4 ruiten en 22 taroks of troeven bestaan. Tarpeins (Spurlnft —- bevel-
hebber van den burcht op den (\'apito- lijnschen berg te Uome, in den oorlog na den Sabijnsehen maagdenroof, zou, volgens de sage, Rome aan de Sabijnen hebhen willen overleveren, doch werd door llomulus met zijne dochter Tarpeia, die den weg naar het Capitool aan de |
||||||
|
TAltHING ENZ. 112"» TK DKl\'M.
|
|||||||
|
Kabijnen sou hebben verraden, ter dood
gebracht. De Btelle rots, op welker top de straf zou zijn voltrokken, aan den zuidboek van bet Capitool, kreeg den naam Saxinn Tarpeiuin of rupea Tar- peia. Van deze rots werden som* ter dood veroordeeelde staatsmisdadigcrs naar beneden geworpen. Tarrliifl and lenthcrfng,(eiig .
zie \'Veeren en vederen.
Tartare, (fr.;, in de kleermakers-
wereld, een leerling.* lorsproug onbekend. Tnrtarus, als persoon de zoon van
den Aether en (Jaea (de Aarde), is bij Homerus de kerker der Titanen (z. B.), en ligt zoo diep onder de oppervlakte dei\' aarde en de zee, als de afstand is van den hemel er boven; terwijl de Hades in de Aarde ligt. Mij Hesiodus en latere schrijvers is Tartarns = Hades, d i. de onderwereld. Tarte a la crème, (f r.), een
argument, waarmede men alle bezwaren
meent te hebbeu ontzenuwd, dat verdere ontwikkeling ecuer ineeiiing onnoodïg maakt, ongeveer onze dooddoener. Het gezegde is ontleend aan M o 1 i è r e \' s Eeofe de» femmes I, 1, eu aan diens Crit/\'que de f Eeole des femmes. Hij werd namelijk scherp, wegens sommige, in liet eerste stuk voorkomende uit- drukkingen, waaronder ook tarte d fa crème, aangevallen. Hij deed nu in zijne Cr/\'t iqne een markies optreden, die aanhoudend, te pas en te onpas, dien volzin u itspreekt. Tartnffe of Tartufe, een hni-
cheiaar, een geveinsde vrome. Aldus naar den hoofdpersoon van Molière\'s blijspel van dien naam. Molière zelf sehreef Tartnffe. [tal. Tartufo komt als aanduiding voor van ecu boosaardig menseh in Lippis\' Matmantife, dat in handschrift vóór den Tartufe in om- loop was. (i e n i n, Rêcrèations philo- logiqneit I, 2\'.i2. Tarwe (Daar Is onkruid on-
der de —, daar zijn boozen of eer- |
keerden in (lat goede gezelschap. Door
Jezus in zijne gelijkenis Matth. XIII : 24—30 gezegd omtrent de schijnbare burgers van het Godsrijk, in tegenstelling met de goede en de echte. Tasveld, open plek bij eene steen-
fabriek, waarop de steenen opgetast staan. Tuti*. (afr.)j vader.
Tattcraall, plaats waar raspaarden
verhandeld werden, in 17t>6 nabij Hyde 1\'ark Corner te Londen geopend door Kichard Tattersall: op 10 April 1865 werd ze naar Knightsbridge over- gebraeht. Tantoifraninmtlsclie verzen,
verzen, waarin alle woorden dezelfde
beginletter hebben, b.v. Huisch, reine regen, ruiseh! Hoer ritselende ranken! TaukrnlB, (wip,), zie 8t. Anto-
nienkrnis. Th xlsche posten. Zie Turn nnd
Taxis.
Tchanjf-kooe, (chin.i, het mid~
detrijk, naam voor China, nml. bij de (\'hineezeu. Tchlllatchel-pri|s,ad 3000 francs,
bestemd als belooning voor de belang-
rijkste studiën over natuurlijke historie in Midden-Azic. Te Denni, nml. laudamns, (lat.),
V, fiod, foren ir/j. Ten onrechte is dit de gansche wereld door beroemde kerk- lied hef Ambrosiaausche gezang (z. a.) genoemd; want het is wel eene eeuw na Ambrosius (f 3<J7) ontstaan. Volgens de legende vervaardigd door dezen en zijn kweekcling Aiigustinus (t 419), die in den Kerst- of Paasebnacht, 387, na den doop van den laatste te Milaan, in heilige geestdrift dit lied in beurtzang zouden hebben aangebeveii.I-utlier bracht het in zijn .Ilerr liott, Dich loben wïr-\' in \'t hgd. over. Door Ahasuerus van den Berg vertaald in het Et. Gezang 3. |
||||||
|
TB SülVIENH-Tlï KXZ.
Tc sonvlens-tu ? «Hsnlt uu
capltaluc, au v^téraii qttl meii- dlalt sou pain. (fr.l, herinnert ge tt uo// irel, telde een kapitein tot een veteraan, die coor zijn bromt bedelde; zeer populair ge worden regels uit een door Ëmile Debraux in 1815gedicht lied (Chanta et chansons popnlaires de la France par H. L. Delloye, Paris 1848, 2e Serie, No. 1), waaraan K.V.Holtel (1798—1880) liet Dettkst uu «Inruil. Hielll i ;i (iïi < r l,;i i|M-ul-. ;i V ont- leende. In navolging daarvan dichtte
K. W. van Dam van Isselt ( 1860)
hij den Tiendaagschen Veldtocht: Ii,rin- nert ffe u ? sprak laatst een ottde krijner. Tcn-enp, (eng.), mutsje, dal men
over liet trekporje lieen slaat, om de thee warm te houden. Ook rosff, tea- cosi/ geheeten. Tcuni-klassc, eenige honden van
hetzelfde ras, onverschillig van welke geslachtskleur, aan cenzelfden eigenaar toebehoorend. Team teug.) = span, troep. Klaasificeering voor eene bonden- tentoonstelling. Tébn, /.ie Teiivoh.
Tcca, (ital.), het kleine vat, waarin
twee fleschjes, welke het wouderbloed van den II. Juuuarius in de Domkerk te Napels moeten bevatten, (Ir. thèkè = kast, kist. Teclil-lo, iteehija), (hebr.), her/e-
ritiff. Techijae hamehim (Teclujath ha- méthini), opstanding der doodeu. Techlnno, iTecliinna), ihehr.),
smeekffebed. Tcchoeitl, (c h ii 1 d.), ff reus, heyren-
zimj. Als term duidt het buiten het bebouwde stadsgedeelte de grens aan, die de Israëlieten op hun Saubath niet mogen overschrijden. Tecnm hnbfta, (lat.), troon bij
utelf. Ken gebouw op de Heerengracht te Amsterdam, dut oorspronkelijk du
|
112f> TEEKEN BIC VKDKItKS.
[ kerk der Hernhutters was, later die
van de Kvangel. gemeente van Ds. De 1 Liefde, thans (1896) voor kantoren ge-
bruikt. Aldaar werd in Nov. 1870 eene Opleidittffsklasse voor Zondagtsekool* ! onderM ijzers gesticht door(C.R. Frowein
en) A. .1. lloogenhirk, die als jubilaris 20 Nov. 1895 zijn herdenkingsdag vierde. Teuesoo luror, (i t.), Duitache
furie; zie Furia Franrese. Teckcnuelcl (fictieve muitten),
munten van onedel metaal, dienende tot \' betaling in gevangenissen, werkhuizen,
\' koloniën van weldadigheid en op plan* | tages in de Indien, en die hij het ver- i laten dier inrichtingen tegen gangbaar geld ingewisseld worden, /ij zijn van
! koper, zink, lood, blik enz.: de waarde en de naam der inrichting staan er op
i uitgedrukt. TcoIHiiHlsteu, spot naam van recht-
zinnige ijveraars onder de Ilervorin- den van liet laatst der 17e eeuw. Aan- hangers van Willem Teellmck, t 1020, als predikant te Middelburg, door (iys- bert Voet (f 1676 als hoogl. te Utrecht) den Gereformeerden Thomas ii Kempis (f 1471) geheeten. Zijne geschriften, zóo talrijk, dat ze eene kleine hoekerij vormden, vonden, omdat ze meer gewiekt legden op heoefeiiende godzaligheid, dan op de belijdenis des 1 leloofs, tegenkanting bij de steil-reehtzinnigeu, welke echter later overwonnen werd, toen Voet(ius) en de Yoetianen, aan wier rechtzinnig- heid niet viel te twijfelen, Willem\'s voetspoor volgden. Teeiii»ilraalsters»toovenares»en,
die, terwijl zij eene teems (zeef) ronddraaiden, goed geluk aanzegden. Men vond ze nog einde 16e eeuw. Teercii en vederen, barhaarsche
eigenreehtstraf, reeds in de kruistochten op roovers en verraders toegepast, waarbij de verontwaardigde volkshoop zijn slachtoffer, geheel ontkleed, met teer insmeert en daarna in veeren rolt, \'zoodat, indien de teer niet spoedig wordt verwijderd, het gewelddadig at\'sluiteu |
|||||
|
1 127
|
TEKl\'ü.
|
||||||||||||
|
TBBBPUTBBH
|
|||||||||||||
|
der huidporiën doodrlijkc gevolgen kan
hebben. Soms werden zij daarna ver- brand of gehangen. Het is nog in Amerika in gebruik, doch werd o. a. Mei 1894 ook op de diamantenmurkt te Kimberley toegepast op een volksleider, wien men oneerlijke praktijken te last legde. TecrplltHen, sjako\'* waarvan de
boveurand tweemaal zoo groot was als de benedennuid; dus naar den rorm aldus genoemd. Ze waren in gebruik bij de infanterie, en werden omstreeks 1850 afgeschaft. Teetot al er, (eng.), geheel-ont-
houder. Uevormd uit totailjf (geheel en al, ganschclijk i, welk wonrd op eene
vergadering der Temperanee League te Londen, door een stamelenden voor- stander, Diek Turner, gebrekkig en gerekt werd geuit. Vandaar ook het woord teetotam, naam voor een werk- mansclnb, waar sterke dranken zijn uitgesloten. Teetotnl of Total Abstluence,
geheel-onthouding. TcHIlIn, m.-hcbr.), (afgeleid van
liebr. tifiilah — gebed), de gebed- riemen, of eigenlijk de in capsulen ge- legde perkamentstrnoken,die de lsraëlie- ten bij liet ochtendgebed aan hoofd en Imker-bovenarm leggen, als sacramenten of symbolen, dat de inhoud der op die perkamentbladen geschreven geloofsbe- lijdenis hoofd en hart moge doordringen. Tcflllo, (tefilla), (hobr.), gebed.
Vandaar ook het gebedenboek. Het woord wordt in de volkstaal verkort tot tfille. (Niet te verwarren met te- Jilïin, t. a.). Teiiso. (tefisu), (heb r.), (van tafoOB
= grijpen, vangen), gevangenis. Tejjal, (jav.)i ook Tc i| ii la il. niet
of slecht bevloeibaar, min of meer hoog
gelegen bouwveld, niet geschikt voor
de natte rijstteelt. Tegen den stroom Inroelen,
|
|||||||||||||
|
reeds afgeraden door Sirach IV : 31:
„Streef niet tegen den stroom". Tejfen||euloeiii<l, i \\va p. i. ge-
bloemd; doch de bloemen staan beurte-
lings met den kelk en den voet buiten en binnen. Te gen goml hermelijn, i w a p. >,
het veld is van XMWfjde vlokjes van goud.
|
|||||||||||||
|
Tegen vnlr, | wap.t, de schildjes
en klokjes staan in gelijk geëmailleerde rijen beurtelings met basis en punt tegen elkaar. Teif« iize(|v 1. </. eg.1), een zegel,
gedrukt in het was of lak, aan de keer- zijde van het eigenlijke zegel. Meestal gebruikt men hiertoe een klein zegel met het wapen alleen. Telillllm, ihebr.), (lett. psalmen,
lofliederen), naam voor liet boek der psalmen. In de volkstaal vaak verkort tot tillem. Tiliem zeggen = psalmen reciteeren. Hit geschiedt vaak bij wijze van gebed of voorspraak. Vandaar: tillem voor iets zeggen = gebeden op- zenden voor het welslagen. Telere, zie Taharoh,
Tcikef, (van chald, tekef =
plotseling), lïabbijnseh woord, dade- l\'jk, onmiddellijk. Teikef ne-mijad, dade- lijk en terstond. Telwoh,(Tèba), (hebr.), kixt,ark,
kast. Als term duidt het aan : de H. Ark (des Verbonds, Ëxod. XXV : 10) of de gewijde kast, waarin in de Syna- goge de Wetsrollen staan. TekTo, (Teki\'a), (hebr.), een der
toonvormen van liet bazuingeschal op den Israël. Nieuwjaarsdag; van Taka = trompet- of bazuingalm geven. De beide andere toonvormen heeten Teroe\'a i = alarmtoon) van roe-a, jubelen, alarm- maken,en Sjeban\'m =gebroken toon (van sjabar = breken). De persoon die |
|||||||||||||
|
!8 TELEORAPHESE.
deze uitdrukking is van Sully, Oeu-
vres VIII. Hier te lande heeft liet den vorst behaagd; in Duitschland heet het: tSeine Majest;it, hahen allergnudigst geruht, wat hetzelfde beteekent. Het oudste gebruik dezer formule is in een besluit van li Januari 14!>7 van Kavel VIII van Frankrijk over rentebelasting en in een van 12 Mei van dat jaar aangaande de lijfwacht der Cent Suisses te vinden. Tel excelle a rlmcr, qnl |nge
sottement, (fr.), menigeen is een nit-
muntendrymer (of dichter),maar spreekt dwaze oordeelvellingen uit, Uoileau,
L\'nrt poétique, IV, 82. Tel qnl rit vendredi, dlman-
elic pleurera, (fr.), menigeen lacht Vrijdags, die Zondags zal weenen, 2e regel van les Plaideurs, van Racine, variant op overoude zegswijzen over de veranderlijkheid der menschelijke toe- standen. Het gezegde in dezen vorm is van christelyken oorsprong, Vrijdag de dag van Christus dood, Zondag de dag zijner opstanding; zijne vijanden hebbeu gejuicht bij zijn dood, gesidderd bij zijne verrijzenis. Telegram. < tmtrent het ontstaan
van dit woord lezen wij in den Albang Ecening Journal van G April 1852 het volgende: Ken onzer vrienden verzocht ons aan te kondigen, dat het te gelegener tijd goed zoude zijn, een nieuw woord in liet woordenboek op te nemen. Du bedoeling is, te vermijden, twee woor- den te gebruiken, waar één voldoende is. Het woord is telegram in plaats van „telegraphische depêche", enz. enz. De uitvinder der nieuwe uitdrukking was de Amerikaan E. i\'. Sinith uit Koehester. Strikt genomen, zou het te/egraplieem zijn. Tclcgrapltesc, de eigenaardige ge-
zwollen stijl en gezochte omschrijvende woordenkeus, welke het Londenscbe blad The Daily Telegraph kenmerkt. Fit-
vinder van dien schrijftrant was tfeorge Augustus Sala (f begin Dec. 1895 te Jïrighton, l>7 jaar oud), bekend Engelsen journalist, schrijver van een aantal |
||||||
|
het bazuin blazen verricht heet dan ook:
Tokea\' — de bazuinblazer of Haal tokea\' (Haal — de heer; de man, bij wien liet behoort). Tekocfo, (Tekoefa), (hebr.), lett.
tijdsomloop; loop van een jaarlering. Vandaar, als term, voor de zonnewen-
dingspunten(quatember o f quatertemper), die het zonnejaar in 4 deelen verdeden, tijdpunt waarop de zon treedt in het sterreteeken van den Kam (Lente), den Kreeft (Zomer), de Weegschalen (Herfst), en den Steenbok (Winter). Tektonische aardbe vingen,
staan in nauw verband met de op-
plooüng der aardlagen tot bergen en zijn dus het gevolg van spanningen in de aardlagen. In streken met vouwlngs- gebergten als Zwitserland komen zij veelvuldig voor. Lat. tectonicus, gr. tektonikos = het bouwen betreffend. Tel brille mi second rang
qui s\'ecllpse an premier, (fr.), menigeen schittert op den tweeden runt/ die op den eersten verduistert^ o lt a ir e, La Ilenr/\'ade, Ch. I, vs. 3, zinspelend op Henri III, die als hertog van Anjou wonderen van dapperheid had verricht als uitmuntend veldheer bij Jarnac, bij Mon- contour en in het beleg van La Roehelle, maar die na zijne terugkomst uit Polen (1574) als koning van Frankrijk geheel onmachtig bleek te zijn. Tel est Ie gort facheux «1c
tont llvrc prêtéi Souven* 11 est perdn, ton-
|ours 11 est gat£, (fr.), dit is het treurig lot van elk boek,
dat men uitleent; dikwijls raakt liet
weg, altijd wordt het bedorven. Op- schrift der boekerij van Théodore Leclercq. Tel est notre plalslr. (f r.), zoo
behaagt het ons,zoo begeeren wijhet;vg\\. Sic vofo sic jnbeo; naar de slot-fonnulc van de besluiten der Fransche koningen, sedert Frans I, waarbij alle edicten en ordonnantié\'n eindigden met de woorden car tel est notre pla/\'sir, en niet: notre bon plaisir, zooals men vaak citeert; |
||||||
|
1129
|
|||||||||||
|
TELEOLOGIE.
|
TEHPE.
|
||||||||||
|
novellen en van een Leven van Charles
Dickens, die ettelijke hoofdartikelen (leaders) voor genoemd blad schreef, er voor naar Oost en West reisde, en, evenals Diekens, ook als „lezer" naam maakte. Teleologie, (gr.), de leer van het
einddoel.\\\\\\ de Theologie het lrer/oss/nffs- plan. Van teleios = wat zijn doel of einde bereikt heeft. Telepathie, (gr.), psyebiseh eon-
tact of geheimzinnig verband, dat er zon kunnen bestaan tusscheu personen, die zich ver van elkaar verwijderd be- vinden, om niet alleen altoos bet- zelfde te droomen, maar ook in den droom altijd elkaar te ontmoeten en met elkaar te leven. Alzoo leidt de telepa- thische menseh, behalve zijn werkelijk bestaan, een tweede leven, een droom- leven, in éen woord, een innerlijk leven ;i deux. Uit tèle (ver) en pathè (onder- vinding). In fr. transmission den pen- sées, overbrenging van gedachten. Zie Occulte wetenschappen. Telcpliooil, werktuig om door
electrisehe werking het geluid op verren afstand aan te brengen Uit gr. tèle (ver, uit de verte) en phónè (klank, geluid), dus /.. v. a. klank uit de verte van \'t geluid (inzonderheid van de menschelijke stem). De uitvinder heette Reis: zijne weduwe overleed einde Januari 1895 te Friedrichsdorf (In Hessen, Homburg), hoog bejaard, en genoot een rijkspensioen, haar voor de verdiensten liaars overleden eehtge- noots toegekend. Door den \\oord- Ameri- kaan JCdison toegepast voor het daag- lijksch gebruik als toestel voor het hou- den van gesprekken. Op groote schaal toegepast in 1870 door den Amerikaan Bell. Men zag het onlangs door verre\' npreker vertolkt, hgd. Fernxprecher; vgl. teleskoop = verrekijker. Telephoot, (tele, ver, pho.s, licht),
toestel om beefden langs electrischen weg op verren afstand over te brengen. Téléscoper (Se —. het door-
dringen, bij een botsing op spoorwegen, |
van een trein in een anderen; hoewel
algemeen gebruikt, eene onjuiste uit- drukking. Immers de telescoop bestaat uit één stuk, en niet, zooals de verre- kijker, uit verschillende in elkander schuivende buizen, een meeanismus, waaraan, bij de vorming van het woord, dat in de Vereen. Staten van Koord- Amerika ontstond, klaarblijkelijk werd gedacht. Tclkanrten, Jan. 1896 ingevoerd
ten dienste van de Oerechtelijke Statïs- tiek. De leden van het parket bij de gereehtshoven, rechtbanken en kanton- gerechten dienen ze elk kwartaal ingevuld in bij bet Departement van .Justitie. Op alle moeten vermeld worden de datum van arrest of vonnis, de familie- namen (bijnamen, valsehe namen), de voornamen en de geboortejaren en dagen der veroordeelden; terwijl op die, betref- fende de wegens misdrijf vroeger veroor- deelden, bovendien de burgerlijke staat, de legitimiteit, het beroep en het kerk- genootschap der gestraften moet voor- komen. Overigens Morden in bijzonder- heden omschreven de gepleegde strafbare feiten en de opgelegde straffen. Teil (Willem —, volgens het
volksverhaal een der hoofdpersonen uit de geschiedenis van den Zwitser- schen vrijheidsoorlog, die tot die- genen zou behooren, die in 1307 onder aanvoering van \\V altlier FUrst, Werner S tan ff ac lier en Arno ld v. Melchthal op denRiitHden grond* slag legden van het bondgenootschap, toen de landvoogden der Hertogen van Oostenrijk de Zwitsers van hunne oude vrijheden trachtten te berooven. Tell-Amurra-tafeleil, gevonden
in 1887, bevatten eene briefwisseling tiit de 15e eeuw v. C. tussehen drie Kgyp- tische koningen met de heerschare van Babyion, Assyrië, Armenië, Klein-Azië en Palestina. Tellns, de Aarde als godheid. Zie
Gaea. Temp e. eig. een grootsch en wild,
en tevens bekoorlijk en aangenaam dal
tussehen de bergen Olympus, Ossa en |
||||||||||
|
1130
|
|||||||||||
|
TEMPEH,
|
TBNZOKBN.
|
||||||||||
|
Pelion (in Thessalië); vandaar in \'t
algemeen een schilderachtig dal, een lustoord. <J r. ta Tempen, saamgetr. Tempè. Tcmpeli, (jav.), gebakken of ge-
braden tn platte kin-kjes saroengedrukte, gegiste kadlh\' bonnen of boengril (k\'at-mtff-\'koék van katjattff tjina), eene geliefde toespijs bij de rijst.
r<tii|n llir. i . II ut\' IVlH|l« lici\'w,
geestelijke ridderorde, \'m 11 IS ter be- schcrming der bedevaartgangers naar Jeruzalem, ten tijde der kruistochten in Palestina ter verdediging «Ier heilige plaatsen gesticht. Denaam Tewpelheeren is hiervan af koinstig, dat /.ij een kasteel ter bewoning kregen, dat gebouwd was op de plaats, waar zieb weleer de tempel van Salomo bevond. \'I \'einpol w ü.iljnj|. feest, door de
.loden na de Babylonische ballingschap, ter inwijding van den tweeden tempel
ingesteld en gevierd (Ezra 111 : ltl—13,
VI : Hli.
Temp! piiHsutl, I i t.), vervlogen
tfj ft in.
Temperamenten. Voorheen on-
derschi-idile men de inensrheii naar hun karakter in verband met lleliaamstoe-
stand in 4 soorten: die van het saii(/ui- nische, naar den indruk van \'t nogeublik gestemde ttw/a«c/to//sc/( «,peinzende, neer- gedrukte, cholerische, krachtige, door- zettende, snel tot toorn geneigde en phlegtnatlsche, trage en koele tempe- rainenteii. Temp] e laen, zie draal.
Tempora imitaiitur, nos et
m ut«in ui\' tu illïs. (lat.), de tijden veranderen en aij met hen; (twen, Ad tren Maecenates 1, 58, Epigr., d. i. andere tijden, andere zeden.
Tempus aetnm, (lat.), de verle-
den of oude tijd. II ora t i ns, Ars poëtica 173, laudator temporis aeti, iemand, d/\'e anderen tijd als den beteren prijst. TempiiH e «lux reram, (lat.), de
tijd, die aan alles knaagt, die alles der |
|||||||||||
|
vernietiging prijs geeft, n v i d i us, Meta-
morphosen XV, 234. Tcnack, (TNK), heriiineriugswoord
inineino-teehnisehl. samengesteld uit de initialen vanThoraj l\'entateuclO.lVebicim i (Profeten) en Ketoebim (geschriften); zoodat men met dit woord den gelieelen bijbel aanduidt. Tenal, (n.-hebr.), voorwaarde, \'Al
. fenai = onder voorwaarde. Meerv.
TenoTm (Tenaïin) voorwaarden. Tenoim schrijven — eene akte van overeen- gekonien voorwaarden sebrijveu. In \'t bijzonder komt dit bij verlovingen wel voor. Tenants. (fr. t-n eng. wap.), zie
SchildkouderB (nienselten). Tcuucazschrlft, geschrift met
eetie bepaal de strekki n )j,h.\\.avn tendenz-
roman. Temlerfoot, (am.), letterlijk teere
• roet, menscb niet gevoelige voeten, niet aan hard \\\\-\\ • n gewoon; in het verre
Westen de naam voor een nieuw aange- koinene, een baar. Tcnebrae, (lat.,muz.), lett. etuis*
f er ii is, (ie plechtige Mis op Goeden Vrijdag in de Sixtijiische kapel, waarbij onder het zingen der Lamentationes (klaag- zangen) de kaarsen op het altaar ach- tereenvolgens een voor een worden uit* gebluscht. Teiico te, AIrlea, (lat.), Afrika,
ik neem u in bezit. Dit woord had Juüus
Caesar (t 44 v. (\'.), als slimme Romein
zeer gevat bij de hand, toen hij, op de Afrikaansche kust aan wal stappend, struikelde en languit op den grond viel. Teiih\' Ie craeholr, (fr.), in (op)
zijn praatstoel zitten.
Tenoe\'o, (Tenoe\'a), inrv. tenoe\'ons
(tenoe\'oth), (hebr.)i vocaalteekena onder of boven de letters geplaatst. Tenong, (mal.), bamboezen sluit-
doos, TYiizoiM\'ii. Zie Cours d\'Amonr.
|
|||||||||||
|
TKK BLFDEB n:K. 1131 TEKItA IHCOOH1TA.
|
|||||||
|
Ter mi ii ms uil qncin, ilat.1. grens,
lot trelken. Wordt gebezigd van liet uiterste tijdstip, waarop men een feit, een geschrift of eene spreuk van onze- keren oorsprong, plaatsen kan of moet, of waar eene beslissing of een werk niet overheen mag gaan. Terminus a quo, (lat), de tijd,
van welken af men iets rekenen moet of waarop iets een aanvang neemt; tegenover terminus ml ouciii, de tijd, tot welken men iets rekenen moet of iets duurt, of van kracht is, de eindtermen, Termlnas major, (lat.), hut ge-
wichtigste of eerste lid eener sluitrede; waarop dan de terinluilN minor of inttl iiis. het minder gewichtige of middelste lid volgt; deze laatste wordt at\'jni ingeleid en de gevolgtrekking door ergo, vgl. atqul . . . erjio. In plaats van terminus major en terminus minor zegt men gewoonlijk alleen major en minor. Terminus motns, (lat.), bewogen
grens (-paal, -steen, -lijn), vervalsehing der grenzen van landerijen. Keeds door Nu ma l\'ompilius met soera f is va pit is (z. a. i bedreigd; in den tijd der Republiek door geldstraf vervangen, door Keizer Hadrianus afgewisseld niet verbanning (velegatioi en gedeeltelijke verbeurd- verklaring van goederen, (ieringe lieden werden tot dwangarbeid aan staatswerken (eondemnatio ad opus pub lic umi ver- wezen. Hij de (ïcrmaneii werd iemand die een grenssteen te zijnen voordeelc verplaatst bad, geheel ontkleed, reeht- stamlig ten halven lijve op die plaats in den grond begraven, en door een scherpe ploeg mut vurige rossen bespan* nen zijn bovenlijf, voorzoover het boven den grond uitstak, afgesneden. Terp in Ureterp beteekent hoogte
of heuvel. Terpslchore, Muze ran re/dansen
en koorzangen, zij wordt gewoonlijk afgebeeld in dansende houding, niet een Her en een plectrum in de handen. Terra Im-ounltn. (lat.), een on-
bekend (nog niet onderzocht) land. |
|||||||
|
Ter elfder nre» ontleend aan Matth.
XX : B en \'.», om aan te dolden, dat het laat wa»; dtu hoog tffd. Teriiplifin. i hebr.), huisgoden, la t.
penaten, welker dienst onder oud-Iaraël van de Arameeache stamvaderen dezes volks afkomstig i/.ie Gen. XXXI : 19, 341. hij de Israëlieten hier en daar in zwang bleef, lit l Samuel XIX : 13—11» blijkt . dut dit! huisgoden een mei isc hel ijk hoofd en aangelicht moeten gehad hebben. Ze golden den Israëlieten als beschermers hunner wo- ningen, als aanbrengers van geluk en zegen, ook als orakels, bij wie zij raad en troost zochten. Tercdo naval Is, Tereclo nor-
v(M|ï:i. (telegr.), worm, die de tele-
graa f kabels vernielt, in 1860 ontdekt door Huxley In een der kabels in de Levant. Terefto, (hebr.), lett. verscheurd.
Vandaar als term bij slachtvee: wegene ongesteldheid mor Israël, gebruik on- geoorloofd. Vandaar in de Joodsche volkstaal hij iedere spijze van welken
aard ook. die niet beantwoordt aan de Joodach ritueele eisenen : ongeoorloofd voor Isr. gebruik. Het daarvan gevormd substantief tarfoes duidt aan ongeoor- loofde sjj/jzen.
Teresti (Santa —, bijgenaamd :
la Femme Séraphiquê, eigenlijk geheu- ten: Teresa de Cepada y Ahumada, de vrome hervormster van de orde der
Carmelieten. Zij was geboren te Avila in Spanje 1515 en stierf 1582, en werd door 1\'aus (Iregorius XV in 1621 ge- canoniseerd; sedert is zij de beseherm- lieilige van Spanje, naast HanJago. Zij muntte ook uit als dichterea. Terminus, irom. m yt li.), de grens-
god, die de eigendommen ouder zijne bescherming had. Terminus, (dibareadèrs), eind-
station. Men noemt aldus de stations* gebouwen waar alle treinen in loopeu en weer terug moeten om in verdere richting voort te gaan. De stations te Frankfort, Keulen, Antwerpen en Brtuv sel zijn aldus. |
|||||||
|
1132
|
|||||||||||
|
TERBAK FILIUS.
|
TERTIARISSEN.
|
||||||||||
|
Figuurlijk gebruikt van een onderwerp,
waarin iemand niet thuis is.
Terrne films, il at.), eig. een zoon
der aardt\', d. w. z. iemand van onbekende of lage afkomst. Tri \'rasse, (fr.i, zie Gegrond.
Terrcts, eig. tiroeta, afgeleid van
liet eliald. tiroetaa ~ richtigheid, juist* heid, antwoord; ook vaak in den zin van: verklaring, verontschuldiging, Terrenr blanclic (La —. de
tr/\'tte Schrik. Witte, umi. die der honger* lijders. En daarmee werd tevens gezegd,
dat het uit was met de macht der Jaeo- bijnen, met de maeht van het Tribunal révo/utioiinaire, met la Terreur, met de guillotine. Hit laatste werktuig dei- ontzetting seheen vervelend geworden — de Parijzenureu haakten naar wat nieuws. Men zou eerlang aan hun wenseli vol- doen — de Terreur blanehe was in aantocht. Alles wat hatelijk geworden was, werd nu op rekening van den zondebok, Kobespierre, gebracht. Men had de lafheid een spottend grafschrift op hem te drukken in de dagbladen, van dezen inhoud : „Passant, qui que tu sois, ne pleure
pas mon sort „Si je vïvais, tu serais mort".
De ware Terreur blanehe kwam uit het Zuiden van Frankrijk. Daar wemelde het nu al van royalisten en verbannen priesters, die zich noemden des patriot (es opprimés, uit zelfbehoud zich gedragend of zij goede republikeinen waren. Deze lieden sloten zich aaneen tot gewapende benden, zich noemende : Compagnons de Jésus of Compagnons dn soleil. Het is waarschijnlijk, dat de eerste titel luidde : Compagnons de Jéhit, naar den koning van Israël, die gezalfd was door den profeet Kllsa, om de misdaden van den koning Achab te wreken. Tcrrcnr (Gele —, een achrikbe*
wind in China, omdat in dit land de gele kleur die is van den Keizer en zijne Rijksgrooten. Terreur rouffc, het schrikbewind
van 17\'.»3; Terreur Manche van 1817 |
! noemt men de vervolgingder Protestanten
1 en der aanhangers van de revolutie door , edellieden en priesters, waarbij de ver- volgden meedoogenloos verinoord werden. Deze gruwelen geschiedden ongestraft onder de oogen van Lodewijk XVIII, vandaar het uitte schrikbewind (wit is de kleur der Bourbons en der ( Frauscbe) koningsgrzinden. T-rreur verte, het I schrikbewind van den angst, gedurende j de laatste weken van ÏK\'.W nadedynanuet* . aanslagen van Ravachol en Vaillant te • Parijs en dien in het theater te BarceloiUL
Territoriaal stelsel, de kerk-
| rechterlijke theorie, volgens welke het
j geestelijk bewind over een land In de j handen is van den souverein. Het werd | na den vrede van Munster vaak op een drukkende wijze toegepast. Territoriale wateren, wateren,
die tot een bepaald grondgebied behoo* ren, waarin men dus, zonder vergunning, niet vissehen mag. Terrorlsmns of schrikbewind
noemt men een bestuur, dat door bloe- dige daden schrik aanjaagt en dit middel bezigt om zijn willekeurige maatregelen I door te zetten. Berucht is vooral het schrikbewind der groote omwenteling • in Frankrijk.
Terrorlstes (Le batalllou des
—, bataljon der patriotten van 28 Ven»
drémiaire (15 Oct.; An IV (1796). Terrors, (a m e r.), benaming dor
Amerikaanache vrijwilligers van Roose* \' velt (te New-York), wier regiment schrik en angst verspreidde, nog vóórdat zij ten strijde trokken in den jongsten Amerikaansch-Spaanschen oorlog (Hei 1898). Tertlnrlssen,(r.-k.), la t. Tertiarii,
monniken van de ;te orde [tertins ordo) of van den Sn regel (tertia regula)\\ai\\ St. Franclscus, in 1221 opgericht voor wereldlijke personen van beiderlei ge- slacht. In Nederland verrezen in de 15e eeuw eene groote menigte vrouwen*. j kloosters van dezen regel. — In Zwitser* i land noemt men de geheel-onthouders , (van alcoholische dranken) de Terfia- I rissen van de Kerk der 19e eeuw. |
||||||||||
|
TKKTIl\'M HOM DATÜK. 1133 TETSCIIEN.
|
|||||||||||||||
|
Terttnm non dntnr, dat.), een
derde geral is niet gegeren, d. i. is niet
denkbaar; dun; hut yen of het ander. — Vgl. Cicero, Epist. adfamtl. IX, 22,1, nihil $886 tertium. Terzetto, * m ui.), zangstuk voor
drie personen, trio. [tal. terzetta. Terzine, drieregeli% vers. [tal.
terzina. Te», (teth), negende letter van het
hebr. alpbabeth, overeenkomend met t; getalwaarde 9. Teschuath Israël, hulp van (of
voor Israël). Van deze vereenigtng wa- ren in 18H(i in de prov. Groningen, 101 leden uit de Israëlietische gemeente lid, Tesehoegna (hebr.) — hulp; vgl. Ps. XXXVII : 39; XL : 11; LXXI : 15. |
|||||||||||||||
|
Testament of uiterste wil is eene
akte, houdende eene verklaring van bet- geen iemand wil, dat na zijnen dood zal geschieden, en welke akte door hem kun worden herroepen (art. 922 B. W.). Ken testament kan worden gemaakt, of bij eene oliograpbiscbe of eigenhandig geschreven akte, of bij eene openbare akte, of bij eene geheime of gesloten beschikking (art. U7ö 11. W.). Testament, dat gaat op zijn> ond-
testamentisch = dat zijn ineiiseheu, ouderwetseh in kleeding en manieren. De naam, volgens de Vulgata, aan de boeken des 0. V. gegeven, wordt dik- wijls gebruikt om iets aan te duiden, dat ouderwetseh is en tot een vroeger tijdperk behoort. Testament(Ilet oude—,<barg.\\
gevangenisrol, voor de tweede of derde maal. |
|||||||||||||||
|
Testoen, tcston, testoa, kop-
stuk, een zilveren munt niet een vorsten- hoofd, vooral in zwang in de 1 (ie eeuw in Frankrijk, Italië, Spanje, Portugal. De waarde was ongeveer 10 stuivers of iets meer. De schrijfwijze festoen is verkeerd. De/.e munten werden ook slapers of slepers genoemd. Têtes «te mort, (fr.s. doodéhoof.
: den, benaming iu Frankrijk van HoI- landsehe i Fdamsche) ronde of bolvormige harde kaas. In tegenstelling met fro- mages plats on en menie = (loudsche kaas (kaas uit Gouda). Zwitsersche kaas heet fromaae dit de Gragere. |
|||||||||||||||
|
Tesserae sacrae, koperen pen-
ningen sedert de 14e eeuw in Italië, Frankrijk en de Zuidelijke Nederlanden in gebruik om als aalmoes te dienen of bestemd voor monniken en pelgrims, om onderstand in godshuizen te krijgen; in Frankrijk later ook ntéreaujc genoemd iz.a.i. liij de Romeinen was een Tessera (g r. lessares) ecu dobbelsteen; een merk; contra-merk : een plankje, waarop het wachtwoord stond; een bewijs om geld of koren te ontvangen, een toe- gangskaartje. Test, ibarg. \\, hoofd.
|
|||||||||||||||
|
Test-act, naam eener wet. die in
Engeland gedurende Il/s eeuw van kracht bleef en voornamelijk ten doel had, K."Katholieken uit invloedrijke betrek- kingen te weren. In 1H73 wist ui. het Parlement van Koning Karel II een wet te verkrijgen, waarbij bepaald werd. dat allen, die een burgerlijk nf militair ambt bekleedden een verklaring tegen deleerder transsubstantiatie 1z. a.) /.ouden tee- kencii, en openlijk bet sacrament nntvan-gen naar den Anglicaanscheu ritus. Diewet was alsoo een proef (test) waardoorde ambtenaren moesten getoetst worden. Eerst in 1829 is de test-act afgeschaft. |
Tethys,i ui yth.), dochter van Urauus
en (iaea, hij OêeantU moeder der Oeea- niden en riviergoden; tig. de zee. Tetje Rocn, hansworst en gooche-
laar, op de ltnterniarkt te Amsterdam, die den lachlust opwekte van Czaar Peter I, tijdens zijn verblijf aan de Zaan. ! Hij stierf in zijn huis op de Kaam-
: gracht in 1740.
i
Tetschen, (o. - d u i t s c h), blazen;
I in het bijzonder vau het bazuinhlateH
l op den Israël. Nieuwjaarsdag.
|
||||||||||||||
|
1134 THAT SPISAKS VOLUMES.
|
|||||||||
|
TKl\'THONISTA.
|
|||||||||
|
Thalla, gr. Thaleia, z. v. a.. do
bloeiende, — thalia = bloeiende toe-
stand, gelukzaligheid, levensvreugd, — eene der negen Muzen, beschermster der vroolijke landelijke dichtkunst en van de komedie. Tlialsperre, i h g d.), dalrerxper-
t\'ing, een houten, maar meestal een stee- nen muur, dien men door een van een berg afstroom ei ld e beek aanlegt. Deze verdeelt de beek in vakken en stuit den water- stroom. Komt er te veel water, dan overstroomt de sperre, en het water, als een kleine waterval, stort er over heen en vult bet volgende bekken; en zoo vloeit het niet spoedig weg. Th:i nKsif i\\ hlf|-dfl > . dank-
day in Noord-Ainerika, door de I\'ilgriin-
Fathers, die in 102U landden op de kust van Xew-Kngland (Mary ChiltOU sprong het eerst aan wal), in 1S\'21 in- gesteld, op welken dag zij, die als Puriteinen uit godsdienstige overtuiging de Engelsche manier van Kerstmis vieren veroordeelden, al de oude feestÜjkheden van dit feest overbrachten. Toenmaals, en nog lieden, de laatste Donderdag in Norember, en dan eene treek lang, onder gedurige maaltijden, in denzelfden trant als Ha West-hom* (oogstfeest) in Knge- land. Somwijlen proclameerde een I\'resi- dent een bizonderen 77*., om de eene of andere gelegenheid te vieren, o. a. Cleorge Washington, den 7n Mei 1778, als bewijs van dankbaarheid voor de hulp den opstandelingen door de Kuropoesehe Mogendheden bewezen. President Abra- bain Lincoln verhief hem van een oud gebruik in 1803 tot een nationalen feestdag. In 18GÓ, toen de vrede was geteekend, werd de dag, op bevel van den President Andrew Johnson op den 7n Iiecember gevierd. < lp dien dag wordt in bet gansehe land kalkoen met appel- moes gegeten, waarbij het dessert steeds uit pnmphua — (pompoenen-pastei) — en noten bestaat. Op die dagen wordt aan de kalkoen de voorkeur gegeven, terwijl de gans tot Kerstmis wordt bewaard. That speaks volumes, (eng.),
dat spreekt boekdee/en uit, z. v. a. dat (enkele woord of verzoek) karakteriseert
|
|||||||||
|
Tcutlioulsta oi\' DuytscKUnder,
woordenboek van den Klevenaar (ïerard
van der Srhuercii, bevattend een belang- rijk gedeelte van den woordenschat van bet (lelderscli en Kleefsch uit het laatst der Uw eeuw. Het bestaat nit twee
deelen, een Nederrijnsch-Latijuseh en een Latijiiscli-NedeiTijnsch gedeelte; te samen gedrukt te Keulen in 1477 bij Arnolduu then Hornen. In 1875 opnieuw bewerkt door Prof. Dr. J. Verdam (Leiden). Tcwmijf, (Téba), vaak in de volks-
taal verkort tot teire, nieuw-hebreeuwseh — natuur, geaardheid, karakter. Tewfelo, \\te bt\'efa), ihebr.) (van
tabu!, indoopen, baden), indompeling, bading, bet nemen van een ritueel voor- geschreven bad. Textns receptlis, (lat.), de alge-
meen aangenomen tekst des Bijbeh, d. i. de reeks van lezingen, die men uit en naai\' verschillende handschriften ge- volgd is. Inzonderheid geldt dit van den codex van liet Nieuwe Testament, van welken, bij gedeelten, versebillende handschriften uit de eerste Christen- eeuwen bestaan. I\'i\'illi . Zie Tefillo.
Tlutïs. eeue om hare schoonheid
beroemde Uetaere van Athene, ging met Alexander den (iroote naar Azië, en werd na zijn dood de bijzit van Ptolemaeus Lagi. Zij zou Alexunder aangespoord hebben, Persepolis in brand te steken. Thulatta, Thalatta! (gr.), de \\
:ee, de zee.\' was volgens Xe nop bon j
Anabasis IV. 7. de vreugdekreet van i de (irieksehe soldaten, toen zij voor het eerst na hun toehteu onder den jongen Cyrus (pi. m. 401 v. Chr.) de zee weder zagen. Kerst Heine maakte dit „Thalatta, Thalatta!" door zijn gedicht Meert/rttss (182.ri—26, Nordnee, 2e (\'yelus n°. 1) tot een algemeen bekend Citaat. Thalct, bij de Israëlieten een bfd-
kleed, soms van witte zijde met &ebor- duurde hoeken en Spaansche kant. |
|||||||||
|
11 :C(
|
TlIÉATltK LIBBB.
|
||||||||||||
|
TUK BATTXE EHZ.
|
|||||||||||||
|
den gansenen toestand, doet daar een
diepen blik in slaan. The battle of the books, (e n g. i,
de strijd der boeken, zie Pbalaris (De,
brieven van —). The ehtld Is father to the
man, (eng.)) \'"\'\' **#& ia (ie vaeer van den man, in. a. w. in het kind zit
reeds de kiem, van wat liet al.* man zal zijn; ontleend aan W o r d s w o r t li (1770—1850) Mg heart leaps up en door L e w e 8 als motto voor het eerste boek van Qoethe\'s Leven gebruikt. The dark n ml bloody jfronml,
(am.), bet donker bloedig re/d, naam
voor Ketitiii\'ky en wel vertaling van dat Indiaausehe woord, naar de bloedige gevechten tnsschen de Indianen van liet Zuiden en die van het Noorden. The lanlt ol the Dnteh
Is ii i \\ ïo»| too Ilttle anti asklng
too mach, (eng.), bet gebrek der
Hol/anders is, dat zij te weinig f/even en te veel vragen. In koopmanssaken
geldig gezegde, dat eerder op de Kngel-
sohen toepasselijk is, vooral ten opzichte van Holland, getuige onze Vaderland- sehe Historie. The last of the Mohicnns,
(eng.), zie Laatste (l)e — der Mohi-
canen. The last rosé of snmmeiy eng. i,
de laatste roos in den zomer; zeer
populair geworden u-oorden, ontleend aan F 1 o t o w\'s opera Martba. The propci* stmly of mankind
Is man, (eng.); zie La vraie science. The rest Is sllence, (eng.), de
rest is zivtjgen. S h a k e B p e a r e, Ham- let V, 2, de laatste woorden van den stervenden Hamlet tot lloratio. The riant man In the rlght
place, (eng.), zie Bight. The Tombe, (am.), lett. de graven,
de gevangenis te New-York, naar den loggen, zwaren bouw. |
I The nsed key Isalwaysbrlnht,
I (eng.), d« gebruikte sleutel is altijd
I blank. Keu woord van Benjamin
j F r a n k 1 i n.
The womcn\'H honr lias strnck,
(eng. i, /ie/ mh#* rfw vrouwen heeft ge-
| slagen, in de emancipatie dezer ltfe I eeuw. Woord van Stuart M i 11. |
||||||||||||
|
The Witten Sprinkler. Engelsen
systeem van brandblnssehei], berustend
op het beginsel van zelfblnssching, zoodra bij het ontstaan van brand een zekere wanntegraad bereikt is; waarbij bet gevaar, dat een brand zich in korten tijd snel kan uitbreiden, zoo niet geheel voorkomen, dan toch aanmerkelijk ver- minderd wordt. Het bestaat uit een stelsel van buizen, door liet gansebe gebouw hecnloopend en in verbinding staand met een waterreservoir, dat het water in de buizen opeenebepaaldedruk- king houdt. Te Londen bestaat de firma Witten & Sou, \'J Victoria-Knibanknicnt, Blackfriarsbridge. I >it systeem is voor- alsnog (K Oet. \'\'.\'H) alleen aangebracht in de stoomspinnerij Trente te Almelo, en in .He I\'nie", stoom rijst peller-ij te Worm er veer. Theanthropos, Godmensen. I»og-
matisehe betiteling van Jezus Christus bij de (ïrieksche Kerkvaders, doelend op eene goddelijke en eene niensehelijke natuur, in den persoon van Christus vereen igd. Thé»u*e blnnc (Le —, (fr.),
het Witte tooneel, te Parijs, afzonderlijk tooneel voor Jong» dames (die dus alles zien mogen, wat daar gespeeld wordt i. Wit = blank, rein, zuiver. Het tegen- overgestelde is een tht\'dtre fibre. ThcAtre feministe, geopend Juli
18t>7 te Parijs door Mlle Daniël Lesaenr, schrijfster o. u. van den roman Naroaée.
Ken tooneel waarop het feminisme (z.n.) zegeviert door de kunst, door de ont- roering en den hartstocht. ThéAtre llbre, ifr.l. vrij tooneel,
tooneel te Parijs, waar men effect zoekt te maken, door zouder eenige terug- houding alles op \'t tooneel te doen zeggen |
|||||||||||||
|
1136 THKOLOÜls ILLlMlNATUs.
|
|||||||||
|
TJIKKlHtlNKEIt.
|
|||||||||
|
en voorvallen, wat de schrijver goed
vindt. Nog wat verder gaat het thédtre moderne, waar men bij voorkeur ver- toont, wat anders nauwelijks verteld wordt. Thecrirlnker, linil.). iemand, die
raak in het hospitaal irordt upgenu- meit. .Men is in de hospitalen niet niets zoo gul als met thee. Thccilocter (De —, bijnaam van
den geneesheer (\' o r n e I i s B o u t e- k o e, eigenlijk D e c k e r geheeten (1645 —1685), om zijn groote ingenomenheid met de thee als universeel geneesmiddel
tegen vele ziekten. Thcckcaken, waar de dienst-
doende pleegzuster in het K.-Kath. Onze- Lieve-Vrouwe-Gasthuis te Amsterdam
(18 < >et. \'98 plechtig gewijd door den Bisschop van Haarlem), iets kan gereed maken voor geopereerden, die niet ver- voerd mogen worden. Tlieeklstcn, spotnaain voor de in-
woners van lüiineiiwijzcnd bij Hoorn. ThccNlnyer, (stud.), een student,
die trouw de officifiele theevisites bij Professor bijwoont, die trouw „thee- glaat" lom in Professors gunst te geraken i. Theevisite, (too u.). slechte op-
komst van het publiek. Theïsme, staat tegenover Detente |
(z. a., — God geheel buiten de wereld staande), en is die theologische zienswijs volgens welke men God niet alleen als buiten, maar ook als in de wereld levend, sich denkt. M.a. w., niet alleen aan Gods transcendentie < a. *.), maar ook aan (loda immanentie gelooft. l>e wereld, in voortdurend verband met den Schepper. Themldl sacrum, (1 a t.t, aan
Themis getcijd. ThcinlH, bij de oude Romeinen de
godin der gerechtigheid, lütvindster der orakels en waarzegkunst. Vanhier, de eerste bezitter van het Delphisch Orakel. Dienaar run Themis -— rechtsgeleerde, |
handhaver van het recht, rechter. Themis
(g r.), datgene wat behoorlijk is, wat het gebruik, het recht medebrengt, id quod fas est. Theocratie, eigenlijk Godsregee-
riitg; regeering door priesters of ambt e* naren, die het bewind voeren in naam van het Opperwezen als Wiens plamts- vervangers zij worden beschouwd. Thcotllcee, rechtvaardiging van
God, noemt men de g*»dsdienstig-wijs-
geerigc pogingen om te bewijzen, dat het bestaan van het kwade en booze in overeenstemming kan gebracht worden met een wijze weldadige en rechtvaar* dige voorzienigheid. Me oudste is voor- zeker het boek „.lob", en beroemd is die van Leibnitz, getiteld: „Essai de théodicee sur la bonte de t)ieu, la liberté de riiomme et 1\'origine du mal (1612)". Tlieolojilac llcenclatns, docto-
randus, iemand die op promoreeren
staat. Hij houdt het midden tusschen
een eaudidaat en een doctor. Theoloylac Manjlstcr, (1 a t.),
Meester der Godgeleerdheid, titel van den professor iu de theologie van Thomas van Aquino, aan de lïijks-lTniversiteit te Amsterdam. Theolofileam (Collegium —,
letterl. godgeleerd college. Instelling
voor kostelooze huisvesting en opleiding van aanstaande predikanten te Leiden in 11\'. I:\' en daarna. Naar gelang van
de examens, die de studenten atfegden, werden zij bevorderd tot de eerste, tweede enz. tafel in dat college, (lijs- bert Voetius werd, na voltooiing zijner 1\'ropaedeutica, in 1007 bevorderd tot de „eerste tafel". TheolOf|US illinnitiiil us. (lat.),
de verlichte godgeleerde, .lob. Ta uier, geb. te Straatsburg iu 1290, een der uitnumtendste mystici der Middeleeuwen,
Dominikaner moutiik, wiens geleerdheid en heldere denkwijs hem dien eerctitel verwierven. In vele predikatiën, in \'t Hoogduitsch bestreed hij de misbruiken der lloomsche Kerk, ja, spaarde zelfs den Paus niet. |
||||||||
|
THBOPHILAKTKBOPBX. 1137 THE KB\'s ENZ.
|
|||||||
|
Theophilanthropen, vrienden
van God en menschen, aanhangers van
eene deïstische secte, die in Frankrijk tijdens de Uroote Omwenteling (1796) ontstond onder de leiding van Réveil- lêre I.epaux. Xa het bedaren der om- wentelingskoorta verdween deze secte. I In \'O ph i I ii». g r. Theopkiloa =
Godsvriend. Benaming van jongelings-
vereenigingen, en andere. Ontleend aan Luk. I : ó. Hand. 1 : 1. Thcopneustle, (gr.), \'eer van de
yoddelijk-e ingeving der Heilige Schrift, zoodat de schrijvers en verzamelaars der llijhelsche oorkonden rechtstreeks onder goddelijken invloed gewerkt heb- ben. Letter), aanyeblazenhe.id door God; uit theos (god) en jmeitt (blazen, van den wind). 2 Tim. 111:16 vindt men theop- nenstos, en ook 1\'lutarchus bezigt dit woord. Theopolls, (gr.), Godsstad, in 1813
van uit Keihei* dorp (z. a., Aanti.),
gesticht zendingsdorp, na den dood van Dr. Johannes Theodorns van der Kemp ; (t 7 Dee. 1811), den Apostel van Zuid- At\'rika. Theorie, de beredeneering, (gr.
theória van \'t ww. theóreó — waar-
nemen), in tegenstelling met praktijk; het werkdadige (gr. pragma, daad, van \'t werkw. prasêo of pratto, handelen). Theorie aan «1c lacht (Er Is
—, (m i 1.), het wordt slecht weer. Bij
slecht weer worden de wapenoefeningen in de open lucht vervangen door theorie binnenskamers. Theorie honden, (mil.), ientitnd
onderrichten. Ik heb er theorie met hem over gehouden — ik heb hem daar- over onderricht. TheoNophie, eene wetenschap, die
zich evenals de theologie bezig houdt
met het opsporen van gegevens aan~ gaande bet goddelijk wezen en liet on- stotl\'elijke. Daarbij legt de theologie alleen den lïijbel tot grondslag, de theosophie
daarentegen een samenstel van stellin- gen, waardoor zij meer gelijkenis ver- \' |
toont met spiritisme mystiek en derg.
Uit g r. theos (god) en sophos (wijs).Kigen aan de phantastische Oosterlingen, had ze in Europa bare vertegen woord igcrs.bv. den Duitseher .lacoh ltölime, een inysti- eus, die voorgaf goddelijke openbaringen te ontvangen ( 1624), en vervolgens den Zweed Kinanuel von Swedenborg (f 1772). Ken aanhanger of voorstander der theosophie is een theosoof, een won/d- lie-theosoof een theosofist. Theotokos, (g r. i, die God gebaard
heeft, l\'it theos (god) en tihtó (baren).
.Moeder Qods, praedikaat van de Moeder- maagd. Nestorius, patriarch van Kon* stantlnopel, weigerde baar als zoodanig te erkennen, en werd dientengevolge In 431 van zijn ambt ontzet. Thernpeat, geneesheer, ("gr. thera-
peutès van \'t ww. therapeiió, genezen). Zie ook JCsseërs. Therapeatride, (f-*0i vrouwelijk
lid van de seete der Therapeuten. Zie Ksseërs.
Thcre are more t hïtij|>\' ia
heavcn aad earth, Iloratio, ili si ii are dreanit of In your
phlloHophy, \'eng.i, daar is meer in aart/e en hemel, Iloratio, dan dat, waarvan uwe hooye wijsheid droomt,
Sliakespea re. Hamlet I, ó,zegt Hamlet dit tot Iloratio, als deze (met zijn vriend Marcelltts) op bet zwaard vanden Prins moet zweren nooit over de verschijning van den geest des ouden konings te zullen spreken, en dan den geest drie- maal uit den grond „Zweert!" boort roepen, Hamlet zelf allerlei wartaal boort spreken, en daarom verklaart, dat alles hein wondervreemd voorkomt. There Is ïiinny a slip — t\'wlxt
cup aad lip, (eng.), zie Mutta cadnnt enz. There\'s the humoiir o!It.fe ng.),
dit is het fijne er ran, S ha kespea r e,
The Merry wires of Windmr, I, 2; maar eerder nog Henry V, II, 1, daar zegt Nyin dit tegen Pistol met zinspeling op het woord humor in zijn verschil- lende beteekenissen. Met miskenning |
||||||
|
U38
|
THOMAS (SINT).
|
||||||||||
|
THEKHEH.
|
|||||||||||
|
van den waren zin wordt de uitdrukking
gewoonlijk gebruikt in da beteekenis
van „dat is juist het aardige van de
zaak !\'* Thermen, gebouwen voor «arme
baden, te Rome. l.at. thermae, uit gr. thermè i warmte, hitte). Bekend zijn de Thermen van I>iocletianus (Keizer
a" 284—30.\') n. C.t, waaraan eene boe- kerij was verbonden, omdat men in sommige badgebouwen ook voordrach- ten of lezingen hield. I>e /.aal dei- bibliotheek van deze Thermen werd later door Miehel Angelo (f 1564) in de kerk Santa Maria degli Angeli herschapen, in den vorm van liet Griek* aehe kruis; een van de kleinere, maar fraaiste kerken van Kome. Thermtllor, i f r. i, irarwteniaand.
Zie Maanden. Thcritiltlorlsten, de mannen, die
in de maand 7 hermiaor het Schrikbe- wind van liobcspierre (28 Juli 1794) omverwierpen. Thermopylae, (gr.), letter).poor-
teu der warme (xwmvel-) baden; een enge bergpas, de eenige toegangsweg van Thessalia naar Loeris en het ooste-
lijk Hellas. Op sommige plaatsen was hij zmo smal, dat twee wagens elkander niet konden passeeren. lu dezen pas sneuvelde in 48U Leonidas met zijne dapperen. J Imi iniii is, d. i. dochter van Mutis,
hij Flavius Josephus de naam der in den Bijbel ongenoemde Egyptische koningsdochter, die Mozea uit bet water toog en tot zich nam (Kxod. II : ó vgj. TliersltcB* een hatelijk, boosaardig
man, een rofksopmier naar T h e r si t i s, de leelijkste van alle f trieken vónr Troje, die er een boosaardig genoegen in vond, de aanvoerders te beschimpen, waarom bij algemeen gehaat was. I) om e r u s. Was II, 212. Thespls*. een Athener, tijdgenoot
van Solou en Pisistratus, de eerste, die hij de Diony&osfeesten de dithyrambische koorliederen door gesprekken tusschen
|
het koor en een tooneelspeler liet af-
wisselen, en daardoor de grondlegger werd van hef treurspel. Hij /.elf was zoowel tooneelspeler als dichter, en trad reeds geblanket, later gemaskerd. Op. Thctts, eene Kereïde, die door Zeus
en 1\'oseidon bemind werd.
1 \'licncrdmik, Ouitsch gedicht uit
; het begin der LAe eeuw, ontworpen door
Maximiliaan I en uitgewerkt door
\' zijn geheimselirijver Melehior l\'fin*
1 zing. Het is eene allegorische voor-
| stelling van de aanvraag ter verloving
van .Maximiliaan (Tewrdanekh) met
Maria van Iïourgondic (Klircnreich),
; dochter van Karet den Stouten (Ruhm-
I reich). Zijne vijanden Fürwittig (Vor*
j witzi, l\'nfalo (Unfall) en Neidelhart
(Neid) overwint hij. Het eenmaal hoog*
geprezen gedicht wordt thans nergens
meer gelezen.
Thhtlf. wapendrager van Thor en
uitvinder van het schaatsenrijden. Thlbet. japonstof, oorspronkelijk
van de wol van schapen uit Tbibet. Thlnji ol beauty Ir ii Joy lor
ever (A —, (eng.»,van hetgeen schoon ia heeft men altoos vreugd, Keats. ThlrHlH (Een -, minnaar van
! Oalathea, in Jonathan\'» Waarheid en \'. Oroomen, ald. in het Melkmeisje, einde. Tiilrzn, volgens de overlevering,
de vrouw (dochter van Adam en Kva) van Abel, den door zijn broeder Kaïn doodgeslagen zoon van Adam en Kva. In den Ittjbel is echter van een ge- huwden Abel geen sprake. T(h lirza komt i meer dan eens voor, doch eeuwen later: i bijv. eene der dochters van Zelafead, Mozes\' tijdgenoot, heet aldus i Nnni. XXVI : 33: XXVII : 1; Joz XVII.3). Thlsbe, zie Pyratnns.
I\'lm\' last, aot least In love,
(eng.), zie Last not least.
Thomas (Sint —, de patroon der
I architecten, naar het verhaal, dat een |
||||||||||
|
THOMAS (EEN ONGELOOVIGE). 1131»
|
||||||||||||
|
THKENI.
|
||||||||||||
|
Indische Koning hem een aanzienlijke
som gaf, om een groot paleis te bouwen. Thomas deed wèl aan de armen met liet geld; ter verantwoording geroepen zei hij, dat hij met het geld den Koning een paleis in den hemel gehouwd had. Thomas (Een onj|cloovljfe —,
zie Ongeloovige \'I harnas.
|
||||||||||||
|
versiteit te Amsterdam, waarvoor in
1895 ter stede een leerstoel werd opge- richt, met den Dominikaner pater J. V. de (iroot als lioogleeraar. Thor, oudste zoon van Odin, de
god van den donder en den oorlog. Als het donderde, reed hij met zijn bokken- wagen door du lucht, en sloeg met zijn hamer (mt\'ölner). Donderdag, e n g. \'/ hursdag, heeft van hem zijn naam. Thor (Den —. indertijd geniecn-
zame benaming voor den hoogleeraar Thorbecke. Th Ara, (hebr.), leer. De Hebreeuw-
Bche bijbel is verdeeld in Thora en Kethoeb/m (het geschrevene). De Thora omvat de Wet, Joz. 1:8; VUL : 34; 2 Kou. XXII : 8, 11. Nehem. VIII :2 is sprake van sépher thórat Móschè — het boek der Wet van Mozes. Thorsschlnss (Vor —, (hgd.),
op het laatste oogenblik, naar de oude bepaling, dat de stadspoorten \'s avonds op een bepaald uur werden gesloten, en dat slechts tegen betaling doorgang werd verleend. Thoiijfh t h is bc madness, yet
there is method in It, (eng.), al is d/\'t dwaasheid, zoo /\'s er toch gelêi- delijke orde in; Sha kespeare, Ham- let II, 2, zegt Polomug dit met betrek- king tot Hamlet. Three Ilttlc urn hls li\'om
school, (e n g.), dr/e kleine school-
me/\'sjes, nl. Pish, Pub en Vuin Viim, drie personen uit de Mikado, klucht van (J il be r t, muziek van S uil i va n, het eerst in 1885 in Londen opgevoerd.
Three removes are as bad
as a Ure, (eng.), driemaal verhuizen ia even erg, als brand. Woord van Benjamin Franklin, in zijn werk The Watj *» Wea/th — de Weg tot Kijkdoin. Ons: verhuizen kost bedstroo. Threni, klaagliederen. Aldus hce-
ten die van den pro/eet Jeremia, in de Vulgata. Meervoud van lat. threnus, uit gr. thrènos — treurzang.
|
||||||||||||
|
Thomas a Kcmplg (De Oere-
lormeerde —, W i 11 e m Te e 11 i n c k, zie \'Ieellingisten. Aldus geheeten omdat
hij aandrong op beoefenende godzaligheid, •en hierin een merkwaardig voorbeeld had in Thomas a Kempis (f 1471), den beroeinden schrijver over de Xa- volging van Christus. Thomas-christenen, <_\'haldeeuw-
sehe christenen, uit Syrië en Antiochië | naar Perzië gevluchte Nestorianen (z.a.), die zich in 4811 vereenigden onder, en : noemden naar T h o m as Hals u m a s. Ken gedeelte van hen werd door den aartsbisschop van (!oa, Alexisde Menesis, ju lü.\'il tot de Itoomsche Kerk gebracht; zij tellen omstr. 90.000 zielen, erkennen liet Pauselijk primaat en de zeven sacramenten, doch houden zich overigens aan den ritus der (Iricksche Kerk. Thomas-luiden (St. —, eene oude
gewoonte, die nog altijd te Katlijk, in Friesland, in eere wordt gehouden. Jon- gelingen, eu ook ouderen, luiden de beide klokken, die naast de kerk in een klokhuis hangen, dag en nacht door, van 21 December (St. Thomas) tot de Kerstdagen. Sommigen hebben zich zoozeer daarin geoefend, dat zij de heide j klokken tegelijk op de maat kunnen luiden. |
||||||||||||
|
Tlioinasslakken, slakken uit
ijzersmelterijen afkomstig, welke veel phosphorus bevatten; naar den Kn- gelsehen ingenieur (ii leb rist T h o- ni a s , die in L879 patent verkreeg voor een middel om in den hoogoven het phosphorus aan het ijzer te onttrekken. Thomlstcn,aanhangers der leer van
Thomas van Aquino (f 1274), den voor- naamste der scholiasteii. Volgelingen der Thomistische Wijsbegeerte aan deUni- |
||||||||||||
|
T1EM JARES (Du).
|
|||||||||||
|
1140
|
|||||||||||
|
Tiiro.
|
|||||||||||
|
Thii(|. moorddadig roorer tevens
godsdienstige secte in Tanjore en elders in Britsch-Indiè*. Meestal, een dienaar van Kali, de godin van den moord.
Thnjfatèrv\'gr. i,rf»r//fej\\ Naameener
Üec. 1803 opgerichte vereeniging in \'t belang van den Werkenden Stand, te
Amsterdam, tot bevordering der belangen van het onderwijs en van vrouwen, die onderwijs geven. Tlltlle, een eiland eigens in lift
huoffe .Voorden, door den Massilischen zeevaarder l\'ytbeas ontdekt, en dom-de ouden voor het noordelijkst bekende land der aarde gebonden {ultimo Thule), d. i. IJsland, of een gedeelte van Noor- wegen, of wel Scandinavië in het alge- ineen; volgens Ptolemaeus een der Shet- ].mds- en Hrkney-eilainlen I Main/andt. Thurang, (afr.), vaheJi spelen.
Thut iitcIttN. der Jnile wiril
verbPHiint. ihgd.i, doet niet*.\' de jood icordt toch verbrand. Woorden van den patriarch tot den tempelheer in Lessings Nathan der Weise, IV. •_\'. Gebruikelijk: öf schertsend, in de be- teekenis .liet moet maar soo blijven" of ernstig, in de beteekenis „de veroor- deeling of de afkeuring is een persoon- lijke wraak". lli > wish was Intlier. llacry.
to tlmt tllonj|ht, leng.), mr n-enscli, Hendrik. irttH de rader van deze ge- d ach te, Sha kesp e are, Hendrik IV, 2e deel, IV. 4. zegt dit de koning tot zijn zoon. waar deze zieh de kroon op liet hoofd zet, meenend, dat zijn vader dood was; tn. a. w. „je dacht,Hendrik, dat ik dood was, omdat je won dat ik dood was". Tliyniale. igr.i. eigenlijk: plaat*
u-aar geofferd wordt, offerhaard, altaar; Inzonderheid een Baccliusaltaar vooraan op de oreliestra: vandaar schouwburg. Altaar ten behoeve van het koor. Tliyi\'RllR. staf der hacehanteii iz.a. i,
die met klimop en wijngaardloof om- wonden, in een pijnappel uitliep (Euri- pides). (Jr. thnrso*, stengel, vooral van varens. |
Tiara, de tulband of hoofdwrong.
eene hoofdbedekking der oude l\'erzen. aan HerodotUS ti 4uh v. C.) reeds hekend. en door dezen als pilos (gr. hoed) aau- geduiil.Later, de bissehonsniuts of mijter; inzonderheid die van den Paus, eene hooge muts, sedert de begiftiging met deze door der Franken koning Clovis of Clilodwig (f 511) van eene gouden kroon voorzien, en sedert zijne vcrhef- tïi»ir t\'it Kerkvorst.omzet niet drie gouden kronen in edelgesteenten, daarop ge- hord uu rd. /ie Ti are. Tiare, de drievoudig* kroon, drie-
kroon, die de Paus «Iraagt, gedekt door een wereldhol met een kruis en twee breede vanen, die o]i de schouders af- ; hangen. De drie kronen zijn het zinne- beeld der drievoudige waardigheid van teeraar. koning en priester. De drie kronen dagteekenen uit de Ge, de 11e eu de 14e eeuw. TIM (jratlas. (lat), dank n!
vgl. firatia». . Til» ia, de Jlm\'t, welk inuziekinstru-
nient in de oudheid zeer in gebruik was, en hij godsdienstige plechtigheden ge- bezigd werd, He oudste fluit was de Pansfluit, vervaardigd uit 7 of \',l riet- pijpjes van afnemende lengte, die van onderen in eene dwarspijp uitliepen. tëene andere, de riefjtuit zou de god het eerst hebbeu gesneden uit riet. waarin de door hein vervolgde strooinnimf Syrinx : veranderd was. I\'it deze ontstond de l dnbbe/fluit, twee fluiten aan één mond- stuk verbonden. Ticket scalper, (a m.i, \\ett.kaart-
| jeS\'SC&lpeerder, handelaar in deelen van i ntifeai/i-t/\'ckets (zie Mifeai/e) en retour- biljetten. TIen «laren (De —, in onze ge-
sthiedeuis de jaren van 1588 tot 15t>8,
j toen een groot deel van het verlorene
door ons volk op Spanje herwonnen.
en de inwendige toestand ten onzent
voorloopig zoo goed mogelijk geregeld
werd. In die jaren ontwikkelde sich het
vrije Noorden van ons land tot een staat,
] en wel tot een door handel eu nijver-
i beid bloeienden staat. — Tien jaren
|
||||||||||
|
TIKNDAA08CHB VELDTOCHT. 1141
|
|||||||||
|
TIJDDIC\'HT.
|
|||||||||
|
uit den tachtigjarigen oorlog, 1588—\'.\'f*,
is een bekend werk van Prof. Dr. lï. Fruin.
TiendaRgsche veldtocht. Inval
<ler Nederlamlsehe troepen in België na
den opstand (1831). Tiende hu I ;i Ij.mi viiii |V;m
het —. Roomseh ;y», tot de R.-Kath.
Kerk behooren: van tien een kruis,
dewijl de Rooinschen het kruis, als synibcm] ecncr nud-h*oineinsche <slaven-) .•straf, vereeren. Tiende Muze (De —, A n n a
Üradstreet te (\'hicago, door hare
landgenooten aldus geheeten. Zelfs stugge Puriteinen weenden bij hare gedichten. * >ok Margaretlia van V a 1 o i 8 of v a n X a v a r r" e, zuster van Krans I koning van Frankrijk. gemalin van Ilenri d\'Albret, koning van Na var re. die met bevalligheid de pen voerde in proza en in poëzie, f \'21 I>ee. 1549, werd de tiende Muze en de rierde Oratie genoemd. Tienden. Beachapen of geschapen
tienden m Overijsel worden, in tegen-
stelling met onbeechapen of ongeschapen tienden, die genoemd, welke bij overeen- komst in eene bepaalde hoeveelheid rogge veranderd, en dus tot sloptiondon gemaakt zijn. 8maitiendenfook bloed*&n krijtende tienden geheeten, waren tienden van biggen en lammeren; aldus in 1419 te Knspijk. Riders bad men prenttienden (\'m 14011 in den Tielerwaard); tuttienden (te Bunschoten, prov, Utrecht, in \'t be- gin dezer eeuw); TourtlQOische tienden (in lfiriiS te Oijen), d. 1. tienden in Tour- nooische muntspeeie (geld van Tours), te voldoen. TIeiiilniRRltl|dspcnnlnfien,
penningen, pereentsgewijs van de jaar-
lijksche koopsom iler korentienden door den tiendheer of tïendverkooper uit te keeren aan de tiendplichtigeu. waarvan deze een grooten maaltijd hielden. Bij Nijmeegse!) Landdagsbesluit van l\'1 l>ec. 1609 werd die heffing op t> ten honderd bepaald; het laatst bekrachtigd door liet landdagéroeèfl van i» Deo. 1702 te Zatfen. In vervolg van tijd werden die penniii* |
|||||||||
|
gen niet aan een maaltijd, maar aan
kerspel, kerk of predikants-inkonisten besteed: en vanhier dat vele tienden met tienduitgangen bezwaard ziju. Tleildrecht, recht op een even-
redig deel van de vruchten van een (tiendplichtig) stuk grond. De wet van 12 April 1872 iStbl. no. 25) heeft de tienden, vóór de invoering van het lïurg. Wetb. gevestigd, afkoopbaar ge- steld zoodra de tieudpliehtige dat verlangt. i\'i<\'iilinj|. (bij Killaan: tien/inek),
de Hollandsche vertaling van lat. de* naritts, dat „tienvoudig" beteekent: dus eene munt. die zooveel waard is als tien kleinere, /ie Denarius. Tiercé, ifr., wap.t, in drie gelijke
. dee/en verdeeld, door twee lijnen en in \' drieerlei metaal of kleur. Tlerceerlnnj, bet met »/, vermhi-
deren van de rente der Staatsschuld,
. door Napoleon bij decreet van y Juli 181\').
Tierces, (fr., wap.i, driet/\'ng.<bal-
ken, smalle balken, in drietal, ieder\',, s en met de tussehenruimten •/. van liet veld uitmakend. IIgd. DrilUnghalken, Tlers de sol dor. munt. betzelfde
als Triene (z, a.). Tiei\'s-éÉ :i t. derde stand, in Frank*
rijk, vóór de Groote Omwenteling, de burgerij in onderscheiding van den Adel en de feestelijkheid, de beide bev0or- rechte standen. Tijd van zwllgen en een tijd
van spreken (Er Is een —. ver- maning tot voorzichtigheid en beleid. Uit Pred. III : 7. Tijd (Oordeel niet voor den
—, oordeel niet voorbarig, Aan 1 Kor.
IV : 5 ontleend, doch ten onrechte, omdat aldaar den Korinthischen christenen wordt aangezegd, dat zij zich geheel van oordeel hadden te onthouden, dat de Heer : oordeelen zou. Tljddlcht, zie Tijdrerzen.
|
|||||||||
|
1 1 12
|
||||||||||||||
|
TIJDPERKEN.
|
||||||||||||||
|
TIMPAAN.
|
||||||||||||||
|
Tijdperken. Hesiodus noemt er
vijf: het gouden tijdperk, aartsvaderlijk, onder Saturnus; het zilveren tijdperk, wellust, onder Jupiter; het koperen tijd- perk, strijd, onder Neptunus; het helden- tijdperk, wedergeboorte, onder Mars ; liet ijzeren tijdperk, zijn eigen tijd, onder Pluto. Voort» onderscheiden de oudheid- kundigen de navolgende tijdperken van den voorhistorisch en tijd, als: 1° het oudste steentijdperk (liet pa-
laeolitische) waarin alleen steenschilvers vooral van vuursteen gebruikt worden; 2* het tweede steentijdperk (liet neo-litisehe) met gepolijste steencn werk-
tnigen: :i° het bronsnjdperk, toen koper bc-
werkt werd: -I* het ijzertijdperk.
Tijdverzen, verzen, zóo ingericht,
dat, als men de daarin voorkomende letters C, I>, I, li, M, V en X als Ko- meinsche cijfers aanmerkt, deze, opge- teld, het jaartal geven, tot welks her- innering het vers bestemd is. Zoo geeft b.v. Vondel\'s grafschrift: VIr Phoebo et MVsls gratVs
Von1>eUVs hlC est, Vondels sterfjaar luT\'.t. |
aan den schrijver van het bestgekeuide
N\'ederlandsche werk op het gebied der heelkunde (later, uitgebreid tot allerlei geneeskinitlri. Spruitend uit een fonds, door vereerders in lHHf» bijeengebracht I als hulde aan de nagedachtenis van den chirurg-lioogleeraar te Amsterdam, C. h. Tihinus f H Aug. ISK3. Ze werd in 18\'.ll> uitgereikt op 13 December, waar- op het juist honderd jaar geleden was, dat hij werd geboren. Tlmlire, ifr.. wip.), samenstel der
1 stukken, die hoven een wapen prijken; hgd. Obertcappeu. Vanhier: Timliré. iwap.i, gedekt; van de
sehilddckkiiig (timbre) met helm, kroon, helmteekenisi. —Men spreekt ook van titnbreereH, dat op het einde der 17e eeuw in Frankrijk aan niet-adellijken verboden werd. Zij mochten het < >ber- wappen niet voeren, Time In ïnoiiey, (eng.), tijd is
geld, gezegde, dat ten onrechte aan li e n j a in in V r a n k 1 i n wordt toege- sehreven en van veel oudere dagteeke- ning is. Timekeeper, (sport.i, tijduaar-
|
|||||||||||||
|
Tijen. i k. m. a.), hopen, verbastering
van tijgen — trekken. Tik, ibarg.i, horloge. Tik met
slang = horloge met ketting. Tlkar, fijne mat, zooals op de bed-
matrassen in O.-Indië gebruikt wordt; ze worden bijna overal in den Indisehen archipel vervaardigd. Tlkar pandnn, een matje van
pandanus bladeren. Tlkar patjar, een rottlngroat met
drie kleuren, rood (patjar), zwart en
de natuurlijke kleur van de rotting. TH, brug (EnumatU, Kloostertil).
liij Kiliaan OOK tifbritg — vathritg, zulk eene brug leidt van den wegnaar een huis. TUnnns-medalIIe, gouden eere-
penuing, toe te kennen oin de vijf jaren |
||||||||||||||
|
Tlmeo Ihtiuios etc, zie Daitaos
en Quidqnid ld est. Times (The —, het meest bekende
dagblad in l.ondon, opgericht in 1785, allereerst onder den titel van Daily Unioersal Register, reeds in 1788 ver- anderd in den titel van The Timen.Hat gezag van dit blad blijkt uit de wei- bekende uitdrukking:,\'/\'/**\' Timen heeft gesproken". Timmer, (wap.), he/mteeken.
Tim<iii van Athene, (eng.), een
heftig niennclieiihater, naar den held in Sliakespcare\'s tooneelspel van dien naam. Ti in pii ii ii. onzijd., de bekketivur-
mige ruimte of het vak in een gevel of wand, voor het plaatsen van een standbeeld of iets dergelijks. Dus ali* |
||||||||||||||
|
1143
|
||||||||||||
|
TIMTIM.
|
TUIER ENZ.
|
|||||||||||
|
zoodanig geen gevelstuk (zie Eigin
marbles), maai" dienend voor de plaat- et\'ng van een gevelsieraad. Ook liet vlak tusschen de bovenzijde van het raam en den boog. die /.ieb daarboven welft; meestal in gekleurde steenen of tegeltjes. Van gr. tympanon = pauk, ketel trom, vanhier, wegens den vorm, rad of rondeel, en derhalve nok liet hier omschreven tim- pan». — Insgelijks, zeker perkament, dat de drukkers aan de pers gebrui- ken; fr. tympan. Komt ook van gr. tympanon, vanwege het vel van trom* men en tamboerijnen. Meerv. timpanen, Ti in tint. (barg.), zilver.
