B N°.20 r^^M^F^

^ v*> ^j,£>f^-^y -i _r\'^:v»2\' i 1-A-* ^y v» -v££r^ïJ" £&> x fTV^ ~^w «k v-co

Nee lusisse pudet, sed non incidere luduiu.

Negentiende, met zorg herziene druk.

Met portret van den Schrijver (1837).

De schaduwen en schimmen van Nadenken, Herinnering en Verbeelding val-
len in de ziel als in eene Camera Obscura, en sommige zoo treffend en aardig
dat men lust gevoelt ze na te teekenen en, met ze wat bij te werken, op te
kleuren, en te groepeeren, er kleine schilderijen van te maken, die dan ook al
naar de groote Tentoonstellingen kunnen gezonden worden, waar een klein
hoekje goed genoeg voor hen is. Men moet er evenwel geen portretten op zoe-
ken; want niet alleen staat er honderdmaal een neus van Herinnering op een
gezicht van Verbeelding, maar ook is de uitdrukking des gelaats zoo weinig
bepaald, dat een zelfde tronie dikwijls op wel vijftig onderscheiden menschen
gelijkt.

Anonymus in libro non edito.

VOORBERICHT, ZESDE DRUK; 1864.

Het is nu juist vijfentwintig jaren geleden dat, in het najaar
van 1839, de Camera Obscura hare intrede in de wereld deed.
De pseudonieme Schrijver, toen zelf nog maar even vijfentwin-
tig jaren oud, ofschoon in een ander vak van letterkundige
voortbrengselen, onder zijn eigen naam, niet onvriendelijk door
zijne landgenooten opgenomen, zag zijne stoutste verwachtin-
gen overtroffen, als de buitengewoon hartelijke ontvangst van
dit zijn werk binnen \'t halfjaar een tweeden druk noodzakelijk
maakte, welke dan ook in \'t voorjaar van 1840 het licht zag.
Toen, elf jaren later, een derde druk noodig werd, had hij den
moed de nieuwe uitgave met eenige tot hiertoe onuitgegevene
opstellen zoodanig te vermeerderen dat het boekdeel, hetwelk
nu (1851) het licht zag, schoon kleiner van formaat, wat den
inhoud betrof meer dan verdubbeld was. Van dat oogenblik af,
kwam er een nieuw leven in eene belangstelling, die van den
beginne aan boven verwachting was geweest en nimmer was af-
gebroken. De Belgische pers vereerde het Hollandsche boek
eerlang met een nadruk (1853); maar deze verhinderde niet dat
reeds in het volgende jaar een vierde wettige uitgave in het va-
derland noodzakelijk was, onder wier omslag nu ook de tot nog
toe hier en daar Verspreide Stukken van hildebband aan zijn hoofd-
werk werden toegevoegd. Ook deze was echter in 1858 uitgeput
en maakte plaats voor eene vijfde, en zie hier nu de zesde,
in alles aan de vijfde gelijk, behalve dat eenige druk- en stijl-
fouten verbeterd en waarschijnlijk ook weder eenige nieuwe ge-
maakt zijn, en dat de verstandige lieden, die tot deze zesde uit-
gave gewacht hebben zich het boekdeel aan te schaften, zonder
vermeerdering van kosten, daarbij nog dit voorbericht winnen.

Het is den Schrijver eene streelende gedachte, dat aan zijn
werk, in deze zesde uitgave, het voorrecht te beurt mag vallen
in handen te komen van een geslacht van landgenooten, nau-

welijks of niet geboren, toen hij het voor het eerst aan het licht
bracht; het volwassen, meerderjarig kroost van dat, waaronder
bij zelf is opgegroeid, waarvoor hij schreef, en dat hij schetste;
maar niet minder treft het hem, zich daarbij inderdaad te moeten
afvragen of niet dit nieuw geslacht ruim zoo zeer behoefte zou
hebben aan ophelderende aanteekeningen bij zijn werk gevoegd,
als aan deze, min of meer historische, voorrede? Of maakt niet
bet vierde eener eeuw; en eener eeuw als de negentiende; maakt
niet het vierde eener eeuw een tijdperk uit, lang genoeg om een
boek als het zijne hier en daar zonderling te doen voorkomen en op
menige plaats onverstaanbaar te doen worden?

De mannen, die met den Schrijver het jaar van den Yolks-
geest" beleefd hebben, tot welks eer wij nu in de hoofdstad een ge-
denkteeken zien pralen, dat eenig in zijn soort mag worden
genoemd, herinneren zich b. v. zonder twijfel de loffelijke poging
nog wel, destijds van diezelfde hoofdstad uitgegaan, om in Ne-
derland, tot schitterender triomf over België, eene nationale
kleederdracht te improviseeren. Als zij hunne oogen sluiten,
.zien zij gewis nog weder voor hun geest oprijzen die nationale
^tunica\'s", waarop de eerste nommers van het nationale mode-
blad de nationale oogen deden verlieven! Maar wat stelt het
tegenwoordige geslacht zich voor, wanneer het den Schrijver
van nationale hoeden" ziet gewagen? Wat denkbeeld vormt
bet zich, in dit jaar 1864, van dameshoeden met luifels, van
Rapponische krachten, van een mathesisexamen in het Latijn, of
van eene Vierde Klasse van het Koninklijk Nederlandsen Insti-
tuut? Hoe ondenkbaar moet in zijn oogen een Nederland zonder
spoorwegen; hoe buitensporig een Sint-Nicolaaskoek met verguldsel
voorkomen; hoe ongepast een karakteristiek der periodieke pers,
als in Gteurit Witse" beproefd is! Wat weet het van baleintjes
om lange pijpen door te steken? van achtentwintigen? van veete
tegen de Belgen? wat, van lantarenvullers? En waar de namen
van een Smallenburg, een Macquelyn, een Don Carlos genoemd
worden waarvan de Industrielies van Bertolotto, Be Avondbode,
«de woestijn van het Koegras, gewaagd wordt, zou daar voor zeer
velen een kleine aanteekening wel overbodig zijn?

Met dat al heeft de Schrijver nog niet kunnen besluiten, bij de
tegenwoordige uitgave reeds in deze dringende behoefte" te
voorzien. Het blijve voor gehoopte latere drukken bewaard, als

de behoefte nog dringender, de notennood nog hooger gestegen
zal zijn. Ook mag de Schrijver zich afvragen, of het niet al te
onedelmoedig wezen zoude, door het voorshands nutteloos ma-
ken van hunnen arbeid, aan de oudheidkenners, Navorschers en
Commentatoren van volgende tijden een bewijs van wantrouwen
te geven, hetwelk zij in geen opzicht hebben verdiend.

De oudste stukken in dit boekdeel, waarin geene van een latere
dagteekening dan het jaar 1841 voorkomen, zijn: Een Beestenspel,
dat reeds in den StudentereAlmanak voor 1837 een plaats vond,
en Vooruitgang, opgenomen in het October-nommer van Be Gids
van dat zelfde jaar.

Wat Een Beestenspel betreft, ik hoop dat het Nederlandsen
Woordenboek zich ontfermen zal over den Naam. Sedert de loffe-
lijke instelling, welke het groot publiek zich verhardt Apentuin
te noemen, en die door beschaafde lieden Artis, door niemand
Diergaarde geheeten wordt, behoort de Zaak nu reeds tot de
antiquiteiten, en heeft de wel wat woorden- en tegenstellingrijke
strafrede grootendeels uitgediend. Het hybridisch" stukje Voor-
uitgang dankt aan dit zijn gebrek zelf, in verband met de wel
wat ruwe, maar niet geheel onrechtvaardige tuchtiging, welke
daaraan terstond na zijn verschijning in het genoemde maand-
werk, van eene scherpe pen te beurt viel, zijn onsterfelijkheid
en voor den Schrijver een groot gewicht. Het heugt hem als de
dag van gisteren, hoe weinig de kastijding, ten dage dat zij uit-
gedeeld werd, hem smaakte, en met welk eene verontwaardiging
hij zijne pen opnam en aanpuntte en een antwoord schreef en
overschreef en ter zijde legde ... De Heer G-. schijnt te hechten
aan den steller, wiens stukje hij aldus eert. Een wezenlijk talent
zoekt zulk een regter" vond hij ergens geschreven door eene
andere pen, waaruit wel nooit iets, dat niet puntig was, is voort-
gekomen \'. Dit was en olie, en zout. Beide deden goed. Zonder
dat woord, hetwelk hier, na vijfentwintig jaren, dankbaar ver-

¹ Aan het slot eener beoordeeling van (teel\'s Onderzoek en Phantasie,
geplaatst in De algemeene Konst- en Letterbode, 1838, N°. 1.. Het stuk
was onderteekend met een T. Men meende destijds zoo zeker te weten wie
de steller was, als nu b. v. wie in Nederland de eerste stuurman is op het
schip van staat. [Niemand minder dan Thorbecke.J

meld wordt, ware de Camera Obscwra misschien niet, en stellig
niet beter, geschreven.

Dat echter het boek, zooals het is, in meer dan één opzicht
de sporen draagt van den jeugdigen leeftijd waarop het is teza-
mengesteld, ziet de Schijver zelf nu beter dan menig ander, en
hij weet de zoo ongemeene gunst, welke het bij zijne landge-
nooten steeds gevonden heeft, aan niets anders toe te schrijven
dan daaraan, dat het zijner onbekommerde jeugd, hij weet zelf niet
hoe, over het algemeen eenigszins gelukt moet wezen, met waar-
heid te schetsen, zoodat in zijne kleine tafereelen de Mensch den
Mensch, en de Nederlander zijn Vaderland gevonden heeft; ter-
wijl de herkenning niet al te pijnlijk was gemaakt door een jong
gemoed dat, van boosaardigheid vrij, zijn vaderland en de men-
schen liefhad. En, ook na vijfentwintig jaren, is dat gemoed niet
veranderd.

Ook in den Vreemde is zijn arbeid niet onopgemerkt gebleven.
Behalve vertalingen van enkele episoden (die van keesje en van
de vergttldpabtij) in het Engelsen in Fraser\'s en in Chamber\'s
Magazine (1854), en in het Fransch in de Revue des Deux Mondes
(1856) blijkbaar van zeer bekwame hand, en van Gerrit Witse,
in het ïïoogduitsch in Die Niederlande door Dr. Aib. Wild (1862),
zag eene volledige overzetting van de Camera Obscura, gedeel-
telijk onder den titel van: Scènes de la Vie Hollandaise (1856), ge-
deeltelijk onder dien van Chambre Obscure (1860), te Parijs het
licht. Van deze zegt de Schrijver dit: dat de hem hierdoor we-
dervaren eer hier en daar nog al zeer verbitterd wordt door
blijkbaar misverstand van zijne bedoeling; en dat niemand het
hem al te kwalijk kan nemen, indien hij aan hoogmoedige ge-
dachten toegeeft, wanneer het blijken mocht, dat het geestigste
volk der wereld met zijn werk, in deze vertaling, opheeft. Er
zijn voorbeelden dat vertalingen van tijdgenooten, in latere da-
gen, tot opheldering van duistere plaatsen in het oorspronkelijke
werden te baat genomen. Hiertegen echter acht de schrijver zich
verplicht de nakomelingschap, met opzicht tot deze vertaling,
eenigszins te waarschuwen. Wat hij b. v. met de leerwijze van
Prinsen" mag bedoeld hebben, zal, indien het ooit duister kon
worden, niet veel licht verkrijgen uit eene overzetting met la
doctrine des princes": en indien er ooit een tijd kon komen, dat
een volzin, als waarmede het hier in de laatste plaats voorko-

mende stukje aanvangt, niet terstond begrepen werd: nooit voor-
zeker zal hij begrepen worden, indien men opheldering zoekt
bij de volgende vrije vertaling: Le nom de la garde (Baker) est
une preuve évidente qu\'il ne faut pas avoir d\'accès aux étoiles
(ster) pour faire connaitre le titulaire d\'un emploi féminin par
excellence". Ik ben benieuwd te weten wat de Fransche gardes er
van gemaakt hebben\'.

BIJVOEGSEL, VEERTIENDE DRUK; 1883.

Ziedaar het voorbericht der zesde uitgave, in deze veertiende
wederom, waar men getoond heeft prijs op te stellen, in zijn
geheel afgedrukt. In de zevende (1871), met den Brief van Hilde-
brand aak Schippee Rietheuvel, en met het Laatst en weemoedig
Bijvoegsel tot de Narede en Opdracht aan den in datzelfde
jaar ontvallen Vriend vermeerderd, voegde de Schrijver aan de
zeven jaar te voren gedane opgave van blijken van belangstelling
in den Vreemde eene aanteekening toe van den volgenden in-
houd: Deze opgave kon, bij gelegenheid van den tegen woor-
digen, zevenden druk, nog vrij wat vermeerderd worden, daar
ik dankbaar erkennen moet dat alle Duitsche landen, Brunswijk,
Saksen, Pruisen, Oostenrijk, om strijd van hunne belangstelling
hebben doen blijken. Ik bespaar het echter tot den achtsten. Voor
mijne eigenliefde is het op dit oogenblik meer dan genoeg hier
aan te stippen, dat de Duitschers nu laatstelijk begonnen hebben
ook hunne reisherinneringen uit de Camera Obscura te putten.
(Zie lm Neuen Beich 1871, N°. 18)" ⁵. Wat echter, volgens deze
aanteekening, voor de achtste uitgave werd bespaard, werd, on-

¹ [Zie over deze vertaling de artikelen van Jean Kleyntjes in L\'Enseig-
nement des Langues modernes. Ie Ann. Livr. 5 & 6. III» Ann. Livr. 2.
Brux. 1887, 1889.] Bijv. 1888.

³ Zie tot nadere toelichting van dit merkwaardig verschijnsel: Joh». Dy-
serinck, Hildebrands Camera Obscura. Middelburg, 1882, bl. 40.

danks het aangroeien van de stof, ook in die achtste (1872), en
voorts in alle volgende, teruggehouden, om plaats te maken
voor eene verklaring, welke thans aldus zou kunnen luiden:
Wat er ook streelends moge zijn in de eer zich, met beter of
slechter gevolg, in het Fransch, het Bngelsch, het Hoogduitsch,
het Italiaansch, en wellicht ook in \'t Deensch en Zweedsch ver-
tolkt te zien, en lezers te vinden tot in het verre Japan: voor
het hart van den Schrijver der Camera Obscura heeft het weinig
te beteekenen bij de zoete ondervinding der duurzame genegenheid
van eigen land- en taalgenoot"\'.

