De Lapekoer f^n Gabe-Skroar

r^\\ TROCHSKODDE.

Broerreu IIAL1ÏERTSUA,

~-v BY ELKOAR SAMMKLE FKN

DEVENTER 1895.
Deventer Boek- en Steenrlrukkerjj, vroeger firma J. de Litnge.

Kast 160
PI. E N°.18

DE LAPEKOER FEN GABE-SKROAR
TROCHSKODDE.

De Lapekoer fen Gabe-Skroar

Broerren HALBERTSMA,

BY ELKOAR SAMMELE TEN

W. F\\ DE VRIES.

DEVENTER 1894.
Deventer Boek- en Steendrukkery, vroeger firma J. de Lange.

It is nou al mear as sauntich jier lijn, dat de earste stikken
fen \'e Broerren Halbkrtsma yn it Ijocht kamen.

Sont dy tiid binne seden en brükmen yn Fryslan, lyk as yn
de measte oare Idnnen tige foroare. Ytlike dingen, dy \'t destiids
by elk bikend wieme binne yn iinbruk en de nammen derfen yn
it forjitboek rekke." {F. H. en H. 1891, side 64.)

Mear as ien forhael spilet boppedien yn it Fryslan fen de
18^^e of 17^(l<> ieit en der wirdt folie yn oanhelle hwet nou forgetten
of totninsten yn in skülherntsje fen lis ïinthdld weitreaun is.

Ek brüke de skriuwers wirden en sizivizen dy yn it Fryske
wetterldn, hiver H sy hikke en tein binne, tooi, mar yn oare oarden
net Mem binne.

Under it lézen fen \'e Rimen en Teltsjes haw ik oanteikene,
hwet nei myn tinken nedich forklearre of opheldere wirde moast.
It kin net oars of der scille goeds wêze dy fine, dat ik to folie
en wer oaren dy miene, dat ik to min jow. De miette is in
kostlik ding, mar slim to roayen. Stiet er hwet to folie yn myn
boekje, icêz dan sa goed, lezer! en slach it oer. En fynt de
iene ef de oare yet hwet yn R. en T. der H er by my forgees
om siket, och, freegje dan asjebleaft efkes yn ien fen ils Fryske
Tydskriften; kin ik jimme dan net helpe, wel nou, dan is er
faek wol in oaren.

Ik haw om myn boekje for inoar to krijen in bulle freegje
moutten, mar ik haw derby ünderfoun, dat elts, dy ik oankaem,
as er mar koe, my graech helpe woe. Derfoar siz ik hjarren
allegearre tank.

Dy tank komt bynammen ta oan de hear Mr. Ph. v. Blom
yn Den Haech, dij sa goed wier om myn skriuwen troch to sjen
foar it printe waerd. Sunder syn stipe scoe ik faek stykjen
bleauti wèze of hie \'k to minsten it rjuchte paed net helden.

Ik hoopje, dat dizze oanteikeningen oan lezers fen \'e Rimkn
bn Tkltsjes fen nut en nocht wêze meye en hja dy forhalen en
dichten der better troch fetsje, hwerfen de hearen Leopold sizze
( Van de Schelde tot de Weichsel III, blz. 139): dat zij meenen
ze ten zeerste te mogen aanbevelen aan allen, die van een echt
gezonde lectuur houden.\'¹\'¹

R. en T. = Rimen en Teltsjes fen \'e Broerren Halbertsma,

oarde (ek tredde) printinge.
J. H., L. N. = J. Halbertsma, Letterkundige Naoogst, 2 dl.
De H. H., ld. Fr. = De Haan Hettema, Idioticon Frisicum.
S. W. = Van de Schelde tot de Weichsel, van Leopold.
W. D., S. R. = Waling Dijkstra, De Silveren Rinkelbel.
V. D. = Van Dale, Woordenboek der Ned. Taal.
Cor., H. T. = Coronel, Historische Tentoonstelling.
J. W., O. N., = Johan Winkler, Oud Nederland.
R. c. a., M. v. H. = Roosjes c. a., Merkwaardigheden v.

Hindeloopen.
F. H. en H. = For Hüs en Hiem.

oer \'e spillen, der \'t Pibe-Rommerts jonges bazen
yn wieme en ek oer oare.

It kcatsen wirdt folie dien yn it Noarden fen Fryslan, mar
oeral net op deselde wize. Ho \'t it op it ISildt en yn oare
streken fen \'e Westhoeke ta giet is to sjen yn it moaye boekje
Friesland en de Friezen, ütjovvn to Ljouert fen Hugo Suringar,
do \'t de Historische Tentoonstelling" halden waerd yn it Hóf.

Yn \'e Dongeradielen keatst men mei syn fjouweren; by priis-
keatsen moatte de dielnimmers trocli inoar lotsje, hwa \'t maten
wêze scille.

Twa steane foar \'e streek to opslaen; de beide oaren sa \'n
25 M. fierder yn it park om ut to slaen. De opslagger mei
net oerrinne, d. w. s. as er in oanrintsje nimt net mear as ién
stap oer de streek dwaen. De ütslaggers (de beste stiet ornaris
efteroan) sjngge tige ta; komt de bal yn it park en hja slagge
him net werom, dan telt dat fiif for \'e opslaggers. Dy binne
der dan ek op üt de ballen sa to slaen, dat se min to krijen
binne; sy bringe se krekt foar yn it park en dan leech by de
groun (in pripper neamt men dat) of yn it hoekje of twisken
de beide ütslaggers yn, ens. Is de bal to koart (komt er foar
it park del) of buten (fait er bisiden it park) dan telt dat
fiif for \'e ütslaggers, doch allinne de earste slach mar. Bart
dat letter wer dan moat de oare man fen it portuer opslaen.
Wirdt de bal werom slein oer de streek, dan hyt er boppe; sa
\'n boppeslach telt fiif. Binne de ütslaggers sa lokkich, dat
trijeris oanien to lappen, dan telt de léste boppeslach tsien en
hja binne dos op tweintich. Mar dat fait net folie foar; meastal
bliuwt de bal hingjen twisken it park en de streek, omt de
ütslaggers him net fierder krije kinne, of om \'t er fen de oaren

kenrd of in ein weromslein wirdt. Dan is er in keats en de
porturen geane ₀m, d. i. se forwikselje feu plak en fen wirk.
Slagge dy fen \'e streek nou beide buten of to koart, dan telt
dat for it portner yn it park tsien; sa folie hawwe hja ek, as
se de bal twa kear de keats foarby slagge. Dogge hja dat
net, dan telle de opslaggers der tsien foar. Wirdt de bal twa
\'ris boppe slein op in keats, dan is dat for \'e ütslaggers in
foarntsje fen tweintich punten, mar dan jowt in tredde boppe-
slach net mear as fiif. Der hawwe jiinme it foi^-neamste; it
kin wêze dat er yet mear oan fêst is, mar folie net. Mei 35
punten is it üt.

Fen it keatsen biune ytlike sprekwirden yu \'e deiske tael
opnonimen, b. g.:

For master opslaen."

Mekoar lieine en slaen."

Foar de ballen stean."

Mekoar de ballen takeatse."

Foar de ballen opdraeije."

It lippen is yn Fryslan oars net folie hiem as op it Bildt.
Op \'e toelle fen iu ald weinstsjil, dy in bytsje skean op \'e
groun stiet, laeit in houten bal. De spiiers geane in ein der
óf stean en smite nou mei kneppels (tippetstokken) nei dy bal
om him sa fier as it kin foart stouwe to litten.

Kopkpsliiifrcrjon haw ik as jonge faek mei dien. Wy kochten
elk in heale gronwe koeke (neimakke Dimter of blau-melt),
namen dy by de iene ein yn \'e folie fust en slingeren dan mei
de earin, sadat in great stik fen \'e koeke der óf en in foech
ein foart stonde. Dy sines it fierst kaem, hie de koeke fen
syn maten woon. Der siet wol \'ris in inkel sankerltsje oan,
mar dat waerd sa goed sa kwea oan \'e broek öffage, en bleau
er al hwet san oan, nou, dat wier net djipper: san skierret
de mage" sein wy.

Wy hellen tor de foroaring ek wol ris in oar stik ut mei
lis koeken. Der waerd in lange latte yn \'e groun lieid en der
in koeke oan fêst bonn. Dan oan \'e gong mei foege kneppels;
smytstü net, sa hastu net. Hwet er öfkneppele waerd, wier
for de lokkige smiter. Ef wy ek oan spurt diene!

It liket wol, dat Pibe-Rommerts soannen hjar net bemoeiden
mei tipeljen, dat hjir troch jonges en ek wol jonge feinten folie
dien wirdt.

Der binne lyk as by it keatsen t\'.jouwer spiiers; twa stokken,
in langstok, fen om ende by in alde jelne, en in koartstok,
ryklik in palm, binne it ark. De léste inoat bileaven fen swier
hout wêze; ik leau, dat hagedoarnen heech oanskreaun steane.
De langstok hat op \'e ein in kerf. Dêr wirdt in kültsje yn \'e
groun makke; twa fen \'e spiiers geane der by stean wylst de
beide oaren ütrinne, d. w. s. der in eintsje fen óf stean geane.
It spil bigjint mei tipeljen: de koartstok wirdt dwers oer it
kültsje lein en mei de langstok foart wipt. Dy der in eintsje
óf steane, binne der op üt him to heinen. Lokt dit dan is de
spiier öf; sa net, dan leit er de langstok efter de küle on der
wirdt mei de koartstok nei smiten. Is \'t rekke, dan is de tipelder
öf; is \'t mis, dan moat er rosse, d. i.: hy lit de koartstok falie
en slacht er under it fallen mei de langstok tsjin oan. Nou
moat it oarde portuer de koartstok sa tichte by de küle sjen
to krijen, dat de langstok der net twisken kin. Komt dat sa
net, dan taksjearret de rosser ho folie stokslingten der twisken
binne. Is er to happich en neamt er in to great tal, dan moat
er op \'e eask fen \'e tsjinpartij mjitte en rekket óf as er to
folie sein hat. Dat is ek it gefal as er by it weromslaen (as
de oaren de koartstok nei de küle smite) dizze efter de küle
bringt. Blinwt er oan, dan moat er nou tippe. Hy leit de
koartstok yn \'e küle, sadat de boppe ein der hwet ütstiket,
slacht er mei de langstok op, dat er oinheech spat en jowt him
dan in trewinkel. Ho fierder hy fljucht, ho better, d. w. s. ho
mear it for de tipper telt, altyt op \'e selde kondysjes as by
it rossen. Heint de tsjinpartij de stok, dan is de küleman óf,
mar telt dochs tsien. Slacht er mis, dan is er ek öf en fen
it selde lekken kriget er in pakje, as de koartstok efter de
küle spat. Nei it tippen bigjint men wer fen foaren öf, ont

de iene partij sa folie punten makke hat as er steld is, 150
bygelyks.

Raskert niette in spil, dat spile waerd mei raskert-boerden
en prikken (Sjucli R. en T. side 174, rigel 8 f. b.) In boerdsje
mei in hanfetsel der oan waerd op in roun prikje lein en dan
mei t\'oarsje oan litsen. It prikje rekke dertroch oan it draeyen,
waerd op it boerdsje heind en der mei foart slein nei in ma et,
dy \'t it werom sloech, as er koe. It hit; dos wol in bytsje
fen raketten.

Rebinketsje diene wy ek wol (yn oare streken wirdt it,
mien ik, pink jen neamd). In stok waerd skean yn e groun
stitsen; it iene ein wier plat makke en der leine wy in fjouwer-
kantich houtsje op (rébinkhoutsje). Op \'e fjouwer kanten stiene
Eomeinske cifers. Mei in stok waerd it dan foartslein en der
waerd teld, al nei de kant dy boppe laei.

DE SKEARWINKEL FEN JOUTE-BAES.

Ameri.j == in lyts egenblikje. It is forbastere üt Ave Maria;
dat is it bigjin fen in gebetsje b_ty de Roomsken. It wol dos
egenlijk sizze: de tiid dy men nedich hat om in Ave Maria op
to sizzen.

Hamberg wier foar in fyftich, sechstich jier in tornen inde
gücheler, hwaens famylje yet yn wezen is en de affaire" foartset.

It skip brouwe, d. w. s. de naden fen it skip ticht stopje
mei wirk (= ütraffele tou). Yn it Holl. breeuwen.

ünikoal. Yn Noord en Zuid, VI, side 181, wirdt sein, dat
dit wird üt it Deensk kommen is (Deensk omhuld) en dat it
sa folie bitsjut as onifier smiten.

In bynstebiter is in fleanend ynsekt mei in lang lichem.
It is famyije fen \'e wartebiter (waterjuffer), mar hwet mear
mansk. In oar lid fen dizze famylje komt folie oan ê sékant
foar; it liket wol, dat de aeikes op \'e bütendykskinnen üt
komme. Yn hiele swaermen kinnc dizze bistkes (hwet lytser en
grouwer as de waterjuffers) boppe de dyk lans fleane. Men
neamt se hjir kouweskudden.

Dy Lipske, to s. foar üt Dütsklan, üt Lippe. Under de
lytse Dütske lantsjes dy men bynei mei in pols bispringe kin,
binne ek Lippe-Detmold en Schaicmburg-Lippe.

Kraenoovh is in braekmiddel. It komt fen \'e siedden fen
in beam (de Strychnos Nux vomica), dy yn East-Ynje waekst.
Yn dy siedden sit in swier forgif, it strychnine.

Oinbidich = it Holl. kleinzeerig. It wirdt ek wol brükt yn
\'e siu fen omraek: Hear my sok ombidich liegen \'ris oan!"

Maeye meitsje, d. w. s. Rients wol ut é tsjinsk. Yn Fryslan
geaiic feinten en fammen ornaris de toalfte Maeye (alde Maeye)
yn en üt \'e tsjinst. Maeye meitse, as sprekwird = hjir of dei-
mei ütskiede.

De sile op \'e hakken ïiiinmc = foart gean. As in boere-
feint of arbeider mei de boerewein efkes stean moat, dan set
er it hynzer sa lang los foar it reau troch de look ut \'e keat
to loken; de sile fait dan fen it teksel. Pjukt it hynzer der
nou üt, dan nimt it fensels de sile op \'e hakken.