Ti ml Immer, (barg.), ziUeropkoo-
per. Tl lic tl (Numml —, bij ile Iïomei-
nen, vergulde of verzilverde koperen
munten, met de bedoeling om voor gouden of zilveren munten te worden uitgegeven. Tinctns = gedoopt, ge- drenkt, geverfd, gekleurd. Tinjf kali, <m a 1.), in tingkah-ber-
tingkah, over en weder twisten. Van- ilaar liet woord tingka, Holl. meervoud tin f/ka\'s, kuren, grillen, caprices. — „Zij zit vol tiugka\'s" — vol kuren. Tot kleine kinderen zegt de baboe: „ajo, djangan betingka!" — „kom, geen kuren!" Tlnnef, (van liebr. en e hu ld.
tannef= bezoedelen), iets wat bezoedeld j\'s; vandaar in liet algemeen: rommel, waardeloos geworden zaken, vuil ge- worden goed. Tinnegieter (Politieke —, ie-
mand, die over staatkunde praat, zonder
er in \'t minst verstand van te hebben: naar het in 1722 verschenen blijspel van Holberg Den politiske KandestÖ- her, in \'t hgd. der politische Kunne\' yt\'esser. Tinnen, (wap.), vierkante blokjes
geplaatst op even gelijke afstanden, als hunne afmeting groot is. Tlnttnnnbnlnm, (lat.), schel,bel,
bengel. In \'t mid. lat. ook kerkkfokje. Zie Nolae. In Campaniè\' (z. a.) ligt Nola, |
Tlppecanoe, (am.), bijnaam van
generaal William Harrison, later President der V. S. na zijne overwinning aan de samenkomst der rivieren Tippe- canoe en Wabash (6 Nov. 1811). Tippelen, (joodsche volkst.),
struikelen,over iets vallen, vallen.(Waar- schijnlijk van hebr. tippal = gij valt, van naphal — ralfen). TlFailleeren, (mil), het eten dat
na het vullen der eetketeltjes, in depot- ten overblijft verdeelen (door den kok). Tiran. Van gr. fnrannos, waar-
schijnlijk een vreemd woord, eerst op- genomen ten tijde van ArehUochus (die omstr. 700 v. (\'. leefde); eig. heer, ge- bieder, en wel een heerscher, die noch door wetten noch door eene staatsrege- ling beperkt is; bijzonder hij, die zich in een vrijen staat tegen de wetten en tegen den wil des volks de alleenheerschappij aanmatigt. Itij uitbreiding in ongunstige beteekenis despoot [gr. despotès, eig. (huis-)heerl. Tire la flcclle, ma femme,
(fr.), vrouw, trek aan het touwtje,
ontstaan of populair geworden door een in 183SI in de Variété\'* te Parijs uit- gevoerde komische scène (woorden van E. Bourget, muziek van .J. II. Josse) waarin de zanger een rarekiek vertoont. Na elk tooneel voegt hij zijne vrouw de aangehaalde woorden toe, die zoo- doende overeenkomen met den uitroep: „Srrl ein ander Bild" van den „(»uck- kiistner" van Itrenuglas (recta (Jlas- brennert, in diens Berlin wie es ist — und trinkt (1882—50). Hij ons: „Krrt. Alweer een ander stuk!" Tlrcr les marrons iln ten,
(fr.), de kastanjes uit het vuur halen,
Lafontaine, Fables, IX, 17, Le Singe et le Chat. |
|||||||||||
|
Tlrer les vers dn ncz a qnel-
qn\'nn, (fr.), iemand titthooren. Hgd. Èinem die Würmer aus der Nase ziehen. Qoethe heeft die woorden aan Frosch (Fanst, Auerbavhs Keiler) in den mond gelegd, na ze waarschijnlijk aan \'t Fransen te hebben ontleend. |
||||||||||||
|
1111
|
|||||||||||
|
TI RE».
|
TITEL ENZ.
|
||||||||||
|
Tire», (fr., trap.), de rijen, waarin
een geschakeerd schild, — in den trant der vierkante vakken van een sehaak- bord, — verdeeld is. De rakken dier rijen lieeten f r. pointe. Tlrc si n s, (ro y t h.), gr. Teiresias,
uit te/\'rea (hemelteekenen); zoon van Eueres en Chariclo, uit het geslacht van den autochthoon Udaios (Udaeus), be- roemd waarzegger te ïhebe. Hij zou of sedert zijn 7e levensjaar blind geweest zijn, tot straf omdat hij aan de menschen den wil der goden had bekend gemaakt; of door Athene met blindheid zijn geslagen, omdat bij baar in liet bad bad bespied, en zij hens badwater in de oogen wierp. Later bad de godin echter berouw over deze daad, en stelde hem schadeloos door hem de gave te verleenen de stem der vogels te verstaan, en hem een stok te geven, waarmede bij even zeker kon gaan als een ziende. Mij vond den dood bij de bron Tilphossa (bij L\'oronaea in Boeotïë), waar hij een orakel had.Tiresias komt in het bijzonder voor in de sage van Oedipus (z. a.). Tlrcz lc rl<1cau, la larcc est
Jonée, (fr.), trek het gordijn dicht, de klucht is afgespeeld, het slot van alle oude kluchten, waarbij het gordijn op ringen langs eene stang gleed. Men beweert dat Kabela is (1495—1053) een oogenblik vóór zijn dood gezegd zou heb- ben: Je m\'en vais chercher un grand peut-être; tirez Ie rideau, la farce est jonée; maar Verdier (1544—1600) en Colletet (1598—1659) hebben dit op afdoende gronden tegengesproken. Ra- belais moet vroom gestorven zijn, doch zijne vijanden hebben zijne nagcdaehte- nia zoeken te besmetten. Tlronlaaae (Notac —, abbre-
viaturen of verkortingen in het schrij-
ren, waardoor eene lettergreep of een geheel woord door éene of enkele letters, of door een teeken aangeduid worden. TulliuB TirOf de vrijgelaten slaaf van Cieero, beeft ze stelselmatig geordend. Hij was dus een der eerste voorloopera van het bedendaagsehe snelschrift. Tlsl mllitare, (ital.), militaire
tering. Uitdrukking van Crispi, in |
|||||||||||
|
Maart van 1896 na den tegen Menelek,
koning van Abessynië, ongelukkig ge- voerden krijg der Italianen, voormalig President-Minister in Italië, in een aan generaal B a r a t i e r i gezonden telegram: Questo non è guerra, è tisi militare (dat is geen oorlog, maar een militaire tering), waarin hij den generaal zijn talmen, zijn niet doortastend strijden verweet. Tlslphone, zie Eumeniden.
Tisio-beaw (tisja-heah), (hebr.),
de negende (dag) in (de maand) Ah (omstr. 15 .Juli—lö Aug.); vastendag, wegens de op dien datum gebeurde ver- woesting van den tempel te Jeruzalem. In de volkstaal vaak verkort tot tisjebov. Tïsi\'i. eene maand der Joden; op den
.\'{en dag er van i in September of October) valt de Joodsche vastendag; zie Gedalja. In den lateren Joodschen kalender komt Tisri, evenals bij de Syriërs, als de eerste maand des jaars voor. Titan, reusachtig genie (vernuft),
esprit-fort. Titanla, gemalin van Oberon den
Koning der Elven of Peeën, en dus zij
zelve de Koningin. Zie Sh akespear e\'s Midsummer Night\'s Dream. TH anstra |». reuzentrap. De Ttta-
nen, zonen van LTranus en (iaea (Hemel en Aarde), met de Giganten, (Henzen) verward, bestormden, volgens de fabel- leer der Grieken, den hemel, waar Jupiter troonde, door rotsen op rotsen te sta- pelen, in de velden van Phlegra (stad in Macedonië), ten einde Jupiter (Zeus) te verdringen en hun broeder Chronas op den troon des hemels te plaatsen; doch werden door Hercules bedwongen. Titel,datgeen, waaruit iemands recht
zijn oorsprong neemt. Titel (Eln — miiNH sle evst
vertraullch machen, (hgd.), zegt Mefisto in (ioethe\'s Faust,als hij den leerling raad geeft, hoe bij zich tegen- over vrouwen te gedragen heeft, nu bij hem aanraadt in de geneeskunde te gaan studeeren. |
|||||||||||
|
1145
|
|||||||||||
|
Tl TI.
|
TJJJOEH.
|
||||||||||
|
Titt, de Franache straatjongen, wan-
neer bij zich in een schouwburgzaal bevindt. Tittel of Jota (Geen —, niet hef
geringste. Uitdrukking van Jezus in
Matth. V : 18a: „(«een jota of tittel van de (Mozaïsche) Wet zal voorbij- gaan". Mij noemt de jota (Jód) als de kleinste letter van het llebreeuwsehe alphabet. Tittel (vgl. huk. XVI: 17) = letterstreep; want niet de vokaalstreep- jes of de accenten (onder de Hebreeuw- sclie letters), die gewis van latere uit- vinding zijn (zie Masoreten), maar de kleinste streepjes of haaltjes aan die letters zelve zijn hier bedoeld. Titulair, (fr.), volgens den titel,
den titel hebbend, maar niet den rang zei ven, die er door wordt aangeduid. Men spreekt mitsdien van „titulaire rang", bijv. als een kapitein wordt ge- pensionneerd met den rang van majoor Onderscheiden van Titularis (lat.), den titel voerend, terwijl tevens de rang er aan beantwoordt. Tltulo partlcularl, (lat.), aan-
sprake/ijk voor een gedeelte. Letterl. krachtens hij zonderen rechtstitel. Tltulo iiiiiversali, (lat.), aan-
sprakelijk voor het geheel. Letterl. krachtens algemeenen rechtstitet. Tftuskop, hoofd of kop met kort
gesneden kroeshaar, naar de manier van den Romeinschen keizer Titan. Tivoli. benaming voor villa\'s of
lustplaatsen, feestzalen en derg. naar het Italiaansche stadje van dezen naam, het oude Tibttr in Latiura, omringd door sehooue landhuizen. Het beroemdste hedendaagsche Tivoli is dat te Kopen, j hagen, waar men alle vermakelijkheden in één park vereenigd vindt. Ti.aboggam, zie Tobag(g)an.
TJamat, (batav. mal.), Inlandsen
opziener, onderopzichter; — ontvanger van pacht op Tjomas. TJambang, (m a 1.), haard, bakke-
baard. |
Tjuiiiboek, (pers. tjaboek), Bat.
(Soend.) een rijtnigzireep. — Tjemeti (\'uit \'t Faniil.) roede om te slaan, garde, karwats. TJamboek, (z.afr.), zie Sambok.
Tjaiult Sfcwoe, de duizend tein~
pels, in het Zuidergebergte, bij Solo nf Soerakarta, (Midden-Java). De steenen er van bleven op Java over uit den Brahmaanschen tijd. T|aillloc. (jav. en mal.), bereide
opium. Zie Opium. TJuutliig, (jav. en mal.), klein
koperen buisje met handvat en tuit, dat bij het batikken van kleedjes, gebruikt wordt. TJap, (jav. en m-A^.), zegel, cachet,
stempel. TJap sembllan (Atjch), Sultans-
zegel. Tjatlar, (mal.), pokken, zie Man-
tri-tjatjar. T|elana, (jav. ook in \'t mal. in
gebruik), een lange icijde broek of
pantalon. De Atjehers dragen een bij- zonder model met lang kruis. Een Mal. woord voor broek is ook seloeicar en serairah, uit het Arab. overgenomen. TJëpoek, (m a 1.), platte ronde doos
van kout, dienende ter berging van allerhande dingen, inzonderheid van ar- tikelen van toilet, ook tot het weg- brengen van een bord met eten. Tl et] el e u gau, (mal.), varken of
spaarpot. TJeunkeii, spotnaam der inwoners
van llindelopen. TJèwo, (\'mal.), hloemhanger.
TJIIocm, (mal.), zoen, kus. Ment-
jijoem, kussen, eig. alleen door neus en mond tegen het voorwerp te brengen en met den neus op te snuiven. |
||||||||||
|
1116
|
|||||||||||
|
TJ1NTJI0E.
|
|||||||||||
|
TOECMP,
|
|||||||||||
|
TJIntJIoe, oorspronkelijk chin.,
beteekent aeheepakapiteitt, gewoonlijk allee» voor de navigatie, doch ook wel eens gebruikt tot aanduiding van den
t\'hineeschen gapercargo op een schip. (Supercargo = vertegenwoordiger des
eigenaars eener lading aan boord van een schip). TJoellni, (mal.), hoeveelheid opium
voor éenc pijp; ook de opiinupijp zelf. T|okkers, spotnaam voor de inwo-
ners van Arendonk (Antwerpen l, we- gens liet eentonig heen en weer Btjok- ken" van hunne oude weefgetouwen. I*it dit ainhaelit sproot ook hun tweede spotnaam, Gorteters, naar \'t oude volks* rijmpje: Havere gort,
In \'t water gesport,
Is. voor de wevers.
Eene nieuwe nijverheid, het sigaren- maken, deed een thans meest gebruikten spotnaam Pinnekensmakera ontstaan. i\'JoMcl. (ma l.i, imjfbakje.
TJzet, imal.l, the*putje.
To lie or not tobe. that la the
qnestlon, (eng.t, te zijn of niet te zijn, dat is de vraag; Sliakespea re, Hamlet III, 1 in de alleenspraak van Hamlet. To bryan (nny one), eene bom-
bastieche redevoering tut iemand hou- den. Ontleend aan Bryan, den zïlver- nian, den tegenstander van Me Kinley idie Oct. lKiMi met groote meerderheid van stemmen tot President der Vereen. Staten verkozen is i. To orr Is limnnn, to forglvc
tllvliie. \'eng. i, van P O p e, sïe t\'rrare lui ma n ii in est. Tojist. de geroosterde snede brood,
die in Engeland hij de thee wordt rond* gediend. Ook \'t drinken op iemands ge- zondheid. daar ineu in Engeland gewoon was, om hem, die een gezondheidsdronk zou toebrengen, \'t glas met een stuk ge- roosterd brood daarin aan te bieden, \'t Verhaal luidt: „Anna Itoleyn (f 1536), gemalin van Hendrik VIII van Engeland, |
nam een bad; om aan hare zeldzame
schoonheid hulde te doen, dronken de heeren uit haar gevolg ieder een glas water uit \'t bad. Een enkele deed dit niet; aan hen. die hein de reden daar- van vroegen, antwoordde hij : „ik behoud voor mij de toast" n.1. de dame. Hit wordt ook verteld van een ridder onder Karel II eu een bekende selioone te Bat li. Tobhednnsers, spotnaam voorde
inwoners van llarlingen. Vroeger waren er vele wevers (emigrès), die hun weefsel in tobben spoelden; de bewe- ging lijkt dansen. Toltlas Hond. zie Kameel.
Tolio(|(]f)an> ia in.) ijsxlede, waar-
mede men van heuvels met sneeuw af- glijdt; vandaar toboggun-baan voor mon- tagnes russen, eene kermis-vermakelijk- heid. waarbij men in eene slede van de hoogten af en tegen de hoogten op, over de verschillend gebogen baan heenglijdt. Tochtgaiiffer, tafr.i, zie Smous.
Een geboren Afnkaander, die in het bovenland allerlei artikelen opkoopt, welke hij de binnenlanden uitvent. Toddy, geliefkoosde drank in Schot-
land, bestaande uit ecu of ander geest- rijk vocht, heet water en suiker, \'t Woord is een verbastering van taadt\', de lndi- sehe naam voor \'t zoete sap der palmen. (Skr. to/di of taldi, uit tal = palmsap). Todo es |>i»ro. het geheel is ireinig.
Spreuk van H. V ra u seesco Horgia. Toean besar niial.U.Voo/e//^r,
titel van den (iourernenr-Ceneraal van Xederl. Indic bij de Inlanders; ook zeggen zij : Toean Ilesar Betaa\'l of liogos; l>e (iroote Heer van Batavia of van Ituiteti7.org (naam van de residentie). Zie Toeiran. Toean ltam, (mal.), zirarte mijn-
beer. Toean kan ook Toeican worden geschreven. Toecllp, (sport.), baak aan de
viets om den roet in te zetten, dat de voet niet van het pedaal glipt. |
||||||||||
|
17 TOBWAH ItATOE.
deren va» onreinheid •= zelf verdorven
en anderen verdervend. ( Deze term is ont-
leend aan de liabbijnsche terminologie). Toen i Doen) vlogen wy met
hem te zneinen nu den briuiri. In de Amst. spreektaal : .ffearremd na
den brand". Vondel. Gyebreght, reg. 110 (4e ltedr.i aldus Arend van Aemstel, in liet verhaal aan Badeloch van den strijd op den „Middeldam", waarhij hij en (ïysbreght liet uiterste hebben gewaagd. Toendra\'s, beeroren mussteppen
/n Siberië. Toeren varen, (m i 1.), strafexer-
ceeren. Toertjes vnren, (rail.), zie Varen.
Toetoel. ) j a v. l, stip, spikkel, ye-
rlekt. Mnt j 11 n. ftijyer), toetoel, yevlekte tijyer. panter, felis pardus. Toetstligsrecht, recht om wetten
te toetxen aan de Grondwet ToetNtsRen, in de oudste en de
nieuwere uitgaven van den statenbijbel,
Jez. VII : 18, vlg. de kantteekening: „met tsissen, sehuvtfelen en Huyten tot sich doen komen". Van der Palm: herwaarts lokken (en alzoo te samen
brengen, omdat de ijniker zijne bijen hijeensluit, om ze saam te houden. Tih\'w. (hehr.l, goede; hol-toew =
alle yoeds, al wat wensehelijk is. Tocwan, (\'m a 1.), heer, meester, mijn-
heer, mevrouw enz.: Toewnnkoc, heer, mijnheer (van vorstelijke personen en hoofden); Toewan poetérl, mevrouw de prinses; «lang uiper- toewan,wic als gebieder erkend wordt, d. i. de regeeremien vorst. Toewnn pnmlltn,iskr.>, leerttar,
schriftyeleerde, geestelijke, priester. Toewan pamlita, Rom. benaming van den pastoor. Toewan rntoe. in \'t Jav. keizerin,
ratoe in \'t .Mal. titel van vorsten (ook van vorstinnen i. |
||||||
|
TOEDOEND. 11
Toetloenjf, Maleische naam voor
een platten gevlochten in den Indischen \' Archipel algemeen gebruikten hoed, waarvan gelijkvormige nanuuksels vóór eenige jaren hij de Ëuropeesche dames in swang waren. Tot-hun, (mal.), de Heer, God, de j
godheid. Toejiewend, | fr., wap.i, heeten :
twee leeuwen, wassenaars enz. wanneer de lier-rechts staande omgevend is en zij zieli dus naar elkander toe keeren; twee paalswijs (z. a.) geplaatste dieren, wanneer het bovenste omgewend is. Toelinn Allah, de Heer Ood.
Tn« I ;i s t (De —, groot uijn ra f,
inhoudend 640 tfesschi-n wijn. Ook tle inhoud er van, van drie tot zes amen i hij K i 1 iaa n i. Naam van hotels. Toeloeng, (jav. en mal.), hulp, ;
hijst and ver/renen, lielpen: help! ToeniHHt. in Friesland tireetle yras- \\
snede. In (iehierland en elders ij mat. Toenintl. nu ol ti k kent, van sago- i
bladeren vervaardigde mand. Van een |
ttiemait sago kan een groot gezin 4 of |
5 dagen leven. Toenicnggoeng en Têmeng-
goeiig. (Hel Pan de lief/enten tip Jura ;
dit is de laagste titel, hoogere zijn Adiptrti en Panyeran. Staat er Rade» of Kaden A/as voor dan is dat de adellijke of gehoortetitel. Algeineene titel voor een Regent op .lava is ook Boepati. Temenggocng ook als titel in
gebruik aan de .Maleische hoven, liet was de titel van den \'Jen staatsdienaar in het voormalige rijk Djohor; de Ie was de lïeudhara. Torin\'oh (taein\'ah), ihehr.i. on-
reinhet\'d, verontreiniyiny. Zie Tamei. De volkstaal past tiet woord ook in geestelijken zin toe op slechtheid, ver- keerde wegen, zaken die tot afval ver- leiden. Van een verworpelhig of een diepafvallige wordt gezegd: hij is een awi-awous-ha-tnfin\'oli = rader der va- |
||||||
|
1148
|
|||||||||
|
TOEZIENDE VOOGIJ.
|
|||||||||
|
Toeziende voogd, de voogd, die
de belangen van den minderjarige waar- neemt, als /ij met die van den voogd in strijd zijn, en zorgt, dat de voogd zijne verplichtingen nakomt: de voogd doel Uem rekening en verantwoording. Tot, zie Tour.
Tolcll (tafeeï), (u.hebr. vaak ver-
kort tot tafel), het bijgevoegde. Vandaar in liet algemeen: bijzaak (in tegenover- stelling van \'ikkor — hoofdzaak). TolelcineiieNNcIiool. (bar g.),
H.-Kath. Kerk. Toïf a niti. eene oude vrouw van Na-
pels, vereeuwigd door hare uitvinding van een smakeloos en kleurloos vergift, door haar liet Manna van den 11. Xieo- laas rail liari genaamd, doeli beter bekend als Avaiia di Tojfania. Meer dan 600 personen vielen als slachtoffer van dit boosaardig vocht. — Hieronyma Kpara, gewoonlijk La spara geheeten, eene bekende tooverbeks, ongeveer een
eeuw geleden, verkocht een soortgelijk elixer, waaraan eveneens velen stierven, en waarvan bet geheim eerst na vele jaren werd ontdekt. Tofoes, iliebr.i gevangen (van ta-
foos grijpen, vangen i. Ta f es zitten = gevangen zitten. Toj|ii, oorspr. bij de Romeinen het
wijde, lange opperkleed, het algeineene
kleedingstuh bij dag en nacht voor vrou- wen en mannen, in vredestijd, wanneer zij in \'t openbaar als burgers versche- nen; nok van publieke vrouwen, die geene stola iz. a.) dragen mochten. Dus, bekleeding, lichaamsbedekking. Verwant met tego (ik bedek). — Hij de koningen was ze geheel van purper; de magistraat droeg alleen den rand van deze stof {toga praeterta, d. i. toga met boord ot\' rand omzoomd i. Ook (r. k.) pr/exter- k/eed. Zie Cedant anna togae en bij Oratio. T()j|ii punt. (lat.;, de. eenroudige
toga, d. i. niet gerand (praetexta), van de ambtelooze burgers, en die de jonge- ling aankreeg, als hij den inannelijken leeftijd intrad; vanhier ook toga viriUë geheeten, en die op het feest der l.ihe- ratia (i. a., Aanh.) werd toegewezen. |
Tohn-M a liolni lees: Tohoe-unho-
hoe (Touboe wowonboei ibebr.i, woest
! en Zedig. Ken aan (Jenesis I : 2 ont-
| leende uitdrukking, om een ehaotischen
I toestand, een toestand van verwarring
aan te duiden.
Toilet, van fr. foi/e = linnen ;oor-
. spronkelijk een doek, dien men over de
: tafel spreidt om daarop al de zaken te
leggen, die tot den opschik belmoren;
later de tafel en de hetioodigdheden voor
den tooi. en eindelijk de opschik zelf.
Tokel of Toké, (mal.), groote
hagedis, gekko. Jav. tèkek. Token,(eng. >, door particulieren, in-
richtingen en steden uitgegeven koperen i muntstukken, alleen eigen aan Groot-
Hrittanje en de Hngelsche koloniën. In 1653 ontvingen de kooplieden van de regeer ing verlof, taken* in omloop te brengen; maar vóór dien tijd hadden ook ! eenige steilen de koninklijke goedkeu-
ring daartoe. Sedert de ltie eeuw zijn bijna 3000 versehillende soorten van to- kens in omloop gehraeht. Toko, (chili.), heteekent in V-I.
winkel in \'t algemeen. ToIhh, Itritseh-lndisehe geldswaarde,
1V2 = éen ons. Tollet|e mtikeii,(tooii.) eene aar-
digheid hebben ten koste ran een ander. Tolosa (Goud nlt —, zie Goud
uit Tolosa.
Tolstoïsme, energieke poging om
aan de ellende zoowel van de wereld als van het eigen hart een einde temaken, door afsnijding van alle onwezenlijke be- hoeften. Ze voldoet aan bet mystieke gemeenschapsgevoel der Kussen. De Uuss. graaf I.eo Tolstoï deed afstand van al zijne goederen, om van eigen handen~ arbeid te teven. Ten opzichte van het huwelijk ligt zijn ideaal in geheel-ont- houding. Zijn godsdienst is een leven voor anderen, waarvan de grondgedachte ligt in Matth. XVI : 2.\'.. l>e studie der Evangeliën en speciaal van de Bergrede i.Matth. V, VI en VII), alsmede de in- vloed van een geestverwant Souta- jeff (zie Sontajeffskt/) leidden hem tot |
||||||||
|
[149
|
||||||||||
|
TOM-POUCE.
|
||||||||||
|
TOLYERROSD.
|
||||||||||
|
dt* veroordeeling van de hedendaagache
maatschappij op alle punten. De kern van liet Christendom /.iet bij in Matth. V : 3i>: „Wedersta den bonzen mensen niet"; daarom beschouwt hij de recht- bnnken en tiet leger als verderfelijk voor \'t geluk der menselieii. Tolverhond, (hand.), de vereent\'
ging pan de meeête Duitsche staten, tot eene gelijke heffing van de invoerrechten of tollen, wier ophrengat jaarlijks na af- trek der kosten van inning, evenredig onder de verschillende staten verdeeld werd. Tom, hebr. tam, letter], volmaakt,
schuldeloos. In de Joodsche volkstaal meer in den zin van: eenvoudig, gedul- dig, goedig; hij is een iesch torn = bij is een goede stil, letterl. een braaf man (vgl. Oen. XXV : 27). Hebr. töm beduidt rechtschapenheid enz. Tom Ponce, ifr.i, klefn-dutmpje.
|>e dwerg -J an II au u e ma, van Nt.Anna- l\'arochïe, reisde jaren geleden als Admi- raal Tom Pouce de wereld door, en ver- toefde lang te Amsterdam. Hij wandelde •Januari 1895 in de uniform van een heil" soldaat door de straten van Almeloo, waar bij in bet lokaal van het Heilsleger oefe- nhigen leidde en toespraken hield. — I\'it New-York werd \'i Aug. 18115 de dood bericht van (J ene ra al Toni I\'ouce of Tom Thumb, den Amerikaanschen dwerg die omstr. 1858 eene rondreis door Kurona deed. Hij was de kleinste man ter wereld, wiens ware naam heette te zijn Charles Stratton, maar eigenlijk Kniest Uepey (1838—88) en die door Itnrniini ontdekt werd. Tom-fooi, (am.) dwaze Tom, een
dwaas of koddig nienseh. Toitlllliawk, strijdbijl der Indianen
van N.-Auierika. Ook symbool vanden oorlog, blijkbaar in het spreekwoord da tomahawk begraven = vrede houden,
lu bet omgekeerde geval heet liet: „de vredespijp (z. a.» wordt opgeborgen, en de tijdelijk tier/racen tomahawk weder opgedvtreii. Tombe hof mol Ie clcl. ponr-
vii que Je me ven(je. moge de hemel |
1 op mij vatten, al.* ik mij maar kan wre-
i ken; Corneille, Rodogune (1646)V, l
\' woorden van Cléopatra in «Ie al leen-
spraak. waarin zij wraak begeert te
nemen op Rodogune en haar aanhang.
Aleer bekend dan deze regel is IVrixse
Vunieers pourvu uae je me venge uit.
de Agripplne van Cyrano de lï e r-
gerae van 1643; zoodat Corneille
[ dezen regel aan Cyrano kim ontleend
| hebben.
Tomber avec j|rftec, (fr.), met
gratie ratten, zooals de gladiatoren der oudheid, die, zelfs wanneer zij doodelijk i «-aren getroffen, met bevalligheid zoeb- ten neer te zijgen, om den bijval der toeschouwers te verwerven. Tomber eu quenoullle, t \'i
xpitfeteen worden, d. i. van de regeeving
door mannen overgaan tot de regeeriug 1 door eene vrouw, aan eene rronw rer-
vallen. Volledig: tomber de lance en ijuenoaille (a lancea ad fusuin trausire i. i omtrent een leengoed. De Salisehe wet
bepaalde bijv. dat Frankrijk niet door i eeue vrouw geregeerd mocht worden.
Zie No woman en In terram. Tontel i tomee t. vaak verkort tot tome,
(hebr.) onrein; vooral omtrent ritueele onreinheid, (bijv. van iemand, die des I ochtends na het opstaan zich nog niet
; gewassehen heeft). I>e vrouwelijke vorm
!• uu inlt eene onn ine, duidt in de volks . taal aan: eeue ontuchtige of publieke
( vrouw.
Tonn-1-iiiUs. in de joodsche volks-
taal zooveel al* öns kruidje-roer-me- niet; gezegd van iemand, die zeer gevoe- lig, al te tijti voelend, spoedig geraakt is. He uitdrukking is eene verbastering van liet Duitache thu-mtr-nichts. Tournier, eigenlijk toamer (h e br.)*
I (letterl.: ge zoudt kunnen zeggen) = I misschien. Van hebr. amar < zeggen i, 2e pers. fut. Tommy Atklns, (.eng.), de ver-
persoonlijking van den soldaat. Tom-poMce, l\'lein, zeer fijn en lek-
ker taartje. Naar den dwerg Tom Ponce , (a. a.). |
|||||||||
|
L150
|
|||||||||||
|
TOK,
|
|||||||||||
|
TO-OES.
|
|||||||||||
|
Ton, titan (1.), cent\' aangenomen maat
tnt bepaling van den Inhoud van schepen, ot\' van de grootte tier lading van Bche- pen, zijnde gelijk of ongeveer gelijk aan LO00 kilogrammen. Ton ainoiii\' iii\'ii rela.lt hik*
vlrglnlté, (fr.), me liefde heeft mij weder tot maagd gemaakt. Woorden van M a r i o n Hel o r ni e, in V i c t o r
Hugo\'fi drama van dien naam (V, 2t, tot haren minnaar Didier, of liever tot de muren der gevangenis, waarin hij opgesloten is. Ton qtie lult la mnslquc
(C\'"est Ie —j <le toon geeft \'Ie muziek
aan. l\'it den toon, waarop iets gezegd wordt.Mij kt de bedoeling van den spreker. Tonder, (barg.), /u-nufje; die ton-
der is vermuft, dat praatje geloof ik niet. Tong is een klein 11 «1 (De —,
Uit Jak. III : 5.
Toiiji raakt Ion (Zf|ue —, hij
raakt aan \'t prat en. Vgl. Hark. VI: 35: Luk. I : 1)4.
\'I\'oiuj-nlrliiiriist. werd Wil Ham
Kwart llladatone (i te Hawarden
19 Mei 1898, oud ruim 88 jaar, op staats- kosten in Wcstniinster-Abbey bijgezet), omdat hij met zijne tong (spraak) zoo- veel uitrichtte, getiteld in een Juni 1895 verschenen bundel gedichten van Klchard Ie UalUenne —: „tli\'alchemic tongue that turned poor (tbemes
of statecraft Into golden glowing dreams. Dat is:
Tong-alchimist die dorre staatsproblemen Tot gouden droomen maakte —". Zie Alchemie. Tonitrnniit, (fr.), donderend (van
eene stem). Van het lat. tonitrw = donderslag. Tonkliiols (Le —, (f r.), de Tonki-
Hees. Itijiiaain. den Fransehen minister-
president .In les K e r r y (1832—93), door diens vijanden gegeven, omdat hij de expeditie tegen Tonkin had doen ondernemen. Toiiiieuclll. belasting, geheven naar
het aantal tonnen, \'t welk de inhoud van «en schip bevatten kan. Deze belasting |
|||||||||||
|
1 was hij ons geregeld geworden hij de
Algemeene Wet van 26 Augustus ls-J-J (Stbl. n°. 3*) llooCdstuk 25 iirtt. 292-310; doch is in 18."».r> afgeschaft. Tonsuur, hoofd* of kruinschering
der priesters, onderscheiden in de paulinische, boven \'t voorhoofd, en de petriniwhe, op de kruin. De eerste is in de tirieksehe kerk in gebruik, de tweede in de I.atijnsche. Men kan de \' rler/cale en utunaeha/e tonsuur ondcr- , scheiden. I>c eerste bestaat iu liet weg- scheren der haren van de kruin en is voorgeschreven voor alle geestelijken, van den laagsteu tot den hoogsten rang; bij bisschoppen is zij iets grooter dan bij gewone priesters: de tweede, in vele moniiiksordeu voorgeschreven, laat , slechts een smullen haarkrans om het hoofd over. Me tonsuur wordt aan de seculiere geestelijken gewoonlijk tegelijk inet de vier mindere orden toegediend. Tontel* o» de kien, ibarg.j. sleutel*. Tontlnc (Eene —. aldus genoemd
naar den Napolitaauscheu bankier l,o- renzo Tonti, die zich in de 17e eeuw in Frankrijk vestigde, is een kapitaal, door verschillende personen hijeenge- bracht, waarvan de voordeden door de langstlevenden genoten worden. De deel- nemers bepalen, dat het fonds op zeker tijdstip, vermeerderd niet de oploopcnde renten, onder de alsdan nog levenden verdeeld zal worden; of men bezigt de inkomsten als lijfrenten, en stelt vast, dat de lijfrente van elk, die komt te overlijden, weder verdeeld zal worden onder de overlevenden. De uitvinder zag in de Tuntiite* een uitstekend middel om gelden te verkrijgen ten behoeve der schatkist. In onzen tijd heeft men iets dergelijks in de overlevingskasscn der levensverzekering-maatschappijen, Too tuil o* the mllk ol hitman
liiiiriiit\'Ns, leng.i, zie Die Mifch enz. Tooclicsi afgeleid van hebr. tttchas,
tachat = ouden. eig. het omlerttte. De volkstaal duidt met dit woord aan: het achterste, het achterdeel. To>oes (tu-iteth), in.hebr.) fout,
diva/ing. vergissing} /ie Tuit-eh. Mecr- voud: To-f-jon*, Ta-i-jatte = fouten, dwalingen, vergissingen. |
|||||||||||
|
1151
|
||||||||||||||
|
TOOLBAÜ.
|
||||||||||||||
|
TORENMETERS.
|
||||||||||||||
|
Toolbagr* (sport), gereedsehaps-
tasch.
|
||||||||||||||
|
Men vindt er nog een toovereasenp/ein,
Ken inwoner van Onkerzele kon eertijds in \'t omliggende land geen nachtverblijf bekomen. Toovcrmoleii te Apolcla, waar
men oud en rimpelig boven in geworpen
werd, en er beneden jong, glad en gaat\' weer uitkwam. Apolda ligt in het voor- malig vorstendom Weimar. Tooverteeken, zie Stigma dia-
bol ie ii m. Toow, laatste letter van het hebr.
alphabet, overeenkomend met th (of, zonder Dagen leur, in de uitspraak der Asckenaz-lsrai\'lieten, met «l. De getallen waarde is 4üU. Topaas, roode s/een /oorspronkelijk
de naam, dien de ouden aan een groene» steen gaven, afkomstig van een eiland in de ifoode zee, genaamd Topazos. Topje, (barg.), hoedje.
Topo, (fr.), plan, uittreksel. Ver-
korting van topographie. Toren der winden (De —, aeht-
hoekig marineren gebouw te Athene, met voorstellingen in relief van de acht hoofdwindstreken; op het dak stond een\' Triton (z. a.), M\'iens staf zich naar den wind keerde als windwijzer; van bin- nen een wateruurwerk. Opgericht door Andronicus van Cyrrhus (zijne geboorteplaats, in Syrië) of (\'y r rhes t es in de 3e of 2e eeuw v. C. Toren van Dnvld (De —. een
met d« minaret eener moskee bekroond,
prachtig, indrukwekkend bouwstuk, bij de Middelecuwsche Jaffapoort te Jeru- zalem. van welke het gescheiden is door wallen, die ten deele met zand en steen zijn gevuld. Torenkrnlers, spotnaam voor de
inwoners van" Zieriksee. Deze wilden eens een hoogen toren bouwen, doch kwamen niet verder dan tot het kruien van grond voor de fundeering. Torennieters, spotnaam voor de
bewoners van Oldeboorn, die heimelijk |
||||||||||||||
|
Toon. De tonen der Meesterzangers
(z.a) waren strophenvormen met melodie. Die tonen hadden verschillende namen, naar Frauenlob, Mügling, Regen- bogen, Manier e. a. zangers; dit wa- reu de oudste tonen, waarmee het onder- wijs op de zangsehool dier zangers aan- ving. Verder had men de „schwarze Tintenweïse", de „ Hagelblütweise", de „ Kosmariiisweise", enz. Tooit dn «| of Beste toondag, een der
voornaamste veemarkten van Zeeland, te (ioes, invallend op den tweeden Dins- I dag in November, wanneer van heinde j en ver het beste, wat de boer op stal [ heeft, naar CJoes gevoerd, daar ten \\ toon gesteld en verhandeld wordt. Op dien dag heeft ook de verwisseling der dienstboden bij de landbouwers plaats: de knechts en meiden, vrijaf hebbend, niakcu dien tot een halve kermis. |
||||||||||||||
|
Tootclokken, oud Zeeuwsch gc-
bruik op den Toondag (/.. a.), hierin bestaande, dat een paar, hetwelk danste, een stuk koek neemt, en, ieder een eind in den mond, zóo den andere nadert,totdat het op een kussen gaat. Hierop volgt dan de olHeiëcle vrijerij. Tootelokken z. v. a. (\'elkander) uitlokken tot tooten, tneten = kussen. Tootsvliocnen, (wap.), schoenen
niet lange jnintige neuzen, faaswijn, \'riiovniiiiii\'s. spotnaam voor de
inwoners van Schiedam, naar aanleiding van een heksenproces, daar gevoerd te- gen van tooverij verdachte vrouwen. Tooveraars, spotnaam voor de
inwoners van tddergem, bij Denderleeuw (<_>ost-Vlaandercn)oindat liet op dengroo. ten kouter, die beide gemeenten scheidt, niet zelden spookt, gelijk beweerd wordt. Die kouter is naar het volksgeloof eene soort van vergaderplaats voor heksen en toovenaars. Toovcressen, spotnaam voor de
inwoners van Onker/.ele (Oost-Vlaandc- ren) bij liecraardsbergeu, omdat daar vroeger heksen zijn verbrand geworden. |
||||||||||||||
|
rORENSTAD. 1152 TORQUEUADA.
|
|||||||
|
de maat namen van den toren van Tzuin, 1
om voor zich een hoogeren te houwen. Maar iemand, die den toeleg ontdekt had. sneed een stuk van hun maattOUW af, en de turen van Oldehoorn werd nu [ lager, dun die van Tzum. Toreii«i ad, oudtijd» benaming voor
Zutphen, wegens de vele daar aanwezige kerk- en kloostertorens. Toren\\-lJver, zie Patriarchen*
rü eer. Toren vreter**, bijnaam voor de
bewoners van Wirduin, hij Leeuwarden. Tot ltiMO had hier de Hervormde kerk twee torens: doeli eens heeft de gemeente, j wegens geldgebrek éen toren voor af- \' braak verkocht. Torles, de conservatieve staat kun-
dige. de koningsgesinde partij in Knge- land, in tegenstelling met Whigs, de liberale. Sedert 1H8U ongeveer in zwang
geraakt. < >orspronkelijk schimpnamen
onder de regeering van Karel II (f 1685). Tory wordt afgeleid van het ierselie tar a rif (kom, o koning!), dewijl de volkspartij heweerde, dat de ennserva- tieve. de llofpartij. geleek op de K.-Kath. rooverbenden. die ten tijde van Karel I (f 27 Jan. 1649), onder voorwendsel van koningsgezindheid Ierland verwoestten, om den honing binnen te halen. Is dit ZOO, dan kan men Tory met veel meer ! reeht als „ Ierselie straatroover" duiden, wat het woord in \'t Kngelsch nog heden ! heteekent. Men spreekt ook van high- ; Torieso(hoog- \'/\'.— ultra-conservatieven ! Tornekeel, (wap.), zie Wapenrok,
Tornooi, (wap.), zie Steekspel.
Tomoollielm, (wap.), open helm,
traliehelm <z. a.)- Hgd. offenerof Tur- nierhelm. Tornoolhoed, (wap.), in Engeland
en vrij algemeen in iMtitschhuid heeft \\ de gewone hoed in de heraldiek ongeveer den vorm van een parallelogram met afgeronde hoeken, terwijl de rand ver naar achteren uitspringt; hij is doorgaans I purper of rood, met hermelijnen opsla- gen, en heet fr. ehapeau <le tournoi, 1 |
|||||||
|
eng. rap of maintenance of rap »f
iht/uit;/, hgd. \'1\'nrnierlint. In Nederland,
en ook veelmalen in nuitschland, bedient men zich van een vrij lagen hoed met ronden bol en breede randen. Toriioolkrunu. < w a p. >, ring, bezet
met uitsteeksels als de driehoekige han- gers van den barensteel, die zelf nok wel torunoikraag genoemd wordt. Toroed, (n. li eb r., van h ebr. tarod
en e ha ld. terad), xteedx rourtheieogeu, voortgedreven; vandaar in du volkstaal: sterk bezig gehouden, geheel in beslag genomen. Torpedo, vernielingswerktuig, in
\'t water gelegde mijn, ter verdediging
van havens en riviermonden, waardoor men vijandelijke se hepen in de lucht laat springen. l-\'ultou. de uitvinder van het stoomschip, nam er in 1801 de eerste proef mede. Ontleend van den naam viseh, sp. torpedo, ten onzent trilvrij of sidderaal, bij de oude Grieken reeds als narkè bekend, een viseh, door wiens aanraking men een vcrlaminetideii electri- sehen seliok krijgt, begint te trillen of te sidderen, en verlamd geraakt. Lat. torpibus, fr. torpide = verstijfd, ge- voel loos. Tor pcdo (Aerlnl —,/»<•/* t-torpedo,
een projectiel, dat van boven af, uit de tucht op den vijand inwerkt, uitgevon- den Mei 1896, en vervaardigd in „The Aerial Torpedo Syndieate I,td." liet heeft den visehvorm, met van onderen en van boven zeilen, eene sebroef van voren en eene soort van roer van aeh- teren. Onderaan hangt eene lading dy- namiet. Door een eigen motor stijgt de machine tot zekere verlangde hoogte op, en vertrekt dan met eene snelheid van 12 Eng. mijlen in het uur, alleen bij stil weer of bij een gunstigen wind. Na een vooraf bepaalden tijd moet liet projeetiel boven de vijandelijke stad ge- komen zijn, en laat dan zijne lading van een ton dynamiet vallen. Torpedo (Een —, (rest.), cogmtc
met spm\'ticater. Tovfinemn,Anf eenkettfi-jaffer naar
een Dominicaan, bekend om zijn heftige |
|||||||
|
1153 TOUL038AAH6CB KKUIS.
|
||||||||||
|
TORSO,
|
||||||||||
|
vervolging van Joden, Mooren en ketters,
toen hij aan liet hoofd Btond der Spaan-
sche Inquisitie. Torso, romp van een beeld, d. i.
een beeld, waaraan hoofd en ledematen ontbreken, lieroemd is de torso van He- racles. die in het begin der 17e eeuw in her Campo del Fiore werd opgedolven, en zich in het Vatieaan bevindt. Tortlllant, (fr. wap.), kronkelend
om eene zuil (slangen, linten enz.). Tortlllé* (fr. wap.), inet een hoofd-
doek. Tory, zie Tor/es.
Tostim. \'Ii 1\'ortugeeselie festoen, i.&.
Tot er de dood aan volgt,
oorspronkelijk Fransch: Peiidu jusqtt a
re que mort s\'eristtive, bij vonnis van •J4 April 1524 door het parlement van Ifordeaux vastgesteld, naar aanleiding van het overgroot aantal tcrdoodver- oordeelden. die volgens de wet vrij kwa- men omdat de strop brak, hetzij van- zelf, hetzij door tussehenkomst van beul of stroppenmaker. Tot hiertoe en niet verder,
uit Job XXXVIII : 11. Toegepast op
veroveraars (Napoleon I aan de lieresinaj, op groote euveldaders, enz. Vgl. Pin» OH re (z. a.i. Maar ook in scherts. Tot op de koppen, (toon.),
stampvol.
Toten rciten schnell (Die —,
(hgd.), de dooden rijden mie/; refrein
uit lïürger\'s henore, waar Lenore in waanzinsdroom meent, door haren Wfl- helni meegevoerd te worden, en gelooft, dat hij deze woorden tot haar spreekt. Totldem verbis, (lat.), Mieteren
zoovele woorden. Totok, (jav.), echt, onvervalscht,
volbloed; totok welanda = een vol- bloed Hollander; of wel iemand, die zich nog niet in Indië thuis gevoelt. T o t op on {f woelong, (m a).),
zwarte hoofddoel: |
||||||||||
|
Tonaf en tawaph. (ar.), jav.
tan lip. godsdienstige plechtigheid, waarbij de bedevaartganger naar Mekka zevenmaal met snellen tred en hardop biddend rondom de fcaba loopt. Tonché, (wap.), zie tieraak f.
Tonchet (Marie —, eene bekoor-
lijke vrouw, aldus naar eene bekende gunstelinge van Karel IX van Frankrijk, op welke (men zegt door Hendrik van Navarre) het anagram werd gemaakt: Je charme font. Touehoeho (Tochacha), (hebr.),
bestraffing, berisp/ut/. Iemand toiicho- rho zeggen = tot iemand bestraffende vermanende woorden spreken (zie Mnu- cht\'ach). Als term duidt touehoeho (vaak verbasterd tot toarherhe) een der beide boetredenen aan, Lev. XXXITI : 14 vv. en Dent. XXVIII : 15 vv. Tou-eh (To-ek), (liebr.), dwalend,
! vergissend. Zich toue zijn = zich ver- gissen, in dwaling verkeeren. Tonjoui\'N en vedette, (fr.\'ualtijd
op post; Frederik de Groote in het Krposr dn gouvernement pritsst\'en. Tonjonrs perdrlx, (fr.), altijd
patrijzen. Toon Hendrik IV, zoo ver- liaalt men. door zijn biechtvader om zijn vele minnarijen berispt werd, liet hij hem eenige dagen lang patrijzen op- disschen, totdat deze eindelijk zeide. dat hij ook weleens wat anders zou willen eten. De koning antwoordde, dat hij hem alleen de noodzakelijkheid van afwisse- ling had willen duidelijk maken. Het volle woord is: Toujonrn perdri.r, tonjonrs la reine! Touhoe, zie Tuint.
Tonlet-blljard, of IWIard- Toulet,
biljart, naar den uitvinder* fabrikant Toulet, te Brussel en te Amsterdam, benoemd. Tonlonsaansch krats, (wap.),
geledigd (z. a.) kruis met verbreede armen, niet tot de sehildranden reikend en elk drie knoppen dragend. |
||||||||||
|
7.\'!
|
||||||||||
|
TOUMEK. 1
Tonmer, zie Tommer.
Tour d\'lvnlre, (fr.), letterl. ivoren
/ore», eigenlijk de tent, wan ronder iemand
zich, in figuurlijken zin. terugtrekt, zonder zich verder te storen, om het- geen daarbuiten voorvalt. Dat beeld werd door Sa i n t e-lt e u vc (1804—69) uit- gedacht eu gebezigd in een gedicht van zijn bundel Consolatious, waar hij het. bij de opsomming der voornaamste dich- ters van liet romantisch e tijdvak, op de terugtrekking uit den strijd van Al f red de Vigny (1797—1863), toepaste. Tonrmallne, (fr.), lett. asch-aan-
trekher, Borte de pierre precieuse (Abt Oünger), steen die lichte stoffen aantrekt, bijv. asch, haar, vezels, wol en derg. In het midden der 18e eeuw werd deze steen in Frankrijk bekend en had toen allerlei namen : aphrisite, sibérite, aimant de Ceylon, daourite, indicolite, rubïlite, apyrite. — De groene heet tegenwoor- dig: Brazïliaansehe smaragd: de geel- groene: (\'eylonscho péridot; de gruen- uchtig-blauwe; Braziliaanscbe saphir; de karmozftn-roode: siberiet of Siberi- sehe tourmalijii, die veel op een robijn gelijkt. Touriie, (fr., wap.), gen-end =
reehtsgewend (wassende manen); ook bands- en /m<m->iryw.Omgeweud:=:(erois- sant i ciinttmrné, d. i. Ihiksgewend. Tonniez\'VOiis (Mals —. de
fjrAce et 1\'on vons répomlra, (fr.). Deze woorden van L a font a in e,
die ongeveer met ons kijk liever naat- je zelf overeenkomen, worden gewoonlijk aangehaald als antwoord op de critiek ot\' de verwijten van iemand, op wien deze minstens in dezelfde mate zouden passen; hgd. Kehre rot\' denier eige- nett Thi\'ir. Toiute (Vlellle — ,(fr.1, oud wijf.
Alleen in de volkstaal gebruikelijk. Tourteaux, (fr., wap.), koeken in
het algemeen, in het bijzonder koeken van keel. Tourtennx-besants, ifr., wap.),
schijven gedeeld van kleur en metaal. |
||||||
|
I dus rechts koek, links penning; gedeeld
\' van metaal en kleur heeten ze besants- j tonrfeattj: \'I\'nu* les genres soul bons,
hors lc genre ennnyenx, (fr.), alle genree zijn goed, beha fee het ver- velende; Volta ire in de voorrede van UEnfant prodigne. Tons les hommes sont fons,
et «|iit n\'eu vent pns volr. Dolt rest er duns sa chniiibre.
et casser sou mlrolr, (fr.), alle mensehen zijn gek, en die er geen tril zien, moet in zijne kamer blijven en zijn j spiegel ut uk slaan, of wel, gelijk ! P. l\'toddaert (liil.>4— 17.V.I) zegt: Die nimmer zot wil zien, moet deur en (venster sluiten.
Koom\' nimmer uit zijn huis en koude i er andreu buiten :
.Maar. opdat hem zijn wensch onfeilbaar (moog\' gelukken. - Sla hij de spiegels door zijn gansclie huis (aan stukken. In de 17e eeuw onder eene plaat Cha- t-iot de la Mère folie; \'m 1686 bij f\'laude Le 1\'etit in de Discouresatiriquts ook onder den datum van 19 Maart 1783 in de Vorre&pondance secrète, deel XIV, — Ten onrechte beweert dus Jules .1 a n i n, dat deze regels afkomstig zijn van den markies de Sa d e. Tons les ïnéchants sont bn-
(vcurs d\'enn t
Cest bleu prouve par Ie d*- lnj|c. (fr.), alle slechte mensehen zijn
iraterdrinkers, dat is teel bij den zond- vloed gebleken; de Ségu r. Chanson , morale i lrtolj. Tonssalnt,) f r.), Allerheiligen, 1 Ko-
vcinbei\'. l\'it: la feste tons sains, daar-
! van la tons sains, toen la Toitssaint;
j feest in S35 door paus tiregorius IV
| ingesteld.
Tont ft rhulle, (fr.), alles met
olie; spreuk ter kenschetsing van het
toppunt van gevoelloosheid. Volgens
I tl r i in in (Corresp. litt., février 17.">7)
I een der eiicyclopaedisteii. had Fonte-
nelle 1\'abbé Ter ra sson bij zich ten
| eten genooiligd; de gastheer at de asper-
|
||||||
|
TUIT A TltElZE. 1
ges met olie, en liad bevolen eene huift
met boter gerend te maken, daar. zijn «ast ze met boter at. De arme abt kreeg «ene beroerte voordat liij aan tafel ging, en \'t eerste, wat Fontenelle deed, was naar de keuken te loopen en te zeggen : Tont A t\'huile! tont A l\'huile! Tont h tretzc, (fr.), alles voor
•dertien. Kertijds te Parijs, naam van winkels, waar men allerlei snuisterijen voor 13 stuivers (65 centimes» kon koupen. Naar den kreet van den uit- rueper. aan den ingang. Thans is dat de benaming van hetgeen wij een .bazar" plegen te noemen. Tont arrlve en Krnnce, (fr.),
in Frankrijk is alles mogelijk. Dat
gezegde, dikwerf aan De Talleyrand toegeschreven werd integendeel door den hertog De la Rochefaucauld aan Pierre I.enet toegevoegd, toen, den In Oct. 1650, beiden, na een onderhoud met Mazariu, te Jlourg, in dezelfde koets als deze en de hertog Van Bouillon plaats hadden genomen en Lenet de opmerking maakte, dat nie- tnand dat 14, ja 8 dagen te voren had durven voorspellen. Tont en, c\'cst des hlstolres
de femmes, (fr.), dat zijn allemaal vrouwenpraatjes; woord van Fritz, den .slechten soldaat, tot generaal lioum in La Grande Duehesse de Gêroldstein, opera boulle in drie bedrijven door M eil h ac en Hal é v y, muziek van Offcnbach, voor \'t eerst opgevoerd in het Thêi\'itre des Variétés op 12 April 18(17. Tont cltoyen est rol sous nn
rol cltoyen, (fr.)i ieder burg/er is kon ing onder een kon int/, die burger is; Favart, Les trots Sultanes III, 3. Tont comme chez nons, (fr.),
juist a/s bij ons; Nolant de Fatou- ville, Meanin Fmpereur danslahine. Tont est dnns tont (Le —. (f r.),
in alles ia allee, de grondslag van de een- maal zeer beroemde methode Jacotot, voor taalonderwijs, in 1H18 op vele plaatsen ingevoerd; en uitgevonden door |
55 tolt BKZ.
J. Jacotot, lector aan de hoogesehool
van Leuven, en verklaard in Enselgne~ ment iinirersef, Langue maternelle (1823). — In I78tj verscheen te Hem een werkje /Jésordre régulier door Antoine de \\,a Salie, waarin op blz. ó de woorden: ToHt tient A touf, et il i y a de tont dans tont. Tont est periln fors l\'hoii-
nenr, zie Alles is verloren enz.
Tont est pour Ie mleux dnns
Ie iiielllenr iles inomles possl- 1)1 e S, ifr.), alles is zoo goed moyelijk
j in de beste der mogelijke werelden; \' V o 11 a i r v, Candide on l\'Ojitimisme (1759) de stelregel van doctor l\'angluss,
> die aan Candide de ,niétapbysico-théo- logo-cosmolo-néologie" onderwijst. 0or-
spronkelijk is dit gezegde van L e i h-
I nitz in de Theodiraea (1710), waarin i bij verklaart, dat (.iod oneindig vele werelden schiep, maar daarvan de best
i mogelijke koos, waar stoffelijk en zedelijk j goed en kwaad zou juist elkaar in even- ! wicht houden. Tont lalt ventre (Chez eux—»
i (fr.), zegt men van lieden, die het bij
I eten niet al te nauw nemen. Tout ïïnii pur des chnnsoiis,,
(fr.), alles eindigt met ven deuntje
m. a. w. niemand trekt zich aanhoudend de zaken aan. Mariage de Figaro van Heaumarchaia (1784) laatste regel van het couplet van Itrid\'oison aan \'t einde van liet stuk, ter kenschetsing der luchtliartigheid van liet Fransche volk. Vandaar dat de Chamfort (1741— 94) van den tijd vóór de Revolutie ge- tuigt: Ie gouvernement de Franve éttiit une monarchie absolue tempêré» pur des chansons. Zie lis chantent, ils payeronf. Tont Iiominc ii denx pays, Ie
sten et pnls In Fmncc, mr.)» e\'& mensch heeft twee vaderlanden, het zijne
en dan Frankrijk, Vicomte de Hor- nier, la Filte de Itoland III, 2 woord van Charlemague tegen lïerthe, niet als bewering uitgesproken, maar in een aan- val van zwaarmoedigheid bij herlevende hoop. als wensch nl.; bij wenseht dat |
|||||
|
TOUT ENZ.
|
|||||||||
|
TOYNltEK-WEKK.
|
|||||||||
|
Frankrijk groeïe en bloeie cu geheelde
menschheid ten zegen zij, Afin qu\'ou dise uu jour, selon mon es-
(péranee: Tont homme (t deux p<(\'fs> \'« tiett et
(puts la FYattce.
Tont lasse, tont casse, tont
passé (fr.), o/fes vermoeit, alles breekt, alles gaat voorbij, alles om ons heen vergaat en wordt vergeten. Tont l\'iiris. (fr.), allen, die in de
Fransche hoofdstad den toon aangeven. Tont Paris pour Chlniène a
les yenx «Ie Rodrluue, (fr.), ge- heel Parijs heeft voor ChimPne de oogen van Ilodrigue. Deze woorden, die men aanhaalt ter aanduiding der ver- blinde ingenomenheid eener partij of van een land niet eenigerhande zaak, zijn ontleend aan de Xle satire van lioileau, r. \'23\'2: A mon esprif, waarde dicht er gewaagt van den bijval door Comeille\'s Cid ontmoet, niettegen- staande dat treurspel door de lïegeering en de Academie werd bestreden. Tont (Sur Ie—, (fr. wap.),staat
een figuur, die over andere heengaat;
ook een hart- of middenschild. Tont savolr c\'est tout par*
donner. (fr.), olies weten is allet ver- geven, Itij nauwkeurig en gestreng on- derzoek ontdekt men veelal rersehoon- bare althans verzachtende omstandig* heden. De oorsprong is onbekend. Tont soldnt francais porte
«lans sa fjlberne Ie baton de ma vv<*li a I. i fr.), ieder soldaat draagt den maarschalk-staf in zijn ransel; kan tot den hoogsten rang opklimmen. Gezegde aan Napoleon toegeschreven. Daarentegen weet men thans zeker, dat zij denSAug. 1811) door LodewijkXVIIl gericht werden aan de leerlingen der militaire school te St. Cyp. Tont va par detjres dans la
natnre, et rlea par sant, (fr.), alles gaat trapsgewijs in de natuur,
en niets bij sprongen; Lefbnitz, Vgl. Natura in operafionibus etc. (z.a.). |
Tonte femme unie. (f**.), >//.•<
vrouw verandert}spreuk volgensfiran* tdme, Vies des Dames galantes, Dis- cours IV, door hem gelezen op de raani- post (au eosté de fa fenestre) \'m de kamer des konings op liet kasteel van. Chambord en volgens getuigenis van den ouden conciërge, gewezen kamerdienaar des konings, door ["raus [ geschreven. Voor de bewering dat liet versje op de ruit, vgl. Souvent femme rarie (z.a.)r zon gestaan hebben, bestaat geen enkel bewijs. Toitv (tof), (hebr.t, goed. Mazzel
tour (Mazzal-tof) =goed geluk! gewone gelukwensch bij heugelijke oinstandig- heden. Ton wel en. vcrhollandscht van het
hebr. werkw. towonl itabol) = iudom- pelen, indoopen, baden. Het wordt gezegd van den joodschen ritueelen plicht, om nieuwe aarden, glazen, metalen vaat* werken, voor spijs of drank te geliruiken, in water te dompelen, voordat men ze in gebruik neemt. Tower ol London(The —,(e n g.),
een kasteel van uitgebreiden omvang aan de Theems te Londen, Volgens de overlevering werden de grondslagen door J U 1 i u 8 (\' a e s u r gelegd; schoon als historische bouwmeester (i u n d u 1- p h ii s, bisschop van liochester, genoemd wordt. Het gebouw strekte als residentie, als staatsgevangenis en vesting. Ver- Bchlllende personen, o. a. Anna Boleyn. Thomas More enz., zijn er begraven. Touwtjessnl|ders.spotnaam voor
de bewoners van Tzum, bij Franeker. Zie Torennieters. Toynbee-werk, armverzorging in
den trant van Arnold Toynbee, die
in I87ó, als jongman van *IA jaar. stu* dent aan de hoogeschool te Oxford, on- der het ontzenuwde proletariaat van het oostelijk deel van Londen ging M-onen. t 1HK3. Zijne vrienden stichtten hem een gedenkteeken in het midden van Kast* Londen, nl. den beroemden Tognbeehall (in 1K**7 met Dr. Itarnett aan het hoot\'d). het middelpunt voor Oxfordsche stnden- tcn, die in Whitechaple\'s armenbuurten |
||||||||
|
TRABE. 1157 TKA1XWRBCKER.
|
|||||||
|
willen gaan werken naar de inzich-
ten van Arnold Toynbee, ilie net zijn werk beoogde de verhooging van het verstandelijk en /edelijk peil des volks. I»it sociale werk was reeds lang vóórdat het „Toynbeewerk" heette, in theorie verdedigd en aangeprezen, en in praktijk uitgevoerd door een der vurigste ehris- tenen van zijn tijd. ui. Ilenri Maurice. die een werk schreef Worktng and l.earnimj, en wiens volgelingen, hein ter eere in Whitechapel Oxfordhouse .stichtten, met liet beroemde „Wnrkinen- college". — Toynbeewerk vindt men te Verviers dïelgie) onder leiding van (Ü- lon; te Leiden voerde de student Stein- ïnetz het in; te Amsterdam en \'s-(.Jra- venhage zetelt het in „Ons Huis"; te Winschoten vindt men ecne Toynbee-ver- eeniging, welker leden onderwerpen van staatsinrichting, natuur- en scheikunde behandelen. Tegenwoordig is het doel van het Toynbee-werk tweeledig: IV volksontwikkeling, \'1°. verbroedering. Het eerste bereikt \'t meer dan het laatste. Tra.be, iwap.), de dwarsbalk van
een anker. Ook: de xfitf, aan welken een vaandel of banier is gehecht, wan- neer \'t nl. geen lans of piek is. Trabes,(hou \\vk.), van \'t Latijnsehe
woord trabs of trabes: balk. Deze be- naming werd in de Middeleeuwen ge- geven aan den balk, welke in den triumf- boog (.boog, die het priesterkoor van \'t ruim der kerk scheidt), geplaatst is. Op dezen balk staat gewoonlijk het groote kruis met de beelden van de II. Moeder Maria en St. Jan, tusscheu deze worden i groote waskaarsen geplaatst welke in I de diensten ontstoken worden. Tracé, (wap.), zie Geschaduwd.
Trade nnlons. Indroot-lïrittanje,
volgens de verklaring der sociologen S. en A. Webb, „permanente groepen van gcsalarieerden, die ten doel hebben, de voorwaarden, waaronder deze arbei- den, te waarborgen en te verbeteren." Voor zoover men weet, ontstonden zij omstreeks twee eeuwen geleden. Volgens het i\'e verslag van den Vhief Labonr Correspondent (181*7), bestonden er in 1896, voor zoover zij hare verslagen bij de lïegeering hadden ingediend, 1330 f rade unions met 1,487,562 leden. |
Tracledollar,/K/m/(7W<»//ffr,sedert
1878 ingevoerd in Amerika voor den handel in Oost-Azic: bijna 2 pCt, meer waard dan de gewone dollar. Tradc-inark,(eng.), handelsmerk.
Traduttore, tradltore, Italiaan»
sche woordspeling: vertaler, ren ader;
om er mee aan te duiden, dat een ver- taler dikwijls liet oorspronkelijke ge- brekkig of geheel onjuist weergeeft. Trafje handen en slappe
knieën oprichten, wit een tot-stand ran werkeloosheid opstaan, tot wakker- heid en ijver. < Intleend aan Hebr. XII : 12. Tragedie, oude naam voor eomedie
(hij Aristophanes). (ir. tragooidia = bokkezang (uit t fagot* = bok, en ooidè uit aotdè = gezang), óf omdat bij de oudste tragediëu een bok geofferd werd, óf omdat een bok de prijs der overwinning was, 5f omdat de tooneel- spelers (die oorspr. saters voorstelden) zich met bokkevellen bekleedden. Tragedie (De vader der —,
Aeschylos, de Athener, (525—42(> v.
C.i Thespia (omstr. 530 v. C), die ineen wagen niet zijn tooneelge/.elsehap rond- reisde, was de eerste, die op de feesten van IHonysos (Baeehus) aan de koor- gezangen eene theatrale voorstelling der mythen van Dionysoa toevoegde en wordt daarom niet zelden „I>e vader van het treurspel of drama" genoemd. Trahit suftqnemqne volup-
tas, (lat.), eiir wordt door zijne harts- toeht meder/esleept,woorden vaut\'orvdoii. Yergiliua, Kei., II, 65. Train (Etre dans Ie —, (fi\\),
op de hoogte der mode, der heerschende
denkbeelden blijren, met zijnen tijd medegaan. Trall, (fr. wap.1, zie Trek, Tralnwrecker, ia in e r.), npoor- trein-ongel\'uk-veroorzaker, de gemeene Ainerikaansehe trat\'mrreeker, de ver- dervcr uit lust tot verderven, die aan \'t werk is. en vernielt, wat hij een ander niet gunt. |
||||||
|
TRAITE. 1158 TBAN8EPT.
|
|||||||
|
Traite of Trntte (band.), een
getrokktn in\'sst-l, is iedere wissel, waarin de gever (tvansant) aan een derden op eene andere plaats wonenden persoon (traemaat) order geeft, aan den in den wissel genoemden nemer (remittant) of diens order, op een bepaalden tijd eene zekere som uit te betalen. Tru llehelin, i w a p.), b gd. Span-
genhelm, helm met traliën, meestal vijf in getal, door middel eener dwarsstaaf aan elkander verbonden. Later ook tor- nooihelm, hgd, ofiener of Kolhentur- nierhelm geheeten. Op dezen Heten de adellijken van lieverlede een uitsluitend recht gelden. Train, (eng.), naar weleen» beweerd
wordt, naar Th os. Outrain, die in 1801 rails op houten dwarsleggers zou hebben geplaatst. Deze bewering wordt echter weersproken door het feit, dat men reeds in 1740, toen de eigenaars der ijzersiuelterij van < \'oalbrookdeal beslo- ten. de houten spoorwegen, aldaar, door ijzeren te vervangen, den naam ,tram- way" kende (Prof. Hol] in Die ge- gammten Natnneisiaenachaften, :te druk. 1. 7sh). Men vergete overigens niet,dat in het Noorden van Kngeland een kolen- wagen sinds lang .tram" wordt genoemd. De oudste trams zijn van 1(HJ2, die voor personen van 1S32. Tramontane, Italiaansche bena-
ming der poolster, die men, op de Mid-
dellandeche zee zijnde, boven de Alpen ziet, en dus stellet tramontana, d. i. de ster aan gene zijde der bergen, noemt. Spreekwijze: de tramontane kuijt zijn — zijn koer» kwijt zijn, in de war zijn; omdat vóór de uitvinding van het kom- pas, een schipper, die ster uit het oog verliezend, waar hij zich naar richtte, gevaar liep, zijn koers kwijt te raken. I fok verstaan de Italianen door het woord den Noordenwind, den wind van over de bergen. Tranche, (wap. i, veehtsgeschuiml.
Tranen zanten, znllen muilI-
en met f|e|nlch (Die niet —. uit I\'s. (\'XXVI : *>. waar echter van der
.(oden gelukkigen terugkeer uit de lta- byloniselie ballingschap sprake is. |
Trnn(|lefi, (wap.), smalle balken
I in oneflenen getale; elk ter breedte van : Vis der schildhoogte. Hgd. Striehbalhe. Tranqntlle coinine Raptlstc,
• (f r.), t/ernst a/s Baptist*, ter aanduiding
i van de grootst mogelijke gelatenheid. De uitdrukking stamt uit den tijd. toen
de naam van Baptiste Deburair ; (17;it;—184ii), die uitmuntte door de wijs waarop hij de rol van Pierrot in BOm- mige pantomimes vervulde en die door soberheid der gebaren inderdaad liij zijne voorgangers gunstig afstak, in aller mond leefde, vooral bij de 1\'arijselie werk- lieden, die hem met zijn voornaam pleegden aan te duiden. Transactie of dading, „eene over-
eenkomst, waarbij partijen, tegen ovcr-
gave, belofte of terughouding eener zaak,
1 een aanhangig geding ten einde brengen,
| of een te voeren geding voorkomen".
j (Art. 1888 B. W.i. Zij moet schriftelijk
worden aangegaan.
Trnnsntlanttqnes, i fr.i, orer-
: zeescltrH, noemt men te l\'arijs de leden \' der Amerikaansehe kolonie. Abel Herniant heeft dien naam van nieuwerwetsvhe vinding door eene co- medie vereeuwigd, die den \'21 Jan. lK\'.iH, in den sehniiwburg dn (iymnase voor \'t eerst werd opgevoerd. Transcendentaal phllosophte,
d e Me t ajtli i/s ie u.
Transeat, (lat.), het ga voorbij,
worde vergeten, of niet verder vermeld. Ook: transfat rum ceteris ("het gn met het overige voorbij). Transept of trannse.pt, elk dwara-
schijt der groote Middeleeuwsche kerken, waardoor de lengte van \'t gebouw wordt afgebroken, en dwarsvleugels worden • gevormd, l\'it lat. traiix (overheen,dwars
j doorheen) en septum (of saepttim) = om- heining, afsehutsel, afgesloten plaats. I Zoo vroeger algemeen in de groote
K.-Kath. kerken, is het orgel niet koor in de Nieuwe St. Havo, kathedraal te Haarlem, aan de l.eidsche vaart, in de I transept geplaatst.
|
||||||
|
TRANSFIGURATIE. 1159 TRAVAILLEZ, ENZ.
|
|||||||
|
Transn|fnrntle, (r.k.), zie Kerk-
dagen, Lat. trans/ignratio = verande- ring, gedaanteverwisseling, lïekend is de transfiguratie van Christus (Mattli XVII: 2, Mark. IX : 2: transfiguratue est, Vulgata), ook in schilderij door Kafaël (t 1520). \'I\'i\'inissiv. (oork.), oorkonde aan
een oudere bevestigd door den staart (z. a.), door eene insnijding in deze te steken alvorens liet was er aan te hechten; bv. een koopbrief aan een ouderen van hetzelfde huis of stuk grond. Transsnmpt, (oork.), oorkonde,
afgeschreven in eene jongere, die een gevolg is van de eerste; wanneer bv. een landsheer een privilegie, door een zijner voorgangers gegeven, bevestigt, wordt in den bevestigingsbrief de gift- brief als transsumpt opgenomen; dus wel te onderscheiden van vidimus (z. a.). Transsubstantiatie, d. i. om-
zetting van zelfstandigheid, overgang van wezen, naam door Hildebert van Tours in zwang gebracht voor het leerstuk der R.-K. Kerk. dat hij het H. Avondmaal de wijn werkelijk verandert in het bloed, en het brood in het lichaam des Heeren. Paus Innocentius lil heeft op het vierde Lateraanconeilie (in 1215) de leer van de werkelijke tegen- woordigheid van Christus door trans- substantiatie, tot een R.-K. leerstuk ver- heven. Trappen, (afr.), bijv.: hij het goed
vastgetrapt, hij is zwaar ziek geweest. Trappers, ^bavg. en m i 1.), schoe-
uen. —. (a in.), callenzetters, van e n g. trap
(een val); naam voor avonturiers in het verre Westen, die onder de Indianen leven en jacht maken op wilde dieren (om de huid). Trappisten, (r. k.), naam van een
tak der oude Cisterciensen-orde, her- vormd door de Kancé (geb. !l Jan. 1626 te Parijs, f 26 Oct. 1700) en aldus geheeten naar La Trappe, de abdij der Cisterciënsers bij Mortagne, |
|||||||
|
in het departement Orne. Ze was reeds
in 11*22 gesticht, en droeg aanvankelijk den naam van „Notre dame de la mai- sou Dien", maar verkreeg later dien van „La Trappe" = Va/deur, wegens den zeer mui wen toegang tot het dal. Trapplstenblcr, bier, dat in de
! Trappisten-brouwerij „de Schaapskooi"
1 te Tilburg en te Chimuy in lielgië wordt ; gebrouwen. Trassl, (jav. en ba tav. = bela-
tjan ma].;, eene deegachtige ze/fstan- digheid, van donkerbruine kleur, tot koekjes gevormd uit gezouten en fijn gestampte kleine garnalen en andere vischjes. Dit praeparaat verspreidt een onaangenamen geur doch is onmisbaar bij eene pii[iiante bereiding van de toe- spijzen, gebruikt bij de Indische rijsttafel. Travit|{lInoot]e, (r e s t.), een hal f je
| advocaat i morgendrank), naar het be-
kende Kamerlid Travaglino, die zeer
klein van gestalte is en vroeger Advo-
caat te Amsterdam was.
Travnlller pour Ie rol de
Prnsse, werken voor niets, zonder eenige geldelijke belooning te ontvangen. Onder Fredcrik den (ïroote (1740—86) schijnt de armoede van Pruisen spreek- woordelijk te zijn geweest. De soldaten werden slecht betaald, en de otlicieren genoten een mager traktement. De maand werd onveranderlijk op 30 dagen gere- kend, dat is :S60 per jaar, zoodat de brave lieden "» ii 0 dagen per jaar voor niets dienden. Bovendien was de koning streng en veeleischend in den dienst. In Frank- rijk heet bij het Lotto of kienspel N°. 31: „jour saus pain, misère en Prusse", doelend op bovengenoemde soldij bere- kening. Men schrijft het sprw.: travailler pour Ie rot\' de Prttsee toe aan Volta i re, kardinaal Fleury, e. a. Travalllez, prenez lic la
(pelne,
C\'est Ie fonils qnl manqne Ie moins, (f r.), werk, geef n moeite;
dat ia het kapitaal, dat het minst in gebreke blijft; inleiding op Le La- bonreur et ses Enfants, Lafontaiue, Fables V, 9. |
|||||||
|
160 THE» FACIIKT COLLBOII\'M.
Tredmolen, (eng. treadmill), mar-
teltniy, of. gelijk de ICngelschen beweren. 9traftnig} de veroordeelde heeft drie uren daags de uitstekende planken van een wentelend rad te trappen, waarbij hij zich aan eene lat boven zijn hoofd vasthoudt. Trapt bij niet. dan loopt hij gevaar door de planken gekwetst, trapt hij mis, dan heeft hij kans verbrijzeld te worden. Treemaker,<barg.),.-.Wf<«-m/mAv>\\
Trefle, (fr. wap.), zie Geklaverd.
Trellc (WIJ zl|n — verschut,
(barg.), ivij zijn ingerekend.\'/Aa \'Vrij f e
en Tryfef. Treillis, (fr. wap.), samenstel van
versmalde en verkorte balken uw palen, met spijkerkoppen op de kruispunten. Trellllsse, (fr., wap.), van zeer
nauw aaneengesloten netwerk voorzien. betralied. Trek, ("wap.I, waterpasse rij veldje."
! in een geschaakt iz. a.) schild of balk; . in een gescheiden paal de loodrechte rij. Trekken, (barg.i. zakkenrollen.
Trenililers,(eng., im.), bevers. 7An
Kirttkrrs. Treinblcz, tyrans, vons etes
iiniuortcls! (fr!), beeft, tirannen, gij zijt o iist-erfelijk; 1\'abbé Delillc in Dithyrambe sur Vimmortalitè de l\'ame. Tremolo, (it., muz.), berend, sidde-
rend, d. i. snel herhalend dezelfde tonen (interiuittcerend) of wel opvolgende ver- sterkingen van den toon. Trcppenwltz, (hgd.l, zie Esprit
, d\'escalier.
Tres facinnt colleytam, l t
i drie personen zijn Hoodiff voor eene iref-
tige rechtspraak, of eenige andere bij- eenkomst, welke ook. Vandaar: De professor, die éen student op zijn colh\'ge vond, hield toch college, .want", zeide bij, rer zijn er drie: God, gij en ik!" of hens, tn et ego, naam van een |
||||||
|
TltAVKK.
Travee, (h o u w k.\\ boogstelling,
om aan te duiden, dat gedeelte van ecne
bouwkulistige zamenstelliug dat tusschen de dragende hoofdpunten of tusschen twee gnrdelbogen begrepen is; ook noemt men trarée van een dak bet gedeelte dat tusschen twee hoofdspanten be- j-loten is. Travers, gedeelte vim een Kijks-
weg door de .straten eener stad loopende. Het woord werd zeer bekend, toen in Den Hang, eene commissie liet .standbeeld van Tborbecke wilde plaatsen; wat de minister J. Heemskerk Ai., met liet oog op de nabijheid van het paleis, nog al bedenkelijk vond; daarom heette bet, dat de weg een /tijkstra vers was, en dus open moest blijven. Traverse, (fr. wap.), met een lang
voorwerp dwars er door of door een
ruimte in stuk. TravestI,(fr. toon.), rerk/eed,d. i.
eene vrouw, die eene inaimenrol speelt, of het omgekeerde. Travestie, eene comlgche of saty-
risebe diehtsoort, die een ernstig gedicht
daardoor bespottelijk maakt, dat zeden inhoud daarvan behoudt, maar in een ongepasteu vorm verkleedt; terwijl bij de parodie (z. a.) de vorm behouden en de inhoud gewijzigd wordt. Tread, (sport.), trapwffdte.
Trcaty-por ts (e n g.), rerdrags-
liavens, ten getale van zes tusschen 1850 en \'00 in .Japan opengesteld, «aar vreem- delingen in afzonderlijke kwartieren vrij mogen wonen. Tot daartoe was Nagasaki de eenige haven voor vreemdelingen; aldaar toch op het kunstmatig eilandje Desjima (I)ecima), niet grooter dan het Centraal-Station te Amsterdam, bezat eene Nederlandsche factorij het mono- polie van den handel. Eng. trealij = traktaat, verdrag, overeenkomst. Trécheur, (f r. w a p., spr. uit
trékenr), smalle geleliede binnenzoom (z. a.). Trcilerlkkers, (barg.), roeten.
|
||||||
|
1161
|
|||||||||
|
TftEB TABBBKAB.
|
|||||||||
|
Utreobtsch studentengczelschap, waar
alles <\\ trots gebeurt: drie paarden, drie in een rijtuig en/,. Tres Tabertiae, dat.), letterl.
de Drie Haften, naam van een dorp aan den Appiseheu weg, waar de Ap- pius-markt of liet Forum Appii lag. eene kleine stad aan den kuiistweg van Puteoli naar Rome, dien Appinfl luid aangelegd, aan \'t begin der Pontijnsche moerassen. Vermeld Hand. XXVIII : 15. Trestalllon, (fr.), heette de aan-
voerder van elke bende, die in 1S1Ó, iu de Zuidelijke departementen van Frankrijk de zoogenaamde terreur blanche inrichtten. Trescheur, (fr. wap.), (spr. uit
trékeiir), gelellede binnenzoom. Tren||a De!, (mid. lat.1), Gods-
rrede. Zie Trère-Dieit.
Treurige ftgunr, zie Vhevttlier
tJe la friste figure,
Trève des conflseurs (La —,
(fr.). te Parijs, liet tijdperk loopende
van vóór Kersttijd tot na Nieuwjaar, gedurende hetwelk de Wetgevende Kamers gemeenlijk niet vergaderd zijn, de staatkunde rust en zoodoende de verkoop van geschenken door deze niet wordt gestoord. Trèvc-DIeu, Godsvrede; in de
Middeleeuwen, toen het oorlogvoeren
der kleinere en grootere kasteelen onder- ling zóo onhoudbaar was geworden en de roof- en plunderzuoht der edelen zóo toenam, dat de geestelijkheid, die zich machteloos gevoelde tegenover het kwaad zelf, eenige verbetering trachtte te be- werkeu, door het maken eener bepaling, waarbij liet, op straffe van ex-coinmu- nieatie, verboden was te dooden of ge- wapenderhand te vellen, van Woensdag- avond tot Maandagmorgen. I He bepaling heette Trère-IHen. Trèves-kamer of Trèveszaal
op het Binnenhof te V-dravenhage, ook
als de liestandskamer bekend, omdat er het Twaalfjarig Bestand tusschen |
|||||||||
|
Spanje en onzen Staat (1609—\'il) in
den 80-jarigen oorlog, gesloten werd. Door eene deur heeft ze gemeenschap met het lïof der oude (iraven van Hol- land. Het Maandags-congree of de we- | kelijksche bijeenkomst der uitheemsche , gezanten, werd er in 1749 gehouden. Kene afbeelding er van bevindt zich in „Tegenw. staat der Vereen. Nederl.", dl. , XI. tegenover blz. *24S. Trèves-kamer (De —, zaal in
het stadhuis te Nijmegen; dusgeheeteu omdat in liï~S daarin de Vrede van Nijmegen tusschen onze Staten, den Kei- i zer van Duitschland en Frankrijk. Spanje en Engeland gesloten werd. Trlangle, (fr. vip.), grfijkzijdigf
i driehoek met de waterpas staande zijde j omlaag. Trtannlé, (fr. wap.). door water-
I passen en rechtsehe en linksche schuine | lijnen in gelijkzijdige driehoekje* rer- \'• deelrf. Triaaon (Groot en klein —,
i naam van twee vorstelijke lustaloten bij
Versailles; het eerst door Lodew^k XIV • voor madame de Malntenon, het andere
door Lodewijk XV ten behoeve zijner losbandige feesten gebouwd en ingericht. Ter plaatse lag eerder een dorp Triar- mnn (reeds vermeid iu de 12e eeuw), waaruit de benaming sproot. Trtornum kan driehoek beduiden.