Wat betreft de in de voorrede van 1864 uitgedrukte meening
omtrent het nog niet bereikt zijn van het noodpeil voor ophelde-
rende aanteekeningen: zij bleef bij volgende uitgaven nog steeds
dezelfde, en zijn gevoel van kieschheid tegenover de geleerden
der toekomst werd bij den Schrijver nog altijd niet overwonnen."
In den laatsten tijd echter, wordt hij mondeling en schriftelijk,
door geleerden en ongeleerden, met zoovele vragen bestormd,
dat hij in dit opzicht een ander begrip begint te krijgen van zijn
plicht, en er ernstig aan begint te denken, in de meer en meer
dringende behoefte" eenigszins, in den een of anderen vorm,
te gaan voorzien.

Intusschen zou het hem niet mogelijk zijn deze, nu veertiende,
uitgave van zijn werk in het licht te zenden, zonder dat zij de
openlijke betuiging bevatte zijner erkentelijkheid aan zijn vriend

JOHANNES DYSERIffCK.

Een belangstellender en oplettender lezer dan dezen, beide in
oostersche en vaderlandsche letteren, zoo zeer ervaren landge-
noot, heeft onder hare duizenden de Camera Obscura niet ge-
vonden. Hare dertiende uitgave (1880) gaf hem aanleiding tot
het schrijven dier voortreffelijke monographie, welke, eerst in
De Gids verschenen, later in vermeerderden herdruk" afzonder-
lijk uitgegeven is *. In dit keurig opstel worden het leven en de

¹ [Van een hem ten jare 1885 beleefdelijk te kennen gegeven voornemen
eener gedeeltelijke vertaling in het Volapük schijnt niets gekomen te zijn.
Ook heeft de S. haar, voor zooveel in hem was, verbeden.] Bijv. 1888.
[Toch verscheen dit jaar eene vertolking van Een oude Kennis" in die
z. g. wereldtaal. (Arnhem, de Muinck & Co.)] Bijv. 1891.

* Hildebrands Camera Obscura, door Johs. Dyserinck. Vermeerderde

Lotgevallen, zoo in den Vreemde als in het Vaderland, van het
nu meer dan veertigjarig boek beknoptelijk, maar vollediglijk,
verhaald, en heeft de vriendelijke ingenomenheid van den geach-
ten letterkundige, in verband met vroegere en latere oordeelen
en beschouwingen van anderen, eene hartelijke en door den
Schrijver der Camera Obscura hooggewaardeerde uitdrukking
gevonden.

Maar wat bij dit alles voor dien Schrijver een zeer groot ge-
wicht hebben moest, waren de hier geleverde bewijzen der
allerbij zonderste oplettendheid door den heer Dtserinck aan de
onderlinge vergelijking der elkander opgevolgde uitgaven gewijd,
aan welke noch de zin-storende of zin-veranderende drukfouten,
welke van tijd tot tijd in den tekst waren ingeslopen, noch de
niet onbelangrijke uitlatingen, welke daarin van lieverlede had-
den plaats gehad en door de onoplettendheid der correctie van
de eene uitgave in de andere waren overgegaan, waren ont-
snapt, noch ook de kleine, maar opzettelijke verbeteringen, door
den Schrijver gaandeweg in de redactie aangebracht. Dit heeft
bij dezen de uitwerking gehad, dat hij zich voelde aangespoord,
iu elk dezer opzichten dubbel werk te maken van den toen reeds
in uitzicht zijnden, thans in \'t licht verschijnenden, veertienden
druk, en zich daarbij van de hoog te waardeeren hulp van zijn
vriend Dtsebinck te verzekeren. Zij is hem rijkelijk te beurt ge-
vallen en, met een goed geweten, als die overtuigd is, in dezen
niets bereikbaars verzuimd te hebben, meende hij dan ook dit-
niaal het met zorg herziene" op den titel te mogen stellen. Bij
de zuivering der drukproeven, is van elk der opstellen nu we-
der de eerste druk tot grondslag gelegd, al het gaandeweg ver-
dwenene, voor zoo veel het niet opzettelijk geschrapt of opge-
offerd was, aan zijne vroegere plaats hersteld, en zijn tal van
(niet slechts druJc-) fouten weggenomen, menige gebrekkige of
min gelukkige uitdrukking door een juistere en betere, maar
vooral een goede hoeveelheid onduitsche woorden door vaderland-
sche taal vervangen

Het zal den Schrijver niet dan aangenaam wezen, indien de
wijzigingen, die de vrucht van deze ernstige herziening zijn, door

herdruk uit de Gids" van Dec. 1881. Middelburg, J. C. en W. A1-
torffer. 1882.

hen, die alleen deze uitgave in handen nemen, hij het lezen on-
opgemerkt blijven en zelfs niet worden vermoed; maar die het
der moeite waardig mocht achten haar met de vorige te vergelij-
ken, zal ze, zoo hij hoopt, niet onbelangrijk vinden en aan het
ineerendeel zijne goedkeuring niet onthouden.

1 November, 1883. H.

Zoomin als bij de elkander schielijk opgevolgde 15<Je_; 16^de, 17^d« en
18<*e, heeft de Schrijver, bij deze 19de uitgave, aan het bovenstaande
iets toe te voegen dan de verzekering, dat hij ook voor haar zijne
beste zorgen heeft overgehad; en de herinnering, dat aan de reeds
bij het schrijven der Voorrede voor de 6<le gevoelde en sedert steeds
dringender" gebleken behoefte", in het najaar van 1887, door zijn
na vijftig jaab, Noodige en overbodige Opheldering van de
Camera Obscura", naar vermogen voldaan is. Een tweede, geheel
Jisrziene druk zag daarvan in het voorjaar van 1888 het licht.
(Haarlem, De Erven F. Bohn.)

Jongens........................................... Bladz. 1.

Kinderrampen.......................................... 5.

Een Beestenspel......................................... 13.

Een onaangenaam mensch in den Haarlemmerhout......... 19.

Humoristen............................................. 33.

De Familie Stastok...................................... 36.

De Aankomst.......................................... 36.

De Ontvangst.......................................... 38.

Hildebrand ziet de stad, en Pieter verstout zich pot te spelen. . . . 42.

Het Diakenhuismannetje vertelt zijn historie.................. 49.

Er komen menschen op een kopje thee, om verder het avondje te

passeeren................. ........................... 57.

Pieter is waaratje verliefd, en hoe wij uit spelevaren gaan....... 71.

Varen en Rijden........................................ 88.

Genoegens smaken...................................... 98.

Een Oude Kennis....................................... 103.

Hoe warm het was, en hoe ver........................... 103.

Hoe aardig het was..................................... ] 10.

Hoe voortreffelijk zij was........................;........ 115.

Verre vrienden.......................................... 120.

Narede, en Opdracht aan een vriend..................... 129.

Eerste uitgave......................................... 129.

Tweede uitgave........................................ 131.

De Familie Kegge...................................... 135.

Eene treurige inleiding................................... 135.

Kennismaking met menschen en dieren...................... 139.

Een juffertje en een mijnheer............................. 150.

Vaderangsten en kinderliefde.............................. 156.

Om te bewijzen dat eenvoudige genoegens ook genoegens zijn\' en

voorts iets droevigs................................... 165.

De Grootmoeder........................................ 173.

Een Concert........................................... 177.

Ochtendbezoek en Avondwandeling......................... 188.

Een hoofdstuk, waarmee de auteur ijselijk verlegen is, omdat hij
er zelf de mooie rol in speelt, iets dat hij wel weet dat hem in

\'t geheel niet past, maar dat hij voor ditmaal niet helpen kan . 195.

Het Hofje. De heer van der Hoogen af..................... 201.

Een groote Hans en Adellijke Heer. Besluit.................. 209.

\'s Winters buiten..................................... 214.

Gerrit Witse.................................... Bladz. 227.

Studentenangst.......................................... 227.

Oudervreugd.......................................... 233.

Meisjeskwelling........................................ 237.

Vrienden-hartelijkheid................................... 244.

Dokters lief en leed .................................... 260.

Bijvoegsel der Derde Uitgave tot de Narede en Opdracht aan

een Vriend........................................... 267.

Laatste Bijvoegsel....................................... 269.

VEESPEEIDE STUKKEN VAN HILDEBÊAND.
De Gids, Jaarg. 1837, 1838. Proza en Poëzy, Verspr. Opstellen
en Verzen. HaarL 1840.

Vooruitgang............................................ 273.

Het Water............................................. 279.

Begraven............................................... 284.

Eene Tentoonstelling van Schilderijen......................292.

De Wind.......................\'........................ 302.

Souvenirs d\'un Voyage a Paris, par J. Kneppelhoüt. Leyde, 1839.
Antwoord op een brief uit Parijs......................... 305.

Leeskabinet, Jaarg. 1841 {De Patrijzen.)
Teun de Jager.......................................... 308.

De Nederlanden. Karakterschetsen enz., \'s Gravenhage, Nederl.
Maatsch. van Schoone Kunsten. 18411842.

De Veerschipper........................................ 320.

De Schippersknecht...................................... 323

De Barbier............................................. 326.

De Huurkoetsier........................................ 329.

Het Noordbrabantsche Meisje............................. 332.

De Limburgsche Voerman................................ 335.

De Markensche Visscher................................. 338.

De Jager en de Pólsdrager.............................. 341.

De Leidsche Peuëraar................................... 344.

De Noordhollandsche Boerin............................. 347.

De Noordhollandsche Boer............................... 350.

Ook het volgende stukje was voor De Nederlanden bestemd en reeds in handen
der redactie, toen het werk gestaakt werd, en de Maatschappij van SchooneKun-
sten ophield te bestaan. Èet verschijnt dus te dezer plaatse (1854) voor het eerst
in druk, om het dozijn schetsjes vol te maken.
De Baker....................................... Bladz. 353.

Hollandsche Illustratie 1865/1866
Brief van Hildebrand aan Schipper Rietheuvel............ 356.

Hoe zalig, als de jongenskiel

Nog om de schouders glijdt!
Dan is het hemel in de ziel,

En alles even blijd.

Een hout geweer, een blikken zwaard

Verrukken \'s knapen borst,
Een hoepel en een hobbelpaard,

Dat draagt hem als een vorst.

Voor u de geur van \'t rozenbed

En Filomele\'s zang!
Hij speelt kastie, dat \'s andre pret!

Met rozen op de wang.

Niets, niets ter wereld doet hem aan

Of baart hem ongemak,
Dan stuiters die te water gaan

Of ballen over \'t dak.

Frisch op maar, jongen! vroeg en spa,

Den lieven langen dag!
Loop over \'t veld kapellen na,

Zoo lang het duren mag.

Haast zult gij wreed gekortwiekt zijn;

Uw vreugd loopt snel naar \'t end;
Dan krijgt gij Bröder tot uw pijn,

En Weytingh tot torment.

Het oorspronkelijke is een lief versje van höktt , die er wel meer
lieve gemaakt heeft, waarvan het alleen jammer is, dat zij jeugdige
dichters tot zeer onhollandsche vertalingen verleiden; ik althans heli
er van dit zelfde versje nog een liggen, die beter onder een Neuren-
lmrger legprent Knabenspiele" zou passen , dan onder de voorstelling
van een hoop aardige Hollandsche jongens. En wezenlijk, de Holland-
sche jongens zijn een aardig slag. Ik zeg dit niet met achterstelling.
veel min verachting, van de Duitsehe, of Fransche. of Engelsche kna-
pen, aangezien ik het genoegen niet heb andere dan Hollandsche tt-

kennen. Ik zal alles gelooven wat potgieter, in zijn tweede deel van
het Noorden", over de Zweedsehe. en wat WAP in het tweede deel
van zijne Reis naar Rome", over de Italiaansche in \'t midden zal
brengen; maar zoolang zij er van zwijgen. hond ik het met onze eigene
goed-gebouwde, roodwangige, sterkbeenige en, ondanks de veete
tegen de Belgen, voor \'t grootst gedeelte blaawgékiélieapespatriae.

De Hollandsche jongen; maar vooraf moet ik u zeggen, nie-
vrouw! dat ik niet spreek van uw bleekneuzig eenig zoontje. met
blauwe kringen onder de oogen; want met al het wonderbaarlijke
van zijn vroege ontwikkeling, aeht ik hein geen zier. Vooreerst: gij
maakt te veel werk van zijn haar. dat gij volstrekt wilt laten krullen:
en ten andere: gij zijt te sentimenteel in het kiezen van zijn pet,
die alleen geschikt is om voor oom en tante te worden afgenomen,
maar volstrekt hinderlijk en onverdragelijk in het oplaten van vlie-
gers en het spelen van krijgertje, twee lieve spelen, mevrouw, die
UEd. te wild vindt. Ten derde, heeft TJBd., geloof ik, te veel boeken
over de opvoeding gelezen, om een enkel kind goed op te voeden.
Ten vierde, laat gij hem doosjes leeren plakken en nuffige knipsels
maken. Ten vijfde zijn er zeven dingen te veel. die hij niet eten mag.
En ten zesde, knort UEd. als zijn handen vuil zijn en zijn knie door
de pijpen van zijn pantalon komt kijken: maar hoe zal hij dan ooit
vorderingen kunnen maken in \'t ootje-knikkeren? of de betrekkelijke
kracht van een schoffel en een klap leeren berekenen ? ik verzeker
u dat hij nagelt, mevrouw! een nacjelaar is hij, en een nar/einar zal
hij blijven: wat kan de maatschappij goeds of edels verwachten
van een nagelaar? Ook draagt hij witte kousen met lage schoen-
tjes: dat is ongehoord. Weet TJEd. wat TJEd. van uw lief fraxsje
maakt ? 1°. een gluiper: 2°. een klikspaan ; 3°. een geniepigerd; 4°. een
bloodaard: 5°. . . Och lieve mevrouw! geef den jongen een andere
pet, een broek met diepe zakken, en ferme rijglaarzen, en laat hij
mij nooit onder de oogen komen zonder een buil of een schram,
hij zal een groot man worden.