Smeulske praetsjes binne praetsjes om immen de gik oan
to stekken of ek om him leech to lizzen. Holl. smalend.

Rients. Tsienris sa goed ens. Yn \'e earste printinge stiet
nei by elkoar skrept: In hiel winter moat men de kij yn \'t gat
opsjen. Foarjiers mei it oplftken fen de paden, as in oar teint
eris nei de fammen kin, moat men ens. Dat is yn \'e fierdere
jeften ütfallen.

As de paden oplüke, seit Rients. De boer wennet yn it
leechlan, der by \'t winter de paden folie onder wetter steane.
Foarjiers, as it wetter leger wirdt, wirde de paden wer droech;
hja lüke op.

Swé slaen = in bulte fortoaning meitsje. Dy sizwize komt
fen \'e mieren. Is it gêrs öfmeand, dan laeit it op swé. Stiet
er in bulte gêrs, dan wirdt it swé fensels great; in mier moat
dan folie wirk dwnen, mar it liket dan ek tige moai for de
boer. Sa waerd in great swé slaen (ek wol allinne swé slaen
ot folie sivé slaen) = fortoan meitsje, drokte ütjaen sa-t-it hiel
hwet liket.

Oan it waeyen fen \'e llagge to sjen. Hinget de flagge
üt, dan kin men oan it hin en wer waeyen sjen ho folie wyn
der is. It wol hjir sizze: oan \'e libbenswize fen in minske
to sjen.

De reamme feu \'e aden iiiininc = it jild ut \'e buse po.inne.
De greidboeren moatte it fen \'e reamme liawwe; is dy der net,
dan kinne se ek gjin buter meitsje, dos net boerkje. Dat meitsje
de fyndoekspoepen, troch dat se de boerinne en hjar dochters
de ryksdaelders of prate for fine jüpen, ens.

De Mterkeapcrs stekke yen of. Hja stekke de boar djip
yn it fet om de büter to probearjen. Mankearret der hwet oan,
den krijt de boer de heechste merk net, den hat er in êfstekker.

In hanfet (om de süpe üt \'e tine to skeppen) = in greate
skütel mei in koarte stalle; de skütel mei de stalle iit ien stik
hout sneid.

In lanbrebier spile alear ek for dokter.

Lanopfretters. Yn boerestreken binne amtcners net folie
yn tel. It boerefolk, dat op it lan skrippe moat, mient, dat
sokken in maklik libbentsje en it jild mar for it kiijen hawwe;
al fortsjinje se bygelyks fjouer-of-fiif-hündert goune, dochs frette
hja it l&n op.

Toelle = in lyts bankje der se op sitte ftnder it meltsen.

Prommedanten = droege prommen. Egenlik = primes
d\'Entes; Entes is in plak yn Frankryk.

Sul op en del rinne. In flater yn \'e twadde en tredde pr.
Yn \'e earste stiet fül.

Daenisteech is in hynzer, as it fen dy kuren hat om yn
ienen stokstiif stean to bliuwen en mei gjin swipe of moaye
wirden foart to krijen is.

Dimpen = dempich.

Bekstullich = it hat in stive, hirde bek. Bekstallicli wirdt
ek wol sein fen immen, dy bretael is.

DE BOLSWERTER MERKE.

Bolswerter merke. It reisgjen nei forneamde merken hiene
de Frizen tige hiem (Ljouwerter merke en dan bynammen de
léste Mandeis, Bolswerter, Snitser, Birgumer en Hearrenfeanster
pinkstermerke wierne de drokste). Foar in tritich jier kamen
er de Tiisdeis nei Ljouwerter merke hiele rigels sjeazen op
\'e Sweach mei klaikers" sa-t wy seine, to sizzen feinten en
fammen ut \'e klaeistreken. Hiel eptich gyng it er dan net
troch. Sjuch de oant. oer it merkehalden yn De Noarger rtin.

Tsjep. It wierne tsjeppe ljue" d. w. s. ljue, dy it bihoarlik
stelle koene, dy goed foar it ljoclit kamen.
In tsjep jong faem kreas, knap.
Sa tsjep yn sueinske klean = kreas, mooi.

Gammel (lyk as tsjep yn: In wirdke foaróf) = sukkelhaftich.
Fen in saek dy-t er net to best foar stiet, seit men wol: dat
sjucht er gammel üt." Omgammelje.

I\'roes = kreas opdien, opklaeid.

Skjirkttrt = skier-roek, Holl. bonte kraai. As dy fftgel op
\'e rüchskerne of yn \'e tun hwet to pakken liat, sjucht-er üt-en-
gedürich fen siden üt en nei efteren en draeit dan de kop
kürich op side.

Tuk = klear for \'e saek, by-der-hand (yn \'e walden der
neamt men in fromminske, dat hjar tige redde kin, in by-der-
handske.)

Yn tuk sjitte is tuk = wis.

Nuvor = freamd, butenwenstich, mear as gewoan.

To bier #01111 = mei in faem de herberg binnengean om
bier (ek wol brandewyn of reade wyn mei süker) to drinken,
to sjongen en to donnsjen.

Forg.: biersalmen.

De pipeu stiken se op \'e hoert. Men rookte alear fit
lytse pypkes en Gabe syn maten, dy er oars gjin plak for
hiene, sa fol vvierne de büsen mei tabaksdoazen, greate messen en
pongen, stiken dy, do se hjar nocht fen smoken hiene, op \'e hoed.

Swietekou = hwet swiet to koag.jen is, koekjes en sa ut \'e
koekekream.

Patsje = tnetsje. De earste Kerstenen hiene it hiem om
mekoar by hjar miene gearkomsten to tuetsjen. Gyng dat
sims hwet mear as broeder-en-sisterlik ta ? Ik wit it net,
mar wol, dat de broederkus" öfskaft waerd. Yn pleats derfen
kaem in earnen pleat mei in byld fen Jezus. Dy waerd elts bar
om bar tahalden om derop to tuetsjen. Men neamde dj\' pleat
in pax; derfendinne ris wird patsje. Sjuch J. H., L. N. I 200.

Pypkenicl oer rizenbrij. Rizenbrij wier in gastmiel by de
alde Frizen en as se ris iitstrike woene, dan kaem der pyp-
keniel oer. Rys mei resinen wier ek in hearemiel.

(It libben is altyt gjin rys mei resinen," seit Gabe). Keniel
wier stellich lekker omt-it tier wei kaem. Yn \'e kofje wier it
ek tige by tige swiet. G. J. lit Tjerne by syn lanheare sizze:
\'t Neitinsen is sa swiet, ja swieter is it my
As pypkeniel en suker oer \'e rizen bry."

Oeribel = al hiel bütenwenstich, sa-t men it komselden
sjucht. It is it Franske wird horrible = holl. afschuwelijk.
It wirdt sims freamd brukt.

In oeribel tsjokke wyn-bealch," der kin men bigryp oer
krije, mar hwet moat men tinke fen oeribele moai" of oeribele
lekker?" En dochs heart men soks faek sizzen.

WIDZESANG.
Moetcl = sêft en flêskicli, Holl. mollig.
Wigj?elje ⁼ hin-en wer waeye. Holl. wiegelen.

Weachkes lytse weagen baren fen it vvetter. Vn it
Dütsk = ivoye.

Wettersich. In ich is in kant.

Alde dit riert ich noch seam!" Reit .Tolle by G. J. (Nijsgj.
Jolle en Haitse-iem). Men seit yet: oan alle iggen en einen
to koart koinme." It komt ek yn \'t dialekt fen Overysel foar:
dat ino\'j dan es an en egge setten." Sjuch S.-W. I 53fi.

Tsjok = dik, gron. Yen tsjokite;" tsjokstron (ek poatstrou).

Spynkc = in trijekoekick kastke yn \'e hoeke fen \'e keamer,
derom ek wol koekspyn neanid (itenspyn). Yn it Holl. spinde.

(\'iizje is kjir boartsje, it Holl. stoeien.
Oars ek laeitsje, skatterje.

Giizje, gobje troch in dei,
Fnget us: jengd bringt it mei,"
seit Jolle. Fen giizje en gobje, kat men makke it vvird giizgobje.
(sjnch yn Jonker Piet en Sibbèl = gek-oan-stekkend laeitsje,
spytgnize, it Holl. ginnegappen.

(«Ifilii\'. ek wol gloppe = widze.

Sobje en knobje = tiïtsje en trjiftwe, sa as in mem dat
kjar berntsje dwaen kin, as hja it nt de widze nimt.

Porintiiitic.il\' = greatsk. In freamd wird, dat nt \'e Spaenske
tiden wei by lis bleann is, hvvent it komt fen it Sp.
paramento = tooi, dos. In oar wird üt dy tiid is parlesjanten,
dat men Ofliedt fen par los santos (by alle hilligen), in flokwird,
der-t de Spaenske soldaten ridlik gau mei klear skynden to
wezen.

JONKER PIET EN SIBBEL.

Palais Roysil. It Palais Royal wier yn de dagen do-t Dr. E.
dit sankje makke de went fen \'e hertoch fen Orleans, dy yn
1830 kening fen \'e Fransken waerd (Louis Philippe).

Pytskje = slaen mei in linich ding, in Spaensk reid of in
ryske bygelyks. Tink oan it Dutske wird Peitsche = swipe.

Wriuiunels blij = siker blij. It léste moat bliid wêze.
Sjuch V. B., bis. 82.

Blier = vroolijk van gelaat.

Blij = vroolijk uitziende.

Men sprekt fen in bliere troanje, in bliere simmermoarn; in
blij üterlik, blij-read; de blide bernkes, dat makke my bliid. In
blier wyfke is dos net it selde as in bliid wyfke.

Gysten = hastich, by it wylde om öf.

Net sa gysten, jonge! du scist in ungelok krije!"

Ycster = in plak foar yn \'e greide of op in reed, der-t it
folk by it meltsen de kij hinne driuwt. Yn it Holl. melkplaats.

Tier en t\'et, d. w. s.: ik tocht, dat Jo der goed ütseagen.
Dit tier is bisibbe mei tierje = goed waeksje en groeye, en
mei tierich, yn tierige greiden = welige. Tier liat ek in oare
sin. Fij, fanke! liwet bistu tier yn it iten!" Dan is it = it
Holl. kieskeurig.

Kim pen = hastich, koart öf. Rimpen en gleon = it Holl.
heetgebakerd.

DEAGRA V ERS-SANK JE.

Lodde = lep. Hy rukt nei de lodde" seit men fen iminen,
dy der nei utsjocht, dat er it net lang mear meitsje scil.

Ark en re<m = it ridskip. Mei it ark docht men it egenlike
wirk; de lodde is deagravers ark. Mei reau mient men hwet
er fierders by nedicli is, ta forfler of oars it ien of oar. In

arbeider dy op it kin pjukt of eidet, hat in gripe of eide ta
ark; is-er der mei kroade of karre kommen, dan is dat it rean.
In reauwke = kopke en pantsje.

Klcaii, for kleaude fen kleauwe = Holl. klooven. It is hjir
brükt om it rym; in grêf wirdt graven.

Wyt ik.. ta = tankje ik oan.

Forniöjrlc = formoge, (forrotte). Hwet formoget bliuwt
droech; illd hout formoget. Holl. = vermolmen.

Nei Hölty. Om sjen to litten, ho Dr. E. stikjes ut it Dütsk
forfryske, jow ik it oarspronkelike hjir by:

Grabe, Spaten, grabe!
Alles was ich habe.
Dank ich, Spaten, dir!
Reich\' und arme Leute
Werden meine Beute
Kommen einst zu mir!

Weiland gross und edel,
Nickte dieser Schadel
Keinem Grusse Dank!
Dieses Beingerippe
Ohne Wang und Lippe
Hatte Gold und Rang.

Jener Kopf mit Haaren
War vor wenig Jahren
Schön, wie Engel sind!
Tausend junge Fantchen
Lecktem ihm das Handchen,
Gafften sich halb blind!

Grabe, Spaten, grabe!
Alles was ich habe,
Dank ich, Spaten, dir!
Reich\' und arme Leute
Werden meine Beute,
Kommen einst zu mir!

UT-FEN-HuS BY DE BOER.

Tsjirmje (egenlik = \'t Holl. kermen) hjir = lftd jaen. De
wylde fugels litte hjarren heare. It is ek = güle: dat burren
en oerburren hjar tsjirmen lieare koene." R. en T. side 351a,
r. 27 f. b. Tjirme kwine. It earme bern giet neat foarüt;
it tjirrat al hiel ut."

Yn \'t spier = yn \'e war, drok oan \'t wirk.

Is Maeye hwet oars as gemien hjoed ?
For hjar allinne alles yn \'t spier?"

Mjoksjen = it himmeljen ten \'e stallen en feu \'e groppen
der efter. Mjokskret = kronde derta; mjoksplanke = de planke
by de ruchskerne op.

Ongaiizen = it flnes der-t de frucht yn sit (fulens), ek
wol it öffal by it slachtsjen.

Haft\'cljc = hjir en dear in bek fol wei nimme. Ek = ondüdlik
prate: hy haffelt der raer yn om."

In spatskütel sit by in tsjerne boppe it lid om \'e stok, mei
it iepen nei ünderen; it molken dat by it polskjen omtheech
spat, wirdt er troch keard.

Risse = klearichheit meitsje. Dn bist swier to rissen\'\'
seit men tsjin ien, dy net rissolvearje kin. Men seit ek tarissing
meitsje = it Holl. toebereidselen maken, toerusten.

Reis nei it hiinelske Jemsaleiii. Ik haw om dat boekje
socht yn Dr. Schotel, Volksboeken, enz., mar de namme der net
yn fonn. Wol: Duyfkens ende Willemynkens pelgrimagie tot
haren beminden binnen Jerusalem, wtghegeven door Boëtins a
Bolswert."

Scoe Dr. E. mei dizze reis ek miene: Bunyan, Eens Christens
reize naar de eeuwigheid? Dat boek waerd folie lézen.

Breeilskatle hoedke = hoed mei in brede ranne, dy folie
skaed joech. Skaed = ranne, sjuch R. en T., side 33a, r. 2 f. b.