Trias, (gr., lat.), drietul. De Pla-
tonische of liever Neoplatonische Trias = (lod opziehzelf als denkend en scheppend Wezen, dat het (ioede (i<> agathon), het Verstand (nous) en de Ziel of het Ziclcleveii (psncftè) vertegeu- woordigt. De Christelijke Trias = Vader, Zoem en Heilige (ieesf; de drie onder* scheidene personen iu het éeno goddelijke wezen. Trias, Trittstijdjierk, een tijdperk
uit de historische geologie, het oudste der Mesosoïsebe periode. De gesteenten voor de Triasformatie kenmerkend zijn keuper, schelpenkalk en bonte zandsteen, en naar deze drie gesteenten ontving de I formatie en het tijdperk den naam Trias. |
|||||||||
|
1162
|
|||||||||||
|
TltlAg POLITICA.
|
|||||||||||
|
TRILBV.
|
|||||||||||
|
Trias politica, (de leer van) de
drie staatsmachten: wetgevende, uitvoe- rende en rechterlijke macht. Ti\'ilioiilH. de type van den hofnar,
naar den hofnar van dien naam (1479— 1536) van Koning I, o d e w ij k XII. Hij heette eigenlijk F e u r i a 1, Tribnital, verhevenheid van hout
of steen, desnoods van aarde of /oden;
de plaats van den praetor, wanneer hij zitting hield. Tri b tuil, oorspronkelijk hoofden der
tribus ; .dovh alras ging deze naam over op ambtenaren, wier werkkring een ge- heel andere was; terwijl zij, die aan liet hoofd der onderscheidene tribus stonden en de lijsten der in elke tribus inge- schreven burgers moesten bewaren, den naam kregen van curatorea tribun/. Tribunns p Ir bis. (lat.), volkstri-
bmin, Romeinsehe benaming voor de plebejïsche beambten (oorspronkelijk ten getale van twee), die de belangen des volks tegen de patriciërs hadden te ver- dedigen; in 4\'.>4 v. (,\'. uu de secessio ple- bis als nn.fi/iiuit (hulp, bijstand) voor de plebs ingesteld; zij waren sacrosancti (onschendbaar), en alleen uit de plebs verkiesbaar. Trlclilner, (fr.), in de gemeenzame
taal varkensvleeseh eten. Het woord ontstond onmiddellijk nadat Prof. V i r- ehow de trichine had gevonden(1865), en als een paskwil op die ontdekking, die men toenmaals in Frankrijk eene „uitvinding"(„l\'tnvention des trichines") durfde noemen. Trlcht, in Maastricht uw., trecht\'m
Utrecht enz. drecht in Dordrecht enz. beteekent overtocht, l\'it lat. trajectum. Trlclliifunt, eig. disebbank; tafel
om te eten, met drie aanlegsofa\'s, ook wel het eet eert rek zelf. Trlcolonr, iedere vlag uit drie
kleuren bestaande, zooals de \\eder- Iandsche, de Belgische enz ïn Frankrijk werd de Tricolour, rood, wit en blauw, de vlag van de opstandelingen tegen- |
|||||||||||
|
over de witte vlag met de leliën van
de Bourbons. Het was eigenlijk de vlag van Parijs, in 17*1\' door de malcontenten aangenomen tegenover de koningspartïj. Trlconulus, zie Btcongius. Alzoo,
iemand die drie eongii in éene teug ledigen kon. Trlcycle, (sport.), driewieler.
Triuonilnaat, drievoudig beheer,
bijv. van Amerika, Duitsehland en En- gelaud over de Saiiioa-cilanden. Ti\'ï«\'iis. het derde deel van den so-
lidus, gouden munt der Romeinen; het eerst onder Constanten den Groote(306— 37 n. (\'.) in gebruik gekomen, en evenzeer door Franken en andere bar- baren nagebootst. Kerst pi. m. 25 denarii, later slechts de helft waard. Waarde aan goud pi. in. ƒ \'2. — l>e Merovingisehe koningen sloegen in na- volging van het (tost-Komeinsehc rijk ook trientes in goud, xeehti fiers de sul genaamd. Deze vindt men o. a. ook van de steden Utrecht, Wijk-bij-Duurstede, Maastricht. Door de oude wiskunstenaars werd ook het tweetal triens genoemd, als derdedeel van 6, het volmaakte ge- tal, numerus perfect as. Trljte worden, (ba rg.), vastgezet
u-orden. TriJIcl verschilt, (b a r g.), op hee-
t er da ad betrapt. Trilby, portemonnaie, in .verschil-
leiide grootte, voor heeren en dames,
ook in verschillend leder, (ieleverd in een doosje, waarop de photographie van Trilby. Men heeft ook Trilby-hoeden, •corsetten, -sigaren, - rij wielen. Trilby, op wie Itillee verliefd wordt, is de hoofd- persoon van een Engelschen sensatie- roman van den Punch-illustrator tieorge du Maurier, waaruit een tooneelspel in vier bedrijven is getrokken (11 Maart 1896 te Amsterdam vertoond). Met zinspeling op miss O\'Ferrale\'s bloote voetjes,sprekeu de dames in Engeland niet meer van „voeten", maar doen zich door den schoenmaker een bekleedsel voor hare trilbies aanmeten. |
|||||||||||
|
TIEI.MTEIT (DK1.
|
||||||||||||||||||||
|
II.;;;
|
||||||||||||||||||||
|
TKM.ItVISMK.
|
||||||||||||||||||||
|
Trllby Isme, het half<geêmancipeer-
de, ongegeneerde, half-slechte, schaam* telooze, in een meisje, in den trant van \'/V/7%, gelijk ze in den gelijknamige!) roman wordt geschetst.
Trlllthon, ig r. >, letter], drievoudige
stee». Aldus, of het Heiligdom der Drie Steenen, noemde men den Zonnetempel te Battlbek (Syrië), waarvan de ruïnen nog overig zijm, omdat in eenen der zij- gevels drie reusachtige steenen zijn ge- metseld, li\'2, (13 en U4 voet huig, 13 voet breed en hoog, die niet tot de grondlaag van den muur belmoren, doch zich be- vinden op eene hoogte van \'21 voet. Onder dit drietal steenen gelijkvloers, ligt de hoeksteen, de koning der hwa- draten gehceten, (>7 voet lang. |
||||||||||||||||||||
|
de I Inden bekend. Van g r. //\'/(voor r>/«=
treisy drie) en akrou (spits). Hij de Ro- nieinen Triqiietra (z. a.). |
||||||||||||||||||||
|
Trlnltnrle\'rR. monnikenorde, aan
de heilige Drieèenheid (Triniteit) ge-
wijd, in 1198 gesticht door Pelix van i Valois en Johan van Maltba, — van-
bier ook Ma/tlutK\'jtieH geheeten, — met het doel om Christenen uit de handen der Saracenen los te koopen en naar bun vaderland te doen wcdevkeeren. l>e eerste schare van zulke vrijgekochte slaven in .Marokko keerde in 1200 naar hunne bakermat terug: zij heetten . ook wel eens Frères anx Ane» (z. a.\'t,
omdat zij op ezels naar de Mohainme- daansche streken togen. Cerfroy werd de hoofdzetel der orde. |
||||||||||||||||||||
|
Trlnltates, (r.k.\\ zie Kerkdagen.
Triniteit (De -,
Van de Amerikaansche Indianen:
: Otkon, Messou en Atlniata. Van de Brahmanen: Branrna, Vishnu
! en Si va, voorgesteld als een lichaam met drie hoofden. Van Plato: T\'agathon of het Coede;
„Nous", (eeuwig) verstand, de bouwheer der wereld; en Psuchë of de wereldziel. Van de Perzen: Oromasdes. Mitluas
en Arimanes. Van I Irpheus (stichter eener mystische
1 seete van Urphiei omstr. 600): Phanès, l\'ranus en Chronos. Van de Kgyptenaars: Kicton, (\'neph,
de deiniurgus, en 1\'htba. — Jainblichus. Van l\'ytliagoras: De Atoom of Ken-
beid ; Nous of de wertldgeest (die de stof ordent»; Psuche of de wereldziel. Van de Romeinen: Jupiter ot\'Godde-
lijke Macht, Minerva of goddelijke I-ogos, Jono als Amor ae Deliciam Jovis, d. i. liefde en wellust van Jupiter. (ï. J. Vos- sius ,l>e Theol. GentÜ". VIII2. Van de Scandhiaviërs: Odin, die adem
des levens gaf; Haenir, die het verstand en de beweging gaf; Lodor, die het bloed, de kleur, sprank, het gezicht en het gehoor gaf. Van de Xoord-IIollandsche boeren:
de rijksdaalder, de kaas en de koe. In de Christelijke kerk werd het woord
het eerst ingevoerd door Tertulianus (160—240). |
||||||||||||||||||||
|
Triljoen = miljoen tot de 3e macht
|
||||||||||||||||||||
|
16
|
||||||||||||||||||||
|
of 1000,000 X 1000,000 X 1000,000.
Itüjoen = 1000,000 < 1000,000 De Franseben noemen 1000 X I"11" X
Iihki.oiio een triljoen, terwijl zij l<«m X I\' h ui....... een biljoen of een milliard
noemen.
Trilogie van Acsehylus, be-
staat uit drie treurspelen Agamemnon,
Choèphoroi en Kif men/des, omdat ze bij elkander belmoren. Agamemnon handelt over den moord van Agamemnon, koning van Mylene, door Clytemnestra enAegistlms; Choèphoroi (de HjkotVersbiedenden) over den moord van Cly- temnestra door Orestes en zijne zuster Ëlectra ; Eumenides (de wraakgodinnen i over de vrijspraak en ontzondightg van den door de wraakgodinnen vervolgden moedermoorder Orestes door de recht- bank van den Areopagna te Athene. In r>8 v. C. op het tooneel gebracht. Trlmnril ook trlmar, (fr, arg.),
de teeg. Vandaar trimarder — langs de wegen dwalen, landloopen en tri- tnardeur = iemand, die van eene ge- ineente naar eene andere trekt, ouder voorgeven naar arbeid te zoeken, maar die in werkelijkheid van bedelarij en diefstal leeft. Ti\'Iiiaerln. het eiland der voorge-
bergten; als zoodanig stond Sicilië bij
|
||||||||||||||||||||
|
TKIKKGELU Oliïl.zKUNES). 1 1H4
|
|||||||||
|
TKIO.L\'BTUA.
|
|||||||||
|
I i i nli i| tl .1 (Ho lz< i-lus , I hgd.),
houten drinkgeld, tl. w. z. een pak staag.
Trlnquer, <fr.), klinken. Alweder
een uit het hgd. overgewaaid woord; \'t is toch blootelijks eene verbastering van fr/»ken = drinken. Toeh heeft liet
eene vrij talrijke nakomelingschap. Zoo heet een drinkend 111:111 in tle volkstaal een tri nek ma nu of een niannefrinnue, waarvan men tevens eeil mannestrifigue heeft gemaakt. Ook maitneringue ~ xlijter van wijn enz. (waarbij klaarblij- k el ijk tevens het zinken dekblad van de toonbank dier lieden eene rol heeft gespeeld), behoort eveneens tot die groep. Men zegt ook nu\'uzignin. Trlobolos. Zie Oboltts.
Trip, (wap.i, schoeisel, bestaande
alleen uit een houten zoo! met een riem over den voet. Tripntoulller, (f r.), vrij wel ovcr-
eenkomende niet ons knoeien, werd door <\'o| j b a u 1 recta E m i I e lt e r g e r a 11 uitgedacht, en voor \'t eerst door hem gebezigd in een door hein aan het dag- blad Le Figaro (22 Pee. 1887) gericht schrijven, waarin hij zich beklaagde, over het plan van den directeur van den \' \'deon-sehouwburg. om zekere wijzigin- gen te brengen iu It e r g e r a t*s be- werking voor het tooneel van Le Capitaine Fracasse van T h e o p h i 1 e C« ii u t i e r. Vandaar tripatouiilage = geknoei en tripatottilleur — knoeier, welk laatste woord eveneens in het aangehaalde schrijven voorkomt. Triplo Alliantie, Drievoudig Ver.
bond, in 1608 tussclien Engeland, Neder* land en Zweden gesloten, om tegenover l.odewijk XIV voor de vrijheid van Europa te waken. — Door bet beleid van Viscouti-Veuosta. herhaaldelijk mi- nister van Buitenl. Zaken, als monar- ehist, eu raadgever van koning Victor Kmaiuiël. wien hij iu 1876 naar ISerliju begeleidde, wenl toenmaals de grondslag gelegd tot tle vriendschap tussclien Duitseblaud, Oostenrijk en Italië op uaiistiften van t\'rlspi, bij wien liis* ïu a rek en Kaluoeky zich aansloten, kwam in issl een verbond tot stand, |
I dat inen de hedendaagsche Tripte Al-
I Uantie zou kunnen noemen eu dat ook Trijt/iee genoemd wordt. Triplet, ("sport), rijwiel voor drie
i personen. Trlpllce, (fr. en it.i. het, in 1881
tussclien Italië\'. Uiiitsehland eu Oosten- rijk gesloten verbond tot bescherming van tien vrede. Het Ital. woord betee- kent drievoudig; de daarbij behooreude uitdrukking alleanza = bondgenoot* schap is echter weggelaten. Vgl. Tripte Alliantie. Tripoll, (fr.), hij de llelgisebe sol-
daten het kort eu klei» xlaan van hnix- raad, enz., in een kroeg, waar zij met burgers in botsing zijn geraakt. Waar- schijnlijk afkomstig van bet fr. argot. I waarin tlat woord brandewijn beteekent. \'I \'rlppeiiliuls, vroeger het museum
van schilderijen voordat dit naar het
liijksiiiuseiim overgebracht werd. een gebouw op den Kloveniersburgwal. I \'t Is zoo genoemd, omdat het gesticht
was en bewoond werd, door de gebroe- : ders Trip. Later als bet eigendom der
J stad werd bet tot museum van sehil-
dcrijen ingericht: thans vergadert er nog j tle Koninklijke Academie van Weten-
schappen, wier boekerij er ook ge- plaatst is. Trlpplnif, (eng.), stappend (van
herten). Trlptlkon, drieluik, d. i. eene sehil-
derij, bestaande uit drie houten panee- len, die door scharnieren met elkander samenhangen; zie Diptyh. Trlptyque, (fr.), bij den lielgisehen
verkiezingsstrijd, in 1894, door de Indé- pendauee /ie/ge uitgedacht, ter aandui- ding van een verbond tussclien gema- tigde vrijzinnigen, radikalen en socia- listen. Ken verbond tussclien de beide eersten dier partijen noemde bet blad een dipti/qne. Trlqnetra, bij Iloratuis Sicilië,
naar de driehoekige gedaante van dit schiereiland. |
||||||||
|
»5 TRIVIA.
TrttheYsmo, dr/egodendom, het-
welk zij voorstaan, die wel aan Vader, Zoon en II. Geest als Goddelrjke per- sonen gelooven, maar daarbij de eenheid
Qods niet handhaven. Triton, zoon van Poseïdon en Am-
phitrite, (volgens andereu, de uyniph
Salaeia i, die met zijn vader en moeder in een gouden paleis op den bodem der zee woont. Kr wordt ook gesproken van een groot aantal Tritons, wezens van monsterachtig voorkomen, met een lichaam, dat in een grooten staart uit- loopt, groen haar, breeilen mond met groote tanden, schubben, kieuwen enz. Gewoonlijk hebben zij eene groote schelp in de handen, die zij als trompet ge- bruikeu, i Triton cannrus) en door welker geluid zij op bevel van 1\'oseidou de onstuimige golven tot bedaren brengen. Triton zelf werd als de fluitspeler van Neptunus beschouwd. Ti\'iunipliiiK. !i i . te groote, plech-
tige door den Senaat toegestane intocht
in het oude Rome, van een veldheer en zijn leger, na het behalen cener ge- wichtige overwinning, de zegepraal of zegepralende intocht. Vanhier ons triomf. Onderscheiden van de oratio (z. a.) Trlnmvlr, (lat.), drieman. Ook
wel Illvir geschreven, bijv. Illriri A.
A. A. F. F,:= trinntviri aero, argento, auro jlando feriwido, d. i. driemannen, gesteld over het blazen en slaan van koper, zilver, goud, — als nmntmeesters (triumviri monetales). Triumviraat, (1 a t.), driemanschap.
Als zoodanig wordt,—hoewel oneigenlijk,
daar het een privaat, niet door den Staat erkend, verbond was, — de verbintenis aangemerkt, door .lulius Caesar, alvorens zijn Consulaat te aanvaarden, in 60 v. C met 1\'ompejus en Crassus onder eede aangegaan. Het eigenlijke triumviraat was dat van den jare 43 v. C, nl. van Antoiiius, Octavlanus en Lepidus; zij toch namen toenmaals den door den Stunt ge- wettigden titel aan van tresviri of trinm- riri reipnblicae conxtitnendae, waarbij zij nochtans eigen heerschappij beoogden. Trivla, bijnaam van Itecate (z. a.).
|
|||||
|
TUIQUKTlïA. 1 11
Trlqnetra, (w a p. t, figuur van «TW«
heetten bij de heup aaneen ge roegd, o.a.
liet wapen van hut eiland Man, in de Iersche zee. Tristan en leolue, de beide hoofd-
personen eener sage, welke in verband
staat met die van Arthur en de Ridders van de Ronde Tafel (z. a.). Ze werd in de 12e eeuw door verschillende Xoord- Fransehe dichters behandeld, en ver- volgens in de letterkunde van andere landen overgenomen. Wagner ontleende er de stof aan voor eene opera van dien naam. I>e inhoud der sage is deze iTrittan, een toonbeeld van alle ridderlijke deug- den, vraagt voor zijn oom Mark* de hand der blonde holde, eene Iersche koningsdochter, die vroeger eene wond lieeft genezen, hem (Tristan i door een vergiftigd wapen toegebracht. Toen hij zich op reis: bevond niet Markc, dron- ken beiden onwetend van een minnedrank, door Isolde\'s moeder voor haren brui- degom bestemd; en nu ontwaakte in beu de liefde met hartstochtelijk*»! gloed. [solde treedt met Marke in het huwelijk, maar kan den band niet verbreken, die haar aan Tristan verbindt. Marke ontdekt beider betrekking, en vervolgt de minnenden, die hem op velerlei wijzen misleiden en ook eenigeu tijd ver van zijn hof vertoeven, Kindelijk keert [solde naar Marke terug, en Tristau treedt in den vreemde met een andere Isolde in het huwelijk. Niettemin be- zoekt hij gedurig de eerste [solde, ont- vangt eene gevaarlijke wonde, en zendt om laatstgenoemde, welke alleen in staat is hein te genezen. Doch hij hare komst is hij reeds gestorven, en zij zelve blaast bij zijn lijk den laat sten adem uit. Marke verneemt nu ook de geschiedenis j van den tOOverdrank, doet beiden in één graf begraven, en daarna boven Isolde eene rozenstruik, en boven Tristan een wijngaard planten, die eerlang zoo vast inéengroeien, dat niemand ze kan scheiden. Trlste *• xil«* sui\' la tevvc £tran-
Sère, (fr.K arm* banneling op treem-
en bodem. Woorden van de l.usiguau, ! in /,« Heine de Chffprë, opera van Suint-CJ eorges, muziek van llali\'- vy (III, 7), den 22 Dee. 1841 voor | \'t eerst opgevoerd. |
|||||
|
TRIVIAAL. 1166 TUOMMELEN OP DE BEUKS.
|
|||||||
|
Van trivium (driesprong). Ook de godin
der straten en openbare wegen.
Triviaal, plat, alledaagsch, komt
van liet lat. trivium (z. a.). Aan dun daar vermelden driesprong placht zich namelijk allerlei volk van gering ge-
halte te vereenigen. Zoo kreeg liet woord een slechten bijsmaak. Cicero (Mar. VI, 13) gewaagt dan ook van arripere ma- ledictum e.r tr/r/o = een scheldwoord aan de straat of aan het plebs ontlee- nen, in. a. w. gemeen uitschelden. Triviale scholen, zie Trivium.
Trivium, (lat.), eig. driesprong, de
]>laats, vr&artres ritte, drie wegen, samen- komen. — In de Middeleeuwen de samen- vatting der drie vakken van toenmalig onderwijs, grammatica, rhetorica en logica of dialectica. Van het Trivium ging de leerjeugd tot het Quadrivium (z. a.) over. Trocadél\'O, plein te Parijs, waarop
thans sedert 1807 het voor tcntoonstel- lingen en muziekuitvoeringen bestemde jtalain du Trocadèro staat; de heuvel ontleende zijn naam aan een fort der Spaansehe vesting Cadix, dat door de Franschen in 1823 ingenomen werd. Troclcen raslcreii,(hgd.).letterl.
droog .tel/eren, d. w. z. plagen, kwellen. Scheren schijnt immer aan iets pynlyks, onaangenaams te hebben doen denken, lietuige de kreet: Lass mich nngescho~ ren.\' = laaf mij ongeschoren, d. i. met rust. Trockcnwohncr,(hgd.),zie S*W(rr.
TroHclblnk, (barg.), metselaar.
Trofllodyten, holbewoners, in \'t
algemeen die volken, welke, voorname- lijk in sommige landen van Azië, in holen en onder den grond woonden. Van gr. trog/è (gat, holte) en dnein (intrans. duiken). Ook: scheldnaam voor mijn- werkers en voor eenzijdige critici. Troïka, oene slede met paarden
bespannen, die op de Newa bij St. Pe- tersbnrg en ook op \'t land gebruikt wordt. |
|||||||
|
Troilus, de ridderlijke prins, een
der zonen van Priamus, door Aclul- lcs bij het beleg van Troje (Homerus, Ilias) gedood.
Trois choses sont ah sol u ment
nécessaires i premlërement ile l;i i*i|i\'iit. secondement de [\'ai*-
jjent,t;roisicmcmcnt de Tarffcnt, (fr.), drie dingen zijn volstrekt nood-
zakelijk: eerstens geld, in de tireede plaats geld, in de derde plaats ^ot^. Antwoord van den maarschalk T r i- v u 1 e e (1448—1518), op de vraag Van Loilewijk XII, wat men behoefde, oin niet goeden uitslag oorlog te voeren. Trois cotillons (Les —, de drie
rokken, spotnaam door Frederik den llroote ( 1786) gegeven aan keizerin Klisahcth van Rusland, Maria Theresia van Oostenrijk, en aan Pompadour, de maïtresse van hodewijk XV. Trois rcIncs(Les—»(fr.), de drie
koninginnen, volksbenaming voor de gemalin van Loilewijk XIV, de infante (Maria Theresia), en diens beide inai- tressemde hertogin de la Val Hè re en de markiezin de Montespan. Troldeu, (n.myth.), bergreuzen,
geheimzinnige wezens, ook Kabouters.
Trommelen op de bruis, te
Amsterdam in de eerste kermlsweek
(September), met vergunning der stads- regeering krachtens privilegie, verwor- ven door ecu weesjongen, die in 1622 den snoodeu toeleg ontdekte van lial- tbasar Paul, een steenhouwersgezel, die met eenige eedgenooten de stad in vlanv men wilde doen opgaan, en de Beurs poogde te laten springen door eene met buskruit geladen vlotschuit, die hij on- der den middenboog had weten te voe- ren. De belooning van ƒ 300 sloeg de knaap, die de vlotschuit ontdekt had, ter- wijl bij al spelend naar zijn bal zocht, af, maar verzocht om dat privilegie in vervolg vantijd. Deze volksoverlevering gaf aan Mr. Jac. v. Leunep in de pen een tooneelspel „Een Amsterdainsehe jongen of het buskruitverraad in 1022". In 185o wilde de stadsregeeriug dit pri- vüegie afsebatfen, doch het werd besten- |
|||||||
|
TltÜMP. 1107 TROL* ENZ.
|
|||||||
|
digd tengevolge van een door de jongens
ingediend request op rijm, vervaardigd door den volksdichter en kindervriend Jan Schenkman. De jongens verschenen nog altoos na de afschaffing der kennis, niet meer in de eerste kermisweek, maar in den vaeantie-tijd der kostelooze seho- len in Augustus, on de Beurs, maar, jammer genoeg, nog slechts enkelen in soldatenpakjes en steeds minder met trommels. Tromp, (w a p.), oltfantstromp,
B\'eeds twee in getal on als helmteeken
dienend. De meeste heraldisten beschou- wen ze als verminkte buffelhorens. Trompenburg, buitengoed onder
\'s-Graveland, gebouwd in den vorm van \'t achterste deel van een oorlogschip door admiraal Cornelis Tromp. Ken ander Trompenburg was vroeger voor- malige buitenplaats aan de buiten- Amstel thans groote rijtuig fabriek. Tröne ? Qu\'est-ee qu?mi —
quatre m ore e au x de bols, l(nr- 11 is de velours, (fr.), wat is een troon? Vier stukken hout, met fluweel bekleed. Gezegde van Napoleon I. Tronk, (afr.), gevangenis.
Tronk-leuve, (a f r.), gevangen
leeuwen. Trools jjewlcht, (hand.), het
oude goudgewicht, een voormalig han- delsgewicht, waarvan de eenheid was de op de jaarmarkt te 1royes in Frankrijk, gebruikelijke .Mark; l Mark Trooisoh = 246.86 Ned. W. Ook En- gelsch gewicht (Troy-weïght) voor goud, zilver, platina en juweelen, alsmede voor apothekerswaren. Het pond troys, ver- deeld in 12 ons, weegt 373,242 Nederl. wichtjes. Trooiize|fel, (zeg.), zie Majesteita-
zegel. Trop de ffleurs, (fr), te veelbloe-
men, woord van den opper-priester
Calchas in La Belle Hé/ène van Meïl- hac en Halëvy, het eerst opgevoerd in het Théatre des Variétés, op 17 Dec. |
|||||||
|
1864. Calehas is nl. ontevreden, dat men
den opperste der goden zooveel offers brengt, waarvan de bloemen het hoofd- bestanddeel uitmaken. Trop de zelc, (fr.), te veel ijver,
verbasterd uit pas de zèfe (z. a.). Vgl. Snrtout pas de zèle. Tropaeum, gr. h opaion, zegetee-
keu, door een leger op het slagveld opgc- rlcht, wanneer het de vijanden op de vlucht geslagen had. Door na den slag de op-
richting van een tropaeum toe te laten en verlof te vragen om de gesneuvelden van het slagveld te halen en te begra- ven, erkende men als het ware de neder- laag geleden te hebhen. Hut tropaeum bestond uit een hoop buitgemaakte wa- pens, soms aan een boomstam ongehan gen, waaraan men vooraf min of meer eene mensehelijke gedaante gaf. In latere tijden waren tropaea (tropeeën) in het algemeen gedenkteekenen ter eere eener overwinning of van een overwin- naar opgericht. Trossull, waarschijnlijk et rus-
kisch voor equites, de latere voor Ce/eres onder Romulus en Flesutninea opgekomen naam voor de Itomeinsche ridders, nadat de oud-Romeinen de Etrurische stad Trosaulum, alleen door ruiters, zonder behulp van voetknechten, hadden ingenomen. Later werd het woord een spotnaam : praalhans, fat, petit- mattre. Tropliee, ten onrechte zoo geschre-
veu en uitgesproken. Zie Tropaeum. Trotetcrs, schlmpnaam voor de
inwoners van Pollare (bij Ninove in België). Einde September 1830, op ker- misavond, verspreidde zich de mare in \'t dorpje, dat het Hollandsehe leger naderde en alles zou plunderen. Men redde, wat men redden kon. De koster was met zijne 17 teilen trut (= appel- moes) op den toren gevlucht, maar het volk, dat daar eene schuilplaats had gezocht, at al zijnen trot inet de han- den uit. Trou (Faire mi — a la ltuie,
(fr.), heimelijk vluchten, vooral met
|
|||||||
|
1168
|
|||||||||||
|
TROUBADOUB.
|
|||||||||||
|
TliYANOX.
|
|||||||||||
|
achterlating van schulden of van een
tekort in zijne kas. De oorsprong ligt in het duister. Trouhutlour, Tronvere, Tro-
vatniT. woorden van dezelfde betee-
kciiis. van troubar = frotteer, vinden, uitdenken. Het eerste was in Zutd-Frank- rijk, het tweedein Noord-Frankrijk,het derde in Italië in gebruik voor de rond- reizende dichters of meistreels. Trousercllp, (sport.), broekvant-
hoitder; (eng.) trotifers = matrozen- broekj. Trouwe iiiimhii.
Ctutor en Pollux. David en Jonathan, Oreetea en Pgladea. Datnon en Pythiaa. Achilles en Patrokles. Trouwen met den hand-
schoeii. zie Handschoen. Trouwen met den hoed, van
een Europeaan met een e inlandsche
vrouw in Nederl.-lmlië ite Hemarang Februari \'w >. in Mohammedaanschen trant, in de messigit dooi een panghoe- loe: wanneer de bruidegom niet aan- wezig kan zijn. die dan aan dezen zijn hoed zendt, om zijn persoon, naar in- landsch gebruik, te vertegenwoordigen. Vjl. ffandschoeu ( Troutcen met den —). Trouwen (Het is beter te —
dan te branden, 1 Kor. VII : 1*. Met dit woord, bedoelt Patdas, dat het ter voldoening zijner neigingen beter is,
een wettig huwelijk aan te gaan. dan een onheilig vuur in zichzelf te laten woeden, en daardoor tot ongeoorloofde blussehing van dien hartstocht vervoerd te worden. Verg. Cats, Zinne- en Minnebeelden n*. 41: beter gemand, dan gebrand 1 Tronwt doet uoed, die niet
tronwt doet beter (Die —. ook wel met het toevoegsel: zegt Paulns,
op den klank af ontleend aan 1 Kor.
VII : 38, waar niet van „trouwen", maar van ,ten huwelijk uitgeven" sprake is.
Troysjfewlcht, zie Trootsgevncht.
|
|||||||||||
|
Trnchmonen, zie Tiirkomanen.
Trnblot, ifr.). de type van den man,
die aan gcene andere vrouwen dan dienstboden het hof maakt. Xaar een persoon van dien aard in den roman Pvt-Bouille, van Kmilc Zo la. Trufsme. (fr.), eene banale, onnoo-
l zele waarheid. Van het eng. intiem, dat van trtte = waar afstamt. Ti-iisls, (eng.), in de handelswereld
een vereenïging van de groothandelaars in eenig artikel, die den prijs er van vaststellen, om zeker te zijn van een groote winst. De handel berust dan op het vertrouwen (trust), dat geen der contractanten onder dien prijs zal ver- koopeu. Ti\'iilhinisehe synoden,coneilia
Trullatta. Als zoodanig staan twee con- cilicn bekend; het eerste in 680 (= het
tic oecumenisch concilie), het tweede in 692 — te Konstantinopel gehouden Con- cüie. Omdat bet tweede als een aan- hangsel, ter aanvulling van het 5e (dat te Chalcedon in 4T>1) en (ie (dat te Kon- stantinopel in ;Vi3) beschouwd wordt, heet het ook (Jainise.rtitm. Het is door de ! Kooinsehe Kerk nimmer voor geldig er- ; kend. onidat het zich uit kerkrechtelijk oogpunt gedeeltelijk tegen hare bewe- ringen kantte; trnttnniini geheeten, om- dat dit het paleis des Keizers van het I < lostersche Kijk was. waarin die Synoden , gehouden zijn, als op aandrang van den 1 Keizer zelven, en niet door dien Keizer i op verzoek van den Patriarch van Kon- tanthiopel, samengeroepen. Ti-listu oimi 11. (ani.l, zie Refvr-
matorp. Truven, (k. m. a.i, het iemand lastig
maken, iemand voor den gek houden. Trynnon, dochter van den koning
; der Feeën, die op het eiland Oléron leefde. ,Zij was zoo wit als de lelie in Mei, of als versch gevallen sneeuw"\', Jieur haar glinsterde als gouddraad", en ,zij was onmetelijk rijk". Zij huwde met Sir Launfal, koning Arthur\'s hof- meester. Thomas Chestre, S/r Lann- I /al (15e eeuw). |
|||||||||||
|
1169
|
|||||||||||
|
TÜ BN55.
|
|||||||||||
|
TSAAR.
|
|||||||||||
|
Tsaar, naam van den keizer aller
Kussen. Oorspronkelijk cesar, dat echter, in liet tlermaansclie Latijn der Middel- eeuwen als têeear werd uitgesproken, waarvan men later taat maakte. De keizerin draagt den naam tsaritsa, en de vermoedelijke troonopvolger heet ceeareviteh (niet tsarevitch). Tsa\'ftp, (hebr.), (in de volkstaal
verkort tot tsaar), smart, droefenis. \'Isa ddl |(, (h e b i\\), rechtvaardige,
vrome, echt godsdietuttig man. Meer- vond: Tsaddikim. Tschoerka, (r u s s.), soldatenbrood
van halfronde gedaante, f! rofe tschoerka = grof soort van dit brood. Tsefloko (tsedaka), (hebr.), lett.
deugd, rechtvaardigheid. In de Iiabb. literatuur en in de volkstaal kreeg dit woord de bepaalde beteekenis van: wel- dadigheid, gaven aan armen. Ken haal* tsedoko = een man die zeer weldadig is, vele behoeftigen steunt. ♦ Tsellem (teelemj, (hebr.), beeld,
afbeelding. In de volkstaal ook als
aanduiding van kruisbeeld, kruis. In het kaartspel: klaveren (verg. het Duit* sche Krenz). Tsenioes (Tsenioeth), (hebr.). in*
getogenheid, kuischhcid. In het bijzon-
der : de vrouwendeugd van kuisehheid en ingetogenheid. Het ritueel symbool daarvan is de haar-toer of andere be- dekking, waarmede eene joodsche ge- huwde vrouw baar hoofdhaar omhult. Vandaar: zij gaat b/\'-tsenioes =:/Aj j*&nt mt\'t het zinnebeeld der kuisehheid; — gezegd van eene joodselie vrouw, die dezen plicht naar belmoren inacht neemt. Teewo-oh, (Tsewa-ah), (n.hebr.),
(van het hebr. tsiwa = gebieden), ge- biedeuis. In bet bijzonder: de door een overledene nagelaten beschikking. Tslbboer, (afgeleid van het Hebr.
werkw. tsabar, ophoopen, in het oud- Hebr. = hoop, ophooping. Iu het n. hebr. en vandaar in de volkstaal: de gemeenschap, de gemeente, de verza- tneling pan gemeenteleden. |
Tsltsles, (hebr.), letterlijk: het
helderzichtbare; het duidelijk aan~ schouwde. Als term duidt het aan de aanschonwingsdraden aan het vierkant kleed, dat de Israëlieten vooral ook ter : Synagoge dragen. Nuni. XV : 38. Zie
I Talles.
Tsjoender, (Friesoh), touvenaar,
ts\\oen«teT9 tooverliekt<,vAu tiona,tjoe- ua, beschadigen, (iemand) kwaad doen. Tsfoenstevs of heksen. Spotnaam
I voor de bewoners van Molkwerum (bij , Stavoren). Tgoenif-LI-Yameii, naam van het
: lichaam, dat voor China de betrekkin* ! gen en onderhandelingen inet het bui- ! tenland zou voeren, na den dood, in 187.% : van keizer Tsjoeng-Tsji, gedurende het J regentschap der Keizerin-moeder over het door dien keizer achtergelaten drie- jarig zoontje Kwan-Soe. Voorzitter van dit lichaam was Li-Hwig-Chang, groot- kanselier van het Chiii. rijk. Volgens de Duitsche spelling : Tsung-I.i-Yamen. Tgoro (Tsara), (hebr.), onheil, on-
geluk, vandaar ook smart. Zie Tsa\'ar. T§nng-Li-Yamen, (chin.), mi-
j nisterie ran (afdeeling voor) Buiten-
j landsche Zaken. Zie Tsoeng. Tn dors, Brntns, et Rome est
dans les Iers, (f r.), gij slaapt, Brut as, I teririjlHome. in ketenen zucht;\\\'oltalre,
la Mort de César II, 2, en op verschiU j lende andere plaatsen bij denzelfden
I schrijver.
Tn habes nnllnni,
Xiii. iiuiImii bciinllum,
\\ ti II u in benallnm de artlbus!
Opus tnnin huiipiuiii prnllum,
\' (lat.j. gij hebt geen, waarlijk, niet het
: allerminste benul (verstand) van (diclit-) kunst! Uw werk is een groot prul. Ken\'
\' bragiaantje, zie Braga. G r. nat = waar- lijk, inderdaad.
Tn 1\'as voulii, Oeorge Dan-
tliii. tn Tas voiilu, (frA verkeerd voor cous l\'acez voiilu enz. Zie Dandin. 74 |
||||||||||
|
Tl" QUOQUE? 1170 Tl CEINUPI\'Klt.
|
|||||||
|
Tu quoque? (lat.), ook gïït Die
woorden zou Jnllus l\'esar hebben uitgeroepen, toen hij Brutus onder zijne moordenaars herkende. Tu trembles, Kallly ? ft\' r.i.
liaillg, beeft gij? Toen B a i 11 y, een
geleerde van groot en naam, den 21 en Brnmaire, .jaar II (12 Nov. 1793), krach- tens een vonnis der revolutionnaire rechtbank, naar de guillotine werd ge- voerd, richtte een soldaat die vraag tot hein. Maar bij antwoordde : C\'ext de f raid = van de koude. Inderdaad was het dien dag ruw weder. In Shakes- peare\'s Kittg Htnry VI (2e part, I\\\', 7) vindt men seiner hetzelfde. Op Diek\'s vraag: Why dost thou gut\'ver, man? (Wat siddert gij, man?) antwoordt Lord Kay: the pa/sij. and uot fear, prorokes mg (mij plaagt een zenuwkwaal; het is geen vrees). Tua res nuitur, purles cuiu
pro x i in u s iiidil. i lat.), mr eigen
belang staat op het spel, wanneer de n naastgelegen /iiiisiiiitur brandt. Ho- ra tius, EpistOÏae l, 18, 84. Verg. öns „aio uw buurman\'» huis brandt, is het tijd om uit te zien". Tuint, metalen blaasinstrument, recht
van vorm, op de wijze eener bazuin of
lange spreektrompet. TubulkaYn, zoon van Lamoen en
ZUla, Oen. IV : 22 vermeld als uitvin- der van allerlei werk (gereedschap) in koper en ijzer. Kigenlijk wordt van hem t. a. pi. gezegd, dat hij met den hamer allerlei werktuigen van koper en ijzer scherpte. Hij arbeidde dus in geslagen, niet in gegoten, koper en ijzer; en als zoodanig vertolkt men zijn on-Semieti> aehen naam door „metaal-bewerker". [ntusschen duiden anderen zijn naam als „werkman in slakken", d. L den onreinen afval, welke bij het smelten van koper en ijzer ontstaat; uit arab. l\'ahlo (werkman) en pcrz. toepAl (metaal-slak). Zoo zou dan dit bericht der hooge oudheid dien man reeds voor den uitvinder van liet meerdere bescha- ving veronderstellend „metaal-gieten" verklaren, en zou het metaal-gieten aan |
I het metaal-smeden zijn voorafgegaan.
Gen. X : 2 (de volkentafel) komt een Titbal voor, welke naam voor een per- soon zonderling is, indien hij „metaal- slak" (metalli scoria) beduiden zou. Tube, (sport), bui».
Tiibercullnc. uitvinding van prof.
Koeh te Berlijn, als geneesmiddel tegen longtering niet toereikend bevonden;
werkt gunstig als middel om tubercu- lose te onderkennen bij vee, alsook om door inspuiting er mede krankzinnigen minstens kalmer en beter te maken, I indien zij er niet rechtstreeks door
i worden genezen.
Tuberoos, (Polianthes tuberosa) tot
| de Amaryllis gewassen beboorende; bol-
• geiras; van lat. taberostts, en dit van | tuber = huil. gezwel. \' TÜblnner School (De—,ge\\ormd
door den godgeleerde Fe r d i nan d
i Cbristian Itaur en zijne volgelin- gen te Ti\'tbingen. Keu kring van \\rij- zinnige mannen, die op het voetspoor van David Friedr. Strauss de geschrif- ten des Bijbels onderworpen hebhen aan eene wetenschappelijke kritiek, waardoor volgens hen de onechtheid bleek van menig gedeelte, dat als ingegeven, en derhalve als onfeilbaar werd beschouwd. Tot die school belmoren Zellev, Schwc- gler, Knstlin. Ililgenfeld. e. a. I\'Itblujfsclie kritiek, de rationa*
listisehe, uiterst vrijzinnige leer omtrent
de echtheid en het ontstaan der Bijbel- boekeu, vooral die van het N. Testament, welke, uitgenomen de vier Paulinische boofdbrieven en de Openbaring, door hen als tendenzsebriften van later eeuw, en als producten van vroom bedrog worden aangemerkt. Voor die scherpe kritiek gebruikt de (ienestet in de ro- mance „Maehteld en Léonard" den naam „ Tübingsch zwaard". Zie Tiibinger sch ooi. Tuclineppcr, (hgd.), zekere ven-
ters, die, onder het verhalen van een
bun overkomen ongeluk, zak-, hand-
; doeken, enz., tegen ware spotprijzen te
I koop aanbieden. I>oeh komt \'t op be-
|
||||||
|
TUIN (DE).
|
|||||||||||
|
1171
|
|||||||||||
|
Tl X KOK».
|
|||||||||||
|
tulen aan, dan verklaart de Tuchnepper,
die voorwerpen alleen te kunnen leveren,
wanneer men tegelijk eene zekere hoe- veelheid andere stoffen van zijnen voor- raad, gemeenlijk laken, koopt. Later, na de levering en betaling dier laatste artikelen, komt de konper eehter tot de ontdekking, dat zij eene oneindig gerin- gere waarde hebben, dan hij er voor betaalde. Tuckoes, (am.),steker!, naam voor
de bewoners van North Carolina, van
turk, korte degen; vgl. Old North State. Tner Ie ver, (f r.), den worm dooden,
•eigenlijk de eerste borrel, dien men \'s ochtend» verorbert; n e d. pt\'eren- versehrikkertje. Tuez-les-tona, Illen recon-
naltpa blen ceux qul sont h lul, (fr.), doodt ze allen, God zal hen u-el
herkennen, d/e met hem zijn. l)iewoor- den zouden, bij de verdelging der Albi- genzen, te Bezien (1209), door den legaat M i I o n, tot aanvuring der moordenaars gebezigd zijn. Hoewel ze door mannen van naam zooals O u Iz o t en li o y e r- O o 11 a r d voor waar gehouden, worden zij door anderen in twijfel getrokken. Men haalt het gezegde somtijds ook met eene wijziging aan, zooals Frappez! frappe» toujonrs, Dien, enz. Tn (f en rib uu il Tuj(< nil-liouil.
zie Deitf/d\'verbond.
Tuij| van Lnlinn, ook „vee van
Laban", uitdrukking ontleend aan Oen. XXIX : 25 en XXXV : 7, 38—42, waar Laban in een zeer ongunstig licht voor- komt, \'t Volk heeft deugnieten of Heden van een gemeen geslacht willen voor- stellen, en, om de spreekwijs nog wat harder en scherper te maken, gezegd : tuig of vee van Laban. Tutlerleën, voormalig vorstelijk
kasteel te L\'arij», dat Catharina de |
Medieis Het verrijzen op eene plek, waar
zich te voren pannebakkerijen (tuileriea) bevonden. In 1871 la het bj| den opstand der Commune gedeeltelijk verbrand. Zie Sablonniire. Tnln oorspronkelijk de van teenen
! gevlochten omheining van een gaard
j (vergel. hgd. Zaan en darten). Men
j zegt, dat toen graaf Willem VI in 1406
[ het slot Hagestein bij (iorkum belegerde,
I hij zijn kamp niet een tuin insloot en
I ter gedachtenis daaraan dien tuin op zijne
| munten (dubbele grooten) plaatste, welke
munten den naam van tuinen ontvingen.
Sedert werd de „tuin" het symbool van
het goed verdedigde grondgebied van
Holland; vandaar: de Ilvllandxche tuin.
Binnen die omheining beeldde men de
Hottandttche maagd (dichterlijk „turn*
maagd") af, of den IfolhnuLschen
I leeuw met den hoed op eene speer (zie
| de oude Hollandsche duiten, en ook het
\' watermerk van het Hollandsche sehrijf-
\\ papier». Eene enkele maal komt ook het
Borgondlsehe kruis in den tuin voor.
Buitendien vindt men ook een Hene-
r/onwnchen tuin, met eene brandende
kaars er in. \'van het jaar 1576; alsmede
een tuin van Monf/errat met een hert
er in. Volgens anderen is de tuin het sym-
bool der grafelijke residentie: des Gra-
ven hage. 1\'e Hollandsche tuin in boven-
vcrmelden vorm komt nog vaak voor
als uithangteeken aan herbergen, en
verder op gedenkpenningen. De z.g.
tuittorde is louter fictie.
Tuin. zilveren munt, dubbele groot,
! van (Jraaf Willem VI, Jan van Brabant en Gravin Jacoba, voorstellend den
Hollaiidschcu leeuw meteen wapenschild, zittend in eene omheining van takken gevlochten; zie hier boven. Tuin. Tuin (De —,
van Joseph van Arhnathea, de plaats
1 waar het gebouw van het Heilige Graf ; staat; — of tnln-secte, de leerlingen van
Epïeurus, die hen in zijn eigen af- zonderlijkeu tuin onderrichtte; van Engeland: Wbrceatershlre en Kent. „ Europa: Italië. „ Frankrijk: Amboise, in het depar-
teineut Indre-et-Loire. |
||||||||||
|
TUISEN. 1172 TUBBIS.
|
|||||||
|
van Italië: het eiland Sicilië\'.
„ Spanje: Andalusic.
, liet Westen: Kansas, in den staat Illinois, der wereld: liet gebied van den Mis- sissippi. Tuinen, (w a p.), vierkante uit-
steeksels aan de randen van een heraldiek stuk, ook aan den bovenrand van een muur of burcht, op ouderlingen afstand Keiijk aan hun breedte. Tnlnlelte, (wap,), de lelie in na-
tuurlijken vorm; waarvan de heraldieke geheel verschilt. Zie Lelie. Tulband, (perz.), oorspr. dulband,
het hoofddeksel der Turken; naar het model daarvan de naam van het gebak. Ook de tulp wordt zoo genoemd, oudt. i t. tulipano, oorspr. hetzelfde woord als tulband. Tnllt alter honores, (lat.), zie
Hbs ego, enz.
Tulle, fijn weefsel, naar de stad
Tulle iu Frankrijk, waar uitstekende soorten gemaakt werden. Tnlpenhandel, een onzinnige han-
del in tulpenbollen in de eerste helft der 17e eeuw. Sommige hollen, bijv. de Semper Augustus, werden met fabel- aehtige prijzen betaald. Men zocht in het bijzonder naar de hol van een zwarte tulp. Du razernij, die velen ten onder- gang voerde, heerschte vooral iu Hol- land, maar verbreidde zich ook over andere landen van Europa. Tuit. Itij verzending van balken
wordt voor de vrachtberekeuing als grondslag aangenomen de Tuit; 1 tuit — 216 toopende voeten of = Vi hulken ran 18 engelsche roet lengte en ÏOX-Z-f engelsche duim breedte en dikte. Voor verdere bijzonderheden en tabellen zie: Vademecum voor den Iloutkooper, van U. W. Koggenkamp, Groningen, bij Jan Haan, en Vudemeciim voor den ffout- kooper, van G. Key, Amsterdam, bij Allert de Lange. |
|||||||
|
Tnnc et tinne, (lat.), toen en nu,
voorheen en thans. Tnnc Mm ree agltnr, parfee
cuin proxlmus ardet, zie \'!\'«•< ren ugitur {Tnnc is voor ROM =sx want,
in de ])laats gesteld).
Tunica, (\'lat. i, onderkleed bij de
Romeinen, een soort van hemd. Men had dit kleedingstuk in verschillende leng- ten, niet en zonder mouwen ; terwijl men bij koud weder er zelfs nog meer dan twee over elkaar kou aantrekken. Augustus droeg er soms vier. De Tunica (cig. tttnicella) (r.k.) is het bovenkleed der subdiakens en als zoodanig ook een der klecdiugstukken van het plecht- gewaad eens bisschops. Tnnlqne, wapenrok der Fransehe
militairen, /e kwam onlangs weder in zwang, nadat ze een korten tijd ver- vangen was door de rareune = een wijd huis. Van lat. tunica, het kleed, dat bij de Romeinen mannen en vrouwen op het hloote lijf droegen, haar dit kleedingstuk bij de oude Romeinen denzelfden dienst deed als bij ons bet hemd. en het pallium hun oppurkleed w-is, is hun, bij I\'Iautus voorkomend tunica propior (nml. eorporb pa/Ho nagenoeg eensluidend niet ons het hemd is nader (bij het lijf) dan de rok. Tankers, naam voor een seete iu
Noord-Amerika, ook tnmblersgeheeten. Zij verzetten zich tegen het voeren van liet zwaard en het voeren van reehts- gedingen; het celibaat is boven alles te roemen, maar niet gebiedend. Zij noemen zich zei ven: het volk des vredes (harmlens people) en ondersehei- den zich door eenvoud in kleeding en spraak. Tunnel, 1) I»e butsvormige gang
door een heuvel of berg. \'2) Ken koker van machinekamer naar achtersteven in een stoomboot waar de schroefas door heen loopt. Tnrbln of turbine, (fr. argot),
arbeid, vermoeienis. Vandaar: Tnrbiner (fr. arg.t, werken, zich veel moeite geven. |
|||||||
|
Tl Ufo\'s.
|
||||||||||
|
L173
|
||||||||||
|
Tl\'llVES.
|
||||||||||
|
\'liiroi\'s. Turhomanen, die bij voor-
kuur tot de lijfwacht des Sultans van Turkije gekozen worden. Turkomanen of Truebmonen, is de vrij onbepaalde naam, waarmede eenige volksstammen der Turksch-Tataarsche volkerenfami- He worden aangeduid, inzonderheid de nomaden ten W. en 0. van de Kaspische zee, in West-Turkistan. I>e Tiirro\'s vormen ook eene afdeeliug der Fran- sche ruiterij, behoorende tot het vreem- deulegioen, evenals de Spahi\'s en de Zonaven. Tarl (De —. de renbaan, ontleend
aan de Kngelsche sport en races. Let- terlijk, de zode, omdat de renbanen met laag, kort gras begroeid zijn. De held van de turf, de held, de winner hi de races. In \'t fr. soms synoniem met chic. Turf, (barg.i, beurs f stevige turf\'=
welvoorziene beurs.
Turftrappers, (niil.). schoenen.
Turf trekker , (ba rg.), zakken-
roltëi\'f bedrieger, oplichter.
Turken, spotnaam voor de inwo-
ners van Opperdoes. bij Medemhlik, we- gens hunne beweerde ruwheid. Turkoois, edelsteen van verschil*
lende kleur; de icesttrschen zijn uit beenderen en tanden van zoogdieren, ontstaan, gewoonlijk onder den invloed van ijzer of koper. De oostersche komt uit Indic of 1\'erzië, en ontstaat n/et uit beenderen; hoog geschat en kostbaar. Zelden vindt men twee dezer steenen van gelijken vorm en gelijke kleur; zelfs hebben zij hij daglicht eene geheel andere kleur dan bij kunstlicht; de kostbaarsten zijn blauw, andere groen. Turksch pond, (h a n d.), heeft eene
waarde van Uil piasters (zilver) of pi, in. ƒ11 Nederl. et. Turksche broek, zie Shirt.
Turksche pus, schrift of gedrukt
papier, dat volgens eene willekeurig |
I gekozen lijn in tweeën is gesneden. De
i persoon, die de helft meebracht passend | aan de andere, was de bedoelde, aan wiet) men dus vertrouwen kon schenken. Denkelijk Turksch, omdat ook geheel ongeletterden zich van zulk een pas kouden bedienen. De wet van 14 Maart lSl\'.t iStbl. n», 12) „over de algemeene bepalingen op het stuk der zeebrieven en Turksche paspoorten", is ingetrokken bij art. 24 der wet van 28 Mei 1869 (Stbl. n°. 96), betrekkelijk de afgifte van zeebrieven en vergunningen tot liet voeren der Nederlandsche vlag. Daar- door is de Turksche pas afgeschaft en dus ook vervallen art. 3\'>7-.\'t° Wetb. v. Koophandel, hetwelk bepaalde, dat de schipper aan boord moest hebben „den Turkschen pas ingeval de strekking van de reis zulks vordert". Kvemils de zeebrieven werden de Turksche passen vroeger afgegeven door den Minister van Financiën. Turksche schop, zie Koliska.
Tnrluplnade, (fr.), flauwe aar-
dt\'gheid. Volgens Voltaire (Vie de Molière, preeédant les Oeuvres complètes de Molière, 1\'aris, (Jarnier Frères, 1H77, I p. Vil, afkomstig van Tarlnpin, gelijk de acteur Legrand zich in het klucht- spel noemde.terwijl hij zich als treurspel- acteur Itelleville titelde. Turlupin (f r.)- jachtmaker op flauwe aardigheden. Tnrn-en-Taxls (De vorsten
,: van —, Duitsehe vorsten, die sedert
de vijftiende eeuw het monopolie van het brieven vervoer en de posterij in Duitschland bezaten. Dit recht werd door bet Kijk, na 186t>, voor eenige millioenen j afgekocht.
Tnrner, een gyinnastieker, van \'t
| hgd. turnen, dat in verband staat met tornooi, tonrnooi. Turnvater (Der —, Friedrich
Ludwig -la h n (177H—18.V2), als de schepper van het gymnastie-onderwijs in Duitschland. Tnrven, (w a p.), blokken op de
langste zijde liggend. |
|||||||||
|
1171
|
|||||||||||||||
|
TÜRPB DIOTÜ.
|
TYBÜBN.
|
||||||||||||||
|
na Kerstmis. I>e oude Germanen reken-
den bij nachten en niet bij dagen. Twee bl| elkaar, (rest.), voor
twee personen koffie. Twee heeren dfenen (\\ii\'-
mand kan —, Matth. VI : 24 ten aanzien van twee aldaar als tegenstrijdig
beschouwde machten (God en den Mam- mom) gezegd. Twee, waarvaa een, (rent.),
twee sneeiljes roggebrood, waarvan een met kaas. T wist 1 u (f the LI on\'s tuil, < e n g.),
het vlechten (strengelen) van de Haart
van den leemr; d. i. het verrichten van handelingen die de gevoeligheid van de Kngelsche natie kunnen opwekken, tergen. Twistappel. Zie Appels. I\'it spijt,
dat zij op de bruiloft van 1\'eleus en Thetis niet genood was, wierp Eris, de godin der Tweedracht, een appel, met liet opschrift: „aan de schoonste"\'onder de gasten. Paria, zoon van I\'rianius, koning van Troje, en Hekuba, wien het oordeel was opgedragen, terwijl vooral de godinnen Juno, Mtnerva en Venus over de schoonheid van gedaante aan het twisten waren, wees den appel aan |
|||||||||||||||
|
Tnrpe dfctn, (lat.), het isschan-
delijk om fezeggen. Eng. For shame! Turpe est lamlurl ab 111an-
datls. (lat.), het is geen eer, gepre- zen te worden door uiet-lofwoardigen. I ui [m ut hu>-Stiit r, (am.), t«rpen-
tijn-staai, nl. North Carölina, naar de vele terpentijn fa brieken aldaar. Zie Old North State. Tiisciiluin. oude -t;ul in Lathnn
(Italië), ten tijde van de oude Romeinen met schoone villa\'s in den omtrek, waar- onder Cicero\'s Tusculanum. Vanhier noemt een geleerde de landhoeve, waar hij zich voor studie en bespiegeling af- zondert, wel zijn \'l\'uscuhon, hoewel eigen- lijk een „Tusculanum" wordt bedoeld. Tnsschen uit gaan (Er -~ °\'
uitbreken, (mil.), zich zonder verlof
van \'t korps verwijderen, deserteeren. In de Neder-Betnwe = sterven. Tuteln pareatnni, (lat.), ouder-
lijke voogdijschap. Ook: voogdijschap van bloedverwanten. \'I\'nstii. (fr.), gazen onderkleed der
toonccl-danseressen. |
|||||||||||||||
|
Tmt\' occhi, tntto splrlto, (it.),
een en al oog, een en al geest. Tuut. politie-agent te Utrecht; van
lat. tutus = veilig. Tiviialf tafelen, het vroegste
Komeinselie wetboek, samengesteld door de Deeemviri (tienmannen), en gesneden in twaalf\' bronzen tafels. Liv. III : 57; Diodorus XII, 56. Twaalf tafelen der Wet, (lat.),
Leges dnodechn Tahnlarmn. Twaalfde, zie Voorloop/g twaalfde.
Twaalfde Nacht (avond), nog in
het Engelsen: Twelfth Night, I)rie- Koningenavond, zijnde de twaalfde avond |
|
Venus toe. Daarom ook wel Erisappel
geheeten. Het spraakgebruik is aan de herkomst getrouw, door te zeggen : „een twistappel iverpen" in gezelschap, ver- gaderiug of gemeente. Two-IIonr-Plctnres-club, in
1 Sl.»8 te Londen opgerichte vereeniging
van snelscliüders, die wekelijks bijeen- komen, om binnen twee. uren tijds een schilderij of aquarel te maken. Zij telde 19 Oct \'!>8 reeds 70 leden, en hield 26—29 Oct, \'98 eene tentoonstelling van hare werken hl de Modern (ïallery. Tybnrn, (eng.), voormalige ge-
riehtsplaats in Londen, oorspronkelijk Twa-but ne d. i. twee stroomen, die vroeger samen kwamen op de plaats, waar nu de marmeren boog staat; van- daar, een candidaat voor Ti/bunt sm
een galgebrok.
|
||||||||||||||
|
1175 TYRTAEUS (DE SI\'AANSCHE).
|
|||||||||
|
TYMPANÉ.
|
|||||||||
|
Tympané, (f r.w a p.), zie Geklepeld.
Typhoon, de booze Geënt der Egyp-
tisclie mythologie. Ook (Ie naam van een hevigen wind in de Chineesche zee, doch dit woord heeft niets te doen met het voorgaande, het is de verbastering van een Chineesch woord, dat stormwind bet eek ent. Tyre, (sport), wielband,
\'l\'yi\'ijitus, (gr.), elegisch dichter,
die ten tijde van den tweeden Measem- schen oorlog te Sparta leefde. Hij wordt soms een Spartaan of een Milesiër ge- nocmd; maar volgens het meest verbreide verhaal was hij een Athener. De Spar- tanen zouden nl. van het Delphisch orakel den raad gekregen te hebben, aan Athene eenen aanvoerder tegen de Messeniërs te |
vragen; waarop de Atheners hun Tyrtaeus,
een kreupelen schoolmeester, zouden ge- zonden hebben, die echter door zijne liederen den gezonken moed der Spar- tanen deed herleven, zoodat de krijgs- kans spoedig keerde. Tvi\'i si nis (De IVetlerlandsche
—, Jacobus Bellamy (17f>7—8(>), de
bekende Zeeuwsche dichter van „Roosje", die in zijn eersten tijd hoogdravende patriottische verzen maakte. Tyrtacns (De Spaansche —,
M a n u el José Q u i n t a n a (1772—
1857), wiens oden de Spanjaarden aan- spoorden om hunne vrijheid te verde- digen bij bet uitbreken van den Onaf- liankelijkheidsoorlog. De Koningin heeft hem in 1855 persoonlijk tot dichter gekroond. |
||||||||
|
u
|
|||||||
|
i\'llEUTÜNCIITK KXZ,
Übermensch, (hgd.), een door
Friedrich Nietzsche Tgeb. 1844) gevormd woord, ter aanduiding van den menseh in den hoogsteu zin van bet woord, zooals bij dien in de toekomst verwacht, d. w. /.. bet primitieve wezen, in den loop der eeuwen, door de elkander opgevolgde veroveringen van den men- schelijken geest gehmterd en verbeterd. Napoleon I, „de synthese van den held en het monster" komt, volgens hem, zijne conceptie het meest nabij. Überttlnchte HMlIchkclt (En-
ropens—. lett. de opgeplakte, uitwen-
dige, beseha ving of\'beleefdheid, van Kuro- pa, d.i. vreemd aan innerlijke beschaving; die excuus vraagt, als men iemand op den voet trapt, maar bet natuurlijk vindt, iemand op \'t hart te trappen. Het is eene uitdrukking uit Seuine der Wilde. Er i- sprake van een bewoner van Canada, der noch Kuropens.
1,\'hertünchtc Hi\'iHicbkeit nicht kannte, I\'iid e\'m llerz, wie (lott es ibm gegeben, Von Kit/tttr noch fret\' im lïusen fühlte. Het is een protest tegen de overbe-
schaving. de uiterlijkheid der vormen. Vgl. den aanhef van \\i onsseau, Ent He on de 1\'Edncat/on I. 1 Tont est bien, sortant des maius de l\'Auteur des cboses; |
|||||||
|
f.
U., Urbê — de Stad, n.l. Home.
U.» (hgd.), MHd = en.
U., (liand.), Vso.
V. C, PirWs conditae (lat.), zie
^4. U. c. U. C.j (\'ris oondita (lat), de ge-
stiehte stad, d. i. du stichting der stad. t*. Cr. IC - IC. (a m.); zie Underf/romtd
Railroad.
U. X. I. C. A., Utto Komine Juncti
Colimuè AmiciUam. (Door éen naam of onder éen titel verbonden kweeken wij vriendschap aan). Benaming van een Westersch litt. Dispuut-Geselschap onder de Amstcrduiuschc studenten opgericht 29 Nov. 185l). U. 8., United States (Vereenigde
Staten van X. Amerika). U. S., onder een brief: Ut setttper
= als altijil. U. S„. onder oflicieele stukken : Ut
ttttpra = al» boven. |
|||||||
|
1177 Vit DE TKEKKMMi ZUX.
|
|||||||||||
|
tJBI BENE, HU I\'ATltlA.
|
|||||||||||
|
tont dégénère entre lesmamsdel\'homme.
Zoo ook bij (Joethe Faast: Auch die Kultur, die alle Welt beleckt, Hat auf tien Tenfel sieli erstreekt. Ubl bene, Ibl patrla, (lat.), zie
Patria est enz. Behalve Cicero, daar aangehaald, hebben ook Aristophanes (Plat., 1151) en Ovidlus (Fasti, 1, 498) hetzelfde denkbeeld in eenigszins ande- ren vorm uitgedrukt. Ubl caritas est, clarltas est,
(lat.), icaar liefde is, daar is helder-
heid. Woord van llugo a St.Victor, De Sacramentis It, 13, 11, tot aan wij - /.ing van het verband tusschen liefde en verstand of wijsheid. Ubl lex, Ibl poena, (lat.), waar
een tret is, is straf. Ubl mei, Ibl Iel, (lat.), waar ho-
ttiff is, is ook gal. — Geen rozen zonder doornen. Ubl plnra nttent In carmlne,
non ego panels, Oftendnr ma- cnlls, (lat.), zoo in een gedicht vele schitterende gedeelten voorkomen, neem ik aan enkele vlekjes geen aanstoot; Horatius, Fpistola ad Pisone» 351 sq. Ubl tn (es), ego (snm), (lat.),
waar gij zijt, hen ik.
Ubl vlres tlesnnt, laudetnr
vollllltas, (lat.), ivaar de krachten ontbreken, moet de (goede) teil kunnen geprezen worden, Uit Ovidlus. Ook: tarnen est landanda raluntas. Vgl. En reken d\'aits/ag niet enz. |
|||||||||||
|
communicanten uit den hemel geestelijk
spijst en laaft (leer der Calvinisten), maar krachtens de communicatie idio- matum (= de mededeel ing der saera- menteele eigenseliappeni, ook lichamelijk en persoonlijk met het sacrament des Avondinaals is vereenigd. Ueb\' Immer Trcu iin«lReilllch-
kelt, (hgd.), betracht steeds trouw en eerlijkheid; eerste versregel nit een gedicht van llölty (1748—76), voor bet eerst verschenen in den Vossischen Mu- senalmanach van 177!*. I liliin (Le —, (fr.), de hnlaan.
Gedurende de naaporingen, waartoe het verzoek der familie Dreyfus (1897), om herziening van het vonnis van den voormaligen kapitein Alfred l>rey- fus aanleiding gaf, kwam ook een schrijven van den commandant Wal sin Esterbazy aan diens bloedverwant, Mr. de Boulaney, aan het licht, waarin men o. a. las: „Si, ce soir, on venait me dire que je gerat tuê deinain comme capitainc de uh/ans en sabrant des Francais, je serais parfaitement henrots" (= Indien men mij dezen avond kicam zeggen, dat ik morgen, a/s kapitein der hnlanen zon worden gedood, tericijl ik Franschen neer- sabe/de. zon ik volkomen gelukkig ivezen). Van dat oogenblik werd Kste r- bazy door ilirus vijanden le nhlan genoemd. Uil, iafr.), nachtspiegel.
Ullckoppen, in Twente de letters
van den ouderwetseben llijbeldruk. van bastaard (iotisehen of Hoogduitseheii drukvorm. Uilen, Bpotnaam voor de inwoners
van Lutjebroek. Uilen naar Athene dragen.
/ie Buien.
Uilenspiegel, /ie Espièg/e.
VH de teekenlng z-ijn. selülders-
terin, gebezigd voor goed gevoelde on- academische teekenkunst, waarbij men de juistheid der lijnen, omtrekken en |
|||||||||||
|
Ublqnltlsten, voorstanders der j
ubiqaitas of omnipracsentia corporis - Christi — alomtegenwoordigheid van het I lichaam van Christus, d.i. die I,utliera- i neu. die beweren, dat Christus\' lichaam | of eigenlijk gezegd Zijne geheele mensch- beid evenals zijne godheid overal tegen- woordig is. Heze leer wordt door de l\'biijuitistengehandhaafd inovereenstem- miug met de I.uthersche Avoiuhnaalsleer, volgens welke (\'liristus niet slechts de |
|||||||||||
|
hts
|
|||||||||||
|
ÜIT DB VBRF Z.I.IN.
|
|||||||||||
|
ILKMA.
|
|||||||||||
|
•ïodelleering gevoelt, die zich nochtans
niet aan liet oog opdringen.
Uit «Ie verl zijn. kunstschilders-
term; beeld van IOO sterke werking, dat men aan geen verven of schilderen denkt: de natuur nabijkomend. Uit ilen mond der kinderen
hoort men de wnnrlicld, steu- nende np uitspraken als I\'s. VIII : 3a
en Matth. XI : 25. I ir den stroom der ver«jetel-
held drinken, /.ie Lethe.
Uiterste wil, /.ie Testament.
I Itfjailfj, zie Steffe.
Uitgebroken, (w a p.), heet een
figuur waarin rondom een lijn loopt evenwijdig aan den buitenkant, en bet-
geen daar binnen valt kleur of metaal van \'t schild vertoont. Ultf|ernkt, (wap.), d. i. met geweld
verwijderd, heet een boom of plant waar- van de wortels zichtbaar zijn. Ultgcsabbeld, (ba rg.), ontvlucht.
Ultgeschnlpt, (wap.), met beur-
telings punten (naar buiten ) en rondingen naar binnen). Uitkeerlng van den derden
voet, zie Zooiweer. Uitklaren, (h a n d.), de noodige ver-
klaringen doen van de lading van een schip, hij het vertrek, ter betaling van de daarvoor verschuldigde rechten. I Itkochel, (a fr.), plagen, bespot-
ten; een kocher, piaaggeest. Uitkomen, (Ind.), uit Nederland in
Indië aankomen. I itkomend, (w a p.1, heeten op-
komende (z. a.) figuren wanneer meer ilan \'t hoofd zichtbaar in. Uitkomst van «len oorloii
hangt aan den Heer (De —. |
| Vgl. Spreuk. XXI: 31, waar men leest:
rle overwinning is des Hoeren. Zoo ook | I\'s. XXXI : li; en vv. Uitlegger, weinig diepgaand plat-
bodemvaartuig. oji welks dek geschut is geplaatst, tot het bestrijken der toe- gangswegen in de inundatièn. Uitpakken, l in i 1.1. trekelijksche
inspectie; het linnengoed van den sol- daat wordt dan op liet nachtleger uit- gepakt. < >ok geneeskitndig* visitatie door een i tflicier van tiezoudheid.
Ultplak, fa i\' r.), behangen. Vgl.
plakpampier — behangselpapier. Uitsmijter (Een —. (r e s t. j. sneed je
brood niet plakje vleesch en een spie- gelei er op. Uitverkoren vat (De vrouw
Is een —), ontleend aan de samen- koppeling van Hand. XI : ló (waar Saulus of l\'aulus een .uitverkoren vat" genoemd wordt l met 1 Petr. III : 7 (waar de vrouw een _vat" heet). Uitwinning, het opvorderen door
den eigenaar van eene zaak van hem, in wiens bezit ze is; of het ten uitvoer- leggen van een vonnis op de onroerende goederen der tegenpartij (Wetb. v. liurg. Rechtav., boek II, tit. III: Van de yereyteüjke nitiriitin\'Hff ran ouwe-
rende goederen. Uitzinnige Galaten,wufte Fran-
schen. Ontleend aan Gal. III : 1, met
eene woordspeling tusschen „Galaten" en Fransehen — „Gallen". Ukase, (rnss.), nkasat = bevelen;
bevel of besluit, dat rechtstreeks uitgaat van den Keizer of van den besturenden Senaat. Ulema of Oeleina, (a r a b. i, meer-
vond van \'Alim = een wetende, een geleerde. Ulema beteekent in \'t Turksehe lïijk den stand des wetgeleerden, samen- gesteld uit de Imams of voorgangers bij de godsdienstoefeningen, de ntafti\'x of verklaarders dei\' wet, de rechtsgeleerden en de kadi\'s of rechters. |
||||||||||
|
I I.F1LAS (ALPIIABETB VAX). 1171)
|
|||||||||
|
1 l.TKA KSZ.
|
|||||||||
|
I \'ltilu* (Alptiabeth van —, Ru-
uen-alphabet (xie Bnneu), naar hem
genoemd, omdat liij. bisschop der Gothen (f 381), het bezigde in het schrijven van onderscheiden werken als aanhanger van liet Arianisme, en als vertolker van de Evangeliën in het Gothïsch. Wilhelm Grimm veronderstelt, dat dit alphabeth, bestaande uit 23 Russische lettert eekens, lang vóór Ulfllas, hij de Moeso-Gothen bekend is geweest. Van dit en van de drie andere Russische alphabeths levert De Navorecher I, tegenover bl. 40dui- dclijke afbeeldingen. Ulster, groote, lange heeren-orerjas
van ruige stof. WUiterkleedingstuk. oor-
spronkelijk lerseh model, en daarom naar het Iersehe landschap van dien naam vernoemd. 1 Kt ci\'-Kiuil-iit-iii-inw . (c n g.),
ambtsnaam van den wapenlconing in Ierland. In l">r>2 door koning Eduard VI ingesteld. Wat Ulster betreft, koning .lacohus I stichtte 22 Mei 1611 de waar- digheid der Baronets (z. a.), om zich door de gelden, die voor deze adelsver- heffing inkwamen, de middelen te ver- schaffen tot cultlveerfog der prov. Ulster (in Ierland i. Het aantal dezer baronets werd aanvankelijk op 200 vastgesteld. Als bijzonder wapenteeken werd hun de t\'lsterbadg" verleend, nl. in een vrij- kwartier van zilver eene linkerhand van keel bij bet polsgewricht afgesne- den, rechtopstaand; (zie Hand). Wei- dra werd het getal der baronets ver- hoogd. Onder koning Karet I waren er 4f>8, in 1878 zelfs (IH\'t. Zij behooren niet tot den lioogeii adel (the pecrage) van Engeland, voeren den titel Sir voor bun naam, en staan een rang lager dan de nobility = de jongere zoons der viscounts (burggraven) en baronnen. De oudste zonen der baronets voeren den titel van Esquire (z. a.t. I It iniii lt*j|i<s riltto, {] At.), laatste
rechtsgrond, die alles beslist. Zoo ook I 11 ini ii ra t I*i. < 1 a t.), de laatste grond of bewijsvoering, het laatste woord het laatste middel. In een tooneelstuk van (,\'alderon (geh. 1C><)0) getiteld En eeta vida todo es verdady todo inentira komen de woorden voor |
|||||||||
|
Ultimo razon de Regee d. i. het laatste
woord der koningen (nl. in den onrlog, is
kruit en kogelsi. I.ndewijk XIV koos biernaar als inschrlft voor het Fransche geschut het slecht-I.atijusche uit tuut ratio regum. In Pruisen komt ultima ratio regis sedert 1742 als irachrtft van kanonnen voor en is ook het devies dat, ingevolge besluit der Assemblee Nationale van li) Augustus 1790, op de Fransche kanonnen gegraveerd werd. Ook opschrift der nieuwe snelvu- rende geweren, die in Febr. 1898 bij het Pruisische leger werden ingevoerd. I Itliiin Thule, ilat.i. het aan bet
einde der aarde gelegen Thule. een eiland, dat de ouden voor liet noordelijkste punt I der aarde hielden. Welk eiland zij er mede bedoelden, is onzeker. Men heeft o.a. weleens aan IJsland of aan een der Shetlandsebe eilanden gedacht. De uitdrukking ultima Thule komt het eerst voor hij Vergilius, (ieorgiea ƒ 30. I Hlmatiim noemt men bij diph>-
matieke onderhandelingen de laatste verklaring van eene der partijen, eene verklaring, waarvan niet wordt afgeweken. Doorgaans bevat het ultima- I turn een eiseh, en het verwerpen daar- ] van wordt gewoonlijk gevolgd door een onmiddellijk afbreken van alle diplo- matieke betrekkingen. Kr zijn echter ook voorbeelden van, dat het ultimatum gevolgd werd door een u/limatissiuuim, d. i. allerlaatste. Ultimatum, (stud.\\ zóó laaf thuis!
I ltiniiis (Een —,(stud.)f iemand,
die altijd te laat komt.
Ultra Eccleslam nulla salus,
(lat.), buiten de Kerk1 is geen behoud.
Veelal in \'t Fransch : Hors de l\'Eglise point de salut. Voor deze H.-Kath. stel- ling meent inen het bewijs te vinden in \' Mattb. XVI : 18 en li); vgl. Matth.
: XVIII : 18.
Ultra posse nemo obllgatnr
of tenetnr, (lat.i, niemand kan rer- plicht worden meer te doen, dan in zijn vermogen ia} juridische raad van (\'el- sus den jonge (omstr. 150 na Chr.), |
|||||||||
|
ULTKAHOKTAKIHME. 1\'
ITltraniontaiil sinus, de richting
in de R.-Kath. Kerk, welke beurtelings tegenover liet gallicauisme en het ka- tholiek liberalisme voor de rechten en voorrechten van den Paus optrad. Thans is ultramontaan en rechtzinnig katholiek synoniem. Het woord komt van ultra montes; aan gene zijde der bergen, als aanduiding van de zetelplaats des Pausen met betrekking tot de meeste bewoners van Europa. (Vgl. tramontane). De term is bet eerst in Frankrijk gebezigd ter onderscheid ing van de Oallicaansche richting aldaar, die een meer zelfstandig bestuur der Kerk voorstaat. riysscs. voor Ulij-ex, koning van
Ithaea, zoon van Laërtes, gemaal van l\'enelope, vader van Telemachus, bekend door zijne zwerftochten, die Homerus in zijne Odyssea vereeuwigd heeft. I in au! begaaften Hammel
zurtlckztikommcn, (hgd.), om op bedoelden hamel terug te komen; Mar- tialis (omstr. 40— ïo2 na Chr.), laat
den advocaat I\'ostlmmus, die in zijn pleidooi over Oaunae, Mithridates, de Puniërs, Marius, Sulla enz. spreekt, ver- zoeken, om tot de drie gestolen geiten terug te keeren waarover het proces loopt; m. a. w. dus, laat ons tot ons onderwerp terugkeeren. Zie Revenons <\\ nos moutona. Umbillcus terrae, (lat.), navel,
d. i. middelpunt, der aarde. Hiervoor, zoo wei ais voor gansch (Jriekenland, werd oudtijds het door zijn orakel be- roemde Delphi (stad van Phoeis, in Achaje, lïriekenland) gehouden. Twee vrienden toch, terzelfder tijd door Jupiter uitgezonden, éen uit bet Oosten, de an- der uit het Westen, zouden elkaar ont- nioet hebben ter plaatse, waar Delphi is gesticht geworden, (ir. omplialus tèx gen ot\'koemenèa ("navel der bewoonde aarde), gekenmerkt door een aldaar ge- plaatsten steen f (r. k.) Itome, middelpunt der (\'hristeiiwereld. |
||||||||
|
0 t\'MZt\'OSÜI\'T.
zijn umbra — schaduw werd genoemd.
Ken aanzienlijke gast bracht er wel eens twee mede. ITmlage-Verfaliren, (hgd.), o»»-
slag-xtelsel over de verzekerde werk- gevers bij de Bank van ongeluksver- zekering, waarbij men aan het einde van elk dienstjaar over die werkgevers omslaat ahvat de Bank in dat tijdsver- loop te betalen had, naar verhouding der gevaren percentages (zie Gevaren- klassen, A a n h.). I iii|iii\'c. (eng.), derde of opper-
scheidsmau of arbiter, sitper-arbtter, die uit de scheidsmannen van twee tegen elkander oneenige partijen gekozen wordt. Unisiltteln, (hgd.), in een ander
zadel {/aan zitten, m. a. w. van beroep veranderen. Umstuvz-partelen, in Duitsch-
land de partij der radicalen, en vooral der socialisten ; Umsturz = omverwer- ping. liij den Duitschen ISondsraad kwam Nov. 1894 def\'iiistttrz-Vorlaf/e in, d. w. z. een wetsontwerp betrekkelijk de \\vijzi- ging van het wetboek van strafrecht, de militaire strafwet en de wetten op de drukpers; — aldus gekwalificeerd, omdat de strekking er van was de wederiuvoering der socialisten-wet onder een anderen vorm. De hoofdinhoud van die „Umsturz-Vorlage", d. i. het ontwerp tot verscherping der maatregelen tegen gezegde partijen, bestaat in beperking van het recht van vereenigiug en der drukpersvrijheid, alsmede strenge bepa- lingen tegen het maken van socialistische propaganda bij het leger. Umwaiifllunfi (Das Gesctz
der —. (hgd.), de wet der verandering.
Uitdrukking, telkens voorkomend in het laatste bedrijf van Henriklbscirs „Kleine Kyolf", 14 Jan. lSOi» voor het eerst ver- tooud in het „ I >cutsches Theater" te Ilerlijn. Umzuusuat, (hgd.), verhtu\'sboedels,
die vrij van invoerrecht in Duitschland kunnen worden ingevoerd. |
||||||||
|
Umbra, een genood igde bij een feest
of maaltijd mocht bij de Komehien een ongeuoodeii gast medebrengen, die dan |
||||||||
|
i:x a l\'autke (de l\'). 1181 un enz.
|
||||||||
|
I ii ï\'i I\'autre (Del\'—, (fr. wap.),
van \'t een op \'t nader, z. a. Un en I\'autre (De I"—,(fr.wap.),
van \'t een in \'t ander, z. a. Un blenlait perfl sa ifruce a
Ie trop publler, eene weldaad ver- Nest haar schoon door haar te veel be- kend te maken. Corneille, Ihéodore I, 2. Un blcnfalt reproché tint tou-
|onrs Hen d\'off ense, eene weldaad, die men verwijt (of: iemand herinnert) gold altijd als eene beleediging; R a c in e, IpHigènie en Aulide IV, li. Un bon bourgeois dans sa
(malson, Le dos au feu, Ie ventre tY
table, (fr.), een goed burger in zijn h/iis, met zijn rug naar het vuur en zijn buik naar de tafel, onder verschil- letlde vormen bekend, en zoover men weet liet eerst voorkomende in een Middeneeuwsch boek la Prênoatication de maistre Albert Songecreux biscain. Un coup d\'oell de Louis en-
fantolt les Cornellles, (fr.), een b/ik ran Lodewijk riep de Corneilles in
\'t leven; regel van 1\'abbé Del il 1 e in Epitre <ï M. Laurent, a l\'occasion d\'un bras artificiel qu\'il a fait potir un soldat invalide (1760) door II u m as rils op 11 Febr. 1S7."> in zijn discours de réception verkeerd aangenaaid als „tfes Corneilles", en ten onrechte aan Boileau toegeseh reven. Un diner rechauffé ne valut
Jamais rien, (fr.,), een opgewarmde maaltijd is nooit wat waard geweest; Hoileau, Le Lutrin I, 104, woord van GUotin (onder welken naam Guéronet bedoeld was), den aalmoezenier, die den prelaat, zijn meester den „prélat" (Claude Anvry, bisschop van Contances), waar- schuwt niet voor den maaltijd naar de kerk te gaan, omdat het eten dan koud wordt. Un dur h culre, (fr.), nl. im j
homme dar <) cuire of wel <l manier I |
(behandelen) dus moeielijk week te
maken, zoo als wij zeggen \'( in een taaie vent. Un enneml mort sent toujours
! bon, (fr.), een doode vijand riekt altijd
aangenaam, na de Parijsche bloed-
bruiloft, waarbij de admiraal DeColigny
, vermoord werd, sleepte het gemeen het
lijk door de straten en hing liet met - een ijzeren ketting bij de beenen op
aan de galg te Montfaucon. De koning ging er met het hof heen, om er naar te zien en toen iemand beweerde, dat de lucht bij het lijk walgelijk was ant- woordde de koning, evenals Vitellius: „Le corps d\'un ennemi mort sent tou- jours bon". Un Irère est un aml donné
par la natnre, (f r.), een broeder is een vriend, door de natuur gegeven; G. Legouvé (1764—1812), La Mort d\'Abel, III, 3. Die woorden komen echter reeds voor in Déméfrius, treur- spel van zekeren Beaudouin 1\'ainé, dat den Ken [>ec, 1785, te Saint-Germain voor \'t eerst werd opgevoerd. Un front qul ne rouglt Jamais,
(fr.), een voorhoofd, dat nooit bloost;
woord van Phaedra tot Oenone, Ha e in e, Phèdre III, 3, r. 852. Un Instant de repos dans ces
vertes campagnes, (fr.), een oogenblik rust in deze groene beemden.