De Hollandsche jongen is grof: fiksche knieön, fiksche knokkels.
Hij is blank van vel, en kleurig van bloed. Zijn oogopslag is vrij,
bij \'t brutale af. Liefst draagt hij zijn ooren buiten zijn pet. Zijn
haar is van zondagmorgen half elf tot zaterdagavond, als hij naar
bed gaat, in volkomen wanorde. Het overige van de week zit het
goed. Krul zit er meestal niet heel veel in. Gekrulde haren, gekrul-
de zinnen! Maar sluik is het óók niet, sluik haar is voor gierigaards
en benepen harten : dat zit niet in jongens; sluik haar krijgt men, ge-
loof ik. eerst op zijn veertigste jaar. De Hollandsche jongen draagt
zijn das liefst als een touwtje, en nog liever in \'t geheel niet; een
blauw of schotschbont kieltje over zijn buis, en een verstelde broek
dit laatste kenteeken gaat vast. In dees broek voert hij met zich
al wat de tijd opgeeft; dat wisselt af; knikkers, stuiters, ballen, een
spijker, een doorgebeten appel, een stukkend knipmes, een touwtje,

drie centen, een kluit vischdeeg, een dolle kastanje, een stuk elas-
tiek uit de bretel van zijn oudsten broer, een leeren zuiger om stee-
nen uiee uit den grond te trekken, een voetzoeker, een zakje met
kokinjes, een grifje, een koperen knoop om heet te maken, een
hazesprong, een stukje spiegelglas, enz. enz. alles opgestopt en in
rust gehouden door een bonten zakdoek.

De Hollandsehe jongen maakt in \'t voorjaar eene verzameling van
eieren; in het uithalen van nestjes geeft hij blijken van kracht en
behendigheid,. en misschien van den aanleg tot de zeevaart, ons volk
eigen; in het inkoopen van vreemde soorten, bewijzen van onverstoor-
bare goede trouw: en in het verkwanselen van zijne doubletten, van
vroegtijdigeu Hollandschen handelsgeest. De Hollandsehe jongen,
het is waar, slaat zijne bokken hardvochtig, maar in \'t geven van
roggebrood aan diezelfde dieren heeft hij zijns gelijken niet. De Hol-
landsche jongen is veel minder ingenomen met de leerwijze van
prinsen dan de Hollandsehe schoolmeester; maar wat de opvoeding
van plakkers en paapjes betreft, hierin zou hij een examen kunnen
doen voor den eersten rang. Hij is dolgraag op een paardenmarkt, en
wandelt op de parade voor de tamboers uit, met den rug naar de
mooie mannen toe. De Hollandsehe jongen encanailleert zich lichte-
lijk, en neemt spoedig over uit een woordenboek, dat aan Holland-
sche moeders niet bevalt; maar hij heeft ook weinig aanmatiging
jegens de dienstboden. Hij is gewoonlijk hoogrood, als hij binnen
moet komen om aan oom en tante te vragen hoe zij varen, en spreekt
bij dergelijke gelegenheid bijna geen woord; maar minder spaarzaam
met wooraen en minder verlegen is hij onder zijns gelijken, en niet
bang om voor zijn gevoelen uit te komen. Hij haat lafaards en klik-
kers met een volkomen haat; hij zal nog al eens gauw zijn vuistjen
uitsteken , maar spaart in \'t vechten zijn partij ; hij speelt niet valsch;
hij heeft een bestendigen inktvlak op zijn overgeslagen halsboord,
en wel wat neiging om zijn schoenen scheef te loopen; hij houdt
zijnen vader staande dat nij over ijs van één nacht loopen kan, en
beschikt over vriezen en dooien naar lust en welgevallen; hij eet
altijd een boterham minder en leert eene les meer, dan waar hij trek
toe heeft; hij gooit een steen tienmaal verder dan gij of ik, en buitelt
driemaal over zijn hoofd zonder duizelig te worden.

Gegroet, gegroet, gij vroolijke en gezonde, lustige en stevige kna-
pen; gegroet, gegroet, gij speelsche en blozende hoop des vaderlands!
Mijn hart gaat open als ik u zie, in uwe vreugde, in uw spel, in uw uit-
gelatenheid; in uw eenvoudigheid; in uw vermetelen moed. Mij n hart
krimpt toe, als het bedenkt wat er, ook van u, worden moet. Of zult gij,
die daar beurtelings een frisschen beet uit een zelfden appel doet, in
later jaren nooit gewaar worden dat het noodigis,den appel in een
hoek te nemen en alleen op te eten ; ja, de schillen weg te stoppen, en
de pitten te zaaien voor uwe nakomelingschap? En gij. die daar gedul-

dig uw sterker rug leent aan uw vlugger vriend, die zich op uwe
schouders verheft om in den boom net spreeuwenest te zoeken.
dat heel hoog is: zal de ondervinding u de verdrietige wijsheid
onthouden. dat het beter is zelf een ladder te krijgen, en zelf het
nest uit te halen, dan een goeden dienst te doen en af te wachten ót
en hoe men u zal beloonen r

Dat is de wereld. Maar ook in nzelven zijn de zaden aanwezig
van veel onheils en veel verdriets. Uwe voortvarende drift, uwe
onschuldige teederheid, tot opvliegendheid, eerzucht en wellustig-
heid gerijpt: uwe levendigheid en onafhankelijk gevoelen, tot wereld-
zin en ongeloof verhard! . . . O, als gij in later jaren op uwe kinds-
heid terugziet. dat, dat zal de vreugde wezen, die gij het meest
benijdt en nu toch het minst geniet, dat gij zooveel minder boos
waart, dat gij zooveel onschuldiger waart tot zelfs in het kwaad-
doen toe. De goede hemel zegene u allen , goede jongens, die ik ken .
en rondom mij zie, en liefheb! Hij doe u lang en vroolijk spelen; en
als de ernst des levens komt, zoo geve hij u ook een ernstig harte
daartoe! Maar hij late u tot aan uw laatsten snik nog veel kinder-
lijks en jeugdigs behouden. Hij spare u, in hunne vollefrischheid,
ccnige dier kinderlijke gevoelens. die den jongeling helpen in het
zuiver houden van zijn pad en den man versieren; opdat gij man-
nen wordende in het verstand, kindereu blijft in de Doosheid. Dit
is een stille wensch, jongenslief! want ik wil u nog geen oogen-
blik van priktol of hoepel aftrekken, zonder u voor die vreugde
iets anders te kunnen geven dan ... een wensch!

Ik kom nog eens terug op het versje van uöi.tv.

Hoe zalig, als de jongenskiel

Nog om de schouders glijdt!
Dan is het hemel in de ziel,

En alles even hlijd.

Niets, niets ter wereld doet hem aan

Of baart hem ongemak,
Dan stuiters die te water gaan,

Of ballen over \'t dak.

Het ontbreekt zeker niet aan dergelijke lofredenen op het geluk van
jeugd en kinderjaren. ]k stem er van harte mede in; maar ik neem de
vrijheid te mogen opmerken, dat ze alleen door menschen van leeftijd,
of ten minste door jongelingen geschreven zijn, van wier standpunt
gezien, het kinderlijk geluk bijna geen uitzondering toelaat. Eu zeker,
zeker is dat een droevig bewijs voor den treurigen toestand van later
dagen. Maar ik weet niet dat er ooit dichtertjes geweest zijn van
zeven. acht, of negen jaar, die hun actueel geluk zoo onvoorwaardelijk
hebben geprezen. En toch dezulken waren er de naaste toe. Toen
ik op de Hollandsche school ging, maakten wij in de hoogste klasse,
bestaande uit heeren van negen tot tien jaar, allen des woensdag-voor-
uviddags een opstel, soms over een gegeven, soms over een door ons-
zelven gekozen en uitgedacht onderwerp. Maar ik roep al de Jannen,
Pieten, Willems en Heinen, waarmee ik in de.Tacobijnenstraat teH.
op de banken zat, tot getuigen, of er ooit iemand is geweest, die zijn
lei volgeschreven heeft met een optelling der genoegelijkheden of een
uitweiding over \'t ongestoord geluk des kinderleeftijds. Neen: wij
schreven wel diepzinnige vertoogen over de Deugd, of over de Vier
Jaargetijden; sandeh u. , wiens vader adjudant van een generaal was,
heeft zesmalen over het Paard geschreven; en piet q. die nooit op het
bord stond, en nooit meedoen wilde in de edele oefening van het
puistje vangen, had het altijd over de Gehoorzaamheid en over de
Vlijt, een denkbeeld, waar hem de opschriften van zijn extra-kaartjes

op brachten. Eigenlijk vroolijke onderwerpen heb ik te geenen tijde
door de collega\'s zien behandelen. Ik zelf heb het nooit verder kunnen
brengen dan tot de philosophische beschouwing der Tevredenheid;
een geluk, \'t welk gewoonlijk door den jongeling voorbij", endoor
den man vruchteloos nagestreefd wordt, en dat den grijsaard uit-
muntend te pas zou komen, indien zijne lichaamsgebreken hem nog
even veroorlover, wilden het te genieten; een heel mooi ding die
tevredenheid, maar in het volop des kinderlijken geluks vanzelf mge-
sloten en niet opmerkenswaardig.

Doch om tot de zaak te komen ! Van dat volop des kinderlijken
geluks dan, schenen wij toentertijde toch niet heel vol, of althans
niet zoo vol te zijn, dat wij het moesten uitstorten. Ik heb wel eens
gemeend, dat het een onderscheidend kenmerk des echten, waarachti-
gen geluks zijn zou, dat het de minste behoefte had zich uit te boeze-
men, terwijl het ongeluk klachten en verluchtingen noodig heeft
om van de tranen niet te spreken. Want de meuschen , die altijd den
mond van hun geluk vol hebben , heb ik er wel eens op aangezien of
zij ook naar een autoriteit zochten die, na gehoord verslag, hun zou
verklaren dat zij gelukkig zijn, iets waarvan zij zelf tot nog toe zoo
heel overtuigd niet waren. Zij achten zich zóó-zóó, niet ongelukkig,
en niet razend gelukkig ook; maar zij schikken het goede in hun lot
zoo bij elkander, en stapelen het in redevoeringen, die zij op wan-
delingen en , zoo gij met hen in ééne kamer slaapt, uit ledekanten,
vooral na een goed souper, houden, dat zij u in de verzoeking brengen
hen te benijden. Dat verhoogt dan onmiddellijk hun koud geluk tot een
hooger temperatuur. (Jij slaat een warme hand aan hun thermometer.

Ziedaar een mooie opmerking, die ik gemaakt heb, en die ik met
dit mooie physische beeld besluit; maar over \'t onderwerp meer na-
denkende, heb ik ook wel eens gedacht, of de school dan toch ook de
rechte plaats wel was, om het kindergeluk diep te gevoelen. Ik weet
wel, de meester zit er niet meer met slaapmuts en kamerjapon en een
ontzettende plak in den katheder, en brengt ons niet langer door de
verschrikkelijkheid zijner oogen en gebaren tot een punt van angst,
waarin wij (als de jongen van ouds) zouden willen bekennen, dat wij
zelf de wereld geformeerd hadden , maar \'t nooit weer zouden doen,
liever dan het antwoord schuldig blijven op de eerste vraag van het
vrageboek. Wij lezen er ook niet meer, tot onze schrikbarende
verveling, de Haarlemmer Courant, van AZ. (Zijn wij daarom later
minder goede politici?) Wij zitten er ook in een goed ruim lokaal_;zoo hoog en zoo luchtig, dat het er somtijds aan de beenen tocht; wij
hebben er niet zelden het uitzicht op een bleekveld met een appel-
boom , of op een binnenplaats met een bestekamer. Maar toch, de
meester is zoo dik, en de ondermeesters zijn zoo lang, en hunne bril-
len en bakkebaarden zien er zoo onverbiddelijk uit, en de borden zijn
zoo zwart, en de tafels zoo ongezellig, en de kaart van Nederland
hangt zóó lang op dezelfde plaats, dat wij er de kleine scheurtjes en

inktvlekjes nog beter op weten aan te wijzen, dan de steden
der toen was \'t nog 17 provinciën\'. Dan hebt ge nog bloedt
mijn hart de Tafel van werkzaamheden. .Schrikkelijke werk-
zaaiuheden, wier optelling aan rekenboeken denken doet, en geo-
graphieboeken, en wat voor boeken er al meer zijn , wier blaren
heen en weer schuiven in den band, wegens de krampachtige aan-
raking der wanhopige vingers van jeugdige heeren. die maar niet
onthouden kunnen hoeveel koeien er jaarlijks aan de Hoornsche
markt komen, en hoeveel inwoners en drukkerijen van Enschedé.
en Kostersbeelden, en instituten voor schoolonderwijzers Haarlem
heeft; of niet begrijpen kunnen, hoe zij de flde som uit de Her-
haling der voorgaande Kegelen" moeten opzetten. O. die rekenboc-
ken! zij waren de zwakke zijde van velen onzer. In mijn oog waren
er geen hatelijker boeken. \\ ooreerst waren zij veel te vol letters,
en ten andere veel te vol cijfers. Ten overvloede zijn er soms
fouten in de opgave der uitkomsten: maar al zijn die er niet in.
die opgaven zijn verschrikkelijk. Ga eens na. Gij hebt uw lei vol met
een berekening van belang: driemaal hebt gij reeds de helft uit-
geveegd, omdat gij bemerkte dat gij het vraagpunt niet begrepen
hadt; maar eindelijk, de som is af. en gij krijgt tot uitkomst: 12 lasten,
7 mudden . 5 schepels, 3 kop, 8 maten rogge. Met een gerust geweten ,
en met het zalig gevoel van als ijverig lid der maatschappij uw
plicht gedaan te nebben, zoudt gij uw lei aan den ondermeester over-
geven om te laten nacijferen. Maar neen! het hatelijk rekenboek
geeft, onder den verwaanden titel ,.I^;itkomst", op: 95 lasten.
2 mudden, 1 schepel rogge, en niet ééne kop of maat. Het is blijkbaar
dat gij u vergist hebt: driemaal doet gij al de vermenigvuldigingen
en deelingen over en weer over: eindelijk besluit gij alles uit te
veegen, en nog hebt gij uw mouw op de lei, als de ondermeester komt
om te gelooven dat gij niets hebt uitgevoerd. Dat had ik tegen die
rekenboeken! Maar het kwaadwilligst en het onbillijkst van die-
zelfde uitvinding is, dat zij u op alle mogelijke manieren sarren
en in uw zwak tasten. Daar zit gij sedert klokke halftien op school,
bij mooi weer, in de maand Mei, als het groen jong is gelijk gijzelt\'
en, wat meer is, als de plassen opgedroogd zijn, zoodat het heerlijk
weer is om te knikkeren. Daar zit gij sedert halftien op de school,
waar gij den voet hebt ingezet, met benijding terugziende op de ar-
melui\'s kinderen, die geen opvoeding krijgen en duitjen öp \' speel-
den op straat. Eerst heeft men u gedwongen met al uwe speelsche
lotgenooten het lied aan te herten:

Wat vreugd, het schooluur heeft geslagen,
Waarnaar elk kind om \'t zeerst verlangt.
Daarna hebt gij een uur gelezen van het model van een braven

\') Welk een vereenvoudiging brengen de 24 Artikelen" in \'t lager onderwijs!
Het heele jonge Holland wint in gemak bij de omwenteling van Dertig.

jongen, zoo braaf, zoo zoet, zoo gehoorzaam, zoo knap en zoo
goedleersch, dat gij hem met plezier een paar blauwe oogen zoudt
slaan, als gij hem op straat ontmoette; of, indien gij al wat verder
zijt, de levensschets van een onbegrijpelijk groot man, wien na te
volgen u pedant en wanhopig toeschijnt, en door welke levensschets
kunstiglijk een samenspraak is heengevlochten van knapen en meis-
jes, voor wie gij ook al geen de minste sympathie gevoelt, al staan
zij ook waarlijk verbaasd over de ontzettende kundigheden van dien
man," daar vader eeliiaut of BEA.AFMOBD van verhaalt. Het volgende
uur hebt gij geschreven: naar een mooi exempel; als bijv., zoo gij
groot schrijft, het woord wederwaardigheid, opmerkelijk door twee
raoeielijke W\'s, zonder aandikken bijna niet goed te krijgen, zeven-
inaal; of indien gij klein schrijft, vijftien maal, achtmaal op, en zeven-
inaal tusscheu de lijn: Voorzichtigheid is de moeder der wijsheid; bij
welke gelegenheid gij in twee regels het lidwoord der hebt overgesla-
gen, wat tengevolge van de laatste lettergreep van het woord
moeder zeer licht gebeuren kon. en eenmaal roorwijziqheidin plaats
van voorzichtigheid hebt gezet, welke omstandigheden, zoo ieder op
zichzelve als in onderling verband, u eenigszins angstig doen denken
aan het uur, waarop de critiek des meesters haar uitspraak zal ko-
men doen. Om niet te spreken dat gij gekweld zijt geweest met een
linksche pen, ontelbare haren in den inkt, een klad of drie, met
kunstenaars achteloosheid over uw schrijfboek verspreid, en de
onverbiddelijke wet dat gij maar tweemaal uw pen op mocht steken
om ze te laten vermaken, door een ondermeester, die even zoo ver
is in die kunst als gij in \'t schrijven. Xu komt het rekenboek. Ik
heb het lang laten wachten, lieve lezer; maar het was uit wraak,
omdat het voor mij zoo dikwijls te vroeg is gekomen. Nu komt het
rekenboek. Merk op, dat gij in den loop van den morgen tweemaal
op \'t bord zijt geschreven: eens, omdat gij met uw rechter buurman
een verdacht gefluister hebt aangevangen, dat evenwel over niets
liep dan over goedkoope ballen in de Wijde Appelaar steeg, en eens,
omdat gij aan uw linker dito een albasten knikker (gezegd alikas)
hebt laten zien, zonder een eenig rood aartje, van welk delict het
corpus u is ontnomen, tegen de pijnlijke onzekerheid of gij het ooit
terug zult zien. Vat dit alles te zamen, en sla dan uw rekenboek op,
dat u sart met de 13de som, waarin u, om u als \'t ware te tantali-
seeren, met de grootste koelbloedigheid een mooie voorstelling
gedaan wordt van vijf jongens, zegge vijf, die te zamen zouden
knikkeren, en waarvan de eene bij den aanvang van \'t spel bezat
20, zegge 20 knikkers, de tweede 30, de derde 50, de vierde
neen, het is niet uit te houden! de tranen komen er u bij in de
oogen: maar daar zit gij, voor nog een geheel uur, en dan nog wel
te cijferen. Waarlijk ik houd het er voor, dat de meeste reken-
boekinakers\'afstammelingen van koning herodes zijn!

Uit al wat ik tot nog toe in het midden heb gebracht, zal zonne-
klaar blijken, dat de school de plaats niet is oui het kinderlijk gemoed
te doen overstrootnen van het besef van geluk en genot. Ik geloof
niet dat het denkbeeld daarvan ooit onder eenig blond of bruin kin-
derhaar is opgekomen. Xeen. neen! de school is zoo goed als zij zijn
kan. De school wordt, naar de nieuwste verordeningen, zoo aango-
naam en dragelijk mogelijk gemaakt. Maar hare genoegens zijn ten
hoogste negatief. De school blijft altijd iets van het gevangenisach-
tige, en de meester, met en benevens al de onderineesters, iets van
het vogelverschrikkende behouden. Dat gezegde van VAN alphen:

Mijn leeren is spelen

wil er bij niet één kind in. zelfs niet bij de vlijtigste. Ik verbeeld
mij nog al onder de vlijtigste behoord te hebben: maar toch, wan-
neer mijn vader of moeder mij de eer aandeed van aan mijn ooms en
tantes te vertellen dat ik altijd blij was als de vacantie uit was. kwam
mijn gansche gemoed tegen dat edel denkbeeld (dat mij ondertus-
schen vrij dweepachtig voorkwam) op, en ik heb jaren noodig gehad
om zekere angstige schuwheid voor mijn respectieve meesters te
leeren overwinnen. Ook zijn er, in weerwil van de verbeterde leer-
wijze, nog altijd onder, die een kind, al is het niet van de bloohar-
tigste, als eleetriseeren.

Ja, lieve vrienden! laten wij deze bladzijde voor alle vliegerop-
laters en soldaatjespelers verbergen en verstoppen: maar laten wij
het bekennen: daar zijn Kinderrampen! Klein en nietig, van onze
verwaande hoogte beschouwd, maar gewichtig en groot, in de kleine
evenredigheden van de kinderwereld. Rampen, die benauwen, kwel-
len en schokken, en die niet zelden een grooten en hevigen invloed
hebben op de vorming van het karakter.

De eerste en grootste hebben wij al gehad. Het is, met verlof van
pestalozzi en prinsen*, de school. Dat is eenkanker; een dagelijks
weerkeerend verdriet. Een man met schuldeischers geplaagd onder-
vindt iets van het leed van een kind met meesters aangehaald. Nu,
onze goede höltt zelf kan niet nalaten aan \'t eind van zijn versje
daarmede te dreigen. Daarom wilde ik u verzoeken: heb deernis met
het lot uwer telgen. Ontziet als iets heiligs het levensgenot uwer
kinderen. Zij moeten allen schoolgaan: dat is een natuurwet, zoo
zeker als die volgens welke zij allen ingeënt, wij allen sterven moe-
ten ; maar even gelijk wij, naar den gewonen loop der dingen,
niet sterven moeten op ons achttiende jaar, wilde ik ook niet dat
hun de school overviel vóór hun achtste, \'t Is wel aardig, en wij
hebben het aan de veranderde uitspraak van de namen der mede-
klinkers te danken, dat zij op hun vijfde jaar met kleinen piet zeggen
kunnen: Nu kan ik al le-zen"; maar ik weet niet of kleine piet op
zijn tiende jaar, in massa, zoo veel meer geprofiteerd zal hebben

dan een ander, die op zijn zevende of achtste]begonnen is,.metde
spa" te werken. ]k geef dit alleen in bedenking aan alle kindermin-
nende harten, en waag het niet. met zoo weinig ondervinding als
iiii.DKBRANi) (de baardelooze hildebhand, zullen de reeensenten zeg-
gen) in zoo weinig jaren^ heeft\' kunnen opdoen ,^: mijne meening te
staven.

Om het onderwerp eene wending te geven, en van een[andere ramp
uit het tranendal der kinderen te spreken . noem ik het wisselen der
tanden. Waarlijk, lieve dame. die de wereld zoo trouweloos en de
mannen zoo wuft vind! la< perle des illvsions kan op uwe jaren nau-
welijks zoo zwaar wegen als la perle des denls op de hunne. Herin-
nert ge \'t u nog wel \'r Gij voeldeneen , gij voelde toch niet: -ja,
helaas, gij voelde maar al te zeker dat gij een dubbelen tand hadt.
En de voorste zat zoo vast als een muur. Zes dagen lang verborgt
gij uw leed: somtijds vergat gij het: maar zesmaal daags, midden
onder uw spel. bij het genot van de lekkerste krakeling, onder\'t be-
werken van de zoetste ulevel daar stond weer eensklaps voor uw-
oog, die akelige, allerakeligste dubbelheid! Uw eenige troost was,
dat de voorman vanzelf wel wat losser zou worden. Inderdaad, natuur
en rede geven deze hoop aan de hand. De ondervinding leert het
echter meestal anders. Op den zevenden dag: het was een zondag;
uw kleine theegoedje stond klaar op uw kleine tafeltje: en uwe
stoeltjes stonden er bij klaar met twee poppen : de nieuwste voor u,
en de oudste voor uw nichtje keetje, die bij u te spelen kwam;
en \'s avonds zoudt ge een tulbandje bakken van gestampte beschuit
en melk: en een boterham met aardbeien zou alles bekronen. Met een
grooten schreeuw gaaft gij uwe vreugde over het laatste artikel te
kennen. Laat ik je mond reis effen zien," zei mama; wat? een
dubbele tand?" en weg was uw vreugd! Gij droopt af alsof gij op
een zware misdaad betrapt waart; waarschijnlijk zoudt gij onder
uwe kwelling nestig en kribbig zijn tegen keetje, het tulbandje
zou geene bekoorlijkheden voor u hebben , de aardbeien geen smaak;
en ge zoudt naar bed gaan en droomen van den tandmeester! Yer-
geefs beproefde gij achtereenvolgens alle huismiddelen: wiggelen
met den vinger, bijten op een harde korst, die gij evenwel om
eventueele pijn te vermijden, in een gansch anderen hoek van uw
mond inbracht: aanleggen van een draad garen, waaraan ge toch
niet durfde trekken. De tandmeester moest komen. Hij kw^ram, niet
waar? de ijselijke man! Hij had voor u de verschrikkingen eens
scherprechters. Hij veinsde maar effen naar uw tand te voelen: hij
trok er hem verraderlijk uit. Ondertusschen was deze slinksche
streek voor u een weldaad, die voor alle volgende keeren verkeken
was. Spreek mij niet van groote-menschen-jamrueren! Zij halen
niet bij deze. Geen koopman die op springen staat" ziet met meer
angst den dag tegemoet, waarop hij zal worden omvergegooid",

dan een blijde jongen of vroolijk meisje den dag. waarop men schei-
den zal van den dubbelen tand!

AVij zijn aan de physieke rampen. "Welnu, er zijn er meer dan
men denkt. Het grootworden, hoe schoon en voortreffelijk een uit-
vinding ook, is de oorzaak veler smarten. Want vooreerst, men
steekt lange bloote armen uit de mouwen, groote enden kous uit de
broek. Daarbij schaamt men zich dan gewoonlijk dat men nog rijg-
laarsjes of schoenen met gespen draagt, ornaat er altijd eenige
voorlijke knapen zijn, die al halve-laarzen hebben, en vroegtijdige
juffertjes, die zich op schoenen met lange linten verheffen. Ook re-
kenen vele moeders er naar \'t schijnt niet op, dat niet alleen de bee-
nen, maar het geheele lichaam groeit, en dat het diensvolgens op
goede natuur- en wiskundige gronden te bewijzen is, dat, al kunnen
de broekspijpen worden uitgelegd, het overige gedeelte van dat
kleedingstuk hetzelfde blijvende, men eene niet zeer aangename
bekrompenheid in de circumferentie van het lichaam gewaar wordt,
die ook al weer de oorzaak is van menig nieuw kruis, in een dub-
belen zin, en van ontelbare scheuren. Maar ook dit is een kwade
kant van den edelen groei, dat hij bij de individuen verschilt. en zelfs
zóó, dat bij sommige tegen het geprezene grootworden het verwii-
tende kleinblijven overstaat. Nu is het niet pleizierig, ieder keer als
men een boodschap van papa of mama komt doen, of bij lodewijk
of büobt.ik spelen komt, altijd door mijnheer of mevrouw , of de juf-
frouw, of de meid somtijds, tegen j.odkwuks of doort.tes rug gezet
te worden, om met de ververschte overtuiging dat men een hoofd
of een half hoofd kleiner en een ware peulschil is, naar huis te gaan.
Dat noemt men in het maatschappelijk leven , als men \'t op het mo-
reele toepast. taxeeren: en die taxatie van \'t physieke is de eenige,
waarvoor de kinderleeftijd gevoelig, en ook zeer gevoelig is. Neen,
\'t is niet aardig van de groote menschen, dat ze\'t den kleinen aan-
doen, evenmin , als dat altoosdurende uitgillen van : wat ben je groot
geworden!" op den duur bevallen kan.

Maar daar is toch ook wel een moreele taxatie die, zoo zij de kin-
deren niet dadelijk grieft, hun althans menig genoegen onthoudt,
/ij ontstaat uit de omstandigheid, dat een mensch van vijfendertig
of veertig, een dertig of vijfendertig jaar van zijn vijfde jaar verwijderd
is, en in dien tijd machtig veel vergeten kan, en zóó veel, dat hij
eigenlijk in \'t geheel niet meer weet, wat hij dacht, gevoelde, be-
sefte en smaakte toen hij een kind was, en wat niet. Van daar dat hij
zeer dikwijls den maatstaf, waarbij hij de kinderen meet, te klein en
te bekrompen neemt, en menige vreugd, die hij den jeugdigen\'van
harte gunt, terughoudt omdat hij in zijne mannelijke wijsheid be-
sluit: dat zij er eigenlijk nog te klein voor zijn", en er waarlijk nog
niet aan zouden hebben." En dan, het nergens aan mogen komen,\'
alsof men geheel bandeloos en met een instinct om alles nu ook

maar stuk te gooien en te breken in de wereld was gekomen ! En
dan het paaien met zoetigheid, als men zich juist gisteren te groot
is begonnen te voelen voor koekjes tot den prijs van iets anders!
En dan de velerlei beschaamdzettingen. die men ondergaat, omdat
iederpen gelooft dat een kind menig ding niet gevoelt (lat hem toch
diep gaat! Waarlijk, waarlijk, men heeft in de maatschappij me-
nig menschenschuw, bloohartig, en zenuwachtig wezen doen op-
groeien, alleen doordat men het als kind te jong en te klein voor
gevoel van waarde achtte.