(iobje laeitsjende sjen. Sjuch giizgobje.

It brca op \'e kiiibbcl. Fen pantsjes wist men yn dy goede
alde tiid net. Yet binne der wol hoeken yn Fryslan hwer-t-it
wizansje is, dat elts syn stik brea en bóle t\'oar hini op \'e tafel
set. Do-t de ierapels under it folk hiem waerden, wier it yn
inkele oarden brfiknie om in hoep op \'e tafel to lizzen en der
waerden de ierpels dan binnen wipt. In pantsje (lokje) mei
fet waerd er boppe op set en der koe elts yn stippe. Alteas
sa is my faek forteld wirden.

Oerdwealsk = buten it spoar, ütlitten, \'t Holl. brooddronken.
V. D. bat ek overdwaalsch, mar jowt dat wird op as foralderd.

De earen scille bjurrcn wol bikóge wirde. Dit sprekwird
wol sizze: sy scille letter wol \'ris ynbine, altyt sa folie net to
sizzen hawvve. Hwer komt it wei?

Tincii en aden. Tinen binne fetten, dy nei boppe ta sinel
utrinne. By de boer is er al folie siipe yn. Aden binne platte,
skolle earnen (koperen) bakken; de mólke wirdt er yn getten
om to reamjen.

Sjèdriden = it riden mei sadden, (sjedden) of plaggen.
Opleikje = de slootten lans de simnierdykjes üthimmelje mei
heakkels en de d3\'kjes mei de modder opheegje of forswiere.

In pljinis pompier = fjirde part fen in böge of fel. Yn
Stellingwerf seit men in haast (to s. in hiele böge).

Ho kaeyen i\'en \'e himel skierje, to s. der waerd préke.
De kaeyen waerden glêd makke om \'e tagong ta de himel
makliker to meitsjen.

Kóltsje = in wyt plakje, dat hynders of kij foar \'e kop
hawwe. Sa \'u bist wirdt der ek wol kóltsje om neamd.

In flodder is in mutse fen kant, dy oer it earizer dragen
wirdt en oer de uekke hinne floddert. Der heart in kijps by

en gjin nijmoadrige hoedsjes, lyk as er non wol by dragen
wirde. Oan dy kyps wieme kielbannen = sydno beagen."

ücaiicii = brede bannen. Tink oan é sylbeage, dy it hynzer
foar it boarst hat en de beage, der de skipper yn rint. Beag,
bang is yn it algemien = ring; sjuch J. W. oer Haarringen
enz. yn O. N.

In dobke = in knltsje. Fen dobbe = in lytse fiver, hwer
men wetter üthellet of it fé drinke lit. Dy ten \'e pokken
skeind is, hat ek (lobben, hy hiet pókdobbich. Sjnch ek yn it
folgjende stikje It Libbensein; syn wangen dobbich en dea."

In slinke wynt (lcr liinue = in geultsje krinkelt der hinne.
Geulen yn wetters neamt men ek wol slinken.

Tynt fen tine = fttsette. It wirdt h.jir sein fen \'e faem hjar
boarsten efter it jakje. Fen \'e waermte tine de toetten ut.
Wirde de séslüzen sletten en rint dertroch in diel fen it binnen-
wutter de fearten wer yn, dan tynt it wetter.

Snipper heit = kreazens, fluggens. Snippre tonge (yn It
Libbensein) = flugge, kleare tonge.

ltloiirre = in snle, in olfert, in jobbe. It is egenlik in kou:
de greatste rykdom fen de tilde minsken wier in kou, dy
bloarre hiette___" R. en T. 76b r. 5 f. b.

Kantons, fen kant = flink fen lea. Holl. welgeschapen.

Snjirrcn = lange gêrsstallen. Ek lichte jiffers, to s., net
fen flósk en bloed, mar fen hout.

Riboskjc is by inoar set fen ridelje en boskje of bosse. It
earste is trilje, skodsje, en it twadde ^ stjitte. It wol
sizze: oan alle lea trilje en skodsje, fen koarts, fen kjelt
of eangstnie. Ien, dy do bannen trilje as er it ien ef oare beet
krijt, hat de riding, sa-t men seit. Yn ald-Holl. wier rede,

redde, ride koarts. Muglik is ridelje der wel feu ófkomd.
Men seit ek yet: mei bakkerts bosse ^ek wol (losse.)

Skrousk = kaldfielieh. Dy skrousk is kin it hüverjen net litte.

Do stjerrende eageii dol\' of skol, d. w. s.: de eagen binne
nou \'ris dof, den wer skel; de stjerrende sjncht nou dof foar
hini hinne om foart dernei de eagen forheard op to slaen.

Wrine = trkken. Nynke, der vinder dyn wrynke," sjongt
P. .Telles. Fen stearrenden is it bikend, dat se jamk mei de
fingiTS oan \'e tekkens plusje.

It glès wier forroiin = syn tiid wier om. De dichter tinkt
Iijir om it sangïês, dat men alear brukte en hwermei de Dead
faek ófbyld wirdt.

Bilêze = mei moaye praetkes immen feu syn doel ófbringe.
Och, list dy net bilêze"\'"

O, bljuw by my, No. 54.

UT IT NEIWIRD FEN J. H.

By ljue, dy hwet op \\ hoarnen liieno roun liy folie
mei de stikel om = hy sei it op tsjin ljue dy hwet op hjar
g-ewisse hiene. Yn Maeike Jakkeles wirdt it ek brükt: Dy
ljue dy altyt oer it goede prate woene en it yn hjar dwaen
sa krekt net hifken oan de greate inster as de bfise er mar
baet by hie, roun se folie mei de stikel om."

Forg immen öfstikelje; stikelpraet = \'t Holl. hekeltaal.

Car. Tuinman yn syn Verzameling van Spreekw. seit dat by
aids lilke bollen in boskje hea op \'e hoarnen hiene.

(ïriiiieli = fortrietlik. Fen grine gule, jeuzelje, lyk as
lytse bern dat folie dwaen kinne.

Eksteur, forbastere fen executeur  ntfierder. Yn \'e goede
illde tiid wier de grytman sa om-eude-by de wetgevende macht\'
op it platte lan eu eksteur de uitvoerende." Hy waerd deryn

bystien troch adstinten adsistenten, helpers" (nou fjildwachters).
Sjuch F. Sj., O. en N. F. II, 413. Nou wirdt mei eksteur wol
de earste polysjeagint yn in gemeinte bineamd.

In t\'eet = veete; men seit ek wol in pik op iinmen hawwe.

Sarjes baitsjc. Sarje (Holl. sarge of serge) is wollen goed
mei in keper.

Hini sels bidrippe. Flêsk, fügelgoed, ens. waerd alear bret
oan in spit, dat boppe it fjür draeye koe (yn alderwetske linzen
sjueht men yet wol de izeren ringen yn \'e mürre bij de skoar-
stien, hwer it spit yn draeide.) Wier it non fetternöch, dan
koe it Mm sels bidrippe; sa net dan raoast de kok of kokenfaem
der bfiter op drippe litte. As nou inimen in oar syn hilp net
nedich hat om troch \'e tiid te kommen, dan seit men, dat er
hini sels bidrippe kin.

Stokmantsjes = gounen, dy sa neamd vvaerden nei it byld
fen de Hollandsche maagd," dy in lans yn \'e han hat.

Bigoarje = troch goarjen by inoar skrabje. Goarje = gjirrich
libje. Hjir komt fen goarrich.

De niag\'c oerize = de mage oerlade, egenlik to folie ies
jaen. les (aas) = hwet iten wirdt; mar men brukt it nou oars
net as fen wjirmen dy-t oan \'e heak slein wirde om fisken to
fangen. Men fynt it ek yn iedok.

Rynsk (egenlik = myld yn \'t jaen, goedgeefsch), hjir = oer-
dedich, rij. Fen immen dy folie praet seit men, dat er rynsk yn
syn wirden is. Deun is krekt oars om; dat is by it gjirrige om of.

Sib wirk = sibbe frijerij. Sib is it Holl. verwant. Sjuch
J. Heeringa Gz., Fryske Keningssang:

Us Keuing is fen \'t Fryske bloed;
Hy op it naust mei üs bisibbe."
Dernei krige it de sin fen tige hij tige bifrjeone, hiel iens.

Bier en barmhertichheit. Hwet is dat bier? (Sjuch ek R.
en T. 106 r. 14 f. u.) Yn De H. H., ld. Fr., fynt men it wird
beerkleed = rouwkleed. Is bier = beer = rouw?

Yn "t boun. Ho! praet ik roun yn \'t boun? sa \'s \'t lieech
tiid, ik moat gean," seit Tjerne by G. J. en J. H. teikeut op
dy wirden oan L. N. 1, 217 ik boun, ik bond, vanwaar
boun, gezelschap ... In feinte en famme boun, een gezelschap

van jongens en meisjes..... Maar boun heeft ook nog de be-

teekenis van een knoop, die in de war is. It jem in yn \'e
boun, .... de binten binne yn \'e boun .... Van dit laatste boun
hebben de stad-Friezen, zot genoeg, boonen gemaakt. Ik beu
geheel in de boonen." Dit léste hawwe de liin-Frizen wer
oernoinmen yn hjar sizzen du bint yn \'e beane.

Knotte, bousk, Amelander Ijeafdestrüp. YVotte sa wotte,
der hastu de knotte." Sjuch ek R. en T. 261& r. 8 f. b. en
3fi2« r. 11 f\', b. en tierders.

Knotte = knoop, is in forkoarting fen knottedoek. By aids
wier it liiem, dat de frijer syn faem in pear dikketons (ek wol
oare gouden mintstikken) foreare en dy waerden yn in inoaye
siden doek biknoopt. Naem de faem de knotte oan, dan wier
sy oan \'e feint boaske (Holl. verloofd.) Dos is boask = ver-
loving en net = huwelijk.

Dat jild yn \'e doek scoe yet in oantinken wêze oan \'e tiid,
do-t de man syn wiif fen hjar heit koft. It waerd er op in
bisondere wïze yn biteard en biknope. Gabe die dat mei de
Amel. 1. str., dat scil wêze op \'e manear sa-t dat op Amelan
brükme wier. In ófbylding fen dy strüp fynt men yn J. H.,
L. N. I, hvver men mear fen dizze dingen léze kin op side
178 en forf.

Yn 11., c. a., M. v. H., (it boekje is ütjown yn 1855) wirdt
op bis. 26 sein, dat er yet in knottedoek is mei dizze wirden
yn kleurde letters der op:

Godt groet u liefste tot alder eeren.
Ghi sit die liefste naest Godt den Heer.
Min ooghen mogen u verliesen,
Maer min hart en sal geen liever kiesen.

In oaren jowt twa beammen to sjen, <ly der op binaeid binne
en dêr twisken stiet:

Die tiid is kort, die dode snel;
Wacht u van souden, so doet ghi wel."

Hehskl Oukks.
Wy léze der, dat er buten dizze twa yet trije oare knotte-
doeken wierne (to s. sa fier it de skriuwers bikend wier.)

Ontheistre = fen syn stik, ut \'e liken. Hwet heistre is
(fen lieisterje = arbeidsje om it ien eft oar yn onrder to kryen),
is klear, is foarinoar; ontheistre is der fensels de tsjinstel-
ling fen.

DE BEAR OP REIS; DE FüGEL FEN BEAEN-POEP.

In daiiigon nychheit. Nychheit = it Holl. nieuwigheid,

of better = beniemrdheiri, wirdt nou menstal ütspritsen as
niget; ik haw der myn niget oan." Danich = extra; in
danigen sin oan it iene eft oare hawwè.

Ut \'c (lyk rtold = great en swier. Oan in dyk sit in bulte
modder; in arbeider, dy der ütgraeft, kin hiele stikken op \'e lodde
ninime.

(ieye = it ntroppe fen nocht en wille (Holl. jubelen).
O, hwet in gejei
En hwet in gegei
Fen oargel, trompet en fyoele!"

T. E. H., Merkeliet yn It J. Fryslan.

Klibbcn = lippen. Hjir fen dinne Uibkje = mei de under-
lippe luke, sa-t in bern docht, as it oan \'t gulen ta is. Blibben
binne by skylfisk en kabeljou de flanterige stikken ander de
bealeh, efter de kop (yn it Holl. lippen en keeltjes).

Poep. In skelnainme for \'e Datskers. It wird komt fen it
Di\'itske Bube = jonge, lieisgjende mnzekanten neamt men yn
Fryslan folie blaespoepen en de keapljne yn lapkegoed, lapke-
poepen, ek wol fyndoekspoepen.

DE REIS NEI DE JICHTMASTEES.

Groat mei kródde = groat mei hirde, swarte kerlen deryn,
dj\' hjir en dèr ek wikken neamd vvirde. It binne de siedsjes
(peld) fen in snarte bnterblom (akkerboterbloem, ranunculns
arvensis).

Iloiuiftinizcl = swolderij om \'e neil fen tomme of tinger.



		faó.4>.iê.

		De Lapekoer fen Gabe-Skroar TROCHSKODDE.

		OANTEIKENINGEN BY DE Rimen en Teltsjes FEN Broerren HALBERTSMA, BY ELKOAR SAMMELE TEN W. F\\ DE VRIES.

		DEVENTER 1894. Deventer Boek- en Steendrukkery, vroeger firma J. de Lange.



		83

		Ik wol gjin gik oan myn rjuchterh&n Iiawwe to rinnen." Net?" andere Marot; nou, ik wol," en wipte nei de oare kant. Boddelerij = pasleinkast. Fen bottelarij (en dit fen bottel, bouteille = flesse), = samling fen flessen, romers en mear sok reau. Sjnch W. D., S. R., 67. Swift = in losse baes, dy him net del jaen wol, ek wol smycht. Wrinpe, ek draeihikke, omt er om ien fen \'e peallen, hwer hy twisken hinget, draeit. De soldaet fen Herbayum scil yn dy dagen in forneamd divelbanner west hawwe. Ik haw him ek oantroft\'en yn in jiergong fen Iduna; der hiette er de soldaet fen Hearbeam. De neurriiig roun stuf, ek: de nearring staf meitsje = de nearring forroun; meitsje dat de nearring to \'n ein rint. Staf komt ek foar yn \'e sin fen dom, onbigr3\'plik: sa staf as in ald hin." Ek = dof: Mem is oars 3^ret kras, mar hja wirdt frij hwet staf." Abstoanje = swolm.