Recitatief der opera comique Le Chalet, tekst van Scribe en Mélesville, muziek van Ad. Adam, den 2"> Sept. 1834, in de Opéra comique voor\'t eerst opgevoerd — een recitatief, vooral door ouderen van dagen den soldaat Max dikwerf nageneuried. Un le ne sals quol qul n\'a plus
de nom dans aucnne Iangue, (fr.), iets, \'k weet niet wat, dat geenen
naam in geenerlei taal heeft. Woorden
van Bossuct, ter kenschetsing van een
stoffelijk overschot, in diens lijkrede op
prinses Henriette van Engeland. Men
pleegt die woorden toe te passen op
iets, zoo verwards, zoo vormloos, dat
het onmogelijk blijkt, het te kenschet-
Ben, noch aan te duiden.
|
|||||||
|
IN EHZ. 1
I 11 in ;i i\'il i jjrns im* v olntiom
nalre, ifr.). voorspelde Proudhon (1809—65), den len Juni 1849, in zijn blad Le Pettple aan de Fransche bur- gcrij, in antwoord op La Réttolntion dêmocratiqtte et sociale, het orgaan van Delescluze (1809—71). Het duurde echter nog 22 jaren vóór de Commune uitbrak, en die voorzegging eenigszins werd bewaarheid. I il pctl (l\'nntiis Iniï 11\'- ril just e
bleil «les rliosi-s. (fr.), een beetje wierook gebrand, brengt heel wat zaken in orde. Cy ra nn de H e rgcrac,
Agrippine 1, 4. In |mm im\' jinli:i is lic Valllt Uil
ilïiii-i* (fr.) ren gedicht was nooit een
maaltijd waard, laatste regel van den 4n zang van la Gastronomie van Ber- cliaux (1765—1889). In sol tronvc touioin s uu
pliiH sol qul l\'ailniire (fr.), een dwaas vindt altijd ten grooteren dwaas, die hem foirowfcfl. Boüeau, Art poet. I, ! 232. Vgl. Oellert, Fabeln II. Kin Karr tritï\'t alleinal noeli einen
grössern an,
Der ilm nicht geinig bewnndern kann.
Til snr raiitre(E/—, (fr. wap.), \\
op een ander aftik of figuur gelegd. I iicln. mul Komeinseh gewicht, het ;
tiende, of onk wel liet twaalfde deel van een as. Ken as woog 327,424 grammen, dus eene nttcia 32,7. ook wel 2r».6 gram. Unciaalletters, wegens hare
grootte alzoo genoemd naar lat. nncia (een duim = een twaalfde gedeelte van een voeO.Zc werden vooral gebezigd voor opschriften. .Men vindt ze echter ook gebruikt in I.atijnsche handschriften van de 3e tot de Ine eeuw. ITncle Sam, (a m.), de Kegeering
derVereenigleStateii van Noord-Amerika; :
spottende verklaring der letters l\'. S. I (United State-i), wellicht zinspelend op Sanniel Wilsnn, een der keurmeesters i van de leven-iiiiiddeleu, welke laatste op du verpakking deze letters droegen. \' |
2 l NI> BKZ,
Uncle Saiii\'s Haii«lkerchtel,
(am.), OOtnSam\'s Zakduik, bijnaam voor
Delaitare, omdat deze staat zoo klein is. Umi bist «In nicht willig, so
brancir ich Gcwalt, (hgd!), en zijt f/e niet gewillig, dan bezig ik getreld.
Th (ioethe\'s hallade Erlkönig (1781). I 11(1 «He So.....• II ohm is. stelle !
«Ie Wiebelt iiiieh mis, (hgd.), en
de zon van Homerus, zie.\' zij lacht
ook ons toe. Slotvers van Schiller\'» gedicht Der Spasiergang, voor het eerst in diens maandschrift uie Horen (Tii- bingen, Cotta, 1795; IV, lïd. 10, Heft s. 72i onder Kteyie verschenen. I imI ri ii Vaii\' nailci ailf \\ ut -
uort. (hgd.), zie Kin Nart\', enz. Umi IE os* ii ml Rcltcv snh Ich
ïilemals wlcilcr, (hgd.), zie Tros*. Unil setzet Ihr nicht dan Leliën
e In,
Nle wiiil cuch «las Leben jje- woimeii sein, (hgd.t, en als ijij niet het leren opliet
spel zet, dan zult gij ook nooit liet leren a-innen. Schiller, Wallenstein\'* Lager XI, slotvers van het laatste koor- gezang, op muziek gebracht door Künier, Zalm. Zelter en anderen. Vgl. Matth. lil : 25. I \'ml sle bcwejjt slch doch,
(hgd.), en toclt Imirvegt ze zich; zie
E pur si tnnorc Umi was «lic Iiinerc Stlinmc
snrlcht,
Das tfinscht <llc boffende Scele nicht, (hgd.), en wat dr stem daar binnen
zegt, daarin bedriegt z/\'rh de ziel vol verwachting niet. Schiller, Hoffnung. I ml was kchi Verstand der
Verstnmltfjen sieht,
Das tlbct In Elnfalt efn klnd- lich Gcmtlt, (hgd.), en wat geen rerstand der ver-
standigen ziet, dat brengt in zijn kin- |
|||||
|
1ls;j
|
|||||||||||
|
UWD KNZ.
|
UNION ENZ.
|
||||||||||
|
derlijk gemoed een kind in toepassing.
Suh il Ier, slot der derde Btrophe van Worte des (Hauhens. I inl wo iln "s packt. da lafs
interessant, (hgd.i, en waar ge het paktt daar ie het interessant,i\\ oethe, Fattêt I, voorspel op liet tooneel, alwaar de komiek tot den dichter zegt: Greift nur hinetn ïns volle Menschen- leben!
Kin jeder lebt\'s, nicht violen ist\'sbekannt, l\'nd wo ihr\'s paekt, da ist\'s interessant. Zie ook op (Ireift, enz. I iiderjfrouml rallway, (am.),
oorspronkelijk de ondergrondsene spoor
ot\' underground, gelijk men in Londen zegt; in Amerika aanduiding vsmsmok- kelarij of bedriegerij, en indertijd ook
voor hulpverleeuing aan voortvlueh- tige slaven. Uadiaa, de waternymf, geschapen
zonder ziel; door met een sterveling te huwen ontving zij een ziel en ervoer sedert al de smarten aan het mensch- zïjn verbonden. Zij komt het eerst voor in Paracelsus\' beschrijving der elementen en hun feeën. Une chnnmlere et sou coeur,
(fr.), een lint en zijn hart, titel van
eene vaudeville in twee bedrijven van Scribe en Alphouse Daudet,op 1*2 Mei !*:("> in het («ynmase dramatique opgevoerd. De jeune première Jenny kan Lord Wolsey huwen, maar smacht naar haar John, „une chaumière et son coeur". Aan de weelde gevend geraakt, ziet zij John terug, maar ia teleurgesteld, en huwt nu den Lord. De titel is waar- schijnlijk ingegeven door Ia Chattmière, romance van den graaf de S é g u r, muziek van S o I i é. Une extreme Justlce est nne
extreme injnre, (fr.), eene uiterste rechtvaardigheid te een uiterst on- recht. 11 a e i n e, lesfrères ennemis IV, 8; by Volt. öedipe If, 3, Mate Vextreme justice est une extreme injnre. Heide zijn vertalingen van (\' i e e r o, I>e O/Jiciis, I, 5: summum jus summa injnrt\'a; wat ook staat bij Terentius, ffeantontimo- |
|||||||||||
|
roumenos IV. 4. Jus summum saepe
summa ma/itia. M on t esq u i eu ver- taalde Cicero\'s spreuk met L*extreme justice est une extreme in jure, Une Idee par Jour, i f r.), iedere»
| dag een denkbeeld. De journalist Km i Ie
i de (Jirardin (IsijiI—si), beroemde er
I zich op, eiken dag met een nieuwe ge-
| dachte te voorschijn te treden. Hoewel
zijne vruchtbaarheid spreek woordelijk
[ is gebleven, heeft men tot heden liet
\'t bewijs niet kunnen leveren, dat die
: woorden werkelijk werden geuit. Alleen
heeft men in zijn orgaan ha I\'resse,
van 29 Febr. 1848, een aldus getiteld
opstel ontdekt, waarin echter alleen werd
gezegd, dat voortaan een kolom voor
alle rechtvaardige en nuttige dcnkbeel-
den zou openstaan.
1\'neasy lies the head that
tvears a erown, leng.), niet ge-
makkelijk ligt het hoofd dat eene kroon draagt. Shakespuare, Hendrik IV, \'2, III, I, ontboezeming van den koning in eene alleenspraak omtrent hemzelven gebezigd. Unie, vereciiigtug van twee ofineer
Staten onder éeu Vorst, hetzij toevah ligerwijs en zonder dat er tusschen die Staten eene bijzondere rechtsbetrekking bestaat ( personeele unie, zooals vroeger Engeland en llannover, Nederland eu Luxemburg, en thans lielgic en de (\'oiig<>- staat), hetzij zóo dat de Staten in eene eigenaardige rechtsbetrekking tot eik- ander staan, waarbij zij soms enkele regeeringsorgaiicn gemeen hebben (reê\'ete unie: Zweden en Noorwegen, Oostenrijk en Hongarije). I iiiu«\'uituh Del fllins, (lat.),d*
eeniggèboren zoo» van God} aanvangs-
wooiden der bul, welke door l\'aus Clemens IN in 1713 werd uitgevaardigd ter veroordeeting van \'t Jansenisme, en waarin niet minder dan lol stellingen uit Quesnel\'s Rêjle.rio»s morales, als ket- tersch en gevaarlijk verworpen werden. Union lalt la force (1\' —, een-
dracht maakt macht. Spreuk van het koninkrijk België en van de Leopolds- orde. |
|||||||||||
|
UXIOX INTEKPAKLKMKNTAIKK. 11*4
|
|||||||||
|
f NS KHZ.
|
|||||||||
|
Union interparlementaire, in-
ternationale vereeniging van parlements-
leden, op aanstichting van een Deenschen afgevaardigde, sedert Benige jaren tot stand gekomen, om liet denkbeeld van Internationale Arbitrage (;/.. a.) ingang te doen vinden en uitvoering te doen krijgen. Union Jack (De—. De nationale
banier van Gront-Brittanje. Schotland en Ierland, /ij bestaat uit de drie ver- eenigde kruisen, dat van St. George voor Kngeland, dat van St. Andreu voor Schotland, en dat van St. l\'atrick voor Ierland. De naam Jack duidt een militaire jas aan, die men in de Mid- deleeuwen over de wapenen en \'t kuras droeg, en die met liet kruis van St.< ieorge versierd was. Unionisten, partij in 1886 in Enge*
land ontstaan. Ze stond tegenover de
voorstanders van llome-rule in Ierland, en verbond zich in 1895 met liet eon- servatteve gouvernement. Unlt,(eng.\\letterl. éénheid. [nhonds-
maat voor natte waren; een vat ruwe
olie = 4 units geraffineerde: vooral in den petroleumhandel gebruikelijk: = 10 Amerikaansche gallons nf 87.8 liter. I nilin\'i«:is. /.ij die gelooven, dat de
Godheid slechts uit één persoon bestaat. Ken eerste voorstander van dit begrip was .John lïiddle ( KU5—02), en mannen als John Milton, Loeke en Newton worden onder hen gerekend. In Amerika ook een seete.die het leerstukder I>rieëcn- lieid verwerpt. I£. W. Kmerson en de beroemde kansclredenaar I\'arker be- hoorden daartoe. Unltarlsten. Zie Federalisten.
ruit is virlbus, (lat.), met ver-
eende krachten. Universalist, voorstander van de
leer eener Q rat ia Vniversalis (Alge-
meene Genade), d. i. dat Gods genade alge- meen istvoot alle menschen zonder onder- scheid (vgl. Tit. II. 11)j **n niet eene Oratia Particularix (Bijzondere Ge- |
|||||||||
|
I rtade), d. i. dat die genade slechts
i voor een zeker aantal of soort (dusgc- naainde begenadigden, Godsvolk, du uitverkorenen) bestemd is. Met die Genade wordt dan niet bedoeld Gods barmhartigheid, zooals deze uit zijne Voorzienigheid (zijne voedende en onder- houdende kracht) kenbaar is; maar Gods reddende kracht ter behoudenis van zon- daarszielun. De Remonstranten zijn uni- versalisten, als zoodanig werden zij door de Synode van Dordrecht 1618/U», ! die Contra-licmonstraiitsch was, veroor- : deeld en vervolgd. — Fr. universaliste. j Uit lat. universum = het heelal, of iiniversttx (mundus) = de geheele ! (wereld). Unlverslteit,vanla t. nniversitas—
vereeniging, gemeenschap; bij ons en in vele landen eene school voor Hooger onderwijs; in Frankrijk evenwel de be- namiiig van het personeel aller openbare onderwijs-inrichtingen. De naam betee- kent: instelling, die al de geleerde 1 wetenschappen onderwijst en dus ook 1 besloot onderricht in Theologie, Hechten en Natuurwetenschappen: zulk eene in- stelling had alleen het recht den Doctors- titel of eenigen academiselien graad te verleenen. Unlverslty extension, (e n g.),
voordrachten en cnrunaxen, oorspron- kelijk door hoogleeraren te Londen gehouden voor arme jongelui, die naar kennis dorsten, maar de middelen missen om met de studenten het ge- woue onderwijs der hoogleeraren te volgen. De uitdrukking beduidt dus niet uitbreiding der universiteit door ver- grooting van het aantal studenten ; maar ze oogt op nieuwe kanalen, door welke de wetenschap een grooteren kring van menschen bereiken kan. Fr. Extension universitaire. Unknown (The great —. d. i.
de groute onbekende. Met dezen eere-
titel werd de schrijver der Waverhg- noeels, Walter S eott, aangeduid, zoo- lang hij zijn naam verborg. Uns ist ganz kannlbalisch
(wohl,
Als wie fttnfhnndert Siiuen, (hgd.i, wij «maken een enorm genot, als
|
|||||||||
|
UNHPEAKA1II.K TDBK (tHB). 11\'
duizend varkens in hun &oi;Goethe, |
J-aiint, lied der gasten in Auerbaeh\'s Keiler, nis Mephistopheles ieder den door i liem verlangden wijn lieeft gegeven, en 7.ij herhaaldelijk drinken. ITnspeakablc Turk (The —,
i« n g. I, de Turk, over wien men eigenlijk
niet spreken, dien men niet noemen kan, wegens zijne veelsoortige onhebbelijk- heclen; lig. iemand, die horen alle nit- \' fimlcking ellendig handelt. t\'nterbrochcne Oplcrlost(Das
—• (h g d. |, het gestoorde offerfeest,
de titel eener tamelijk vergeten opera- muziek van Voii Winter, tekst van Huber (171H>i. Die titel wordt dikwerf \', se h ertsender «ijs, ter aanduiding eener gestoorde plechtigheid aangehaald. lip to date, (eng.), spreekwijze
algemeen in gebruik om aan te duiden: \'
geheel op de hoogte ven het tegenwoor- dige, van de laatste richting, van de j jongste beschouwingen en meeningen. Upper Hoiis<*. fa in.), de Senaat
van het land of van een der staten. Het eerst in Massacliusetts in 1718. Upper ten, (arn.i, voor upper ten-
thousand d. i. de tienduizend rijksten uit New-York, en vandaar op alle steden overgebracht in den zin van de haute aristocratie of de haute finanre of de \\ nobleuxe, kortom dat gedeelte der be- volking eener stad, dat alleen heel veel I te zeggen heeft. De uitdrukking werd I het eerst door N. p. Willis gebruikt, toen hij van de aanzienlijken van New- Vork sprak, die toen niet meer dan l\'iui.n bedroegen. Upperkcn, trekpotje, dat de huls-
moedere in de 17e eeuw bij ilch hadden, als zij in de winkels thee kochten, ten- einde de aangeboden thee eerst te proe- ven. Zulke met zilver gemonteerde trek- potjes van aardewerk werden ook op de ! theetafel naast den theepot gebruikt, om | daarin de saffraan te doen trekken. l\'ppertendom, iam.t,het patriciaat.
|
|||||||
|
n UBBAKI8TBIT.
de aanzienlijken, de geldmannen, naar
de uitdrukking the upper ten (z. ».). I pstallMMini. f i jh hoogte bij de stad
Attrïeh in Oost-Friesland, op het grond- gebied der gemeente Kake. Ze ontleende haren naam aan drie oude eiken, welke er zich te voren verhieven, en was in
de .Middeleeuwen iu de 14e eeuw de plaats, waar de afgevaardigden van en- kele Priesche gewesten bijeenkwamen om recht te spreken en wetten vast te stellen. Die vergaderingen werden onder den blooten hemel gehouden. I r-adel, oorspronkelijke adel. In
Duitschland behooren hiertoe de geslach- ten, die vóór of omstreeks het tijdstip
van het eerste adelsdiploina reeds adel- lijk waren, voor zoover zij niet tot den Lehn- of Dienstadel behooren. Den oudst-bekenden adelsbrief verleende keizer Karel IV aan den scholaster (eersten onderwijzer! bij de St. Ste- phanskerk te Mainx, Wijeker Froseh in den jare 1360. Dit is dus het grens* jaar tusschen l\'radel, enz. en firief- of /Üp/om-adel, tot zoolang dat een oudere adelsbrief ontdekt mocht worden. I \'ranla of de tfemelsche: 1) bij-
naam van Aphrodlte (Venua) als godin der reine liefde, en te onderscheiden van Aphrodite Pandèmos, de godin der zin- nelijke liefde; 21 de naam eener dochter van Zeus (Jupiter) en Mnemo- syné, de muze der sterrenkunde, gewoon- lijk afgebeeld met een hemelhol in de hand; 3) nymph, dochter van Oceanus en TethijH. Intuin, een instelling te Berlijn,
waar leeken gelegenheid gegeven wordt waarnemingen aan den hemel te doen door kijkers, en waar door voordraeh- ten, afbeeldingen en toestellen de ster- renkunde en physisvhe geographie ge- populariseerd wordt. Urbanlsten of l\'rbanls tinnen,
afdeeling der nonnen van St. Clara
in Frankrijk. De tuchtregels dier orde werden meermalen verzacht, o. a. door paus I\'rbanus V. Zij. die \'s Pausen ver- |
|||||||
|
7.\'»
|
|||||||
|
list;
|
||||||||||||||
|
t\'lEKKM ENZ.
|
nssri.A enz.
|
|||||||||||||
|
ordeningen aannamen, noemden zich I
naar hem Urbanisten: zij zijn sedert I Kim.\': bij andere orden ingesmnlten. I i\'Imiii \\ ciin lem et mature
perlturnni, si cmptorein Inve- nerlt (O—,(lat.). <i,die omkaopbare stad, welke spoedig zal te gronde gaan, Zoodra zij een koojier zal hebben i/e-
ronden.\'Sa 11 ustiu s, Helium Jugurthi- I tiutn, e. XXXV, In tine. Uitroep van •lugurtha,kleinzoon van Masinissa.koning van Nutnidië aangaande Rome, toen hij [ aldaar, oinstr. III v. (\'., door omkoo- [ ping en schandelijk bedrog, ziel] tegen- over den Knmcinschcu Senaat had weten vrij te pleiten van de rechtmatige aan- klaeht omtrent onrechtvaardige onttrek- king aan zijne neven Adherbal en Hiemp- sal van het koninkrijk Xuinidic, dat htm wettig toekwam. li In et «n\'lii. Uat), aan de stad \\
(Rome) en aan de wereld (n.1. zijn zegen geven i, van de Pauselijke benedictie in | de 1\'aasehweek. Vandaar de zegswijze „iets urbi et orbi verkondigen", d. i. van de daken prediken, wereldkundig maken. I\'i\'bis couuitae (I . C. of», e.)»
dat. i, van de stichting der stad ( Kornet,
b.v. in het zooveelste jaar ttrbis conditae, nml. anno. |
||||||||||||||
|
Ii-Iinit. zie I\'aalsntJM.
I rliiHlirlef (Een —» noodlottig
bericht in een brief, waarvan de inhoud
aan den overbrenger onbekend is, en die
hemzelf geldt. Naar l\'ria of l\'ria» den Hethiter, die door koning David van zijne vrouw Hathseha beroofd was ge- worden. Hij werd door llavid met een brief naar den opperbevelhebber Joab gezonden, met den last, dat deze den brenger in de voorste gelederen moest plaatsen om hein alzoo in den strijd spoedig te doen sneuvelen. ITrlel, uit hebr. oor (licht) en eel
(god); dus z. v. a. vlam of licht Gods. Volgens de Joodsche engelenleer een der zeven hoofdengelen. In het O. T. een persoonsnaam, bijv. 1 Kron. VI : 24; XV : 5, LI; 2 Kron. XIII : \'2. I limw r Itn iiiiiii. (liebr.).(letterl.
lichten en volkontenhedeu), heette het wonderbare teeken, dat aan het borst- schild <ler Israël. Hoogcpriesters was ver- bonden, en dat alleen in buitengewone staatszaken of godsdïciistzaken door de leiders des volks mocht worden geraad- pleegd. Twaalf (edel-)steeuen, vertegen- woordigend de twaalf stammen Israëls. versierden den borstlap des lloogepries- ters en waren het middel, waardoor deze, \'ui gewichtige gevallen de theo- kratie, den wil des lleeren raadplegen kon, weshalve die borstlap (zie Efod) ook den naam van „borstlap des gerichts" draagt. Zie Ex, XXVIII : \'_»\'.*, 30. I»e wijze, waarop dit geschiedde. i> onzeker. lil. (Het fjenootsehap van —.
spreekwoord voor: .dat heeft niet veel
om \'t Hjf". omdat in 17H7 een genoot- schap tot oefening in den wapenhandel in l\'rk werd opgericht, dat maar uit enkele leden bestond. I\'rsula tact de ell «luizend
Uiauffdcii. zie h\'lj\'tlni\'zend maagden. Itij hetgeen daar gezegd wordt, omtrent de onjuiste ontcijfering der zerk — inderdaad zou men toenmaals, zelfs in geheel I luitsehland geenc LlUOU chris- teUjko maagden hebben gevonden — dat daaruit de spreekwijs is ontstaan : |
||||||||||||||
|
I :rl»s utit ii|iin ralt aialtos do-
ailaata per utmos, tiat.). fetieonde stad, de zetel «etter eeuwenoude dynastie, xtort in puin V e rgïli u s. Aenei», •>. 363. I »f eerste drie woorden het motto van Vondel\'s Ogebreeht van Aemxtef, I i\'<l. in de Qerm. mythologie de
oorspronkelijk algemeen vereerde godin,
de Moede r-Aarde, wier naam bij ons in ilertha veranderde. Ure (Ter elfder —, zie Elfder
|
||||||||||||||
|
tlrheberreeht, (hgd.i, eng. copg-
rif/ltt, ned. auteursrecht, fr. propriêté littéraire et arttstigue, Urheber — ontwerper, stichter. |
||||||||||||||
|
I 187
|
|||||||||||||
|
UKBULINER-NONNEN.
|
UTI POB6IDETI8.
|
||||||||||||
|
Eè ist ansgerechnet, wie die 11,IM)<>
Jungfem zit Kiilu, m. a. w. het komt op een paar honderd of duizend meer of minder niet aan. Ursullncr-noniien, Roomsch-
Katholieke kloosterorde in 1537 door de H. Angela Merici van Brescia ge- sticht, die zich vooral bezig houdt met het geven van onderricht aan meisjes. I rsiis HaJol\', dr Groote lieer, de
Wagen, een sterrebecld. Somtijds figuur- lijk toegepast op een groot man dien men bewondert : zoo noemde Boswell\'a vader den bekenden Dr. Johnson: Vfsua Major. Usc every man alter hls
tlesert, and wlio slionlcl \'scape whlppiilff, (eng.), behandel elk naar zijne eerdiensten; ir ie zon er
dan aan eene geese/ing ontsnappen \'t Shit kespeare, Hamlet II, 2, woorden van Hamlet, die l\'olonius beveelt goed voor de tooneelspelers te zorgen, en van dezen ten antwoord krijgt, dat hij ze „naar verdienste" zal behandelen, bet- welk Hamlet niet goed genoeg vindt. User «1\'alibl, (fr.), zich bedienen
van alibi (z. a.), brieven zenden uit andere plaatsen, dan waaruit ze feitelijk worden verzonden. Hiermede belast zich te Parijs een taamlijk obscuur agentschap, dat ook wel ougeteekende brieven schrijft en verzendt op geheim- zinnige wijs. Het speelde eene rol in de zaak van den ex-kapitein Dreyfus. I\'slici* of the Black Rod (The
gentleman —, de ccremonie,neester der orde van den kousenband. In het Britsehe parlement, het Honger- huis, de deurwachter met den zwarten staf. Black rad = zwarte roede (het teeken zijner waardigheid). Oet. 18i>ö verloor liet Parlement dit deftig soort van deurwaarder, die een jaarlijkse!] inkomen had van 1000 p. sterling, door den dood van Kir .1. Drummond. Men heeft ook een gentleman anker of the prt\'vy chamber der Koningin van Engeland. |
Usqne a«l avus, (Int.), tot het
altaar, d. i. tot den offerdood, tot den dood; vgl. amicus usqtte ad ar as. Ustellatl, Kabeljamtschen. Zie
Ham at i.
|
||||||||||||
|
I sus est tyraimns, (lat.), de
gewoonte is een tiran, Hor. Ars poëtica, V, 71 en 72. Vgl. Horatius, Epietola ad Pisones, 71 sq.: usus <|iicm penes arbitriuni est et jus et noruia loquendi (de gewoonte, bij wie de beslissing is. en het recht, en de maatstaf van spreken). Usus tori, (lat.) rechtsgebruik.
Usus loquendi, (1 a t.), spraak\'
gebruik. Ut homtnes sunt, Ita morem
yeras, (lat.), al naar de menschen zijn, richt u naar hunne gewoonten; d* i. met de wolven moet men huilen. Terentius, Andria, III, I-S, 71. Ut Intra (u. 1.), (lat.), als beneden
\'it\' lager (aangemerkt zal worden). Ut, re, ml, Ia, sol, zie Aretiniavhe
lettergrepen. Ut senieiitem leccvls, Ita me-
tes, (1 a t.), gelijk gij gezaaid zult
hebben, zult gij oogsten. Cicero, de Oratore, II, 1)5, 261. Ut sempep, (lat.), als altijd.
Ut supra, (hand.), a/s boren.
Uteplnl (lat.), kinderen van éene
en dezelfde moeder. Van uterus = de moederschoot. Fratres(broeders) nterint\', sorores (zusters) uterinae. Uti possl<letlg, dat.), zooals gij
bezit; eene formule, tegenwoordig hoofd- zakelijk gebruikt van twee oorlogvoe- rende partijen, wanneer die namelijk vrede sluiten met de bepaling, dat elk in \'t bezit zal blijven van hetgeen zij ver- overd heeft, b.v. een traetaat, gebaseerd op het uti possidet/\'s. |
|||||||||||||
|
11 SS
|
|||||||||||
|
t\'TM.i: DOMIKIUM.
|
ITZAKI»
|
||||||||||
|
(Ttlle domlnium, 11 i i l*t.),pro-
jijteh\'jk beheer. Tijdelijk bezit, z. v. a.
WHCntffebntfl: <>nderscheiden van supre- mttm tloniiniuni = het eigenlijk bezit of bloot eigendom. Zie bij Jus pitjnoratitiu>n. ITtlle dttlcl. (Ut.), zie Omne tul/\'t,
enz. I liliUM isnius of nutti;,heids-
throrr\'e, bet door .leremiiis Bent ham
verdedigde stelsel op zedelijk en staat- kundig gebied, strekkend om aan het grootst mogelijk aantal menseben de meest mogelijke voordeden te verschaf- fen. Kene communistische scete, kort vóór de Juli-omwenteling van ls:tn in Frankrijk verrezen, noemde zich die der tttilitairen. ITtllltés, (toon.), tnoneclisten. die
het aangename niet niet het nuttige verbinden, maar voor allerlei sonrt van bij-rolletjes dienst moeten doen. I\'toplu, "gr. cng.\'i. onbekend ideaal
/tnnl, aldus naar on (waart en ttqws |
|||||||||||
|
j (plaats), z. v. a. Xergemland; naam door
\' Thomas Morns {1480—lf»3f)) gegeven
j aan een denkbeeldig eiland, waar een
! ideale regeerings\\ orm is ingevoerd. l)aar-
i van beschrijft hij in zijn, aan Erasmus
opgedragen l\'topia, de inrichting en
de werking. Vandaar utopie hersen-
schini en utopist de man. die aan de
verwezenlijking van hersenschimmen
gelooft. In 1S74 verscheen h\'reivhon
keerspelling van Xoirhere d. i. nergens,
eveneens eene beschrijving van een niet
bestaand land.
ITtraqillatcil, zie i.\'ulixtijnen.
I y.-.ii\'X, in de Joodsche cngelenleer
de naam van een boozen engel, die uit
den hemel werd verbannen, omdat hij
: met nog een anderen engel zich ver-
I zette tegen het plan des Scheppers om
! nienschen voort te brengen. Milton en
Klopstock hebben van hem gebruik ge-
! maakt. Niet l\'zaPt, maar l\'zziël (=
: macht (iodsi komt als persoonsnaam
; voor (K.xod. VI : 17, 21; Lev. X : 4;
| Nam. III : r.>, :tu enz. enz.).
|
|||||||||||
|
V
V. VAAKÏ KAl\'.iKXK*.
|
||||||||
|
V, (hand.), bet,opFransohemunten,
dat zij te Travee geslagen zijn. V., verte (keerom), en ride (ile).
V., vit (man), virus i in leven), rirens
(levend), votum (gelofte), enz. V. A. P., Vindira/ atque Polit u.a.).
Zinspreuk van het (Jroningsehe Studen- teneorps. V.D.M., VerbiWrini minister (z.a.).
V. I>. Al. I. 2E.9 Verbum Dei manet
in tt\'ternum (z. a.). V. F., vivue fte.it, (lat.), (hij) heeft
het bij zijn leren gemaakt. V.O.N.D.E.L., Voor Ome Xeder-
landsche Dicht\' en Letterkunde. Xed. Litt. Diep. Gezelschap, te Amsterdam
onder de Studenten opgericht 24 Xov.
1875. V. S. At, Vereentgde Statett ran
(Noord) Amerika. V. S. L. M., (lat.), votum mlrit
UbeUB men\'to, gaarne betaalde (loste) |
||||||||
|
hij eene getufte aan de n > dienste. Op-
schrift van zoogenaamde geloftesteeueu. Va chlamare I bccca inortt,
(ital.t, ga de doodgracers roepen,\'
volksspreekwoord, dat gebezigd wordt,
als iets treurig eindigt, waarvan de
I vroolijke Italiaan vreugd verwacht had.
Va et \\ lenl ( Hel is een gedurig
—. Af en aan; komen en gaan. Van
druk bezoek. Vaalpensen,<a t\'r. i, epotnaam voor
Transvalere. Vaam of vadem, ttcheepatnaat,
zes Amsterdamsche voeten. Vaar, fr. vatv, (wap.J, voering,
saamgestehl uit klok- of echildvorraige vakjes, beurtelings van zilver en blauw, zelden van ander email. Zie ook Vair. Vaartkapoenen, spotnaam voor
de bewoners vim Wi[lebroek (prov. Antw.). Te Brussel, Aalst, Willebroek en in andere gemeenten, van kanalen doorsneden, treft men een slag van gemeene, ruwe Heden aan, die leven van de scheepvaart: laden en lossen van schepen, scheept rekken, enz. Vandaar caartkapoeuen. |
||||||||
|
L190
|
||||||||||
|
VAATDOKSCHEB.
|
VADER ENZ.
|
|||||||||
|
Vaatilorscher. Vóór ruim eene
halve eeuw een arbeider, die bij don boer niet voor eene bepaalde daghuur in geld, maar voor bet „vat" dorschte, cl. i. voor eene bepaalde hoeveelheid van bet koren, dat hij met den vlegel bad uitgeslagen. Vaatjes, zie Zwakke raatje".
Vacantle-koloiiles,zonierverblijf
voor arme ziekelijke kinderen gedurende
de vacant ie; in 1876 liet eerst aange- vangen door een geestelijke Hion te Zürieh: weldra nagevolgd door Weenen, Itazel, DreHden, Herlijn, Hamburg, I.einzig, lïrealau, Amsterdam, Rot- terdam e. a. In 188u wekte Minister Falb de Pruisische schoolautoriteiten op tot bevordering van dit nuttige werk, tengevolge waarvan aan de zee 1/2 tot S/i ; in soolbaden 1 zoutwaterbaden) l/3 tot l/>> gemiddeld voor allerlei vcrblij- ven, 7li pCt. der kinderen genezing vonden. Behalve te Kerck sur Mer, waar liet armbestuur van Parijs een hospitium gesticht beeft, wordt alles in den regel door particuliere liefdadigheid bekostigd. Vaccine (deliuiiinniscertle —,
inenting door pokstot\' van meiisel 1011
verkregen. In onderscheidingder animale vaccine = inenting door pokstof, die van diere» verkregen wordt. Vaccine-molen van Chalybaetts,
werktuig ter bereiding van de pnlpa, de stof, waarmee de eigenlijke inenting geschiedt. Kene nieuwere inrichting daarvan bedacht in 1895 M. J. Schutte te Amsterdam. Vacclno (Campo -9 (it al.), koe-
kamp. Nieuwe benaming van het Forum Romanum te Rome. sedert 18-J;{ door die van Oiardino del Campidoglio (Tuin van het Kapitool) vervangen. Vachalcade. zie Matiger, enz.
Vaclie enraj|ee (Avolr niange
«Ie la —. V\'\\y. matiger, enz.
Vacnum-apparaat oi vaonnm*
|
pan, wordt in allerlei fabrieken ge-
bruikt om vloeistoffen in te dampen bij lage temperatuur, lïerust op de natuur- kundige eigenschap: de temperatuur van het kookpunt van een vloeistof wordt verlaagd indien de drukking op de vloei- stof wordt verminderd. Zoo bv. worden suikeroplossingen melk, .scheikundige praoparaten van overtollig water bevrijd. Vacuüm (lat.) = (luehtdedige ruimte. Vacuum-retii, eng. vacuum-brafce,
met behulp van welke bij 18 kilometer snelheid per uur een trein op 11 meter tot stilstand komt, hij 13 kil. op 8 in., bij 8 kil. op ,\'i m., hij 12 kil. op 4 in., bij 20 kil., op 11 m., bij 38 kil. op 25 m. Itij een later (Jan. \'96) genomen proef met de hand-rem kwam een trein bij eene snelheid van 11 kil. per uur op \' 28 meter tot stand. Ook bij stoomtrammen 1 ingevoerd. Uitgevonden door John Hardy, f te Weenen, einde Juni 1896. Vade-ln-pace, (hit.), lett. r/a in
trede; ironische benaming vun een monniken-kerker. Vade retro. Satanas! (lat.),
ga achter mij, Satan! Matth. XVI: 23. Vademecum, (1 a t.), letterl. ga
; met mij, titel, dien men in navolging
van een in 1709 te Keulen uitgegeven
gebedenboek, en van eene in 1623 te
Frankfort a/M. gedrukte verzameling
van Latijnscbe epigrammen van Petrus
Lotichius, in bet algemeen geeft aan
! boeken van klein formaat en beknopten
inhoud, welke tot leiddraad dienen in een
of ander vak. l »ok in \'t algemeen, zak-
1 of notitieboek, bv. van een geestelijke,
vademecum pastorale.
Vader der Congressen, (tl. i.
\\ taalcongressen}, Ferd. Augustijn j Snella\'ert, iu 1809 te Kortrijk ge- 1 boren, f ;( Juli 1872, die door de op- I richting van het genootschap „De taal is gansch bet volk", de Vlaamsche be- ! "\'eging begon, welke hij door velerlei i geschriften bevorderde. Vader der Df etsene dichtere
I al te Milder, eerenaam voor den
|
|||||||||
|
!191 VjK victis.
I zoo genoemd; en de Amerikanen gaven
| dien aan Washingto n, den grond* legger der Amerikaansclie vrijheid. Vader Jncob en zijne kln-
dertjes. rercolg op de Kleine Khi-
j derrrt\'end, een schoolboekje, door M. v,
j Heyiiingen Bosch (f 18-Jli. <;ro-
ningen 1805.
Vader van het Hnnin uisiue,
! (z.a.>, Job a n nes Keu e hl in. f 1522
I als boogleeraar te Engolstadt i ISeijerenj. Vader van liet Nihilisme
i (De —. de Rus It a k o u n i u e.
Vnderlnuevt aiideii hebben, «\'<•
otil/erttieiitle toegenegenheid a/s ra»
een rader. — Ingewand — zetel der | barmhartigheid, zie 1 Kon. III : 26;
j Jez. LXIII : 15; .lerein. XXXI : 20;
I Filem. : 12 (= voorwerp van toegene-
genheid). Ingewand — zetel van harts* tocht in \'t algemeen ; zie Joh XXX : 27: Hoogl. V : 4; Klaaglied 1 : 20; II : 11. Vaderland der Heraldiek
(Het —, hrankrijk. Vaderland der Inquisitie
(Het —. liet Zuiden van Frankrijk.
Zie Inquisitie. Vaderlijke hand, imil.l, schert-
i send voor: strenge terechtwijzing. Ken soldaat in Imlië, die zich vergreep, moet op het rapport, eene „vaderlijke hand" ontvangen in den vorm van 14 dagen politiekamer of nog erger. Viiilius. (fr.1, vriend van Tris~
sof/n (z. a.). Vhb vlette, (lat.), wee den orer-
wonneneii, woorden van llreunus, den aanvoerder der Galliërs, die in 390 v. Chr. met zijn leger in Italië viel, de Romeinen versloeg en Home innam. De Romeinen wilden bun aftocht met 1000 pond goud koopen: en reeds j werd bet goud gewogen, waarbij Brennus,
toen de Romeinen zieh over valseb I gewicht beklaagden, niet dcu uitroep:
|
||||||||||
|
VADKU KNZ.
|
||||||||||
|
Vlaming Jaoob van Maerlant (geb.
1235, t 1300), een der vruchtbaarste, grootste e» meest gelexen Xederlandsche dichten der Middeleeuwen. Vailer der Duh sche toon-
liimst. .1 o /. e f 11 ii y d ii, geen Duït-
.scher, maar een Croaat, volgens de overtuiging van Dr. Frantisek K u li n e en van W. 11. II ad o w, welke laatste Kngclsehe schrijver in een in l>ec. 1S\'.\'7 verschenen werk A Croattatt Composer na een desbetreffend onder- zoek, deze afkomst van den musicus niet een aantal biographische, ethnische, muzikale enz. argumenten heeft gestaafd. Vader lier aeloovljfen (He —.
Abraham; vgi. Joh. Vlll : 33, 89, Kom. IV : :i, ;>. 12, iial. Ml : 29. |
||||||||||
|
Vader der Moderne Th» oio
nte, de Leidsehe hoogleeraar Jan
He n dr i k Sc holten (f 11) April
IS Stil.
Vader der nieuwe Sein i-
kunde, La vol sier, wiens gcde»k- teeken in de Kue Trouehet te Parijs, in 1894 <>i> den gedenkdag zijner terecht* stelling (H Mei) is onthuld.
Vader fier nleuu ere Deensche
Letterkunde (De —, L o d e w ij k v r ïj h e e r v on Holberg, 1084—
17T>4, vooral vermaard als blijspeldichter. Vader der nieuwere WIJh-
bejjeerte., I m m a n u c 1 K a u t, geb. 1724, f 1804. Vader «Ier IVoornche muziek
(De —, Ole Huil. beroemd violist
(lSKi—1880). Vader den vaderlands, I a t.
Pater l\'atr/ae; eeretitel van Cicero
bij de IJoiiieineii na de ontdekking der samenzwering van C a t i 1 i n a; van M a r i u s die hem echter weigerde. Later voerden verschillende Caesars dcnzelfden naam; zoo nok C o s m o de Medici, en andere Kunineesche vorsten, lu Nederland werd prins Wille m l |
||||||||||
|
VAGANTEN. 11Ü2 VAN ENZ.
|
||||||||
|
Vtf vtctis! nog zijn zwaard in de
weegschaal zou hebben geworpen. L i v. Ab urbe cond. Lib. V, 48, \'.». Vaganten, in de Middeleeuwen:
rondtrekkende scholieren en zangers, die in Latijnsche liederen (vagantvn- liederen) de liefde, den wijn en het gezellig genot bezongen. Het waren ge- woonlijk losbandige knapen, die hunne eerste opleiding in de kloosterscholen gehad hadden, daar Latijn en zingen hadden geleerd, maar die niet wilden deugen. Vair. (wap.), oud-fr. vairiè, n.-fr.
vair, eng. vair(è), vairg (bont), hgd.
Fêh of Eiaenhütlein, soort pelswerk. Denkelijk uit de vacht van een (Sibe- risch) eekhoorntje bereid. Volgens L i 11 r é en anderen is dit va/r de ver- klaring van het glazen muiltje van Asschepoester; vair (bont) zou namelijk verward zijn niet verre, glas, waardoor er een onmogelijk muiltje liet sprookje is binnengedrongen. Va lila i\'iio. een algemeene benaming
voor de omstreken van Florence, saam- getrokken uit Val d\'Arno, de vallei van de rivier de Arno. Valdera ppes, in de Joodsche
volkstaal, ff e ineen volk, gespuis. Het
is waarschijnlijk eene verbastering van een Oud-Duitsch woord. Ook valderappie. |
||||||||
|
Valenclennes(Fausses —, kunt-
iverk, dat te Kortrijk (West* Vlaanderen) vervaardigd wordt; nabootsing van de kant van Valenciennes. Valenten (St. —, de bescherm*
heilige der verloofden en verliefden, wegens zijn naam die ook galantine was; vergelijk galant. \\ a lt n(ijiis-<hi(|. 14 Februari, in
Kngeland en Schotland de dag waarop jongelieden meenden te kunnen raden, wie hun aanstaande zou zijn; de naam die \'s avonds te voren door het lot ge- trokken was, wees de persoon aan, die gedurende het geheele jaar met den naam van Va/entine bestempeld werd. Thans is daarvan alleen de gewoonte, overgebleven, elkander op den Valentijns- dag naamlooze brieven, kleine gescheu- ken en verrassingen te zenden, welke Valentinen genoemd worden. Valentljns-zlekte, de vallende
ziekte (epilepsie l, de St. Vitusdans. Vnlhoed, hoed met grooten wijd
uitstekenden hol, bestemd voor kleine kinderen, die leeren loopen. Als zij vallen, breekt de hoed de kracht van den val. V a 1U <- ii oo (f, (w a p.), zwart sch ij f je
met breeden zilveren rand.
Vallei vnn de schatluw des
Doods, dichterlijke uitdrukking voor bittere rampen, wederwaardigheden en ziels verdriet; Hijbelsehe uitdrukking ontleend aan den Profeet deremia [1:6 en den Faalmdichter XXIII : 4. Valve, (sport), ventiel.
Vaniplr of Vampyr, aj\'gestorrene,
die, naar \'t volksgeloof in Zuid-Europa, des nachts uit het graf opstijgt en den mensehen het bloed uitzuigt; vandaar de naam der grootc Zuid-Ainerikaansche vleermuis, die slapenden menschen liet bloed uitzuigt; de bloedzuiger. Van achteren beschouwd, Is
het kind een meisje, dubbelzinnig |
||||||||
|
Valdese (La Casa —. (ital.),
\'t Waldensenhuis, gebouw, opgericht ter
gedachtenis aan de Glorieuse Rentree (z. a.) van a° 108\'J, te Torre-Pelliee, in hetwelk 2 Sept. 18i*5 de zitting der Evangelische Synode geopend werd. Vale paarden (Met — rijden,
verkeerde wegen inslaan; vgl. „een
slecht paard berijden" in fig. zin. Midd.- nederl. mennen mit valen. \'t Hgd. heeft ook „das fale l\'ferd". Ontleend nan Opent). VI : 8, waar een vaal paard met zijn berijder, den dood, liet zinnebeeld is van allerlei dood en verderf veroor- zakende plagen. |
||||||||
|
VAM KSZ. 11«J3 VAK1KTAS DKLECTAT.
|
|||||||
|
gezegde van den dokter in Mr. Jacob
van I.ennep\'s roman Klaasje Zeeën* nier. tïezegde, dat gebezigd wordt, wan- neer een voorval vooraf gemaakte berekeningen en plannen in duigen werpt. < Van Herodes naar Pllatns
Sturen, iemand tan den een naar I den ander zenden en vergeefsehe moeite laten doen,ontleend aan Luk.XXIII: 7,11; als verbastering of uit laffe scherts
soms run 1\'ontius naar 1\'ilatus sturen. Van \'t een In \'t ander, | wap.),
heeteil de stukken in een gedeeld of doorsneden enz. schild, wanneer zij die in de éene helft staan, de kleur of\'t metaal hebben van de andere helft, en omgekeerd. Van \'t een op \'t ander, (wap.),
heet een .stuk, dat in een doorsneden, ge- decld enz. schild staande zelf ook door- sneden, gedeeld enz., is en in iedere helft : de kleur of \'t metaal heeft van de andere helft van \'t schild. Van \'t houtje (Uil \'- —f hÖ >\'* j
Jtoomsch. Naar een houten crucifix, j
gelijk sommigen beweren: hoogst waar- schijnlijk heteekent hout hier hetzelfde als in (\'t hoecran) den haute nl. het kruis. Vandalisme, het vernielen van
kunstwerken en het uitroeien met ruwe hand: schromelijke vernielzucht. Naar de Vandalen, die onder aanvoering van Genserik in 465 n. (\'. de ltoineinsehe kunstwerken verwoestten. Vangsnoeren, (in i 1.), g% ooi tenne*
koorden, hevestigd aan den fcclmko en op den rechterschouder. Alleen nog bij ons leger, hij de (Irenadiers en Jagers in gebruik. Vanltas vanltatnm, (lat.), ijdel*
heid der ijdelheden, uit 1\'red. I : 2. Vanlty-lalr, (eng.), kermis der
ijdelheid, John Bunyan ( 16*8)
spreekt in zijn Pilgrim\'s progress van een kermis, ingesteld door Beëlzebub, Apollyon en Legion, ten verkoop van allerlei soort van ijdelheden. Ze werd |
|||||||
|
gehouden in (Ie stad IJdelheid, en men
verkoeht er huizen, landerijen, beroe- pen, standen, waardigheden, titels, landen, koninkrijken, genoegens en ver- maken, van allerlei soort. Door Bunyan zoo genoemd en sinds spreekwoordelijk geworden. Bunyan zegt, er was alles te koop, behalve hetgeen Christian wenschte: de waarheid. 1 >e Kn- gelsche schrijver Thackeray beschrijft in zijn roman Vanitij-fair ( 1JS47> \'t losse karakter der genoegens van Vauxhall (z. a.) eene uitspanning bij Londen. Vannct, (wap.), St. Jacoljsschel/),
doch van binnen gezien. Vanselewe, (afr.), vroeger, c;r-
feden. \'A. v. a. „van z\'n leven". Vantijd, /.ie (inlden-besjes-tijd.
Vapenr, zie Monsse/ien.
Vapeurs, dampen, opstijgingen,
vroeger eene mode-ziekte van sommige dames, bij wie de vapeurs in niets anders bestonden dan in booze luimen, door gekrenkte eigenliefde, nijd, naijver enz. veroorzaakt. Vare, Vare, redde mlht
lenioncs! (lat.), t) Varus, Varus, geef mij mijne legioenen weder! Kei/.er Augustus, na den slag in het Teuto- burgerwoud, i» n. (\'. Varen (bij de schuit), (m i 1.), st>\'a/-
exerceeren, en wel „zoo en zooveel toertjes", d. i. zooveel keer. Vareuse, zie Tnniaue. Ook WIO-
trozenhaaitje of wambuis. Varia lectlo, i lat.), rerschillende
of afwijkende lezing (van een tekst), variant, ineerv. rariae leetionex. Varletas delectat, (lat.i. tBo-
norum sensus ut delectes varïetas ete. t.
Afwisseling heralt. Verscheidenheid van spijs doet eten. I\'haedrus, Fahutaet 2. Prologns 10. |
|||||||
|
VARIÉTÉS (SALON DES). 1194 VATICAAN (HET),
|
|||||||||
|
Variété» (Salon des —. kleinere
schouwburgen te Parijs en elders, en i in \'t milicien der 10e eeuw ook te j Amsterdam. Variety store, (a m. i. bazar, \\
winkel van alies. Varlo modo (varlls niotlls)
bene fit, (lat.). Op verschillende manier(en) kan Iets goed* of goed I geschieden. Variovum edities, zekere uit- :
gaven van oude en nieuwere Latijnsche en Grieksche schrijvers, meest in Hol- J land in de 17e en 18e eeuw uitgekomen, en die vele commentaren bevatten. Ze | worden meer gezocht als curiosa, dan gewaardeerd om den inhoud. Varlnm et mntabllc seaiper I
feilllna, (lat.), een ongelijkmatig en
veranderlijk ding (of ivezen) ia altoos de vrouw. I\'itroep van Aeneas in Ver- j gilius\' Aeneis, IV, 569. Door Vondel | aldus vertolkt: „Een wijf ia altyt wuft en wispeU
fuitrigfi". VarUdlom. ia f r.), Aronskelk (z.a.).
Varken, (stud.), student, die geen :
lid is van het Studentencorps. Varken (Hij is zoo netjes als
een —. (toon.), erg opgedirkt.
Varkeiisvlltlers, spotnaain voor
de inwoners van Ternaard bij Dokkum. 1 Varsovlcnne, dans in Polen;
ï"rtrsowV^Warschau. VAeJan Piedetciet. Vasalstaat, staat die (ais leenman:
vasal) afhankelijk is van een anderen staat (leenheer: suzerein). Vhs«*ïii|:i1, (fr.), spotnaam voor
Ilenri Rochefort, sedert Juni 18U8, na- dat zijn blad L\'Int rans/\'geant den tekst van een aan hem gericht dank-adres zooals bet heette van arbeiders van Marseillc openbaar ltad gemaakt. Wie |
|||||||||
|
Provencaalsch kenden, ontdekten echter,
dat de namen der onderteekenaars (Vaseagat, Kndomne, enz.) ééuen volzin vormden, waarin Rochefort bespottelijk werd gemaakt, en waarin hein allerlei leelijke dingen naar het hoofd geworpen werden. Men noemt Koehefort ook marqnis de Vascaga; hij beet eigen- lijk markies de Rochefort-Iilicay. Vaskeer, (afr.), vastmaken, op-
sluiten. Vasloop, (afr.), vastloopen, in den
zin van er in loopen. Daarme het al baing (veel) mense verhnlle vasgeloop. Vassalo-systeein, waarbij ronde
gaten van ongeveer een voet in door- snede in de ra-, stng- en andere zeilen worden aangebracht, welke aan den dooden wind, die anders altijd in de zeilen rondwaart, den aftocht toestaan, zoodat de nakomende frissche wind liet zeil met volle kracht rechtstreeks treft; waardoor de snelheid der vaart, wordt bevorderd. Met dit nieuwe systeem zeilen jachten enz. veel sneller dan met liet oude. Vat der Danaïden, zie Danaïden.
Vntel, (fr.), ecu (uitmuntende) fcojfc;
aldus naar Vatel, den maitre d\'hötel van den grooten Condé, wiens tragische dood door Mad. de Nevigné vereeuwigd is. Condé, de overwinnaar bij Uoeroi, bood Lodewijk XIV in 1(571 in zijn vorstelijk verblijf te (\'hatilly een prachtigen avond- maaltijd aan. Toen de visch te laat kwam, duchtte Vatel, dat aan twee tafels de visch zou ontbreken; hij vreesde zijn goeden naam daardoor te verliezen en doorboorde zich met zijn degen. |
|||||||||
|
Vatlcaan (liet—, de residentie van
den Paus, te Rome, met \'22 open plaatsen en 11.240 kamers, (ieheeten naar den Collis Vaticaans, waarop ze gebouwd staat, en welke oorspronkelijk tot het gebied behoorde der oude Ktrurisehe stad Vaticaoi Valicum; op den recbter- oever van den Tibcr. |
|||||||||
|
VATICAAN8CH CONCILIE. 1195 VEI>A.
|
|||||||
|
I schouwburg te Parijs, waar blijspelen
I mei zang werden opgevoerd, en daarnaar ook heetten blijspelen in den smaak van de daar gespeelde stukken. Vaiixhall, ook wel verkeerdelijk
vohsactl en voxaal gesproken en geschre* ven. Tuin voor publieke vermukelijk- hedeu; ook, muzikale uitvoering iu eene hel verlichte, met groen en bloemen versierde zaal. Kig. hall i zaal, hof) van i.Panej Vuns, eigenares cener ulaats vlak nabij Londen, sedert versmolten met bet stadsdeel Lambetb.waar in het midden der 18e eeuw een tuin voor publieke ver- iiiakelijkhcden werd aangelegd; hetgeen
in Parijs en elders navolging vond; vanhier, de algemeenheid der benaming. De tuin te Konden ging teniet; doch de naam leeft nog voort in Vauxhalh brtdgé (de eerste brug over de Teems) en Vauxhall-xtreet (die naar het bin- nendeel der wereldstad voert l. — Te St. Petersburg, misschien ook elders in Rusland, heet een spoorwegstation een vaiixhall. Vccht-C«eneraal(De—,(ieneraal
N. .1. Smit, vice-presideut der Zuid-
! Atïikaansche republiek, overleden te
Pretoria Maart ÏSDC, die een werkzaam
I aandeel nam aan de veldtochten, waarin
I de Transvaal zich vrij vocht van de
I Kiigelschen. Hij streed zoowel hij Lalng\'s
I Nek als hij Majuha. Met Paul Kru-
I ger en met Du Toit was hij in 1*84
in Nederland, ter projecteering van een
Xuid-Afrikaansellen spoorweg. Toen zijne
gezondheid en krachten afnamen, eerde
hem zijn volk door de opdracht van het
1 viee-presidentsehap der Republiek. —
(lok Antonio Maceo, die Dce. !*\'.\'(> sneu-
1 velde als hoofd der opstandelingen op
Cuba, de laatst overgeblevene van tien
broeders (Mulatten), die allen gezworen
I hadden Cuba vrij te maken of te sterven,
was een vecltt-yeneritftf, een man van
ruwe kracht.
Vecht-Ma|oor,de gcpensionneerde
I,uit.-(ieneraal .1. II. Kom B w inckel. Veda, d. i. wetenschap, noemen de
Indiërs het oudste gedeelte hunner letter- kunde. Het is eene omvangrijke ver- zanieling van gebeden, lofzangen, gods- |
|||||||
|
Vatlcaansch concilie, liet 20e
eiu-umcnisch concilie \'S Dec \')ü»—"20 Oct. \'701, op *2i> Juni lSH<t door Paus I\'ius IX bijeengeroepen, en aldus genoemd naar het Vaticaan, waar de zittingen gehouden werden. Hoofddoel mus liet uitspreken van de leer der pau- seljjke onfeilbaarheid en de bevestiging van de leer van de Syllabus. Zeven- hnnderd prelaten namen er deel aan. Behalve de leer der onfeilbaarheid «er- den tal van andere leerstukken op liet Yaticaansch concilie bevestigd en ander- maal verkondigd met veroordeeling der tegengestelde dwalingen, als pantheïsme, materialisme. Den "21 .Juli \'70 werd de stad door de Italiaansclie troepen bezet, en op 20Oet.werd het Concilie ver- daagd,d. i. de zittingen werden geschorst. \\ ;il i«-;i IlisiIlC, de richting of liet
streven om den Paus mp het Vaticaan) te Rome de alleenheerschappij te be- zorgen, die liij meer dan li» eeuwen bezeten beeft! niet slechts als onfeil- baar Pontifex Maximus, maar ook als wereldlijk vorst. Vatlcininni post cvcntiim,
(lat.t, voorspelling na de uitkomst (op-
geschreven of gefabriceerd>. Zulke vaticinia kan men onderkennen aan de uitvoerige vermelding van allerlei bizon- derheden, uit welke blijkt, dat ze het karakter van profetie niet dragen. De voorspellingen in Daniel XI en .les. V houdt men voor zulke vaticinia. Vatten (Wie het kan, vatte
het, uit Matth. XIX ; 12. Van "f Waw, Be letter van het
Hebreeuwsche alfabet, overeenkomend met onze V en PI\', llehr. rav = spijker, haak, naar de gedaante dezer letter in zeer vele oude ulfabets. De getalwaardo is i>. Vanilevllle,i tr.), blijspel mét sang;
Oorapn ui keiijk alleen een f ir tl je } uit ral-tte\'i\'ire, naar het dorpje Vire in Xeder-Norniaudië, waar in de 15e eeuw een werkman. Olivier Uasselïn. woonde die op voorkomende gebeurtenissen liedjes maakte en zong. — Daarnaar be- nnemde men in 1792 een nieuwen |
|||||||
|
1196
|
|||||||||||
|
VEDEL.
|
VEERTIG ENZ.
|
||||||||||
|
dienstige en /.edekundigc vermaningen
en leerstellingen uit vroegeren en Uiteren tijd. geschreven in het Sanskrit. Men onderseheidt vier deelen der Veda, n.1. ff ik, Sa ma n. Jadsjiirs en At ha nra n, waarvan ieder weer uit drie trappen bestaat: Mantra ™ godsdienst, ook Samhila i-~ verzameling) geheeten, lof- zangen en spreuken bevattend ; Brah- nni/i\'i = godgeleerdheid, uit godsdien- stige ceremoniën en voorschriften be- staande, en Soetra — draad of band, waarin de kerkelijke leerstukken der Brahmanen vervat zijn. Vedel, het Hollandsehe woord voor
viool, in de spreektaal fiedel, dat ver- want is aan h g d.yiVrfWene ng.Jiddle. In het Latijn der .Middeleeuwen heette dit snaarinstrument vitula, ridnla, waar- van p r o v e 11 e. viala, en i t a I. rt\'ofa; hiervan komt f r. vio/on en óns rinot. Vedl \\ ;i |iol i e poi miiori!
zie Napel*, en sterf dan, Italiaaiisch
spreekwoord, ontleend aan de prachtige ligging der stad aan de Golf van Napels; zoo bekoorlijk, dat als men haar mocht aanschouwen, men genoeg heeft gezien in zijn leven. Vee viin Labn n. Zie Laban\'s ree.
Veem, (barg.), hand.
Vecmjiericht, geheime rechtbank
in de Middeleeuwen, die, geheel buiten de openbare macht om, vonnissen uk- sprak en voltrok. Me voorzitter heette rrijgraaf of stoelheer, zijne bijzitters rrijttchepenen, en de plaats der zitting rri/stoel. Ook heetten, in \'t algemeen, de leden Wetenden, dat is: ingewijden. Die aangeklaagd was, werd driemaal gedagvaard. Kwam hij niet, dan werd hij rerjehmt, aan de vrijschepenen vrij- gegeveii. ledere vrijsehepen had het recht hem op te knoopen, niet aan een galg, maar aan een boom. Stelde de veroor- deelde zich te weer, dan mocht de vrijsehepen hem doodsteken, maar legde dan een mes, waarop eenige geheiin- zinuige letters stonden, bij het lijk, ten teeken, dat de dooding geen moord, maar eeue strafvoltrekking was geweest. De Veemgerichtcn ontstonden in de 13e |
|||||||||||
|
eeuw, vooral in Westfalen, of, zooals
men \'t noemde, op den rooden grand. Kene der beroemdste vrijstoeleu is die van Dortmund geweest. Het laatste Veemgerieht is gehouden in 1363, bij Zella. Nabij Bredevoort ligt, in een denneiibosch, de havezathc Walvoot\'1t de eenige Ncderlaiidsehe plek, waar een ! vrijstoel van bet Veemgerieht in volle werking geweest is. Veemsteker, (barg.), ringvinger.
Veemetekcr (Een foksche —,
(barg.), een gouden t\'i**g. Veertien en Hendrik IV, 14
letters vormen Henn\' de Bourbon. Hij
was de 14e Koning van Frankrijk en
Navarra, na de uitroeiing van \'t ge- slacht van Navarra. Hij werd 14 I>ee. 1553 geboren, de som der cijfers van dit geboortejaar = 14; hij werd 14 .Mei 1G10 vermoord, en heeft 4 X !•* jaar, 14 weken en 4 X 14 dagen geleefd. Den 14 Mei 1552 werd Margaretha de Valois, zijne eerste vrouw geboren; 14 Mei 1588 kwamen de 1\'arijzenaars tegen hem in opstand: 14 Maart 1.V.I0 won bij den slag bij Ivry: Grego- rius XIV vaardigde eene bul uit, waarbij , bij van den troon uitgesloten werd;
den 14 Deo. 160U werd de Hertog van ] Savoye met Hendrik IV verzoend;
| 14 Sept. 1606 werd zijn zoon, later
liodewijk XIII, gedoopt. Veertien en LoiU-wljK XIV.
Hij was de 14e koning van zijn naam,
besteeg den troon in 1(143; de som der
cijfers van dit getal = 14; hij stierf
j in 1715; de som der cijfers van dit
j jaartal is eveneens 14; zelfstandig trad
j bij op na den dood van Mazarin in
1661, de som van welke cijfers = 14; bij
werd geboren in 168H en stierf in 1715;
deze beide jaartallen te urnen geteld
geven 3353; de som der cijfers van dit
getal geeft 14.
Veert!» eeuwen zien van deze
pyrmniden op u neer, woorden, waarmede Napoleon In 1798 zijne soldaten in Kgypte aansprak, ten einde hen aan te vuren, door hun in herinnering te |
|||||||||||
|
1197 VENEKABEL-VEUKLABINO,
|
|||||||||
|
VEOETAKIER.
|
|||||||||
|
brengen, dat zij zich in de nabijheid
van zoovele helden der oudheid be- vonden. Vegetariër, planteneter, oneigen-
iijke naam voor aanhanger van het vege- tarianiame. \'t Zijn personen, die zich ont- h o uden van alle voeding8- of genot- middelen, tot welker voortbrenging of bereiding hetdooden van dieren vereischt wordt. Zij gebruiken nochtans wel eieren (waarbij de levenskiem van het kuiken gedood wordt) en melk (voedsel aan de jonge zoogdieren onthouden). Zij behoo- ren ook geheel-onthouders te zijn, en geen thee, koffie, kruiderijen of tabak, geene geneesmiddelen en derg. te gebrui- ken. Zoo wilde nl. de vader van dit stelsel, .1. Newton, die in 1*11 uitgaf Return to Nature or Defense of ve- getable regime». In 1817 werd de Vegetarian Society te Londen opgericht; later volgden de Temperanee Hotels. In Duitsehlaud trad in 1868 IS. Baltzer als voorvechter van het vegetarianisme op. Door Ludwig, Virchow en Funke is het onhoudbare van het stelsel op wetenschappelijke gronden aangetoond, lïeeds in 1052 vormde zich te Goslar eeiie secte, die geen vleeseh wilde eten; de Duitsche keizer Hendrik UI vond die mensehen gevaarlijk, en liet ze op- hangen. Veiligheidswet, officieels bena-
tuing der wet van 20 Juli 189") (Ktsbl.
n°. lii"), houdend bepalingen tot be- veiliging hij het verblijven in fabrieken en werkplaatsen. Veine hebben, (fr.), het gelukkig
treffen; op een gelukkigen inval komen. Het tegenovergestelde is dêveine.
Veld, (wap.), oppervlak van\'t schild,
ook van een kwartier.
Veldmuizen van koning Se-
thon, Ilerodotus vertelt ("2, 141), dat
Setlion, koning van het door hem be- zette Egypte, en priester van Vul- canus, de krijgslieden verachtte en onderdrukte; daarom wilden zij hem in den strijd tegen Sanacharibas, den koning der Arabieren en Assyriërs niet volgen. Hij klaagt in den tempel zijn |
nood aan het beeld van zijn god; deze
verschijnt hem in een droom en belooft hem helpers. Toen hij met eene schaar vrijwilligers voor 1\'clusium lag, trok \'s nachts een leger van veldmuizen tegen den aanrukkenden vijand op, en knaagde, hunne pijlkokers, bogen en srhildriemen stuk, zoodat zij den volgenden dag on- gewapend vluchtten, en vele manschap- pen verloren. ! Veledn of Vellcda, waarzegster
bij de Bructeren. Vermoedelijk een sym- bolische naam, beduidend „welgeval- len", „ genade". Zij voorspelde aan Claudius Civilis, opperhoofd der !tata- vieren, bij zijn opstand tegen de Romei- nen, een gunstigcn uitslag van den lta- taafschen vrijheidskamp. Velen zijn geroepen(cn), maar
weinige ii uitverkoren, Matth. XXII : ïli. Veils et remis, (lat.), met zeilen
en riemen, d. i. met alle mooglijke middelen, alle zeilen bijzettend. Velours, (fr.), fluweel, ofr.velous,
thans velu, d. i. harig, ruig. Velveteen, velvcting, (eng.),
ongekeperd manchester. Het gelijkt op velvet (fluweel). Vendémialre, (fr.), wijnmaand,
vgl. Vendanges (wijnoogst). Zie Ka- tender (liepublikeinsvhe —, van 24 Oct. 1793. Vendetta, bloedwraak; de doode-
lijke haat en vijandschap, waarin weleer geheele familién, inzonderheid op Corsica leefden, tengevolge van een eersten moord. Venerabel-ver klaring, verec-
renswaard-verklaring van zalig gespro- ken i>ersonen in de R.-Kath. kerk, die dan aangeroepen mogen worden. Zoo heeft paus Leo XIII de zaligspreking der Fransehe vrijheidslieldin Jeanne d\'Arc, Jan. 1894, door hare vereerenB* waard (vénérable) -verklaring doen vol- gen. Het Lat. venerabitis beteekent i eerwaardig. |
||||||||
|
M\'.\'N
|
|||||||||||
|
VKNKICAIIM.K.
|
VEKTA1L.
|
||||||||||
|
Vcncrablle, (lat.), het eertvaar-
dige. Benaming van het kastje waarin (U* heilige hostie wordt bewaard. Als dit kastje opengaat, maken de geloovi- gen een teeken des krnïses in gebogen of knielende houding, Zie Monstrans. \\ .\'ii(\'i;ii>l.- Compagnie (La
—9 (,fr. i, het Eerwaardige Gezelschap,
de gezamenlijke geestelijkheid hij de Hervormden, die te öenève het opzicht uitoefent over alles wat op den gods-
dienst betrekking heeft. Venetlaanftchc «lazen, drink-
glazen uit de Middeleeuwen, te Venetië
gemaakt, die de eigenschap zouden be- zitten van in scherven te breken, wanneer er vergif in gegoten werd. VenetlaaiiHchc school, schil-
dersehool, waarvan Titiaan (t 1576) aan \'t hoofd stuud. Zij liet de Studie
van \'t antieke ha, en muntte uit in de nabootsing der natuur en door den rijkdom van kleuren. \\Hiel ir vim het Noorden
(liet —, voormalige eernaam van
Amsterdam, in de 17e eeuw, wegens zijn toeiinialigen uitgebreiden handel. (\'ons t au t ij n II nygens (f 1687) zong: Iweemael Venetiën, waer is \'t ende van nir wallen ! lïij wijze van tegenstelling heet dan Venetië bet Amsterdam van het Zuiden. Veni, Oen tor Spiritu*.
kom, scheppende Heilige Geest. Aanvang
van een Koomsch"kerkelijk lied der Middeleeuwen. Vent. vldl, viel, (lat.), ik kwam,
ik zag, ik orertron, woorden, waarmede
Caesar aan zijn vriend Amintius te Rome zijne overwinning bij Ziela, in PontUS, meldde (2 Aug. 47 v. (\'.). door hein behaald op IMiarnaees, zoon van Mith- ridates. koning van Pontus, die aan Pompejus hulp verleend had. Vcnla acintis, meerderjarigver-
klaring. \'Wordt bij ons door den 1 longen Raad, onder goedkeuring van de Kroon, verleend.
|
|||||||||||
|
Venla(in) ajfcitdl, petere (vei\'-
zoeken), nl. verlof om gerichtclijk tegen iemand op te treden. .Men verzocht dit aan de schepenen zijner woonplaats, bv. a* 17.H4 „ter fine van egtschevdinghe". Venia agendi (lat.) — vergunning om te handelen. Vcntaia jut Imtisqiie damus-
qne vlclssïm. ilat.i, (deze) reryif- fenis «vrijspraak i vragen tri) en geren wij wederkeer!»/. tt vïd ius, Ad Pixouem, regel 11. Venltlciinc, Veuetiaanseli lied der
gondeliers. Yenloosch peèrdje, volksety-
mologische benaming (in Limburg) van de velocipède.
Vennootschap, waarschijnlijk af*
komstig van rein noot, reennoot- reeni* nootschap i veemnoot — veemgenoot, medelid van een veem), volgens het
burgerlijk recht — hetwelk spreekt van „maatschap of vennootschap" — „eene overeenkomst, waarbij twee nf meerdere personen zich verbinden om iets in gemeenschap te brengen, met het oogmerk oin het daaruit ont- staande voordeel met elkander te deelen" (art. 1658 lï. W\'.i. In het Handelsrecht onderscheidt men : 1) de vannootschap ouder eene firma, „diegene, welke twee of meer personen aangaan, teneinde ouder een gemcensch appel ij ken naam koophandel te drijven" (art. lil W. V. K. I, de commanditaire vennootschap, nok vennootschap bij wijze van geldschie- ting, „anders een commandite genaamd", „aangegaan tussehen eenen persoon, of tusschen meerdere hoofdelijk voor het geheel aansprakelijke vennooten, en eenen of meer andere personen als geld- schieters" lart. ll> \\V. v. K.): 2i de naamlooze vennootschap, waarbij Ko- ninklijke bewilliging gevorderd wordt
en waarvan de leden (aandeelhouders)
niet verder aansprakelijk zijn dan voor het bedrag hunner aandeeleu. Vent et marre (Contre —.
(fr.), tegen wind en getij ; zijn gevoelen
doordrijven — niet geweld en hard- nekkigheid. Ventall, ifr., wap.i, kijksftnf in
den helm. |
|||||||||||
|
VKNTÓSK. 11ÏM\' VEK NACHI\'M.
|
|||||||
|
Ventdse, (fr.), urtndmaand, \'/Aa
Kalender t fle/mb/ike/nsclie, van24 0ct. 1793. Ventre iiHamé (Colftnre —,
(fr.), kapsel k Ia (\'léo de M ér ode. Deze danseres van vrij groote schoon* heid, kapt zich zóo, dut hare ooren onzichtbaar worden; \'t gaat haar dus als de ventre affamét (fjni) n\'a pas d\'oreilles. Venn tropturdilHiisuiimomle
trop vieux (Je snls —, ifr.i, ik ben te laat gekomen in eene te oude wereld; A I f. de Musset. Rolla I, verklaring zijner belijdenis: ,)e ne croia pas, ö Christ! ii ta parole aaïnte; en hij verklaart dit met : D\'un siècle saus espoir nait un siècle san» crainte; en daarom roept hij moedeloos : Jésus! ce que tu fis, qui jamais Ie feraV
Nous, vieillards nes d\'hier, qui nous rajenniraV Veint, Italiaanselie lentegodin,onder
Grieksellen invloed geheel vereenzelvigd met Aphrodite, en dus geworden eene godin van schoonheid en liefde. De maand April als lentemaand was haar gewijd, op den lm van die maand offerde men aan haar als Ventte Genetrix (de voortbrengende V.), (z. a.), op den 23en als Venus Vulgivaga. Zie verder Aphro- dite en Anadt/omene. VeittiH. De meest beroemde af beeld-
sela van deze godin zijn de M ed ïeeïsche Venus, de Aphrodite van 1\'ra x it e les, de Vernis van M i 1 o, de Venus Victorina van Canova en de Venus van Qibson. Venus van Mllo. Dit standbeeld,
met drie van Hennes, werd in 1820 door admiraal Dumont op Milo, een der Grieksehe eilanden, ontdekt. Vandaar de naam. Het staat nu in liet Louvre. VeniiH vnuPnixlteles.Dit stand-
beeld hadden de oude Cnidiërs aangc* kocht, die er zoo\'n hoogen prijs op stelden, dat zij zelfs bet aanbod van Xicomedes, koning van liitlivnië, ufsloe- gen, toen deze hun de betaling hunner nationale schuld als koopprijs aanbood. |
|||||||
|
I Later kwam het te Constantiiiopel, waar
! bet hij den grooten brand onder de I regeering van Justiiiianus verloren ging. Vcnns vnl||lvR|ia,i lat.),de overal
I rondzwervende Venu* (bij Lucretins). Van vulgus (— groote hoop, menigtej
i en vagns (= ronddolend), uit va ffor (ik
• zwerft. Fig. voor prostitutie; bv. „de I Venus vulgivaga neemt eene stadswijk I in beslag". Vemisbcrji (De —, ook HorseK
herg. de berg waarin vrouw Venus
I haar verblijf houdt: de trouwe Eckart waarschuwt hen, die naderen, want die , dezen betooverden berg binnentreedt, verliest de eeuwige zaligheid. Taim- hiiuser (124(1—70) bespotte den minne- dienst in allerlei gedichten, o.a. in een Husslied. dat waarschijnlijk aanleiding gaf tot de sage, dat hij in den Venusberg verblijf hield, vruchteloos te Rome om genade vroeg en eindelijk naar Venus in den Hörselberg ibij Eisenaeh) terug- keerde; naar welke sage Kich. Wagner zijn muziekdrama dichtte. Vciiushoed. rozenkrans. Ook Jto-
tenhoed, Vemisworp* lat. jacttts Venefis
of i\'enerius, ook alleen Ventte, de ! hoogste worp niet vier tal/ (dobbel * steenen i, wanneer al de steenen een I ander getal vertoonden. Hadden de vier I steenen allen hetzelfde getal boven ; Hggei). dan was dit de laagste worp, j cam\'s (hond) geheeten. Zie Canis. Ver «Ie tcwc iimotireux d\'nne
| étolle. (fr.), een aardworm, die op
| eene ster verliefd is. Met die woorden
kenschetst Rny lilas, tegenover de Ko-
uingin. de hartstocht, die hij voor haar
gevoelt, in bet drama Rag lilas, van Victor Hugo. II, 3, den son XnV. 183S. in den schouwburg de la Henais- sance voor \'t eerst opgevoerd. Men past die woorden dikwerf toe op iemand, die een ander van veel hoogeren stand bemint. Ver siiri\'liiii. (lat.i. heilige lente,
werd iu het oude Rome uitgeschreven
I als een groot gevaar het vaderland be-
|
|||||||
|
VEKBA VALENT U81T. 1200 VERDRIET ENZ.
|
|||||||
|
dreigde. Dan wijdde liet gchecle volk
alles wat de volgende lente levend» op- leverde, aan ile goden. Dat alles werd geofferd: de kinderen moesten, zoodra zij volwassen waren, over de grenzen gaan om volkplantingen te stichten. Ver sacrum is ook de titel van een nieuw Weener kunsttijdschrift, versche- nen Januari 1898, orgaan van den „Verein bildender KUnstler I lesterreichs". Verbn valent nsu,(la t.), de ivoor-
den ontleen e n hunne waarde (enbetee- kenis) aan hef gebruik; dus niet wat het woord moest beteekenen of vroeger heteekeude, maar wat het hm beteekent, i:» van gewicht. Verbnllliornen, (hgd.), iets slech-
ter maken, terwijl men liet integendeel dacht te verbeteren. De uitdrukking is haar ontstaan schuldig aan Joh. Hall- hom, een boekdrukker te Lubeck (I531—<)•(), die sommige zoogenaamde verbeterde uitgaven van werken deed verschijnen, die of slechts onbeteeke- nende wijzigingen hadden ondergaan, óf door hem bedorven waren geworden, Men zegt ook verballhorniaieren en en Verballhornisierung. Verbatim et Htterntim, (lat.),
troordeltjk en letterlijk, woord voor voord en letter mor letter. (De Romei- nen zonden hiervoor ad verbum, ad f/tteram gezegd hebben). Vcrlicruinjfgknll, kuil van 500
M. in omtrek en !t M. diepte in Gasselte bij Assen, waarin nooit water komt; doch in hooger gelegen kuilen in den omtrek wel. Verbl dlvlnl minister, (V. D. M.),
bedienaar den t/od delijken woords,
predikant. Verbomlsbrocrters, (frere* d\'aU
lianee), in de Middeleeuwen en nog latei- jonge edelliedeii.tusscheii wie een priester eeiie gewijde hostie had gedeeld, en die daarbij de gelofte hadden afgelegd, elk- ander hou en trouw te zullen zijn in nood en dood. Vepbondstheolottle, de leer der
Verbonden (het Oude en het Nieuwe) |
|||||||
|
in de godgeleerdheid, vooral ontwikkeld
door den beroemden Coccejus(f 1669), wiens Summa doctrinae de Foedere Dei (Hoofdsom der leer aangaande het Verhond Gods), het Nieuwe Verbond als een Verbond der genade aan het Oude Verbond der werken wordt overgesteld. In het Nieuwe Testament evenwel be- kleedt het begrip van verbond eene meer ondergeschikte plaats, en dient meer tot beeldspraak en vergelijking; daar de betrekking waarin de mensch door Christus en naar de leer van liet Evan- gelie tot God staat, door dit woord slechts gebrekkig en onvolledig geteekend wordt. Verbrande Bereml, een beruchte
schaapherder, schapendief en brand- stichter, geboren 17fil) te Ermeloo, wiens nagedachtenis nog heden ten dage op de Veluwe leeft en \'t onderwerp van menige schrikaaujagende vertelling is. Mij werd in 1773 op den Galgeberg bij Arnhem geworgd en daarna verbrand. Verbi*ou,(a f r.), verbruid, bedorven.
Verbruikleenlnif, overeenkomst,
waarbij de eene partij aan de andere eene zekere hoeveelheid van verbruik- bare zaken afgeeft, onder voorwaarde, dat de laatste haar even zooveel, van gelijke soort en hoedanigheid, teruggeve. (Art. 1791 B. W.). Verbum Dei iiin.net in aeter-
iiuni, (lat.), het Woord Coda blijj\'t in
eeuwigheid. Jez. XL : 8, naar de Vulgata, die in plaats van „Dei" heeft „Domhii nostri". Leus, die in 1521; prijkte op het gewaad der Evangelische stenden, die door Johan van Saksen naar den Rijks- dag van Spiers werden geleid. — Ook opschrift van menige oude kerkklok. Verchasmencn, (verhollandscht
uit h e b r, chousotn chotam = zegel)
verzegelen. Vcrde nntico of oud groen, groene
gesteenten, die in de oudheid tot sieraden gebezigd werden. Verdoye, (eng., wap.), een boord*
sel of zoom beladen of\' versierd met acht bloemen, bladeren of vruchten. Verdriet van China (Het —,
de Gele Rivier. Wegens hare talrijke
overstroomingen. |
|||||||
|
[\'201
|
|||||||||||
|
VERDKL\'KKIXa BXZ.
|
|||||||||||
|
VKRITATIg ENZ.
|
|||||||||||
|
Vcrilcukliliiji ïu jfrocfou (Tc-
j|cn de —. Schertsend omtrent voor- «poedig opgroeiende kinderen of wMge- dane menschen; /.ij. die geen aporen van nitgestanen druk in hun uiterlijk dragen. Uit Kxod. I : 12: »hoe meer zij (de Kgyptenaren) het i Israël i verdrukten, hoe hult het wies". Vgl. Palma sub /witderc etc. V <T(luist« i iiij|. de daad van hem
,die opzettelijk eenig goed, dat geheel of run deele aan ecu ander toebehoort, en dat hij anders dan door misdrijf onder
zich heeft, wederrechtelijk zich toe- eigent". (Art. 321 W. v. S.i. V.iM(\'iiii|dc Mtitlrii VH1I Ell-
ropn, werd ter aanduiding van den eeu-
wigen vrede,door Ca ttan es (geb. 1*1 \'>i. in diens in 1S4H verschenen werk over den opstand te .Milaan voor \'t eerst gebezigd. Twee jaren later werd het denkbeeld, door Vïctor II ugo (1802 —85), bij de opening van het congres der Amiê de la pair nader ontwikkeld. Mij zeide toen o. a.: ,Er zal een dag komen, dat de twee machtige Statcu- groepen, de Vereenigde Staten van Amerika en de Vereenigde Staten van Europa, elkander over de zeeën dehan- den zullen rijken." Ycreerlng vmi liet Knda/r.k.),
plechtigheid in de kapel van het konink- lijk paleis te .Madrid, jaarlijks op den Uoeden Vrijdag, waarbij de Koning of de Koningin van Spanje, volgens oud gebruik.aan zeven ter dood veroordeelden gratie verleent. Yereilllthc, Knust marmer, waar-
van eene fabriek ia gevestigd te lleeze (N.-liiabaiiti. Vcrerjf, (z.afr.), booê maken: ons
het ons vererg, wij hebben «na hoos gemaakt, \\ ii fins. iz. afr. i, verknoeien.