Ik spreek niet van het naloopen met hoeden en petten, en van
liet verschil van gevoelen omtrent het weder, dat tusschen ouders
en kinderen dikwijls aanmerkelijk kan uiteenloopen. Ik spreek niet
van sommige barbaarsche instellingen, als daar is: dat de jongere
de kleederen van de oudere moeten afdragen, waardoor het vierde
zoontjen een buisje draagt van de kraagjas van mijnheer zijn oudsten
broeder: van welke kraagjas de beide tusschenbroers respectievelijk
een jasje met één kraag en een jas zonder kraag gehad hebben;
noch van ellendige spreekwoorden, als orakelen door de ouders aan-
gevoerd, en als verachtelijke paradoxen en sophisterijen door het
kroost verwenscht, als b. v. dat de oudste de wijste zijn moeten. Ik
spreek van al die rampen niet, want mijn stuk is reeds veel te
lang. Mocht het maar sommige mij ner lezers bewegen, om nog kie-
scher te worden omtrent de jonge harten der kleinen; en nog op-
lettender om hun kleine verdrieten te sparen en groote genoegens
onbeknibbeld te laten genieten. De jeugd is heilig: zij moet voor-
zichtig en eerbiedig behandeld worden; de jeugd is gelukkig; maar
men moet zorgen, dat zij zoo min mogelijk deelt in de rampen der
samenleving, voor zoo ver zij die in hare jaren kan ondervinden.
Men moet haar soms kwellen en lastig vallen tot haar nut!
maar passen wij vooral op, dit niette overdrijven! Een geheel vol-
gend leven kan geen gedrukte jeugd vergoeden; want welke zalig-
heid zouden latere jaren te stellen hebben tegenover het verspeelde
geluk eener schuldelooze jonkheid?

Les peines infamantes sont:
1°. Le carcan ;
2°. Le bannissement;
3°. La dégradation civique."

CODE PKSA!.. L. I. Art. 8.

Neen, ik wil niet naar \'t beesten spel! ]k houd er niet van. Zeg
mij niet dat het belangrijk is; dat men het gezien moet hebben ; dat
men in geen gezelschap komen kan of men moet ten minste\' goed
of kwaad zeggen van de lokken , de bakkebaarden en den moed van
den eigenaar, van de lama, van de verlichting der tent, en van de
twee tijgers in één hok: herhaal mij niet dat men ten minsten één
ongeluk heeft moeten zien bijna gebeuren" en ééne bijzonder tee-
kenachtige houding van \'t een of ander gedrocht bespied hebben , in
een oogenblik, dat er niemand anders naar keek"; zeg mij niet
dat men moet gaan kijken hoe de vrucht van \'t zweet en bloed van
onvermoeide hengelaars in één oogenblik door den gulzigen pelikaan
verslonden wordt, en hoe de Boa Coiistrictor een Leidschen bok met
hoornen en al, in een oogwenk tijds verzwelgt: roep mij niet toe
dat men zijne anecdote behoort te hebben op den kasuaris, zijn
snakerij op de apen, en zijn woordspeling op de beren. Op dit alles
antwoord ik u: ik haat het beestenspel; en ik zal u de reden van
mijn afgrijzen uiteenzetten.

Een beestenspel! Weet gij wat het is ? Eene verzameling", zegt
gij, van voorwerpen van natuurlijke geschiedenis, even belangrijk
voor den dierkundigen..." Als voor den beestenvrind, wilt gij zeggen P
..Neen, als voor ieder mensen, die er belang in stelt zijn medeschep-
selen op dit wijde wereldrond te kennen." Gij zegt wèl: maar dan
wenschte ik mijn inedeschepselen te zien, zoo als ik ze op plaat 1.
van iedcren prentenbijbel zie, in aardige groepen door elkander ge-
schikt, allen in hunne natuurlijke houding: den leeuw, met een op-
geheven voorpoot, als op brullen staande: de kaketoe. van een boom-
tak nederkijkende, als om te .onderzoeken wat voor kleur van haai\'
adam heeft; en niet, och, ik bid u, niet in die afschuwelijke ijzeren
schommels (een soort van groote lijsterbogen) in eeuwige beweging:

de boa, in \'t verschiet, om den boom in schoone verleidelijke bochten
gekronkeld, en naar den noodlottigeu appel opziende; dien adelaar,
hoog in de lucht zwevende, als een nauwelijks merkbare stip: ja, dan
nog veel liever geheel onzichtbaar, dan zóó als ik hem in een beesten-
spel zie.... Zoo zon het mij aangenaam en belangrijk zijn. Maar
hier in deze enge, bekrompene hokken, achter die dikke tralies,
in die slaafsche, weerlooze, gedrukte, angstige houding, o leen
beestenspel is een gevangenis, een oudemannenhuis, een klooster
vol uitgeteerde bedelmonniken: een hospitaal is het, een bedlam
vol stompzinnigen.

Gij hebt nog nooit een leeuw gezien: gij stelt u iets majestueus voor;
een ideaal van kracht, grootheid, waardigheid en moed; een wezen
geheel woede, maar bedwongen door zelfbeheersching, voor zoo
lang het verkiest; den koning der dieren. Welnu; verplaatsen wij
ons met onze verbeelding in de woestijn van Barbariie!

Het is nacht; het is liet kwade seizoen. De lucht is donker; de
wolken zijn dik e:i drijven onstuimig en snel heen en weder; de maan
scheurt ze nu en dan met een waterachtigen straal. De wind huilt
door \'t gebergte; de regen ruischt; van verre gromt de donder. Ziet
gij daar dat gevaarte, met dichte struiken bewassen, zich afteekenen
tégen de lucht: ziet gij daarin die donkere rotskloof, beneden
gapende, boven zich verliezende in heesters en distelen? Het blik-
senit; ziet gij ze ? Houd uw oog derwaarts gericht. Het is alles duis-
ternis. Let op! Wat is dat ? \'t Is het glinsteren van twee oogen;
gloeiende kolen. Hoor toe! Dat was de donder niet; het was een
schor gehuil; het diepe geluid van een leeuw die ontwaakt. Hij tilt
zich uit zijn hol naar boven. Hij rekt zich uit. Ben oogenklik staat
hij met opgeheven hoofd brullende stil. Hij schudt de zwarte manen.
Bén sprong! .. . Achter uw wachtvuur, onvoorzichtige! Hongerig
gaat hij om; met woeste bewegingen, met ongeregelde sprongen,
met schrikkelijke geluiden.

Wien zal het gelden? Ben breedgeschoften butt\'el misschien, die
hem met gebukten hoofde en sterke hoornen zal opwachten. Geen
nood: hij zal hem aanvliegen; hij zal zijn nagelen klemmen in zijne
lenden; nij zal aan hem hangen blijven; hij zal hem de blanke slag-
tanden in den korten riinpeligen nek slaan; één oogenblik en hij
zal hem afmaken, hem in stukken scheuren en zijnen honger bevre-
digen. Dan zult gij hem met rooden muil en bespatte manen rustig
zien nederliggen, zijn zege genietende, trotsch op zijn koningschap.

Welnu! die Koning der dieren, die schrik der woestijn, die ge-
duchte, die woedende, is hier. Ziedaar de antichambre van zij n pa-
leis; dit van voren open vertrek, middending tusschen een salon, een
kantoor, en een tentoonstelling van schilderijen. Deze heraut, met
den geschilden wilgetak in de hand, noodigt u uit. Zijne majesteit
geeft audiëntie. Zijne majesteit is voor geld te kijk. Zijner majesteit
staatsdame licht het behangsel op. Gij zijt in zijner majesteit on-

middellijke)tegenwoordigheid. Geef u de moeite niet bleek te wor-
den : de koning zal u wèl ontvangen. Maar voorzichtig! stoot u niet
aan dezen wat is het? een reiskoffer? Vergeef mij, het is een ecrin
vol slangen! arme REUZEslangen! Hierheen! Pas op: die lamp
druipt! Stap over dien emmer, vischvijver van den pelikaan, badkuip
des ïjsbeers! Wij zijn er. Hier, op dit wagenstel, in dit roode hok,
zes voet hoog en zes voet diep. ligt hij. Ja. hij is het wel. Ik zweer
u dat hij het is. Zijne pooten steken onder tusschen de traliën
uit; dat zijn LEEUWEklauweu. Zijn staart, die geesel! schikt zich
naar den rechthoek van zijn verblijf. Hij is slaperig; hij ronkt. Zou-
den wij hem kunnen doen opstaan: Xero, Xero!" //est défendn
de toucher rnr.r anlmaux, surfout aree des cannes"". Gevoelt gij al het
vernederende dezer waarschuwing? Daarin is al zijn weerloosheid.
Het zou hem zeer doen. Hebt gij uw illusiön, heeft de leeuw zijn
prestige nog? Zijt gij nog bang voor dien bullebak? Gelooft gij nog
aan de \'schets van zoo even? Zegt gij niet

Laat hem komen, als hij kan"?

Onttroonde\'koning! Gekrompen.reus! Zie, hij is voorzichtig in al
zijne bewegingen; hij neemt zich in acht, om zijn hoofd niet te stoo-
ten, zijn muil niet te bezeeren, zijn staart niet te schenden. Wat
onderscheidt hem van eenig tam heest? Wat van dien lagen hyena,
die de kerkhoven schoffeert? van dien gevlekten tijger, viervoetige
slang, die van achteren aanvalt? van dien wolf, dien een kloek
kozak dood geeselt? van dien afschuwelijken mandril, hansworst der
verzameling? van al die walgelijke apen, daar zooveel meuschen
zich vroolijk mee maken? Altemaal zijn zij opgesloten: de vorst als
de knecht, de vorst meer dan allen. Waan niet dat gij hem in zijne
natuurlijke grootte ziet. Dit hok maakt hem kleiner: hij is wel een
voet gekrompen. Zijn gelaat is verouderd. Zijn oogeu zijn dof ge-
worden : hij is suf: net is een verloopen leeuw. Zou hij nog klauwen
hebben? Bedroevend schouwspel. Een haspel in een flesch; men
weet niet hoe \'t mogelijk is dat hij er inkwam! Een ziek soldaat; een
grenadier met geweer en wapens, berenmuts en knevels (foudre de
guerre) in een schilderhuis: Sitnson met afgesneden haar; Napoleon
op St. Helena.

Als gij in \'t midden van deze tent staat, tusschen staatsiegordij-
nen en schoorsteenvallen, en ijzeren tralies, en onderstellen van
wagens, en wilde dieren: als gij uw oog slaat op al die vernederde
schepsels waan niet dat gij leeuwen, dat gij tijgers, dat gij gieren,
arenden, hyenen, beren ziet. De kinderen der woestijn zouden
hunne broederen, zoo zij ze hier zagen, verachten en verloochenen.
Berg dat zilveren potlood, steek die portefeuille op, gij teekenaar!
Maak hier geene schetsen. Gij hebt geene wilde dieren voor; het zijn

er slechts de vervallen overblijfsels van; zij zijn naar ziel en lichaam
gekraakt. H un aard drukt zich niet meer uit. De leeuw stierf in
den leeuw; de tijger is dood in den tijger. Uwe teekening zou zijn
als een portret naar een lijk ontworpen, üij kunt even zoo goed een
petit-inaitre onzer eeuw tot model voor een zijner Gerinaansehe
vaderen stellen, of een mummie afbeelden, en zeggen: zoo is een
Egyptenaar! Nauwelijks kunt gij hunne vormen , hunne omtrekken,
hunne evenredigheden zien of berekenen onder de slagschaduwen
dezer vierkante kooien. Hoe zoudt gij dan het eigenaardige van hunne
houding kunnen raden? /e zijn hier als planten in een kelder; zij
verkwijnen; zij zijn in een droevigen staat van ongevoel, een naren
dommel verzonken. Zij sterven sinds maanden. Het licht hindert hen.
Zij zien er dom, verstompt uit. Dans la nature ils sont beaucoup
moins béte».

Stil", zegt gij , zie daar den eigenaar. Hoor hoe zij brullen. Zij
zullen gevoed worden, liet souper der wilde dieren." iSmartende
bespotting! Hun souper! He cipier zal elk dezer staatsgevangenen
zijne afgepaste portie komen toedeelen. .Ia, maar hij zal ze tergen,
en een oogenbliK zult gij ze in hun kracht zien." YVee onzer, zoo
dat waar is! Keen, het is eene tooneelvertooning. Zij worden tot
acteurs vernederd. Hun woede is die van operahelden, van belee-
digde vaders in de vaudeville. Het is namaaksel. Het is een woede
van klokke halfacht. Het rammelen der boeien, als de gevangene
opstaat om zijn brood en water aan te nemen. Ook in het gebrul
des leeuws, net gehuil der wolven en het lachen der hyena\'s is
een pecius qitod diaertwm facit. Waan niet dat zij zich verwaardigen
zouden hun verschrikkelijke welsprekendheid aan dien knecht te
verkwisten, die toch eindigen moet met hun het afgewogen stuk
vleesch in den bek te steken.

Hun souper! o Zoo zij mochten, zij zouden van dit behulpelijk,
bekrompen genadebrood een beroep doen op hun avondmaal in de
woestijn! Weekelingen , die uw brood bakt en die uw vleesch kookt om
het te kunnen verduwen! zoo gij genoodzaakt werdt dien maaltijd
aan te zien , daar zij de rookende spieren van de breede knoken aftrek-
ken , en er zich met al de felheid, al de heftigheid hunner bewegin-
gen opstarten. brullende van genoegen, niet omdat zij eten , maar
omdat zij slachten, hoe zouden u de haren te berge rijzen , hoe zou
vleeschhouwer en uitdeeler, hoe het \'geheele heir geabonneerden
rillen en beven!

-Alleronuitstaaubaarst is mij in een beestenspel de^\'uitlegger. Gij
lacht om zijn gemeen Fransen en nog ellendiger Hollandsch, omzijn
eeuwig wederkeerende volzinnen: ik kan niet lachen. Hij ergert mij.