		WIDZESANGEN. Tategelonger = gelonger nei tate; breagelonger = gelonger nei brea (Sjnch Nijjierswinsk 1842, R. en T. side 382a boppe). Fen longerje = sterk nei eat ütsjen, Holl. = hunkeren. Lon- gerst\' op in bonke, Bijke?" freget men dn bonn, dy mei gleone eagen nei it flesksnijen sjucht. Bern mei de honger yn \'e hals neamt men wol longerich. Koeze = flaeinammc for in born, lyk as ek UU, en fierders hertlapke, poalle, poeleke, ook, ockebyld, ens. G. .7. brükt it fen Cupido (yn Kupido Reau-bjuster): Dêr wier Koeze ontböge, ontpyld." Tiis bjar yn dyn reugen. As jern of tried yn \'e tiis sit, is it net maklik los to krijen. Sa moat de sliep it bern yn syn fine triedden (reagen = Holl. rag) fêst meitsje.

		:5



		36

		Sa liearrieli. It lud klinkt fler yn it ronn. It is hoar" seit men ek wol yn tbrgrjimmanke Hollansk.

		ALD JAN-OM. Sjiigpelje = langsum omrinne. Syn tiid forsjaggelje = troch liddich wezen, omrinnen de tiid forlieze. De wever op \'e hliisdci. In wever wier op \'e Fryske doarpen net folie yn tel, faek wol mei om-t folie wevers ut it poepelan wei kommen wieme. Sa \'n ien paste alhiel net op \'e lansdei. Sjnch ek hwet H. seit yn it Foarwird fen Minne .Torrits reis: Der binne ljue genöch .... dy graecli seagen, dat jimme de wevers en skoenmakkers nei Ljouert stjurden." R. en T., side 423». Stroukje. As er eartiids by de boer op Sneintojoun frijers by de dochters kamen, dan waerd er strouke, d. w. s. pankoek bakt. It wier do sa gjin mode bij de boeren om kliinbrea to iten; boekweiten groat wier al folie de kost op gewoane Sneinejounen. Strüne, strünjeye is yn inkele oarden fen üs provinsje 3^ret yn gebrftk, mar it giet er sa skou net mear troch as yn ald Jan-om syn tiid. Do waerden doarren en feinsters fen bnten fêstmakke en allerhande kattekwea om hüs en hear ütrjuchte. It is nou mear in bisite, dy kammeraten oan it frijende pearke bringe. Sjuch ek Sint-Piters-boask, R. en T., 257. Kursliiig = it is allegearre forkeard. Hwet los en fêst wier waerd faken fen it plak toaid en wit-hwer-sa\'ne brocht. Egenlyk efterstefoar, fen ears = aars. (Knórje = kibje. Egenlik = in lüd jaen as in ald baerch.

		IT THJERKHÖF EN ROTTELWACHT. Yn \'e griene wier = it tsjerkhOf, om-t it heech laeit. Siuch op\'e wier.



		117

		Gormandeur = goeverneur, non Kommissaris der Keningin. H. scil it wird gourmand (= smnller) t\'oar \'e geast liavvn hawwe, do-t er de koster ten goeverneur gormandeur meitsje liet.

		GABE-SKROARS REIS. Yiihoutcii = alle staande houten, die tot den bodem en de wanden, en alle liggende houten, die tot den bodem van een schip behooren." V. L., Z. W. Scil in skip sterk en stcvich wéze, dan mei der neat oan \'e ynhouten miskearje. Is ininicn sterk fen gestel, dan wirdt er fen him sein, dat er goede ynhouten hat; ek wol ris ynhdlden (R. en T. 303«)- In jyouns riiinc = omraek rinne. üp side 393a, uuderoan stiet: jo ride in goede gons, Jonker." Mei bloarrige eageit, dat binne cagen fen in bloarre = in jong, nochteren feiutsje. Mophibosecli wier in krepele soan fen Jonathan. Sjuch II Sam. IV. Kmïk-1\'orskje. Met kneukeien vorschen om het kittelachtige plek te vinden van hem, met wien men stoeit, een bekend handwerk onder gelieven. Bij de Hindeloopers knutsfuusje. Met de gewone meiosis, zoo geliefd bij de Friezen, gebruiken zij dit verbum thans in den zin van iemand gevoelig aan te tasten." J. H., L. N. I 160.

		DE HOANNE FEN WESTEREIN. Toliter slcin = hiel-end-al forslein. Sjuch V. D., dy lotaliter hat. Fjuchtsje as oarnic halzen, ek: as earme kryehshelten. Do yu \'e fyftsjiude ieu de foarsten soldaten bigounen to hieren, joegen in bulte forearme en biroaide edelljue hjar der by om in plak to krijen as oflisier. Ho fuleindiger as se fochten, ho



		TAHEAKKE.

		UT.TEFTEN FEN \'E LAPEKOER.

		De earste ütjefte fen 1822 is in lyts fjonwerkantich boekje fen 36 blêdsiden. (De blêdsjes mei 33, 34, 35 en 30 teikene, binne mar oan ien side biprinte). Pompier en printing-e binne beide tige min. Op it earste blêd stiet: De Lapekoer fen Gabe Skroar; drukt to Dimter by de widd. J. H. de Lange en soan, oan de Brink, yn \'e Wintermoanne fen it jier 1822." () De ynhald bistiet üt: Foarivird, Bolswerter merke* (mei neiwird as yn R. en T.) Widzesang (mei neiwird), Jonker P. en S., Deagraverssankje, Ut-fen-hüs by de boer (m. n.), It Famke en It Libbensein (m. n.) Yn it neiwird fen it léste stik komt net foar, hwet yn R. en T. to lézen stiet op la fen rigel 30 f. b. Of out bis. 8a rigel 18 f. ü ta. It Foarwird is gelyk mei In wirdke foardf yn R. en T., mar der folget yet: Miene wize ljne, dat Gabe net goed boekstaverje koe, sy moatte tinke, \'t wier mar in skroar, dy weiskreau sa as er praette. Er scil noch wol oar lek en brek fen to sizzen wêze, mar derom wolle wy er gjin jild foar hawwe en smite dizze rymlerij as in h&nfol lapen ünder üs folk en goede frjeonen to grabbel. De mage kitelt üs noch net unfoech, mar sa gan as de jukte üs dermei yn \'e beide foarste fingers en tomme slacht, lyk as de ljue tsjinwirdich yn \'t greate boekefabryk om deihier arbeidsje, dan scille wy de koer noch ris ütskodsje en for alle skibbige lapen en narden, dy er mar ütrolje, tige jild bitingje. Dat hiete se nou ynteikenje, leau ik. Goen dei!"

		(*) Ik huw de boek9toaying foroare en de hjoeddeiske folge, dy foarsteld is troch it Frysk Selskip en dtwirke yn \'e Friesehe Spraakkunst van Van Blom.



		FOARWIKD.

		It is nou al mear as sauntich jier lijn, dat de earste stikken fen \'e Broerren Halbkrtsma yn it Ijocht kamen. Sont dy tiid binne seden en brükmen yn Fryslan, lyk as yn de measte oare Idnnen tige foroare. Ytlike dingen, dy \'t destiids by elk bikend wieme binne yn iinbruk en de nammen derfen yn it forjitboek rekke." {F. H. en H. 1891, side 64.) Mear as ien forhael spilet boppedien yn it Fryslan fen de 18^^e of 17^(l<> ieit en der wirdt folie yn oanhelle hwet nou forgetten of totninsten yn in skülherntsje fen lis ïinthdld weitreaun is. Ek brüke de skriuwers wirden en sizivizen dy yn it Fryske wetterldn, hiver H sy hikke en tein binne, tooi, mar yn oare oarden net Mem binne. Under it lézen fen \'e Rimen en Teltsjes haw ik oanteikene, hwet nei myn tinken nedich forklearre of opheldere wirde moast. It kin net oars of der scille goeds wêze dy fine, dat ik to folie en wer oaren dy miene, dat ik to min jow. De miette is in kostlik ding, mar slim to roayen. Stiet er hwet to folie yn myn boekje, icêz dan sa goed, lezer! en slach it oer. En fynt de iene ef de oare yet hwet yn R. en T. der H er by my forgees om siket, och, freegje dan asjebleaft efkes yn ien fen ils Fryske Tydskriften; kin ik jimme dan net helpe, wel nou, dan is er faek wol in oaren. Ik haw om myn boekje for inoar to krijen in bulle freegje moutten, mar ik haw derby ünderfoun, dat elts, dy ik oankaem, as er mar koe, my graech helpe woe. Derfoar siz ik hjarren allegearre tank.



		F ORKOAR TINGEN.

		R. en T. = Rimen en Teltsjes fen \'e Broerren Halbertsma, oarde (ek tredde) printinge. J. H., L. N. = J. Halbertsma, Letterkundige Naoogst, 2 dl. De H. H., ld. Fr. = De Haan Hettema, Idioticon Frisicum. S. W. = Van de Schelde tot de Weichsel, van Leopold. W. D., S. R. = Waling Dijkstra, De Silveren Rinkelbel. V. D. = Van Dale, Woordenboek der Ned. Taal. Cor., H. T. = Coronel, Historische Tentoonstelling. J. W., O. N., = Johan Winkler, Oud Nederland. R. c. a., M. v. H. = Roosjes c. a., Merkwaardigheden v. Hindeloopen. F. H. en H. = For Hüs en Hiem.



		IN WIRDKE

		oer \'e spillen, der \'t Pibe-Rommerts jonges bazen yn wieme en ek oer oare.

		It kcatsen wirdt folie dien yn it Noarden fen Fryslan, mar oeral net op deselde wize. Ho \'t it op it ISildt en yn oare streken fen \'e Westhoeke ta giet is to sjen yn it moaye boekje Friesland en de Friezen, ütjovvn to Ljouert fen Hugo Suringar, do \'t de Historische Tentoonstelling" halden waerd yn it Hóf. Yn \'e Dongeradielen keatst men mei syn fjouweren; by priis- keatsen moatte de dielnimmers trocli inoar lotsje, hwa \'t maten wêze scille. Twa steane foar \'e streek to opslaen; de beide oaren sa \'n 25 M. fierder yn it park om ut to slaen. De opslagger mei net oerrinne, d. w. s. as er in oanrintsje nimt net mear as ién stap oer de streek dwaen. De ütslaggers (de beste stiet ornaris efteroan) sjngge tige ta; komt de bal yn it park en hja slagge him net werom, dan telt dat fiif for \'e opslaggers. Dy binne der dan ek op üt de ballen sa to slaen, dat se min to krijen binne; sy bringe se krekt foar yn it park en dan leech by de groun (in pripper neamt men dat) of yn it hoekje of twisken de beide ütslaggers yn, ens. Is de bal to koart (komt er foar it park del) of buten (fait er bisiden it park) dan telt dat fiif for \'e ütslaggers, doch allinne de earste slach mar. Bart dat letter wer dan moat de oare man fen it portuer opslaen. Wirdt de bal werom slein oer de streek, dan hyt er boppe; sa \'n boppeslach telt fiif. Binne de ütslaggers sa lokkich, dat trijeris oanien to lappen, dan telt de léste boppeslach tsien en hja binne dos op tweintich. Mar dat fait net folie foar; meastal bliuwt de bal hingjen twisken it park en de streek, omt de ütslaggers him net fierder krije kinne, of om \'t er fen de oaren



		DE SKEARWINKEL FEN JOUTE-BAES. (INLEIDING XlIIft).

		Ameri.j == in lyts egenblikje. It is forbastere üt Ave Maria; dat is it bigjin fen in gebetsje b_ty de Roomsken. It wol dos egenlijk sizze: de tiid dy men nedich hat om in Ave Maria op to sizzen. Hamberg wier foar in fyftich, sechstich jier in tornen inde gücheler, hwaens famylje yet yn wezen is en de affaire" foartset. It skip brouwe, d. w. s. de naden fen it skip ticht stopje mei wirk (= ütraffele tou). Yn it Holl. breeuwen. ünikoal. Yn Noord en Zuid, VI, side 181, wirdt sein, dat dit wird üt it Deensk kommen is (Deensk omhuld) en dat it sa folie bitsjut as onifier smiten. In bynstebiter is in fleanend ynsekt mei in lang lichem. It is famyije fen \'e wartebiter (waterjuffer), mar hwet mear mansk. In oar lid fen dizze famylje komt folie oan ê sékant foar; it liket wol, dat de aeikes op \'e bütendykskinnen üt komme. Yn hiele swaermen kinnc dizze bistkes (hwet lytser en grouwer as de waterjuffers) boppe de dyk lans fleane. Men neamt se hjir kouweskudden. Dy Lipske, to s. foar üt Dütsklan, üt Lippe. Under de lytse Dütske lantsjes dy men bynei mei in pols bispringe kin, binne ek Lippe-Detmold en Schaicmburg-Lippe. Kraenoovh is in braekmiddel. It komt fen \'e siedden fen in beam (de Strychnos Nux vomica), dy yn East-Ynje waekst. Yn dy siedden sit in swier forgif, it strychnine.



		DE LAPEKOER.

		DE BOLSWERTER MERKE.

		Bolswerter merke. It reisgjen nei forneamde merken hiene de Frizen tige hiem (Ljouwerter merke en dan bynammen de léste Mandeis, Bolswerter, Snitser, Birgumer en Hearrenfeanster pinkstermerke wierne de drokste). Foar in tritich jier kamen er de Tiisdeis nei Ljouwerter merke hiele rigels sjeazen op \'e Sweach mei klaikers" sa-t wy seine, to sizzen feinten en fammen ut \'e klaeistreken. Hiel eptich gyng it er dan net troch. Sjuch de oant. oer it merkehalden yn De Noarger rtin. Tsjep. It wierne tsjeppe ljue" d. w. s. ljue, dy it bihoarlik stelle koene, dy goed foar it ljoclit kamen. In tsjep jong faem kreas, knap. Sa tsjep yn sueinske klean = kreas, mooi. Gammel (lyk as tsjep yn: In wirdke foaróf) = sukkelhaftich. Fen in saek dy-t er net to best foar stiet, seit men wol: dat sjucht er gammel üt." Omgammelje. I\'roes = kreas opdien, opklaeid. Skjirkttrt = skier-roek, Holl. bonte kraai. As dy fftgel op \'e rüchskerne of yn \'e tun hwet to pakken liat, sjucht-er üt-en- gedürich fen siden üt en nei efteren en draeit dan de kop kürich op side. Tuk = klear for \'e saek, by-der-hand (yn \'e walden der neamt men in fromminske, dat hjar tige redde kin, in by-der- handske.) Yn tuk sjitte is tuk = wis. Nuvor = freamd, butenwenstich, mear as gewoan.