Verj|ebeiis gprlcht man viel,
uiii zu vcrangeu, thgd.i, zie Man nprieht enz. Verlette, ii\'r.wii p.i, smalle paal of
staak, I d der sebildbreedte.
|
|||||||||||
|
Vcruette, <fr. wap.}, veld verdeeld
in staken. V«\'i\'(|iliiis. istud.i. zie Malchit*
(sttid.). Yerj|tiItluvontI|e, gcnocgelijk
avondje, dat nog voor ongeveer een halve eeuw de banketbakkers ecu paar dagen vónr St. Nikulaas aan de kinderen hunner klanten bereidden: die dan wer- dcii uitgeuoodigd om op de groote St. Nikolaaspoppen (van koekdeeg) het verguldsel te komen plakken. Vanhier, dat zulk een avondje ook ptakaeoud werd geheeten. Hildebraud vertelt er van in zijne Camera Obscura. Yerheindekleedeii H ►otinarsum i.
vertraden (Holland), elders verhenne- kteeden, verhenekleeden, verhmtnek/er den, afleggen, bet verklecden van een lijk vóór de begrafenis. Vi i Iü<Mi(|\'i. {w a p. i, hooger dan
gewoonlijk geplaatst. Yeehoout zul vernederd, en
die stchxelven vernedert zul vei>hooj|d worden (Die zich* zelveu —, zie Matth. XXI|I : 12. Verificatie, eig. waarmaking, in
een faillissement, van de juistheid van
bet bedrag der schuldvorderingen in eene vergadering van schutdelschers, onder
leiding van den reeliter-eommissaris en
in tegenwoordigheid van den curator. Waarbij tevens (althans voorloop ig) wordt beslist, welke schuld vorderingen bevoorrecht zijn. Verltas praeviileblt, (lat.), de
waarheid zal overwinnen; legende van
sommige kerkzegels. Verltas se ipHit delendlt,
(lat.), de waarheid verdedigt siehzelve.
Verltutls erjjo. ilat.i. krachtens
de waarheid of ter wilh- van de
waarheid. Verltatls simplex oi-atto est,
(1 a 1.1, naar E u r i p i d e s, Seneca EpiS\'
tolae, 49, 12, het woord der waarheid iè eenvoudig. Zie Simplex sigiltum vtri. |
|||||||||||
|
VKKITl\' l\'.NZ. 1202 VEHNON-l\'F.NXlNiiKX.
|
|||||||
|
Vérlté rn deert «les PyW-nées.
errenr mi «lela! ff r.), wat aan deze zijd>• van de I\'i/reiiaeëit naarheid is,
in aan gene zijde dwaling, BI. Pascal,
l\'fiixt\'rs lil, s i VA. Havet). Verjitrlnu, rechtsmiddel om door
verloop van tijd eigendom te verkrijgen of van eeue verbintenis bevrijd te wor- ilen. I>e eerste sm»rt van verjaring Cl at. Hsitcapio) wordt wel de aeqnisitiere, de andere (lat. praeseriptio) deextine- fieve usueaptte genoemd. Verklenr, | a t\' r. i, verklenrentbloze%i;
daarom; verklenrtnannetje, iemand die spoedig bloost. \\ riLli iii\'iim uiH i je. ia tl.), /.ie
Ja n tje-trap-z nntjex. Verkonden, nu i \\.\\, vooruitzicht
urn gestra/l Ie zullen worden,
Vei-krniiuiieleii, (b a r g. uvW./f*7/*->\'.
Verlaiiffd. (wap.), lager dan <p?-
tcoontijlc geplaatst. Verlicht, (\'w a p.), heeten dieren*
koppen, wanneer het oog van andere kleur of metaal is. Komt vooral voor bij huppen van ever/, wijn en. Ook ge- hoiiweu ; niet vensters van ander émail dan liet stuk zelf. Fr. ajonré. Verlof met behoud van spil*
kers, (mil.), tan suldij. Verloren Maaudaff, /.ie Kopper*
maandag. Verloren schimp Ih terecht
(Het —. ontleend aan ae gelijkenis van Jezus in l.nk. XV : 4—7. Vei\'iiiiisMeiM\'H. verbollandseht uit
liebr. maear = overleveren, vooral in den lateren ongunstigen /.in van verraden, een geheim verraden, iemand aangeven. VermchiNcreii, (verbollandseht
uit hebr. maaser, ook uitgespro-
ken meineer (z. a.)), in de Joodsclie volkstaal: vertienen, een tiende deel van iets ("winst, erfenis, inkomsten) voor liefdadige doeleinden bestemmen. |
|||||||
|
Vermtn State, lam.i. getcormte-
sfaat, naam voor Kew-Mexico, naar al de schadelijke insecten in die streek. De inwoners, meest van Spaanschen oorsprong, heeten Spanish Indiaas. Verminkt, (w a p.), /.ouder staart,
nagels, tong en tanden. Vernederd,! wdiKUvertaat/d,(/..&.).
Veriilenwliifj den tempels
(Feest der —, ingesteld door Judas den Makkabeeür (f 161 v. C), toen hij i den tempel, die drie jaren lang onthei-
ligd en door Syrischen afgodsdienst be- | zoedeld was geweest, reinigde, en het
i nieuw gebouwde brandofferaltaar op
nieuw inwijdde; /.ie 1 Makkab. IV : \'">. 59 en vgl. 2 Makkab. X : l> vg. Ten tijde van Jezus f vgl. Joh. X : 22) werd bet in het gansehe .loodsche land ge- vierd, acht dagen lang, met eene verlich* tiug der huizen. Het viel in oj> den j 2ó Kislev (December). Later schijnt dit
feest zijn kerkelijk karakter verloren te hebben, en een nationale gedenkdag geworden te zijn; weshalve Flavius | .Josephns het den naam geeft van lichten.
1 als zinnebeeld van de macht en vrijheid.
i welke den volke Israëls boven verwach-
ting ten deel gevallen waren. Vernlssaae, (fr.), bezoek door
I eene schare van bevoorrechten, dei\' sehil- j derijcn-tentooiistelling te l\'arijs, een dag , vóór de eigenlijke opening, \'t Is een „kennis der ijdelheid" onder de liooge kringen. 1\'ernissaf/e -~ het remissen. | daar liet heet. dat de schilders op dien ! dag di- ingezonden werken nog vernissen. Veriion-peiinlnjieii, gedenkpen-
I ningen op den Kugelschen admiraal Hduard V er non, die in 1711 van zijne
I lïegeering bevel ontving met de vloot | naar < \'arthagena te stevenen ter hemacli- tigiug dezer stad. Zóo sterk hield men
] zich te I.ouden verzekerd van de over- winuing. dat reeds terstond, vóórdat nog
i eenig bericht van den afloop was Inge* I komen, een gedenkpeunhiK op de inne- ! niing der stad werd geslagen. (Jroot was I de teleurstelling, toen de Admiraliteit i vernam, dat Vernou het beleg onver* ; richter zake had moeten opbreken: en |
|||||||
|
VKItONICA. 1203 VBH8CHB WAAR.
|
|||||||
|
men lt:i;t>ttf zicli ili\' uitgegevenc gedenk-
penningen weder machtig te worden en te vernietigen. Vandaar, dat ze zeldzaam zijn geworden en zeer gezocht. Kr be- staan eene menigte varianten van, mee- rendeels vermeld in „De Navorseher" VI hl. 101, VII bl. ."\', UI."», 262 en IX hl. 327. Yerontca. Men zegt, dat zekere
maagd Jezus, toenliij naarden (\'alvarie- bcrg ging, een zakdoek aanreikte, om liet zweet van zijn voorhoofd te vegen. Nadat zij dien terugkreeg, vond men er eene volkomene gelijkenis van .lezus\' | aangezielit op; daarom heette men dien Vera-Iconica (ware gelijkenis). I>e maagd werd later St. Veronica genoemd. Ken dezer zakdoeken wordt in de St. Pieters- kerk, en de andere in de (\'athedraal van Milaan bewaard. Yeronlca. naam, ontstaan uit het
opschrift van een barnsteenen amulet, dat de gladiatoren droegen : phero niken = ik behaal de overwinning; of ook uït Pherenikè waarvan de Macedoni- sche vorm is ISerenikc of lïenmike. | vanwaar Beren/re. (Hand. XXV : 23). Vero veraars 9
Alexander de (ïroote, de veroveraar der
wereld (3.\'>6—323 v. C.ï.
Alfonso van Portugal < lo\'.>4—1185). Aurungzeb de (.iroote, Alenglr, de machtigste der Groot Mogols (luis—
1707).
Pernando Cortes, f 1547, veroveraar van Mexico.
Willem van NorniandU1, veroveraar van Engeland (1066).
Otlunan of Osman I, de grondlegger der Turkschc macht 112.V.I—1326).
Krans Pizarro, veroveraar van Peru (1475—1541).
Yerpatsea, (barg.), verknopen.
Yerpondlnif, belasting op vaste
goederen. Ontleend aan het oude ponden \\ of ponderen, lat. ponderare — ponds- gewijs wegen, d. i. naar een zeker getal van ponden waardeeren of schatten, volgens de manier dei1 ouden, die bij ponden rekenden, zooals «\'ij bij guldens. In de Xi\'der-Hetuwe rekende men voor |
eene halve eeuw nog bij ponden
= vijf gulden elk). De wijn wordt in den groothandel thans nog verkocht bij Ponden Vlaïinisch (= f 6.—"). Panding is dus schatting, en verponding eene andere manier van schatting. In oude schriften heeft dit woord drieërlei be- teekenis: 1" z. v. a. zetting = alle schatting in \'t algemeen, deze of gene zaak betredend: 2° de som welke iedere stad i>f dorp jaarlijks als schlldtaat moest betalen; 3° de belasting welke men thans nog bij ons van onroe- rende goederen betaalt. Eene belasting, waarschijnlijk eerst in 1515, en wel alleugskeus ontstaan uit de heffing van den lOn, óOn en lOOn penning, die dik- wijls van de huizen en landerijen ge- vorderd werd: in welker plaats \'s Land» Staten in lóSl de tegenwoordige manier van verponding hebben ingevoerd. De inzamelaars er van worden ontvangers, en voorliet ii op het platte land gaarders tier verponding geheeten. V«i\'i\'inlci\' of v IJ au tl slaapt
ïlhnmei1 (De —, nml. de booze. de duivel; vgl. 1 Petr. V : 8. en vooral Matth. XIII : 2.\'», 3i>. waar de vijand ties navhts onkruid zaait. Verrader ziet misschien ook op Judas Iskariot. die volgens Joh. XIII : 30 ties nachts uit- ging, om zijn verraad te plegen. Verre précepteur, (rest.), een
glaOfje oude klare, na 7 uur. Verrcjager, een lange, lichte spiets,
van onderen plat, om tevens tot polsstok te dienen bij \'t springen over alooteu. Veel gebruikt door de Noordhollandsehe boereu in den strijd tegen de Spanjaarden (Hooft, Ked. Ilist,, bl. 314). Yersast. Sas beteekent schutsluis.
Als men door het openen en sluiten van twee sluizen een schip gelaten heeft van de eene rivier in de andere, dun is dat schip versast. Yersche waar. (toon.), niemee-
Jingen, vooraf vromren. In Amster- dain ook pens en ander ingewand, als voedsel voor houden en katten ver- kocht. |
||||||
|
1204
|
|||||||||||
|
yi:::s< iu:i:kn.
|
VEHVA1X.
|
||||||||||
|
Versehereii, (barg.), eerdt\'enen,
XcvHvhut (HIJ in bot op —,
(barg.), op de daad betrapt.
Vcrseliwnrtzt. <<ii(I-tHiïtseh en in
de .Inoilsche volkstaal nog somsgcbrui-
kelijk in den zin van eerrloekt, vcr- wenscht. l\'erselitcarlzter nar = rer- imisrhtr gek.\' Hgd. rersehirarzeu = zwart maken; cerschtrtti\'tzen = be- \\ \'t >rscli« \'-"n\\t (Dus — lies S:i n-
yers HoMehkelt, (hgd.), rf«< m-- --"y>/\'\'/\'\' zanger uit beleefdheid. Hoewel
die woorden reeds in Die Weimngaag (1804) van I.angbcin zijn te vinden, werden /ij oerst populair door een liedje van veel later dagteekeiiiug, waarvan de schrijver onbekend is, en waarin zij telkenmale »!* refrein wederkomen, als ile zanger een door liem gestelde vraag zou moeten beantwoorden, (tij mis: trat er verder is geavhied, dat zeg ik\' niet. Verse; (fr.wap.), omgekeerd.
Vrrsi Ileriieselll. in de Italiaan-
seiie letterkunde, luchthartige poëzie, niet vrij van ironie of satire, naar Kardinaal Francesco liem i i 149U Verslie||eiiniiiv\',!l1*»\'. verrader.
VerslIojieiiCH, (barg.), ten-aden.
Vei\'sniahl. iwap.). heeten de he-
raldieke stukken i /.. a. i. wanneer ze
geen 1/:J van het sehild beslaan izijn er twee of meer, dan spreekt die. ver- smalliug vanzelf, omdat er anders geen ruimte voor zo» zijn; en wordt dus niet opgegeven). Zoover mogelijk, bijna tot eene streep versmald beet zoodanig stuk bij de Fransche herauten filet (bijv. filet en bande, en barre, en croix). Verstek, wordt verleend tegen den
beklaagde of gedaagde dit\' niet versehe- nen is; de zaak wordt dan buiten hem om beslist, maar bij beeft bet recht in terzet te komen, waardoor de zaak op nieuw kan worden behandeld. |
|||||||||||
|
Verstopt jfeiiionji, (toon.), eet*
onverbeterlijk mensch. Versus leonliit. (lat.), zie Leoni-
nisrhe verzen. Men vindt ze reeds lang
vóór Leo ( 12e eeuwi. zonder dat ze door een afzonderlijken naam aangeduid waren. Vert-«lc-n;rls, ll\'r.i. koperyraen,
bijnaam van den ISelgiseben Staats- miuister. den heer Ch. Woeste, naar de bleekgele kleur van zijn gelaat; ook wel naar bet hatelijk karakter, hein door zijne talrijke vijanden toegcschrc- ven. Zie Homme funeste. Vert, tl\'iris. i f r. i. Spaanech groen;
z. v. a. liet groen van den regenboog. Vertntur, vertas of verte, (v.),
/**•/ aarde omgekeerd, of keer om, sla om leen bladl. Verteuelle. (fr.wap.), de hen. af-
beelding van ten grendel. Vertoef knmer. (z. a fr.), umacht-
hann r. Vertoetser, (barg.), heeler.
Vertossen, (barg.), helpen.
Vertroosters (Het zijn niH.ni\'
moeilijke —. uit Job XVI : 2, waar .lob zijn wrevel uitspreekt over de lange
onge-chikte redenen en onbillijke ver- wijten zijner vrienden; zie Jubsvr/enden. In de nieuwste vertaling staat heza\'a- rende vertroosters. Vertil est mi liciui lort (La —.
(lat.), \'/\'• deugd ia een t-vhaone burcht.
Spreuk van het Nederlandsebe geslacht De liea n f o rt.
Vertiiiniius, (1 a t.), god van ver-
andering en afwisseling, in liet bijzonder van de afwisseling der jaargetijden, die de vruchten doet rijpen, maar verder ook van de verandering in de gezind- heid der uieuseheii. van ruilhandel, enz. l\'it vertere = om wenden, omdraaien. Vervnln, naam van een plant, waar*
|
|||||||||||
|
VKKVOLOIU\'XDKI,. 1 •_»
:iiiii allerlei geneeskracht en ook zedelijke
eigenschappen werden toegeschreven, vandaar dat ze als Bymbool door de ridders werd gedragen. Zij was een waarborg voor goede trouw en vriend- s.\'hap, vandaar dat ze nok heitfg-kruid genoemd werd. lk*t woord ia van Ver» bena (herbeua). \\ rcn oljfbinnlel, op de Evangeli-
HBhe fiezangen, op last van de Algemecne Synode der Neder!. Hervormde Kerk, 19 .Puli 1866 uitgegeven. Die Gezangen waren lit\'2 in getal, en met dezen bundel
mede, klom hun aantal tot 274. Prof. lïernard ter Haar (f 1880) en X i- oolaaa Bee ts hadden aan dezen Innulel een belangrijk aandeel. Verwnelitlii(f«schild. I w a p.),
een zilver veld zonder stukken: waarin •lus nog een wapen wordt rerwacht of ingewacht, Vi\'i\'Hiiilrii, zie Verhemdekleeden.
Vcrwesc, (afr.), bleek, ontsteld.
Vrrwiriicriuij|. iligd.), een, door
de Koluteehe Zeitttng i November 1 S\'.iT i voor \'t eerst gebezigd woord, voor de i
nabootsing, door andere vertegemvoor- digende vergaderingen, van de erger- lij ke tooneelen, die toenmaals ii) den Reichsrat te Weenen voorvielen. Verwijder Il Vllll iiiiï. siitjiu!
ga van mij weg, satan, Mattb. IV : 10, | woorden van Jezus tot den duivel; op dezelfde wijze spreekt Christus Petrus aan, Matth. XVI : \'>:i. Vi-i-\\\\ iniili-i iiin I« de moeder
der wetenschap (I>e --, gezegde ! van 1\'lato, waarmede deze (Irieksehe |
wijsgeer bedoelt, dat verwondering over ! eenig verschijnsel of feit tot onderzoek ; en navorsching noopt, waaruit studie en alzoo wetensehap wordt geboren. Verznmeld worden tot zl|ne
volken (vnilcrcn), tien. XXV : H, J 17 en elders. Veelal opgevat als: bij-
gezet worden in \'t familiegraf. Maar \'t wordt ook gezegd van wie niet in \'t i graf hunner vaderen kwamen, Metit. I |
|||||||||
|
VKSPASIENKE.
|
|||||||||
|
XXXI : Lil; 1 Kon. Il : 10; 2 Kon.
XXI : LH. Alzoo ligt er meer de gedachte in aan een schimmenrijk. Zoo zegt .laeob, (ten. XXXVII : 35, dat bij tot Jozef, dien bij verscheurd, dus niet begraven, acht, zal neerdalen in bet doodenr(fk. (Onjuist is de overzetting graf, h) de Statenvertaling i. Verzckcrhljf. „Assurantie of ver-
zekering is eene overeenkomst, bij welke de verzekeraar zich aan den verzekerde, tegen genot eener premie, verbindt, om hein Bchadeloos te stellen wegens een verlies, schade of gemis van voor- recht of voordeel, welke bij door een onzeker voorval zou kannen lijden." Art. 246 \\V. v. K. Verzet, ijur.i. zie Verstek.
Verzociiliiifsknpel. opgericht op
bevel van LodewQk XVIII, koningvan Frankrijk, op de graven van I.odewïjk XVI en Marie Antoinette, in de rue Anjoii. niet ver van de Magdalenakerk.
te Parijs, op het uiteinde van een hofje. Op de plaats waar de lichamen van dit echtpaar in een put met kalk werden geworpen. Vervaardigd uit wit marmer, met twee prachtige groepen, voorstellend den koning en de koningin: alsook met eene plaat, waarop de hartroerende brief werd ingelegd, door Marie Antoinette daags vóór baren dood aan bare schoon- zuster, prinses Küsabetb, geschreven. Alvorens te worden overgebracht <2l dan. 1815) iu de koninklijke begraaf- plaats van St. Men is, rustte het stoffelijk overschot ter plaatse, waar Lodewijk XVIII die kapel oprichtte, welke in 1820 door Karel X voltrokken werd. |
|||||||||
|
Verzoildlf|, (z. a f r.), ergeren.
Verznlpen, i k. in. a. t, iemand een
glas water of meer in zijn nek gooien, [s thans evenals „baren" aldaar af- geaohaft. Verzwnrste uur. (toon.), een
ingebeeld? gek. Vgl. Verschwarzt.
V «*spit *ii*tiiie . openbart water-
plaats, zie Oeld stinkt nieten Xon olet. |
|||||||||
|
VETTK KNZ.
|
||||||||||||
|
\\ e-tilniliiiir. voorplein voor een
aanzienlijk Konicinseli huis. aan drie zijden door muren ingesloten. Z. V. a. aan Vetta (z. a.) gewijd. \\V-t is vlriiill reddlt. ilat.l, klee-
rea maken \'feu man. Ijnintilian u s. lust. Oittt., VIII, :.. A>«tje (Ikiini* zon Ik wel een
— vnn willen liehlien. (too n.i. dat is hiel leettjk.
VeHtiniieii ft eheval. (fr.), ves-
tinyen te paard, vestingen, die aan beide zijden van eene rivier liggen, als .Metz, Koningsbergen, Maagdenburg, en vroeger ook Luxemburg. Vet, (niih), onzindelijk; niet kttn-
nende poetsen. Zie ook doffen, en vet- dofler. Vet (Een —, (rest.), bier metdik.
schuim, Vettloffen, mi i l.i, slecht poetsen.
Vetdoflei*. (mil.), iemand die met
de linkerhand treer tuil maakt, hetgeen hij met de rechter heeft tjepuetst.
|
||||||||||||
|
Vefuperla. nu i il. la t.i, avondwerk,
van resprr (avond), d. i. het laatste werk van een doctorandus vóór zijne promotie, bv. aan de hoogeschno] te Wittenberg in de Me eeuw. Itievesperia, <>p den das vüor de eigenlijke promotie, in de Slotkerk ter stede, duurde drie uren, en begon met de voordracht van een Magister (Vesperlanus), een aeade- misch leeraar, die eene quaestio expec* tatoria (eene vertoef" of verbeid-kwestie) voordroeg, welke een baccalaureus (z. a.) beantwoordde en waarop de overige baccalaurei repliek gaven, haarna stelde een andere Magister eene quaestio, welke de venperiandtts (d. i. de promovendus, de promoveerende eandidaat), beant- woordde in zoovele conclusiones als er Magistri aanwezig waren. Vrs|tns (ZIJ liollltcil ecil pillt -
Je vóoe lic — iieu\'i\'oiikeii, schert-
send gezegd van jonggehuwden, wanneer liet blijkt dat de eersteling te vroeg geboren wordt (In West-Vl.). \'t Wordt o..k op de jonge vrouw alleen toegepast: Zij heeft . . . Vgl. Hij heeft vóór het bidden in het braad fff beten; en er is yoet in t eten. VoKtR, godin van den liuiselijken
baard en het haardvuur, in beteekenis gelijk aan de Grieksche Hestia, maar door de Romeinen hooger in eere ge- houden dan deze door de 0rieken. Yeatiile**, ook virgine* Veatae ge-
lieeteu, vtstaalsche maagden. 1>« voor- naaniste taak der dienstdoende Vestalen
was te zorgen, dat het vuur in den tempel niet uitging. Evenals het vuur een zinnebeeld van reinheid is. moesten nok Yesta\'s priesteressen bare maag- del ij ke kiiiseliheid bewaren: anders werden zij. levend in een graf gemetseld, terwijl ook haar verleider niet den dood gestraft werd. Zij waren $itijnri*,ti\\.i. haar eigen meestert, zij alleen mochten te Rome op een wagen rijden, bij open- barn feesten en spelen hadden zij de eereplaats. Op straat werden zij voor- afgegaan door een lictor; zelfs de eonsiil week voor haar uit, terwijl zijne lietoren hunne roedeiibuudels naar den grond gericht hielden <rW*\'\'es submit- tere). Wanneer zij een veroordeelde ontmoetten, was deze vrij. |
||||||||||||
|
Vetkees, imil.i
|
indelijk man.
|
|||||||||||
|
Vetkoopere, zie Schieringers.
Vetlnp, mi \\\\.\\,uwen\';/, ruil soldaat.
Vetmamtoke, zie Manneke. Veto = ik verbied. Het recht van
de Kroon of van den President eener
republiek om besluiten van verselnl- lemle regeeringslielianien te vernietigen. ! Hij de oude Romeinen kwam dit recht,
ten aanzien van besluiten van den Se- i naat, aan de volkstribuiien t tribun/
! plehisf toe.
Vette (Hij uenlet het — «Ier
iiui\'iliL. schertsend voor rijkdom en
ireelde, overvloed en at a-al de zinnen j streelt, ontleend aan den. XXVII :
: 28 en 2t>.
|
||||||||||||
|
VETTE JABES EX UAGERB JABEX. 12**7 VIA TRITA, VIA TITA.
|
||||||||
|
Vla * iiK\'is. (lat.i, de weg des
krniêea; bij de li.-Katholicken een bid- weg. met beelden uit de lijdcnsgeschic- denis van Christus. Vla eiin\'is vin Incis. (lat.), de
weg run het h\'rttix (de lijdensweg! I is i
»/<•\' weg tot hef lieftt. Vgl. door lyden tot heerlijkheid. Luk. XXIV : 2tf. Vla dei Scrrnull, iit.1, letterl.
weij der nlagboomen of der omsloten
plaatnen. Benaming van eene der beide afdeelingeli van de Waldeuzer gemeente te Florence, /ij is, evenals de gemeente te Turijn, in staat haar eigen leeraar te bezoldigen; is dus onaf hankelijk van vreemde hulp. Vla doloroan, (lat.), de weg ra»
smarte. De weg. welken Jezus van het
l.\'eehtliiiis van Pilatus (Gabbatha) naar den kruisheuvel ((iolgothai heeft afge- legd. Mij vangt aan bij de tegenwoordige Autoniabureht, waar men meent, dat liet Heclithuis gestaan heeft; eenige schreden verder, aan de overzijde dei- straat, is thans een U.-Kath. instituut der „Zusters van Sion", gesticht door pater Ratisbonne. Die weg of straat is ongeveer N:Su passen lang, tot aan de ll.-Orafkcrk. Via inala, <it.), kwade wet/, hgd.
Schreckenthal (Hchrikdal), eene der vijf hoofdvalleien waarin Orauwbunderland o\'n Zwitserland! is verdeeld, (ielegen
tussehen het Sehatnser- en het l{hein- walddal, wordt dit dal door den Achter- Kijn gevormd, en heet aldus, omdat het eigenlijk een weg is (tiisselien Tusis en Zillis), (i tot H voet breed en 2 uren lang, langs afgronden van soms 500 voet diep: in welke diepten pijlsnel tle Achter-IÜjn bruist. Aan den anderen kant van dien weg verherten zich tot 2.">mu voet hooge rotswanden. En in het aan den ingang gelegen dorp Konzella is de zon gedurende zes maanden in het jaar niet zichtbaar. Vla media, (lat.), middel weg.
Vla ti\'lta, vla tutu, il at.), een
begane weg (/*) een ret\'Uge weg. Spreuk
van Agiir baron (\'allau; Agar earl
of Normanto u. |
||||||||
|
Vette Jaren en MMMW in ren, I
Pharao\'a droom, Hen. XI.I. van „zeven mooie vette koeien", die door „zeven leeUjke en magere koeien werden op- | gegeten", en van ./.even dikke en vuile l aren", die door „zeven magere aren" ] werden verslonden, wordt door Jozef aldus verklaard, dat in geheel Kgvpte „zeven vruchtbare jaren" en na deze „zeven onvruchtbare jaren\'1 zonden komen. Yetterll-j|eweer, repeteer geweer,
ander.- gezegd magaztjngeireer ; aldus
genoemd naar Fri edrieh Vetter I i (1822—1882), het laatst directeur van de Zwitsersche wapenfabriek. Vettiirlno, in Italië de h uurkoet-
si er, die tevens als gids diende liij liet vervoer van reizigers en daarom dikwijls voor dagen achtereen werd aangenomen : | een welbekend karakter in reisverhalen en romans. Vetzak, patroon zak thans nog alleen i
bij de schutterij in gebruik; er is ver- I echt! tusselu-n patroonzak en patroon- i |
||||||||
|
Vexllluin* standaard der Romeinen,
verkleinwoord van lat. return, f r.
votïe, doek, sluier, liet rexillnm was aan een dwarsbalk of dwurshout bevestigd, zooala de banieren onzer zangvereeni- gingen. Onder de (\'hristenkeizers heette het vaandel labarum iz. a. i. Vexlr-plaatjos, zie Uenains-a-
secret. Het ontdekken van de bedoeling is als \'t ware eene vexatie, een plagerij, welke men zichzelven aandoet. VI coiictas, (I a 1.1, door geweld
gedwongen. Dit schreef in initialen (V. C) <le Ruwaard van Putten, Cor- nelis de Witt in lt\'>72 eerst achter zijne
handteekening, bij welke bij het Eeuwig Edict afzwoer, en Prins Willem III voor stadhouder, vanwege Dordrecht, erkende. VI et u fin Is. (lal.) lettert, door
geweld en wapenen, d. w. z. met ge- weld eau wapenen.
|
||||||||
|
VIAKEN (KAAlt — OAAN). 120H VIEH ENZ.
|
||||||||
|
Vlancii (Xaac— gaan» bankroet
gaan, aldus gezegd, omdat Vianen sedert Frederik Hendrik tot 1795 eene vrij- plaats voor bankroetiers was. Zie Mijn- heer woont en/. Viaticum, een hit. woord, afkom-
stig van via, weg. Het beteekent „reis- benoodigdheid", en wordt in de taal der l\'.-Kath. Kerk gebezigd ter aanduiding van liet laatste oliesel, omdat men dit medenecmt op zijne reis naar de eeuwig- heid. Vlcar, een hulpprediker, een plaats-
vervangend geestelijke: oorspronkelijk, de geestelijke die sleehts reeht had op de „kleine tienden" en aangesteld was door den edelman, die over de inkomsten der kerkelijke goederen te beschik- keu had. Vlcai\'lcj|OC<lci>cil. l>e wet van
\'2!) Oet. 1SH2, Stbl. nü. 240, bevat be-
palingên betreffende „goederen van ker- k el ij ken oorsprong, eertijds hoofdzakelijk voor kerkelijke diensten en tot opleiding en onderhoud der daartoe geroepen geestelijke beneficianten bestemd, voor zoover die thans niet van Staatswege of vanwege ecnig kerkgenootschap be- heerd worden, en die onder de benamingen van vieariegoederen, capellaniegoederen, memoriegoederen of praebenden bekend staan". Vlce, (1 a t.), eig. in plaats van (enz.),
vandaar tegenwoordig in samenstellingen als f>dc naamval van vix = afwisseling, beurtwissel; /.. v. a. onder* of plaatsver- vangend, bv. vice-admiraal, enz. VIcieax (Cci\'clc —. zie Petitt\'o
principü. Viclt vlia v \\vi iis. (1 a t.>, */*• deugd
overwon hef f/etrefd. Spreuk der stad
Haarlem. VIctinic (La coiffure ft. la —,
<fr.), kapsel in den trant van dat der
slachtoffers (van de guillotine), mul. het haar kort afgesneden, met kleine vlokken en krullen over het voorhoofd. Uitge- dacht door den kapper Duplan, en ge- bezigd door de dames n,\'\\ dun \'Jen Ther- |
midor, ten tijde der Fransehe Omwen-
teling. Victns et anilctus, (1 a t.). voedsel
en kleeding.
Vide of vldeatnr, (lat.), zie, zie
uk of het irorde nagezien (bij het aan- halen van eene plaats uit een boek». Vitleant coiisulcs, ae qulil
respuhllca detriment! capiat.
(lat.). Cicero, Orationesin Catilinaui,
l, \'2, 44, e. c. De consuls mogen toezien,
dut liet gemeenebest f/een schade lijde.
Dit was de formule, waarmede de Senaat
den consuls onbeperkte macht verleende
in gevaarlijke tijdsomstandigheden.
Vlilellcet, dat.). = vlclci\'e Heet,
men kan zie», in den zin van namelijk,
te weten. In bet l\'.ngelseh afgekort tot viz. Xïtliiiiiis. (oork.), oorkonde, waar-
bij een landsheer, schepenbank of ander
desbevoegd gezag verklaart eene andere
oorkonde te hebben gezien, en van deze
afschrift geeft.
Vïclis|M\'i\'i\'«\', digd.), afsluiting {^ er
grenzen voor buitenlandse!)] ree.
Vlei* ca tic naam (üou. In \'t
hebr. vormen 4 letters den naam 1 il V 11
Jave; de Itabhijnen noemen dit „tetra- grammaton". Lat. Deux; f r. Dien;
aasyriseh Adat; d u i t s e h Gott;
deens eh Godhj üw eedsch (ïoth;\\>vr z.
Sara; ar ah. A/la; sanscrit Dera; sp. Dios; it. Idio; scand. Odin. Dit alles is louter toeval, taalkundig ver- band bestaat tussehen Djous (_s k r.), Dera, Zeux, Theos, Deus\', Dien, Dios, Idio, en ander verband tussehen Wodan, Wuotan, Odin, God, Ooft enz., de ove- rige vormen hebben met deze niets uit te staan. Vier e ei*l on slierten (Wet «lei»
—.Alzoo titelden de vrijzinnigen inlielgii1
dit in de nieuwe kieswet voor de ge- meenten ingevoerd viertal bepalingen: 1. meervoudige stemming; 2. voorwaarde van 3-jarig verblijf (waardoor officieren enz. met honderden tegelijk werden uit- |
|||||||
|
V1EK EMMERS (IX DE). 1201» VIGNET.
|
|||||||
|
gesloten i; \'•\'•• 80-jarige ouderdom (waar-
door al degenen, die sedert Ü.\'J jaar een vrijzinnig gum cent ui ijk onderwijs hadden genoten, insgelijks werden iiitgesloteiii; 4. slecht ingerichte evenredige vertegen* woonliging, en op den koop toe bij- voeging van raadsleden uit den werk- gevers- en den werkersstand f die alzoo tweemaal moesten stemmen, timl. eens als algemeene stadskiezer, en eens als bijzondere i. Fr. toi des uiiatre infamt\'es; de uitdrukking werd door den socialis- tiachen volksvertegenwoordiger A n- s e e I e uitgedaebt. Vier emmers (In de —, of Vier
eetners, uithangteekeii.dat men in België*, in de groote steden zoowel als in de kleinste dorpen en gehuchten, veelvuldig aantreft. Verbasterd uit «Vier eemer-
kens" = Heemskinderen uie IltiimoiiX\'
k/ndereu). Te Kemseke, aan den straat* . weg van Hulst naar St. Nikolaas (in I Oost-Vlaenderen), ia het eerste hoekhuis eene herberg met een uithangbord waar- op _ln de vier heijnrikskinderen". Ook te Wognum bestaat een herberg van dezen naam. Vier uitersten (De —. Dood,
Oordeel, Het en Hemel.
Vierblad, (wap.i. roos (z. a.), met
slechts vter bladeren. Vierde Oratie (De —, M a r-
g a r e t li a v n n V a 1 o i s, f 1M9; zie
Tiende Muze. Viereiideelen. (wap.i, het schild
in r/er kwartieren verdeelen, door een lood- en een waterpaslijn (dit is \'t ge- wone) of door 2 schuine lijnen (sehuin- kruiswijs, en BCtlttoit*), VIcrfre au pistolet (La —.
schilderij van den priester-schilder en
graveur l\'ictro Aquila te Massalea, (vóór 1677 geboren), voorstellend Maria in den hemel met de vijf heiligen; en «lus geheet en omdat een der heiligen eene pistool in de hand houdt. Vlets, beter fiets, d. i. r ij in\'el; oor-
sprong onbekend. Als verbastering van réloeipidê, gelijk sommigen nieenen, |
|||||||
|
is het niet op te vatten, vanwaar kwamen
dan de letters ts\'i Wellicht is het woord eene klanknabootsing! Wanneer en waai\' hoorde men dat woord het eerst ¥ Wel woont te Wiigciiingen een rijwiel-maker die Viets heet, maar die begon ze te maken, toen \'t woord al lang in ge- bruik was. Vletsc lonne, duidt indeJoodsche
volkstaal iemand aan, die belachelijk
Jijn ffe roe lift en ktttHZeeriff f*. He aflei- ding is onzeker.
Vieux ailtlque,ircst. i.oude klare.
Vluilnnee eoinmlttce, i a in.).
commissie run waakzaamheid} ver- eeniging van personen, die eigenmachtig optreden, en zelf vonnis vellen en vol- trekken. Vljflluiice, (fr. wap.), zie Kraan-
vogel. Vljiilaiice (En —, d\'v. wap.). op
zijne hoede.
Vlgilate Deo confldciitcs,
11 at.i, iruukt, op Oott vertrouwend.
Spreuk der provincie Holland. Vlgllle-ii, (lat) vigtliae, hij de
Romeinen uitsluitend nachtwaken, in tegenstelling van de dag- of nachtwa-
ken (exettbiae). Deze regeling van den tijd, nl, de verdeeling van den nacht in vier vigiliën, werd uit het leger overgebracht naar do stad Uoiue, en door de K."Katholieke Kerk ook toege- past op de godsdienstoefening, Inzondei*- heid in de kloosters, Itij de Romeinen heette een godsdienstig naehtfecst, bijv. dat van (\'eres, ook riyillue. Vtifiliuiii, fr. reille. noemde de K.-
Katholieke Kerk den dag voor hooge feestdagen, omdat men alsdan een ge-
deelte van den nacht doorbracht met waken en bidden. Verg. Kerstavond, fr. reille de Nott, Vifriiet, van fr. rif/nette = wijn-
gaarddrankje. Vroeger was men gewoon vóór de eerste en achter de laatste bladzijde van een hoek een rankje te |
|||||||
|
VIJF NIETEN (l)E). 1210 VI I.I.ANKI.J.K.
|
||||||||||||||
|
schilderen of te drukken; vandaar dat
men nu elk versiersel op den titel vaneen boek geplaatst vignet heet.
Vil! nieten (Ito, —. van WillemHelmi t high nis, f IT.jii als pred. teXlldwolde; zie Xieteu.
Vil! vingers (I»e tilt{|o-
gnrelri. hit teeken, dat tot de phalli-
«clie symbolen <z. a.) behoort, komt in Zuid-Europa, en vooral in de Moham- medaansche landen voor, waar men als toovermiddel dikwerf do natgemaakte en in de iiseh gedoopte hand op deurenen vensters afdrukt. Dr.Mli Kartels {O/e Medicin der Xutnrnilker) geeft ditteeken op als middel tegen het boozeoog. Het schijnt Oiid-ltabvloniscli te zijn. en komt ook in Rusland, Nieuw- (luinea, de Kei-eilanden, in Amerika enAustralië voor. |
Na dien tijd werd het vijgeblad cene zin-
I nebeeldige uitdrukking voor „schaamacli- S tige verberging", bedeksel iW-y schande. Vijver geilna 1 «1 (Een uu tl er
I Ir vóór hem In ileu —. ontleend
1 aan Joh. V : 7, om aan te duiden, dat iemand achter bet net viseht, een meer
gelukkige hem voorgaat.
Vlklii|f, (oudnoorsch), strijder,
held, inzonderheid zeeluid; vandaar Vlklngertocliteii. de avontuurlijke
seetochten der Noormannen, Afgeleid van tilt = kreek. baai. waarin zij op de loer lagen. Vilein\', t w a p. i, met geslachtsteeken.
meestal in den vorm van een sierlijken krul. \'A\'w ook Kr/ré. i— zonder gcslachts- teeken i. |
|||||||||||||
|
Vijfblad, iwap.), een cirkelvormig
hart, waaromheen regelmatig vijf ronde . bladeren met een uitwasje, aan korte I steeltjes. Vijf «Ir penning, rijfde gedeelte j
van de opbrengst der gevangen viscli, | \'lat, in geld verrekend, werd opgebracht ; aan den Landsheer, den draaf van Hol- [ land, daarna aan den Staat, door. de Woudi i< hemniers voor het privilegie van j uitsluitend visehrecht, dat zij van graaf Willem VI van Holland (f 141 7 ) hadden verworven. In Nov. I8JI6 deed de Staat zijn recht van oden penning tegen een Woudiieheinselieii visseher gelden, na liet sedert inciischenhcugenis niet te hebben uitgeoefend. |
Villii. oorspronkelijk tin \'t Latijn <
een landgoed. Thans noemt men oinge- keerd een huis met tuin ten platten lande zonder veel omslag van boerderij, stallingen enz. villa, in tegem>vcrstel- ling van buitenplaats. \\ ilhi regln. (m. la t.i. rQkékof.
Hij de Keizerlijke Hoven stond een slot,
door den keizerlijken ambtenaar be-
woond en omringd door verscheidene huizen van landlieden en handwerkers, die, vrij gelaten, naderhand zoodanige plaats met muren omgaven (Rijksvrij- lieer v. Spaen, „Inleiding" 111. 30\'.»). Zulke villac regiae waren in liet Karo. lingisch tijdvak ten onzent Nijmegen en Ti el. |
|||||||||||||
|
Vijfv in gerit ruiil. eigenlijk een e
plantensoort, die op een stengel vijf bladen gel^k vijf vingers draagt (lat. qm\'nqne~foIiHMt gr. pentaphullon), fig. slagen met de rijf vingers of met de ruist.
\\ \'IJgen, apotnaam voor de inwoners
van rinkhuizen. Vijgehlnil. Van Adam en Kva,
nadat zij in zonde waren gevallen, leest men tien. III : 7. dat zij gewaar wer- den, dat zij naakt waren en vijgen- bladeren samen vlochten tot schorten. |
||||||||||||||
|
Vlllnnclcos, isp.i. Vllhnncl-
cos, (port.), kerkelijke liederen voor
de hooge kerkelijke feesten, eindigend met een koor (ertribillo), waartusschen éen of meer solo\'s icoplax).
VllIan«Ue, (fr.), lett. herderslied,
landelijk gezang, van it. rilhtnella.Mut is een lied iu coupletten en niet refrei- nen, zoodat een regel van het eerste couplet het refrein van het tweede, en een tweede regel van liet eerste couplet bet refrein van liet derde vormt. Aldus . bij afwisseling in opvolgende coupletten. |
||||||||||||||
|
V1I.I.K BONNANTE (LA).
|
1211
|
||||||||||
|
VIOLA DA liVMIiA.
|
|||||||||||
|
Vlllc HOtniHiite (Kii —, < fr.),
•U- klinkende etad. Aldus noemde \\i a- belais it I5"»3) Avigncm, omdat er schier altoos klokken luiden van al de kloosters en kerken, dezer stad, die ecnigen tijd een zetel van Pausen was. Villes inortes, (fr.)» doode steden,
plaatsen, die ïich niet ontwikkelen,
achteruitgaan; veelal, doordat de ver» keerswegen zich verlegd hebben. I>e naam dankt ztyn oorsprong aan Henry Havard, die in IS7i> deed verschijnen : I.h HolhiHfle tr col d\'otëeaii, waarin o.a. Kdam. Knkhui/.eii. Monnikendam,Stavo- ren, llindcloopen e.v. a. ,villes inortes du Zuiderzee" lieeten. <lie nog sporen van vroegere grootheid dragen, maar nu kwijnen. Vin, iharg.\'j, snuifdoos.
Vin «les coehons, (fr.), varkens-
tt\'ijn; benaming door de vreemdelingen
in Rusland gegeven aan kwasa (z. a.). Vlmiljirc «les qaatrc volenrN,
(fr.), lettert, azijn tlrv r/er il/even, zeer
sterke, vooral met knoflook t\'ii kamfer vermengde azijn, in Krunkrijk als ont- smettingsmiddel zeer verspreid. De vloei- stof dankt haren naam aan het volgende feit. Tijdens hut heersehen der pest (1721»), maakten vier dieven van de ver- warring gehruik. om verlaten woningen leeg te rooven. Toen zij eindelijk werden gevat, en de rechter er zijne verwonde- ring over uitdrukte, dat zij van de ziekte verschoond waren gebleven, verklaarden zij een voorbehoedmiddel tegen de pest te bezitten, waarvan zij de samenstel\' ling aanduidden, en in ruil waarvoor zij gratie erlangden. Viualin. dat.), wijnfeest te Home,
twee feesten ter eera van .lupiter en Vernis, in April en Augustus gevierd. Op \'23 April plengde men nieuwen wijn bij den tempel van Venus, (volgens som- migen, als koningin der tuinen), en offerde dien vervolgens aan .lupiter. Vincent (Stut —. de beseherm-
lieilige der drinkebroers. De overleve- ring is, dat wanneer het op zijn dag, \'22 Jan., mooi weer is, een overvloedige wijnoogst te wachten is. |
\\ inrit nmor pal riac, il a t.i,
*/*• r<«ler/<in<lsti»f<le orevnrint, d. i. legt aan alle andere overwegingen het zwijgen op. Vergïlius, Aenein it, si»::. \\ imlicaiiiiis hci-edltatem pa-
11-iiin. (lat.), wij eischen voor mis <»/>
dr erfenis tier ratlrre». Leus der R.- Katholïeke Kerk. die daarmee de wereld* Hjke /.onwel als de geestelijke heer- schappij beoogt. Vlndtcnt atqnc pollt, il a t.1,
het (corps) handhaaft <n beschaaft. Spreuk van liet (Jroningsclie studenten-
corps, als uitdrukking van zijn doel. Yhidlcntierecht. |\' a n d. >. het
recht van een sehultleiseher. om de goederen, die hem toebehooren en die hij eeneii gefailleerde nog vóór de ül- solventverklaring in commissie gezonden heeft, in natura uit de failliete massa terug te vorderen. Vtncta, fabelachtige stad aan de
Duitsche Oostzeekust, die door de zee zou zijn overstroomd, maar onder water nog bestaat, zoodat de zeelieden soms nog tu de diepte de klokken hooren luiden. VIllJ|er. I>e gewoonte om bij eeiie
verkooplng den vinger op te steken, bij wijze van een bod, is af knmstig van de Komeinen.Het I.afijn voor ,bieden op eeue auctie" is digi\'turn tollere (den vinger ophouden). Vhi(|cr <;<>(!*. is ontleeud aan Bxod.
\\\'lll : li», waar de toovemiars tot 1\'harao spreken „dat is Gods vinger". Volgens Lak. XI : \'Ju spreekt .lezus van het ver- drijven van duivelen ,door fïods vinger" = door de macht Gods. Ook absoluut; Bdaar kan men een vinger of vingertje in zien" = hierin is Gods hand merk- baar. Vlnkcpotle, hetzelfde als Upper\'
ken (z. a.). Viola da ffaniun, (it., mui.),
een der orgelregisters, naar den naam
1 van een muziekinstrument, letterlijk
i been-riwif (fr. jambe = been): sooook:
|
||||||||||
|
vior.KN
|
|||||||||
|
riKinra v.x/..
|
|||||||||
|
r/o/a fhi brtteeio waarnaar hgd. Brat- I
*W(p (vioolljas) zooveel als arm viool, (fr. £»*•«* ^ arm i. en p/o/a rf« spaf/a (vgl. fr. épante = schouder), z. v. a. schouder-viool. Violen. De beroemdste zijn die van
Antonius Stradivarius, a" 1713, de ge- broeders .Joscpli en Andrcas (Jnarnanus a° 1003 en 1723, .lacobusHtainer,a« KïOO. VioleilHtc-eii. i \'p den ISrocken en
elders in l>uitscliland /.ijn steenen te I vinden, die men Veilrliensteine noemt, om dun violengeur, dien ze verspreiden. Deze geur komt van zekere soort van mos, Veilchenmoos, waarmede deze steen bedekt Is. In linnenkasten worden zulke steenen, om den geur, wel eens tnssehen tafellinnen en lijfgoed gelegd. Vlolontn iiemo Imperia con*
(iiimi vit dla.t I :i 1.1, S e nee a, Troadex, \\ 07, niemand heeft lang eene heer- i schappij run geweld kunnen honden. Strenge lieeren regeercii niet lang. Violet, de kleur, die liefde tnt de
waarheid aanduidt. I>e bloem was eertijds liet symbool der Napoleontische partij. .Men zegt dat Napoleon, toen hij naar 1*11 bil vertrok, te kennen gaf, dat liij bij het weder bloeien van de violet op gunstiger oinstandigbeden rekende.Sedert noemden zijn aanhangers hein (\'nrporal r/olet. Violon. ifr.i. hm\'s ran arrest, die
naam zon onder I .odewij k XI ontstaan zijn. Ten einde namelijk het gedruisch te doen ophouden, dat door ongeroepe- nen van minder allooi, in het paleis van • justitie te l\'arijs werd veroorzaakt, deed ! de baljuw Aguan Viole een vertrek der Coue/erffer/e tot opsluiting der ge- \' weldmakers inrichten en naar zijn naam » werd dat vertrek genoemd. Viool lui is. (mui), zie Kolo-
phonimn. Vii\' Iionns. dlcendl peritus,
(lat.), een braaf man, die spreken kan, j
(\'ato\'s definitie van den redenaar. VU1 clai\'i-ssïiiiti*. dat.), zeer he- I
|
roemde heer. l.atijnsche titel van een
Akadeiniscb professor. Vfraffe, (fr. sport», het punt. in
een réfwtrnme, waar de fietsers moeten zwenken: nok die zwenking zelve. Vh-elal, (fr.), van lat, hgd. Lied
eno.-f r. r/\'rer (draaien); liederen, waarbij
de eerste regel van liet eerste couplet tevens de laatste van alle volgende is; zoodat liet gedicht telkens tot de eerste gedachte terugkeert. Vlrcs, (fr., wap.), of Concentrieke
fingen, | meestal ten getale van drie) tn elkander geplaatste ringen, niet een gemeenschappelijk midden punt. Vlres aequlrlt eiuulo. (lat.), at
gaande teint zij krachten. Door Ver-
gil ï 11 s \\Aeneisj |\\\', 17.">i van de haam gezegd. Het gerucht wordt gaandeweg grooter. Vlrnlllaiine soi\'trs. dat.), Ver-
gi/iaaasehe orakels; zie Sibylle. Men raadpleegde de verzen van Vergilius. dien menbijgeloovig vereerde, door in den blinde bepaalde versregels met eene naald of stift te merken. Zoo sproot uit den Itomeinschen dichter liet beeld van een toovenaar. Zie Stiehomantie. \\ i 1 i| i I in -. (Keu —. istud.i. een
nac/itsp/\'egei. Voluit : Virgiüas rum HOtis rutnndis, d. i. met ronde noten. Vlr{|In (jiii\'iii, zie Muitten Qneen,
Vlrulnla end,, (am.), het breede
einde van een ham; het smalle einde
beet Margland end iz. a."). Schertsend naar de gedaante dezer gewesten. Virjfula inercurln lis of vtr-
(juln dlvlnatorln, ook v. illvlna, (lat.), wichel* of tooverroede, in den
vorm eener V. Vlrl doctl, (lat.), geteerde heeren.
Vifïlitts coujnnctls of unit Is,
(lat.), met rereenigde krachten. Want l\'nninn fait la fnree. I\'it vt\'res (krachten)
en iniire (vereenigen). |
||||||||
|
1218
|
|||||||||
|
vniiBua ixfua.
|
|||||||||
|
\\ ii Mms Infra, (lat.), beneden
de krachten. Niet opgewassen tegeneen ander, niet bestand tegen iets.
\\ iit luis ii il il is. ilat.i, met ver-mide krachten. Devies door keizerFranz Joseph I in 1*1* aangenomen.
ViroKt, (fr, wap.), heet een post-
of jachthoorn niet beslag. Vll\'tllttl et \\ es) il hui. (lat.), /.ie
Virttts et tunictm.
Virtuoos, letterlijk. Iemand, die de
deugd bemint, ervaren \'m \'m allerlei deugd; overdrachtelijk, iemand ervaren in eenigc kunst, bijzonder in bet bespelen van een ot\' ander muziekinstrument. Virt iis 1 \'oneortlin I ïil«s. (lat.),
Deugd Eendracht Trouw. Leus van bet studentencorps te Leiden. Vlrtns nobilitat, (lat.), de deugd
adelt. Devies der orde van den Neder-
landachen Leeuw. Viitiis nobllltat iti-trm. (lat.),
deugd adelt de knust. V hl lis post iniiiniios. (lat.).
de ut/d na f/e/d. De deugd staat aebter bij bet geld: dus : de zaken gaan voor. Spreekwijs der oude Romeinen.
Vlrtnti et merito, (1 a t.), voor
deugd en verdienste. Spreuk van de l\'ius-orde. Vlrtutis est domarc qnne
cnnctl pavent, ilat.i, deitf/deltjk is\'t te temmen (bedwingen) datyeen icaar-fimr alten hany zijn. Datgene, waar elkeen voor zwicht
Te temmen, is manhaftheids plicht. < (pschrift van liet llasphuis teAmsterdam a° 1595. liet opschrift en de voorstelling daarbij zijn 16e ceuwscli. I>e yroote beelden zijn van ltjtïN. Vis h i\'imi tii. (I a U), gewapende
macht, geweld van wapenen. Diyesta XXXXIÏI, 15, 11. Vis comica, (lat.), de eomische
|
I kracht, de kracht van bet comisctie of
om te doen lachen I bv. in blijspelen enz. i.
i In Kuetonius\' levensbeschrijving van \' Terentius (p. 2U4,85 ed. Uoth) komen I de volgende verzen van Julius Caesar
met betrekking tot Terentius voor:
I.enibus atqtie utinain seriptisadjuucta (foret vis,
< lomica ut aequato virtus polleret (hoiiore eum (iraecis. Vroeger plaatste men de komma ver- keerd aebter comica, en daaraan beeft de uitdrukking r/s comica haar ontstaan te danken, terwijl er eigenlijk van eene virtns comica sprake is. Vis Inertiae, (lat.), de kracht
der traagheid,* bet volharden in den- zelfden toestand. Vis nieuicatrlx naturiie, (lat.),
de geneeskracht der natuur.
Vis mitta lort ioi\'. 1111.). oer-
eende kracht is (of maakt) sterker. Spreuk van liet geslacht QuintUs. Vlscli (HIJ vangt —, (z.afr.),
hij zit in de kerk te slapen. Want een
hengelaar valt licht in slaap. Vlsscliersrliijf, (annulus piscato-
rins), (sedert de 1 lic eeuw i bet zegel van
I den Paus, dat, in rood of groen was af-
gedrukt, aan de bullen in lood bevestigd
wordt. Op dat zegel vindt men de beelte- nisaen der apostelen Petrus (die het vissehersnet optrekt) en Paulus en den naam van den regeereuden Paus. Denaam visschersriny staat in verband met Blatth. 4 : lii; Mark. 1 : 17, waar Jezus Petrus en Andreas roept, om pisschers i ran nienschen te zijn. Visehnoe, een der voornaamste
godheden van de Indische mythologie,
de derde in de zoogenaamde Trimolati
! (Trimurthil of Drieëeiiheid, bestaande
uit lirahma, Sieva en Visehnoe. Kven-
als elke vorm van \'t Heidendom, is ook
het Vischnoeïsme oorspronkelijk uatuur-
j dienst, en Visehnoe, wiens naam door-
: dr/\'nyer beteekent. is waarschijnlijk de
i lucht, die alles doordringt en als het
j levenwekkende beginsel werd aange-
i merkt.
|
||||||||
|
!11 VIVAT.
in 1391 Stokholm belegerde, werden door
bloedverwanten van den gevangen vorst vrijbuiters uitgerust om de Denen te benadeelen. Deze benden bestempelde men niet den naam van Vitaliën- of l7<*ï,\'a£*>\'H-broeders, omdat zij Stokholm van mondbehoeften voorzagen. Zij wer- den ook I,ijkedei Iers (ss.a.) geheeten, daar zij den buit gelijkelijk verdeelden. Na 143\'.». toen zij de Noorweegsche stad Bergen plunderden en verbrandden, verdwijnt hun naam uit de geschiedenis. Vltelllus (Een —, eengulzigaard,
een veelvraat; aldus genaamd naar den
Homeinschen keizer Aulus Vitellius (f 09 n. (\'.), die na een maaltijd braakinid- dclen innam, om weder op nieuw te kun* nen eten.
VItex, naam van een plant. Agnns
(\'astiis, de plant der kuischheid, symbool van ongevoeligheid voor zinnelijke liefde. Sommigen beweren, dat een extract daarvan aan maagden te drinken werd gegeven, die de gelofte der kuischheid hadden afgelegd, om zoodoende alle aardsche genegenheid te doen zwijgen. Vitusdans, stuipachtige en kramp-
aehtige bewegingen, vooral bij kin- deren en vrouwen, waarbij de zieke soms het aanzien van een dansende krijgt. Deze is niet zeer heftig, maar duurt soms langen tijd (Chorea Sancti V"ïti minor, van gr. chorea — dans). Bij de (\'b. s. V. major komen veel heftiger bewegingen en draaiingen voor, zoodra het tot eene uitbarsting komt. De lijders trokken naar eene kapel aan St. Vitus (volgens anderen aan St. Valentijn) ge- wijd, en vonden daar genezing. Viva vox, (lat.), het levende (d. i.
gesproken) woord, het mondeling onder- wijs (tegenover liet te boek gestelde); en zoo vlva voce, door het levende woord, mondeling. Vivat, (lat.), hij, (zij, het) leve!
lang leve....\' ook als suhst. bet vivat = het geroep van vivat (heilwensen), bv. iemand een vivat brengen. In het meervoud r/\'rant, lang zullen ze leven. Ken versterkte formule is vivat, florcnt, ci\'escat — hij (zij, het) |
||||||||
|
h
|
||||||||
|
VISITAS1MKSKK,
Visltaiidiiinen, nonnen, die tot in
afgelegen dalen en bergkloven afdaalden om zieken te troosten*, eene orde in 1610 gesticht door Krans van Sa les en Fran- cisca van (\'liatal. Uit lat. visitantes, tegenw deelw. van risitare = bezoeken. Visite (Bliuit de—, isinhetvol-
kenrecht het recht door de oorlogvoe- rende partijen uitgeoefend, om te onder- zoeken, of neutrale vaartuigen contra- bande aan boord hebben. Visum i.]ui iniii. (lat.), lettert.:
liet gevondene (zooals liet door m\\}) ge- zien (is), d. w. z. het verslag van een medicus betreffende den toestand, waarin bij gewonde of doode personen heeft gevonden, liet sehotncrerslag. Vlta brcvls est, longa ars,
naar H i p po c r ates, (lat.), Seneca,
De breritate ritae, 1,1, het leven is kort, tfe kunst is lang. Vlta clerici evaiijjeliinu est
»o|iuli, lla t.), het leren van een geestelijke is het evangelie des volks. Oude pastorale regel: geestelijke vorm van het populaire spreekwoord: /veringen trekken, voorbeelden trekken. Vlta se tic at aria, (lat.), een zit\'
tend leven, Vltac lacta alca est, (1 a t.),
Snet, Vita Caes, 32, (/*• teerling (van
het levenslot) is geworpen. De beslis- sende stap is gedaan, gelijk Caesar zei, toen hij de grensrivier, den Rubicon, overtrok waardoor hij het eigenlijke Italië binnenkwam en het sein gaf tot den burgeroorlog. VItae summa brevls, Tl at.), de
korte som, d. i. de kortheid des levens, Horatius, Oden, I. 4, 15. Vltall^iilu-ocdcrs, of Vitalianen
is de naam van eene bende zeeroovers, die tegen bet einde der 14e eeuw bet noordelijk gedeelte van Diiitschland ver- ontrustte. Toen koninginMargaretha van Denemarken koning Albrecht van Zweden in 1389 bij Falköping overwon- nen en gevangen genomen had, en daarop |
||||||||
|
i •> i ;.
|
|||||||||||
|
VI VB KS7..
|
VLAAMSl MK PIEK
|
||||||||||
|
feve, grueie, blue/e (\'dikwijls nog met)
lil neteriltlill -- t»t in eeuwigheid. Vtvc la Poloffite, monsieur!
(fr.), tere Pitten, mijnheer.\' In 1867,
gedurende la-t verblijf te Parijs van keizer Alexander 11 van Rusland, be- zoeht hij i4 Juni) ook het paleis van justitie. Op het oogenblik, dat hij den trap besteegt die daarheen leidt, kwam hem een advokaat in ambtsgewaad tegen, die hem de aangehaalde woorden toeriep, \'t Was Charles Floquet (1828—\'.»>>. Toen deze echter later i :s April 188**) tot minister-president werd benoemd, en, als zoodanig, met den KuBsiseben gezant te Parijs betrek- kingen moest aanknoopen, immers liet gebeurde had hi Itusland, vooral ten hovc. veel kwaad bloed gezet, trachtte men aan anderen liet vaderschap der kreet toe te schrijven. Tot daartoe echter was alle tegenspraak van Flo- ijuet\'s zijde niet slechts uitgebleven, maar in zijne levensbeschrijving, door zijn boezemvriend Mario I\'roth iu Céiébfités eoutemporaines uitgegeven, wordt <le kreet hem zelfs als een eere- titel aangerekend. De flistnire illusttée du secondempire van Taxile Delord (V, 85), bevat bovendien eene ufbeel- ding van het voorval. YIvc Ir Rol! VIve In Kinu.-!
(fr.), Leve de Koning f Lere de Ligne.\' Deze kreet door de herinnering inge- geveu, aan de onlusten in Frankrijk onder Hendrik III, tijdens de Ligue, is ontleend aan La f on t ai 11 e\'s Fabel 11, 5, La ChaHte-SoHris et les deux lielettes. Men past die woorden toe op ben, die. vooral in de staatkunde, de buik naar den wind hangen. Vlvere iiillltnre est, (lat.), bet
leren is een si rijd. S en e ca, Epistotae
96. Vgl. G oethe in „"West-list]. Divan" :
— Denn ich bin ein Meuach gewesen, l\'nil das lieïsst ein Kanipfer sein. en Voltaire, Mahomed II, 4:
Ma vie est uu comhat (z. a.). Vgl, Job
7 : la.
Vlvlt post Innera vlvtus.
(lat.), de deugd urerteeft den dood.
Spreuk van Heemskerk, Spaen. \\V ariu e. a. |
Vivos voco, nioi\'tiios pi au Uo.
fiiluuru Iranjfo. il a t... il. r-»\'/> de
! lerenden, ik ben-een de dooden, ik breek | den bliksem. Schillers motto van zijn lied van de klok, door den dichter
j ontleend aan de in I4ϻH te Itazel ge- I goten klok der vermaarde groote kathe* draal (Munster) te SchatVhausen. die
| (Nov. 18t»8) alleen bewaard bleef toen 1 de andere klokken van dezen Munster ; voor een nieuw klokkenspel versmolten werden, wegens den slechten staat waarin
ze zich bevonden. Vele klokken dragen
varianten van dat opschrift.
Vivrê, (wip.), tweemaal recht*
hoekig omgezet, of zigzagsgewijs. BQv. bet wapen van v. Kore e s t en van v. lï e e d e. Vizier, (turksch), in Mohamme-
daansche staten de titel van hooge staatsambtenaren. In bet (Htomanische rijk komt die titel aan alle pacha\'s met drie paardestaarten toe. In dit rijk zijn
• zen viziers, rechtsgeleerden, de advïsee* rende leden van den Divan. Vizier hebben (In \'t —, > in i l.>. in
: de volkstaal: in de gaten hebben, in. a, \\\\, zien of (en) merken, begrijpen. ; \\ \'laa iiiscli-Hollaiitlselie school.
; Terwijl de ltaliaansche school in de
schilderkunst zich kenmerkte door liefde
l voor het lichaam, voor het uitwendig
1 schoon, en sterk gevoel voor de kleur,
: voor den levensvorm, en niet voor het
1 leven zeil\'; zoo stelt de Ylaaniscb-IIoll.
j school de wereld, de mensehen, bet
aardsche leven in al zijne scbakeeringeu,
op den voorgrond. Iu de oude Vlaam-
sebe school, omstr. 1400 aangevangen,
is waar te nemen eene langzame ont-
worsteling aan de macht van het lloom-
[ sehe ideaal. Iu Jan if 1441) en lluybeit
(t 14\'2ii) v. Kyck. schilders van Kngelen-
vroomheid en reinheid, begon zich het
Vlaainselie realisme (z. a.) krachtig te
openbaren.
Vlaaiiischc plek, berucht Mid-
deneeuwsch wapen, door de Kroniek- schrijvers gndandart of gondendart, Waalseh gndenda.rhe gebeeten, door Ghiiluume Guiart in eene besebrijving van den veldtocht a« 1297 der Vla- |
||||||||||
|
VI.AAMSCHK SI IliMH, (I>KI. 12
mingen tegen de Franschen, door hemIngewoond, Godendac getltelt en *\'a
..bonjour" verklaard. IJle goedendag,welke met een goed toegebrachte)] slag den vijand onherroepelijk ter dood ver- wees, bestond uit een aan een grooten zwaren stok bevestigd ijzer, aan den eenen kant dik, ..... mede te slaan, aan
den anderen kant geslepen, om te snij-
den, en van eene /.eer spitse punt voor* zien, om te steken, \'t Was dus een kouter, gelijk de Vlaamsche dichter •lacob van Maerlant in zijn bijbel (einde KIe eeuw i er een aan den richter Samgar (Richt. III :31, in de Statenvert. ossenstoki in de hand gaf. De Franscheu voerden dit wapen als verweermiddel voor
den minderen man uit de steden en van bet land, al spoedig in. En sedert de 14e eeuw verscheen liet als belinteeken boven liet wapen van vele ridders.
YlainiiHt-lie ncIiooI (De - ,
gesticht door de gebroeders Van Eyck
in de 15e eeuw. De grootste meesters uit later tijd bloeiden te Antwerpen : Ifubctis. Van Dyek, •lordaeilS, Teniers de Jonge, /e munt uit door koloriet en navolging der natuur. VlflM «lekt <1e liMlinjj (De —.
van onzuivere waar. hetzij koopwaar of
letterproducten die onder een sclioonen vorm ot\' uiterlijk vertoon,aan het publiek
worden aangeboden. < lorspronkeUjk bet (nog heerschend > beginsel van bet vol- keiireeht, daar op neerkomende, dat de oorlogvoerende partijen de konpvaardij- schepen moeten eerbiedigen, die de vlag eener onzijdige natie voeren. V lii «j In H|onw, (zeeiun ust e rm)
de rlag in een knoop gebonden. Sein voor onmiddellijke en dringende hulp. Vliifi (Witte —. steeds gelieschen
ten teeken van overgave of althans ten teeken van geneigdheid tot onder* handelen. VI ii ** tril j-el»., spot naam voor de
inwoners van Oude Itildtzijl. Vleeseli en bloed, volg. Mattli.
XVI : 17. I Kor. XV : 60, Kfu. VI :
|
<> VLKCGËL.
12, de menaeh naar zffne zinnelijke
natuur. Vanhier uitdrukkingen als: vlei\'seh en bloed komt er tegen op, liet is hard ronr rleemcJt en bloed, men moet vteesch en h/aed maar i>ij ei haar houden, enz. Vlceseh van mijn vleeseli en
been van inl|n been, uit den. II : 2a, waar Adam zulks van Eva getuigt. VleeHdie (IViiiir den — j|itiui,
vgl. Hom. VIII : I, 4, 13, goed, voor-
deeti gt gunstig gaan. Vlecschelijke tnfel vnn vei*-
nii nii]v iililij|liij| opze(|gcil : zie
Tafel tan vermenigntfdiging enz. Vleeselictcrs, spotnaam voor de
inwoners van Driel bij Bommel, omdat zij tijdens eene daar heersehende ziekte ontheffing kregen van de verplichting tot vasten.
Yleeschpotteu vnn Efjypte.
Wil men aanduiden, dat iemand, die
vroeger betere dagen gekend beeft. zich in dien staat terugwenscht, dan zeggen wij met overneming uit l\'.xod. XVI : ;;. („Had God maar gewild dat wij in Egypte waren gestorven, door \'s Heeren hand, daar wij bij de vleesch* potteii zaten" i. dat hij zich terugwenscht naar de vleeachpotten van Egypte. Vlegeljaren, moeilijke jaren, we-
gens den leeftijd, waarin men te groot is voor een servet en te klein voor een tafellaken; een woord ontleend aan i den titel van een roman van .1 ea n Paul (l\'riedrieh Richter). Vlriijjrl. ibouwk.l, hij gebouwen
van grooten omvang bv. met ecu hoofd- gebouw en twee voorsprongen, Morden deze voorspringende gedeelten vleugels genoemd; hetzij dat deze met het hoofd* gebouw rechthoeken vormen of elke andere richting aannemen. Men noemt nog vleugels de beide muren, die bij eene brug den toegang vormen en dezen i verruimen, men noemt deze de \\icugel-
I muren van de brug.
|
|||||
|
VLEUGELEN, 1217 VOCHTIG ENZ.
|
|||||||
|
Vlentjelen, oud volksgebruik te
Ootmarsum bij Oldenxaal. Rijen oude en jonge menachen gaan zingend, hand in ha ml, alle huizen in. Vleugels verschuilen (Zich
onder Iemands —. vgL Ituth II : 12, waar ltoaz liet in Ruth roemt, dat
zij altoos onder de vleugelen van [sraëlfl Uod hare toevlucht had genomen. Vgl. I\'s. XVII : K en zoo meer. VIciijjcIh over Iemand uii-
IllM mIiii (Zijne —, ontleend aan Ruth III : l.i; Kzech. XVI : s, waar echter niet van bescherming, doeh van bedekking der naaktheid sprake is. Vlleji (Een —, wat lu «1c kar-
nemelk ij<\'vallen Is, (z.afr.)i een •rit aangekleede Kaffer. VHejien te vaiijfcn (lic hen
hier niet om —, d. w. z. om mijn tijd met benzelingen door te brengen. Afkomstig, naar men wil, van Keizer Domitianus, die in zijn leegen tijd vliegen ving en ze spietste. Yllejjeii heiier ven «Ie «joedc
zalf (lic «lootle — , uit l\'ied. X : 1 : éene doode vlieg doet de zalf des apo- thekers stinken; alzo» bederft een eenig zondaar ceel goeds. Doode vliegen, d. I. kleine nietige beestjes benemen den lieflijken geur van het reukwerk dei- vaas, waarin ze vallen; alzoo bederft een enkele dwaas eene gansehe omge- vlng van lieden, die door wijsheid uit- blhiken. VHejien (Mtj viinif —, Of. a f r.),
hij loopt a/t\'jil mei open mond. Vliedende llollnndcr (De —,
ir. Le vaissean fantóme. Zie Hollander
( Vliegende —.
VHcfjeneterB, spotnaam voor de
inwoners van Wieze (bij Aalst i, naar het tijdstip der kermis (aanvang Uc- tober), wanneer de vliegen binnenshuis komen, en mak worden. Vllejjer, oude munt van Karel V,
ter waarde van 4 stuivers, ook krabbt>- |
Iftar gelieeten, naar den Rijks-adelaar,
! zoowel om zijne vleugels als om zijne . klauwen. Vitccjer of klapper, boek (meestal
met perkamenten omslag), waarin voor- schriften, bepalingen en notities, die voortdurend dienst blijven doen, staan aangeteekeiid. Vlirs (Ile oimIc van het aaiden
1 —. een der oudste en achtenswaardigste
orden van l\'uropa. Ze werd in 1431 , door Filips van lïorgondiê\' te llrugge ! ingesteld, bij gelegenheid van zijn hu- ! weiijk niet Isabella van Portugal. De ! naam is ontleend aan \'t gouden vlies | van den argonaut Jasoil, en \'t doel der | orde heette bescherming der Kerk. Vlok, (barg.), hemd.
Vlottende schnl«1, de schulden,
welke een Staat maakt, om bij tijdelijke
schaarschheid van kas in de gewone be- lioeften der staatshuishouding te voor- zien. Hiertoe belmoren ook napiergeld, sehatkistbilletteu enz. Vlucht, («rap. i, li de vleugels van
een in \'t helmteekeii voorkomend dier,
2) een paar vleugels als hehnteeken,
:J) een paar hoorns, olifantstrompen,
enz. als zoodanig. I>e vlucht als helm-
1 teeken is heel geopend, wanneer ze van
j voren, gesloten wanneer ze van ter zijde
] is afgebeeld. Ken vleugel als hehnteeken
1 wordt wel eens ha/re vlucht genoemd.
Vocatlvus (Een rare —,(stud.),
een rare snaak. I\'e Vocntivus is iu \'t I Latijn de tot roepen dienende naamval;
; de bedoeling is, iemand, die uitlokt om
aan te roepen. Vocatns vcnlt, dat.), de geroe-
; pene komt of la gekomen. Als men aan
eene uitnoodiging gevolg geeft of gaf.
Vocem, (r.-k.), zie Kerkdagen.
Vochtlji lijnwaad om het
naakte «lciikhccl«l (Het —, defi-
, nitie van stijl (volgens Prof. Allard
| Piersou), afkomstig van ISlaise l\'aseal
1 (f 1662,1. I >cze bepaling eiseht innige ver-
77
|
||||||
|
VO0UE LA QALÈBK
|
|||||||||||
|
121S
|
|||||||||||
|
VOEI>EX,
|
|||||||||||
|
wantschap tusschen gedachte en stijl, dat
de taal niets anders zijn mag dan het meest doorschijnende kleed der gedachte. Wie niet zuiver en geregeld gedacht heeft, kan ook niet goed stellen : liet natte lijn-
waad doet eveiit. misvormingen niaaralte duidelijk uitkomen. Pascal zelf kon een meesterlijken stijl schrijven, omdat hij zoo meesterlijk dacht. Voodcr. voormalige inhomlsinffat.
Het vermaarde llcidelberger vat kan 2J<-. voeder icijm bevatten. \\ im «!< i ïjicj dei dieven, (k. m. a.),
het eerste souper der baren (zie baar).
Dit woord is aldaar in gebruik geweest tot aan de oprichting der Cadettensehool, toen de zaak en daarmede de naam verviel. YorijiiMf. liet met goedvinden van
den rechter al> partij optreden in een rechtsgeding tusschen andere partijen. Voerllljf. (wap.)» naam voor pefs-
trerk. Vncsclie. vceschc vcsclie.
(wap.i. zie Faas.
Voet, (wap.), 1° gewonemenschen-
voet. altijd van ter zijde gezien; 2« roef of schildcoet = het benedenste gedeelte van een wapenschild, in tegenstelling met het tchiWioofd. 3tt hanger van den harenstee] (z. a.). Voet (He derde—9 nitkeeringen,
welke een i oudste i zoon als op volger zijns
vaders in eene heerlijkheid, welke hij dus met zijne tiree voeten besefte, aan zijne broeders en (of) zusters doen moest. Voet (Met fjeviililcu—. (wap.),
heet de ( h e r. i lelie, wanneer de onderste helft ontbreekt. Voctllllgjel, (wap.). ster met vier
plinten, van welke drie naar beneden, de vierde rechtop naar boven gericht. YoetwiiNselihijf. een overoud ge-
bruik bij alle Oosterlingen: want daar
deze geen schoenen eu nog minder kousen, maar slechts sandalen >>i\' voetzolen droegen, zoo was zulks, wegens de groote |
|||||||||||
|
hitte en den zandachtigen grond, eene
groote behoefte. Die liefdedienst werd, uit bfjzondere achting, dikwijls door den gastheer zelf verricht Kien. XVI M : 4, XXIV : 32; Kegt. XIX : 21), zooals
dan ook iti \'t algemeen de voeten en banden wassehen, zalven en kussen voor een teeken van grooten eerbied en hoogachting werd gehouden (1 Kon. XXV : 41 : Luk. VII : 88,44,46; Joh.
XII: 3; 1 Tim. V: lü). Ook de priesters waren verplicht, vóór hunnen ingang in dit heiligdom, in een te dien einde aangebracht watervat, handen en voeten te wassehen (Kxod. XXX : 18—20; XL : 28 : 30). De voetwassching welke Jezus zei faun zijne leerlingen verrichtte, was een bewijs zijner groote ootinoedig- heid en liefde en tevens eene zinne- beeldige handeling (Joh. XIII : 5—0, 14—17». Ter gedachtenis daarvan is het een oud gebruik in de Kerk. dat niet alleen de Dansen, maar ook andere geestelijke en wereldlijke aanzienlijken gewoon zijn op Witten Donderdag liunnen ondergeschikten, ook dikwijls twaalf arine mannen, de voeten te was- BCheu. Wijl bij zulk eene plechtige voetwassch ing door het koor de Anti- phoon gezongen wordt.die mei bet woord mandatum begint. Zoo wordt de plech* tigheid «U-r voetwasschingook mandatum
genoemd.
Vogel» Jercmia XII : 1». liet is een
gespikkelde o/ gesprenkelde vogel (lees veelkleurige vogel) d.w.z. o/> hem kinnen ze ti/feit af. Hij ons gezegd van iemand, die veel aanstoot heeft te lijden, die door iedereen bcvit en kwalijk bejegend wordt — /**\'/ ië een vrtemde eentl in ,le bijt. Vojfcleii liet ultbreimcii(*t Zul
uitkomen, al zouden «Ie —. zie Ibyeita (l>e kraanvogels van —). En vgl. Pred. X : 20, «aar sprake is van
iets, dat op eene onbegrijpelijke wijs uitkomt. Youuaiit. (fr. wap.), (Irijrentl op
het water. Vofjuc In finlere, (fr.), laat de
galei varen, eigenlijk Voguê la galée, zijnde een refrein uit de l(ie eeuw;
aangehaald door Itargaud Des Marets |
|||||||||||
|
121\'J
|
|||||||||||
|
VOLK ENZ.
|
|||||||||||
|
VOIE DE OAKAOB.
|
|||||||||||
|
Vol nlmlssé (Au —. (fr. Trap.),
met nedencaarts gerichte r/nclit.
Yol-hnuiieret, i f r. w a p.), tiree
dichtgebouwen paitwsstaarten. Volnpiik, kunsttaal, bedacht door
Joh anti Martin Schleyer, pastoor te l.itzclstetten hij (\'onstanz. geb. IS Juli is:;i te Dberlanda in Beieren, !>....r onderlinge overeenkomst aangaande «•oorden en woordvormen — die zeer gemak kei ijk «aren aan te lecren — kouden personen van allerlei nationaliteit met elkaar briefwisseling houden. Pastoor Schleyer schreef in lx"\'.\' eene Spraak* kuust voor het Volapnk en stelde «>ok een zoogenaamd wereldalfabet samen. Yolentc Deo, (lat.), zon tlod wit.
Spreuk van van der Plaat, van der
Plaat van Honswijk. Voleutl nou fint InJuHu. «lat. >.
hem, tt/\'e zelf ir/t, ijescliiede t/een onrecht. VolewIJk, samentrekking van l\'.-
gelunjk, voorheen eenzame plek aan \'t IJ, tegenover Amsterdam. Wanneer er daar een kleintje werd geboren, heette liet, dat inen naar de Volt; «\'ijk was geroeid om er een te halen. Koeien werd namelijk gehruikt om de bevalling aan te duiden. VoljfciiN het schild. (wap.),
I) volledige herhaling in de figuur van
het hehnteeken van alles «at zich in het wapenschild bevindt; *2) „eene vlucht van of volgens het schild", op eiken vleugel geheel dezelfde verdeeling in kleuren voorkomende als in het wapen zelf; 3) borstbeeld, „gekleed volgeus het schild", draagt een gewaad, waarop zich evenzoo de kleuren van \'t wapen herhalen. Volltll, (fr.), wat van den wil af-
hangt; van lat. po/o = fk Wil Volk de I* Dichter umi Denker.