Sire, ee ii\'ext pus bieri :
Sur Ie //o/j mourant roux lAcliez totrt chien.\'

Foei! hij noemt den tijger monsieur en de leeuwin madame;
hij vertelt aardigheden op hun rekening: zij zijn de dupes zijner
vanbuitengeleerde geestigheid. O! zoo zij konden, hoe zouden
zij zich op den grappenmaker wreken. Hoe zon monsieur hem
vierendeelen, madame hem vernielen. Hij zou \'t, verdienen. Hij
behandelt dieren als dingen. Hij verdient een dommei) glimlach
aan den een. een drinkgeld aan den ander. Hij ontneemt u het
sehoone zinnebeeld der moederliefde, dat gij in den pelikaan zaagt,
en maakt liever een slaapmuts van zijn onderkaak. Ellendige potsen-
maker, straffeloos lasteraar, die zijne beteren bespot. Met een paar
knevels en een stok loopt hij om, en speelt den held onder de
gevangenen.

Ja, het is ijselijk als gij een verren neet\' ot\' halfvergeten vriend
overkrijgt, die u vriendschappelijk dringt hem het Leidsch museum
te laten zien, en ge moet. terwijl gij liever de bekoorlijken op
Rapenburg en Breestraat gadesloegt, met hem op een schoonen
voormiddag de eene zaal na de andere doordrentelen. zonder iets
te zien dan natuurlijke historie, zonder ergens een knie te bui-
gen; en het is er kelderachtig koud! Maar zoo het er op aan-
koint om vreemde dieren te zien: ik zie ze liever daar dan
hier. Liever een museum dan een menagerie, \'t Is waar, het
knekelhuis, dat gij eerst door moet wandelen, neemt een goed deel
van de illusie weg: de anatomie, gelijk alle analyse, is schadelijk
aan de poëzie; maar de opgezette dieren zijn niet vernederd. Hier
ronken zij niet, hier slapen zij niet, hier sterven zij niet, hier
zijn zij dood. Hier geen dot\'heid, geen traagheid, geen lui-
heid; hier koude en ongevoeligheid. liet is hier als in hun on-
derwereld: gij ziet hunne schimmen, hunne omtrekken, hunne
tï&talu! Aan hun stoffelijk omkleedsel, hun houding, hun stand
moge door opvulling en kunstenarij een weinig zijn te kort ge-
daan , maar ae ziel (gij gelooft toch dat de dieren een ziel heb-
ben?) wordt bier niet verdoofd of verminkt. Niet de lage baatzucht,
maar de deftige wetenschap heeft hen bijeenvergaderd. Zij staan
hier niet te kijk, zij staan hier tot uwe onderwijzing. Hunne
namen worden in eerbiedig Latijn genoemd. Zwijgend gaat men
langs hunne rijen, met al het ontzag, dat men voordedooden heeft.

o Gij, heeren der schepping! ik weet niet of gij in de 19de
eeuw onzer jaartelling, en zoo ver van het paradijs, dien naam
nog verdient.... maar gij hoort hem zoo gaarne, en zijt er zoo
hoovaardig op: o gij , heeren der schepping! laat u gelden in het

dierenrijk, laat u gelden bij al wat slagtanden, klauwen, hoeven
en horens heeft. Heerscht, dwingt, gebiedt, overweldigt, be-
schikt; zet uw krijgsburcht op den rug der elefanten; legt uw pak
op den nek der buffelen, zet uw tanden in het oor van onagers,
jaagt uw lood door het voorhoofd der tijgers, en maakt hun vacht
tot schabrak uwer paarden; overwint als een Cesar de wereld,
en spant als een Cesar vier leeuwen voor uw triomfkar. Het is
wel. Maar misbruikt uwe kracht niet. Spot niet, kwelt niet, ver-
nedert niet, dooft niet uit. Geen gevangenhuis, geen tuchtcel,
geen schavot, geen kaak, geen draaikooi, geen beesten-«/>e/. Ja,
een spel is het, een afschuwelijk wreed spel. Moet gij een spel
hebben: herstelt het molmend coliséum tot een worstelperk, en
hebt ten minste de grootmoedigheid, uw gelijken met hen ten
kamp te doen treden. Vermaakt u (zoo gij nog niet genoeg hebt
van barbaarsche vermaken) met hunne krachten, met hun moed,
met hun heldeneinde; niet met hunne slavernij, niet met hunne
ontaarding, niet met hun heimwee, niet met hun teringdood.

EEN ONAANGENAAM MENSCH IN DEN
HAARLEMMERHOUT.

Onbegrijpelijk veel menschen hebben familiebetrekkingen, vrien-
den of kennissen te Amsterdam. Het is een verschijnsel, dat ik een-
voudig toeschrijf aan de veelheid der inwoners van die hoofdstad.
Ik had er voor een paar jaren nog een verren neef. Waar hij nu
is, weet ik niet. Ik geloof dat hij naar de West gegaan is. Mis-
schien heeft de een of ander van mijne lezers hem wel brieven
meegegeven. In dat geval hebben zij een nauwgezetten, maar on-
vriendelijken bezorger gehad, als uit den inhoud van deze weinige
bladzijden waarschijnlijk duidelijk worden zal. Inderdaad, ik ken
vele menschen, die nog al ophebben met hunne Amsterdamsche
neven, vooral als ze tot de Lezers" in Felix behooren, of als ze
rijtuig houden; maar ik heb dikwijls verbaasd gestaan over mijne
verregaande koelheid omtrent den persoon van mijn neef bobeetus
nurks ; en niets verschrikkelijker, dan wanneer hij mij zaterdag-
middag per diligence een steen zond met een brief er aan, inhou-
dende dat hij (mits het weer goed bleef en er niet, maar dat kwam
er nooit, het een of ander in den weg kwam) met mij den dag in
den Haarlemmerhout zou komen doorbrengen; niet dat ik iets tegen
het gemelde bosch heb, maar wel iets tegen ZEd.

En evenwel was hij een beste, eerlijke, trouwe jongen, prompt
in ziin zaken, stipt in zijn zeden, godsdienstig, en zelfs in den grond
goedhartig. Maar er was iets in hem ik weet het niet dat
maakte dat ik met hem niet op mijn gemak was; iets lastigs, iets
hnpertinents, in één woord iets volmaakt onaangenaams.

Ik zou, om iets te noemen, een nieuwen hoed gekocht hebben;
geen buitensporig fatsoen (geen nationalen bijv.), geen te hoogen
of .te platten bol; geen te breeden of te smatien rand; een hoed,
goed om af te nemen voor een verstandig man en op het hoofd

te houden voor een gek, doch stellig een hoed om niets van te zeg-
gen. Toch kon ik bijna overtuigd zijn, dat mijn beminnelijke neef
nurks, de eerste maal dat hij er mij mee zag, met den hateliiksten
glimlach van de wereld en met een soort van ontevredene verbaasd-
heid zeggen zou: ..Wat een weergaschen gekken hoed heb Jij op".
Nu is het onbegrijpelijk moeiel ij k; schoon ik gaarne beken ,<lat
de een zich daar handiger in gedraagt dan de ander, en ik niet een
van de gamvsten ben: nu is het onbegrijpelijk moeielijk, onder eene
dergelijke critische verklaring omtrent uw hoed. een tamelijk tigmir
te blijven maken, liet in ernst voor uw hoed op te nemen, is wat al
te gek. Het met een: hé. vindje dat"? af te laten loopen , verraadt
volslagen gemis van tegenwoordigheid van geest. Te repliceeren
met een hatelijkheid op des critici eigen hoed, is wat kwajongens-
aclitig. En hoewel een aardigheid te zeggen het alleruitmuntendste
zou zijn. en er een schat van aardigheden mogelijk is, zoo is het
evenwel bijzonder opmerkelijk, hoe weinig men er dikwijls op zulk
een oogenblik bij de hand heeft. Zoodat de critische hoedeninspec-
teur gewoonlijk de voldoening heeft eene kleine verlegenheid te weeg
te zien gebracht, welke hij met demonischen wellust geniet.

Indien gij uit dit kleine voorbeeld van mijn hoed: het is in \'t oog
loopend hoe dikwijls hoeden tot voorbeelden dienen: niet een vrij
beslissenden kijk op mijn neef nurks\' karakter hebt. dan zal het
heele verhaal, dat ik schrijven ga. nutteloos aan u verkwist zijn,
lezer, en dan zal ik ook zoo vrij zijn u tot uw straf te houden voor
een sprekend evenbeeld en wedergade van dienzelfden robertur
nurks. Men zou intusschen verkeerd doen, zich dien waardigen
Amsterdauischen jongen voor te stellen als ongelukkig, ontevreden,
of zwartgallig. Hij was alleen maar hatelijk, en zulks deels uit ge-
woonte, deels uit eene diepe en misschien voor hemzelven verbor-
gen jaloezie, blij was in\'t geheel geen kniezer, altijd vroolijk gestemd
en de vroolijkheid beminnende: maar hij scheen er een genoegen
in te vinden. zijnen vrienden kleine grieven aan te doen, en niet
alleen zijnen vrienden, maar in het algemeen de onschuldigste men-
schen van de wereld. Eene opvoeding boven zijn stand bad hem,
geloof ik, die lompe aanmatiging gegeven : en onverstandige ouders
hadden hem te vroeg er aan gewend om zijn jong oordeel over een
iegelijk, die hun huis bezocht, niet toejuiching te zien ontvangen.
Tan daar dat hij niets had van dien kieschen teriighoudenden schroom,
die even bang is om te beleedigen als om beleedigd te worden: niets
van die zachte humaniteit, die men. ondanks alle gezag van spreu-
ken als lngenuas didieisse fideliter artes" etc. nog veel beter van
zijn moeder kan overnemen, dan uit de classieke literatuur halen.
Trouwens hij verstond maar zeer weinig Latijn.

Indien robertur nurks zeker wist dat gij half verliefd waart, hij
zou de gelegenheid vinden om het voorwerp uwer stille genegenheid
in het gesprek te pas te brengen , onder de voor u hartdoorsnijdende

bijvoegelijke naamwoorden van leelijk, dom, onbeduidend, mal",
ot dergelijke. Ivende hij mijn lievelings-auteur, hij haalde er in gezel-
schap de leelijkste plaatsen uit aan, met bijvoeging van ,,zoo als
uiLUKiiBAXDS hooggeloofde die ot\' die zegt". Waagdet gij nog eens
een oude anecdote, die u veel genoegen verschaft had, waarvoor gij
dus billijk eenige genegenheid voeddet, en waarvan gij u ook deze
maal nog al vrij wat beloofdet, omdat allen zich Kielden als of zij
haar niet kenden: hij bedierf er de uitwerking van , door juist als\'t
op de aardigheid aankwam, het verhaal al raffelende voor u af te
maken, van den Eukhuizer Almanak van \'t jaar één te spreken, en
te zeggen dat alle anecdotes laf zijn, en dit er een was, die hij hon-
derd malen van u gehoord had. In \'t kort, hij kende al de zwakke

E kaatsen van uw familie, van uw verstand, van uw hart, van uw lief-
ebberij, van uw studie, van uw beroep, van uw lichaam, en van uw
kleerkast, en had er vermaak in , ze beurtelings pijnlijk aan te raken.
En ik weet niet welke bezwerende of magnetische kracht hij op
u uitoefende, om u geheel weerloos te doen zijn.

Het zal nu drie jaren geleden zijn; ik moet zuinig omgaan met ja-
ren, want ik ben nog zoo jong; dat mijn neef stuks mij op zaterdag

den 11\'len Juli gij kunt den almanak nazien of het uitkomt we-
der een steen zond, die mij dan ook als zoodanig op het hart viel.
Hij zou morgen, na ochtendkerktijd. bij mij komen, en \'s avonds met
den wagen van achten weer vertrekken. De uren daartusschen zou-
den wij aan de vriendschap en het genoegen offeren. Ondertus-
schen nad ik plan gemaakt voor eene andere vriendschap en een
ander genoegen. Ik had een Leidschen makker bij mij gelogeerd, met
wien ik te Zomerzorg eten zou, om vervolgens over Velzerend naar
Velzen te wandelen, waar wij den nacht zouden doorbrengen om
\'s morgens naar de Breezaap te gaan en aldaar wat te botaniseeren,
waarvan wij beide groote liefhebbers zijn. Ik hoop dat niemand
van mijne lezers mij daarom verachten zal. naar de gewoonte van
vele menschen, die aan de waarde en het gehalte van genoegens
twijfelen, die zij niet in staat zijn te beoordeelen. Mijn neef nurks
behoorde tot dezulken.

Het opgeinelde plan was met groote opgewondenheid en \\veder-
zijdsche goedkeuring gemaakt. Het was als of onze zielen er in
samensmolten. Ik beloofde mijnen medischen student; wiens naam
omdat hij bang voor reeensenten-hatelijkheden is, ik heb moeten be-
loven te zullen verzwijgen, en wien ik daarom voor\'t gemak boer-
iiave zal noemen: ik beloofde mijnen medischen student, behalve
de schatten van de Breezaap, ook nog bloeiende exemplaren yan
Aristolochia Clematitis, op den weg tusschen Zomerzorg en Velzer-
end en, daar hij ook eene verzameling van conchiliën er op nahield,
stond hij in lichterlaaie verrukking, toen ik hem verzekerde dat op de
hoogte der Blauwe Trappen de wijngaardslakken over uw laarzen

kruipen of \'t zoo niets is. Maar de steen uit A msterdam verbrü-
zelde al die zaligheden, en het gansche plan moest worden uitgesteld
onder de voor ons verschrikkelijke gedachte, den geheelen dag
in Den Hout te zitten; want een fatsoenlijk A msterdammer komt
alleen in Den Hout.

De opoffering viel ons moeielijk, en ik verdacht den hupschen
boerhave (die niet zooals ik den band des bloeds gevoelde, en daar-
enboven een onbepaald vertrouwen koesteren moest op de weten-
schap, die hij beoefende) van den heimelijken wensch, dat mijn lie-
felijke nurks, van wien hij zich half bij instinct, half door mijne
kwaadsprekendheid, niet veel goeds beloofde, tusschen zaterdag-
avond en zondagochtend eene kleine ongesteldheid mocht ontwa-
ren, die hem mocht doen besluiten tot een kort briefjen op de eerste
schuit enz.; maar ik wenschte hem op een allerliefste buitensocië-
teit vol vermoakelijkheden", of op een dolprettig diné aan den
Berenbijt, met drie leden van De Munt en zeven van Doctrina,
waar men elkander allergeestigst met het wederzijds ophemelen
der beide sociëteiten plagen kon , tot groote bemoeilijking van den
elfden man, die lid van beiden was, en den Doctrinisten wel gelijk
wilde geven, omdat ze de meerderheid hadden, maar den Munters
niet afvallen, omdat ze de grootste heeren waren. In een dergelijk
gezelschap had mijn vriend nurks, die in de universaliteit van den
elfden deelde, dan gelegenheid gehad om zijn hart te luchten over
den lastigen dikken weerga" (een oom van een der gasten), die al-
tijd den Haarlemmer las als hij hem wou hebben, in de eene, en ,,den
onverdragelijken langen zwiep" (een vollen neef van een ander der
aanwezigen), in de andere, die altijd pot maakte als hij pas begonnen
was carambole te spelen. Edoch het was bestemd, dat hij den zondag
van den loden Juli in den Haarlemmerhout zou doorbrengen.