		19

		JONKER PIET EN SIBBEL. Palais Roysil. It Palais Royal wier yn de dagen do-t Dr. E. dit sankje makke de went fen \'e hertoch fen Orleans, dy yn 1830 kening fen \'e Fransken waerd (Louis Philippe). Pytskje = slaen mei in linich ding, in Spaensk reid of in ryske bygelyks. Tink oan it Dutske wird Peitsche = swipe. Wriuiunels blij = siker blij. It léste moat bliid wêze. Sjuch V. B., bis. 82. Blier = vroolijk van gelaat. Blij = vroolijk uitziende. Bliid = blijde." Men sprekt fen in bliere troanje, in bliere simmermoarn; in blij üterlik, blij-read; de blide bernkes, dat makke my bliid. In blier wyfke is dos net it selde as in bliid wyfke. Gysten = hastich, by it wylde om öf. Net sa gysten, jonge! du scist in ungelok krije!" Ycster = in plak foar yn \'e greide of op in reed, der-t it folk by it meltsen de kij hinne driuwt. Yn it Holl. melkplaats. Tier en t\'et, d. w. s.: ik tocht, dat Jo der goed ütseagen. Dit tier is bisibbe mei tierje = goed waeksje en groeye, en mei tierich, yn tierige greiden = welige. Tier liat ek in oare sin. Fij, fanke! liwet bistu tier yn it iten!" Dan is it = it Holl. kieskeurig. Kim pen = hastich, koart öf. Rimpen en gleon = it Holl. heetgebakerd.

		DEAGRA V ERS-SANK JE. Lodde = lep. Hy rukt nei de lodde" seit men fen iminen, dy der nei utsjocht, dat er it net lang mear meitsje scil. Ark en re<m = it ridskip. Mei it ark docht men it egenlike wirk; de lodde is deagravers ark. Mei reau mient men hwet er fierders by nedicli is, ta forfler of oars it ien of oar. In



		21

		UT-FEN-HuS BY DE BOER. Tsjirmje (egenlik = \'t Holl. kermen) hjir = lftd jaen. De wylde fugels litte hjarren heare. It is ek = güle: dat burren en oerburren hjar tsjirmen lieare koene." R. en T. side 351a, r. 27 f. b. Tjirme kwine. It earme bern giet neat foarüt; it tjirrat al hiel ut." Yn \'t spier = yn \'e war, drok oan \'t wirk. Is Maeye hwet oars as gemien hjoed ? For hjar allinne alles yn \'t spier?" H. G. v. d. Vbkn. Mjoksjen = it himmeljen ten \'e stallen en feu \'e groppen der efter. Mjokskret = kronde derta; mjoksplanke = de planke by de ruchskerne op. Ongaiizen = it flnes der-t de frucht yn sit (fulens), ek wol it öffal by it slachtsjen. Haft\'cljc = hjir en dear in bek fol wei nimme. Ek = ondüdlik prate: hy haffelt der raer yn om." In spatskütel sit by in tsjerne boppe it lid om \'e stok, mei it iepen nei ünderen; it molken dat by it polskjen omtheech spat, wirdt er troch keard. Risse = klearichheit meitsje. Dn bist swier to rissen\'\' seit men tsjin ien, dy net rissolvearje kin. Men seit ek tarissing meitsje = it Holl. toebereidselen maken, toerusten. Reis nei it hiinelske Jemsaleiii. Ik haw om dat boekje socht yn Dr. Schotel, Volksboeken, enz., mar de namme der net yn fonn. Wol: Duyfkens ende Willemynkens pelgrimagie tot haren beminden binnen Jerusalem, wtghegeven door Boëtins a Bolswert." Scoe Dr. E. mei dizze reis ek miene: Bunyan, Eens Christens reize naar de eeuwigheid? Dat boek waerd folie lézen. Breeilskatle hoedke = hoed mei in brede ranne, dy folie skaed joech. Skaed = ranne, sjuch R. en T., side 33a, r. 2 f. b.



		22

		(iobje laeitsjende sjen. Sjuch giizgobje. It brca op \'e kiiibbcl. Fen pantsjes wist men yn dy goede alde tiid net. Yet binne der wol hoeken yn Fryslan hwer-t-it wizansje is, dat elts syn stik brea en bóle t\'oar hini op \'e tafel set. Do-t de ierapels under it folk hiem waerden, wier it yn inkele oarden brfiknie om in hoep op \'e tafel to lizzen en der waerden de ierpels dan binnen wipt. In pantsje (lokje) mei fet waerd er boppe op set en der koe elts yn stippe. Alteas sa is my faek forteld wirden. Oerdwealsk = buten it spoar, ütlitten, \'t Holl. brooddronken. V. D. bat ek overdwaalsch, mar jowt dat wird op as foralderd. De earen scille bjurrcn wol bikóge wirde. Dit sprekwird wol sizze: sy scille letter wol \'ris ynbine, altyt sa folie net to sizzen hawvve. Hwer komt it wei? Tincii en aden. Tinen binne fetten, dy nei boppe ta sinel utrinne. By de boer is er al folie siipe yn. Aden binne platte, skolle earnen (koperen) bakken; de mólke wirdt er yn getten om to reamjen. Sjèdriden = it riden mei sadden, (sjedden) of plaggen. Opleikje = de slootten lans de simnierdykjes üthimmelje mei heakkels en de d3\'kjes mei de modder opheegje of forswiere. In pljinis pompier = fjirde part fen in böge of fel. Yn Stellingwerf seit men in haast (to s. in hiele böge). Ho kaeyen i\'en \'e himel skierje, to s. der waerd préke. De kaeyen waerden glêd makke om \'e tagong ta de himel makliker to meitsjen. Kóltsje = in wyt plakje, dat hynders of kij foar \'e kop hawwe. Sa \'u bist wirdt der ek wol kóltsje om neamd.

		I T F A M K E. In flodder is in mutse fen kant, dy oer it earizer dragen wirdt en oer de uekke hinne floddert. Der heart in kijps by



		23

		en gjin nijmoadrige hoedsjes, lyk as er non wol by dragen wirde. Oan dy kyps wieme kielbannen = sydno beagen." ücaiicii = brede bannen. Tink oan é sylbeage, dy it hynzer foar it boarst hat en de beage, der de skipper yn rint. Beag, bang is yn it algemien = ring; sjuch J. W. oer Haarringen enz. yn O. N. In dobke = in knltsje. Fen dobbe = in lytse fiver, hwer men wetter üthellet of it fé drinke lit. Dy ten \'e pokken skeind is, hat ek (lobben, hy hiet pókdobbich. Sjnch ek yn it folgjende stikje It Libbensein; syn wangen dobbich en dea." In slinke wynt (lcr liinue = in geultsje krinkelt der hinne. Geulen yn wetters neamt men ek wol slinken. Tynt fen tine = fttsette. It wirdt h.jir sein fen \'e faem hjar boarsten efter it jakje. Fen \'e waermte tine de toetten ut. Wirde de séslüzen sletten en rint dertroch in diel fen it binnen- wutter de fearten wer yn, dan tynt it wetter. Snipper heit = kreazens, fluggens. Snippre tonge (yn It Libbensein) = flugge, kleare tonge. ltloiirre = in snle, in olfert, in jobbe. It is egenlik in kou: de greatste rykdom fen de tilde minsken wier in kou, dy bloarre hiette___" R. en T. 76b r. 5 f. b. Kantons, fen kant = flink fen lea. Holl. welgeschapen.

		IT LIBBENSEIN. Snjirrcn = lange gêrsstallen. Ek lichte jiffers, to s., net fen flósk en bloed, mar fen hout. Riboskjc is by inoar set fen ridelje en boskje of bosse. It earste is trilje, skodsje, en it twadde ^ stjitte. It wol sizze: oan alle lea trilje en skodsje, fen koarts, fen kjelt of eangstnie. Ien, dy do bannen trilje as er it ien ef oare beet krijt, hat de riding, sa-t men seit. Yn ald-Holl. wier rede,



		24

		redde, ride koarts. Muglik is ridelje der wel feu ófkomd. Men seit ek yet: mei bakkerts bosse ^ek wol (losse.) Skrousk = kaldfielieh. Dy skrousk is kin it hüverjen net litte. Do stjerrende eageii dol\' of skol, d. w. s.: de eagen binne nou \'ris dof, den wer skel; de stjerrende sjncht nou dof foar hini hinne om foart dernei de eagen forheard op to slaen. Wrine = trkken. Nynke, der vinder dyn wrynke," sjongt P. .Telles. Fen stearrenden is it bikend, dat se jamk mei de fingiTS oan \'e tekkens plusje. It glès wier forroiin = syn tiid wier om. De dichter tinkt Iijir om it sangïês, dat men alear brukte en hwermei de Dead faek ófbyld wirdt. Bilêze = mei moaye praetkes immen feu syn doel ófbringe. Och, list dy net bilêze"\'" O, bljuw by my, No. 54. V. Loon, Lieteboek.

		UT IT NEIWIRD FEN J. H. By ljue, dy hwet op \\ hoarnen liieno roun liy folie mei de stikel om = hy sei it op tsjin ljue dy hwet op hjar g-ewisse hiene. Yn Maeike Jakkeles wirdt it ek brükt: Dy ljue dy altyt oer it goede prate woene en it yn hjar dwaen sa krekt net hifken oan de greate inster as de bfise er mar baet by hie, roun se folie mei de stikel om." Forg immen öfstikelje; stikelpraet = \'t Holl. hekeltaal. Car. Tuinman yn syn Verzameling van Spreekw. seit dat by aids lilke bollen in boskje hea op \'e hoarnen hiene. (ïriiiieli = fortrietlik. Fen grine gule, jeuzelje, lyk as lytse bern dat folie dwaen kinne. Eksteur, forbastere fen executeur ntfierder. Yn \'e goede illde tiid wier de grytman sa om-eude-by de wetgevende macht\' op it platte lan eu eksteur de uitvoerende." Hy waerd deryn



		111

			A06000003150558B

		0315 0558



		29

		De bast liet ridlik gau los en mei de holle pypkes, dy wy sa lengen, koene wy in hearlike(f) ninsyk meitsje. Men hoegde net heal sa krebintich to wezen as Pibe-om, om fen dat getoet breinroer to wirden. Sjuch Oude Tijd \'69, side 327, hwer twa Drintske sankjes opjown wirde. () («jiii lins* = gjin rest, sunder ophalden. Groarrieh = noartich, nysgjirrich, koart. Fen goarre= sjnchtme. Dy hwet miskearret hat folie gjin best sin; sa gyng it Pibe ek. Piskiker. It wetter fen in sike wier alear by dokters en kwaksalvers in earst ding om er de sjnchtme ut to tinen. Men reisge dan ek wech-ende-weer wei nei forneamde divelbanuers, yn selskip fen in flesse mei in fochte deryn en der stoareage de medicijnmeester" dan op en troch. Derfen dinne de namme. Sjuch ek R. en T., 433. Hiisliiiiiniclers-draiikjes, d. w. s. drankjes die de ütwirking hiene fen Urbanus-pillen. Skjin skip meitsje" neamt men it ek wol. Wylde wolven, to sizzen de wearwolven," dy by nacht en ontiid deade liken fen it tsjerkhóf hellen. Sjuch W. L. side 33.

		() Ik wit net oft de hipperts nou gauwer los litte wolle, of ilat it ain for it muzikale" ófnimt, mar ik hear, dat de jonges to B. tsjinwirdich mei dissze wirdon ophalde: Hippert, bippert, pipe!* Hwennear scistA rype? Oankommende Maeye, As de iïigels kraeye. Antsje-moi mei \'t skerpe mes Sloech de kat de kop óf, Heal óf, hiel óf. Ast\' net wost\' du scist\' er óf. Ien, twa, trjjo, Dan scille wy dy wol krjje. Ien, twa, twa, Dan scille wy dy wol ha. Dat ien, twa twa forret earmoed en it is lang sa mystisuh" net as i\'is kwik oppe douwe.



		30

		Pestoarske wier alear de nainme, hwer mei dominij syn vviif troch de ljue fen it doarp oanspritsen waerd. Nou is it fensels tnefrou! en it scoe raer poetsje it eacli üt vvéze as men tsjin sa\'n niinske sei fen pestoarske. Dochs haw ik in alderling yn üs gemeinte de fron fen \'e leste dominij, dy hjir stien liat (hy is j^rn 1882 foarttein) nea net onrs as sa neamen heard. Sjncli hjir oer yn S. en U. side 113 en forf. in stik fen ,T. W. Bientsjekou = in hnske of hok by de tsjerken, hwer men de deabonken yn bewarret. Holl. = knekelhuis. Poiiiiiie = sliepmfitse mei in toppert," in kwastke fen losraffele triedden. De reap is ilineid = it spil is klear. Reap is in soarte ton, dat fen strie by inoar draeid wirdt. Master. Sa neamde men foar jierren de plattelans-dokter, dy ek folie brebier wier. Dêr fen dinne it sprekwird: it kin in master mis.se." Sa\'n nutster wier wol knap, mar der krepearden derom wol ris boeren. Ek it wird niasterje" = ünder dokters bannen wêze, komt er fen. Hwa mear fen sa\'n master witte wol, kin der fen léze (en mei wille) yn Meester Maarten Vroeg" fen Jakob Vosmaer. Boalsalve = salve fen \'e beul, hwer dizze nei de giseling syn klanten" de rêch mei ynwreau. Sjuch ek yn Maeika .Inkkeles: it skouder üt it lid, der de boal twa fjirders buter oan fortsjinne." Oan \'o dobbe-ich = oan \'e kant fen \'e dobbe; yn \'t Holl. aan den rand des grafs." Itikstcalcn = rikjende turven. Wolfangers = de dokters, dy hjar djur bitelje lieten. Iteanliearro, ek wol easterske beanhearre, is in droege wyn ut it easten, dy-t de beane ryp makket. Rlapliout = droech en hird hout, der-t de küpers buterfetten fen meitsje. It wirdt folie üt \'e Eastsé, bynammen üt Memel, oanfierd.