(hgü.h folk ran dichters en denkers,
naam door li u 1 wer < l*i>4—73) in de opdracht van zijn Kniest Muf f racers (Londen, 1*37), aan de DuÜaehers ge- geven. |
|||||||||||
|
en Rothery in hunne uitgave van /?«•
belais, maar niet (gelijk Po urn Ier beweert > te vinden in 1! a lic la i s, I*an- tagruel III, 1. Vole lic iiui\'« i|<-. i fr.), uitwij-
kingsplaats; zijljann. die gelegenheid
geeft om uit te wijken, liet woord van waarschuwing bij naderend gevaar is gare = pas op! Vofll\'l Illen tin In-uit |ioiii- mie
omclettc ! i fr.), zie Taui de brult etc. Yoflit li- solt il d \\nstrrlltz,
(fr.), zie l.e soleit. \\ «iih\'! le« brlisi\'s 1(111 l\'C<*OUl-
ïiij\'in * iit ! i fr.), uubegiuuendedwae$s- heden weer, ontleend aan Les pit nies dn Diahle, (Y-ene van Laloue, A ni- cet Itourgeois en l.aurent, den liin Febr. lSit\'.t, in de Cirque Olymp/\'que voor \'t eerst opgevoerd. Yoilit poiirquol votre HHe ent
muette, verkeerd aangehaald voor vollii liiKtomeiit ce <|iil fnlt que votre Dlle est innette, (f r.), en too komt het mi, dat mee dochter stom is, M o lier e, l.e mêtlecin tnalgré tui, «oord van Sganarelle tot Geronte, wiens dochter stom is. Sganarelle, die niets van ge- neeskunde afweet, houdt eene lange rede, enkel wartaal, vol Latijn en zoogenaamd Latijn en geneeskundige termen; noch hij zult" noch iemand begrijpt er wat van, en ten slotte zegt hij : tlij /.iet, mijn- heer, zoo komt liet nu enz. .Men haalt die woorden aan ter kenschetsing eener duistere verklaring, waarbij onwetend- heid zich achter verwaandheid verschuilt en die ons niet wijzer maakt. Volr «\'est sjivoii\'. (fr.), zien ia
weten (kennen). Dit «oord van Viollet Ie Du e gaat op, wanneer het oog en de geest vooraf zijn geschikt gemaakt. Volt* lc d« i-ui. i\' Romiilii h sou
clcrnlcr Hoiiplr. (fr.), den laatste» Romein den laatsten adem zien uit- hlazen, zegt Camille in hare vervloeking tot haren broeder Horace, die haren eeht-
genoot Curiace gedood heeft; — dat zou zij willen zien, en als zij alleen daar de oorzaak van was, dan zou ze van vreugde willen sterven, (\'om e i 11 e, JForace <104m), reg. 1817 (IV, .\'>). |
|||||||||||
|
1220
|
vu-\'m t>B LETTER.
|
|||||||||
|
VOLK ENZ.
|
||||||||||
|
Volk In Wanen (Eln —,(hgd.).
een volk onder de wapenen, woord van Kauiiit/. tot Jozepb M (f1790), voluit:
ein gamee Volk in Waffen M au M\'fjisli\'rf \'hui Kuiser ebenbilrtigj een geheel volk onder de wapenen .staat :i:ui majesteit met den Keizer gelijk. Dan Volk in Waffen beteekent alleen liet leger door algemeenen dienstplicht verkregen, en was herhaaldelijk de titel van een werk over algemeene wapening. Volk van onderofficieren,
verzot op de strepen, noemde Vorst Itismark, Aug. 1897, in een parti-
ctilier gesprek de Duitschers. IHt Bstre- pen" niet liet oog op Streber. VolkciiHlnu;, eig. bgd. \\\'<">tker-
sehlarht, de slag bij Leipzig op 13 Oct. tsj.t, waarbij alle volken van Kuropa betrokken waren. Op ij hee. 1805werd .•il gedenkteeken ter eere van dien slag opgericht, te Leipzig, naar een ontwerp van Carl Daflein te Herlijn, die uit 33 \'Uitwerpen met den In prijs bekroond werd. Volkes (Des — Sel»stvcrwal-
ti\'iiji Int selne Ziuibcrkrnlt, wehe deni der da run rlllirct! (hgd.), het bestuur, dat een volk over zichzelf uitoefent, is zijne toovermacht; icee dengene, die daaraan raakt! Woord van Prof. J a c o b u s M o 1 e s e b o t it eintle .Mei \\*\'Xl als boogleeraar te Koroe). Volksliloem van liet Oosten
(De —, de Chrysanthemum u.n.i.
Yolta-krnfa, kruisje, dat men op
«te borst draagt tegen jicht, hartklopping, enz. Naar A 1 e s s a u d r o graaf
Volta, groot natuurkundige, hoog- leeraar te Pavia, enz., 1826; de uit- vinder beweerde namelijk, dat bet werkte als de kolom van Volta, d. \\. Voltaïsebe eleetrieiteit ontwikkelde. Volpette-tnlnen, bij de fabrieks-
Stad St. Ktienne, in Frankrijk, groente-
tuinen voor behoeftigen, eene stichting van den .Jezuïet, Vaiier Vol pet te, die een aanvang maakte met den velen vrijen grond rondom St. Ktienne, vooral • igv-ndom der mijn-ondernemingen, wei- ken grond bij verdeelde in stukken van |
||||||||||
|
350 tot 4nu M»; omdat een veld van
40d M* voor een gezin van zes personen voldoende aardappelen en groenten op- leveren kan. Fr. L* Oeuvre des Jardins ftitrriers. Volta ire. een gemakkelijke stoel,
zoo gebeeten naar den bekenden Fran- schen dichter V o 11 a i r e. daar zulk een voorkomt op platen uit dien tijd. Volmnen letterlijk het opgerolde}
vandaar bij de Ouden een boek, omdat
men weleer de boeken, aan eene zijde beschreven, oprolde; voorts een gedeelte van een geschrift, een boekdeel, fr. rvluine, omdat dit laatste dikwijls uit ondersebeidene rollen bestond; verder: uitgebreid beid, omvang. Volute, it\'r.. w.-bouwk.), cirkel\'
vormige versieringen welke aan de Ionische en Corinthischekapiteelen voor- komen. Het Ionische kapiteel beeft ge- woonlijk vier voluten 2 aan elk kussen wanneer de kolom vrij staat, bet Ko- rintbisebe beeft er wel s en soms 12. Vondel\'s j|elioortehnls. Te
Keulen is (»et. is;i4 door de eigenaars van
bet buis, waarin onie dichter Vondel nït Nederl. ouders werd geboren — degebroe- ders Kürffner — de oude gedenkplaat ber- nieuwil. liet buis staat in de Grosse WiUchgame, naast de oude Keulscbe
brouwerij Mehaifrath. De marmeren plaat draagt in gouden letters tot opsebrift: „Der niedertandisrlie Dichter Joost van den Vondel, gestorhen in Amsterdam den \'i hebraar 1679, icnrde hier hn Jiause,
aenannt „Zltr Fiole" geboren am 17 Xorember töS7". Vonk, (b a r x.),jenerer, brandmerk.
Vonk (Jan met een—, (barg.i,
acessel en brandmerk. Voor de letter, in de graveer-
kunst de proefdrukken der prenten die getrokken worden, voordat nog het onderschrift, de naam van den maker, enz. op de koper plaat ir aren aaur/e- braeht.Als eerste en dus scherpe drukken hebben deze proefdrukken gewoonlijk meer kunstwaarde dan de latere drukken ïnèt de letter, en worden dus door de kunst lief liebbers gezoeht. |
||||||||||
|
VOKWAKTS.
|
|||||||||
|
VOOR ZEVES EKZ,
|
|||||||||
|
Voorzlelltllf ff el IJk de sl:i lijp n
en opreeht ;iK de dalvea,Matth.
X : ld, zegt Jezus tot zijne discipelen, waar hij hen uitzendt om het geloof
te verkondigen. Vornnt, iwap.j, zie Verslindend.
Vork. vorketstok. lorket »i
larjinet, stok. bovenaan galVelvormig
gespleten, dienend tot ondersteuning der zware musketten uit den tijd van prins Maurils (f 1625). Vorkles pikken, (barg.), h\\ \'\'<
gevangenis zitten. Vormsel, ir.-k.i. lat. conjirmatio,
het tweede van de sacramenten. — liet
eerste is de Doop, — bestaande in de handoplegging en zalving [volgens den Catechismus Uomanua alleen in de zal- viug (chrisma i| met de door den lïis- schop Op Witten Donderdag gewijde zalfolie. De vorm bestaat in de woorden : siguo te signo er ucis et confirmo te ehrisinatc salutis in nomine 1\'atris. Filii et Spiritus Sancti (= ik teekeu u met liet tecken des Kruisus en bevestig n met de zalving des heils in den naam des Vaders, des Zoons en des 11. Geestes). Het vormsel dient tot vermeerdering van de genade, die bij den Doop is ontvangen, en wordt toegediend aan di gedoopten, die boven den leeftijd van 7 jaar zijn; bet mag alleen door ecu Bisschop worden toegediend. Du l»ooui- sche Catechismus legt het woord ten onrechte als vormsel uit; het is I> 1 ijk- baar uit (con)jirtnatio ontstaan. (Mid.- nederl. vormen (vromen) = in den christelijkeii godsdienst bevestigen, Vorst der dichters (De —,
Ktephan Mallarmé, f < >et. lH\'.ift.als
opvolger van 1\'aul Verlaine, door zijne vereerders aldus betiteld. Fr. /<• Prince des Boetes. Ten onzent eernaam van Vondel. Vorst (of I*rlns) der Frausclie
schilders (De —, Pu vis de Cha-
v a n n e s, geb. 1 )ec. 1 *24 te I.yon. ï 20 * Uit. \\X\'.»x als weduwnaar van prinses Cantaeiizène. Vorwflrts , (hgd.) , voor tra arts.
Spreuk van Blttcher von Wahl- sta 11. die vanhier (ieiieraaf ritonraarts heet. |
|||||||||
|
Voor zeven lijsten |jesJoch- |
ten zllii, ibarg.), heet ongelukkig
irezen; hij .lijsten" i* >praku van du
lijsten der Staatsloterij", du bedoeling is dus: telkens met een niet uitkomen. Vgl. Sehochten. Voorarrest, roorloopfg arrest, in
afwachting van de beslissing. Yooril. in plaatsnamen, doorwaad-
bare plaats, bv. Vorden, Amersfoort, Wester voort, Lichten voorde. Vecht e-
VOort, enz. Voorlinariianld, een Kouden of
juweelen band op liet voorhoofd der
vrouwen, behoorend tot de Noord- hollandsche kap, en in gebruik in Noord- Holland benoorden liet I.I en op de eilanden, vroeger ook op Walcheren en Zuid-Beveland. Voorkls, fa fr.), huk van een wagen. Voorman.ui fr.), voorganger, tnees-
terktierht, eng. f ore ma». Voorman zotten (Iemand op
zl)n —. nu il.). In \'t achterste gelid staande, heeft ieder soldaat een man voor zich (zijn voormant, en nu moet ! hij juist achter dezen staan, /egt uu een mindere tot een meerdere meer dan ; hem geoorloofd is. dau zet deze hem ! op zijn roorntau, d. i. op zijn plaats, gericht (in den regel gezet» op zijn i voorman. Voorpecneil, (ba rg.), ire/ftrerpen.
Voortrekken, (mil.), \'t geweer
aftrekken thier afschieten) vóór het commando. Voorti\'cklcer,i\'z. a ïv.),tref/herenter.
Voorwerk, oorspronkelijk een on-
der afzonderlijk beheer staand deel eener oude landhoeve, welker huis en erf met andere uthoeven en met het saaigoed of de hoofdhoeve é*en landgoed uitmaakten. Deze voorwerken zijn allengs op iich- zelf staande hoeven geworden, maar sommige hebben hun naam behouden, als Voorwerk bij Eibergen, »• lis* Vorewereh. Hij Hardenberg ligt een Voor- irerk. Verder: een bastion, liggende buiten de vesting, of vóór de poort; eindelijk : titel, voorbericht en inhouds- opgave van een boek. |
|||||||||
|
L222
|
|||||||||||||
|
VOSSEN.
|
VOL*8 F AI BE ENZ.
|
||||||||||||
|
Vossen, ik.in.u.i. hard gfitdeeren.
Vossen Hebben holen, in denzin j
van situeerde betreden gluiperige paden, lomer op den klank af ontleend aanMatth. VIII : 20, l.nk. IX : 58, waar Jezus
den staat zijner zelfvernedering, zijn ! leven vol zelfverloochening aanduidt door te zeggen: .de vossen hebben holen en de vogelen des hemels nesten, maar i rte /non des Menschcn heeft niet waar hij het hoofd kan nederleggen". Vim-ss i sluwerd komt Luk. XIII : 32 voor. Arosseiistaart (Lulden met
een —, d. i. luiden zonder dal men het
hoort; uitdrukking uit den tijd, dat alleen de kerken der Ned. Hervormde Gemeenten luidende klokken mochten hebben. Volte pinpa, (fr.), meervoudig
stemrecht, krachtens hetwelk sommige
kiezers meer dan eene stem mogen uit- brengen. liet werd voor\'t eerst in België door de Grondwet van 7 Scpt. 1893 i voor de Kamerverkiezingen en later | tlSUS) hij die voor de gemeentelijke en gewestelijke vertegenwoordigingen inge- voerd. \'Toen in de elub der .laeohijneli
te l\'arijs (1702) werd beraadslaagd over
de wijs, waarop het lot van Lodewtyk XVI zon worden beslist, stond een rede- naar reeds het meervoudig stemrecht voor (Il u e h ex. et Itoua, Histoire. parlementaire de In Révolution fran- caise, XXXIIIe deel, bladz. 278). Dat voorstel had echter toenmaals geene praktische gevolgen. |
|||||||||||||
|
lonytemps, i f r.), heet het van iemand
wiens wils-uitingen hevig zijn, die niet heftigheid besluiten neemt. Hezen karak- tertrek kent men den I Nov. 181*4 over- leden Itussisehcn keizer Alexander 111 toe, wien het uiterst moeilijk viel een besluit te nemen. Vons aliuez lnmiislqiie(Ah,—,
(f r.), «oord van den rïjkskanselier, graaf
Bismarck, hij den intocht der Üuitsche troepen. 1 Maart 1*71, te Parijs. Hij reed mei de troepen tot aan den Triomf- boog; daar maakte hij reehts-mn-keer. Hij het terugrijden door het llois de Boulogne werd hij door het volk her- kend, dat begon te fluiten en te jouwen. Toen graaf Bismarck op de Muiters toereed en tot hen zeide: „Ah, vous aimezla musique!" verstomde de menigte, en de verbazing nam toe, toen hij aan een uit tien hoop vuur vroeg, om zijne sigaar aan te steken. Vons £tes orlêvre, monsieur
«losse, (fr. i. \'jij :>jt goudsmid, mijn- hert\' Jumte ; M ol I è re, L\'amnnr mêderin, woord van Sganarelle, wiens dochter 1.«einde in bopelooze zwaarmoedigheid is vervallen, en wien zijne nicht, zijne buurvrouw en zijne vrienden raad geven tot hare genezing. Ieder geeft een raad, die in zijn eigen belang past: zoo raadt «losse aan, haar een kostbaar garnituur te koopen; maar Sganarelle doorziet al het eigenbelang, en zegt het hoven-taande tot .losse. Daarom ken- sehetst men met de aangehaalde woorden het eigenbelang, dat zich achter belan- geloosheid tracht te verbergen. Vons etlez dcsKoiiH, mcttez-
vons ricssns. Yoilj\'i la Révoln- lïoii. (fr.), gij waart er onder, ga er bovettop. Dat is de Omwenteling. Woord van I> a n t o n aan een troep volks, die hein kwam vragen, hoe zij met de aristocraten te handelen luidden. „Fuilen comme en.f," zeide hij, „run» éliez" enz. Vons lalrc avalei* an polsson
dMvell, (fr.), o een Aprilvinch laten inmcelgen. Bij eeneu der vele oorlogen, die over Lotharingen zijn gevoerd, zou Koning Lodewijk XIII van Frankrijk (t 1643) den Hertog van Lotharingen gevangen genomen, en op zijn eigen |
|||||||||||||
|
Votleftafels, lat, tabnlae rutirae,
werden inzonderheid door de Uomein- sclie zeelieden in den tempel van Nep- tuiius opgehangen, gewoonlijk ten ge- volge van eene gelofte (ex rufu}, in
tijden van gevaar afgelegd. Ze werden van opschriften voorzien, en ook wel met reliëfs versierd. Votse-kapove! In de Joodsche
volkstaal z. v. a. hoe akelig! hoe af- *ch tot; lijk! hoe weerzinwekkend! Of het samenhangt met Vaporo, kappara (z. a.) is onzeker. Vonloli* avee fondue, ponrnc
pas vtt\'v obll{j£ *lc v nul" !i\' |
|||||||||||||
|
vort* l\'avez enz.
|
||||||||||
|
122:;
|
||||||||||
|
VREDEVOBST.
|
||||||||||
|
Vragen (Het feest <1ci> dnl-
zeilll —, heelt plaats, als bv. de bur- gemeesters de bewerking van het Land- bouwverslag aanvangen voor het Xederl. Landluuiw-eomiti\'. I>c burgemeester noemt geregeld al de vragen op, en de leden der commissie antwoorden, terwijl ile secretaris in een der modellen alles aauteekent. Is er verschil van meening, dan wordt er druk geredeneerd, en uit de gedachtenwisscling stelt de voorzitter een passend antwoord samen. Zoozitdo commissie uren aan uren, totdat de 7."> bladzijden behandeld zijn: daarna vangt de secretarie de invulling van het op te zenden model aan. en wordt alles nog eens Hink herhaald en nagekeken. Veal pent qnelquetols n\'vtvt*
pas vrnlseinlilablc (Le —, (fr.t, de waarheid is soms niet waarschijnlijk.
Iloileau, Art poétiqtte. Vrede door liet bloed des
krulses, Coloss. I : 2». Motto van
het Nederl. Zendelinggenootschap, door Joh. Theod. van der Kemp, den apostel van Zuid-A frika. te Rotterdam Ut l>ec. 17\'.\'7 gesticht. Vrcdejierecht, Fransche instel-
ling, in is;js door het Kantongerecht vervangen. Vóór dit tijdstip sprak men van vrederechters, evenals nog in Fnink- rïjk en llelgiè\' jnae de paix, en in Kn- gelaud jnstice of the peuce. Vrcdejaar (Het —, noemden onze
vaderen het jaar 1048 bij uitneniend- heid, omdat toen de vrede van Munster werd gesloten. Vrcdckelzer, eerenaam van keizer
Xicolaas II van liusland, omdat hij in Aug. ls\'.ts eene oproeping deed aan al de Mogendheden tot het houden eener Conferentie, waarin eene algemeene ont- wapening en de mogelijkheid van een algemeeuen vrede werd besproken, en die den is Mei tK) te \'s-tJravenhage in het Huis ten lïosch werd geopend. Vredevorst 9 bijnaam voor AI-
fonso IX van Spanje. Onder den kreet „Leve Alfonso, de Vredevorst" werden op 25 .Maart 1876 te Madrid gebcele |
||||||||||
|
kasteel te Nancy hebben opgesloten.
Maar de gevangen l\'rius wist de wachters te bedriegen, en te ontkennen door over de Maas te /.wemmen. Men spotte met de bedrogen Kranschen, die er niet op gerekend hadden, dat men hun een zwem- menden visch te bewaren gat\'. Voun l\'avez voulu, CSeorjie
flanrilii, vuns l\'avez voulii, it\'r.t, zie Dandin. Vox eln mant Is fit deserto,
(lat.), zie Stem des roependen enz.,
Ontleend aan Jes. XI. : 3 volgens de Vtilgata. Vox hu 111 ii na, 11 a t.), rfe mensehen-
stem (een orgelregister).
Vox pacis, (1 at.), stem des vredes.
Vox popull, vox Del, il a t.),
de volksstem is de stemme Gods. Ho- merus, t>d. III, \'214. Leus der voor- standers van volkssouvereiniteit. — J>it wil niet zeggen, dat de stem der menigte goed en verstandig is, doeb dat ze niet te wederstaan is. Toen Kduanl II door \'t volk werd onttroond, ten gunste van zijn zoon Lduard lil, nam Simon Me- pbam, aartsbissehop van (\'anterbury, deze woorden tot tekst, llaareiitegen is Vox regis, vox Dei, (lat.), de
f tem des rorsten is de stemme Gods de leus der voorstanders eener éenhoof- dige regeering. Vox Studlosornni (lat.), Studeti\'
ten-Stem, in 1864 opgericht door de latere Mi--. I>. .1. v. Hooniinck (f lt> Nov. 18«\'.i als h\'ijks-Archivaris in Overijsel, te Zwolle), destijds student te l\'treelit, en I.. .1. v. Qeleln Vitringa (advokaat te Arnhem), destijds student te Leiden. Uen 4en Mei van eerstgenoemd jaar versoheen het eerste nummer van dat (toen ter tijd nog) geheel onafhankelijk van eenig corps opgericht en geredigeerd student én-tijdschrift. Voyon, (fr. i. straatkerelf van ofr.
rot/er (gaani. Vgl. Voie (weg).
Vraaifbock|cs (Met — loo-
pen, imil.i, niet goed bij\'t Hoofd zijn. Denkelijk ontleend aan bet spreekwoord: ,cen yek kan meer vragen, dan zeven wijzen beantwoorden kunnen". |
||||||||||
|
1221
|
|||||||||||
|
VBIJDAO.
|
|||||||||||
|
VKKl:l»ZAAM K.N/
|
|||||||||||
|
zwermen van duiven opgelaten, alszinne-
beelden van vrede; naar liet Itiibelsch verhaal, is de duif het beeld des vrede* tusschen (lod en menscli, die hersteld werd toen de wateren van den zondvloed weken; de duif bracht een groenen tak mede naar de ark itïcnes. H : 11), ten bewijze, dat de boornen weder boven het watervlak uitstaken. Vreedzaam onder elkamler
(ZUl —. eet maar *makel§k. Waar
in Paulus\' vermaning 1 Thessal, V: 13 vreedzaam in den zin van rreetzaam genomen wordt. Vreemd vuur op liet altaar
hreiij|en. (nieuwe, modernei lecrstel*
lingen on den kansel verkondigen, die men niet gewoon was van daar te ver- nemen. Ontleend aan l.ev. X :! (Niun. III : 4, XXVI : 01). < >ok meer in t al- gemeen van een dichter, die niet door heilige geestdrift tot uiting van dicht* of zuuglust wordt gedreven. Vreemd rum\' — onheilige beginselen. Vreemde * onjien (Hoor —
spreken, in eene vreemde taal spre<
ken: in liijbelsebeii /in: door den mond van den Heiligen Heest spreken. A\'renade der wet, Israëlietische
feestdag in October, jaarlijks gedurende éen dag gevierd, over de herstelling van den I.evitisebeii eeredienst onder hun voorgeslacht, na de Babylonische ballingschap, volg. Nehem. XII : 44. VriendNeliH]» (Voorbeelden
van —-,
AchMes en Patroelea.
Damon en Pgthiaa. foavid en Jonathan,
Epainiuottda* en Petopidas.
OresU» en Pt/lade*.
Montaigne en Et/enne de la Boette.
Hadrianuê en Antinom.
Print 117//.»* III van Oranje en
Jan W\'ifhin Beul/nel; graaf van Port* land. Vrij beheer, door kerkvoogd
den (en notabelen) gevoerd over de kerkgoederen in gemeenten, die zich it/\'tt aansloten aan bet Algemeen (\'ol- |
I lege van Toezicht, dat door de Kegecriug
in \'t leven werd geroepen voor de drie [ naast volgende jaren, nadat bij Kon.
Besluit van i» Febr. lsmi (Stbl. n» 10). I de Regeering verklaard bad zich aan
alle reeb tst reek sel ie tusse hen komst in het beheer der kerkgoederen en aan liet I toezicht daarop te onttrekken; om dit
! geheel over te laten aan de Nederl,
Hervormde Kerk. Dit Algemeen College gaf 12 Oct. V.s ,-eii „Ontwerp van Be- sluit ter voorloopige organisatie" in overleg met de provinciale colleges van Toezicht, waaruit bet Reglement d.d. 1 Oct. \'70 is geboren, hetwelk doorliet grootste deel onzer vaderlandsebe ge- ineenten als regel voor bet beheer der kerkgoederen en kerk fondsen is aan* genomen. Met (kerkelijk) beheer gaat over de Stoffelijke belangen, de geld- middelen en/.., het (kerkelijk) bestuur over de geestelijke en godsdienst-be- langen der gemeenten. Vrij ontbijt, vrijmaking van hel
ontbijt, aldus heet in Engeland de af- scbatling van allerlei lasten, welke voor
de onbemiddelden drukkend zijn, als invoerrechten op thee. koffie, cacao, gedroogde vruchten, enz. enz. Deze af- seballing was het ideaal van John Bright (geh. 1*11), die sedert is;t<i deelnam aan de zoogenaamde Anti-( \'ornlaw-League. in 1843 lid van het Lagerhuis, daarna minister van koophandel; krachtig voor- stander van liberale beginselen. Vrl|dajf. zie Freya, Varianten zijn :
Vri- <a« 1401, 25, 1534), Vrlden- (a« 14ii7), Fry- (a* 1500), Vn/-(a°l\'y.i\\. ó, H), Frij- (a° lüifH) -dach; o.hgd. frldtag(e), freitag of gefa/tfag, fr(e)g-, frg-tag, fredetage. De Vrijdag is de die» statiinnim (zie Statie), de j\'eria sexta (zesde vierdag) der R.-Katll. Kerk, als halve vastendag. Ital. venerdt\', lat. dien Venen\'* (dag van Venus). evenals f r. vendrriti, omdat de Noorsche Freya (mingodin) door de Romeinsche Venus werd vervangen. \\ i ijiLii|- de trilde, dien liobinson
uit de banden der Kannibalen verloste
en voortaan zijn trouwe vriend. Toen
Vrijdag zijn ouden vader weer terug
: vond, noemde I*. dezen Donderdag.
|
||||||||||
|
VUIJIKVU BK tol.lMlU s. 122Ó VIII.I1IK1DS.MIT;*.
|
|||||||
|
\\ ïijihtij eil C\'olnillblIH. Vrijdag
J Aug. 1402 aanvaardde Coluinbtis zijne ontdekkingsreis. Vrijdag 12 Oet. 1492 ontdekte liij huid. Vrijdag I .lan. 14\'.p;J vertrok hij voor zijne terugreis. Vrijdag 12 Maart 1403 kwam hij veilig te 1\'alos terug. Vrijdag "J-J Nov. 1403 bereikte hij Hispaniola (San Domingo nf Haïti), op zijn 2en tocht. Vrijdag 13 Juni 1404 ontdekte hij liet vasteland van Amerika. I
\\ rljdu ;i ii«f (Comells —, Bpot- \'
naam van M a u r i t s I\' o r n e 1 i s va n Hall, den Patriot te Amsterdam, toen hij in Doctrlna i de Keezen-socleteit) de stadsregeering uitdaagde, omdat ze de < Oranjeparty het hoofd liet opsteken. Vrije gemeente (De —, te Am-
sterdam, opgericht door Ds. H u gen- hol tz. zedelijke verheffing, liefde en vrede zonder dogma. Vrije klerken, broeders van het
II ii: ronym u a-klooster, gevestigd te
Harderwijk in 1372. Vrije k misten {arte» liberale*,
iuaetiuag, bottae), (lat.), de keunis en bekwaamheid, waarop de vrqe burger zicli zonder blaam kon toeleggen, in onder* ;
scheiding van de artes illiberales, wier j beoefening hij aan slaven overliet. Verg. ! trivium en quadririttm. Vrije liefde (Leven vim of lu
—. Leven als in huwelijk, zonder van- j
wege Staat of Kerk gesloten eehtver- bond. Vrije School (voor heel d« Natie).
Hierdoor wordt verstaan, dat elke groep
van gelijkgezinde ouders voor zieh eene school opeiselien. hare onderwijskracht- ten zelf benoemen, den geest van het on- derwijs zelf bepalen kan; doch dat de Staat, die met de zorg voor bet onderwijs belast blijft, een minimum van eisenen kan stellen, naar vasten maatstaf, evenredig aan het getal kinderen, naar den aard en de gesteldheid der school: de kosten draagt voor gebouwen, leerkrachten en middelen; terwijl wat meergeeisebt wordt dan gewoon lager onderwijs, door de . ouders zelve of uit fondsen bekostigd wordt. |
|||||||
|
Vrije steden, sedert de .Middel-
eeuwen steden, die onmiddellijk Onder de (irafelijkln-id stonden en niet tot eene heerlijkheid behoorden en daarom door
een heer geregeerd werden. InOverijsel waren Deventer, Kampen en Zwolle \'•\'ij\'\' Rijkssteden. Tegenwoordig zijn rrfje steden dezulke, welke eene eigene regeering hebben en onafhankelijk zijn van eeltig keizer- of koninkrijk, zooals l.iibcck. Hamburg en Dreinen, vroeger ook Frankfort a/M. Vrije Universiteit, Academia
Libera itatarornm, inrichting voor
Honger < hiderwïjs te Amsterdam, op particulier initiatief gesticht, geheel zonder toestemming, begunstiging of medewerking van den Staat. Dr. Abra- ham Kuyper en Dr. V. L. Ifutgers waren er in 1880 de aanleggers van. De eerst- genoemde wijdde haar 2o October in niet eene rede over „Volkssouvereinkeit". Haar grondslag is de Nedcrl. Hei vormde Geloofsbelijdenis, gelijk die door de Synode te Dordrecht u° 1613/10 is he- k\'racbtigd. Yrljcr.fba rg.), jongen, een goocheme
vrijer = een slimme jonaen. Vrijers voeten (Op —, met
vrijpionnen omgaan, lig. met bedacht\'
name, stille schreden. Vrijhandel-systeem, /.ie Eco-
uoiiiische politiek en Protectionisme. Vrljheldsboom. liet gebruik. op
openbare pleinen boomen te planten als zinnebeelden der vrijheid; is afkomstig
vandeiiNoord-Anierikaanseheu vrïjheids-
oorlog (1776—1784). Toen behandelden de burgers van Boston — de stad. die het eerst de vaan van den opstand tegen Kngeland verhief— hunne staatkundige behingen onder zulk een vrijluddsbooni. De kort daarop uitbrekende Groote Omwenteling in Klankrijk nam met zoo- veel geestdrift bet groene zinnebeeld dei- vrijheid «.ver. dat er van 17S0 tot 1792 niet minder dan 60.000 vrijheidsbooinen in dat land geplant zijn. Vrljheldsmuts. Van-ouda hadden
bij de Kuropeesche volkeu, zoolang per- |
|||||||
|
L226
|
||||||||||
|
VRIJKWAKTIElt
|
||||||||||
|
VROUW KXZ,
|
||||||||||
|
xoonujke vrijheid niet het eigendom was
van alle burgers, uitsluitend de vrije lieden liet recht in het openbaar met gedekte» hoofde te verschenen, wat aan de slaven niet veroorloofd was. Tot de gebruiken hij de vrijlating van slaven hij de Romeinen behoorde dan nok, dat hun door deiigcne, die nis meester hun de vrijheid schonk, een hoed of muts op het hoofd werd gezet, weshalve men deze als het zinnebeeld der vrijheid beschouwde (Jhh pUei). Zulk een zinne- beeld is ook de hoed op de speer van de N\'ederlandseite Maagd. Het hoed- a f nemen is al zoo: zich tot dienaar maken. Vrljkwurtler, (wap.), (fr. franc-
uuarUer), schildje ter grootte van V) van het schild, in een der hoeken i bijna altijd rechts hoven i. \\ 1\'ijliiinl-v <-i 4 ( ui(|iiMj. In liet
hoogland van Kenia (MTdden-Oostelük-
Afrikat hoopt deze vereeniging een socialen modelstaat te stichten. Den •JNn Febr. lf\'14 vertrok de eerste expe- ditie naar Vrijland, in die landstreek, onder leiding van Dr. Wilhelm uit Weenen. In Kngeland sloot de arbeiders- leider Gotfred zich met eenige krachtige mannen hij die eerste „Vrijlanders" aan. Men zegt, dat die beweging geheel mis- lukte. ten minste voorloopig. Jan. \'1MÏ zag het licht ibïj I\'. <\'. Wezel te llaar- lem) onder de leus „Der verwezenlijking nabij", van de hand van Prof. Dr. Theo- dor llertzka, „Vrijland. liet lïeeld eener Toekomst-maatschappij". Vanbier: Vrïjht nilïsmr, Bociaal-Uberalisme,
door kolonisatie te verwezenlijken.
\\ i-ijinoi s« 1 ji :i i\'. Mac benac is een
geheimwoord der vrijmetselaars, dat be- teekent ..het vleeschverlaat hetgebeente"\' maar verdraaid is van bebr. Mac-be»- akak. „De zoon der ellende gaat tot bederf over". M. li. is ook wel op het schootsvel van den meester gestikt. De verkorting .1. M. B. heteekent Jacolms Molay lïur- gundus, de naam van den hint sten groot- meester van de orde der teinpelheeren, die IS Maart 1314 op bevel van den F ra ns eb en koning INtilips IV den Schoone werd verbrand. |
||||||||||
|
Vrij*! i\'dcii. steden, die het voor-
recht hadden, misdadigers, die binnen hunne muren een toevlucht gezocht I hadden, niet te behoeven uit te leveren.
Zoo waren vroeger Kuilenburg en Vinnen vrijplaatsen voor bnnkroetiers: geen ; burgerlijk rechter kon hen daar achter-
halen. Dit voorrecht is met de Kevolutie vervallen. \\ 1\'ljsl ci\'iiiai \'kt, naar men beweert
| werd deze gehouden te Schagen en te
\' Schermerhor», te gelijk met de kermis,
Dat de boeremeiajes hij gelegenheid der
; kermis op de markt gingen staan om
öf een kerniisvrijer öf voor het volgend
jaar een nieuwen landheer te vinden.
is bekend genoeg (o. a. voorgesteld in
het Ie bedrijf van /ex (\'loches de f\'or-
mvilté).
Vrijthof, oudtijds vrtthof, om-
beinde plaats, binnentuin, voorhof (van een tempel), omheind perk in eene stad bv. te Maastricht. Vgl. hgd. FriedJiof, cl. i. einiji fricdeier Hof. Vrijvaren. Ken schip of scheeps-
aandeel heeft zich vrij gevaren, wanneer het zooveel heeft opgebracht dat men het kapitaal met de interesten terug heeft. Vi\'ïiw iii\'iuij. het geven van zeker-
hcid door den verkooper van eenig goed aan den kooper, dat het goed geen verborgen gebreken heeft, en niet door een derde zal worden uitgewonnen (op- geè\'ischti. Vrome wcitschen, 1 a t. pia
cola fz. n.i. Vrnolijk (Een — hart Is een
||Cf1lirl(fe m;i;iltig<l. Spreuk. XV : l.\'iA. Eeti hlIjmoi ditje //eist doet lichaam
ei» ziel goed. Men zegt ook Vrooftjk- fie/\'d ia Gods medieljn. Vrouw Clirlstl (De —. zie Zicarte
Jannegie. Vrouw (1\'.;« iir - «lic «len lieer
vreest mangelt niet, zoogenaamde aardigheid aan eene vrouw, die mangelt, toegevoegd, met zinspeling op de Lu- thersehe vertaling; I\'s. 34 : In. De Statenvertaling luidt: die den lieer vreezen, hebben geen gebrek; h g d. manyelit = ontbreken. |
||||||||||
|
1227
|
|||||||||||
|
VROUW HOLLE.
|
VULCASU8.
|
||||||||||
|
Vronw Holle. < hider dezen naam
werd de Gormaansche godin van het huwelijk en de vruchtbaarheid, Holda
of /ƒ«/</« = de milde, de vriendelijke, door meisjes en vrouwen vereerd en aangeroepen. Hgd. /<«/»/. Vronw Is eene ||ave «les Hee-
ren (Ecne «,oe«tc — 9 vgl. Spreuk. XVIII : 22; XIX : 14. Zij wordt niet door erfenis verkregen; haar te vinden mag men als eene gunst des Hemel!* aan-
merken. Vrouwelijke Cioethe (De —,
kwalifikatic der Vorstin vou lïal-
litzin, eene hoogbegaafde vrouw, die omstreeks 178S niet I ioethe te Manster omgang had; hij ten slotte een scepticus, zij eene gcloovige (If."Katholieke i, die na langen strijd, waarin /.ij de drie stadiën van atheïsme, humanisme en Christendom doorliep, tot dat geloof was gekomen. Vrouwen hebben zeven j|ees-
ten In \'t liü (De —, Luk. VIII : 2.
Kit gezegde is ontleend aan \'t verhaal
omtrent Maria .Magdaleiia, uit wie zeven duivelen uitgeworpen werden. Wordt gezegd van vrouwen, die of buiten zich zelve zijn van drift en als furiën woeden, óf buitengewone drukte ma- ken. Vrouw\'cntlafl of Maria Lichtmis,
\'2 Februari. Zie Kerkdagen. Vrouwentranen, spotnaam voor
de bladeren der populieren of rate- laars. Vrouwen wapen, (w a p,). Ketie ge-
huwde vrouw voert haar wapen in een langwerpig rond of in een ruitvormig schild, naast dat van haren echtgenoot, behalve wanneer zij uit eigenen hoofde regeerende vorstin is; zie Jonkvrouw«n- icapen. Vronwczaml, zandbank, niet ver
van Stavoren, waarop niet, zooals de legende wil, „looze korenaren" groeien; deze groeien op eene andere bank, liet Roode Klif, en zijn waarschijnlijk de bekende helm. Zie Vrouwtje van Sta- voren. |
Vrouwtle van Stavoren. De
schatrijke weduwe, die in haren over-
inoed en brooddronkenheid den onder- gang harer vaderstad veroorzaakte, door 1 eeneu harer schippers te dwingen eene : gelieele lading tarwe over boord te werpen, i lp deze plek ontstond eene zandbank, het Vroutcezaud geheeten, vlak voor de haven, zoodat geen koop- vaardijsclnp. van eeuigen diepgang meer kon binnenvallen. Aldus zrgt de legeiulr. en voegt er bij, dat een priester de roekelooze vrouw gewaarschuwd had en gedreigd niet armoede. Daarop nam zij een ring van haar vinger en wierp dien in de haven, zeggend; „zoo min deze ring weer in mijn bezit komen kan. zoo min zal ik arm worden!" I>en anderen dag bracht de kok haar den ring, dien hij hi de maag van een vïsch had gevonden. Vrucht (Verboden —, oogt op de
geschiedenis van den zondeval ((ïenes. III ; \'2. 3). Vanhier: Dfe eens rau de verboden vrucht heeft gcpi\'ftefd, blijft er ran eten, en Verboden vruchten zijn de zoetste. J)e vrucht ran den verluiden boom. Vgl. het l.atijnsehc Nitimur in vetitum (wij streven naar het verbo- dene). Vruchtgebruik, „een zakelijk regt
om van eens anders goed de vruchten te trekken, alsof men zelf eigenaar daarvan was, mits zorgend dat de zaak zelve in stand blïjve". (Art. 803 11. W.). Vnll (De kust Is —, gevaarlijk
door blinde klippen en zandbanken. Seheepsterm. Vgl. t>e. lucht is ruif, Vnlcanlsteil, aanhangers van het
vulcanisme of plutonieme, d. i. van de
wetenschappelijke meening. dat de aard-
korst door het naar boven drukken van vurig gloeiende steenmassa\'s hare tegen- woordige gedaante heeft gekregen.Tegen- over hen staan de Neptunisten, zie Xe/>- tunisine. Vnlcanns, bij de Grieken Hej>liae-
stos geheeten, zoon van .lupiter en .luno, (of ook van deze alleen i, de god van het vuur. |
||||||||||
|
1228
|
||||||||||||||
|
VUL\'UHOUTJEB.
|
||||||||||||||
|
VL\'LOATA,
|
||||||||||||||
|
Viilffata, tic I.atijnsehe vertaling |
der Heilige Schrift des < inden en Nieuwen I Testaments,welkedoorde K.-Kath.Kerk , als alleen gezaghebbend beschouwd en gevolgd wordt. l>oor den kerkvader : Hieronymutt (f 419/20) vervaardigd uit (Vu tekst, welken hij uit Grieksehe handschriften verbeterd had. en waarbij de Septuaginta tot grondslag diende: ter gelegenheid van het Concilie van Trente (midden l(le eeuw) herzien, ver- heterd en gezuiverd, en door dit concilie voor authentiek verklaard. Vuhjata \' interpretatie Saerae Seripturae = de algemeen rerbreide overzetting der Heilige Schrift. Over de Etigeluche Vul- gata zie liattaghijbel. ViiIf|o. (lat.), ffetneenhjl; getcoott-
fijk — volgens liet gewone spraakge-
brnïk — in het dagelijkseh leven. |
verliest wel zijne haren, maar niet zijne
streken. \\ ii li iis ii]|iu:i affcctlones pec-
t oi-ïs Indient, (1 at), de uitdrukking
rau hef gelaat duidt de aandoeningen rau tien inborst aan. Het gelaat is de spiegel der ziel. l.eetispreuk van Pi- lip s van Ma mix, heer van St. A1- degonde. sehrijver van den „ 1>\\ enkorf der lioomsehc Kerk" ( 1598). Vitrine kolen op Iemands hoofd
verzamelen. Spreuken XXV : 22, Apostel Paulus sehrijft Kom. XII : 20: „wie zijn vijand goed doet, zal kolen vuurs o]> zijn hoofd lioopen", d. w. z. zal strenge maar edele wraak aan hem oefenen, die hem even smartelijk nmet vallen alsof kolen vuurs op zijne lier- sens brandden, en dus het beste middel tot zijne verbetering wezen moet. \\ mui\' (Die dfnjf was al lnnk
In die — al, iz.afr.i, ik heb \'t at
Zang in den tiras gehad. Viuii\' (Vreemd — op \'t altaar
dreunen, zie Vreemd vuur enz. Vuurbaak, (wap.), een ijzeren
mand niet vuur gevuld, waaruit vlam- men opstijgen. V inii-Hi-si-li. (verouderd), flesch met
buskruit gevuld eu van een lont voor- zien, die men onder het gevecht op vijandelijke schepen placht te werpen. Vuur hout} cs, (z.afr.), lucifer».
|
|||||||||||||
|
\\ \'ilInci\'al et s:i il:i i, 11 a t.), hij
fun.lt rn ft«W(.Spreuk vaude Pclichy.
|
||||||||||||||
|
Viiluerittoruin anima elama-
vlt, (lat.), dr ziel der gewonden (op ,
liet slagveld i, hef ft (om liulpl geroepen, i
< ipselirit\'t der medaille, door koning Willem Ml verleend aan geneeskundigen, die in lS?o—71 den toebt met de ani- bulance medetnaakten, ter hul]> voorde gekwetsten in den Kranseli-Duitscheii oorlog. |
||||||||||||||
|
\\ nl|m - pllnin ïiiiitnt, nou mo-
res, (lat.), Suetonius, Vila Vespa-
tn\'ani 16. De ros verwisselt we/ rail j haar, maat\' niet rau aard. — De VOS | |
||||||||||||||
|
w
|
|||||||
|
WAAKS! il AI\'.
Waar het hart vol van is.
daar vloeit de mond van over. Ontleend aanMatth.XII:34, Luk.VI:45: Uit den overvloed dea harten spreekt de
mond. Waar nw schat Is, daar zal
ook uw hart zijn. Matth. VI : 21. Waar wert oprechter tron
Dan tnsscheii muil en vroa Ter «i\'i\'i\'lt olt jfevonden. ] Vondel, Gfjebr., Rey van Kdelingen,
! regel 1289 en volg.
Wanrdiielders, gewapende troe-
pen, tot handhaving der rust in de steden.
: Aug. 1017 door Johan v. 01denbarne-
; veld en de meerderheid der Hollanddcke
; Staten op de been gebracht, ook iu
j Utrecht doorgedreven. < Imdat deze ge-
j wapende macht gelieel in handen der
! Staten en stedelijke besturen, en buiten
! den eed des Stadhouders stond, was ze
Prins Maurits en zijner partij een doorn
iu \'t oog.
Waarschap, ou.ned.), recht op
eenig vast ijoed. Ook, borgstelling, ingeval van wanbetaling. In 1700 be- duidde het ten onzent nog bezoek. Mid. ned. z. v.a. waerdschap = maal- tijd, gastmaal. |
|||||||
|
w.
W. (hand.), op koersuotecringen :
wtssele; op Fransche munten: munt run Hijsset, W. en II., (mil.), water en brood
dat, tut verzwaring van straf het middag\' eten vervangt. Mag hoogstens gedurende
4 dagen ieder dag, en gedurende 14 dagen om den anderen dag worden opgelegd. Spottend: irfjii en banket genoemd. W. C. (eng.), )V«ter-Closet.
\\\\ :i ti (moppen, waaleteenen, naam
waarmede thans gewoonlijk de uit leem gevormde iu \'t vuur gebakken metseU steenen of brikken worden aangeduid, hetzij die steenen in de steenfabrieken gelegen aan de rivier de Waal of elders in Nederland vervaardigd zijn. l>e vorm en afmetingen welke oorspronkelijk alleen in de steenbakkerijen aan de Waal was aangenomen, is thans als de normale vorm en afmeting voor geheel Neder* land te beschouwen. Wnalredders, oude naam der
havenpolitie te Amsterdam, van Waal (haven) en redder in de oude beteekenis van orde scheppen en bewaren, vgl. redderen en „bereddcraar van de na- latensehap". |
|||||||
|
WAGEN (DE).
|
|||||||||
|
iti:.\\i\'i:\\ enz.
|
|||||||||
|
W :i;iiz( <[<|i uilen ;|<is( heb-
ben ) IC en , ontleend aan Hand. XVI : 16, wordt gezegd, als iets voor- valt of iemand komt, juist wanneer er een over dut geval of dien persoon ge- sproken heeft. Wacht, (zect.). Ken etmaal telt ces
wachten, aan boord : 1 i voormiddag (8—12)5 -\'i achtermiddag (12—4i; 3) platvoet \\ 1—s); 4i eerste wacht 18— 12 \'s avonds); .~>> hondewacht (12—4 \'s nachts); liidagwacht i4—K \'s morgens». Wlldit st in Rlielil(IMc—,Duitsch
volkslied, in 1840 door Max Schncc- kenburger gedicht, gezongen naarde muziek van Karl Wilhelm en popu- lair geworden sedert 187n. Wnchl op on/i ilii ilcn ! Ge-
zegde van wijlen Minister Thorbecke. Wacht sleepen (In de —, (niil.),
iet* meenemen of $neepakken, vooral als het voorwerpen betreft, waarvan het eigendomsrecht betwist zou kunnen worden. Ook: gearresteerd worden. Wacht ("t l.ïilit wel eten voor
lle —. unil.i. uitdrukking ter aundui-
ding. dat iets niet bevalt, niet aangc- naam is. Wacht n voor de «cteekcn-
den, spreekwoord, naar liet volksvoor- oordeel, dat een wansehapene in zijne mis vorming eenu bepaalde Godsstraf dragen zou (vgl. Joh. IX : 2). Daarom heeft men dit gezegde wel met Oen. IV : 1.") in verband gebracht, aangezien over Kaïn in vs. I 1 een vloekvonnis wordt uitgesproken. Wacht n voor liet heest, (lat
collcjfa heet! Gezegde van wijlen Prof. De Hoop Scheffer, meermalen door hem geuit op zijn college over
Pastoraal. Collega\'s handelen dikwijls aubroederïffk niet elkander. Wachter (L.lc|jcn als een —,
zinspeling op den leugen der wachters
bij bet graf. dat .Jezus\' discipelen zijn lijk gestolen hadden. Matth. XXVIII : 13 en 15. |
|||||||||
|
Wnclitcrs op Si ons muren
(Het zijn —, des. 1,11 : S; I.Xir : i>, letterl. „wachters over Siou\'s muren", die gedurig bidden voor hunne aan- staande wederoprichting: want Slon (Jeruzalem) big op dat tijdstip in [min. was daarbij onbewoond, en Sion\'s muren waren niet aanwezig; zie .fez. l.XIV : 1»; XLIV:20,28. Doorgaans stonden wach- ters op de torens bij de poort, om uit te zien of er ook een vijand naderde, eenig gevaar voor de stad te duchten was. De wachters, in geestelijken, zin waren de pro/eten, of ook de oprechte godvruchtigen i.les. XXI:6, lil. Inden volksmond: steil rechtziunigen, vooral predikanten, die ernstig waken, dat in het Sion des lleeren, in de Kerke Dods, niets verkeerds hinneiisliiipe, hizoudcr- beiil, dat er geeue onrechtziiniige leer verkondigd worde. Waddal, ihebr.i. zekerheid; inde
volkstaal verkort tot teadde. Vandaar: heiradde — niet zekerheid. Awadde,
voorzeker, zonder cenigen twijfel. Heide woorden worden ook wel ironisch ge- bezigd, zooala vaak ons welzeker! Wilde, in plaatsnamen, doorwaad-
bare plaats, bv. Kavenswade of Ra- venswaai, Wadestein of Wajestein, Wadenojen. AVaer haelt de ||ck dlcnhrnl
ij n si c woorden tou van dacn? woorden van Kamacho in l,a nge n-
dijk\'s Don Qitichot op de bruiloft van Kamacho, wanneer bij .Meester Jochem den llijiner een vers hoort lezen, waarin alle regels op een na als rijmwoord een bastaardwoord hebben, allen ehidi- gend op -entie. Wulfcn nleder! (lMe —,(hgd.),
de wapens neergelegd.\' Titel van een roman van Jtertha barones von Suttner (a° 1889), die in schier alle talen vertaald, een verhazenden o])gang heeft gemaakt, als profest tegen den oorlof/. Sedert 1890 ook titel van een tijdschrift door baar geredigeerd. Wanen (I>c —, hetzelfde als de
(Iroote lieer, waarbij de 4 sterren van het vierkant de wielen, en de drie |
|||||||||
|
L281
|
|||||||||||
|
WAGENWEG.
|
|||||||||||
|
WALKYKIEN\'.
|
|||||||||||
|
van den staart den krommen disselvoorstellen; ook wel beschouwde men
deze drie «Is de paarden, terwijl dan de
ster Alcor bij Myzar het ruitertje werd genoemd. \\\\ <r jn\'tiw " n . de ruimte, op dekaarten der Uostindiselie <\'ompagnie ai\'-
geteekeud tussclien twee lijnen, binnenwelke de schepen gehouden waren te zeilen, althans tot voorbij de Linie. \\Vaj|cii wiel van jicps , spot naam
voor de inwoners van Meeneii, inWest-Ylaanderen. In Juli 154fi werdaldaar een 1 "J-jarig meisje door den wagen van een onbekenden voerman overreden. Om dezen te noodzaken binnen de stad te blijven, totdat bet gerecht iiver de zaak uitspraak bad gedaan, deed de baljuw ile -1 wagenwielen inbeslag nemen. I>e voerman echter schafte zich andere wielen aan, en maaktezich uit de voeten. Wahahlcten of Wcchaliïeton,
arab. lYantibl, naam der leden van eene Moliammedaansche seete, gestichtdoor Abd\' (te/ Wahab, omstreeks 1745. I >e stichter wilde den Islam terugbren- gen tot zijne oorspronkelijke zuiver- beid, en bi.\'sebouwde alleen den Koran als de gezaghebbende openbaring, terwijlbij alle mondelinge en schriftelijke over- leveringen verwierp. Mohammed, (\'bris-tus en de Profeten waren in zijn oog heilige en Oode welgevallige wijzen, zoo-dat liij bei laatste artikel van de Mo-baiinnedaannehe geloofsbelijdenis: „Geenander God dan God, en ]Mohammed zijnprofeet" wegliet en in verzet kwamtegen de schier afgodische vereering van Mohammed. Walilvci* «landschaften, betrek-
kingen van verwante zielen; naar den titel van een roman van (ioctlic, waarin twee echtparen ontdekken, dat zij verkeerd gepaard zijn. liet woordkomt ook in de scheikunde voor; ned.Veui\'vet\'ioantachap. \\\\ ;t iiiinj. uit \'t kaïn\' bet. eigenlijk
schartiitr, in \'t jav. gebezigd tot aan-
duiding van beelden, poppen en figuren
die vertoond worden, ook wel achter
|
I een verlicht scherm; bet bet. ook tooneeU
vertootttna, bv. tcajttua tjlna, Chinee- sche komedie.
\\\\ ;i i:i ni(-oi ;i hij, miiil.l. }Vajang~
"\'"".\'/1 j « v. i, beteekent tooneelvertoouing I door levende meuschen. Wnjaiiuspcl, inlandsch spel op
Java. spel met ledereu poppen, die Op
pisangstaniinen worden gestoken, voor- stellend verschillende individuen uit • vroeger en later tijd, die opmerkelijke
oi\' verschrikkelijke lotgevallen badden: welke door den tcajangspeler aan de toeschouwers, in een halfcirkel vóór zijne tent gezeten, worden meegedeeld. \' lleele nachten zitten zij naar de ver-
balen te luisteren, (irillige figuren uit | de wajangverhalen staan op de gouden
sigarenkokers, uit de Lombok-schatten in bet liijks-Museuin te Amsterdam. Wnjellech, (hebr.),= en hij gin ij.
, Van iemand, die zich uit de voeten
maakte, wordt soms gezegd: hij ie\' , U\'ajeilerh. WnJIkro. (hebr.X en Hij riep.
naam van bet derde boek van Mozes, naar het beginwoord. Dus ook de naam der eerste al\'deeling uit dit hoek. naar hetzelfde beginwoord. Wnldcusecii, zie Glorteuse Rentree.
Den 17n Febr. 1848 verkregen de Wal-
i denzen, die toen nog onderdanen waren j des Konings van Sardinië, in Italië dezelfde reebten als diens overige onder- I danen; zij erlangden dus godsdienst- vrijheid. I>eze vrijheid strekte zich over heel Italië uit, toen in 187n Rome de hoofdstad werd van dit land. Walhalla of de Zant der gesnen-
velden, volgens de Noorsebe goden- leer het verblijf der in den slag gevallen belden, liet was een prachtige zaal in 1 Gladsbeini (Vreugdeburcht), omgeven j door een bekoorlijken lusthof. Wall, (turk8eh), r/unverneitr-gene-
raal eener provincie. Walky 1*14*11 of Oorlogsmaagden,
\\ in de Noorsebe godenleer bevallige
|
||||||||||
|
1232
|
|||||||||||||||
|
wAi.i.-si \'REST.
|
WAPBXROL KSZ.
|
||||||||||||||
|
jonkvrouwen, «lio met goud versierd
in mehitterende wapenrusting door de hulit rijden, naar liet bevel van Odin den -trijd besturen en liet lot des doods aan de helden toevoegen. Wall-fttrcct, ei m. i, het middel-
punt van den fondseu- en geldhandel te New-York. Walletje pukken (Een —,
\\ k. ui. a.), een wandeling over het walletje
doen. dat de Militaire Akademie gedecl- t< lijk omringt. Wa>Ipnrgi« of Walburg (bescherm-
ster der gesneuvelden), eene heilige, de zuster van den heiligen Wilibald, over- leden In 779 als abdis van het klooster Heidenheim hij Klehst&tt. üij wordt ge- huldlgd als de beschermvrouw der too- verij. haar de dag van hare lieiligverkla- i*ing(l Mei) toevallig een der belangrijkste heidensche feestdagen was, verkreeg hij het toenemen van het geloof aan heksen de Walpurgisuaeht (van 30 April op 1 .Mei) eene beruchte betcekenis: men meende nl. dat alsdan de heksen met haren meester, den Duivel, op den Bloksberg hij een kwamen. \\\\ :i Is-koiilnu (Dc — , Johann
Strauss, f i Juni I8U9 te Weenen, oud 74 jaar, zoon van Johann Strauss Senior, ook wals-componist. In 1S44 stichtte hij het orkest, dat de Weener da ns wij/.en populair maakte in schier gausch Europa, overal waar danslustige voeten worden gevonden. Vanhier de bijnaam Wals-koning. \\\\ \'anhoHeil, 1; in. :i . teleurstelling
ondereinden. WanduIIsinus, harhaarsehe ver-
nielingswoede, kunststormerij; de ruw- heid der Wandalen, een Duitseh-Go- thisehe volksstam, die in de 5e eeuw n. (\'. (taille*, Spanje en [talie als over- stroomde, in 455 Rome veertien dagen lang plunderde en zeer vele kunstwerken vernielde. Wandelende «lood. zie Ahaeverus. Wan Ka ut. (bouwk.), tegenstelling
met meukittit wordt de naam van wan- kant gegeven aan hout, timmerhout, halken, ribben, planken, enz., dat geen |
|||||||||||||||
|
zuivere rechthoeken in doorsnede aan-
hiedt. Wanneer de harder dwaelt,
wat pad. wat rechte (jannen znl dc at-me kudde jjaan ? V o n- d e 1. Gysbrecht.
Wanneer ïni-ii heet volleert
Is d\'ecrstc les bc||ONt, Vondel, Jozef in Egypte, r. 534; antwoord van Jozef aan Potlphar, den lof afwijzend, dien de vorst hem toez waait. Begost = begonnen. |
|||||||||||||||
|
Wantyd of Vantgd, Zie Gulden-
be*jes-tü<f. , Wapenkreten. Vanouds was het
gewoonte, dat tegen elkaar oprukkende
of elkaar aanvallende henden kreten aanhieven. De Bijbel geeft daarvan een voorbeeld, al uit den tijd der lüchteren. namelijk [Jicht. VII : IK, 20, waar de [ woorden : Voor den tleere en voor
Gïdeon ! en; liet zicaard pan tien Heere en van flideon .\' als krijgsgeschrei wor- i den vermeld. — N\'tet onnatuurlijk is
I het, dat door gedurige herhaling, zulke
kreten een vasten vorm aannamen en ! in dien vorm eigen bleven aan een be-
paalden stam of een bepaalden aan- voerder. De Hollanders riepen: Holland! en
j de Vlamingen: Vlaanderen deuLeeuw!
De kreet der Spnansche koningen
was : San Jago! — die der Fransche
koningen: Montjoye! Saint Deniël —
! die der Kngelsehe koningen : Montjoye!
\', Xotre hamei Saint Oeorge» !—die der
Schotsche koningen : Saint Andreir ! De hertogen van Borgondiê\' riepen : Montjoyet Saint Andrieul of wel: Montjoye! Xotre Dame.\' De Hertogen van Anjoii : Montjoyet Anjon ! |
|||||||||||||||
|
Wapcnrol van Karlnverok,
eng. tlie Kolf of Kart are rok; in 1828
door Sir Marris N Ie hola s uitgegeven naar een handschrift, dat zich in het liritseh Museum bevindt, uit het einde der 13e eeuw; een dichtstuk in Xor- mandisch-Fransch, dat de lieldenfeiten I van l\'.duard I(y 13"7 i en zijne ridders, bij 1 de belegering van het kasteel Karlaverok, , in Dumfriesshire, omstr. 1300, tot onder- werp heeft. |
|||||||||||||||
|
WArKNwl\'UEl\'KKN. 1233 WASSCHINii DER KAVDEK.
|
||||||||
|
Was ist der lanjfea Rede
karzer Slim? Zie Der langen Rede, enz. Was Ist der Measeli ? Halb
Tier, hall» Enifel, (hgd.), wat is de mensch f Half dier, h a/f engel.
Aanvang van het 369eder Vicrhiindert Lie.der (1797) van .1. L. Kvevs. Was Ist des Deatscbea Vater-
laad ?
Ist\'s Prcnssealand. Ist\'s Schwabenlnnd?
Ist\'s wo niii Klieln die Rebe binht, etc.
\\fiii. neln! Das jfaiize Deiitschland soll
es sela! ete. Aanvang van Des Deiltsche» Vaterland, volkslied van A rndt (176V—1860), muziek van Re te h a r d t. Was man nicht weiss, das
ehen braachte man, l\'iul was in si ii wclss. ha ii ii
man nicht hranchen, (hgd.), juist wat men niet iveet, zon
men ttoodig hebben, en wat men weet kan men niet gebruiken, uit 0 oethe\'s Faust, I, vor den, Thor. Was schert mlch Wcll>, was
schert mlcli Kind? (hgd.), wat kan mij wouw of kind schelen ? t\'it lleine\'s Zwei <-renadiere (1KUD. Was man schwarz anf welss
besitzt
Kaan man {fetrost nach Haasc tranen.
Zie Demt, enz.
Was (lül zit ifoed la de —,
(k. m. a.). Zie doed in de was zitten.
Was zetten (In de —, (mi!.),
iets zwart maken, werd vroeger ge- hezigd van knevels, die door kunst- middelen werden zwart geverfd; men zegt ook: in de slappe was zetten. Washer, (sport), stopsel, ij f je.
Wrasschlaf| der haadca (In
onschald). < mtleend aan de handeling van l\'ilatus: Matth. XXVII : 24. |
||||||||
|
Wapeasprenken, zie Lenzen.
War anjalnst war, (eng.), Oorlog
tegen den Oorlog, titel van een vrede- predikend werk van Stead, uitgegeven met het oog op de Vredes-Conferentie, die (Juni *S9) te \'s-(iravenhage gehou- den werd. Waroeny, (jav.), kraampje, aan
den weg, waar eetwaren, sirih, spece- rijen en snoeperijen te koop zijn: mal. kedai. Wart ena ("t Is een weer als
te —. Wartena bij Leeuwarden, vroeger
een welvarend stadje, is door storm en watervloeden hevig geteisterd; vandaar bovenstaand spreekwoord. Was «In ererbt voa deinen
Viltern luist.
Erwlrb es urn es zn besltzen! (hgd.), Wat gij van mre vaderen ge-
Prfd hebt, verteer/het om het te bezitten. (ioethe, Fa nut, 1 (Nacht), regel 329 en 330. Was Iran* \'cn v \',\'1 "ach Geld
aad Gat,
Wenn Icli znlrlcden bln ? (hgd.), Wat kan mij geld of goed
schelen, als ik tevreden ben ? de aanhef van Johann Martin Millers\' (1750—1814) gedicht Znfriedenheit, voor het eerst in den Vossische Mnsen-Almanach van 1777 verschenen. Was nlïlnzt, ist filr denAujieu-
bllck j|eboren,
Das Echte blelbt der Xach- ïvclt unverlorcn, (hgd.), /.ie Echte.
Was {|lelcht wohl aal Erden,
Oiin -l;i j|<i\'\\ t-i itnii<|tn.
(hgd.), wat komt up aarde het genot
der jacht nabij. Aanvang van het koor der jagers, in Weher\'s Frcischlitz, tekst van Kind (1821). Was Ich mlr dalflr katifc!
(hgd.)eig. Wat ick mich davor koofe!
iz.a.l in den zin van wat heb ikdaaraan! is ontleend aan litrlin, u-ie es we int nnd lacht, van David Kalisch (1820—72).
|
||||||||
|
7S
|
||||||||
|
WA88CIIINO DKK HANDEN. 12:J4 WATCH (BLACK,).
|
|||||||
|
j Wat j| ïj niet en nioout j|enleten,
\' Dat en hebt nii niet te zien. ! Cats.
Wal 11 ïj niet wilt dut u ||e-
schledt.
Doe ilnt ook nnn een nnder niet, herijniing van Matth. VII : 12, maar
; die plaats verzwakkend door de ont- keiining. Wat God doet. tint is wcl«c-
daan, aanhef der vertaling eens lieds van den Duitschen dichter Hamuel II o d i ga s t 1Iu4\'.t—170Kj. Opgenomen in de Ned. Herv. Vervolgbundel (x. a.), Uez. Iü7. Wat (of; hetjfcen) God saam*
Uevoejid heelt, schelde tl e ïneiisch niet, Matth. XIX : 6. Wut u/oeds te hooi\'cn, ||lct
uu-ril In "t iiebecnte. Spreuk. XVI ; 24. (ioede redenen geven aan \'s inenschen gemoed sterkte en veer- kraeht. Vgl. Spr. XVI : 24, Joh XXI : 24. Wat lek mlch tlavor koolc!
plat lïerlijusch voor hgd. Wasichmfr
da/Ut\' kanft (z. a.). Wat Is \'t vooruitzicht schoon!
Deze ontboezeming, die op ganse//
andere, allerlei wereldsclic dingen wordt i toegepast, is ontleend aan den berijmde)!
j Psalm XIX : il.
Wat walsc Is, valse Is! Slaet
al doot, was de wapenkreet der Brug- gelingen in de Brugsche metten tegen
| de Franschen, die ze erkenden door liet Sjibbolet Sc/U ettde rr/\'ent! Wat wérdt er niet al tl]ds niet
kibbelen versleten, V o n d e 1. I (Hjsbr.; waai" Vosmeer aan (iijsbreght
vertelt, dat de belegeraars bet onder elkaar niet eens konden worden. Watch (Klack —, (eng.), Zwarte
Wacht. Naam van een keur-regiment van Scbot.scbe Hooglanders. Twee compagnieën van dit regiment vonden 27 1\'ebr. 1881 den dood op den Amajuba- |
|||||||
|
Wassclilnuj der liamleii. Vroe-
ger waschte zich de priester bij tic
II. Mis tweemaal de handen. De eerste wassehing geschiedde vóór het Offer- tOi\'iiiiH, om zijne handen t»»t cene zoo zuivere handeling te reinigen: de tweede, nadat de offerande bewierookt was. Deze hand wassehing beteekende de zuivering des harten. De eerste is hij de El. Mis zelve niet meer gebrui- kelijk. docll ze gesehiedt gewoonlijk vóórdat de priester liet altaar betreedt; de tweede heeft nog bij elke Mirt plaats. nasse»:i:ir. (wap.ï, halve maan, altijd wassend en gewoonlijk ktinnnend voorgesteld. .Met de hoornen naar rechts (her.t is hij toegevend naar links, inn- getcettd naar beneden, (latend. — V r. croissant, van crottre = wassen, groeien. Staan de hoornen, verschillend gericht, ) en i en - dan moet men niet zeggen „altijd wassend". Wassend is alleen J = eerste kwartier, en ( is afne- niend — laatste kwartier. Niet ten zienlijk en oml-historisch geslacht Van
Wassenaar, dat drie halve manen voert, dus geheeten. Want dit geslacht heeft zicli naar zijne bakermat, bet dorp Wassenaar (Z.-Holland), genoemd; en in dezen dorpanaam speelt óf vasen (zoom, rand)öf iroac(slijk,slib); hoogst* waarschijnlijk het laatste; alzoo Was- senaar = „hoek van drassig weiland". Men spiekt: in de Heraldiek dus niet van „wassenaar", maar van trassende of Jtalve maan. IVnt limit liet (\'luuii ol hij met
Nonen In de ark \\\\i \\\\i\'est Is? Het helpt een deugniet niet veel of hij een braven vader geluid heeft. Naar aanleiding van \'t verbaal in («en. IX. Wat hnet het ol jfliy Jiieulit
en slooft en 11 verhit. Fortuin Helst hein bezoekt,
dlc wiieht en stille zit, motto voor De Booa van Dekama, niet, 7.<>oals daar gedrukt staat, van lïodcu- hurg. maar (v. Lennep, Citaten, bl. 43). van Van hennep zelveu. U\'nt baet toch, lieve vrleut,
liet looprii mi den brach:» Een aiiihi\' heeft het wilt eu
Ifl] het onnemack. C a t s. |
|||||||
|
1235
|
|||||||||||
|
WATEBEN ENZ.
|
WEEK ENZ.
|
||||||||||
|
heuvel of Spitskop, onder leiding van
den ongelukkige» generaal Colley, bij
de Boerenoverwinning, die over de vrij- vecliting der Transvaal besliste. \\\\ ;i t eren zijn zoet, verborgen
brood \\h lieflijk ((li-siulcn —, taal der ontuchtige vrouw van Spreuk.
IX : 17. dit\' ilen jongeling wil verlokken om tot haar te komen. Waterproef, onderdompeling in
het water van personen, die voor too-
verheksen gehouden werden, waarbij drijven of zinken besliste. Het laatst toegepast in Pelden 16 Maart 1823. Wntrliinile.oiik. doch ten onrechte.
irnttrinatie, i f r.t, werkltedeHopstand. Zie teatriuer. Wh tri il ei*. (fr.), het vermoorden
van een werkgever door zijne arbeiders. Het woord is diens oorsprong aan liet volgende feit verschuldigd: Den 2i.ii dun. 1^*1» staakten de werklieden der mijnen van Deeazeville den arbeid. Daar de directeur, ilc heer Watriu, weigerde hunne eisehen in te willigen, vielen de arbeiders hem aan en verbrijzelde hem een hunner den schedel, waarop de overigen hem onder den voet haalden, den baard uitrukten, enz. Kort nadat eenige weigezinden hem naar het zieken- huïs hadden overgebracht, gaf hij den geest. Nadere bijzonderheden vindt men in Lvcs Guyot, La Turaiinie eocia- tiste, bladz. LD*. Wattcaii (A Ia —, salon-, bal-
en herders toon celen in den trant van den F ranse beu schilder Autoine Wat- teau, f 1721. Zijne herderinnetjes hebben bijna allen blauwgelinte lammetjes in hare poczelc armen, en cokette stroo- hoedjee op. Wnttenu (P1I- —. plooi of vouw,
in den rug van \'t ruime kleed, door-
loopend van den hals tot den beneden- zoom. Wattinniiu, (eng.), in de Vereenig-
dc Staten, de conducteur van een elee-
trischen tramwageu. Sedert de tweede helft van 1898 heeft men te Chülicothe (< Hiio) ook tcatttcomen aangesteld, d. w. z. vrouwen, die dezelfde betrekking ver- vullen. |
Waw, zie Woow,
Wa*\\vle1ooi*en, u.afr.), wagen-
wiel-ooren, wijd van het hoofd staande ! ooreu. Weasels, (am.), a-ezels; zie Paf-
j itietto State. Weddlngeake, (eng.), huwelijke
i koek, bruiloftstaart, die te grooter is.
naarmate het bruidspaar aanzienlijker I is. Jïij vorsten in Kngelund soms pyra- i mides van 4 meter hoog en \'.i meter in omvang, \'.mi/12"» kilo zwaar. Het grootstedeel er van, in stukken gesneden, wordt in opzettelijk daarvoor gemaakte doosjes gezonden aan bloedverwanten • en vrienden van het jonge paar, die de : huwelijksplechtigheid niet konden bij- wonen. Wedervaren (Leed znl n niet
—, iu Ps. XC1 : 10 wordt dit tot den
vrome gezegd; vgl. Spreuk. XII : 21. : op den klank af. bij wijze van aardigheid,
| als antivoord op de vraag: ,,wie was de
veerman van David?" Leed; want er | staat immers in den Psalm: „leed zal
! u niet iceder varen*\'.
Wedgwood, lijn Engelsen aarde-
werk, aldus genoemd naar den uitvinder Josiah Wedgwood, den vermaarden
pottebakker (1711—1795). Wcdouo, ij a v.), districtshoofd,
hoogste inlandsone ambtenaar op .lava. onder den regent. Hij is met het bestuur van een district belast, en wordt vau- wege ons Gouvernement bezoldigd. Weduwe (De krnlk dei» —,
zie Sarepta.
Wee het land, welks koning
een kind Is, Prediker X : 16. W\'ee||luizen , scliimpnaam der
Oranjeklanten voor de vrijkorporisten in den Patriottentijd. Week ( Benaming van de da-
yen «Ier —. bij de Inlanders in N.-I. in gebruik, en aan de Mohammedanen ontleend. De dagen worden evenals hij I ons van af Zondag geteld en wel met |
||||||||||
|
1236
|
||||||||||
|
WBEKBORDERS.
|
WEICH8ELZ0PF.
|
|||||||||
|
de Arabische namen Achad, Senèn,
Selasa, Kebii, Remis, Djocmaiit, Saptoe, welke met uitzonderiu^ van Djoemattt de telwoorden 1. 2, \'A. 4,."« en 7 aangeven. I>joemaflt zou volgens sommigen betee- kenen: dag der sain en komst in de I tjiimi of .Moskee. Weekborders, (z.afr.|, Kt>stkin-
ders die bij de week betalen; eng. hoorders. Weenend? phllosool (De —,
HtrakWus. Weener siiijilri-tjr (Het —.
Herman Zeitung, bekend door me-
nige groote reis, die hij in eene kist als vrachtgoed deed. Weer geld, (urehrgeld), eoeugeld,
waarmede iu het Middeleen wsche recht
ile misdadiger, krachtens vonnis, zijn slachtoffer of diens bloedverwanten schadeloos stelde. Dit geld had ten doel de weerwraak (fekde) af te koopen van den verwonde of de verwanten van den verslagene. Kerst nadat deze ver- gording betaald was, kon de landsover- bcid hare aanspraak doen gelden op het /reduin, d. i. de haar verschuldigde boete als loon voor de bescherming, den misdadiger te verleenen, opdat deze, na kwijting van dat weergeld, van den kant des of der benadeelden niets meer zou hebben tevreezen. Zie ook Maagzoen, Weerhaak, (wap.i, loodrecht ge-
plaatst staafje niet een spitsen haak van boven (her. rechts gewend) en een heneden (her. linkst. Weerwolf, nieusch in wo!venge-
daante, naar de meenhig, dat er niensehen zijn, die zich iu wolven kunnen ver- anderen. — Keu weerwolf onderscheidde zich van een gewonen wolf alleen door een stompen, als afgehakten staart. Weer het. man, dus manwolf, in \'t tt.garou — gar itlf = ireerirolf; in \'t g r. {>/k<ntthropo$. Wees meester van de taal,
«lij zift het van \'t gemoed. i; i I d e r d ij k.
|
Wees voorzichtig als de slan-
f|en, en oprecht als de duiven, berust op Matth. X : IS. Weestintskcrmls, de gedenkdag
van de stichting van een weeshuis, waarop de regenten, suppoosten en kinderen onthaald werden. Weeskamers, zie Momber.
Weesper-stiidenten, varkens. In
vroeger tijd bezat Weesp vele brouwe-
rijen en jeneverstokerijen, en daardoor overvloed van varkensvoeder; vanhier dat in den omtrek van dit stadje uit den afval dier fabrieken vele varkens werden gemest. Weet hiervan ecnljfh mensen,
lek weet er van te spreecken, Vondel, <:ij*Urryht, UI, reg. 865, waar
Badelocb getuigt van de vele rampen, die haar troffen, juist door den hoogen stand, waartoe zij behoorde. Weets, (barg.\'i, agente» van politie.
WeeuwenaarepIJn, (amst.), een
plotselinge den geheelen arm tot iu den
pink doordringende, hevige, maar sptiediy neer verdwijnende pijn, ontstaandoorhet stooten van de elleboogs-zenuw (nervu» ulnaris). Men zegt, dat bij vele weduw- naars de rouw ook niet lang duurt, althans in zeer vele Komaansche en «iennaausche talen heeft men spreek- woorden als : Kener vrouwe dood
Is eens mans elleboogstoot.
Welchsclvlecht of Poolsche
vleeht (plica polonica i.eene chronische ziekte der bebaarde lichaamsdeelcn, waar- door de haren tot eene verwarde vlecht sameukleven. Deze ziekte was in de Middeleeuwen geen zeldzaamheid, maar komt in onze dagen zelden voor, dan soms in Polen en in de Douaugewesten. Ze is het gevolg van huiduitslag in verband met een dichte haarhedekking en met verwaarloozing der zindelijk- heid. (>ok 1\'ool.tche roos (z. a.) geheeten. Wclchselzopf, (bgh.), zie /W-
sclie root.
|
|||||||||
|
1237
|
|||||||||||
|
WEK ENZ.
|
|||||||||||
|
fVBIGHT,
|
|||||||||||
|
Wclfjht, (.sport), gewicht.
Welnsberjj (De vrouwen van
—9 zie Kin Kaisenrart, enz.
Welschet, (talm.), de slokdarm,
van onzekere afleiding; misschien vaneen Griekschen stam (tej-est die sptfzigen, xpijs-rerteren beteekent. Wel bekome het n. zie God
zegene u.
\\\\<l(llisliilir. (sport), ba is uit
éeit stuk; dus niet gesoldeerd. Welk «loeuile enz. (\'t —, aan den
voet van een rekwest verkorting
van: 7 ire/k doende, zult gij iril doen. Well il o 11 e Doctor! d. i. daar
heb je goed aan gedaan, doktor! Met
deze woorden begroette eene groote me- nigte Engelsehen doctor Jameson, toen hij in een der eerste maanden van 1896 te Londen voor liet gerechtshof verscheen, om zich te verantwoorden over zijn verraderlijken inval indeTraus- vaalsche Republiek, l Januari 1896, aan het hoofd van eenige honderden ge- wapenden, uitgerust door de tot kidoni- satie van Matabile-land opgerichte Kngelsehe Handel-maatschuppij Char- tered Company. Well roarcd, Hou, (eng.), goed
gebruld, leeuir, ironiseh gezegde tot een grootspreker, pocher; dit zegt in geheel andere beteekcnis Hamlet, wan- neer hij den geest zijns vaders onder den grond hoort spreken. Weltjjcsclilchte Ist das Welt»
Ifcrlcht (Die —, (ligd.), de >vereld- gexehiedenix in het trerelilgericht. I>c geschiedenis stelt der menselieu handel en wandel in het ware daglicht. Schil- I e r in het gedicht Itesiguation, het eerst in Th al ia. I, \'2. Weltschmerz, (hgd.), lijden door
de ellende op elk gebied, die ons om- geeft; dat lijden openbaart zich door medelijden, spot of humor al naar de omstandigheden of den aard van den |
| Wrltsrhnierz/er, m&nr\'i* steeds vermengd
met bitterheid. Is ze systematisch, dan beet \'t pessimisme, zoo o. a. bij Sch«>- \'. penliauer, v. Hortinann, X ietsche.
I In de poesie II ei»e (die \'t woord in-
voerde), Lerou, Byron \'t laatst en Leopardt. Wcnn dlch «He Ltlstei-zuuife
sticht, (hgd.). zie Het zijn enz. Weim die Rosé sclhst slch
schmflckt.
Schmflckt sic aach den Gar- ten. j (hgd.), Kr. Rltckert (1788—1866) in
zijn gedicht Welt und Ich, voor het eerst verschenen in de Deutsche Musea- Almanach van Chamisso en Hchwa b. 1834, Xo. 11). Tollens vertaalde het met:
Siert de roos zichzelve, zij Siert meteen de gaarde. Wenn {cmand eliicRelsethnt,
So Kji mi er was verzflhlca, (hgd.), ah iemand een (verre) reis
doet, kan hij wat vertellen. Eerste regel uit een gedicht van (\'laudins (1740— I 1815) in I7D0 te Hamburg in het vijfde
deel van den H\'andsb. liothen voorliet 1 eerst verschenen.
Wenn Menschcn nus clnnuder
(jelui. So sa jji\' ii sic*Aul wledersehn,
(hgd.), wanneer de meuschen scheiden,
roepen ze elkaar „Tot weerziens!" toe. Laatste regel uit een gedicht van E. v on Feuch tersleben (IHuü—41*) aaiivan* gend met de woorden: Es ïst bestiiumt iu (iottes Hat.
Ilass man vom Liebsten. was man bat.
Muss scheiden.
Wenteltcelje. Zie Boerenteafel.
Wer €lcu Desten seiner Zelt
njemiji ijl tliini. der hat ijelcbt IQr alle Zclten, (hgd.), hij, die aan de uit nemen dstc menxchen rau zijn levenstijd voldaan heeft, heeft geleefd voor alle tijden, ontleend aan den proloog van Sch i ller\'s Wallenstein\'s Lager, in Oct. 17H8, ter gelegenheid van de heropening van den schouwburg te Weimar, uitgesproken. |
||||||||||
|
1238 WERELDTENTOONSTELLINGEN.
|
|||||||||
|
WEK enz.
|
|||||||||
|
Wei lerlljj ist. dein ist nlchts 1
l\'CC\'llt Zll IimcIlCll,
Eln Hi ideiiili !• wti*il Immerdankbar sein.
Zie Ein Werdender, Wev ga* zii viel bedenkt, wli\'«l
wciiiij lelnten, (hgd.), wie al tereel bedenkingen heeft, zal weinig
uitvoeren. Schiller, Wilhelm Tetlll, 1, als antwoord op het verwijt van zijne vrouw, dat hij maar zoo dadelijk gereed was om Baumgarten over het onstuimige meer te zetten, zonder aan vrouw en kinderen te denken. AVer nicht Hebt Welft), AA\'cin
luid <;*\'s;mm|. Dei* blelbt eln IV hit sein Lc-
ben l;ini|. (hgd.), wie niet van uiju, vrouwen en zang houdt, die blijft z\'n heeteleoen een nar; spreuk zonder (lenigen zweem van bewijs aan I.ut her toegeschreven, en die ook de , l.utherstul>e"opdenWartburg siert. Voor het eerst komt de spreuk in den Wandsbecker liothen van 1775, N°. 7.\'i, voor. en wel in liet volgende _l)evise au einen Poëten": l>ir wiinsch\' ich Wein und Madchen-
kuss, l\'nd deiuein Klepper 1\'egasus
liie Krippe Btetu voll Putter!