Ha, hoe inaakje \'t, rob!" riep ik uit toen hij binnenstapte. Mijn
vriend, de student boerhave, neef\'. Was het valschheid dat ik
hem hartelijk ontving? Ik geloof neen. Toen ik over het plan van
Zomerzorg en de Breezaap heen en hij werkelijk daar was, nam ik
er den besten kant van, en ik had hem toch ook in zoo lang niet
gezien.

Best, iongen; mijnheer, je dienaar! Jongens, wat is me dat
end van de Amsterdamsche poort weer tegengevallen!"

Mijnheer moet anders aan lange enden gewoon zijn," merkte
boerhave aan, ik geloof om zijn aardrijkskundige kennis van de
hoofdstad te toonen.



		GENOEGENS SMAKEN.

		UIT DE COBRESPONDENTIE MET AUGUSTIJN.

		Of ik de Rotterdamsche kermis ben gaan bijwonen? De hemel behoede mij, hoe komt gij aan dat bericht ? "Wie is de booze lasteraar die mij zulk een smet aanwrijft? Wie heeft er behagen in mijne blanke, kermishatende ziel zoo zwart te maken in de oogen der menschen ? Weet g^j \'t dan niet hoe ik reeds in den jare 1833, op den dag, waarop men in mijn geboortestad goedyond de kermis in te luiden, het akelige klokgebengel begeleidde met een improvisatie: Voor mij geen kermisfeestgerel, Geen weidschbetiteld kinderspel, Geen dwaasheid op haar zegewagen, Bij raadsbesluit en klokgeklep Gerechtigd voor een tiental dagen, Wat eerlijk mensch er tegen hebb\'? o Laat mij, laat mijn ziel met rust! Wien \'t aansta, mij ontbreekt de lust Om zooveel menschgetitelde apen, Zoo\'n aapgelijkend menschenras Op straat en marktveld aan te gapen, Als of die klucht iets zeldzaams was! Weet gij wat een kermis is, mldebrand ? Het is een allerakelig- ste mislukking van publieke vermakelijkheid; de parodie en de charge der feestvreugde; het ideaal eener opwinding over niets; het tegendeel van al wat welluidt, welstaat en welvoegt. Weet gij wat een kermis is, hildebeajtd? Het is de bacchantendienst der nieuwere tijden, de vergoding der uitzinnigheid. Het is één enkel groot marionettenspel, waarin wij ons vervelen en onze kleeren vuil maken. Gelooi mij: de apen uit Indië, de kemelen van den ernstigen Arabier, die men er op rondleidt, staan verbaasd van onze Hollandsche razernij, waarbij zich gierigheid en armoede beide vergeten, het verstand ijlt, de zedigheid haar leven waagt, de koelbloedigheid kookt, en de dwaaste lach zich met de vernuf- tigste tronie verdraagt. Wij voor ons hebben altijd, voor zoo veel ons mogelijk was, den besmetten dampkring der kermissen geme- den en geschuwd; wij hebben ons geld en ons gezond verstand altijd te lief en altijd te weinig van beiden te vertereu gehad, dan dat wat het te grabbelen zouden gooien in dien poel van triviale genoegens. Wij hebben ons altijd verbeeld dat de zakkerollers, weinig anders bij ons vindende, onze waardigheid stelen zouden, <-n de horoscooptrekkers ons quant-a-moi" ontsluieren; dat de

		«



		OPDRACHT VRIEND.
		NAREDE, EN EEN			AAN



		(EEKSTE UITGAVE.)

		Beste vriend,

		Toen ik de voorgaande bladen gedrukt zag, begreep ik dat er nog iets aan ontbrak, alvorens ik ze de wereld in kon zenden. Eerst had ik gedacht er eene scherpe voorrede vóór te schrijven, zeer ha- telijk tegen dezen of genen collega-auteur, die mij nooit kwaad had. gedaan, maar daar ik een hekel aan had of jaloersch van was. Doch daar ik niemand kon bedenken , die in deze termen viel, moest ik wel van dit fraaie plan afstappen. Toen meende ik eene geheele slagorde van onderkraste en tweemaal onderkraste duchtigheden tegen de heeren recensenten te richten, die ik niet ken, en die mij ... ik had kunnen zeggen: zullen verguizen"; het is een plechtig woord en bij teleurgestelde schrijvers zeer gebruikelijk. Maar het was dui- zend tegen een, dat men mij verweet die uitvallen te hebben nage- schreven. Daarop heb ik van alle hatelijkheden afgezien, hetwelk te beter was, daar ik ze in mijn boek ook niet had toegelaten. En de- wijl ik plan had dat boek aan u op te dragen, besloot ik eindelijk al. wat ik er nog over te zeggen had met die toewijding aan u samen te smelten, en daartoe schrijf ik deze Narede. Iets onaangenaams te zeggen zou mij nu geheel onmogelijk zijn; want hoe zou het gaan kunnen in de nabijheid van uwen naam ? Gij weet hoe en wanneer ik deze opstellen heb bijeengekregen.. Zij zijn bedacht in verloren uren , tusschen de wielen en op het wa- ter, op wandelingen, en in vervelende gezelschappen. Zij zijn ge- schreven in oogenblikken, waarin een ander zijn piano opensluit. of een pijp rookt, of over Don cablospraat. Zij werden in gezellige uurtjes voorgelezen onder vrienden, alleen onder vrienden. Nu ze- dan bijeenvergaderd zijn en aan het publiek worden overgegeven,, hoop vk dat het publieK ze als zoodanig zal beschouwen. Al wie nu. niet van hildebrand houdt, moet ze maar niet lezen. Gij en de andere* 9



		131

		ik bedroef mij, liefsche vriend, dat men thans zoo onkundigsc/t in onze achoonsche moedertaal is geworden, en zoo gewoonacA aan dien verkeerdLschen uitgang, dien men bij de oudschere schrijvers te vergeefs zoeken zou. Ziedaar eene lange historie van ééne enkele drukfout. Op bladzij 101 staat bragt in plaats van bracht. Dat komt van die aanmatiging om met bilderdijk te spellen!" Niet voorbarig, mijn waarde! wat ik u bidden mag. Ik heb eerbied voor iedereen die uit overtuiging andere spelregelen volgt, gelijk ik eerbied heb voor iedereens be- kwaamheden en verdiensten, maar het zij hiermede: hanc veniam petimusque damusgue rüissim. (Dees vrijheid vordren wij, gelijk wij ze andren schenken.)¹ Maar welke drukfouten en andere fouten het boek ook mogen aau- \'kleven, en hoe zeer het ook de onbedrevenheid of onbevoegdheid van hildebraud om iets te doen drukken, of te schrijven, of te spel- len moge aantoonen : ik weet dat u de toeëigening van dit bundeltje aangenaam zal zijn. Dat is althans iets, mijn vriend, en zoo het boek u bevalt, dan durf ik wel hopen dat het anderen bevallen zal. In- dien het maar een weinig je op u geleek! Het zou dan vol zijn van geestige, maar vroolijke en goedaardige opmerking, waarbij men niet aarzelt zichzelven in te sluiten; van dien wel willenden lach, die niets heeft van een grijns; het zou dan een toon van aangename fezelligheid hebben, waarbij men zich op zijn gemak gevoelt, en ie den lezer zou boeien en bezighouden, en naar willekeur stern- men tot heldere genoegelijkheid en ongemaakte n ernst! Het is maar een wensch, vriendlief! Ik heb de opdracht tot het laatst bewaard. Het is wel tegen de orde; maar het zij zoo. Daar zijn zoovele lezers die een boek met de laatste bladzij beginnen, dat het bijna op \'t zelfde neerkomt. October 1839.

		(TWEEDE UITGAVE.) Zoo schreef ik voor zes maanden. Thans nog een enkel woord. Men heeft mij verweten dat het niet aardig was, den man, aan «ien ik mijn boek had opgedragen, tot een souftre-douleur van de drukfouten te maken, maar ik weet wel dat gijzelf daar geen oogen- blik over hebt gedacht. Zoo heeft men zich ook hier en daar zeer be- ijverd de origineelen aan te wijzen der personen, die ik heb opgevoerd,

		¹ [Dat in de sedert gevolgde uitgaven deze drukfouten niet meer voorgekomen zijn, laat zich denken, en dat ook in deze, gelijk reeds sedert de zevende uit- gave de spelling van het Woordenboek der Ned. Taal naar vermogen gevolgd is, heeft de lezer wel opgemerkt.]



		161

		zoude. Maar voor een goud vijfje zal ik toch nog wel wat kunnen hebben?" zei hij ongeduldig. Hoor," zei barend , zijn snoeimes uit den zak halende en open- slaande, as ze der binnen, dan hoefje geen goud vijfie te besteeën; dan zelje voor een spiergulden \' al heel wat doen. Maar \'t is maar dat het zoo bitter uit den tijd is. Is het voor mevrouw?" Neen, barend! voor mte dochter." Kom an!" hernam hij, da\'s \'etzelfde; de dames zijn onze beste klanten voor de blommen; maar as we \'t van de blommen hebben mosten!" Maar waar drommel moet je \'t anders van hebben ?" Wel, van de bollen," zei barend; deblommen beteekenen nies. Dat is armoed. Kijk!" ging hij voort, daar hij een potje aanwees dat niet bloeide, maar met een rijkdom van fijne samengestelde bladeren pronkte; motje zoo\'n dingsigheidje niet hebben? Of hebie dat al?" Wat is het barend?" Dat," zei barend, is nou eigenlijk de effetieve mimosanolus mi tangere!" Hou op met je potjes-latijn !" riep kegge uit; allemaal gekheid ! Hoe heet het in je moers taal, man ?" Kruidje roer me niet!" antwoordde barend. Dankje hartelijk!" hernam kegge, zich waarschijnlijk herinne- rende dat hij zoo\'n dingsigheidje al had. Wij gingen eerst den tuin door, waar nog een enkele maandroos bloeide, die er heel goed uitzag, ofschoon barend beweerde, dat zij het door de nattigheid toch in het hart weg moest hebben, en zagen vervolgens de kassen, waar hij hier en daar een pelargonium, chry- santhemum, en primula sinensis afsneed, zoodat wij op \'t laatst nog een vrij aanzienlijken ruiker bijeen hadden, terwijl barend bij iedere bloem zijn kennis en praatziekte had aan den dag gelegd. Toen hij de laatste deur achter zich sloot, liet de heer kegge zich onvoor- zichtig de vraag ontvallen: Wel barend! hoe lang ben jij hier nu al geweest?" Vijf en vijftig jaar, meheer! met God en met eere," was zijn antwoord ik word met vrouwendag achtenzestig; en ik ben hier op me dertiende jaar as tuinmansjongen gekommen." Wel man! en je ziet er nog zoo fiksch uit!" merkte ik aan. O!" antwoordde barend; maar dan most meheer me wijf zien. Die is nou toch ook in der zestigste, maar da\'s nog wat anders. Ik heb dertien kinderen bij \'er gehad, en de jongste scheelde met de oudste krek eenentwintig jaar. Nou beurt dat zoo niet meer, maar voor een jaar of tien is het mermigmaal gebeurd dat de lui an der vroegen, of \'er vader thuis was."

		Vier gulden.

		11



		203

		men in het oogenblik van ontsteltenis gebruikt had. Een sterke geur van Hofmansdruppels kwam ons tegen. Op den stoel, waarop juf- frouw noiret het laatst had gezeteu, lag nu haar witte poes, in een gemakkelijke kringvormige houding, op het groene saaien kussen te sluimeren. Aan het hoofdeinde der bedstede, waar de gordijnen van waren toegeschoven, zat stjzette , doodsbleek, en met het hoofd in de hand. De goede juffrouw de geoot stond vóór haar, met een vol glas wa- ter, en poogde haar te bewegen nog eens te drinken. Stjzette hief het hoofd treurig op, greep het glas aan, en nam werktuigelij k eene kleine teuge. Toen zag zij ons strak aan. Zij reikte mij de hand: Ik heb mijn wensch," zeide zij: het was bij dag." Saartje hield zich schuw op een afstand en was geheel van haar stuk. Zij snikte hevig en viel op een stoel bij de tafel neder. Juf- frouw de geoot poogde vruchteloos haar iets te doen gebruiken. Toen zij eindelijk wat bedaarde, wilde zij de doodezien. Stjzette schoof het gordijn half open, en ik zag een mooie oude vrouw in hare kalme ruste. Het heldere zonlicht dat door het venster binnendrong, wierp een schuinschen straal op een aangezicht, dat meer en meer van den doodsnik begon te bekomen. De oogen waren gesloten en inge- zonken; eenige weinige grijze haren kwamen onder het mutsje uit, en glinsterden als zilver in den zonneschijn. Hare dorre handen lagen

		l		lechtig saamgevouwen op haar borst. Saartje knielde bij haar bed; lozende jeugd bij het beeld des doods. Zij legde haar lief handje op de

		hand der overledene, maar schrikte van de koude. Zij had nog nooit een lijk gezien. Toch vermande zij zich weer, en streek met hare zachte vingers langs het gerimpeld voorhoofd. Daarop barstte zij in een hevig jammeren los! o Dat ik ook naar de kerk moest wezen! Had ik u nog maar één oogenblikje levend gezien, lieve juffrouw noiret , een enkel woordje van u gehoord!" Dat hebben wij geen van allen, lief kind!" zei haar moeder, hare oogen met haar voorschoot afvegende. Neen," zei stjzette met een hartdoordringende stem; geenvan allen." Saartje schoof het gordijn weer toe. Arme stjzette!" riep zij uit, haar om"\'den hals vallende, wat zult (jij beginnen!" En zij snikte zoo luide, dat haar moeder haar tot zich nam en zeide dat zij zich een weinig matigen moest, want dat zij stjzette nog naarder maken zou". Ik wenschte dat ik zoo schreien kon, juffrouw de groot!" zei de ongelukkige bedaard, en weder nam zij hare vorige houding aan, met het hoofd in de hand. De doove buurvrouw kwam binnen. Het was een lange, schrale vrouw, die het bovenlijf, met een grooten hoek, voorover droeg. Zij




		f^ü\'»




	B N°.20 r^^M^F^

		il? aS^""

		^ v> ^j,£>f^-^y -i _r\'^:v»2\' i 1-A- ^y v» -v££r^ïJ" £&> x fTV^ ~^w «k v-co



		CAMEEA OBSCUKA TAN HILDEBEA^JD. Nee lusisse pudet, sed non incidere luduiu. HOBAT1DS. Negentiende, met zorg herziene druk. (VOLKSUITGAAr.) Met portret van den Schrijver (1837).