		.\'il

		In longrige poep = in stevige, sterke Diïtsker. Wevers skynden folie fit it poepelan to kommen. Marge = woarst. Egenlik is marge, hvvet yn it Holl. beuling biet. It waerd folie iten yn it Antony-gasthüs to Ljonert (R. en T. side 1C9, de noat). Hjir is in recept: bargebloed (dat men nei it opfangen riere moat; oars wirdt it stiif) mei roggenmoal en sjerp oanrierd en dêr rezinen en stikjes rizel mank, wird yn in term treaun en dat spiltsje dernei sean. Binne de margen noacli, dan moatte se yet om rjucht lekker to wirden yn \'e broei" yn in koer mei hea. Toppen. Der kaem eartyds jamk in stof foar, dy hiette blau-toppen (yn it Holl.?) en fis frouljue brftke nou toppene skuteldoeken. Yn dy skuteldoeken kinne yet liirde stikjes sitte, as wieren it brokjes fen sjudden. Ik wol leauwe, dat beide makke wirde fen it rftcliste flaeks. Sjuch ek op flaekshikkelje. Doeren of toelebouten, hiete op oare plakken wol bollepysten en de Latynske namme is Typha latifolia. Pompebledden binne de greate bledden fen \'e swanneblommen, dy yn it alde Fryske wapen pronken; Nymphaea alba en N. lutea. It baeitsje ophingje. Yn ytlike oarden fen Drinte miene de jongfeinten yet, dat in minske-antlit makke is om er in mes op to probearjen. Dat geloof" wier ek hiem yn \'e Fryske doarpen. As it nierke wier hjir of dêr, kamen de fjuchtersbazen hein en fier wei, en hingen hjar boppeding yn it weardshfis op. Dy der nei taelde wier hjar man. Yn oare provinsjes setten de romroftste bekkesnijers hjar mes yn \'e tafel of hingen it dêr boppe, sa as wy léze yn v. Lenneps roman Ferdinand Huyck. Douanen = kelderrotten, omt sy alles neisnenpten en yn kelders en gatten krupten, lyk as de rotten. Hja binne yet net oan \'e reap slem = hja binne yet net to plak. By it dekken fen in boereskurre wirde de bosken reit of de skobben strie mei reap (tsjinwirdich folie mei kramtried) fêst naeid. Lizze hja to plak, dan wirde se oan \'e reap slein.



		*->1*

		In oaren jowt twa beammen to sjen, <ly der op binaeid binne en dêr twisken stiet: Die tiid is kort, die dode snel; Wacht u van souden, so doet ghi wel." Hehskl Oukks. Wy léze der, dat er buten dizze twa yet trije oare knotte- doeken wierne (to s. sa fier it de skriuwers bikend wier.) Ontheistre = fen syn stik, ut \'e liken. Hwet heistre is (fen lieisterje = arbeidsje om it ien eft oar yn onrder to kryen), is klear, is foarinoar; ontheistre is der fensels de tsjinstel- ling fen.

		DE BEAR OP REIS; DE FüGEL FEN BEAEN-POEP. In daiiigon nychheit. Nychheit = it Holl. nieuwigheid, of better = beniemrdheiri, wirdt nou menstal ütspritsen as niget; ik haw der myn niget oan." Danich = extra; in danigen sin oan it iene eft oare hawwè. Ut \'c (lyk rtold = great en swier. Oan in dyk sit in bulte modder; in arbeider, dy der ütgraeft, kin hiele stikken op \'e lodde ninime. (ieye = it ntroppe fen nocht en wille (Holl. jubelen). O, hwet in gejei En hwet in gegei Fen oargel, trompet en fyoele!" T. E. H., Merkeliet yn It J. Fryslan. Klibbcn = lippen. Hjir fen dinne Uibkje = mei de under- lippe luke, sa-t in bern docht, as it oan \'t gulen ta is. Blibben binne by skylfisk en kabeljou de flanterige stikken ander de bealeh, efter de kop (yn it Holl. lippen en keeltjes). Poep. In skelnainme for \'e Datskers. It wird komt fen it Di\'itske Bube = jonge, lieisgjende mnzekanten neamt men yn Fryslan folie blaespoepen en de keapljne yn lapkegoed, lapke- poepen, ek wol fyndoekspoepen.



		28

		DE REIS NEI DE JICHTMASTEES. Groat mei kródde = groat mei hirde, swarte kerlen deryn, dj\' hjir en dèr ek wikken neamd vvirde. It binne de siedsjes (peld) fen in snarte bnterblom (akkerboterbloem, ranunculns arvensis). Iloiuiftinizcl = swolderij om \'e neil fen tomme of tinger. Sa krebinticli jis in kroade. Howol it beide allyk boek- stavere wird (yn de R. en T.) is kroade, yn groat mei kroade, (non = kródde) lang net it selde as yn sa kreb. as in kroade. Yn S.-W. is it beide forklearre for ontüch. Mar it is lijir = krui- wagen; Dibe wier troch de jicht sa stiif as in houten kroade. Ilipports. Yn it foarjier sochten wy as jonges tukjes fen kwitse- of koetsebeibeamkes (= lijsterbesseboom) hjir op \'e klaei behelpe se hjar mei wj\'lgetoekjes makken der in kerf om hinne, op in bihoarlike distanje fen \'e ein {ho\'n ein dat hinge der fen öf, ho lang wj^r de hippert hawwe woene) en sloegen er dan op mei het mes, wylst wy songen: Hippert, hippert, pipe! Hwennear scistü ripe? To Maeye, to Maeye, As de fügels kraeye! Dan binne se yn \'e doppe. Stiif, stiif kloppe; Trije kear it tsjerkhöf Dan wol hy er óf; En as er der dan net öf wol Dan scille wy him helje Mei pipen en mei trommen. Dèr komt de keizer oan sjongen. Lytse Jan, greate Jan, Dy my in skutsje meitsje kin. Nei Oasten, nei Westen, Alle eibertsnêsten. Kwik oppe douwe De kop öf houwe, houwe.



		32

		Bysjager wier aldtiids de namme for fjildwachter of rottelman. Hy makke jacht op \'e bizen, d. i. undogensk folk. In biis is ynt immen, dy streken iithellet, nou ja, wol potsich, mar by it ondógenske om öf. («reato («er ben fen Jobbegea. Wier dat in historiske persoan, of tinkt Pibe-om muglik oan in ongetider, dy by hini haeide en sa filosoftsk redenearje koe? Ik wit it net. Kling\'orij is in herberge buten Grins oan \'e A-weg, Hoen-diep. Dêr wennet nou in Bruins yn. Gayom-en-hjar = it jeudefolkje. Is Gayom = Goyim, sa-t de Joden de Kristenen neame? Oan in earen knop. Earen, ek earnen of earden (dit léste scil in forbastere ütspraek wèze) = koperen. De koperen niólkaniers wirde earnen of earden amers neamd. Krupsje = in kwael, \'dy men foar tiden al skipe hat. Sjuch yn it fêrs fen A. J. de Buil, In de Grijsheid: Kruptiën van oude dagen." Komt it wird fen corruptie? = bidear. Jenever-oalje-keap, ek wol Ongersman neamd, d. w. s. in man üt Hongarije. Sa\'n kearel reisge it lan öf mei aller- hande kwaksalversmiddeltjes, dy er it onnoazele folk djür wist oan to smarren. It greate niicnskar. It wier in brukme by de alde Germanen om onfordielde fjilden by in doarp to halden, hwer de biwenners mei in-oar it fé op weidsje lieten. Lang is dit yet yn Drinte sa bleann (markegrounen). Sa\'n fjild wier in mienskar. It greate mienskar is it tsjerkhóf. Itliiini.\'ilisiMiis Chronicus = lidsykte. Clément Marot wier hofnar by de Franske kening Frans I. Hwet Gabe fen him fortelt stiet ek op namme fen Gonella, in nar fen \'e hertoeh fen Ferrara yn Itaelje. Sjuch Lanrillard, Vlechtwerk, 75. Dêr lést men fen Marot, dat er ienris oan \'e rjuchterkant fen in höfhear roun, dy him dat kwealik naem en sei:



		34

		GEALE SLIEPKE. Poepeslomke = in lyts knipperke yn it gêrs, lyk as de poepen nimme yn \'e ongetiid, as de sinne op it heechst is. Leavich reid. Leaf = de bledden (Holl. loof); lijir de plom dy boppe oan it reid sit. Leaf = bied. Sjnch R. en T. 3706 r. 10 fen b. Gnobbe fen gnobje = stelle, egenlik = it Holl. snoepen. Fen it iten gnobje of sline. In tsjoarre kealke is in kealtsje dat oan in tsoar (men seit ek wol ris sein; it Holl. tuier) fêst bonn is, d. w. s. oan in ein ton, dat oan in izeren spit sit; it spit slacht of stekt men yn \'e groun. Hat it beest oan it tsoar it plak, dèr-t it komme kin ofweide, dan wirdt it spit forstitsen; it bist wirdt fortsoare (vertuid; lykwol brükt men it Holl. vvird meast fen in skip, dat twisken ankers fêst laeit). Stuntten binne de lange gêrzen op \'e greiden, dy oan it öfmeanen ta binne. Joute-baes praet fen \'e stdnnen op it boerekin (R. en T. 280»), dat is it stoppelige bird. Wettergulpen = wylpen, in soart wetterfugels mei lange bekken (loulp). Hoantsen, ek wol hoantsjes en hintsjes neamd, yn it Holl. kemphanen. Teapert = Holl. kwartelkoning, spriet. Dizze fugel (dy mei de kwartel neat vit to stean bat) skynt net mak to wezen; hy hat to minsten namme jown oan in kwea wiif. En Toon de seine harret. Toon is fensels in poep; hy harret de seine, d. w. s. makket dy skerp mei in haerhammer. (Holl. = haren). Sint-Jans tried = fyn spinreach, dat bynainmen yn \'e hjerst by moarntiid oer it lan laeit en fierder op \'e dei yn \'e loft driuwt; herfxtdraden. \\



		35

		IT MARKE. Yn \'t liezich-bleddige gnod = yn \'e liezen of suilen en bledden (pompebledden en sa). Gnod = lytse, lege planten, dj\' gin wearde hawwe for it fé. By G. J.: D\'eabarre trapet plomp troch \'t gnod Oer \'t goed krftd hinne en sykt de pod." Yn \'e dod = yn \'e slom. Dodsje = slomje. Skütet\'aer, ek skütsjeboer, is in turfskipper. Hy song as in alk = as in roek, net omt dy sa bjuster moai sjongt, mar hy lit him fier heare. Digerje = ütsjen troch reek of mist, ek = stiif sjen. Peasjou = fisknet. It wiel, in wetter dat er kommen is troch it forsinken of weislaen fen fêste groun. By it trochbrekken fen diken oan sé of rivier, slacht it wetter sims djippe gatten oan \'e binnen- kant fen \'e dyk, der it troch it iepene fek fljucht. Sa\'n wiel is der yet to Moddergat. Ljordichkes, it selde as lodderich = foreald, grien, Holl. verliefd. Lodderich sjen = verliefd kijken, minzaam zien. Vondel brnkt it ek: Konstantijntje, \'t Zalig kijntje.... De ijdelheden Hier beneden Uitlacht met een lodderoog." It wird scil wol bisibbe wêze mei it Dutske lodern = fiikkerje, gleon wêze. Op \'e wier. (Der yn dy griene wier," R. en T. 22&, r. 3 f. u.) G. J. seit fen Tjesk-moar: Der se opp\' hege wier del bokke En fen beide ich \'t lan beloake En de sé seach yn syn tut." In heech stik lan.

		Gegou is bjir it selde as gegei.



		37

		Reinklecd. Sa wirdt it swarte kleed neamd, dat frouljue op bigrafenissen oer de holle slagge, sadat se der ütsjogge as sjammen. Men neamt it ek regenkleed. Wif = it Holl. wuft; ek = wispelturig, (iysbert-om brükt it yn Tjesk-moars Sé-eangstme as egennamme for immen ten losse Binnen: " Wif woe mei in dolle holle Ta de wrald ut holle-bolle." Tsjocd = kwea, komt meast foar mei goed: goed en tsjoed" = wel en wee.

		IT BOLSWERTER NUT. De siinic tocllc al = gyug al nei ünderen. Dy joun wier de brij wcr opskept = dy joun wier it spil wer klear. Brij wier hast in natsionael gerjucht by tis foaralden. Gjin grilke oan \'e loft = de lot\'t wier klear en moai. Men brukt dizze sizwize ek om to witten to jaen, dat er gjin swierrichheden binne, dat in saek hini moai oansjen lit. Fen gril of griltsje, in fügeltsje, dat folie oan it stran forkeart en Min op \'e lappen jowt, as it reine wol. Ik mien, dat et yn it Holl. strandlooper hiet. In liiilicli tilkc. In tilke is in lytse tille = brêge. Dit brèchje roun mei in tuit, to sizzen it laei yn \'e midden heger as oan \'e kanten. Gloppe = steech, egenlik hwet yn it Holl. blinde steeg hiet. Ek = gliipe = widze. Sjnch Widze-sang fen Piter Jolles, Jong Fryslan, 112. De rotten yn \'t kleaster. In rottekleaster is in greate falie for rotten, dy de boeren op it noat yn \'e skürre sette.