Wer nieht liebt Wein.Welbund (iesang,
Der bleiht ein Xarr sein Leiten lang,
Sagt Doktor Martin Lathor.
Ken tegengesteld variant zegt : Mancher tliat W\'eih, Wein und (ie-
sj\'inge lieben,
1\'ud ist sein l.eben lang ein Narr geblieben. Wer nle sein Krot mii Thril-
nen ji-.s.
AVer iiir die klimmer vollen X lichte
Au f scliiciii Bette wcfiiciid 8RHB,
lier keiint encb nicht, fhr hlmnillHchcii Alfiehte! (hgd.), wie nooit zijn brand in tranen ut, wie nooit kommervolle nachten {veenend op zijn bed doorbracht, d/e. hi ut u niet, f/ij hemetsche machten. Goethe, Wilhelm Meister* Lehrjakre
II, 18, Woorden van den harpspeler. |
I Koningin l.ouise van Pruisen schreef
deze regelen in haar dagboek, toen zij op de vlucht naar Koningsberg den \\ :jen I>L\'eember 1806, door een sneeuw*
storm overvallen, te Ortelsburg in een j boerenwoning haar intrek moest nemen.
AYcr nii uijiIs elnen Itimsch
uelmbt,
Der Ist kcin brnver Manu, 1 (hgd.)i n\'ie nooit een roes heeft gehad,
die is t/een braaf man; ontleend aan
j W e n /.el Mulle r\'s zangspel: „Das
neue Sonntagskind" (Pressb. 17H4 voor
I \'t eerst verschenen),tekst van ,1 oacb im
I (1 e r i n e t (1 7B5— 1816t, waar evenwel
staat:
Wer niemals einen Rausch hat g\'habt,
Der ist ein sehleehter Mann.
I In de „Deutsche Studentenlieder des 17.
und IS. .Jahrh.", uitgegeven door Keil,
komen reeds de volgende regelen voor:
Denn wer sieli scheut, ein Rausch
zii ban,
I Ier will nicht, daas man ihn boIIkennen, l\'nd ist gewiss kein Hieclennann. AA\'er Recht behiilten wtll nnd
hut nnr elnc Zimifc, ItehJtlt\'M i|i wiss.
(hgd.), wie gelijk Wil blijreu hebbenen maar een tong heeft, behoudt het zeker, Goethe, Fatist 1 (Strasse); woorden van Fau.st tot Mephistopheles. AA\'er vielen brinj|t. wlrd iiinn-
chem et was hriiiucii, (hgd.), wie reel geeft, zal reien Iets geven, (ioethe,
Faust I. i Voorspel op het tooneel) zegt de Directeur tot den dichter, waar hij over het schouwburgpubliek spreekt. AA\'er AAIsseiisohnIt und Knust
lusitzl . h;il iiiicIi K.lii|ion.
(hgd.), alieie wetenschap en kunst bezit, bezit ook godsdienst. Qoethe,8priiche in Ueimen. \'Auhnie Xenien VI. AVcreldtctitooiiBtcIlfnjreii. De
voornaamste werden gehouden: 1831,
tanden; 1855, Parijs: lsii-_>, I,ouden; 18(17, Parijs; is7:i, Weenen; 187(>. Phila- delpllia; 1878, Parijs; 1883, Amsterdam; 1885, Antwerpen; 188H, Brussel; 1889, Parijs; L898,Chieago; 1894, Antwerpen; 1895, Amsterdam: 1897, Brussel. |
||||||||
|
wjiat\'s enz,
|
|||||||||||
|
1 •_\':!\'.)
|
|||||||||||
|
WEKK ENZ.
|
|||||||||||
|
Straf toestaat op voorwaarde van verder
goed gedrag. Wet en de profeten er op na-
zlen <l>e —, uit Matth. VII : 12, waar Jezus doelt op de gezamenlijke schriften des O. Testament», die ut sQne dagen onder die benaming het hoogste
gezag hadden ;ils regel van geloof en wandel: vgl, Itom. III : 21. Hij ons, is „Wet en Profeten" figuurlijk een standaardwerk, dat genoeg gezag heeft om een twijfelachtig punt op taai- kundig, maatschappelijk of kerkelijk gebied uit te maken. Wet van Meden en Perzen,
on verbreek ba re. onherroepelijke wet.
Naar Daniël VI : \'.\'; Ksthcr VIII : S. Wettelijke Interessen, de inte-
ressen, die een schuldenaar, volgens de wet moet betalen over de hoofdsom van den dag af. dat hij i hij weigering tot be-
taltng), voor den rechter, tot betaling gedagvaard is. Wetenden, zie Veeutgericht.
Weversspoel, (wap.i, zie Spits*
ruit (z. a.i. fr. fitsèe, hgd. Sptndel.
Weythinh. Themata of i Ipstellen
ter vertaling in \'t Latijn; geschreven
door J. s. Weytingh, rector te Kaïn- pen (17t>7—1834;. Wrhntever Is, Is rljfht, (eng.),
zoo als \'t is, is \'t >/<»</. Pope, Exsay
on „hui I, 2H9. Whnt*s llceaha to hlm or lic
to llecnhn,
That he shonld weep lor her ? (eng.., wat is Heenba voor hen, of hij
voor Hecnha, dat hij o>„ haar zon treenen? Shakespeare. Hamlet 11,2, woorden van Hamlet, waar hij de warmte en het gevoel roemt, waarmede een der tooneelspelers een gedeelte van Aeneas\' verhaal aan Dido heeft voorgedragen. De tooneelspeler kan, wetende, dat het maar spel is, met alle zelf beheersching bet innigste gevoel uitspreken: hij — Hamlet — kan dat niet, overmeesterd door zijn smart. |
|||||||||||
|
Werk prijst zijn meester (Het
—, Jezus Siinch IX : 24
Werp uw brood uit op het
water, want <\\ ij znlt het vinden na vele dno.cn. I\'red. XI: 1. Ook: < Werp uw weldaad in den vloed. .Met een onberoerd gemoed, Dankt u \'t stomme vischje niet. God erkent het. die het /.iet. Werst, Russische lengtemaat of J
mijl. Eng. vet\'xt, fr. eerste, hgd. Werst; \\ eene lengte van 500 Sasehehu of 8500 Ifussisehe voeten. 7 Werst — een ge- ographische of Duitsche mijl. — h.8 Kwadraatwerst = nagenoeg 7.7 kwa- draatkilometer. Wertherlnaiisch, een levensbe*
schouwing als die van li\'ertlier, den held in den roman van (ioethe: Leiden den hingen Werther, zoo overgevoelig en dweepziek van liefde, dat hij door zelfmoord een einde aan zijn leven maakt. Westcrsche kerk, zie Lat&wche
kerk. Wcst-Europecsche tijd , /.ie
Greenteick-tffd. Westlnjthonse rem, remtoestel \\
werkende door middel van saamgeperste ! lucht, aldus naar den uitvinder, Wcstknppelschcii «lijk om (111}
moet den —, uitdrukking, gebezigd door de Zeeuwen, tegen een jongen, die niet wil oppassen en naar Oost-Indië moet. Westknppclschc Eii(|cl rljilt
(De —. Zeetiwsche uitdrukking voor
„het stormt". Westmlnster (Confessie van
—, Confessie Westmonastertensis se»
Pttrttcuta van HUK; streng Calvinistisch.
West-moessoii, van ((ctober tot
Maait; de reyentijd op Java. Wet Rcrenyer, in Frankrijk, door
den senator van dien naam ontworpen en welke opschorting van gevangenis* |
|||||||||||
|
what\'h enz.
|
1240
|
||||||||||
|
WHITEBOY8-
|
|||||||||||
|
What\'s In a name? that which
wc call i\'osc
Ity iuiy othcr name would SlllCll aS SWCJ\'t.
(eng.), wat li<ft er in een naam? Dat
wat wij een roos noemen, zou, met welken anderen naam nok, even geurig ruiken. Shakespcare, Romeo en Julia 11. 2, Julia, waar zij zegt, Romeo lief te hebben, ook al voert hij den naam eenei" familie, welke de hare vijandig is. Wheel, (sport.), wiet.
Whclps, (ara.), welpen, naam voor
de bewoners van Tennessee; vgl. Vare State. Wlicu Adam «Iciv\'d and Eva
span, Wh o wastliciitliejieiitlemaii?
{eug.),tneii Adam groef en Era spon,wie
tcas toen de edelman ? Van .1 ohnBall,
Engelsch predikant; de oude vorm was:
Wan Adam dali\' and Eve span,
Wo was thanne a GentHman \'l
When hcifuavs die, tlicvc ave
ao cometft seen, (eng.), wanneer er bedelaars sterven, ziet men geen kometen, sh akespea re, Julius Caesar II, \'2, woorden van Calpurnia, als ant- woord op Caesars bewering, dat al de wonder teeltenen, die \'s nachts gehoord en gezien zouden zijn, evengoed op de wereld in \'t algemeen betrekking kunnen hebhen. als op hem. Caesar. Whci\'e i(|iioi>ance is hliss, *(
Is tolly to I»c wisc. (eng.), waar niet~weten zaligheid is, is \'t een <twaas- heid verstandig te zijn. Ken woord van Th. Gray (1716—71). W liïj|s. een liberale politieke partij
in Engeland; de naam is afgeleid van Whiggani\'more (pakzadel-dieven, van het eelt. ngham (pakzadel). De Schotsche opstandelingen werden zoo genoemd, omdat zij pakzadels gebruikten, ten einde hun buit te stouwen. I>e markies van Argyle verzamelde een bende dezer vagebonden en bewoog hen, hem bij te staan om zekere maatregelen der regee- ring tegen te werken onder Jacobus l I |
I en Karel 11. Alle tegenstanders heeten
> toen Argyle Whiggamors; later Whigs. Whlpper-In,(eng.), lett. inztveeper,
eig. een jachtten»: de man, die het
opzicht over de honden heeft en ze in de jachtlinie drijft, Fig. de bijeendrijver van de leden eener partij tot deelneming aan de stemmingen in het Lagerhuis. Whiskey of Whisky, (iersch),
nisge beatha of usquebaugh, letterl. levenswater, vgl. fr. eau de vie; eene
soort van brandewijn, die reeds in de 14e eeuw in Ierland gemaakt werd. Whisky mlll, (ani.), een drank-
winket. Whisky-schots (Een —, (r e s t.).
whisky niet water en een stuk ijs.
Whist of whisten, Engelsen
kaartspel, van Eng. whist = s(i7, dewijl bij dat spel niet mag gesproken worden; vandaar liet spreekwoord: whist reut dire silence. Whlstle, (sport), fluitje.
White slaves, (eng.), blanke
slaven noemde Sadler, in hetBrltsche Huis der Gemeenten, de landbouwers, wegens bunnen ongelukklgen toestand, die in 1830, bij de zoogenaamde Stving- opstanden aan het licht kwam (Karl M a r x, Das Kapital, 4. Aufl., 1, blz. <>41), White Friars, (eng.), witte tnon-
niken, orde van Kannelitcr-niiinuïken: aldus genaamd naar het witte kleed dat ze droegen. White Hoasc, (eng., am.), zie
witte lutis. Wllitcbaitdiinici*. jaarlijksche
vischmaaltijd der Kngelsche ministers te Greenwich, waarbij als hoofdschotel de kleine fijne geelgebakken vlsehjes white bait. Whiteboys of Witte jongens noemt
men in Ierland de leden van ver- eenigingen, die wraak oefenen tegen hardvochtige verhuurders, godsdienst* |
||||||||||
|
WH1TTIKOTOK. 1241 WIE BKZ.
|
|||||||
|
WIckerskelmersche vloeistof,
| mengsel, door W ie k e r sli ei m, conser-
1 vator te I ter lijn, aanbevolen tot bet j conserveeren van lijken van menschen en dieren, alsmede van anatomische
praeparaten.
Wlcket, (eng,), zie Bowler.
Wiebel keeper, (e n g. s p o r t >.
zie Batrler. Wlddoel, (hebr.), belijdenis. Hen
widdoet zeggen — het formulier der
zonden-belijdenis uitspreken, hetzij in stervensnood of op den groot en Ver- zoendag. Wie een kuil graait voor een
ander, valt er «elf in. berust op I Spreuk. XXVI : •_,7, waar aldus staat: „Die eenen kuil graaft, zal er in vallen, en die eenen steen wentelt, op hem zal hij wederkeeren". Vgl. Esther Vil : i», 10. Wie er rftaspert mul wie er
spnekt,
Das hakt llir Hun ulflekltch abflejiuckt. lligd.t. hoe hij zijn keel schraapt en hoe
hij spuwt, dat heb je hem mooi afye- keken. Schiller, Wallenstein.* Lager VI. De wachtmeester verwijt den jager, dat hein tier feine drijf\' iind der rechte Ton ontbreekt, die men alleen in de nabijheid van den veldheer kan lce- ren, waarop de jager bovenstaand aut- woord geeft. Schiller ontleende deze regelen misschien aan Molière\'s Femmes sarantes I. 1, waar Armaude zegt: (Juaud sur une personae on pretend
se regier,
("est par les beaux cötés qu\'il lui faut ressembler.
Kt ce n\'est point du tont la prendre pour modèle
Ma soeur, que de tonsser et de eraeher comme elle. Wie fleen lieve kladers heelt.
Weet voorwaar niet, dat hl| leeft. Cat 8.
|
|||||||
|
leeraars, ambtenaren, enz. Deze ver-
t-i-i i i Lcii iu ontstond in 1 7\'. Mi bij een
mlsgewas. Hongerlijdende daglooners, pachters e. a. verbonden zich met een eed, overvielen des nachts met een zwart- gemaakt gelaat en een witten kiel liun
shlehtotfers. misliainleiden deze "f brachten hen om liet loven, en verdwenen daarop even snel en geheimzinnig als zij gekomen waren. Behalve de \\\\\'hite- boi/s had men er later de Hearts of steel (stalen harten), de Hearts of oak (eikenhouten harten), alsmede de Right\' boifê (rechtvaardige jongens». Men gaf aan deze volksjustitie den naam van een denkbeeldig wezen, nl. Captain Rock. \\\\ Inii higton t ii zijn kat. Ken
kat (cat) is een schip van Noorsch
model, van veel inbond en voornamelijk in den kolvnhandel in gebruik. Klchard Whittlngton verdiende zijn geld niet den kolenhandel, die sedert 1381 van New- castle op [.ouden gedreven werd. Hij vervoerde de kolen in zijn cat. In 1397 was hij l.ord Mayor van Londen. Aldus \'t wrhaal, wat minder zonderling dan dat van den muhtevanger, die zijn heer rijk maakte. Maar... velen zullen met een dergelijk schip zaken gemaakt heb- ben: Whittington kan echter ook door achat d. i. handel (fr. achat. ach e ter) rijk geworden zijn. De ware toelichting moet nog gevonden worden. Wlto lovi\'s ra vos, (eng.), wie
bemint, raast i is van zijn zinnen be- roofdi. ByrottfChtlde ffarotde Felgri- maf/e, IV 12, A. \\\\ \'leken yewcest (Te —. te Nij-
ïnegen : dronken, in verband met de vele
veemarkten, te Wychen gehouden, van waar menigeen dronken terugkeerde. Wtckcd blblo (The —, (eng.).
d. i. de goddeloost bijbel. Men bedoelt hiermee een bijbeluitgave van 1(>32, waarin dooreen ongelukkig verzuim van zetter en corrector, het woordje niet in liet zevende gebod ontbrak, zoodat er stond: Cij zult echtbreken. Opmerkelijk is het. dat in een te llalle gedrukten bijbel, ongeveer een eeuw later, dezelfde fout is gemaakt. |
|||||||
|
1242
|
||||||||||
|
WIJBISSCHOP.
|
||||||||||
|
WIK V.S7..
|
||||||||||
|
Wie heelt, «tien zal ueueven
worden, leest men Matth. XIII : 12. Ken Franache spreuk luidt: Oh ne prPte ifit\'aH.r r/rheê, Wie I**m*|« iis zoekt voor zijn
<|eliiaekeii
Wordt nooit verschoond. Va n A Iphen. Wie onder u zonder zontlc In,
werpe den eersten «teen, woord van Jezus (Joh. VIII : 7) tot de Parizeen, die eene zondares veroordeeld wenschten te zien. op overspel stond bij oud-Israël de stceniging, en de getuigen moesten de f-erst? steeneii werpen. Wie oorcn liceft oniteliooren,
die booret Matth. XIII : ï». Wie i......\\u. «loet wel t wie
niet trouwt, tloet heter, berust
op 1 Korinthe VU : 38. Waar eigenlijk sprake is van „ten huwelijk uitgeven". Wie iv i ud /;i :i it . su I sj iinn
oojfHten, naar Hosea VIII : 7, waar we lezen: „Want zij hebben wind gezaaid. en zullen een wervelwind (storm) maaien". Wie zleli In uevttar beneelt,
komt er In om, Sirach III : 24. Wie zielizelven verlioout, znl
vci\'iicilci\'d uoi\'dcn. en wie zlch-
zelven vernedert, zal vcrhoof|d woeden, Matth. XXIII : 12. Wiedes, (barg.), sffm, s/mr, ring.
Wiedstok, (barg.), ezel, domoor.
Wleifedrnkkcn , (iucmiabuia),
de voortbrengselen van het oudste tijdperk der boekdrukkunst, dat zich I van hare uitvinding uitstrekt vol- geus sommigen tot het jaar l.Viu, ! volgens anderen tot 1520, 1530 of 1586. I Van de IfiOOI) gedrukte werken uit dat | tijdperk zijn slechta weinige exemplaren I bewaard gebleven. Men vindt een merk- waardige lijst der wiegedrukken in de „Annalea typographïui ah artis Inventan origine ad aiiiium 1536 (17i\'3—1803, |
11 dln)" van l\'anzer, en in de „An-
nales typographiei ab artis mventao origine ad annum li).\'>7 (\'s (Jravenhage, 1719—1741, 5dln)" van Mi tta i re. llij- zonder belangrijk daarover is het werk van onzen dr. M. F. A. (i. C a m p- h e 11, Annales de la tf/poffraphiê néer- /rtitd(fine nit quinzième siècle (1874— 1884). Wieldraaiers, bijnaam der burgers
van Huusden, in verband niet het stads- wapen: van goud met een ses-spakig wiel van keel. Wlcn de Heer liefheeft, dien
kiiKtlldl hij. U aan Spreuken III : 12
ontleend, waar men leest: „Want de lieer kastijdt dengenen, dien hij liet\' heeft, ja gelijk een vader den zoon, in welken hij een welbehagen heeft." Wten NeerlniidHch hloed, Xe-
derlandsch volkslied, in 181 f» vervaar-
digd door Tol len s, op muziek gebracht door .) o b a n n W i 1 li e 1 in W11 m s. Wlj| van gelijke beteekenis als spn
of xpij, ibouwk.i, naam van een af- gescltuind latje, dat de timmerlieden gebruiken om liontverbiiidingen aan te
drijven zooals dit b.v. bij bllndramen, i waarop het doek voor schilderyen ge- spannen wordt, voorkomt. Ook bij het | plaatsen van hardsteeueii is het gebruik \' van houten wiggen aangenomen Om de zuiver waterpasse en loodrechte lijnen te verkrijgen. WIj|wnin, eigenlijk een indiaansen
woord voor hut; maar de \'Vitmnmmj
Society (\'t., a. I noemde haar vergader- plaats wifftcatn, en weldra heetten alle tenten, schuren en andere plaatsen der samenkomst wigwams, WI| zullen non < *\'"s zuchten,
zei niozes, toen hij. den bero <>|>{|iilj|. zeggen drinkebroers, als zij elkander aanmoedigen nog eens uit t«! drinken. Die woorden worden echter in de geschiedenis van Hozes niet gevonden. Wijbisschop, iemand, die wel tot
bisschop gewijd is, maar nog geen eigen bisdom heeft. Soms vervangt hij al» |
|||||||||
|
1248
|
||||||||||
|
WILHKLMIXAHOOMKN.
|
||||||||||
|
WIJN ENZ.
|
||||||||||
|
! Comte de las Cases (1766—1842).
Frederik, keurvorst van Saksen (14i>3, 1544—54).
Frederik, de vader van den tegenwoor- digen Keizer van Duitschland, Wijze van Anbnrn (De —.
| William II. 8eward.
Wijze van < \'li ;i \\t pii i| na (De —.
! Hor ace Ureeley,
Wijze van C\'lielsea (De —,
Thomas Carlyle. In eene bijeen-
komst, waar John Morley eene feestrede hield op den Innen gedenkdag der ge- boorte van Carlyle, te Louden i. d. 4 Dec. 1895, bij gelegenheid der officieele overdracht aan eene commissie van be- lieer van het Carlyle-huis, de kleine woning in Cheyne-row in de Londensche buurt (\'helsea, ontzeide de feestredenaar aan Carlyle de gave van wijsheid en van stijl, maar kende hem genie, geest- drift en karakter toe. Wijze van Hout (cello (De —.
Thomas Jofferson. Wijzen (De zeven — van
Griekenland waren gnomische dich- ters der oudheid. Men beperkte hun
aantal tot zeven, omdat men dit cijfer als een heilig getal beschouwde. l>e namen dier wijzen waren: S o 1 o n, wet- gever te Athene; Plttacus van Mitylene; Bias van 1\'riéne ; C h i 1 0 n, ephoor van Sparta; Cleobulus, be- heerscher van l.indus; Periande r, beheerselier van üorinthe, en T li a 1 e s van Milete, de stichter der Ionische school van wijsgeeren. W Ikinu (Vlkiim), strifdbare held,
zeekoning onder de Denen en Noorwe- gers (de Noormannen). Wild West, de Prairieè\'n van
Zuidelijk Noord*Amerika. Wllhclmliiaboomcn, Undeboo-
in\' ii, alom in ons land met deftig
ceremonieel geplant, op of kort na IJl Augustus lSi\'8. ter eer en gedachtenis der inhuldiging van Koningin YV i 1 h e 1- m i il a, wier verjaardag is 31 Augustus. |
||||||||||
|
vicaris de plaats van den bisschop. Van
tnjeit (wijden», bgd. \\Veili- en Chor- btaehoff nedersaks. trt\'ffelbischo/f aie Suffragaan. Wijn pii banket pii bij €len
smid In den kost, imil.i, op irater en brood en gestoten,
\\\\ uu vprheii|ft <l«s inciiNclien
hart (De —, komt voor I\'s. (\'IV: 15.
Wljiibcru (Op komt l<l;ial hi
dplt —, baast je maar niet, trant de rerdeeling run den buit (schat, erfenis, enz. ijiee/t al plaats gehad, t linie spreek- wijs in Sleeswijk-llolstein; met „den Wijnberg" wordt bedoeld Win borg, bosch aan liet strand bij de stad I >lden- burg, waar de Likedeelers (z. a.) hun zeeroof verdeelden. Wljiibei*i| (Te laat lu den —
komen, een spreekw. te Sneek, waar
op de Marktstraat een algemeen bekend hotel „de Wijnberg" staat, luidt: haast je trut, anders kom je te laat in den Wijnberg. Wijnberg des Heeren (De —,
Matth. XX en verv.
Wijnkoop, trtjn die bij koop-ovor-
eeukomsten eertijds gedronken werd;
bijv. a° V.iTA te Deventer: „Van den- seluen holte, van denseluen styenc — to wyn —, wijncope". Wijnstok en viJifphoom (Zitten
ondel1 zljil —» een koinnu-rloos leven leiden, in een toestand van welvaart, genot en ongestoorde rust. Uit 1 Kon. IV : 25; Micha IV : 4. Wijze (De —,
Albert II, hertog van Oostenrijk, ook genaamd De Lamme (1280,1880—58).
Alfbnso X van I.eon en IV van Castilië, bijgenaamd de Wijze, de PhUoêQOph
en de Astronoom (1203, 1252—85).
Bernard Albinus, beroemd hoogleeraar (1003—17^1).
Karel V van Frankrijk < 1337, regent 1858—60, koning 1364—80).
(\'be-Tsoii, stichter van de veertiende dynastie van China (1278—95).
|
||||||||||
|
WIL1IELMIXA-VBREENI0ING, L244
|
|||||||||
|
WILLBT ENZ.
|
|||||||||
|
Willielininn » Vereent||Ing, te
midden van de tocbereidselen voor de inhuldigingsfeesten ter eerevan Koningin W il h el m i n il (31 Aug. en I\'. Sept.
IM\'Ni. te \'s-(Jravenhage ontstaan, tot verbetering en verheffing der krank- zinnigen-verpleging. Wilhelmus biuzeu |l>:it zijn
ze die — , stond op het deksel eener zilveren tabaksdoos, met gouden ducaten gevuld, als onderschrift der afbeelding
van een wakkeren hoornblazer der onzen, :
die in den Tiendaagschen Veldtocht I H.u i \'31 door beide beeiien werd ge- schoten. doch desniettemin a) zittend /.ijn instrument bleef bespelen, hietabaks» doos werd hem voor deze heldhaftige ! daad door eene dame vereerd. Pig. dat | zijn de rechte woordvoerders, of de rechte mannen, op wie men aan kan. De spreuk is uit de 16e eeuw uit de dagen toen liet Wilhelmus de wapen- kreet onzer strijders was. \'t Is afkomstig van een spion (volgens de traditie: llauske van Gelder) die op\'t punt stond van te worden opgehangen. Maar op \'t
beslissend oogenblik werd er „\\VilheI- I
inu>" geblazen, waarop de Spanjaarden J op de vlucht sloegen. Ook zegt men dat liet spreekwoord met eene overlevering niets heeft uit te staan, maar af konistig is van de groote drinkhoorna, waarop men kon blazen; \'t zou dus het eekenen: dat zijn de echte Hollandsche jongens! i Wilhelmus van Nnssouwen,
(Prins Willem I), lied door Marnlx van
St. Aldegonde in 1568 gedicht en dat gezongen werd naar eene Frausehe wijs: ..Chanson de Ia ville de (\'hartres assiégée par Ie l\'ntice de Condé", een spotlied op de Hugenoten, waarop het Wilhelmus een antwoord schijnt te zijn geweest. Willem Taamsz, bijgenaamd de
IJzeren Duim, bracht reeds in de loc eeuw het nu bekende masseeren in toepassing. Willem (Een witte —, (barg.),
een wittebrood. WUlems-Fonds (Het—, tereere
van •) a n V r ans Wille m s,f 34Juni | |
1846, den vader der Ylaainsche beweging.
in 1850 door eenige zijner vereerders te (teut gesticht tot beoefening van het Nederlandseh. Thans eene machtige over heel lïelgië vertakte vereeniging van vrijzinnige mannen, die door voordrach- ten, bibliotheken en uitgaven van boeken iu de volkstaal werken aan de ontwik- keling der Vlaamsen e bevolking. \\\\ llli\'insliuls (Koning —. te
Alkmaar, naar Willem 11 graaf van
Holland (a* 1285—56), in 1247gekozen tot Roomsen* koning. Hij begiftigde in 1254 Alkmaar niet poorterij, waardoor zich deze plaats allengs tot een middel- punt van Kcnueiueiiand verheffen kon. Koningsweg, -dijk, Torenbrug, Kool- tuin enz. zijn alhier namen, welke herinneren aan het veelvuldig verblijf van dien draaf ter plaatse, als wanneer hij zich ophield in dit naar hem ge- noemde gebouw, waarvan het eertijds fraaie puntgeveltje thans (Jan. 1H99), zóo bouwvallig is, dat bet restauratie behoeft. Wl II cm spoort , te Amsterdam,
de poort, die de oude Haarlemmerpoort verving. 27 Nov. 184\'» geopend, toen Willem II voor het eerst als koning zijn intocht hield binnen de hoofdstad, waar hij den volgenden dag zou wor- deii ingehuldigd, thans op nou-activiteit en als een monument te midden der stralen van de nieuwe stad. Willemstad (Het zit er zoo
diep niet, als voorde—, spreek- woord tot aanduiding van een bekrompen verstand: naar aanleiding van het diepe water aldaar. Willemstad (\'t Is daar zoo
breed niet, als voor de —, spreek- woord tot aanduiding van bekrompene middelen; zinspelende op de breedte van het Hollandsch Diep aldaar. Wtlli||eii Mozes, iba rg.), \'t uwl\'-
hnis. Wlllst Dn ju\'n ;i ii ertahren
was slcli zlemt,
So franje nnr bel edlen Frauen au,
|
||||||||
|
1245
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Wilt KÖNNKN WAKTEN.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
WIND.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
(hgd.), wilt gij nauwkeurig vernemen
vat pas geeft, raadpleeg dan slechts edeldenkende. vrouwen. Woord van de primes in lïoethe\'a Tasso II. Wind.
Dichterlijke namen voor den wind:
voor den N oor den - wind Barras. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
W\'liiriliarp, zie Aeoohche harp.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
r de be-
irden. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Wliidhondeii, bijnaam
wonera van Weidum Ijij Le |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Windmolens (Tegen — vech-
ten, zie Mo//itns etc, dat evenwel Aloliuos moet luiden. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Zuiden-
< >osten-, „ Westen» „ West "Zuid- west ten Westen* . N. (>.- Z. W. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Xut ns ofAuster.
Enrus,
Zephyr.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
litiebttrean.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Winkel, (bar
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
po
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Winkelhaak, iwap.t. minder ge-
bruikelijke benaming van den keper
iz. a.i, ntet te verwarren met irc\'r-
haak <z- a.i. Wliiterkoniiig of W\'lntei>nia-
Jesteit, Frederik V, keurvorst van de
Palts, wien de Itobemers iu lGl\'.i de kroon van hun land aanboden, die bij aannam, doch na een winter, in 1620 tengevolge van den slag aan den Witten berg <bij Praag), weer verloor. Onttroond, stierf bij iu 1032. Wippen,)m il-), degradeiren, terug-
stellen uit den eeuen of anderen mili- taireu graad tot gewoon soldaat. Wir Deutsche fncrcliteu Gott,
gonst nichtsanf der Welt,fbgd.i. ir ij Dm\'tschers vreezen God, en anders niets ter irerefd. Woord van Vorst it i s in a r e k in den Rijksdag op (> Fe- bruari 1888. Het staat op den eeredegen „Dein Fnersten ron Ilismarck, Her:. z. Lanen-burg =. Vollendnng s. s". Lehensj. a. 1 Ap. 1895", door den Keizer geschonken. Wii\' gehen nicht nach Ca-
uossa, (hgd.), zie Canosea. WH* kttimeii warten,(,ligtU, wij
kunnen wachten zeide de Oosteurijksebe minister vou Schm e r 1 ing (gcb. IS\'iói bij de beraadslagingen der Kamer, nopens de wet op de drukpers. Men beeft hem dikwerf verweten, dat zijne geheele staatkunde door die leuze werd be- heerseht, sooals anderen beweerden, dat Oostenrijk En \'t algemeen immer te laat placht te komen. Zie Oesterreich ist immer, enz. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Ar gestes.
< \'aecias.
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
A/er of A/rieus
en Libt/nis, thans nog Affrieo of ghtbemo geheeten. Wind (Recht van den —, zie
Dtcangniolen. Wind ncht tfeeft, tlle zaait
niet (Wie op tlvn —, en wie naar flc wolken ziet, die maalt niet, Tred. XI : l. Hiermede worden zij veroordeeld, die in plaats van zelven moedig en ijverig de hand aan \'t werk te slaan, nu eens liet eene en dan liet andere bezwaar maken, en onder al hun wikken en wegen den kostelijkeu tijd voor zaai ing en oogst laten verloren gaan. Wlndbrcker, groote driekante
hoeil, soort van steek; gelijk voorheen de predikanten en aansprekers droegen. Winden (Hcetc —,
de Samnam izooals de Svriérs zeggen,
terwijl de Arabieren den naam uitspre- ken Sambroli, de Turken Samieli, en de Egyptenaren Ckamsin) — de schrik voor den woestijnreiziger in Afrika; — de Harmathan, op de kust van Guinea, aankomende uit bet Noord-( losten; de Sirocco, uit bet Zuid-Oosten in Italië invallende; de Föhn, die over de Alpen strijkt; de Solana, die in Spanje waait. W illdliappcr . bijnaam voor de
Hagenaars, die veel wandelen, vooral naar Seheveilingen, waar het soms veel waait. |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
124*1 WITTEN VAN SPANJE (DE).
|
||||||||||||||||||
|
Wilt ENZ.
|
||||||||||||||||||
|
Wfi\' sltzen so Hoiiiirii bei-
siimmen, \\\\ ïi\' lisiiM\'ii eliinnder so Heb,
(hgd.), irlj zitten hier zoo gvnoegelijk bijeen en hebben elkaar zon lief, Aan- vangsregels van de 4c strophe uit K o t- zebue\'s gedicht Trost beim Scheiden (eerst Geseffocliaftslied) 18o;i versche- nen. oorspronkelijk luidde de tweede regel: Wïr liaben mis ui Ie so lieb.
WIr wollen sein iiii einzljf
Volk \\ on ISrfldcrii,
In kef net\' Vol tuis trennen umi Gelahr, (hgd.), icij witten één tolk ran broeders
nufinen, in nood noch gevaar van elkander scheiden. Woorden van Rüssel- inann, in Schiller\'» Wilhelm Teil, 11,2. Wissel of wisselbrief is „een
|
||||||||||||||||||
|
Witte Doildei\'dll i|- i\' Donderdag.
Witte en rooclc roos, zie Roztn* oorlog.
Witte huls (Het —, (ia), the
White House, bet officieel verblijf van
den President te Washington, dus naar de kleur van bet gebouw. De ofli- eieele naam is K\'.rerittire Mans/on. Keu buis aan de 1\'aminiky-rivier in Virginia beet werkelijk White House, maar is alleen uit den oorlog bekend. Witte run! (Een —, voor een
buitengewoon mensen wordt voor \'t eerst, als corpus albus, door .1 u v e- ii il I i s 7, 202 gebezigd. Witte roos, zie Soos.
|
||||||||||||||||||
|
!
|
||||||||||||||||||
|
WIttebroodskintleren,zie llasp-
huis. In \'t algemeen vevirende, vertroe- telde kinderen of menschen. De tüt- drnkking ontstond in een tijd, toen burgerlui zieb nog enkel met roggebrood geneerden. |
||||||||||||||||||
|
4
|
||||||||||||||||||
|
geschrift, uit eene plaats gedagteekend,
waarbij de onderteekenaar iemand last geeft om eene daarin uitgedrukte geld- som, in eene andere plaats, op- nf na- zigt, oi\' op eeiien bepaalden tijd, aan eeucti anderen persoon of aan deszelfs order te betalen, met erkenning van ontvangen waarde of van waarde in rekening." i Art. 100 W. v. K.). Wisselruiterij, (hand.), wissels
met ouderling goedvinden on elkander afgeven, zonder dat daarvoor waarde ontvangen of genoten is, met bet doel om door disconteering van zoodanige wissels oogenblikkelijk geld te kunnen krijgen. Witboek, d. i. Weissbiich, benaming,
die men in den Duitsehen Rijksdag geeft aan elke verzameling ran diplomatieke
bescheiden, aldus naar den omslag. Op gelijke wijze komen de diplomatieke verslagen in Engeland aan den naam van blne-bookf d. i. b/anivboek. Wit riem. ibargj. politieagent.
WHt (Jongens vim «Jan de —,
de belhamels onder de l\'rinsgeziudeu,
die den raadpensionaris Johan de Witt in 1672 om \'t leven brachten. |
||||||||||||||||||
|
Wittebroodsweken, de eerste
maand na bet buwelijk. Fr. la htne de miei, eng. honeumoOH ; zie Ftittcr- ivoehen.
Witten van Spnnle (De —, de
legitimisten, die alleen de l\'riuseii van
Anjou voor wettige pretendenten Op den Franselieu troon erkennen; „wit" naar liet wapen (de lelie), en bet tegenwoordig bestendig verblijf dezer pretendenten in Spanje. Te Angers bepleitte einde Aug. 188(1 de generaal (\'atbelïneau in eene legitimisten-ver* gadering bet recht tot bet koning- schap voor dan III als den oudsten der Bourbons, met wien naar allen schijn de vader van Don Carlos bedoeld werd; hoewel tot daartoe altoos des laatsten zoon, de toenmaals 16-jarige Jacob, voor (len koning der „Witten" doorging. Deze, don .laimc de Bourbon, was Febr. 181>G in dienst bij bet Russische leger als luit. bij bet 24e regiment dragonders. Hij is de laatste afstammeling van den heiligen Lodewijk.van Isabella de Katho- lieke, van Filips II en vanbodewijkXIV, |
||||||||||||||||||
|
1247
|
|||||||||||
|
WO MAX ENZ.
|
|||||||||||
|
WITTKWIJVKK.
|
|||||||||||
|
paart, daar wordt een goede klank
eer namen (d. i. daar is harmonie). Se h i l- ler, Das Lied von der Ctocke. Wo du nicht bist, llcrr Oi-
finnlst.
Da schwel(|eii nlle Floten, (hgd.), waar (/ij niet z/jt, mijnheer de
j organist, daar zwijgen alle fluiten, is
1 eene spottende variatie op het einde der
1 2e strophe in Neumeisters (1G71 —
175G) lied: .llerr Jesu Cl irist! me in
Fleisch und Blut," aldus luidende :
Herr Jesu Christ! wo l>u nicht bist,
Ist Niehts, das mir erfreulieli ist.
Wo Ihr\'s pnekt. da isi\'s lntc-
ressnnt, (hgd.), zie l\'nd wt> etc.
Wo 1111111 deukt, wlril\'s Scheel-
ben uuch nicht roHten t Wilde Mciischcii haben kelne Posten, (hgd.)t overal a-aar men denkt, zal
men ook niet ophouden te schrfjveit; want wilde, onbeschaafde mensehen honden et\' t/eene postkantoren op na. Devies van den (leneraal-Postmeester Hr. Von Stephan, den invoerder der briefkaarten (f 18117). Wo man slnnt. da lnss dlch
i*ahlu alcdci\'
Kosc nieiisclien huben kcluc Llcdcr, (\\i%d.),iraar men zingt, zet 11 daar gerust
neder, booze mensehen zingen niet. Eerste strophe uit Seume\'s gedicht Ot\'e (lesiintfe, 1804, in der Zeitttug fiir die elegante Welt (No. i\'.\'i), voor het
eerst verschenen, waardeze evenwel luidt: Wo man singet, lass dieh rulng nieder.
< Unie Fureht.wasman ini Lande glaubt.
Wo man singet wird keinMenschberaubt,
BCsewIohter haben keine I,ieder.
Iieeds Lutber zegt in zijn gedicht Frao Mnsica 1 Klugs Oesangbueh, Wittenberg, 1543): 11ie kanii nicht sein ein böscr Mut.
Wo da singen Uesellen gut, en bij (\'ervantes, Don Qaijote, 11,34 (1015), heet het: Se7ïora,donde ha;/mn- sica, no puede haher cosa mala, (sp.), Mevrouw, waar muziek is, daar kan geen kwade zaak bestaan: terwijl Tol- leus zong: |
|||||||||||
|
toeft met zijne gemalin, dona Berta,
te Venetië in den Palazzo Loredan, eu streeft 1102; altoos naar liet Koningschap in Spanje onder den titel van Karel VII. — l>e leden der Witte Sociëteit te \'B-Gravenhage «orden ironisch ook wel Blancé d\'Kspagne geheeten. Wlttewljven. 1 >e Germanen schre- j
ven zot» aan het vrouwelijk geslacht in i \'t algemeen, als aan enkele buitenge* \' wout; vrouwen in \'t bijzondereen nauwen omgang met de goden en hieruit gespro- , ten inzicht in de toekomst toe, en be- wezeii haar deswege grooten eerbied. Men noemde ze heksen, hagedissen of witte iviven. Wit, in. 11 e d. oorspr. i niet wit — blank maar= wij$,\\%\\. weten, wijs. l"it haar werden de priesteressen der . godinnen gekozen. Na haren dood eerde men ze door de heiliging harer graf heu- vels I belten), en zag ze dan in de verheel* ding daar nog altoos rondwaren, later stelde men zich daardoor de „wittewiven" j als .spokende 1 witgeklcedei juffers voor. | WlttewQvenknll, een klein dal
in \'t oosten van (ielderland, voorbij Loehero nabij Baruhem, waaraan de sage der nutte vrouwen verbonden is.
Wlznvd (The ltttlc — of \\VhI1-
street. (eng.), de klein* toovenaar van Wall-street, te New-York, George j
Gould, zoon van Jay Gould. Wit Alles Hebt, kaan Carl
allcin nicht liassen, 1 ligd.), waar alle minne», kan Caiios niet alleen halen. Woorden van Domingo tot Don t\'arlos, in Schiller\'s dramatisch ge- dicht van dien naam. I, I. Wo lïtjp ïïtr telilen, da stellt
ctn Wort sur rechten Zelt slch fin (Demi eben—, ihgd.t, zie ffenn
eben etc. Wo dus Sti-enye t*i ï t dein
Zarten (Deun —.
Wo Stnrkcs slch uudMildes paart cu
Da jjlbt es eineii (juten KIn 11 if, ihgd. 1, want waar gestrengheid aan teerheid, en kracht zfcll aan zachtheid |
|||||||||||
|
1248
|
|||||||||||
|
WO VIEL K\\Z.
|
WOL VE Kt XE STATE.
|
||||||||||
|
Reimarue noch (na zijn dood) zijn kin-
deren hadden den moed die studiën uit te geven. Maar Lessing maakte er kennis mede, eu toen hij in lTG\'.i bibliothecaris van den hertog van Bruns- wijk te Wolfenbuttel werd, waarbij hem de vrijheid verleend werd om de haiid- scliriftcn uit te geven, die hij merk- waardig vond, deed hij het voorkomen alsof hij de kopie van lïeimarus\' Schntz- schrift fllr die verniïnttigen Verehrer Oottes in de bibliotheek gevonden had. I-essmg gaf nu eenige gedeelten van de Schntzxchrift uit onder den titel: Fragment e eines l\'nyenannfen. Fra(f- menten, door een ongenoemde. Ze zijn bekend onder den naam van de Wolfenbuttélsch* fragmenten. Ze «\'er- den heftig bestreden. Behalve anonieme brochures en tallooze aanvallen in dag- bladen en tijdschriften, verschenen tusschen 1777 en \'7\'J omstreeks 40 tegen- sehriftcn. lïeimarus was de voorlooper der moderne theologen. Op aanstiften der geestelijkheid door de Kegeering verhinderd den strijd voort te zetten, bestreed Lessing nu den leerstelligen godsdienst in liet wereldberoemde ten- deuz-drama Xafhan der Weise. Wolken. Kr komen voor:
Vedenvolken icirrus), als veeren of
draden. Hoop-, stapel- of schapen wolken (cu-
mulus), half\'bolvormige massa\'s. Laar/wolken (stratusi, als horizontale
strepen. Regenwolken i nimbus), hoopwolken
met donkere tinten van grijs tot zwart. Wolkje (Een — zien drijven,
een (gewoonlijk, gunstig) voorval zien
aankomen, l\'it 1 Kon. XVIII : 44, waar Klia een wolkje als voorteeken van lang geweuschteu regen begroet. Wollen, (k.m.a."t, slapen, van onder
de ifot, d. i. de dekens, liggen. Wolverlnc State, (am.i, wolfJes-
staat, naam voor Miclügan, naar den fjael-frass, verkeerdelijk veelvraat ge- noemd, die hier veel voorkwam en iu \'t Kng. wel ivolverene of wolrerin (veel- vraat van Labrador) genoemd wordt. |
|||||||||||
|
Al wat leeft en braaf is zingt,
Zingen is de lust van \'t leven, \'t Zij de blijde veldjcugd springt,
(11\'de grijsheid zit te beven; Alles stemt en kweelt zijn lied :
Slecht» de bonzen zingen niet. De parodie van s e u m e\'s dichtregelen door I > a v i d K a 1 i s c li: Wo man rauebt.ila kannst du ruliigharren, Btfse Menscheu haben nie f\'igarren, staat in den Hnmoristisch-satirieehen l\'olks-Kalender des Ji/adderarfatsch, van 1850, blz. 7. Wo viel Licht isi. ist starker
Schatten, (ligd.), waar ceel licht is, is een sterke schaduw. Goethe (1749 —1882), Üötz pon Berltchhu/en (177;J) I. waar Qöti den wenseh van Weislingen, dat hij veel vreugde van zijn zoon Karel mag beleven, met deze woorden beant- woordt. Wolanda , (m a I.), Hollandsch,
Hollander, saamgetrokken htanda. Het
Javaansche Weloudu of Londo wordt in dezelfde beteekenis gebezigd. Wolf (Etru als een —, geducht
eten. l\'it (Jen. XLIX : "11: Benjamin zal als een wol/ verscheuren; des mor- gens zal hij roof eten. Zie bij Fante» canina. Wol! In ile schaapskooi, valsehe
leeraar, die van het ware geloof af-
trekt en velen verleidt, l\'it Mand. XX : 29. Schaapskooi = de gemeente van Christus. Vgl. <>"k Matth. VII :15 : grijpende wolven In schaapskleederen.— Ook in \'t algemeen, iemand, die uit heb- zueht of wellust aan eenonseliuldig,arge- Inos, vreedzaam gezin onheil berokkent. Woll In schaapskleederen
(Een —, berust op Matth. VII : 15, waar geschreven staat: Maar wacht u van de valsche profeten, welke in schaapskleederen tot u komen, maar van binnen zijn ze grijpende wolven. Wolteiihuttelsche trnumenten
zijn uiterst vrijzinnige wijsgeerig-theo-
logische studiën van Hermaan Sa- muel Itehnarus (1C94—1768), leeraar in de Oostersche talen te Hamburg. |
|||||||||||
|
1240 WCKST iriDEX WntST.
|
|||||||||||||
|
WONDBEKIXD (HET)
|
|||||||||||||
|
Woud zonder genade, volgens
de sage uitgestrekt boseh in deomstre-
ken van Leiden, waar de Slaven en WUten, twee oude volksstammen, woeste en sterke m ensch en rassen, met reuzen tot opperhoofden, een burcht had- den. „Deze Slaven," zegt het oude Goutsch kronyexken uit de 15e eeuw, „waren oock seer ruyeh gelyek wilde lieden, ende waren seer sterek van lyve, ende sy ontnaghen oock nietnanf." Van- hier, dat hun woonoord een woud tOttder genade heette, in een oorlog tegen Jultus Caesar verloren zij hun opperhoofd, den reus Kabon. die op de burcht te l-ei- den zou gewoond hebben. |
|||||||||||||
|
Wonderkind (Het —, Mr. ,J.
I [ f i\' in -. i, i\' r k \\ /.., Minister van Bin-
nenlandsche /aken in het ministerie van Zuylen-Borret, 18Gfi. |
|||||||||||||
|
Wooden Xntmeff State, (im.),
houten notetHHskuat-xtaat, spntnaam voor (\'onnceticut, met beschuldiging van handelsbedrog (houten noten voor echte verknopen). |
|||||||||||||
|
Woolsack, (eng.), icotbaal, kus-
sen, zie hit de jnxtice.
Woorden,, maar niet naar
mijne werken (Hoe naar mijne —, uit Matth. XXIll : 3. Een Fransen,
gefrjkbeteekenend gezegde luidt: ,La cloehe appelle ïi 1\'Kglise, mais n\'y entre pas". Woorden op eene gondschaal
we|fen (Zijne —9 Jezus Siraeh XXVIII : \'27 (maak voor uwe woor- den balans en schaal). Woow, ivttw, zesde letter van het
tlebr. alphabet, overeenkomend met w; getalwaarde fi. |
|||||||||||||
|
Womlczel (Het is een —, Oen.
XVI : 12, een kloek, forsch, maar lomp en onbeschaafd man. Het beeld is nnt-
leend aan den onteinbaren aard van den wilden ezel (equus onager). Verg. Job XXXIX : 8 en verv. Wont|es, (burg.), dienaren.
Wouw llfft een nnr achter
Rozendanlt als de gelegenheid tot genot voorbij is, wenscht men die nog eens te hebben. Wraakgodinnen, /ie Eumeniden,
Wraklilff, het recht van partijen,
in een burgerlijk geding of in een straf- proces, zich in bijzondere gevallen er tegen te verzetten, dat een bepaald per- soon als rechter zitting neemt of als getuige optreedt. Wrench, (sport), sleutel.
Wronjf, (w a p.), een ringvormig
kussentje, omwonden met twee linten van verschillende kleuren. Als stuk zeldzaam, als helmteeken veel voor- komend; f r. Iioitr/et, e n g. ivreath, li g d. Wulst. WnmlcrschOn ist Gottes Erde,
zie 0> mtnderscMu etc. Wnrst wlder Wnrst, (hgd.),
79
|
|||||||||||||
|
Worm, nietig mennchenkind. .Job
XXV : 6: worm, made. Vgl. Ev. Gez. V : 36 en Jez. XLI : 14 (wormpje Jacobs). Wortelen, spotnaam voor de inwo-
ners van Hoorn, waar zeer veel groenten geteeld wordt, o. a. de algemeen hekende Hoornsche wortelen. |
|||||||||||||
|
Wortclkrabbers, spotnaam voor
de inwoners van de stad Ninove (Oost- Vlaanderen), De Ninovieters zijn lief- hebbers van wortelen. Keus, vertelt de sage, verscheen de vijand vóór de stad, de inwoners wilden de poorten sluiten, maar de grendels waren zoek geraakt, en in de plaats daarvan gebruikten zij ... een wortel. Ken ezel at den wortel op, en de vijand nam bezit van de stad. Zie Nt\'no/sehe Patahhers. |
|||||||||||||
|
1250
|
|||||||||||
|
WY PHIESEK ENZ.
|
|||||||||||
|
WY ZIEK ENZ.
|
|||||||||||
|
letterl. worst vuur uorsf, in werkelijk-
lieitl, gelQh met gelijk vergelden. De. uitdrukking, die reeds gedurende den 30-jarigen oorlog bekend was, ziet op de gewoonte der plattelandsbewoners in Duitschland, om elkander, bij het slachten, o. a. worst, te schenken. Voor- al in Noord-Duitschland is dat slachten dikwerf een voorwendsel tot ware festijnen, waarvan de oorsprong, naar het vermoeden van .T. (i r i m in (Mg- thologie, bladz. 1201), in den tijd der Heidenen moet worden gezoeht. Wy Fricscn knlblieljc alllime
|
lor God, if$ Friezen knielen alleen
voor God; zie Standfries. Wy Frieseu witte fen niullcu
to gidsen, (friesch), wij Friezen weten van geen leen te zeggen (spreken); wij weten niet wat liet leenstelsel is. Wy zien sa" iioö vim voor,
macr allerliefst vim achter, Vondel, Gysbreght II, 2 (reg. 521),
aldus de Poortier tot Diederick van Haerlem, aangaande de krijgslieden, als de laatste zijne manschappen in \'t klooster wil verbergen. |
||||||||||
|
X
X. XKNODOCHIUM.
|
||||||||
|
X, als getalteeken 10, omdat bet X,
d. i. X = dubbel rijf is. Vanhier op
munten = denarius (z. v. a. tien assen), bijv. X cecc (denaris quadrïngentls). \\-si i\'iiU\'ii. /.ie Röntgenstralen.
Xuut hippe (Ecne —. bnoze,
twist- en plaagzieke huisvrouw; naar de, denkelijk ten onrechte, aldus voor- gestelde echtgenoot van den (irieksehen wijsgeer Soerate.s, die dnor baar on- aangennme eigenschappen bet geduld van baar echtgenoot gedurig op de hardste proeven /.on gesteld bebben. Xlire, (fr.), Itrvewbrr.
Xenelasla, Instelling in Sparta,
die ook op (\'reta en te Apollonia ge- vonden werd. Zij behelsde het voorschrift, dat de burgers bun vaderland niet nioebteii verlaten om in vreemde Staten hun verblijf te houden. Haar bedoeling was, de aloude /.eden en gewoonten zooveel mogelijk zuiver te bewaren, en zij was in liet leven geroepen, doordat die zeden en gewoonten meer en meer in verval kwamen. Xetihi -st ïrlit in j(. in het oude paleis
van (Irootvorst Xicolaas, waarin 3f>0 onvermogende adellijke jonge dames (weezen; eene goede opvoeding kunnen |
erlangen. Uestfcht door (\'zar Ale.\\an-
der Iir in 1«\'.\'4 ter gedaebtenis aan bet huwi\'lijk zijner dochter X en ia met den Iviissisehen grootvorst Alexander. XeiiU:n, (Xru/a), bij de oude <lrïe-
ken geschenken, die een gastheer
aanbood aan zijn gasten. Mart ia! is gaf den titel van „Xenia" aan bet USe boek zijner puntdichten, omdat dit grootendeels handelt over voorwerpen, die als geschenken aan bezoekers wer- den uitgedeeld. (Jroote opschudding ver- oorzaakten meer dan 400 tweeregelige „xeniën" door Schiller in den Mttse»- ahitumuh voor 17*7 opgenomen, waarin op scherpe wijze letterkundige en maat- schappelijke verkeerdheden worden ge- gispt, l\'it de briefwisseling tusseben Schiller en lloethe blijkt, dat deze beide dichters de vervaardigers waren dier hekeldichten, (toe the vervaardigde later een reeks van „Zahmc Xeniën". die minder scherp zijn en gedachten behelzen over kunst en leven. Al wat betrekking heeft op de „Xeniën" vindt men in bet werk van Itoas: Gnethe nnd Schiller im Xenienkampf (1851,2 dl».), alsmede in Sch iller-Goethenchen Xeniën (1H52) van Sauppe. Xe no docht nm, (lat.), gr. Xetw-
dokeion van xenodokein = als gast |
|||||||
|
XKKOFIIAOIEN. IS
opnemen, gastvrij ontvangen, uit .rena*
nt\' xeinos (vreemd, buitenlandeen), en Dechomai (opnemen, ontvangen), dus: verplegingshuisvoor vreemdelingen.Jjett, dus gasthuis = hospitium publieum, hospitium sacrum, vulgo hospitttlef d.i. een huis voor arme vreemdelingen, die daar een zekeren tijd werden gehuisvest en verzorgd. Vervolgens gaf men er ook den kost aan arme en zieke burgers, en later aan oud? burgers en burgeressen. X<\'i\'npli;M|ii:n. ii. dagen in de oude
(\'hristenkerk, op welke men niets at dan brood met zout, en niets dronk dan water, (oorspr.) in de week aan het 1\'aaselifeest voorafgaand; de oudste vas- lendagen in hunne hoogste gestrengheid. Van gr. .rèros = droog, dor, cnphagia van ephagtm (aor. van esthiein = eten; dus: het eten van droye dingen, ui \'t algemeen sober eten. Xnias. (e n g.), Chrtstmas, Kerstmis.
|
||||||
|
Xlmeiin, (gr.), bruid van den Cid.
XPC, (m iddeleeu wflch lat.),
Christus, nl. de drie Grieksehe letters XPS = Chrs. Evenzoo 1118 = Jezus. XI\'C werd vaak verkort tot \\ waar-
door dit een gewijd symbool werd; nog korter bet. : >< Jezus Christus.
Xtlllilll, (hgd.), Christendom.
XttiB, (hgd.), Christus.
Xysliis. g r. Tttstos, lange gang, open
of overdekt,waa rin de atlileten zich oefen- den. — die dan ook wélXustitf werden genoemd, overdekte gaanderij tot gebruik in den winter. Hij de Homeinen was de Xf/stits een belominerde laan of open terras, voor den zuilengang van een landhuis. In de Middeleeuwen gat\' men den naam Xystus aan de lange kruis- gewelven der kloosters. |
||||||
|
Y
|
|||||||
|
YANKKK DOODLE.
aannamen. — Het werd in 1718 door
zekeren .Jonathan Hastings, een boer te (\'auibridge, in den staat New-Vork, gebruikt, als bijnaam oin reclame te maken, in de beteekenis van echt, in Amerika gemaakt, wat niet overtroffen kan icorden ; bv. Yankee borse (paard); Yankee cider (appeldrank) enz. De stu- denteii namen \'t woord over en noemden Hastings Yankee Jonathan. Yankee cloouic, Amcrikaanscli
volkslied van 177\'), toen bet leger van Abercrombie bij Albany (N.-Y.) gekain- peerd was, gereed om naar Ticondcroga te trekken. Het leger bestond uit allerlei vrijwilligers ook vele Yankees, en een Eiigelscb militair genecsbeer Sbomburg schreef het gedicht, componeerde de wijs en droeg bet deftig aan de nieuwe strijders op. Itoodfe i sukkel) is een Kngelsch woord ter bespotting; Cr o m w c 11 wordt in een royalistiscb lied Xankey Dood/e genoemd. Volgeus Buckingham Smith is de wijs ontleend aan een zwaard-dans der lliskayers, die ook in Hongarije en Nederland (Hop Murjannrke) bekend was. lïeeds in 1727 komt de wijs voor in The Beggar\'s Opera. — Het eigenlijke Ainerikaansebe volkslied is het lied America, in 1832 gedicht door Dr. Nam. Fr. Smith (180S—\'.(o). Het wordt ge- zongen op de wijze van God save the |
|||||||
|
Y, tic voormalige zeearm vóór Am-
sterdam, vereeuwigd door Antonides\' Uatroom, moest eigenlijk genoemd wor- dcn LP, daar ij een zuiver Hollaudseb woord is met de beteekenu van water, en V, y, ypsilon, een Grieksehe letter is met den klank ». YaHiajfata- zie Moltke.
Yam en, (\'eli in.), in \'t algemeen,
huis van een ambtenaar. Woning met bureelen, bv. van den i hiderkoning van het (\'hineeselie rijk, bestaande uit een aantal gebouwen zouder verdiening, dooi\' binnenplaatsen geseheiden, of ver- bonden door overdekte gangen inet poorten. liet geheel is door een hoogen blinden muur aan liet oog onttrokken, zooals bij de grootere erven en woningen in China gebruikelijk is. Yankee, (a m.), buiten de Verce-
nigde Staten benaming voor Amerikaan, in Noord-Amerika alleen naam voor een bewoner der Staten van New-Lng- land. Het woord is Engliéh in de uit- spraak der Indianen. De Hollanders langs de lludson en in New-Vork (Nieuw Amsterdam), hebben bet eerst dien naam gebruikt en in den onafhankelijk* lieidsoorlog bezigden de Kugelsche sol- daten dit woord als scbimpiiaam, waarop de Amerikanen bet ais eeretitel |
|||||||
|
VAK». 12Ü4 YVKTOT (LE lïOV 1)\').
|
|||||||
|
Qtteen of het Heil Dit\' tin Siegeêkranz.
M>i country, \'t (* of thee, Street land of Uherty, Of thee l stug, enz. Yard, (sport.), Engelsche lengte-
maal van 0.9I43S34H Meter. Yollow .1 ;n-1.. i e ng.). \'te gele vlag,
tig. de gele koorts; tic f/ele rlag waait ui. vu 11 hospitalen, ambulances en .juarantnine-schepen. Yellow Jotii>iiiili*4in, iam.>, t/eet
joiirttalixwe, nieuwsbladen, die de Ver- eenigde Staten tut In-t vorren van krijg tegen Span je aamuunleu.) >orspronkclijk (1MÏMÏ) had\' de uitdrukking, eene geheel andere beteekeuis. De World en liet Journal van New-York gaven toen een reeks prenten uit. dit\' allerlei verma- kelijke streken van Yettoir Kid, een denkbeeldigen straatjongen voorstelden. Van dat nogenblïk vervaardigde men poppen, dit* Yellow Kid voorstelden en bracht hem zelfs ten tonneele. Hij was gedurende een jaar de Koning van New-York en verdween daarna, alleen zijn naam achterlatend. Yellow S|n-iiM* eoiiimmilty.
(ain.i. heette eene communistische ge- meente, die in l.si\'ó. door aanhangers van 11 w e ïi, in den staat \' Miio werd
gesticht. Zij telde 7."\'— 100 gezinnen. Drie maanden later spatte /.ij echter reeds uiteen, tengevolge van moeilijk lieden, die uit liet verschil van den vroegeren maatseliappelijken stand der leden «aren geboren. Yen, (jap.)i — dollar, vroeger f 2.60
a f 2.71) waard, werd Kept. 1896 door
de Europeesche handelaars nog slechts voor f 1.33 aangenomen. I>e bniten- landsche waarde van den gen vernihi- derde sedert tot op de helft. Negen gen gelden in Japan voor fooi pond sterling (Kngelschl. De •Ht-i/e(\'stukken hebben eene goudwaarde van f ."i0.\'->-2. Yconiiui. noemde men te voren in
Engeland elk vrij man behoorende tot den stand, die zich tussehen de ridders «•il de lijfeigenen »if hoorigen bevond. Thans echter worden vooral de groots pachters en de kleine grondbezitters |
|||||||
|
I met dien naam bestempeld. Ook geeft
I men dien naam aan een soort van vrij- ! willige bereden militie, vooral voor de kustbewakïng en aan de soldaten der koninklijke garde (yemnett oftheguard), welke met de bewaking van den Tower zijn belast. Ycoinnii, (eng.), op oorlogsschepen
de bewaker ran het sefteepsproviand. Yctliolm Cross, (eng.), het kruis
ran Yeiholm. — Te Kirk ïetholm, in Schotland, werd 30 Mei \'l»s een Koning gekroond, en wei de Zigeuner Prins (\'harlie. voluit Charles Fan Kutherford. Hij is vijftien jaren lang Kroonprins geweest en op zijn 7<ie jaar gekroond tot ..Koning van alle Zigeuners in liet Koninkrijk Schotland." De kronings- pleebtiglieiil werd bij een steen, welke bekend is als Yetholm Cross, volbracht door den „Aartsbissehop der Zigeuners". die tevens het beroep van hoefsmid uitoefent en (iladstonc heet. De Koning I reed in een wagen, door tien ezels ge- 1 trokken, en zijne edelen reden daar achter, allen op ezels gezeten. Na een plechtigen optocht door den omtrek werd het feest met een koningsmaal besloten.
Yjufdpiislljzit\' Helften Irmhizuileu.
Ymlr, /.ie Kifiheim. Yoi\'Ick, naam van den gestorven
• hofnar aan wien Hamlei in Shakes- peares stuk van dien naam een wce- moedige herinnering wijdt en daarom door den hunioristiseben schrijver l.awrenee Sterne in de vorige eeuw j als pseudoniem gebruikt. Yovknche roos, zie lioxe-eu-soleil,
i witte roos. gevoerd als zinnebeeld, niet 1 als wapen. Ypocrns, ueHiapottraa. De burge-
meesters van Hamburg, Amsterdam in 14nl bezoekend, werden er onthaald op „twee quart Ypocras uten apteken" (uit de apotheek). > iiiii-Y urn. zie Three l/\'tt/e Hiaidtt
from school. Yvetot (Le Rol «1\' —, zie Rot\'
- d\'Ycetot.
|
|||||||
|
z
/.. ZAK ENZ.
|
||||||||
|
Külnische ZeitiiHff. Toen iiamchjk in
1833 aan de stad Keulen het stapel- recht «uitnomen en baar ter vergoeding een vrijhaven gegeven werd. ontstond er tusscben belanghebbenden een hevige strijd over liet nut of het nadeel van de nieuwe inrichting, die in genoemde courant onder liet afwisselende opschrift Zahlen beiceixen en ZaMen betrefeen nicht uitgevochten werd, Ziililt die IIHnnter seiner
Lieheu (Kr —,
I ml sicli. Umi i\'iliH kctntcn- i\'cs Maant,
(hgd.), hij telt de hoofden zijner liece- lingen, en zie, hij mist niet ren daar- ran. Schiller, das Lied votl der Qloche. Zsiïmpli. (Carthaagach woord), de
veelkleurige mantel, waarmede het beeld der godin Tanit werd omhangen en het palladium van (\'arthago. [>at voorwerp is vooral meer bekend geworden door den roman Salammbo (1863) van (i. F la u bert (1821— 8üi. Zhïii. 7. letter van het Hebreeuwsche
alfabet. Hebr. zajtn, van syr. zaint = l>ij\'-
Ziik (In — en aseh zitten,
in diep ongelakkigen toestand verkee-
|
||||||||
|
Z„ (hu ml.), op /•\'ran.tche munten, dat i
zij te Grenoble geslagen zijn. Zaai uw brood ;i:iii hIIc wa-
teren: grijp alle gelegenheden aan, om wat goeds te doen. Naar .les. XXXII : 2", waar die woorden letterlijk moeten op- gevat worden, omtrent een overal be- j bonwd land. Zie ook Werp nto brood enz. ; /iiiiici\'s, (mïl.)i aardappelen.
Zilbbur, (ai ab.t, Liederen. Volgens !
den Koran der Mohammedanen éen der ! deelen van der Christenen Heilige Schrift I (Oud- en Nieuw-Testament), die daarin ] onderscheiden wordt als Tordt, Zabbur en Injil (Indjil), d. i. Wet, Liederen en Evangelie, waarvan de Wet aan Mozes, de Liederen aan David, en het Evangelie aan Jezus gegeven is door (lod. Zacht jf aatle, (r e e t.), zacht
broodje wet garnalen. Zahlen bcwelsen, ihgd.i, <•///>*•« j
l/eirijzen, dikwijls verlengd tot Zahlen
Iirweiseii , HU{|t Benzeilbernj, moet eigenlijk lieeten takten entxchei- \\
den; aldus luidt liet namelijk op vele |
plaatsen in de geschriften van den j
lihijuschen natuurkundige en publicist j
Benzenberg (1777—1846). I>e uitdruk- j
king werd vooral verbreid door de j
|
||||||||
|
ZAK MAKEN (KEN). 1256 IAKDWBBTBM (KAAM).
|
|||||||
|
ren; herinnering aan oud-Joodsche ge-
woonten, zie Uen.XXXVIl : 34,Ksther IV : 1. ::. Job 11 : (*. Ook teeken van boete, bv. Han. IX : 3, Matth. XI: 21, Lok. X : 18. Znli maken (Een —, fin i I.),
een bed zoodanig opmaken, ilut degene,
die zich te bed wil leggen, tusschen de
handig opgevouwen lakens verward
raakt. ZiiltHlieii (Ze heeft liet—. of:
hij hui i hun v het — met de vi\'iichl. Spottend gezegd van een ge-
vallen meisje, die door haar minnaar werd verlaten (overal in Vlaanderen). Znllnlielu, pestilentie, pest; vroom
eufemisme voor die gevreesde ziekte, evenals gave Gods (z. a.). Zn lm. nest.), sein van de kellner.s
onder elkaar, als er dames binnenkomen, die een voetenbankje moeten hebben. Znlvlii(|, gr. chrisma (/.. a.). liij
het oude Israël werden profeten (1 Kon. XIX : lli i, priesters en koningen (1 Kam. IX : IC, X : l. enz.), door zalving, d. i. overstortiug niet welriekende zalf (vgl. IV. (\'XXXIII : 2> tot hun openbaar ambt gewijd. Vanhier tig. zalving met den Heiligen (leest (2 Kor. 1:21. I .Joh. 11:20,27), als Inwijding tot het leiden van een geestelijk, eelit-ehristelijk leven. l>u lïulgaarselie orthodoxe Kerk erkent den doop der 1£."Katholieken en I\'rotes- tanten: wat de (Irieksche patriarchale Kerk niet doet De kleine lïulgaarselie kroonprins Horig, Jan. 1804 geboren, de zoon van Vorst Kerdiiiand. U.-Katholii-k gedoopt, werd. hij zijn opneming in tle (ïrieksehe Kerk (Febr. 1.SV0 > niet her- doopt, maar alleen orthodox gezalfd, gelijk anders in de lïulgaarselie Kerk terstond na den doop zou geschied zijn Bij de plechtigheid der zalving wordt eerst een gewone dienst gehouden. Dan roept de priester (Aartsbisschop) de peten met het kind naar de „Keizerlijke Poort" — den hoofdingang der kerk — en nadat zij daar een kniehuiging heb- ben verricht, moeten zij in naam van het kind de gebruikelijke vragen beantwoor- |
|||||||
|
den. Het voornaamste punt der daarbij
af te leggen geloofsbelijdenis is, of de doopeüiig erkent, „dat de Heilige (ieest alleen van den Vader en niet van den Zoon uitgaat." Daarna worden voor- hoofd, mond, neusgaten, horst en handen van den doopeling gezalfd met mghra— ecne welriekende olie. welke door een Aartsbisschop moet gezegend zijn en uit Rusland ontboden wordt. Zambo, in Zuid-Amerika bet kind
van een neger en eene Indiaausehe vrouw. Zambo-neger = kind van een neger en eene Mulattin. (Geheel zwarte) Zambo-neger = kind van een neger en eene Zamba. Zambo elaro = kind van een rudiaati en eene Zamba. Zie ook Sambo. Zand, (barg.), suiker.
Zinifl (Iemiiml — In de oogen
strooien, verwarring stichten, sym- bool van de verstrooiing der ongeloo-
vigen hij Mohanied, In den Koran leest men: ..Niet gij, oMohamed, wierptstof in de oogen uwer vijanden, maar God verstrooide hen." Zit iidcr-inst itiiul. inrichting voor
meehano-tlierapie, orthopacdïe en mas- sage; medieo-iuechaiiisehe inricht ing. genoemd naar den Zwecdschcii genees- beer Dr. Onataf Zander, te Stock- holm. die in 1857 zieh bijzonder ging toeleggen op de behandeling der rugge- graatsverkronnningeu. welke bij kinde- ren ontstaan, meestal tengevolge van eene langdurige zittende houding. Voor de behandeling dezer afwijking vervaar- digde hij een mcet-toestel, om nauw- keitrig de houding en den vorm van het lichaam te bepalen. Zmulffroml (Dut staat maar
op een —. uit Matth. VII : 26, om-
trent iets dat los en luchtig is. In het \'losten is een huis op zand gebouwd zwak en wankelhaar in den regentijd. Met de gesteldheid van den bodem onzes vaderlands is dit gezegde in strijd. Zanilwervcn (Naar —, over-
leden.
|
|||||||
|
L2Ö7
|
||||||||||||||||
|
ZAKETT08
|
Z KI\'III.
|
|||||||||||||||
|
Zeebrand, noemen de Hagenaars
neet-licht tonder donder, Zce-eenhoorn, (wap.), eenboorn
(z. a.) wiens achterlijf vervangen is door een vissebenstaart. Zeclflvaalers, spotnaam voor de
inwoners van dè Oostvlaanisebe ge- meente Zele, naar de loeale nijverbeid. Zie Kfoddemam. Zeeleenw, (wap.), leeuw, wiens
achterlijf vervangen is door een vis- schenstaart. Zeemijl, eng. natttical wil f, •=
5900 Uijnl. voeten = 1852 meters — 1/60 graad op den meridiaan. Kene Kngelsebe inijl (Englïsh milt of attttnte mitc) — 1810 meters. Zeepaard, (wap.), paard met vis-
sehenstaart in plaats van aebterlijf. Naam van bet schip, waardoor Amster* dam overrompeld werd (Vondels Gtj#- brechtt, in navolging van \'t paard van Troje. Zecrwits, i,barg.), zeer teel.
Zeeuw, de gewone benaming van
den voormaligcn Zeeuwsehen rijksdaal- der, die in plaats van 50 stuivers, er 52 waard was; ja, als bij ongesnoeid en volwiebtig was, zelfs 53. Zeevlam,de koele »c/v/,die na heet e
zomerdagen uit de Noordzee opstijgt en zich over een groot deel van Noord- Holland uitbreidt, zeer schadelijk voor de gezondheid. Zeewijf, meermin. Vergelijk roman
van 011 in ana: r IIet buis van het Zeewijf". Zeur, aephlr, westenwind; bij Ho-
men» enz. zephuroa, van zophtnt — duisternis, ook bet westen als zijnde de nacht- of schaduwzijde van de aard- xehijf, Homerus Mist van geen aard- bul. Hij bracht den Urieken gewoonlijk storm en regen, maar den wcsterstranden zacht weder aan als lentewind. Vanbier zejir of zejier — zacht windje, aange- |
||||||||||||||||
|
Zanettos, Japanners, die ongeloo-
felijke kunsten met volkomen zekerheid uitvoeren, als het werpen met messen en ballen en brandende fakkels. Znefa th. vereeniging te Amater-
dam, op de <>e algemeene samenkomst voor Inwendige Zending, \'2\\> Mei 188.Ï gesticht t«>t steun der nagelaten betrek- kinnen van evangelisten. godsdienst- onderwijzers, weezen, ziekenverplegers e. d.: aldus genoemd naar Zarfat, waar de weduwe woonde, bij wie de profeet Elia een geruimen tijd zijn intrek nam, en die bij onderliield: volg. 1 Kon. XVII : !», 1D. Zie ook Sarepta. |
||||||||||||||||
|
Zat van dagen, afgeleefd; vgl. I
(Jen. XXXV : 29; .Job XLII : 17 (der | dagen zat i. Zebedéus (Het Is een — 9 een i
sukkelaar, naar Zebedéus (Matth. IV:
21), omdat men van hem nooit iets anders leest, dan dat hij de vader was van j twee van Jexus discipelen. Of misschien hieruit te verklaren, dat men, vol- gens .Mark. I : 19, "20, hein voor alles liet zitten, en dat dus in hem een type gezien werd van een lijdelijk man, een weerloozen tobber, Ook maakte .Matth. XX : \'20 niet Zebedéus, maar zijne vrouw een verzoek zijner zonen aan Jezus bekend, waarin men iets „stumperigs" zien kon, iets van een onuoozeleu bals. Zechlcu, nirv. zechiene», sechïe- I
tien, ïtal. zecchino, -tii, goudmunt t,= dukaat), genoemd naar la Zeccti, muutgebouw te Venetië, waar ze in 1280 het eerst geslagen is. Zecra fit.) = munt. Kopieën dezer munt. doch niet van goud, worden tegenwoordig gebe- zigd tot versiering van kostuums, dra- perieën, lampenkappen, vogelkooien, enz. Eén zechien = ongeveer f 4.—. |
||||||||||||||||
|
ZechoeH, (eekoêth), (n.heb r.), rer- i
dieH9t*. In bet bijzonder : de edele vrome daden van afgestorvenen, waarvan de \\ verdienstelijkbeid geaebt wordt, zegen te brengen aan hunne nakomelingen. |
||||||||||||||||
|
Zcdelljkc lichamen, vereeniging
van personen, die niet onder het begrip maatschap vallen, zij kunnen recbts- persoonlijkheid erlangen ingevolge de j wet van 22 April 1855, Stbl. n*. 82. |
||||||||||||||||
|
1258
|
|||||||||
|
ZENDING ENZ.
|
|||||||||
|
name lente, vooral in dicliterspraak. \\
Fr. sfptit/r, ïii welke taal de Kransche
soldaten in Afrika ook zephyrs heeten. , Zie hij Fai\'onitt». Zeiler, zie MonsseHen.
/< ;i*\'I vmi Hernefl} zie Her-
/«\'i|cii is er In (De —, heet het,
wanneer een vit nfHesch meer oplevert, dan men verwachtte. Men spreekt in dit geval ook van een verborgen zegen,P\\\\ denkt vermoedelijk aan de wonderbare vermenigvuldiging van meel en olie in du woning der arme weduwe te Zarfat, : door don profeet Klia bewerkt l\'2 Kon. 1\\\' : l—7i. Zie Sarepta en Zar/at. Zegenbede (Hoogeprlester-
If|ke —, Niim. VI : 24—2(1.
Zegevierende Kerk (De —.
zie Kerk. Zehoew. (n. hebr.), (van het llebr.
znhnb — gondj een gulden muntstuk, j Meerv. xehonefm. Ken Nederl. gulden wordt daarmee aangeduid. Zellstreek, zwarte streep op het
onbeweeglijk deel van du inrichting, , waarin het kompas geplaatst is en die ;
de lengte-as van liet schip aanwijst. Zeitiiiii|s(l< iitscli. ihgd.l, krun-
tendaitseh, voor de gebrekkige taal der hgd. nieuwsbladen, werd voor \'t eerst , door S c II 0 p e n li 8UeT (1 7KS— 1 Hllil), ge- | bezigd, en wel in diens Mateytallen zn i einer Abhandlntig llber tien art/en Vnfng, der in jetziger Zeii mit der •to\'tf s\'c f uu Spraehe getrieben tetrd. {Handschriftlieher XacMuss, 1864). ZcltllllllHfft\'lll\'HlM\'l\'.CllI MciINCll,
dei1 Helneii Kern! verlehlt luit.
(hgd.), een journalist lis» een man,die. \\
zijn loopbaan heeft gemist. Woorden, , hoewel in anderen vorm, door It i s- | ma rek geuit, bij de ontvangst eener deputatie uit h\'ügen iNov. 1862). Hij
beklaagde zich toen over de pers der
oppositie, die zich, naar zijn zeggen, _groott\'iidcels in de banden bevond van .loden, ontevredenen en lieden, die hunne levensroeping hadden gemist."\' |
|||||||||
|
Zei wel, (van het ehald. ztbel =
niest, drek), in de volkstaal gebruikt in i\\vu zin van drek\', eoddegoed. Vandaar een werkwoord ; iemand bezeïtcelen — iemand tot bet inkoopen van voddegoed overhalen, iemand voddegoed aansmeren. Zeloot, van gr. Zèliitès, betee-
kent ijveraar. I >aarmee werden bij de
Israëlieten de znodanigen bestempeld, die naar het voorbeeld van Phïneas iNnmei\'i XXV : II), ijverden voor de wet. In meer bepaalde beteekenis waren de Zeloten de raddraaiers, die in 66 n. (\'. den opstand tegen de Romeinen ver- oorzaakten. Dok nu worden blinde ijveraars, inzonderheid voor kerkelijke leerstellingen, alzoo genoemd. Zeniii>oiis, (zemiroth i bel» r. =
gezangen, In het bijzonder de llebr. godsdienstige tafelzangen bij deSabbath- maaltijden. Zemtiin. eroinn ucerblgf; in de
taal der Hindoes. Zenanastelsel is bet
stelsel van volslagen afzondering der vrouw(en) onder de Hindoes. Zemiiui-nehelil of -werk, het
zendingswerk van christelijke vrouwen
in «b- woningen der Heidenen en Mo-
baimneilanen. Ziinbivisiii. de verzameling van
beiüge boeken, waarin de godsilienstlcer is vervat van Zoroaster, den hervormer vanden volksgodsdienst in noord-oostelijk Perzic\', (t 529 v. (\'.). Uit Zeml = weten- schap, hoogere kennis, en uvesta = gezag, oorkonde. Hoewel die verzamel ing, welke, volgens Prof. Tiele. zeker reeds vóór Alexandcr den Cl root e (geb. 356, f 323 v. (\'.) bestond, voor de 1\'arsen (de oude Perzen) bestemd was; zoo is het Zend (de taal, waarin de boeken zijn geschreven), de taal der Bactriërs, eigenlijk aan te nierkeu als een dialekt van het Sanskrit (de taal der Veda\'s), en wijkt in klank- en vormleer van die der Panen af, Zc]i«llii|| ilev Gereformeerde
Kerken (Ui Nederland), in hare tegen* woordige formatie en combinatie ont- staan, nadat omstr. 1886 de overgroote
|
|||||||||
|
ZEVEN,
|
|||||||||
|
ZENDINGSPSALM.
|
|||||||||
|
/ciiuw vaii den ooi\'loif (De —.
het ffetd.
Zenuwachtige dame In W alb
stvect (De —, \'ie lienrx te New-York. Wallstreet is de straat, waarin aldaar de Beurs staat. Zcimwbladeii, uit seneblad, van
arab. xeitt), west-ar. sené (fr. sênê). Met zenuiren heeft het niets gemeen, zoomin als rennekool met venkel, (lat. fop n ir uiit m), met kool.
Zephyr, zie MoHStelien.
Zes cljfcnscliappcn dei* Sera*
plilnlsclie lieftlc (De —, 1> eigen kleine fouten groot aehteu; \'2> God be- ininnen en dienen, louter, omdat Hij (iod is; 3) gaarnelijden ter eere Gods; 4tGod hebben voor cenig voorwerp der liefde: ó) anderen trekken tot de liefde (iods; {)) standvastig blijven in de liefde tot den dood toe. Seraphinische liefde = de liefde der Seraphs (engelen als Gods- trawanten). Zes pond sec, (rest.), tiree triph
fier.