		38

		Hölefólje fen hólje eu fólje, d. i. drok prate en gekjeye. Sjolle-kreanicr seit by G. J. \'t Huget my...... Ho wy laken, tuilen, holen." Folen is ek yn it Holl. en bitsjut pleagje, narje. V. D. Sjuch ek J. H., L. N. I 271. Ut \'e koker spjije. Güchelers hiene al folie in koker, hwer sy foar \'e eagen fen it publiek" fen alles en yet hwet üthellen; sy spileu ut \'e koker. It bitsjut hjir: it raer op sizze, nüvere ütfallen dwaen. Pijd = oerhelle (mei sèfte wirden). Forg. immen hwet tapije. It houten wammes = de katheder, ek wol houten broek neamd. Yn \'e doljoruin = al hiel fen streek. Doljorum = delirium, dronkenljues-sjuchtme. Yn earucn skealjcn; earden earen = earnen = koperen. Foar \'t sy carne tsjoarrc wierne = foar sy hjar hjir of dêr del set hiene, foar-t sy fest plak hiene. Sjuch tsjoarrc kealke. Bttzckoal = Holl. kabuiskool, iis gewoane koal. lliilobutsje = ruilje en bütsje, it Holl. ruilebuiten. Buiten is it selde as ruilen. V. D. Utwreiüsje = yn omfang, greatens tanimme. Fen u-reid = tridsj(^j oan \'e wirtel fen in plant. It wol dus egenlik sizze: de wirtels nei alle kanten ütspriede. Sjuch F. H. en H. 1889, side 148. Uttvreidsk (ütwrydsk) is freamd, ütlansk: ntwreidsk yn klaeying en menearen. Ek = tige utlittend: _BDe ütwrydskheit heart net by us thüs." Sjuch it Foarwird fen De forname Utfenhüzers, R. en T. 379a.



		39

		Hoiteflip, in soarte ten koeke, dy folie to Harus bakt waerd. De namme scoe komme t\'en twa broerren, dy se bakten, Huitc en Filippus. Sjuch F. H. en H. 91, s. 250. In abbejraesjc feu aldcrlci reau = in gearset ten alderlei dingen, dy freamd byenoar passé. Is abbegaesje = alligatie? (F. H. en H.) of = bagage? Boarnc of saed, ek wol mei it Holl. wird put of pomp neamd. It wetter wcllet der yn op. Boarue = bom = bron. It fé boarnje = to drinken jaen. It oerd op syn pilo. It oerd is it skerpe, it spits. Op Amelau hat men it Oerder dun; wol dat sizze it dun op it oerd, op it spitse ein? It ljcat\' lodskc feu \'c licidc = de harderin, wol bikend ut \'e ferzen fen \'e Holl. dichters üt \'e 17de ieu en ek ut dy ten G. J. Is dit lodske ek bisibbe mei lodderich? Yn \'e deiskc tael neamt men in sleau frommis gau\'ris Lutske of Litske. Hakkctcarje = it net lyk fine kinne, kiezebite. Hjar priizc inolkciikeamcr. Sjuch ek R. en T., side 352: De molkenkeamcr brfisde er oars üt," = hja hie goede boarsten. Warkcamcr = rjuchtkamer. Gr. J. hat: Ja siker! hja stjitte om de fonnaminten Fen rjucht en war." Ps. XI. En Dr. Eeltsje skriuwt yn De Rftker, Nr. I: De iene komt mei swiete praetsjes, de oare mei flokwirden en drigeminten fen rjuchtsjen en warren." Lansitigcr = de persoan dy troch it lansbistjftr oansteld is om to itigjen (ijkmeester); hjir = mintmaster. It wirk iaoi op in oar moar. Moar is it selde as fean (.yn it Holl. moer). Dizze sizwize scil dos bitsjutte: yn dit fean is gjin wirk, hjir is for jimme neat to dwaen, jimme binne hjir net to plak." Wy sizze al folie: jimme binne de planke mis."



		40

		Beau bisten, bislach bisten. H. brükt beide, rean en bislach, t\'or t\'é. In boer hat reau en bislach; dan forstiet men oars onder it carste it ridskip: weinen, karren, ploegen ens., on it bislach is it fé. Hat-er bisten genöeh op, dan hat-er syn bislach. Forg.: de weide bislaen. Sketfé. Yn De H. H. ld. Fr. fynt men sket ef sketh = vee, rund; xketskiale = beestenstal; wicksket = gevogelte en woldsket = woldragend vet\', jarig vee. IMoinkcbjizzcins = biezems feu fearren. Elkoar kjiskou tapijc = elkoar swiet goed tapresse. Sjuch op pijd. Poatterige taheakke. Poatterich = süterich, gammel. It komt yn R. en T. faker foar; op side 110/\': it seach er forlitten en poatterich ut" en op 21bb: dat bigjiut er mei Jouke poatterich fit to sjen." (Sjuch F. H. en H. \'89, s. 188 en \'90 s. 288). In taheakke is, hvvet er by jown wirdt (Gr. J., Fryske Tjerne). In p. t. is dos in t. dy net folie to bitsjutten hat. Yn \'e keei\'t feu in oarre. In keelt wier in pronkkast, dy faek moai ütsneid wier (Cor. H. T.) Oarre = pake of bebbe. Oninculjc = omsanikje, gjin foartgong meitsje. Mar goedryk, bloedryk. Dat wol sizze, dy jild hat wirdt net feu syn famylje forgetteu, lyk as it in earme stakker jamk oerkomt. Trutlingen en eftertriitlinjren = neven en niften, efter- ni\'ven en -niften. Yn F. H. en H. \'91, side 191 seit Dr. Duiten- rust Hettcma, dat it komt fen in ald Dütsk wird trute = ljeave, koeze. Skoweliiifr = immen dy efterüt skoud wirdt, om\'t men him net telt ot achtet. Holl. verschoveling. Poddebükje = mei folie skrippen en lijen\'trocli de wrald komme, lyk as de podde dy langsum op syn buk foartkrupt.



		n

		In seinepóle is in pöle dy boppe it wetter ütstekt en mei de seine meand wirde kiu. In pöle is egenlik in stikje lan mei wetter der om liinne. Froskepöle," op \'e pöle bliuvve, in mounepole. Juk! In utrop = lak! De krüste \|i«iinïiit>- (sjnch ek bis. 357) to sizzen in penning, in stik silver mei krüs* en mint derop. Neitiid waerd dat lieu en letter. Yn \'e t\'aksen sitte = tsjin inoar kreauwe, tsjin inoar üthelje. Fax is in ald Frysk wird, dat hier bitsjut. Faxfang = it lüken oan \'t hier. De H. H. ld. Fr. Yn \'e f. sitte is dos al hiel lyk mei elkoar yn \'t hier hingje. öp \'c pot\' = to boarch. Ek yn it Holl. op den pof koopen. Hitsicli bodsjc = hird skrippe. Dy dat dwaen moat is in earme bodder. Hotsje = skerp meitsje, Holl. wetten. In sprekwird seit: de hotte (ek wol hvvotte = wette) en de file moatte net oer inoar gear." Dükelige dammen wol sizze: dammen mei gatten en külen er yn. In duk = Holl. deuk; dukelig = mei düken, mar dy moat men hvvet djipper tinke as in dük ornaris is. Oan it jlslok. Jislok of ie/lok = it gat yn it heafek by de heafeksdoar. As de kij op stal binnc en de boer bigjint mei it hea to foerjen, dan wirdt er fen it fek in stik öt\'splist; sa kriget men it iezlok. Lok scil wol it selde wêze as gat) ipening; tink ek om sültlokje, fetlokje, holle dingen om er salt of fet yn to hawwen. De kij hawwe it dan skoan; lekker hea folop en hja hoege it net iens to sykjen. Oan it jislok sitte wol dos sizze: it wirdt sa\'n ien mar tasmiten, hy yt fen \'e greate bult en docht er neat foar. Holl. uit de ruif ($taats- ruif) eten. In spinncbcalclis jüpc = in jurk ef japon, dy oan \'e mil sa ticht ynreauwn is, dat er binei gjin mil mear to sjen is. In spin is ek tige klieu twiske kop en bealch.



		12

		Point d\'argent, point de Suisses = gjin jild, gjin Switsers. ])o-t Napke üs yet net segene liie mei de konskripsje (ik tink, dat dy net wer ófskaft is om sa for goed de pik op \'e Franske keizer yn as folts to halden) wacrden de soldaten hierd en derta lieten de Switsers hjar folie bruke. Ik huw hjar ris tante = Ik haw hjar ris ünderstien. Tante is it Franske vvird tenter = bisykje, understean. Njobis, sjoele. Dy beide virden sizze sahwet it selde. Wy hawvve der ek foar: soksis, bloarre,jóbbe, stil. Holl. druiloor, sul. In klipkc, fen klibbe. In klibbe hea of strie = in greato heap, dy ticlit yn elkoar sit. Bliuwt der op it lést in byt fen sitten, dan is dat in klipke. De witsjers 1\'cn it hof = de tsjinners ten it hof of it lijucht, de fjildwachters. It doaske fen Pundoru. De alde Kreken fortelden fen dy jififer Pandora, dat sy in doaske krige hie fen Jnpiter en do sy dat ipen die, fleagen der alderhande sjuchtnien en soargen nt, dy sont under de ininsken bleaun binne. Do P. it doaske wer taflapte, scoe de Hoop der krekt utwippe, mar dy waerd er non yn biflapt en bleau sa biwari^-e. Oiitli.jusko inoai, dat is sa moai, it is net to bitsjutten. F. H. en H. \'91, 128. In bleistrige jüpe. Dit wird bleistrich forklearret J. H. sels = opgeblazen. In bl. jftpe scil dan wêze in oppofte jurk. Bluistrich dat folie brnkt wirdt yn \'e sin fen rimpen en wyld (in bhiistrige jonge) brüke de skriüwcrs oars. (Sjucli Beslinga- State). liitrolleinollc == inch ynpakt, der is mar it ien of oar om binne sliugere. Lewiiske = slokje. Fen lavas = brandewyn op kruden. Van Lennep seit yn syn Vermak. Spraakk.: Vrouw Lijsbet mag geen brandewijn ... maar lavas." Sjuch ek V. D.



		43

		Jciitcn en drenten jifl\'orkfts yn \'e dagen feu \'e optouhte. Jenten en drenten = aerdich en hinnnel. Jent briikt men ek yn it Flaemsk. It is Franske gentil = aardig. For drenten heart men ek wol trinten sizzen. Jiffers yn \'e dagen ten \'e optochte binne huwbare jonge dames." Yn \'t brat = yn \'e pronk. Brat is in wollen stoffe. Stroatskaewje = op \'e strjitte omsliere. In darkert = in prnstich (proastich) man. Sjuch ek R. en T., side 187a: Hwet darkert komt der oan?" en side 291&: Du stapste der binne as in darkert." In brodze t\'cn trije dassen. In brodze is egenlik in tize heap smoarch goed. Pas op, traepje der net yn, dor laeit in brodze." Halbertsma haldt it bisibbe mei broeye. Forg. ek: brodzieh waer. It wol hjir sizze, dat dy man syn hals to broeyen set hie yn trije dassen. Yn \'e Honsek; in herberg to Ljouwert. Fcn \'e want yn \'e tomiiic = fen \'e romte yn \'e krapte, fen \'e finne yn \'e jester. Hy nikt nei do loddc, d. w. s. nei de lodde, hwer syn grêf mei dold wirde scil. Hen seit it fen immen dy men oan- sjncht, dat er it net lang mear meitsje scil. Hantsjciniereii. Sa neamt men de Dütske arbeiders, dy simmers by de greidboeren yn \'e ongetiid geane. By hicle keppels kamen se alear ut it Poepelan opsetton; nacht en dei marsjearren hja troch (sjuch It Poepejeyen F. H. en H. \'90, side 339), wylst sy songen, dat it davere. To Aldeboarn, Snits, Bolswert en muglik mear oare plakken stienen se oan \'e merk, to s. dy gjin fêste boer hiene, en dy waerden der troch de boeren bitinge. Sjuch yn R. en T., side XXV, hwet Abe en Felse der fen sizze. In onhuer folkje wier it meast; arbeidsje koene se en woene se, mar ite! nou, onbitinklik. Eu tier wierne hja net, dat wier in gelok for de boer. De namme Hantsjemier wol sizze Hanschen Maher, d. i. Hans meauer.



		14

		J>E HARKERS. Net lilskacid. As wy sizze: dy jonge is nei syn heit fttskaeid," dan miene wy dermei, dat er krekt op syn heit liket. H. brfikt it sa ek wol; R. en T., 30b: allegearre ftt it selde I loed skaeid" en 51a: Keimpke like . ... wol hwet nei hjar faer fttskaeid to wezen." Mar hjir niient er mei fttskaeid krekt oarsom: de Bolswerters wierne net fttskaeid" = de B. wierne net forbastere. Sa ek R. en T., 180a: hja scoene sa\'n fttskaeide soan as dy net sykjen heare meye." Ek yn it ferske ftnder it portret feu Gr. J.: Lok master, sljucht en rjucht! memm\' taels bihald en arame, It litskaeid brod to hun. Ysbrekker is syn namme: Yn tinse en tael, yn kinst en \'t gleonste rimersfjftr, Yn \'t golle Friezne hert, sa godlik as natur." It ntskaeid brod = it forbastere brod; Holl. verbasterd ge- slacht (gebroed); i\'it stiet hjir gelyk mei ont yn it Holl. ontaard. Stalke = frjeon. Hoeuift yn syn Friesche spreekw. laet it of fen stdl-lyk, dy yn \'e stal mei in oar allyk is. Oppernolk. Nolk (is it koarts? = noflik?) neamt men immen, dy der op ftt is in oar to bileaven. Opper tsjinnet ta forsterking. IIikke en tcin = it Holl. geboren en getogen. Forg.: it aei bigjint to hikjen." R. en T., side 332b, r. 16 f. ü. Halbertsma. De fttgong ma op it ein fen Fryske famylje- nannnen is net = man. Men set dy fttgong efter foarnanimen. Sa komt fen Douwe Douma, fen Sytse Sytsma, ens. Efter gewoane snbst. skriuwt men stru, bygelyks: Dykstra fen dyk, Heidstra fen heide, Wykstra fen wyk, ens. Wizansje = brukme. Fen it Franske wird usance. Ik AveinJB net op it poinpiercn souderkc d. w. s.: ik biliz inyn jild net yn pompieren, dy sa falikant binne. Foldcdich = Holl. gastvrij, mild.



		45

		DOCH DYN PLICHT. Kiirilskc of earske = lyts persoantsje, sa lyts, dat er wol liket oars net as ears to wezen. Yn S.-W. = ierdmantsje, kabouter. Fugel, h.jir = in patsje, in tütsje. Smoarmogge = in doafpot, in mogge der it fjftr yn smoart. Men seit it yn \'e südwesthoek fen fis provinsje. Jimmetsje = it jonniten biliimmelje. De bol\' oer scis op it skouder drage. Op bis. 48a. Oer scis de galle ris kwyt reitse" en op 250a: ik hiet oer scis de wylde boer." Oer scis = non en dan, S.-W. III bis. 132. Mar op side 61fe fen R. en T. seit H., dat by de Menisten oer scis gjin register fen geboarten halden waerd. Hjir lint it wird oerscis folie fen hielendal. Yn R. c. a. M. v. H. komt it twaris foar: \'t Weer voar him ek in tiige toer. \'t Koam jer altiid oerschesmis oer" en De koning die pierde ues eris, dat er heel oerschesmis hir koam." Yn beide foarbylden is oerschesmis = nnforwacht. Digerkykje, fen digerje en kykje = stiif nei eat sjen. VViiiiiinis mei de boel = foart mei de boel, wei er mei. Bink = misset, forkearde slach. Sjuch R. en T. 330i. Fen top ta teil = hielendal. Yn it Holl. van top tot teen. Teil scil wol = tegel wêze, nierstien. Dos: fen boppen ta underen. Kjiiiiiiiioh\'ik, ek wol allinne sjamme = fftgelforskrikker, spook. Skabbericli geweten = in smoarch geweten. Skabberich of skobberich neamt men, hwet er sjofel ütsjocht. luimen dy yn stikkene klean rint, sjocht er skabbericli üt.



		46

		Rju unrjuchtfirdige la pon. Men wit hwet de skroarren nei jown wirdt. Rju = frij hwet. Yn it Holl. hie men alear rijf = mild, overvloedig¹, V. 1). Boste linde. Linde of Lynde is liirde, drege tnrf. Hy kriget de namme ten it rivierke yn Stelling-werf. Kr sict gjin lonte yn ju, to sizzen gjin fjür; domenij kaem it folk net genoach op it gewisse troch se hel en divel foar to halden. Lymmoar of lymoer = flauwte, biroerte. Hja krige it op \'e simmels" seit men fen sokke frouljue, as der domenij it fen foar hie. Egenlik = liifmoarssykte = mansikens. F. H. en H. \'92, 259. («jin grewcl = al hiel neat. Fyndoekspoep, ek lapkepoep = keapman yn manufacturen. Meast binne dat Dütskers of alteas fen Dütske koinóf, sa-t de namme meastal yet forret. Fyndoeks wirdt er by neamd, omt lytse keapljue mei in marse of koerke it lan yngyngen mei skuteldoeken, skerldoeksgoed, jern, ban en mear snypsnaren. Longerige lobben. Lobben = skonken en longerich = grou swiei\', sterk. Sjuch R. en T., 66a: de smid, dy in great longerich kearel wier." J. C. P. Salverda skriuwt longre: Ocke longre lea." Oimstjerte = hwet men erft. Hyln! of hilla! Men brükt dit wird om immen to roppen. J. H. H. wol it öfliede fen ealal hwer de Frizen mekoar mei groetene: eala, Ma Fresa!" Sjuch hjiroer S. en R. \'90, siden 309 en 341 en F. H. en H. \'90, side 284. Nötich komt yn \'e deiske tael net folie foar. It is it selde as bidaerd. De treddeis tsjinst = de treddedeis koarts, dy by aids folie mear hüsriem wier as nou en, as er ien kear plak by immen foun hie, net tel wer weigyng. Derfendinne, dat er folie middeltsjes tsjin bitocht waerden. Sjuch F. H. en H. \'90, siden 88 en 89.



		47

		De mint krijc = it land, in pust er oan krije. Tiiike, tuike oan. Men scit ek: tuike maai spylje. Mei tuike-roppen lokket men de keallen. Tuike oan mei immen = mei sefte wirden immen riede en liede, lyk as Master mei Olfert moast. It onk yn de stambeaiitsjes is it ontüch, dat Olfert der ut wjoede moast. Onbiiilik Avirk = ongeskikt wirk; it is onbinlik immen sok wirk op to dragen. Yn onislnch reitsje = yn drokte, yn need reitsje; men seit ek yn tsjok waer reitsje. Jonge fammen dj\' yn omslach rekken." (W. D.) Njoggcn-nrs-Iet = it lieden feu \'e klok om njoggen ure. Dat wjirmske klok lieden! = dat fordealde kloklieden. Hwerom neaint O. it wjirmsk? Nou, wjirmsk is in flokwird lyk as ek wylde wj innen! miertt en oaren dy non yn onbrük binne. Sjuch J. H., L. N. I, 218. Fhik en njiit = der is non wol mei him om to gean, hj^ris bidaerd en mak. Dat med wier sii\'n dübclliddieli kcarel net tu iniinsk. In med is fiif fearn pounsmiette (45 A.) lan, om-ende-by sa folie as in goed mier yn in dei meane kin. In dubelliddich k. is ien mei diïbele lidden, dós ien, dy it arbeidsjen dwaen en ütstean kin. Bigangel = lykstaesje fen ien dy yet libbet. It wirdt sjoen troch minsken dy mei in helm berne binne en is in teiken fen \'e oansteande dea fen dyjinnige, hwaens staesje it is. Sjuch It Heksershol. Ek V. d. V., W. L., 31. Santepetyk is forbastere fen it Franske sainte-boutique = de hillige winkel of kream. Dizenicli waer = dampich, mistich waer; it Holl. hat dijzig. V. D.



		4K

		Sy pjüwden niy efternei on forspriken my. Neipjnwe = sarjend neirinne en oanstjitte. Forsprekke = ütskelle, tbrwinskje. Sjucli J. H., L. N. I, 269. Op side 301b fen R. en T. léze wy: En al de toalf stammen Israëls ... dy pjuwden Dupin nei. In line stuid = in line spand, en wol sa, dat it mnr in lyts eintsje boppe de groun wier, () sadas Olfert er oer hinne trüzele. Moat staid* ek Mald wêze? Truwaet. Hjirop hawwe de hearen Leopold (S.-W. II) oan- teikene: = moeilijke positie; I.Tslandseh trafali = moeite, zwarigheid. My tinkt oars, dat it hiel wol it Holl. wird travaat wêze kin, dat in koarte, mar sterke wynfleach bitsjnt. Sjuch V. I>. Séljue sizze wol, dat it travad tg is. (Valentijn, O. en N. O. Indie). As sa\'n trawaet it skip oerfalt, sit it tige yn need; derom koe Gabe it ek tapnsse op Olfert. Op \'e naed gean = de flecht sette. De jongens sizze al folie fen der iU naeye. Dwersbongelje = tsjinhaspelje, tsjinwirkje. By it koalsied- terkjen biniie der arbeiders, dy it ütsleine strie fen it kleed öf smite. Mar in oaren stiet buten it kleed klear om dat lége strie ünder it koalkleed to arbeidsjen; der komt dan om sa to sizzen in ranne, dy it weispatten fen it sied bilet. It liket wol, dat dy man de oaren tsjin-arbeidet. Iïy it folk fen it kleed hiet sa\'n arbeider de dwersbongelder. Gegryn on gotriin = it grinon en drinwen fen \'e bern. Sjnch ek 11. en T. 88b: De oare niften trunen danich by Gabe, ens." Trünje = oansette, oandriuwe.

		() Yn \'e earste printinge fen R. en T. stiet nei Munter. Ja, mar der kaem, ens.* Olfert. Sjuch, der kinne jo de groeden noch «jen, domeriij. Ik lmw er altiten noch Invet fuetpok op. Domenij. Mar hwet diestil do? Foetpok = it droege Hues, liwer-t in keal yn to wrald komt.



		49

		MISWIER. Niswier = it wierret forkeard, it is gjin geskikt waer. Il waer liinc 0111 = fier wier foroaring: men wist net liwet it woe en scoe. Yn \'t Holl. scoe men sizze: het weer is grillig. In waerül om \'e sinne scil in ring om \'e sinne wêze, hwer it folk fan seit: Een ring om de maan, die kan vergaan, Maar een ring om de zon daar schreien vrouwen en kinderen om." («ljir.jp, ek gljirkje = helder, klear wirde. It reinen scil hast wol ophalde; it bigjint yn it westen to gljirjen." It wird scil wol bisibbc wêze mei it Holl. gloren. Krukje en wiskje. Sa lang er non en dan \'ris in snieflokje fait, scit men, dat it kröket, mar knmme se rjn t.agelyk, dan toisket ot\' sniejaget it. Wixkje neamt men it ek, as de hirde wyn it wetter sa op .jaget, dat it yn \'e hichte spat. Sjnch R. en T., 162a. Boerekofje waerd folie dronken oer iis, foar-t de ljue fen pons wisten. It waerd klear makke yn lytse t.sjetteltsjes fen bier, brandewyn en siiker mei nótemuskaot ad lib." Kfteroniisblok = in foech beamstamme op \'e liird. Om Krysttüd hinne waerd er in nnwiten blok liont op \'e hird lein, in Krystblok. It. lichte hont, prikken en sa, laei mear nei foaren; de sta mme wier it efteroansblok. Sy reauntene eltsjoar yn \'t ear. Ileauntsje = lfisterje, it Holl. fluisteren. It Ingelgereannt op Skiermountseach" = het gefluister der Engelen. It komt dus ek oerien mei it Holl. in de ooren ruisehen: Fcii Starnm ho reanntsje e\'n rinnc Aid sizkes me al yn \'t ear." Formule = forrifelje. In wird fit \'e Hynliepper tongslach. By R. c. a., M. v. H. lêz ik: Mooglik had de man it deend om de Hiinlippers eris to vormalen." 4



		50 (iloüil = nofteren, onnoazel. (iloade, onnoazele stakkers" neamt H. de Ternaerders. K. en \'I\'., 329 yn \'e noat. Bijeuzelje = forrifelje. .Tenzelje is oars = genre, oanhfdde mei it selde praet. Bijeuzelje = iminen mei oanhaldend seuren oerhelje om it tawird to jaen. Skrok = skrael. Men seit it. ek ten it vvaer, as er yn it foarjier trocli \'e kjeltme neat vvaekse wol. Ek: in skrokke wyn. Klikje = in bytke, dat oerbliuvvt. Der is yet in klikje wyn yn \'e flesse bleaun." Pen iten wirdt er niear sein: nnxke. Wy scille lijoed mar optvaerme kost ite," seit de linsfron; it is allegearre nuskes." Klikje scil wol it Holl. kliekje wéze. lliillich. Dat hy soks hafticli wier = dat. soks in liim siet, dat er derta yn steat wier. Hafticli komt oars net niear op hini sels foar. Mei in boarst. Sjnch ek R. en T. 29a, r. 12 f. b. = yn ienen, op slach. Mei liani «ii ivrain. It iene of it oare mei li. en gr. opite, d. w. s. yn syn hear en fear. De earste sizwize slacht mear op hwet er yn sit: de snippen wirde iten mei ham en gram. De oarde sjnelit mear op hwet ei\' om sit: de boer trean de liazze yn sijn hear en fear yn \'e koalrnpen (to koaitsjen). Ham = haem, fulens, vruchtvlies." Gram = it yngewant, de termen, ens. Tink oan fiskgrom. F. H. en II. \'90, s. 191. It brief alliiiue wol léze kinne is in sprekwird, dat bitsjut,: it iten allinne wol op kinne. Alear wier de kinst fen lézen net sa hiisriem nnder it folk as tsjinwirdich; dy in brief krige hie faek de hilp fen in oar nedicli om dat brief to lézen. Petse-put = Bonifacins put, efkes bfiten Dokknni oan \'e Kollnnier trekwei. J. W. jowt in oare forklearins:, Fr. Alm. \'94. Keppels = de Keppelstrjitte yn Dokknm twisken de Flaeks- strjitte en de Wald-poarte.



		51 De t\'jürput i\'en Staruiii. Ook is (in dei» jare 4 n. Chr.) bij \'t Iloode Klit\', niet verre van Staveren, een vlamme uit de aarde geborsten, welke drie dagen duurde. Den vierden dag kwam er een groote draak recbt omhoog nitvliegen, enz." V. L., A. T. blz. 12, 18, 21. Mork on risken = yn it Holl. wollegras en ruaschen, yn it Latijn Eriophorum en Juneus. De hiettens stymiue nei hoppen = mei geweld omlieech gean, ütdampe. De büthuzen bigjinne to stymjen." R. en T., 174. Ek yn it Overyselsk komt it foar: worop in de midden \'n schottel met eerpels stiet te stunmen." S.-W. I, 587. Minskebihngers = lichte frouljue? F. H. en H. Hy saltte syn weet op = hy halde syn noat ont it djürder waerd. Aldl\'i-iiizich is hy, dy him oan it alde haldt; aldmoadrieh. Master Tsjerk seit ten syn teltsjes: Ei, dy binne al to simpel on ald-freansk (= aldfrinzich) for de Jonker." R. en T., 40fi«. Jeltich = op jierren. Fen jeld = alderdom. (Sa komt kjelt t\'en kald). Jeldge pleagen = pi. ten \'e alderdom. Heukereslibben = it libben ten iminen dy allinne omhenkert. d. i. ienlik wennet en alles allinne biskrippe en biklanwe moat. Syn buks wjcrgea = in wiif dat him paste. Ek wol \'ris sydsüvér. In kein en tipsiilieh <Hii£ =s in kreas en lummel famke, dy hjar wearde kin en tielt. Noardske bnlke = in spylark by de alde Noarske tolken. W. D. skreau in Lietboek: Doaitsen mei de Noardske balke." Klirkje, ek ütklirkje = immen iitheare, efter syn geheimen sjen to kommen. \\>\'iggeniujiiiiien = it Holl. wittebroodsweken. In wielt = in wéten bóle, hwet by de aldsjes in pré wier.