Zetten (Op den bon —. (mil.i,
van iemand rapport maken. Zcuntjcii, ook wel baksjongen ge-
heeten, de jongen, die op een sehip het eten aanbrengt, en verder den kok helpt. Zctis, Jupiter, zoon van Kronos en
Khea, de lioogste god der Grieken. be- heerseher van het heelal.
Zeven. Van ouds beeft men groote
waarde aan sommige getallen geheelit. een diepen zin aan sommige toegekend. Inzonderheid geldt dit van \'t heilige getal zeeën. Van alle rein vee moesten zeven paren in de Ark geborgen worden. (Gen. VII : 2). De gouden kandelaar, in den Taber-
nakel, bad zeven armen en lampen (Exodus XXV : :JL en vv.). Rondom Jericho moesten zeven om-
gangen worden gedaan, door zeven priesters, met zeven bazuinen, op den zevenden dag (Joz. VI : 4). Simson, de Xazireër droeg zeven
haarlokken (Richt. XVf : 13, li>). |
|||||||||
|
meerderheid der Christelijk-Gerefor-
ineerde Kerken zich bij de Hervormde (of Gereformeerde) Kerken in doleantie, (zie Doleerenden), hadden aangesloten onder de gemeenschappelijke benaming van „Gereformeerde Kerken in Neder- land" (z. a.)- l*e zending der Chria- tel. Geref. Kerk werd toen door die kerken in umi in ter hand genomen, terwijl aan eene corporatie van „l)epu- taten tot de Zending onder Heidenen en Mohammedanen" werd ongedragen, den arbeid der Kvangelisatie onder de niet-Christeiien in onze Oost te admi- nistreereu en hare belangen zo., daar als hier te behartigen. Medio 18*.)4ging ook liet arbeidsveld der Nederl, Geref. Zendiiigsvereeiiiging over: zoodat de Zending der t leref\'. Kerken in Nederland thans omvat: a. bet arbeidsveld der Zending te Batavia, Soerabaja (eil. Java) en te Melolo en Kabaniroe (eil. Soemba), en b. de Zending op Midden-Java, in de residentiën Tegal, Pekalongan. Banjoe- maas, Hagelen, Kedoe, Djokjokarta en Noerakarta. Zendlngfipi :i lm of liet Zen-
dinifslled van Israël, Ps. 90. ZcildllllfSpsillllieil, psalmen,
waarin het lsraëlietiseh zendingslied is
vervat; hoewel het daarin nat uurlij ker- wijs een geheel oud-Testamentiach ka- rakter draagt: Israëls God en dus God aan \'t hoofd der volkeren; de heidenen worden door Israël overheen!. Voor- beelden zijn: Ps. XXII : 14 (berijm.1; I\'s. XLVII : 1 (her.1); I\'s. LXVI : 1, 2 (ber.); I\'s. LXVI1 : 1 (ber.); I\'s. I.XX1I: (! (ber.); I\'s. LXXX VI : 5 (ber.); Ps. LXXXVII : 3, 4 (her.); Ps. XCVII : 1 (ber.i; Ps. XCVIII; I\'s. (\'lil : lil (ber.); Ps. CV; Ps. (\'XIII: •> (ber.); I\'s. CXV1I. In deze wordt de heerscliap/i/j van Israê\'ls God over al de volkeren der aarde als einddoel van het Godsplan met zijn erfvolk, bezongen. Zeilitli, uit As-Semt voluit bij de
Arabische astronomen: Semt-ar-ras, de semt van \'t hoofd = het sehedelpunt, toppunt; hetzelfde is azimut — tig. toppunt. — Zie Nadir. Zenoes, (zenoeth), (h e b r.), ontucht,
zedeloosheid. |
|||||||||
|
SCEVEX. 1260 ZEVEN.
|
|||||||
|
De opperste Wijsheid bouwde zich
een huis, waarvan het voorportaal op /even gebeeldhouwde zuilen rustte (Spr. IX : Ii.
Farm» droomde van zeven koeien en
zeven uren ((Jen. XI.1 : \'2, f>). In \'t hoek Daniel vindt men, dat
binnen 7 X 1" jaarweken de Messias komen zou (Dan. IX :\'„\'4). .luarweek = zeven jaren; 70 weken -- 4!>n jaar. < hn de 7 jaar viel liij Israël liet
sabbathjaar in, en om de 7X7 jaar het jubeljaar. In de Openbaring van Johannes wordt
\'t woord gericht tot de zeven gemeenten van Khin-Azië (Openb. 1:4 enz.). De eerste Christenen kozen zeven
diakenen (Hand. VI : 1—5). .Johannes zag vóór den hemeltroon
zeven lampen, afbeeldend de zeven Oeesten Oods H Ipenb. IV : -\\l. Johannes zag in Jezus\' hand zeven
sterren (Openb. I : 16) en in (Jods hand een boek met zeven zegelen (Openb. V : 1). Ook aanschouwde hij een lam met zeven hoornen en zeven nogen (Openb. V : 6) en zeven engelen niet zeven bazuinen 1Openb. VIII : 2i. Hij hoorde zeven donderslagen (Openb. X : 3). Johannes zag een draak met zeven
hoofden (Openb. XII : 8). Hij zag zeven engelen, met de laatste zeven plagen, en hun werden zeven gouden fiolen (schalen) gegeven i Openb. XV : 1. 7). Het Onze Vader telt zeven builen.
De Sadduceën komen tot Jezus met
een vraag omtrent zeven broeders, die achtereenvolgens gehuwd «aren met i-ene zelfde vrouw. Men moet zijnen naaste 70 X 7mnal
vergiffenis schenken. De kruNwoorden zijn zeven in getal.
Jezus zond 7X1" apostelen uit (I.uk.
X : 1. 17). In de Middeleeuwsehe Kerk leert
men van: zeven vreugden en zeven weeën van Maria; zeven hoofddeugden, zeven hoofdzonden, zeven werken van barmhartigheid, zeven sacramenten. I>e oudheid kende zeven planeten.
Zeven steden betwistten elkander de
eer. dat binnen hare muren Homerus het eerste levenslieht aanschouwde — nl. Smyrtia, lïhodus, Colophou, Salainis, (\'bios, Argos en Athene. |
|||||||
|
Zevenmaal werd te Jerieho op de
bazuinen geblazen. Wie Kaïn doodsloeg, zou zevenvoudig
gestraft worden. De bouw van den tempel duurde
zeven jaren. Hij de sluiting van het verbond tus-
sehen Abraham en Abimeleeh werden zeven lamineren geofferd) Oen. XXI : \'2*). Rome had zijn Septemviraut (zeven-
manschap); Engeland zijne Heptarchie (regeering van zeven Angelsaksische koningen i. Alva hield er zijn zeveustuiverslieden
op na (\'t loon voor hun verspieden i. liet /.eventuig was oudtijds een recht -
instelling in Holland: Diiitschlaud had zijn Siebengeriebt.d. w. z. zeven getuigen moesten zweren; waren deze getuigen geestelijken, dan zei men: „zweren met zeven stolen" of „geestelijk zeventuig". Van Friso wordt verhaald, dat hij
zeven jaren rondzwierf eer hij in Fries- land aankwam; hij liet zeven zonen na en verdeelde \'t land in zeven deelen. verbonden door zeven heirwegen. lïriekenland had zeven wijzen: Thales,
Ilias, l\'ittaeus, Chilon, Myson of ook lVriander. Cleobulus, Solon. De oudheid had zeven wereldwonde*
ren: De pyramiden van Egypte, de hangende tuinen van llahvlon, de Diana- tempel te Efeze, de Olympische Zeus van Phidias, bet Mausoleum van Arte- misia, de (\'olossus van Khodtis en den 1\'haras of Vuurtoren van Alexaudrië. „De zeven wijze mannen van [{ome",
Middeleeuwsch-historie, gedrukt te Delft 1483. De sage der zeven maagden is niet
onbekend. Door haar schoonheid wisten zij tallooze jongelingen tot zich te lokken, maar spotten niet haar liefde, weswege zij tot straf in zoovele rotsen werden veranderd, die den liijnbezoeker nog worden aangewezen. Het getal zeven speelt ook een voor-
nanie rol in den bouw van den Dom te Keulen. Alle afmetingen berusten op het getal zeven of veelvouden daarvan. In alle portalen of zijgangen zijn zeven nissen voor beelden; zeven kapellen omringen \'t hooge koor, \'t welk versierd is met zeven hooge pilaren; zeven kolommen scheiden elk der vijf schepen der kerk, enz. |
|||||||
|
ZEVEN. 1261 ZEVEN SMAHTKN ENZ.
|
|||||||
|
Zeven duivelen (De —, d. L du
patroons der hoofdzonden : Leviathan
lhoogmoed 1, Lucifer (eerzucht), Mammon (geldzucht i.Abaddon (toorn 1, Satan mijd j, Heheiuoth (gulzigheid), Asmodaeus ion- kuiseliheidi. Zevcn-en zeventig (77), noemde
men de beentjes van De Celles, om- dat deze prefect van Amsterdam zich populair had gemaakt door zijne kromme knieën. Zeven gaven vnn den Heiligen
Geest (Óe — f ir.k.i, Jesaja XI:2:
„en op hem zal de (ieest des Heeren
rusten, de (ieest der wijsheid en des verstands, de (ieest des raads en der sterkte, de (ieest der kennis en der vreeze des Heeren". Zeven geboorteplaatsen vun
Homerus (De —. zie 1/otnernx\' ye-
bowteplnnt*, Zcvcii-hcnveleit-stad (De —•
dichterlijke benaming voor Rome, van
lat. Roma nepticolli.<. Zeven hoofddengden (De —.
geloof, hoop, liefde, recht vaardigheid,
voorzichtigheid, matigheid en standvas- tigbeid, tot welke de andere deugden voortspruiten. Zeven hoofdzonden (De —»
hoo vaardigheid, gierigheid, onkuise h-
heid, nijd, gulzigheid, gramschap en traagheid. Zeven is een gnlg vol, 2 Sam.
XXI : tl—!•. Volgens ecnigen oorspron- kelijk van \'t verhaal dat David. ten zoen voor de door Saul gedoode <Jibeo- nieten, zeven zonen van Saul te Qibea liet ophangen. Anderen meenen, dat hierin een toespeling is te vinden op de zeven hoofdzonden of de zeven provin- ciën. De galgpaal placht hier te lande zeven pinnen te hebben. Zeven sacramenten, (r.k.), zie
Sacrament. Zeven smarten van Maria
(De —9 De profetie van Simeon (Luk.
II : .\'14, 3b); de vlucht naar Egypte: |
|||||||
|
I>e zeven kleuren van den regenboog
zijn bekeiul, alsook het Zevengesternte en de zeven sterren van den (i moten lïeer, Septein Triones. In de aardrijkskunde is bekend :Zeven-
zusters in Zweden. Zevengebergte in Duitschland, Zevenwouden in Friesland; Zevenbergen (Transylvaniê\'i in Oosten- rijk en in Noord-Hrahant; Zevenaar in (Gelderland; Zeven eilanden in de Mid- liellandselie zee,; Zevenhuizen in Zuid- Holland. .Zeven Kerken van Rome", beroemd
Hotel te \'s (iravenbage; weleer ook te Amsterdam eu elders. De zeven metalen : goud, zilver, kwik-
zilver, koner, ijzer, lood, tin. Zeven Vereenigde provinciën.
De „Zeven Provinciën", bet sebip van
De Kuvter. i tok spreekt men van de zeven koppen
van de hydra; de zeven heuvelen van Rome; de zeven monden van den N\'ijl; bet kasteel der zeven torens (te Con- stantinopel); de zeven keurvorsten; den /.evenjarigen oorlog: de zeven noten der muziek; de zeven kleuren van \'t prisma; de verandering van onze huid om de zeven jaren; de zevenmalige verandering der tong in den mond, alvorens te spreken; den zevenden hemel van Mohammed en van ben, die groote vreugde hebben; de zeven vrouwen van Blauwbaard en de zevenmijlslaarzen van den Wildeman. De zeven sehoonhedeu der vrouw.
Do plantenkunde kent: het zerenblad,
den ze venboom en bet zevendeel; de dierkunde: den zevenslaper of relmuls, SrpteniHtt, zevenjarig presidentschap
in Frankrijk ingesteld IH1H met Mae- Mahon, van wien: „j\'y suis. j\'y reste." In den Bonrgondisohen tijd en later
ook nog was een zerenjariy poorterschap te Amsterdam een vereischte om tot sebout te kunnen worden benoemd. Vergelijk ten slotte:
.Ken jonghe maegbt van .seven jaer, Heeft dan luier tanden allegaer", en wat daarover meer volgt bij (,\'ats\' Iloinvrtijck, II, d., Vrijster, alsmede .ijsvermaak of zeven jaren", van lio- bidé van der Aa: „Toen Wouter zeven jaren telde", enz. „Zeven kinderen en een wijf zijn zijn daaglijkseb tijd- verdrijf," Pont, Akkerleven. |
|||||||
|
ZKVEN TEGKK \'INKIJK (DK), 1262
|
||||||||||||||||
|
2EVEK-2EELAKDEK.
|
||||||||||||||||
|
drie (lagen afwezigheid van Jezus (Luk.
II : 46) J liet dragen van \'t kruis; de kruisiging; de afneming van \'t kruis; de begrafenis. Zeven tenen Thebe (De —.
g r. \' l\'/di) \'e/>\' I h ïjhaix, 1 a t. Septtm
contra Thebas, treurspel van Aesehylus rr 4.")i\'» v. C.)( i\'i 468 ten tooneele ge- voi\'nl, en ten onderwerp hebbend den strijd tusschen do tweelingbroeders Kteoeles en I\'olynices, welke laatste door zijn broeder uitgesloten werd van de heerschappij over Thebe, hun door bun |
||||||||||||||||
|
I meisjes, naast gebrek aan mannelijk
personeel, iu deze of gene landstreek. p Zeren — een onbepaald getal. Zeven wijzen vnn Grteken-
laiifl (De —, op de schoolbanken onthield men ze door middel van het volgend kreupel rijm, dat meester .lochem opleest in L an g en d ij k\'s Don Qu/chot ! II. 2: Solon, C\'hilo. Pittacus.
Thales en L\'leobulus, Ilias en 1\'eriander, .Maken net de zevenster. |
||||||||||||||||
|
vader. «ledipU-s nagelaten. Zes h
|
11
|
ulden
|
||||||||||||||
|
kwamen I\'olyniees ter hulp, nl. Adrastus,
Tydens, Auiphiaraus, (\'apaneus, Ilippo- medus en Parthenopaeus, die allen even- als Polynices zelf. vóór Thebe sneu- velden, behalve Adrastus. Zeven vreugden der II.Maand,
de aankondiging (Maria Boodschap), net
bezoek van den engel, de geboorte, (Ie aanbidding der drie koningen, de aan- bieding in den tempel, het vinden van Christus in den tempel, de hemelvaart en kroning der II. Maagd. Zeven weeFn vnn Maria (De
—, zie \'At-ren smarten.
Zeven werken van bnrmhar-
tljfheld (De —, onder deze benaming verstaat men : het spijzen ran hange-
rigen, liet laren ran dorstige», het kierden ran naakten, hef bezoeken ran kranke», hef loxkoopen van gevangenen, het herbergen ran rreemtJen en hef he-
graren ran dooden. Zes van deze zeven werken zijn vermeld Matth. XXV:3">, :;t\'». De kerk, iu hare voorliefde voor teren (zie Zere»), voegde het laatste er bij. Al zoo. zeven straal brekingen van de liefde, gelijk er zeven zijn van \'t licht. Zeven wijven vechten om
éiiic ïnansbroek, omzetting in de
idatte volkstaal der profetie van des. IV : !, die inet ontvolking, en daardoor gemis van den kinderzegen liet rijk van .Iinia bedreigt, door een inval der legers van IsraM en van Syrië onder de regee- ring van koning Jotham. Toegepast op ^en toestand van trouwlustigheid bij |
||||||||||||||||
|
Zeven woorden van «Jezus
aan het kruis (De —, Vader, vergeef het hun, trant zij
j ireten niet irat zij\\h>eni\\.uu. XXIII : 34). Vrouw, zie. mr zoon;—zoon, zie inre • moeder (.Joh. XIX : 26 en 27). Voortvaar, ik zeg n, nog heden zn/t
ge met mij in het paradijs zijn (Luk. XXIII : 48). Mijn God, mijn God, waarom hebt
(i/j mij vertalen (Matth, XXVII : 46 en Mare. XV: 34: eitaat uit 1\'salm XX : 2). Mij d»r.<f (Joh. XIX : 28) en nadat men Mem te drinken heeft gegeven liet is volbracht (Joh. XIX : 30). Vader, in l\'ire handen hereet ik mijnen geest il.uk. XXIII : 46). Zcveii-Zeelnitden, ook de Zeren
vrije Friesche Zeelanden, volgens som- \' mige berichten uit de Xllle eeuw i deelen van Groot Friesland eerst later iXVe eeuw) ten getale van zeven ge- speeialiseerd : 1) Westfriesland, 2) Oos- tergo. 3| Westergo, 4) Stellingwerve (met Vollenliove. Drenthe), j) (>roninger- land, il) Kmserland e. a.. 7) Kuistringer- land c a. De Hollandsehe Graven, die reeds einde 13e eeuw de West-Friezen hadden ten onder gebraeht, konden de onderwerping der Friezen beoosten het Vlie niet verkrijgen. Keizer Karel V, door koop erfpntestaat beloofde de rech- ten en vrijheden der Friezen te zullen beschermen; en bij de oprichting der Unie van Utrecht (Jan. 1579) is Fries- land als vijfde opgenomen onder de „ Zeven Vereenigde Provinciën" zie I <irieten ij. |
||||||||||||||||
|
ZBVEHDE-DAG-ADVEKTISTEX, 1263 ZEVEKSTL\'IVERSMEDEK.
|
|||||||
|
Zeven«1e-Oa«-AiIveiitlsteii of
Sabbatisten (z. a.t. eene der twee
hoofdtakken der vooral in Amerika verbreide Adventisten (of Eerst e-I >ag- Adventistein, eerste dag = zondag i.
eene zeer jonge, maar zeer roerige Christelijke gemeenschap. De Eerste- [>ag-Adventisten onderscheidden zieh in is.").\', in Evangelische Adventisten en Advents-christcnen. Over deze laatsten zie Sonhleepers, [)e Kvang. Adventisten nemen de onsterfelijkheid der ziel en de eeuwige verdoemenis der na lift Duizendjarig Uïjk opgestane g<»ddel<><»- zen aan: zij telden in istm in Amerika Bleclits 1147 geestverwanten. l>e eerste gemeente der „Zevende-l>ag-Ad vent is- ten" ontstond in 1*44 te Washington i Ne\\v-llaiiipsliirel:een voormaligseheeps- kapitein Joseph Itates verbond de Sabbat lishei lig ing niet de voorstelling der ophanden zijnde komst des Meeren (adventns Domini). Hun centraal leer- stuk is vervat in Openb. Joh. XIV: 12, lil als kenmerk van de gemeente dei- laatste dagen. I >cze tekst vormt liet motto van liet grootste hunner tijdschriften, ui. „The Advent and Sahbath Review Herald", opgericht in tX.">o door .laines White, die den grond legde voor eene uitgebreide litteratuur onder hen: want zij hebben thans (189(1) ongeveer 30 tyd- sehrifteu. Met „Internationale Tractaat- genootschap", door ben gesticht, ver- spreidt meer dan 80 gebonden boeken, en boven de 400 verschillende tractaten, waarvan sommige in de meeste Euro- peesehe talen zijn verspreid. Maakten zij sedert lH7u vooral groote vorderin- gen, hadden zij in 1894 vijf hoogesclio» len. en houden /.ij sedert isij\'2 iu elk oneven jaar in Itattle (\'reek eene gene- rale conferentie, — bet hoogste ressort hunner kerkgemeenschap, — sedert de laatste conferentie (15 Febr.—ü Maart \'95) wonnen zij 5000 nieuwe leden aan, zegenden 03 predikers in, en richtten 97 kerkelijke gebouwen op, en werd bun ganseIie aantal op pt. in. 4200O leden geschat. Ook te Hamburg wijdden zij 21 .Juli lH\'tó eene kapel in. Zevende-Datf-Baptlsten, Bap-
tisten (z. ft,), die de heiliging van den
Sabbat streng handhaven, Zij bestonden reeds sedert de 17e eeuw in Engeland |
|||||||
|
I en in Koord-Amerika. Thans ten onzent,
* te Haarlem, l\'it ben sproot, door de I bemoeiingen eener trouwe vriendin, die \' van New-York naar Washington ver- huisde, de gemeenschap der Zevende- 1 Dag-Adventisten (z.a.). Zevendeel lci|{n\'u (Het —, na
; doodslag in Keiinenierland en Wc>t-
j friesland. Middeleenwseh gebruik, het- ! welk sloeg op het aandeel van de boete, «elke in >oniniigc gevallen van doodslag door den dader en zes zijner magen nnu -t i worden opgebracht. Zevcilfl\'hnllle. een achtste deel
van een zeeuw en ook pietje genoemd | (z. a.t.
Zeveukliobbel — gemberwortel.
, naar de talrijke uitwassen.
Zevenmaal is •lodciirecht,
kwinkslag, als iets meerdere malen plaats
j beeft, bv. borreltjes drinken. Ontleend j aan het veelvuldig gebruik van het getal ; zeven onder Israël (de zevende dag dei- week, de zevende nieuwe maan, bet zevende jaar): vgl. ook I\'s. (\'XIX : Ml: „Ik loof l\' zevenmaal des daags". Zeven slapers (l>e —9 de zeven
heiligen: Maaimiauus. Malchus, Marti-
nianus, Dionysius. Johannes, Serapion en Constantinus, die bij de vervolging der christenen onder keizer Oeeius (251) iu een hol bij Kfczc vluchtten en toen de keizer bet bol liet dicht metselen in slaap vielen, waarna zij eerst in 447 onder Theodoslus II ontwaakten. Zij verbaalden den keizer hun wonderbaar ervaren en stierven daarop. Als bet op hun dag, 27 Juni, regent, regent het zeven weken. Zcvenstulvcvslfcdcn, aanbreit\'
gere der Inquisitie. Hooft zegt: „Ook hadde Laudtvooghdt aan alle hoeken zijn\' spien. om yders gangen gaé te slaan, die bij den Volke zeeveustuy vers- luydeii genaamt werden, omdat zij in penningen, op die waarde gesbtagbeii. het loon van zoo haatlyk eenen dienst ontvingen". (Ar«rf. Wet., V Boek, bl. 2W). L>c door Hooft bedoelde „pen- uingen" waren de vijfdedeelen van |
|||||||
|
2EVBNSTUIVEU8PENNINUEN. 1264
|
|||||||||
|
ZIENES.
|
|||||||||
|
Filipadaalders, die .sedert 1562 /.even
stuivers golden. Ze\\ en si ii i v 4 isjM nu ï nu en, in de
dagen der Inquisitie in de 16e eeuw, zilveren penningen, welke de aanbren- gers op de bloote borst droegen. Die penning stelde voor een Christusbeeld; midden op de borst van den Verlosser glansde eene /on nis teeken des lichts, voor hen zinnebeeld der Spaansche ln- quisitie. Zij heetten ook soldeniers i soldaten) van Christus. Onder de Hpan- jaarden hadden zij den naam \\nn f nette, iiirv. fitè\'fle* (aanbrenger, verklikker); de leden zelven der Inquisitie noemden hen familiare» (lat.) familiares = ge- meenzatne vrienden. Zeventig (De —, zie Septuagint.
Zeventuig, Middcleeuwsehe rechts-
instelling, in het NoorderkwartierKenne- merland. Waterland en Anistelland. be- trof in strikten zin Zandzaken, d. i. land- besit. Dienaangaande moesten de zeven naaste huren beslissen, «elke door den schout getiaagd werden op het land waar- over gesehil bestond. Daar werd wet en wederwet gegeven, gezworen wat waar- beid was; waarop vervolgens de vier- sehaar uitspraak deed. (>ok omtrent d ijkzaken hield uwn zeventuig; 4mannen van boven den dijk en :i vaubeneden(naar den zeekant! moesten de zaak onderzoo ken: dijkgraaf en heemradendedenver- volgens recht, d. i. zij wezen vonnis in overeenstemming met de uitspraak van het zeventuig. Deze uitspraak was wel ingewikkeld een vonnis; doch in Gelder- land konden de zeven geene getuigen dagvaarden: dit geschiedde door dijkgraaf en heemraden; en de beslissing van bet zeventuig werd niet altoos ten uitvoer gelegd, (lelieel in overeenstemming niet de Kngelsebe .Jury; evenals deze zelfstan- dig staat tegenover den rechter, stond het zeventuig tegenover dijkgraaf en heem* raden.Hij verschil van gevoelen „splitsten zij tnng", en werd waar eene meerderheid en eene minderheid ontstond, het oordeel der meerderheid gevolgd. Van bet vonnis van een zeventuig bleef eene akte be- waard uit de eerste helft der 14e eeuw, waarin een Domproost verslag geeft van het zeve>:tn/g, dat vóór hem gehouden |
werd, en gezegd wordt dat de zeven
hebhen geoordeeld (dus vonnis gewezen), zonder dat hierbij van bevestiging ot\' j nadere uitspraak wordt gewaagd. Heeft de Jury bij het Kngelsebe volk gunstig gewerkt; zoo is daarentegen de opheffing van het zeventuig hier te lande weinig betreurd. Zevenzot, zie Jodebord.
\'/. lek r on non llwroeho, heb r,
zikrono librachat zijne nagedachtenis zij ten zegen. Uitroep, vaak gevoegd bij den naam eens overledenen van vromen
levenswandel. (Vgl. \'Aikkoronn). Zie ilc gele binders vallen
CK -,
Met den zomer Is \'t gedaan. Hieronymus v. Alphen.
Ziedaar fle(n) vilder zelf enz.
Zie Daer is. Ziek liggen, (barg.), inliet tneht-
huis zijn. Zieke Man (De —• hèt Turksche
rijk, dat men meent, geen levenskracht
• als Staat meer te bezitten. Zlekcnbon, (mil.), een zieken-
rapport, zie ook Bon (Op de — zetten). Zlekeupent. (in il.), zieken vader
(in het hospitaal). Zlekenstnl. (mil.), het hospitaal.
Ziel, zie Zijl.
Zlelbroedcrschappen, vereen!*
gingen, die zich ten doel stelden, door
offers en gebeden, zielen uit bet Vagevuur te verlossen. Zlelverkooper, bijnaam voor de
tot voor korten tijd bestaan hebbende
I bezorgert van plaatsvervangers voor
de nationale militie. Ook ronselaar
beeft die beteekenis.
Zlcnemcr, (barg.), politieagent.
Ziener, (spreek chiner), (barg.),
veldwachter of politieagent. |
||||||||
|
1265 EIMOKNBE PKLGHIM (DE).
|
||||||||
|
ZJGKLNKK.
|
||||||||
|
Zljhaarnnnlden, gouden of ju-
weelen versierselen ter zijde van het hoofd der Friezinnen en Zeeitwschen, behoorend bij de nationale kap, als vrouweuhoofddeksel. Zijl. ook zeel, ziel, sit, bijv. in
Blokzijl, de Ziele (bij Twelloi, Silvolde (ald. en te Terborg), beteekent water- afvoer, sluis of doorlaat, Zlkk oponn, (xihkaroon), h e b r.
herinnering, gedachtenis, memorie, ge-
heugen. Zilveren kruis, door koning
Willem III in 1865, bij de 50-jarlge herdenking van den slag bij Waterloo, ingesteld voor de nog overgebleven oud-strijders van 1X13 en \'lö. I>it eero \\ teeken werd in lÖ\'.Mï door onze Koning- | innen gehecht aan het vaandel van het 8e regt. infanterie, waarin verschillende korpsen van den bevrijdingsoorlog in lateren tijd waren opgenomen, met name van de divisie onder (\'hassé. Ztlverlliiff, z.v. a. de sikkel der
oude Israëlieten, hebr. sehekel (letterl.
gewicht), ter waarde van f 0.75 van I onze munt. Jozef werd door zijne hroe-
l ders voor 2ü sikkelen (f 15) als slaaf
verkocht, zie Gen. XXXVII:28, waar l in de Statenoverzettiug ^/.ilverlingen\'\'
wordt gelezen. En Jezus, voor 30 zilver- lingen of zilveren penningen (Matth. XXVI : 1"\') door Judas verraden; dit laatste schat men op ongeveer f 40; volgens de Statenoverzetters öf 30 X omtrent een halven rijksdaalder (sikkel des heiligdoms) öf 30 X pi. m. f 0.65 ! (gewone sikkel). Zie boven, S/kkel.
Zlnjjeiide pelgrim (De —, de
; Kvangelieprediker 1\'hil i p 1\'h ilï pps,
een Amerikaan (gel), in 1834 te Stockton, \' New-York, t 25 Juni 1896 tel>elaware i in Ohio, bijgezet te Fredonia). Hij pre- j dikte al zingend, evenals een meistreel in zijn trant, van vroeger eeuw, in den vorm van recitatief, eene voordracht, ! die het midden hield tussclien werkelijk i zingen eu zangerig voordragen of spre- j ken. Philipps werd dus geheeteu naar zijn toonwerk a,° I8tj6, getiteld : The I singlng pilgrhn, naar Bunyan\'a (P/7- 80 |
||||||||
|
Zlgenner, ital. Zinguuo of Ziu-
aaro (vrouw. Zingarito), sp. Zineaio of Uitanos, port. Ciganoa, turkseh Tschingan, walaoh, gigant, houg. Cygdnt, litth. Cigénas. Vermoedelijk alles verbastering van tien naam eens volksstam!? aan de monden van den Iudus, — de Sigyuneii van HerodotusV — uit welken de Zigeuners, dat raad- selachtig zwerfvolk, hetwelk zich onistr. 1417 liet eerst in westelijk Europa ver- toonde, en in Hongarije zijn type liet best heeft bewaard. Zhiyaè-eica (ital.) = Zigeunerzang. A/f ei ziuganesea of ziiit/arvscit (i t a 1.)= op zijn Zigeunersch, d. i. verregaande onbeschaafd. In den tijd van Karel V: Egyptenaar», vanwaar \'t eng. Gypseys. Van een landlooper met donker uitzicht legt men gewoonlijk : \'t is een Zigeuner. Zij zijn verdeeld in vier klassen: 1. LiftffHrarjf of lepel- makers, de talrijkste, die ook een weinig landbouw uitoefenen; \'2. Ursary of muzikanten, die van hun instrument be- staan; 3. Lagê8hT die van waarzeggen en stelen leven; 4. Burkaseh, de slechtste der vier kasten, die als wilden onder den blooten hemel eu in bossehen zwerven, niet wortels, gras en aas tot hun onderhoud. — Ook toviieehprleys heeten wel Zigeuners, mn hun zwervend
leven, l-\'n iemand, die in zijne studiën of geschriften van den hak op den tak springt, heet eea litterarisebe Zigeuner. Zij dlc jie loo v tii ,ha n st en niet,
al wie het beste van eene zaak denken
loopen niet vooruit, partijdig oordeel vellend. I\'it .Jes. XXVIII: Hl. Vgl. Ev. (iez. CIXC : \'2, 4e regel. ZIJ komen als I n mme i*cii,h eer-
se hen als wolven, worden nis honden vei>|nn|f4l, en verheffen zich als adelaars. Voorspellende spreuk van een Generaal der JezuTteu,
omtrent de Jezuïten in Bohème gang-
baar in de dagen van Frederik V van de l\'altz, 1610—20 koning van Bohème door de opheffing en het herstel dei- orde bevestigd. Zfjdespfts, hgd. Seiilenspitz, zeld-
zaam sehoone sneeuwwitte keeshond, inet zwarte spitsstaande ooren en dito neus en oogen. |
||||||||
|
ZINNEBEELDEN VAX DEUGDEN. 1 2
fff int\'a progress front this worldtothe
next) Eens Christen» reize naar de eeuwigheid. Zinnebeelden van de lijfden.
Hiervoor vinden wij dieren en zaken
gebruikt: De leeuw is \'t beeld van den moed
(Spreuk. XXVIII : 1); de bij van de nijverheid; liet lam van \'t geduld (vgl. Jez. LUI : 7); de liond van de tronie; de eenhoorn van de kuischheid; de haan van de waakzaamheid; de mier van de voorzorg; (.Spreuk. VI : <>—S); Aepeli- kaan van de kinderliefde; de duif van den eenvond; de slang van de listigheid; de p/sc7* van de stilzwfjgend- heid, enz. Ken ««// is liet tecken van de staud- i
vastigheid ; een teugel van de ingetogen- heid; een turen van de eerbaarheid; een weegschaal van de gerechtigheid; een winkelhaak van de eerlijkheid; een gelijkzijdige driehoek van de ,ve- lijkhfid; een mtft* o/ ftoed ry» cc» w/oA- van de vrijheid; twee. sterren (Castor, Pollux") van de broederschap. Verder: liet krui* van het Christen-
dom; de Jtafre maan van den Islam; liet hakenkruis (Swastika) van liet Boeddhisme, enz. Zinnebeelden der Eviuij|c-
llsten. Ze worden door Jeremias
de Decker (geb. 1610) opgenoemd in deze versregels: Etn Engel bij M a 11 h ij a of Sera-
phynsche man,
Bij Markus eenen Leeuw, verbit op \'t overwinnen,
Een Os bij Lukas, en een Arend bij Sint Jan.
Zie ook: Attributen van —, Apostelen. Zinnebeelden dei\' Wereld-
de elen : Europa wordt voorgesteld als eene
maagd, op een stier (wegens de schaking van de Phenicisehe Koningsdochter Europa door Zeus in de gedaante van een stier) gezeten, en houdende in de eene hand een drinksebaal, in de andere een scepter; Aziè\' als eene maagd, die een wierook*
vat in de band houdt en een leeuw naast zich heeft; |
||||||
|
\'6 ZOAItlETEN.
Afrika als eene maagd, een kameel
of een krokodil bij zich, die een moin. als medaillon, op de borst draagt en een tot op den grond hangend wierook- vat vasthoudt; Amerika als eene jonge negerin met
pluimen op \'t hoofd, een pijlkoker op den rug en pijl en boog in de band. Zinneteekeiieii der Proleten.
In de kerkelijke kunst wordt Jesaia
gewoonlijk afgebeeld met een zaag; J e r e m i a met eene roede; K z e c h i ë 1 met een torenpoort; Daniël met een paar leeuwen; A m o s met een herders- staf; J o n a met een tca/visclt; M a- leachi met een engel; Joel met een leeuw; Za eb ar ia met een tem- pel; Na hum met een berg; KI ia met een raaf; Eliza met een twee- koppig en arend. De zinneteckeneu heb- ben betrekking nu eens op den naam van den profeet, dan weer op een be- kende plaats uit zijn geschrift, dan weer op een merkwaardige gebeurtenis in zijn leven, dan weer op eene over- levering omtrent zijn marteldood enz. Sommigen hebben geen vast teehen, en worden alleen herkend aan den naam onder \'t beeld. Zionisme, die richting onder de
Israëlieten, volgens welke deze geloof hechten aan de Mcssiaansehe beloften (des 0. Testaments), vooral in verband tot de herstelling van een oud-Israël in Palestina, op den berg Zion, waar de oude, door de Romeinen verwoeste tempel stond. In den laatsten tijd het streven om Palestina weder met Joden te bevolken. Zitten nis op de Mookerhei.
Uitdrukking doelende op eenzaamheid en
verlatenheid. De verwensching: „loop naar de Mookerhei!" doelt zeker op den ongelukkigen veldslag, daar geleverd, 14 April 1574. Zizl, (fr.), een taartje met coufi-
turen van abrikozen gevuld. Zoarietcn, naar Zoor, (vgl. den.
XIX : 22), ook Separatist Society ge- heeten, eene vereeniging, die algemeene gelijkheid en broederschap wilde be- |
||||||
|
EOARIETEK. 1-267 ZOÏLUB.
|
|||||||
|
van buiten af gehuurd worden voor
werk, dat de gemeente-leden best zelf hadden kunnen doen, als zij hun plicht gedaan hadden. De zaken der gemeente kwamen in handen van advocaten, die voor de verdeeling tier eigendommen en liet betalen der schulden moesten zor- gen. waarna de Separatist-Society tot de geschiedenis zal belmoren en het dorp Zoar een gewoon dorp zal zijn ge- worden. Zo til 11 kteckeiiB, (sterrenk.), de
teekenen of sterrenbeelden van den
dierenriem. I.at. zodt\'akus, van gr. zoodiakos, umi. kuklos (cirkel|; uit zooion (levend schepsel of wezen. dier). Fr. te zodiaque. Zoeklichten, electrische stralen-
bundel. die Op een punt gericht is, om dit goed in \'t oog te doen vallen. Als sterke
electrische zoeklichten onder de water- lijn worden aangebracht, en wel éen zoeklicht wit vooruit, aan elke zijde van liet schip éen rood en groen, en twee lichten scliuin naar achteren, dan wordt de juiste positie van een vaartuig tijdens mist waarneembaar. De lichten worden door het water veel beter voortgeplant dan in den mist. en zijn op zeer grooten afstand duidelijk zichtbaar. Zoekt, die vindt (Die —, Matth.
Vil : 8, door dezus gebezigd als drang*
reden tot het bidden om geestelijke gaven. Ondel* ons in scherts op allerlei dingen toegepast, Zoestaml, (in \'/ ia een toestand},
(toon.), ver beneden het middelmatige. Zoete Inval (De —, de bekende
geschiedenis van den man, die hals over kop in een Btroop- of honigvat komt te duikelen; indertijd een zeer algemeen onderwerp voor uithangborden van wiu- kels waar koek of wel zoogenaamd :<>i\'t goed (halletjes, kokinjes), verkocht werd. Ook het huis eener familie die steeds bereid is logeergasten te ontvangen, wordt tegenwoordig zoo genoemd. ZoTlnft, Oriekseh ondenvijzer in de
welsprekendheid uit Amphipolis in Ma- cedonië, waarschijnlijk ten tijde van |
|||||||
|
werken, ecne soort communistische
secte, die nu een bestaan van bijna Hn jaren, ontbonden wen! in IWÜ. Lang hebben de leden zich tegen het onver- mij il dijk e verzet en zichzelven wij» willen maken, dat de gelijkheid van vroeger jaren nog steeds bestond. Twee jaren geleden nog werd de „Three per- sons clans" aan hun grondwet toege- voegd, volgens welke de gemeente niet kon worden onthouden, zoolang drie personen weigerden zich in de ontbin- dïng te schikken. De oorspronkelijke stichters waren leden eener secte, over- een komend met die der kwakers, die in Wurtemberg aan de vervolging van andersdenkenden was blootgesteld. In 1819 verlieten zij het vaderland, mn in Amerika een toevluchtsoord te zoeken. Hun vrienden in Xew-.Jersey ontvingen hen en vergezelden dertig hunner naar het Westen, waar spoedig een geschikte plaats gevonden werd tot het stichten eener kolonie. l>e overigen volgden in het voorjaar. De Separatists, telden toen pi. m. •J"2.">. liet duurde niet lang of zij begonnen welvarend en zelfs rijk te worden. Volgens de grondwet dei- kolonie mocht niemand geld bezitten en moest iedereen wat hij verdiende in de algemeene schatkist storten, waarna het gelijkelijk verdeeld werd. (>odsdien- stlge plechtigheden bepaalden zich tot het zingen van een psalm en het voor- lezen van een preek eiken Zondag- morgen, en het huwelijk bestond uit een wederzijdsche overeenkomst in het bijzijn van getuigen, zonder verdere plechtigheid. De kinderen werden reeds zeer jong van de ouders weggenomen en ïn de gemeenschappelijke kinder- kamers, later in de school, opgevoed. Op hun veertiende jaar mochten zij naar de ouders tenigkeeren en moesten zij een vak leereu. Itij bun meerder* jarigheid konden zij kiezen, of zij lid der gemeente wilden worden of de kolo- nie verlaten. In de laatste jaren werden al die verordeningen zeer slecbt nage- komen, en eindelijk bestond de gelijkheid nog slechts in het voedsel, dat nog steeds gelijkelijk werd uitgedeeld. Het ergste was, dat er hoe langer hoe meer hom- mcls in de bijenkorf kwamen, die een goed leven hadden, zonder er iets voor te doen. Telkens moesten er arbeiders |
|||||||
|
12(is
|
||||||||||
|
ZOLLVEREIN.
|
||||||||||
|
ZONDAQ8BDITER.
|
||||||||||
|
Ptolemaeua Philadelphua (a° 2s;>—247
v. (.\'.). Ziji) kleingeestige vitterij op Homerus verwierf hem den bijnaam Homèromttstin (geesel, d. i. geeaelaar van Homerus); zijn scherpe, bijtende taal dien van knoon rbètorikox (rhetorische hond). Vanhier fr. Zotte = een af- gunstige vitter, kritikaster. Zollvereln . (h g d.i, tolverbond,
handelsvereeniglng in de Duitsche sta- ten.tot liet verkrijgen van een eenvormig tarief der tolrechten. Opgericht in 1819, vervallen in 18f.il bij de oprichting van den Noord-Dultscheii bond. ZriKcii (zakeen), (hebr.), een oud
man, een grijxaard. Zon vnn \\if-i« \'i\'litz (de —.
toen Napoleon I op 7 Sept. 1812 aan de Moskwa de zon zag opgaan zou hij zijn officieren hebben toegeroepen : Voile te soteif d\'Ansferlifz deukende aan de slag bij Austerlitz op 2 Hec. 1805, waar hij een schitterende overwinning behaalde. Vgl. Sègur, Htst. de Nap. VII, \'.\'. Zon Is ondergegaan (Zijne
—, vgl. .les. LX : 2n; .lerein. XV : it;
Mich. III : il. Zon = gelukszon. Zon Is wel tien graden terug*
gegaan (De —. heet bet aU de klokken o/> verschillend* plaatsen aan- merkelyk verschillen, met toespeling op des. XXXVIII : 8, waar Achaz\' zonne- wijzer Op verzoek van koning lliskia wel tien graden terugging, ten teeken, dat zijn leven nog met l.\'i jaren zo» worden verlengd. In nader verband hiermede beduidt de spreekwijs ook, dat iemand in korten tijd erg t-e.rzivakt is, of ook in zijne tijdelijke zaken is rerachterd; maar in dezen zin, alleen op den klank van achteruitgaan af, wordt aan de woorden eene beteckcnis gegeven, Juist tegenovergesteld aan die, welke ze des. XXXVIII : 8 hebben. Zon niet ondergaan over
uwen toorn (Laat de —. laat air toorn rüor den arond bedaren, geef
er niet te lang aan toe, I\'it Efe*. IV : 26. |
||||||||||
|
| Zondaarsliank, het zondaars-
bankje, bank van openbare zondaars, ook van boetelingen, in de oudste Chris- tenkerken. die om handel en wandel van de Nachtmaalstafel, van de II. Communie geweerd, tijdelijk van de gemeenschap tier Christenen waren uitgesloten. Hunne wederaanncining, na welke zij de zon- daarsbank verlaten mochten, geschiedde 1 gewoonlijk op den Hies absolutionis
(z. a.. en Donderdag). Ook bet I.eger | des Heils beeft in zijne samenkomsten
de zondaarsbauk. Zondag van den Dood, ir.k).
zie Kerkdagen (Luetare). Zondags|agei*. iemand, die zon-
der, dat hij met wapenen kan omgaan, in zijn vrijen tijd nu en dan op de jacht gaat, tot groot nadeel van meuscheu en : honden, maar zonder schade voor \'t wild. I Zondagskind, een op \' Zondag
geboren kind, waarvan men oudtijds ge-
! loofde, dat bet met buitengewone gaven
! was toegerust, o.a. dat het in het boek
der toekomst kon lezen. Wij verstaan er
I thans niet meer onder een niet bijzondere
| garen gebaren kind, maar een gefnks-
\\ kind, uit de oorspronkelijke duiding ge-
: Ieidelijk te verklaren. Mogelijk is Zon-
; dagskind eene vercbristelijking van het
f vroegere heidensch-germaansehe Don-
nertagskind.
Zondagglettcr, is onder de zeven
; eerste letters van het Alphabet, naar*
welke de afzonderlijke dagen der week van den aanvang des jaars al\' in alphabe- tische orde genoemd worden, die waarop de eerste Zondag des jaars invalt, en naar welke dan alle volgende Zondagen ge- noemd worden. Is bv. de 5e Januari een Zondag, dan is de Zondagsletter eene K (= de 5de letter van het alfabet). lm zoo is voor dit jaar 1899 de Zondage- letter eene A, omdat Nieuwjaar op Zon- dag viel. Zondagsrnlter. een onhandig
rijder, iemand die onervaren is in de rijkunst, \'t zij te paard, \'t zij op het rijwiel, daar hij alleen op Zondag ge- legenheid heeft zich te oefenen. (Vgl. Zondagxjager). |
||||||||||
|
ZONDE TKOES DEK II. GEKST. 1269
|
|||||||||
|
ZOO OUD ENZ.
|
|||||||||
|
Zonde tegen den H. Gerst,
om-erger frlijke zonde.Vgl. Mark. III: 29.
Zondebok. De béte noire, het kind
van de rekening. Ontleend van den éenen
der twee bokken uit Lev. XVI: 21. /ie Azazei. Zonden-eter, (sin-eater). In Wales
beerscht het zonderlinge gebruik, dat
een persoon, die tot liet verrichten van sommige bundelingen op begrafenissen gebuurd wordt, een brood en een bouten bak, met melk of bier gevuld, benevens een six-pence ontvangt, waarvoor bij zich belaadt met alle zonden, door den overledene begaan, en bein ontheft van de verplichting, om na zijn dood te moeten omdwalen. Zonder aanzien des per*
soons, d. i. zonder onderscheid, ont- leend aan 1 IVtr. 1 : 17, «aar tonder
aanneming staat. Zonder kracht o! heerli]k-
IicmI. oorapr. van een flauw, harteloos
gebed, met bet oog op Luk. XI : 4, waar aan bet „Onze Vader" het god- verbeerlijkeud slot van Matth. \\\'I : 13 ontbreekt. Voorts toegepast op aller- hande zaken. Zonder morren, vgl. Philipp.
II : 14 : „Doet alle dingen zonder mur-
mereren en tegenspreken." Zondvloed, de algemeene over-
strooming, welke in de oude oorkonde van Gen, VII : i>, 17; als „vloed der wateren" wordt beschreven, en het gansene toenmalige menschdom ver- zwolg, op Koach\'s huisgezin na. Het woord zondvloed, dat Mattb. XXIV : 3H, 39; Luk. XVII : 27; 2 1\'etr. II : ó, III : il voorkomt, gr. hatahlitêmóe
(waarin niets, dat op zonde oogt), ont- stond door volksetymologie uit o b d. m bil. sin-rtiiot, nut d. sintflöt, eigen- lijk „groote, algemeene" vloed. .Men schreef a° lUtïD sendrhet. — Men spreekt van een zondvloed van gesehriJ- ten, waarmee men in sommige tijden als overstelpt wordt. Zonestelsel zonetarief, in II011-
|
| garije bet eerst toegepast aboniicments-
systeem over bet gansebe spoorwegnet binnen een bepaalden kring en niet bij 1 bepaalde lijnen. Zone (fr.) = aard-
gordel ; g r. Zone — gordel. Zonen des ueweens, titelen de
Arabieren de jakhalzen om bun af-
sehuwelijk gegrinnik en pijnlijk builen,
\'t Zijn de avond wolven van llabak. 1:8, Zefanja III : 3. Zonnebeeld, (wa p.), zon met men-
scbelijk aangezicht er in geteekend. Zoniiebroii, In een tuin op tien
, minaten afstand van (On sof) Heliopolis
f (z. a.), volgens de legende ontsprongen
bij den boom, waaronder Maria op bare
i vlucht naar Egypte (Mattb. II : 14),
zich zou hebben neergezet, moedeloos.
omdat zij van buis tot buis tevergeefs
om een beker water bad gevraagd. 1\'it
j de wortels van dien boom zon de heilige
Sycomore zijn opgeschoten, die van zeer
breeden omvang, nog steeds zorgvuldig
van hekwerk wordt omgeven, om den
! pelgrims bet afplukken van takken en
bladeren te beletten.
Zonne laspencn(DrIe--,iba rg.i,
I driejaar tuchthuisstra/. Zonnekoning, fr. roi-aoleil,naam
door de kruipende bovelingen en dich-
. ters gegeven aan Lodewijk XIV. Zoo onwijs als Apostel Pau-
I lus, d. i. uitermate verstandig en wij». i vooral van iemand, die de waar beid ; zegt, uit 2 Kor. XI : 16, XII : 11 (vgl. 2 Kor. XII : *>>: iemand die zegt Maar
bet op staat.
Zoo oud nis de wen, van
Rome (of Kralliijfcnof Jitcatra). Zoo oud = zoo bekend; \'t is dus geen
\' nieuws, wat men komt vertellen. Pel-
\' griinstoebten naar Rome hadden van
I oudsher plaats. Ook naar Kralingen
i wegens zijne St. LIbrecbts-kapel,dic door
de vissebers, aleer ter baringv angst uit
te varen, druk werd bezocht; zelfs nog in
1711* door de IJ."Katholieke landlieden,
lang nadat van de kapel niets dan wat
puin en vervallen muurwerk was over*
|
||||||||
|
ZOO STILLETJES. 12
gebleven.— Naar.Pacatra. de hoofdplaats ]
van een gelijknamig distriet op Java, ter plaatse waar in 1619 Batavia verrees, alsmede naar liet Molenvüet luidt een groot* weg, langs welken zich sedert het midden en einde der vorige eeuw de gegoedste ingezetenen van Batavia, we- gena de ongezondheid dezer plaats neder-
zetten. Zoo stilletjes, nood iiczond,
antwoord In den volksmond op de vraag :
hoe gaat liet Y Uit Job XXI : 23. Zoon <ii;i;ii\' heli Je den verlo-
ren —, of de verloren zoon is terecht.
Op menschen en zaken toegepast, uit
Luk XV : 20, 24. Zoon fles Hemels, de keizer van
China of van het llemelschc liijk (z. a.). Zoople (Een —t (rest.), toddy,
(cognac met water). Zot z\\vi|i|en kan. houdt men
hem voor wijs (Als de —, uit Spreuk. XVII : 28: „een dwaas zelfs
die zwijgt zal wijs geacht worden, en die zijne lippen toesluit, verstandig". Vgl. .1. de Brune\'s Ken zot wanneer hij zwijgt. Keus wijs mans name krijgt. Ken dwaas die lijdt en weinig spreekt, Zijn zotheid neigen» uyt en leekt. Kn ons: (leen spreker die \'t den zwijger verbetert. — Veel en luid lachen en spreken wordt iu liet < tosten als met de ware deftigheid en waardigheid Strijdig geacht. Zotten, spotnaam voor de inwoners
van Brugge, van Uheel en van Ronae. — Oheel ïs algemeen hekend door zijne krankziiinigenkoloitie. Ronae heeft voor patroon Sint •Hennes, beschermheilige tegen de krankzinnigheid. Ken Waalach volksgezegde luidt: Saint- llerinè* gnêrit les /ons iles eiirlrotis ft laisse cenx de Renaix (Ronae) telt qu\'it» sant. — Omtrent den spotnaam der Bruggelingen bestaan verscheidene sagen. Toen zij eens aan keizer Karel V vroegen om een sothnis in hunne stad te bouwen, antwoordde hij : ,Sluit de poorten uwer stad, dan hebt ge dadelijk een zothtüs". — Toen dezelfde keizer hun eens Het |
70 ZOUTPILAAR,
kiezen tusschen twee gebouwen, waar-
van bet eene veel voordeel aanbracht, en \'t andere enkel tot sieraad diende, verkozen zij dit laatste, waarop de keizer zeidc : „(ie zijt zotten". — Aan eene buitengewone processie (16e eeuw) namen ook de bewoners van \'t Brug- sebe gekkenhuis deel. Deze handelwijze en de vreemde houding en gebaren dier gekken, verwierven den Bruggelingen den schhnpnaain van zotten. Zotten weten niet nnnr de
stad te i|nnii (Oe —, de dwazen zijn niet verstandig genoeg om den besten weg te vinden tot verkrijging van wel-, vaart. Stad — plaats van meerdere be- aehaving, verlichting cu welvaart. Uit Pred. X : 15. Ook meer algemeen: sff hebben er geen slag run om hnn doel te bereiken, omdat zij de noodige meiisehen* en wereldkennis missen, zij neten den neg naar de stad niet, /«na wil. lichte infanterieder Kran-
schen in Algerie. In half iulandsch costuum (naam van Zouava, een plaats bij Constantine, waar in 1830 de eerste Zona ven werden aangeworven). Dit corps genoot groote populariteit, waarom de vrijwilligers die (ook uit ons land) bij de vernietiging van de wereldlijke macht van den Paus, dezen te hulp snelden, zich Pauselijke zouaven noemden. Zonlell we-sonwel, hebr. (zo-
leel nresohee), een praat en een zuiper.
Deze uitdrukking ontleend aan Deiit. XXI : 20, dtent vaak tot kenschetsing van een zinnelijken verkwister, slempen en brasser. Zomin, (zona), (hebr.), ontuchtige
vrontc, Uchtekool. Oen. XXXVIII : 15, Deut. XXIII : WK Zont In zichzelf hebben, (Mark.
IX : 50), gevoelens van vrede en vriend- schap koesteren, in zich omdragen, inits- gaders bederf-wereude kracht. Zie Zo«t~ verbond. Zontpllaar (Staan als een —.
ontleend aan Hen, XIX : 26, waarvan
Lot\'s huisvrouw verhaald wordt, dat zij omzag, terwijl vuur en zwavel de steden |
|||||
|
ZOUTVAT ENZ. 12
Sodom en Gomorra verdelgde, en hier-
vo«r door (iod gestraft werd door in een zoutpilaar te veranderen. Groote, onregelmatige brokken asphalt borrelen nu en dan uit de Monde Zee op, en nemen dan allerlei grillige gedaanten aan, waarin de < lostersche verbeelding nok eene vrouwengestalte zien kon. Zoutvat omwerpen (liet—, vol-
gen» liet oude bijgeloof het voorteeken van verstoring van vriendschap en vrede: immers, zout is \'t beeld van hechte trouw. Zinrijk ia bet dun ook, dat in Leonardo da V i n c i\'s (f1519) ,1 vondmaal, .Judas het zoutvat omwerpt. Zont verbond. Aldus beet naar
Lev. II : 13, N\'uni. XVIII: 19, 2 Kron. XIII : 5, bet verbond tusseben Jehova en zijn volk. Me gemeenscbappelijke offermaaltijd was bij al de Levitische verboiidsotl\'ers de eigenlijke kern der bundeling. Moor liet gezamenlijk nntti- gen van \'t vleeach en brood des dank* offers, als bet heilige bondsmiddel, werd de vereeniging van beide zijden (God en Israël) als in renen boud plechtig gesymboliseerd, en als \'t ware in vleesch en bloed opgenomen. Zant, bij eiken maaltijd onmisbaar, bekleedde vooral bij zulk een bondsinaal eene gewichtige plaats. Als reinigend en bederf werend <vgl. 2 Kon. II : 2n—22) was bet een zinnebeeld van onverbrekelijke trouw, eii gold daarom als teekeu der verbonden. De uitdrukking toutverhond is nog in zwang bij de Arabieren, die gewoon zijn hunne verbonden door bet gezamenlijk eten van brood en zout te bevestigen, nok bij de Saizburgers was het gemcen- schappelijk zout likken een verbond- symbool. Zozen, kluiten boter van 5 kilogr.,
enz. Te \'s Hertogenboseb. Znchtend(Al —,naar Hebr. X(II : 17
wordt gezegd van een predikant, die weinig of geene medewerking van den kant zijner gemeenteleden ondervindt, zoodat hij zijn trerk al zuchtend verricht. Znchthangvorlage, ihgd.ï. Ge-
durende zijn verblijf te Oevenhausen (6 Sept. 1808) kondigde de Keizer van |
71 2ULEIKA.
|
||||||
|
Doitschland de indiening bij den llijks-
dag aan van een wetsontwerp „tot be- schenning van den arbeid ". in werkelijk- heid tot beperking van bet recht van eoalitie der werklieden, dat. naar bij er bijvoegde, tuchthuisstraf zou bedreigen tegen elk, die een werkman zou beletten te arbeiden, ja zelfs tegen ieder, die hein tot werkstaking zou aanzetten. Zoo werd aan bet ontwerp, dadelijk na de indiening spottenderwijs de aangeduide naam gegeven. Me behandeling werd ten laatste na de eerste lezing, tot Nov. is;iy uitgesteld l\'.M Juni 1899> ZnfiKAfrlknansche ml|ncn-
konlnji (»c —, Barnat o, t einde Juni 1897. Ztilrt-Afrlknanschellepnullek,
zie Transvaal.
Zuiveren (De —, de oud*refftnten
van 1794 en \'ifó hier te lande, die door het Napoleontisch bestuur aan den dijk gezet waren, en die door G ij s b e r t K a r e I van Hoge n d o r p bij pro- elamatie van 17 Nov. 1813 uit \'s(iraveii- hage, vruchteloos werden aangezocht, om, met uitsluiting der Revolutie- regenten, zich te constitueereu als Htaten- Generaal, met uitroeping van den Prins van Oranje als Willem VI. Zul verlnu, bet ontlasten van een
bezwaard goed van de daarop rustende hypotheek. Ziilveriii{fsee<l, of eed van zui-
vering is de eed of verklaring, die een gekozene aflegt, dat bij niets beeft ge- geven of beloofd om gekozen te worden. Zukmiitimislk, (hgd.), muziek
der toekomst, ter aanduiding der werken van K ie bard Wagner (1318—83), werd voor \'t eerst gebezigd in een opstel van I.ndwig Bischoff in de Jtheinischt Mmiktéiiung, 1859, No. 41. Zulelka, dochter van Giaför,pacha
van Abydos. Zij is enkel reinheid en be-
miunelijklieid. Haar verstand. vroolijk- heid, standvastige liefde en juist begrip van plicht zijn door Byron in zijn Bridfi of Abt/don schoon geschilderd. |
|||||||
|
1272 ZWAAItl» ZONDBQ (1KNADII.
|
||||||||
|
7.1*11 LIEBE ENZ.
|
||||||||
|
Zij belooft niet Selhn te vluchten en
zij tic bruid te worden, maar Giaflir, haar vader, doodt haren minnaar, en Zuleika sterft van verdriet. Znr LI< ii. wlll irïi dleli nicht
zwlngen,
I>och |jel»*lcli dlr die Frelhelt nicht, (hgd.), zie Liebe ete.
Ziisti-csh-di-ii ( Itv tliit\'—. Geut
(0.-Vlaanderen), vernield in de "e eeuw; Jirngge, in de 7e eeuw tot .stad verheven, en Antwerpen, vermeld in de Se eeuw. Bezongen door I.cd ega n c k, voor trien Aug. IM\',\'7 te Ëekloo een standbeeld is onthuld. „Kr zijn nu", — /.ent Jan v. Kijswijk, thans burgemeester van Ant- werpen — .geene drie zustersteden meer:
al de Belgische steden zijn zustersteden geworden". Zaai", iniil.i, gestraft,
Zmirslaan, mi il.), rapport maken.
Znnr worden of znnr raken,
(barg.). in den vat loopen.
Zuiii\' zijn. uu il.), gestraft zijn.
Zwanl, een jongensspel, zeer ge-
lief d, maar zeer gevaarlijk: hand en hand /.waaien de spelers om den eersten, den „kop", zoodat vaak de laatste door de centrifugale kracht tegen een muur of hoorn aanslaat. — of Zwei: het beweeglijke deel van
een teek en haak, dienende om scherpe hoeken over te brengen. Zwaan (Ajirlppynsclie—, Von-
del. geb. te Keulen. (Colonta Agrip- pina). Zwami (Coesche —, A n t o-
n i d e s, geb. te (loes.
Zwaan van Mantua, Publius
Vergilins Mar o. vermaard oud- Rouieinsch dichter, in 70 v. C. te Aiides bij Mantua geboren. Zwaan (De Maeoonsclie —,
Home r u 8, Maeonië was een deel
van Lvdie*. |
||||||||
|
Zwaard, het zinnebeeld van den
man, vandaar zivaardlren, waarin alleen een man mocht opvolgen; zwaardmaag, bloedverwant van vaderszijde. Zwaard- zijdf, familie van vaderszijde. Zwaard «Ie» jfeestes, geestelijk
wapentuig, waarmede men de macht eener vurige en krachtige welspre- keudheid uitoefent, I it Kfez. VI : 17, waar \'t eigenlijk beduidt bet zwaard dat de Heilige (leest in banden geeft, niet het geestelijk zwaard. I lok spreekt men van een vlammend zwaard fles geesten = de geestelijke kracht des geloofs, der reinheid eu der liefde; niet toespeling op den. UI : 24 : „vlammig lemmer eens zwaards". Zwaard des woords, de lcraeh-
tige prediking run het Evangelie, dat het woord (io\'ds is; vgl. Hehr. IV : 12.
Zwaard door de ziel (Een
—, eene rreeselijke zielesmart. Uit
Luk. II : ;\';>. Zwaard (Het — oni zijne len-
dea aorden, vgl. Kehem. IV : 1*. Ps. XLV ; 4. darde een ieder lief zwaard
om zijne lenden, beteekent hij wake Zich gereed tot den strijd. Zwaard (Tweesnijdend —,
1) Ken zwaard aan beide zijden scherp;
2) een bewijsgrond niet dubbelen zin,
die zoowel voor als tegen den persoon, die bent gebruikt, kan aangevoerd worden. Zwaard neemt, zal door liet
zwaard omkomen (Wie het —, alwie tot geweld zijne toeritteht neemt,
heeft irederkeerig geweld te duchten. (lezegde van Jezus in Matth. XXVI: 52. Vgl. Gen. IX : il. Dit gezegde was reeds bij de .loden spreekwoordelijk, zie Openb. XIII : 10. Zwaard vaa Damocles, zie
Da moei es.
Zwaard zonder ifrii:id«*. bij-
naam van Mr. L. W.C, Keucbenius reeds kort na zijn optreden, als lid der Tweede Kamer (1866) om de afdoende wijze, waarop hij voor de Indische staatkunde opkwam. |
||||||||
|
SEWAAUUDBOBDEUS. 1273 ZWANENUIDDEBS.
|
|||||||
|
zïjn allemaal zwakke raatjes", wordt
vaak ter verontsehuldiginggezegd.Wordt dus eigenlijk en figuurlijk gebezigd. Zwakheid Is nw naam, o
vrouw, zieFraitty thy name is, troman. Zwammen, (k. in. a.), verre/end
praten, kletsen, Zwaaenmaaiiden,iu deOermaan-
sehe tabelleer de Walkyren, wanneer zij in de gedaante van zwanen zich naar de
kampplaats spoeden, waar zij over het lot der strijdende helden moeten be- sehikken. lïij rivieren en vijvers ontdoen zij zich vaak van haar zwanenbulsel om zich te baden, of zij spinnen en werken aan bet weefsel van den oorlog. Zwauenorde (I>e —, werd in
1440 door l-\'rederik II, keurvorst van
Brandenburg, ingesteld. Xij omvatte een vereeniging van Vorsten en adellijke personen, die zich onderscheidden door een ijverige vereeriug der maagd Maria, en door onbekrompen weldadigheid. Nadat deze orde voor de inaebt der lier- vorming bezweken was, werd zij in 1843 vernieuwd door Friedrich Wilhelm IV, koning van Pruisen, als een vrije ver- eeniging van mannen en vrouwen uit eiken stand en van iedere belijdenis, tot leniging van alle lichamelijke en zede- lijke ellenden. Zwauem\'ldders, leden der Zwa-
uenurden, die allen haren grond zullen gevonden hebben in de ridderlijke deugden van Hellas («rallus, een krijgs- held, die zich bijzonder onderscheidde in de oorlogen van Kerel .Martel tegen de Friezen. Saksen, enz., en tot den eersten graaf van het land van Kleef werd aangesteld, omdat hij Karel Martel uit de Keulsehe gevangenschap bevrijdde. Helias zal in een gevecht tegen de Sara- eenen gewond en te Narbonne in 7:t4 overleden zijn; zijne gemalin Beatrix kort daarna. Zijn zoon Dirk 1 volgde hem op in zijn graafschap, waarover de vader 21 of 22 jaar zal hebben geregeerd. Helias voerde steeds in den krijg ecu zwaan op zijn rondas. Hij wordt afge- beeld ten voeten uit, met de orde van de zwaan op zijn borst, die aan een |
|||||||
|
Zwaavdbroederg, geestelijke rid-
derorde, omstr. 1202 gesticht door A1- b er t van Apeltern. bisschop van Lijtland. f 1220, in liet door hum tot eene vesting en havenplaats ingerichte Kiga, om strijd te voeren tegen de heidenen in Lij Hand. en door paus Innocent ius lil bevestigd. De nd- ders, die zich „broeders van den Chris- telijkcn rïdderdienst" noemden, hadden den regel en het gewaad aangenomen der Augustijner*; zij droegen een witten rok en mantel, maar hadden on de borst een rood kruis en xtcaard of de ronde afbeelding van twee kruiswijs over elkaar gelegde zwaarden. Hieraan ont- leenden zij den naam van ztvaard- broeders of ziraarddragers (gladtf er i of ensiferi). Zwaarden, zie Vlag en kiel.
Zwabberen, ueet.), schrobben.
Zwabberlialeu, (zeet.), spotroep
der matrozen, wanneer een onbevareue
door het slingeren van het schiji omver- valt, om de plaats, waar een andere onbe- varene gelegen heeft, weder schoon te maken. \' Van zirabber, een dweil, uit kabelgaren of lappen aan een steel ge- bonden en dienende om schepen en schuiten schoon te houden. Zwabberkapteln, (zeet.), ha-
juitêjongen met het vuile werk belast, o.a. met het afzwabberen. d. i. afdwellen van het dek. Zwnbenspieuel (I>e —. een
Duitseh wetboek, in de oudste band-
schriften gewoonlijk met den naam van „ï,and- und Lehnreehtsbuch", in de 14e eeuw ook met dien van „Kayserrecht", of in oudere uitgaven met dien van „Spiegel Kayserlichen und gemeineu Landrechts" bestempeld, en eerst op voorstel van (Joldart (1609) algemeen ,Kchwabenspiegel" geheeten, is in (>ppcr- Duit.sehen (Sehwabensehen) tongval door een onbekenden vervaardiger omstreeks liet jaar 127."» opgesteld. Zwak vat, ziraH-e rrouic. Uit
1 I\'etr. III : 7. (J r. skenos = ieder soort van gereedschap, huisraad. „Wij |
|||||||
|
1274
|
|||||||||||
|
ZWANENZANG.
|
|||||||||||
|
ZWAKTE EXZ.
|
|||||||||||
|
dubbele keten om zijn bals hangt. Op
den helm is een zwaan gezeten, en naast liem staat een groote zwaan met uitgespreide vleugels, den kop wendend naar den («raaf, als zijn patroon van liefde en eendracht. De toren van bet gewezen slot te Kleef voerde van ouds den naam van Zwanentoren. liet veld- teeken van Hellas werd tot een teeken van eer verbeven, en daarin vonden de later ingestelde Zwanenorden haren grond. Zn aneniH UU, bet geluid, dat een
zeker soort van /.waan de cyenns musicus vóór zijn dood zou maken; n\'g. laatste gezang of gedicht, hetwelk een dichter voor zijn sterven vervaardigt; laatste werk, hi dien zin is bet woord (ro.r et oratio cygnea) reeds bij Cicero (De orator» III. 2, (ij te vinden. Ziviii\' weffitH leli viel, doch
mftcht\' leli alles wissen, ihgd.i, wel weet ik veel, maar ik ton zoo gaarne alles trillen weten, lloethe, Fanst I (Nacht». Wagner tot Faust, als de laatste
hem heeft gezegd, ilat bet reedt) diep in den nacht, en zij dus bun geleerd gesprek moeten afbreken: waarop Wagner laat volgen, of bij dan morgen vroeg terug mag komen om hein nog bet een en ander te vragen ten einde zijne weet- gierigbeid te bevredigen. De zin teekent volkomen den boi-kcniucnsch, den be- krompen veelwcter. Zwart, het zinnebeeld van boos :
zwarte ondankbaarheid, zwarte hongers- nood (heiden, 1574), een zwarte kool, zwarte elfen, en/.., zie lager. Zwarte bende, bedriegers. afzet-
ters, oplichters en dergelijk gespuis, al- dus naar den naam van een omzwervend, nu dezen dan genen dienend gedeelte of overschot eener garde, opgericht tot een wacht voor den Itooniscb-koning en zijn zoon, eene saaingescboolde macht van oude krijgers, ten getale van 1.">0(> ruiters en 8IJO0 voetkneehten, die van Mets terugkwamen, zich door de schrik- kelijkstc afpersingen ten i)latten lande deden kennen, en o.a. iu Vlaanderen vreeselijk huishielden. Ook tHaribaldos <te aardia bekend. In 141)3 stond de I |
|||||||||||
|
Geldersche edelman Gvabert 1\'ieck, beer
van half-Asperen, van Zuilichem on Tan bet llooge Hui» te Beesd. aan bun
hoofd, en plunderden zij ."> Febr. het klooster van Marienweerd. Zwarte bock (Het —. eng, the
black\'book, uitgavenboeU.sehuldregister; tig. opsomming, lijst of herinnering van personen, met wie men niet te doen wil hebben. Zwarte dl amant en, steenkolen,
omdat ze kostelijker, maar minder kost- baar zijn dan diamanten; bovendien bestaan beide uit dezelfde stof, ui. koolstof. Zwarte €loo<I,y"-*7c/VA-/f\',die vooral
hi China heerschte a° 1346—52, bare slachtoffers eisehte bij müliocncn, en zich van China over Azië naar de Krim, Klein- Azië, Konstantinopel en Sicilië verbreid- de, in l:J47 iu Italië, in\'48 in Frankrijk en Dultschl&nd, in \'h> iu Engeland, De* ncmarken. Zweden. Noorwegen en l\'olen, in \'51 in Noordelijk Rusland. In \'61, \'69, \'72 en \'S\'2 herhaalde zicb de ziekte iu Europa, iu welk werelddeel gedurende de 14de eeuw ongeveer ">.\'> millioen menseden moeten gestorven zijn. Zwarte •laiuilojc van Venen-
daal, ook genaamd „de Vrouw Chrlati". „Zwarte Jannegie" houdt baar geregeld verblijf te Venendaal, somwijlen leidt zij de godsdienstoefeningen ook te l\'ols- broek, onder de gemeente Benschop. Het huwelijk is ten strengste verboden; slechts is bet echtelijk samenleven toe- gestaan aan degenen, die voor bun opname in de .kerk" reeds door de banden des huwelijks waren verbonden. Zij erkennen geen macht, tenzij die van (.iod en van Christus; volgens ben is geen enkel meiisch in macht verbeven boven een ander. Bijgevolg erkennen zij evenmin het koningschap, en hun geloof verbiedt bun aan den drager van het koningschap eer te bewijzen. Zij weigerden daarom hardnekkig den 3Ien Aug. 1.1. en evenzoo op den dag der inhuldiging door het uitsteken der vlaggen en het dragen van Oranje hulde aan onze Koningin te betuigen,— Op liet stadhuis te Schoonhoven, waar |
|||||||||||
|
7.WAUTK KASTEEL (lIKT). 1275 ZWAKTEN TIJD (ZIJN).
|
|||||||
|
Zwarte Piet, een bekend gezel-
schapsspel met de kaart, waarbij schop* penboer Zwarte 1\'iet is; de spelers laten elkander kaarten trekken; wie ten slotte
Bchoppenboer overhoudt, wordt met een gebrande kurk zwart gemaakt. — < >ok een gevreesd zeeschuimer uit Frrdi- nand Huyck. Zwarte pest, ook hubonische en
hnbunenpest genaamd. ltobbel-of builen-
pest. Ze teisterde Kin opa in de Middel- eeuwen, en brak T> Mei 18\'.\'4 uit te Hongkong, het middenpunt van China\'* handel. Zwarte Prins (De —. bijnaam
van Eduard, als Prins van Wales later koning van Engeland, den over- winnaar bij Crecy (1330—76), aldus gelieeteu naar ile kleur zijner wapeu- rusting. Zie lek dien. Zwarte werelddeel (Het —,
omschrijving van Afrika, als liet vader-
land der negers. Zwarte Zomlau, (r. k.). oudere
naam voor Laetare (/.. a.i. omdat de Kooinsehen in Silezië, in de Laitsitz, en elders in Duitschland op dien dag een pop van stvoo enz. vervaardigd, met groot gedruiseli plegen rond te dragen en dan in \'t water werpen, aangezien de dood alle levensvreugde uitsluit. Zwarte zusters, benaming der
leden van de orde der Servitiunen. naar hare zwarte kleedij. Deze orde ontstond in het midden der 13e eeuw. breidde zich uit in de landen van Noord-Europa, waarin de Serriefeu (z. a.l zich gevestigd hadden; maar telt thans nog slechts enkele kloosters. Zwarten, in de Middeleeuwen ko-
peren munten, bv. zimtte korten, Zirarte
tornooinen e. a. in tegenoverstelling van witten voor zilveren munten, ook blanken genoemd. Zwarten tijd (Zijn —, noemde
N. üeits den tijd omstreeks 1S3i>—50 toen hij de Engelse-hen navolgde en vooral dweepte met Byron, In dien tijd gaf hij uit: José, Kater, Gitft de Vlaming.
|
|||||||
|
de zittingen worden gehouden van liet I
kantongerecht, krijgt men zachtjes aan I een aardige verzameling van .... petten. ! De volgelingen van „Zwarte .Jannigje ; van Venendaal" nl., als ze voor de i Kechthank moeten verseliijnen. wat nog al eens gebeurt in den laats ten tijd. hebben gemoedsbeswaren, om bet hoofd te ontblooten voor den „aardschen rechter". Ken rijksveldwacliter neemt dan natuurlijk de moeite, om den be- z waarde even van zijn net te ontlasten, en ongedekt verlaat deze na afloop van de rechtszitting bet stadhuis, omdat zijn geloofsovertuiging hem verbiedt, de tij- delijk in beklag genomen pet weer in ontvangst te nemen. Zwarte kasteel (Het —. het .
slot Machina, in het Overjordaansche, het land van Moab,aan de kust der Doode Zee, waar Herodes Antipas, vier vorst j van (ialilea zijn geboortefeest vierde, ! Matth. XIV : 6, Mark. VI : 21 beschre- ven, on waar Johannes de I tooper ge- vangen zat, op zijn bevel te dezer gele- genheid gedood. Zwarte kindertjes, üeCadmus.
Zwarte knust (Be —, heeft haar
naam gekregen door het verkeerd ver-
staan van gr. nekromantefa, d. i. op- . roepen van dooden, om van hen de toe- komst te vernemen. In \'t lat. vertaalde men dit door nigrt>ni(tntia,\\n\\\\ nir/er = ! neger, d. i. zwart. Zwarte leger, naam van het eerste
Europeesche staande leger, doorMatthias (\'orviuus, zoon van Huiiyadi .lanos, om- streeks !4Nf> georganiseerd; waarmede hij de legers der verbonden koningen van BÖheme en l\'olen overwon, het beleg voor Weenen sloeg, en Oostenrijk, Stier- marken en Karinthië onderwierp, Zwarte Margriet, M argaret ha
va n Vlaa n de ren, gravin van Hene- gouweu, die met den Koomscli-konhig Willem II, graal\' van Holland in r2">3 in oorlog geraakte, doch in l"2r>4 met hem vrede sloot, terwijl zij Henegouwen aan haren vei-stooten voorzoon Jan van Avenues overliet. |
|||||||
|
ZWARTJE. 127lï ZWIJN VAX EPICJI"JU S.
|
||||||||
|
Zwartje, (borg.). koffie.
Zwuveltfe In drletta en een Klok|e te meer (Een—, zei vroeger de misplaatste zuinigheid; een ara re f f je
is een ouderwetsche ronde zwavelstok die zich gemakkelijk Hel splijten. ,.u;iii\'lsi(il.iicn. bijzonder vrome
m<.t*chen, afgescheidenen, anders dan anderen en vooral de vreugden der wereld versmadende; zinspeling op de ZtcQndrechtsche Nieuwlichters (z. a.), die zwavelstokken verkochten. Zweedftelie iiucllte|faal, naam
voor de beroemde zangeressen .lennv Lind. later Mevr. Uoldaohmtdt, in 1821 te Stockholm Rehoren, en Christin e
Nilssnu, later als gravin «ie Miranda niet meer in \'t publiek opgetreden. Zweedsehe Iteauinur (De —,
Care) <l e (leer, geb. in Zweden. groot entomoloog (insektenkundige), f 177S. He Kranseliinan lleauntur, f 17.")7.
selireet\' o,»k over insekten. Zu eet uwn uansehljiis zult
1|IJ uw brood eteu (In liet—, zie In h>t zweet, enz.
Zweetkamertje, liet kantoortje in
t Universiteitsgebouw te Leiden, waar de studenten wachten, totdat zij hinnenge- roepen worden hij de professoren, om examen te doen. en waar zij den uitslag van hun examen verbeiden. Zie ook hasciate enz. Zwel Seelen umi eln Gedanke,
Zwel Herzeu uud eln Schlag, (hgd. i. tiree zielen en één gedachte,
tiret harten en één slag, ter kenschet- sing der liefde, is ontleend aan het dramatische gedicht Der Sohn der Wildnis van F r i e d r i e h Halm (recta von M iinch - Be 11 i ngha u sen, lsur.— 71i, woorden van l\'arthc- n i a, II. Zwei Seelen wohnen ach! in
inellier Krast, (hgd.), ttvee zielen tronen ach, in mijne horst, d. i. er is een tweestrijd in mijn binnenste. *!oe- the. Fttuut I. (Voor de poort). Faust t.it Wagner; liet eenc gevoel doet hem |
||||||||
|
naar het ideale, het verhevene haken:
het andere droomt van liefde, roem en eer. Vóór hem had \\l a e i n e reeds in het He zijner CaHtiques spirituele geschreven : ./*\' tronre deii.r hom mes en mol = ik roei tiree nu nadien in mij en Wieland, in diens drama Die Wahl des I/erkntes (17731: Zwei Seelen — ach, ich fi\'thf\' es zn gewiss!
Bekampjen sieh in meiner Brast Mit glticher Kraft = tiree zielen — ach, \'A\' gevoel het af te goed! — ln\'- strijden elkaar in mijn hart met gelijke kracht, Zwemmend, (wap.),heeten visschen
wanneer zij waterpas in \'t schild staan. Zweren hlf kris en kras =
i zweren hij hmnj en laay. Volgens eenigen
van Jnrati\' per Christnm et crucem. Anderen meeiien dat kris is getrokken uit Christus en dat kras slechts is ont- staan door de zucht naar alliteratie. Zwetschen-rnmmel, zie Kartof-
felkrieg. Zwetache (hgd.) — pruim, \'kwets. Zwtekaiier proleten, dwepers
in 1521 uit Zwlckau, een stad in Sak- sen, verdreven, die zich In Wit ten- berg kwamen vestigen. Zij waren vol- gelingen van Thomas .Miinzer. in 15211 eerste prediker (pastor primarins) te Z wiekan. en beweerden rechtstreeks van (iod nieuw licht ontvangen te hebben, na vooraf de vereisebte graden van ontbolstcriiig, bekeering, zelf-be- peinzing, ellende en gelaten onderwer- \' ping te hebben donrloopeii. I )oor dat
licht gezegend achtten zij Luther slechts I een achterblijver, en Wet en Evangelie,
slechts doode letters. Studie, wetenschap i en kennis van talen was overbodig.
1\'ractiscb te werken was bet eerste vereisebte. Zij zijn maar een korten tijd voor de Hervorming gevaarlijk geweest. Zwijn van Epleurus, werd
Maarten l.uther, Duitschlands Kerkber- vormer, door de Jezuïeten genoemd, en wel omdat hij zich in den echt begaf. De F.picuristen stelden den lust dei- zinnen op den voorgrond. |
||||||||
|
Cc ^?3/3
|
||||||||