		-*

		HAABLEM. DE ERVEN E. BOHN. 1896.



		Til

		mende stukje aanvangt, niet terstond begrepen werd: nooit voor- zeker zal hij begrepen worden, indien men opheldering zoekt bij de volgende vrije vertaling: Le nom de la garde (Baker) est une preuve évidente qu\'il ne faut pas avoir d\'accès aux étoiles (ster) pour faire connaitre le titulaire d\'un emploi féminin par excellence". Ik ben benieuwd te weten wat de Fransche gardes er van gemaakt hebben\'. 1 October, 1864. H.

		BIJVOEGSEL, VEERTIENDE DRUK; 1883. Ziedaar het voorbericht der zesde uitgave, in deze veertiende wederom, waar men getoond heeft prijs op te stellen, in zijn geheel afgedrukt. In de zevende (1871), met den Brief van Hilde- brand aak Schippee Rietheuvel, en met het Laatst en weemoedig Bijvoegsel tot de Narede en Opdracht aan den in datzelfde jaar ontvallen Vriend vermeerderd, voegde de Schrijver aan de zeven jaar te voren gedane opgave van blijken van belangstelling in den Vreemde eene aanteekening toe van den volgenden in- houd: Deze opgave kon, bij gelegenheid van den tegen woor- digen, zevenden druk, nog vrij wat vermeerderd worden, daar ik dankbaar erkennen moet dat alle Duitsche landen, Brunswijk, Saksen, Pruisen, Oostenrijk, om strijd van hunne belangstelling hebben doen blijken. Ik bespaar het echter tot den achtsten. Voor mijne eigenliefde is het op dit oogenblik meer dan genoeg hier aan te stippen, dat de Duitschers nu laatstelijk begonnen hebben ook hunne reisherinneringen uit de Camera Obscura te putten. (Zie lm Neuen Beich 1871, N°. 18)" ⁵. Wat echter, volgens deze aanteekening, voor de achtste uitgave werd bespaard, werd, on-

		¹ [Zie over deze vertaling de artikelen van Jean Kleyntjes in L\'Enseig- nement des Langues modernes. Ie Ann. Livr. 5 & 6. III» Ann. Livr. 2. Brux. 1887, 1889.] Bijv. 1888. ³ Zie tot nadere toelichting van dit merkwaardig verschijnsel: Joh». Dy- serinck, Hildebrands Camera Obscura. Middelburg, 1882, bl. 40.



		YIII

		danks het aangroeien van de stof, ook in die achtste (1872), en voorts in alle volgende, teruggehouden, om plaats te maken voor eene verklaring, welke thans aldus zou kunnen luiden: Wat er ook streelends moge zijn in de eer zich, met beter of slechter gevolg, in het Fransch, het Bngelsch, het Hoogduitsch, het Italiaansch, en wellicht ook in \'t Deensch en Zweedsch ver- tolkt te zien, en lezers te vinden tot in het verre Japan: voor het hart van den Schrijver der Camera Obscura heeft het weinig te beteekenen bij de zoete ondervinding der duurzame genegenheid van eigen land- en taalgenoot"\'. Wat betreft de in de voorrede van 1864 uitgedrukte meening omtrent het nog niet bereikt zijn van het noodpeil voor ophelde- rende aanteekeningen: zij bleef bij volgende uitgaven nog steeds dezelfde, en zijn gevoel van kieschheid tegenover de geleerden der toekomst werd bij den Schrijver nog altijd niet overwonnen." In den laatsten tijd echter, wordt hij mondeling en schriftelijk, door geleerden en ongeleerden, met zoovele vragen bestormd, dat hij in dit opzicht een ander begrip begint te krijgen van zijn plicht, en er ernstig aan begint te denken, in de meer en meer dringende behoefte" eenigszins, in den een of anderen vorm, te gaan voorzien. Intusschen zou het hem niet mogelijk zijn deze, nu veertiende, uitgave van zijn werk in het licht te zenden, zonder dat zij de openlijke betuiging bevatte zijner erkentelijkheid aan zijn vriend JOHANNES DYSERIffCK. Een belangstellender en oplettender lezer dan dezen, beide in oostersche en vaderlandsche letteren, zoo zeer ervaren landge- noot, heeft onder hare duizenden de Camera Obscura niet ge- vonden. Hare dertiende uitgave (1880) gaf hem aanleiding tot het schrijven dier voortreffelijke monographie, welke, eerst in De Gids verschenen, later in vermeerderden herdruk" afzonder- lijk uitgegeven is *. In dit keurig opstel worden het leven en de

		¹ [Van een hem ten jare 1885 beleefdelijk te kennen gegeven voornemen eener gedeeltelijke vertaling in het Volapük schijnt niets gekomen te zijn. Ook heeft de S. haar, voor zooveel in hem was, verbeden.] Bijv. 1888. [Toch verscheen dit jaar eene vertolking van Een oude Kennis" in die z. g. wereldtaal. (Arnhem, de Muinck & Co.)] Bijv. 1891. * Hildebrands Camera Obscura, door Johs. Dyserinck. Vermeerderde



		INHOUD.

		Jongens........................................... Bladz. 1. Kinderrampen.......................................... 5. Een Beestenspel......................................... 13. Een onaangenaam mensch in den Haarlemmerhout......... 19. Humoristen............................................. 33. De Familie Stastok...................................... 36. De Aankomst.......................................... 36. De Ontvangst.......................................... 38. Hildebrand ziet de stad, en Pieter verstout zich pot te spelen. . . . 42. Het Diakenhuismannetje vertelt zijn historie.................. 49. Er komen menschen op een kopje thee, om verder het avondje te passeeren................. ........................... 57. Pieter is waaratje verliefd, en hoe wij uit spelevaren gaan....... 71. Varen en Rijden........................................ 88. Genoegens smaken...................................... 98. Een Oude Kennis....................................... 103. Hoe warm het was, en hoe ver........................... 103. Hoe aardig het was..................................... ] 10. Hoe voortreffelijk zij was........................;........ 115. Verre vrienden.......................................... 120. Narede, en Opdracht aan een vriend..................... 129. Eerste uitgave......................................... 129. Tweede uitgave........................................ 131. De Familie Kegge...................................... 135. Eene treurige inleiding................................... 135. Kennismaking met menschen en dieren...................... 139. Een juffertje en een mijnheer............................. 150. Vaderangsten en kinderliefde.............................. 156. Om te bewijzen dat eenvoudige genoegens ook genoegens zijn\' en voorts iets droevigs................................... 165. De Grootmoeder........................................ 173. Een Concert........................................... 177. Ochtendbezoek en Avondwandeling......................... 188. Een hoofdstuk, waarmee de auteur ijselijk verlegen is, omdat hij er zelf de mooie rol in speelt, iets dat hij wel weet dat hem in \'t geheel niet past, maar dat hij voor ditmaal niet helpen kan . 195. Het Hofje. De heer van der Hoogen af..................... 201. Een groote Hans en Adellijke Heer. Besluit.................. 209. \'s Winters buiten..................................... 214.



		JONGENS.

		Hoe zalig, als de jongenskiel Nog om de schouders glijdt! Dan is het hemel in de ziel, En alles even blijd. Een hout geweer, een blikken zwaard Verrukken \'s knapen borst, Een hoepel en een hobbelpaard, Dat draagt hem als een vorst. Voor u de geur van \'t rozenbed En Filomele\'s zang! Hij speelt kastie, dat \'s andre pret! Met rozen op de wang. Niets, niets ter wereld doet hem aan Of baart hem ongemak, Dan stuiters die te water gaan Of ballen over \'t dak. Frisch op maar, jongen! vroeg en spa, Den lieven langen dag! Loop over \'t veld kapellen na, Zoo lang het duren mag. Haast zult gij wreed gekortwiekt zijn; Uw vreugd loopt snel naar \'t end; Dan krijgt gij Bröder tot uw pijn, En Weytingh tot torment. Het oorspronkelijke is een lief versje van höktt , die er wel meer lieve gemaakt heeft, waarvan het alleen jammer is, dat zij jeugdige dichters tot zeer onhollandsche vertalingen verleiden; ik althans heli er van dit zelfde versje nog een liggen, die beter onder een Neuren- lmrger legprent Knabenspiele" zou passen , dan onder de voorstelling van een hoop aardige Hollandsche jongens. En wezenlijk, de Holland- sche jongens zijn een aardig slag. Ik zeg dit niet met achterstelling. veel min verachting, van de Duitsehe, of Fransche. of Engelsche kna- pen, aangezien ik het genoegen niet heb andere dan Hollandsche tt- 1



		KINDERRAMPEN.

		Ik kom nog eens terug op het versje van uöi.tv. Hoe zalig, als de jongenskiel Nog om de schouders glijdt! Dan is het hemel in de ziel, En alles even hlijd. Niets, niets ter wereld doet hem aan Of baart hem ongemak, Dan stuiters die te water gaan, Of ballen over \'t dak. Het ontbreekt zeker niet aan dergelijke lofredenen op het geluk van jeugd en kinderjaren. ]k stem er van harte mede in; maar ik neem de vrijheid te mogen opmerken, dat ze alleen door menschen van leeftijd, of ten minste door jongelingen geschreven zijn, van wier standpunt gezien, het kinderlijk geluk bijna geen uitzondering toelaat. Eu zeker, zeker is dat een droevig bewijs voor den treurigen toestand van later dagen. Maar ik weet niet dat er ooit dichtertjes geweest zijn van zeven. acht, of negen jaar, die hun actueel geluk zoo onvoorwaardelijk hebben geprezen. En toch dezulken waren er de naaste toe. Toen ik op de Hollandsche school ging, maakten wij in de hoogste klasse, bestaande uit heeren van negen tot tien jaar, allen des woensdag-voor- uviddags een opstel, soms over een gegeven, soms over een door ons- zelven gekozen en uitgedacht onderwerp. Maar ik roep al de Jannen, Pieten, Willems en Heinen, waarmee ik in de.Tacobijnenstraat teH. op de banken zat, tot getuigen, of er ooit iemand is geweest, die zijn lei volgeschreven heeft met een optelling der genoegelijkheden of een uitweiding over \'t ongestoord geluk des kinderleeftijds. Neen: wij schreven wel diepzinnige vertoogen over de Deugd, of over de Vier Jaargetijden; sandeh u. , wiens vader adjudant van een generaal was, heeft zesmalen over het Paard geschreven; en piet q. die nooit op het bord stond, en nooit meedoen wilde in de edele oefening van het puistje vangen, had het altijd over de Gehoorzaamheid en over de Vlijt, een denkbeeld, waar hem de opschriften van zijn extra-kaartjes




		i



		EEN BEESTENSPEL.

		Les peines infamantes sont: 1°. Le carcan ; 2°. Le bannissement; 3°. La dégradation civique." CODE PKSA!.. L. I. Art. 8. Neen, ik wil niet naar \'t beesten spel! ]k houd er niet van. Zeg mij niet dat het belangrijk is; dat men het gezien moet hebben ; dat men in geen gezelschap komen kan of men moet ten minste\' goed of kwaad zeggen van de lokken , de bakkebaarden en den moed van den eigenaar, van de lama, van de verlichting der tent, en van de twee tijgers in één hok: herhaal mij niet dat men ten minsten één ongeluk heeft moeten zien bijna gebeuren" en ééne bijzonder tee- kenachtige houding van \'t een of ander gedrocht bespied hebben , in een oogenblik, dat er niemand anders naar keek"; zeg mij niet dat men moet gaan kijken hoe de vrucht van \'t zweet en bloed van onvermoeide hengelaars in één oogenblik door den gulzigen pelikaan verslonden wordt, en hoe de Boa Coiistrictor een Leidschen bok met hoornen en al, in een oogwenk tijds verzwelgt: roep mij niet toe dat men zijne anecdote behoort te hebben op den kasuaris, zijn snakerij op de apen, en zijn woordspeling op de beren. Op dit alles antwoord ik u: ik haat het beestenspel; en ik zal u de reden van mijn afgrijzen uiteenzetten. Een beestenspel! Weet gij wat het is ? Eene verzameling", zegt gij, van voorwerpen van natuurlijke geschiedenis, even belangrijk voor den dierkundigen..." Als voor den beestenvrind, wilt gij zeggen P ..Neen, als voor ieder mensen, die er belang in stelt zijn medeschep- selen op dit wijde wereldrond te kennen." Gij zegt wèl: maar dan wenschte ik mijn inedeschepselen te zien, zoo als ik ze op plaat 1. van iedcren prentenbijbel zie, in aardige groepen door elkander ge- schikt, allen in hunne natuurlijke houding: den leeuw, met een op- geheven voorpoot, als op brullen staande: de kaketoe. van een boom- tak nederkijkende, als om te .onderzoeken wat voor kleur van haai\' adam heeft; en niet, och, ik bid u, niet in die afschuwelijke ijzeren schommels (een soort van groote lijsterbogen) in eeuwige beweging:



		II.

		de boa, in \'t verschiet, om den boom in schoone verleidelijke bochten gekronkeld, en naar den noodlottigeu appel opziende; dien adelaar, hoog in de lucht zwevende, als een nauwelijks merkbare stip: ja, dan nog veel liever geheel onzichtbaar, dan zóó als ik hem in een beesten- spel zie.... Zoo zon het mij aangenaam en belangrijk zijn. Maar hier in deze enge, bekrompene hokken, achter die dikke tralies, in die slaafsche, weerlooze, gedrukte, angstige houding, o leen beestenspel is een gevangenis, een oudemannenhuis, een klooster vol uitgeteerde bedelmonniken: een hospitaal is het, een bedlam vol stompzinnigen. Gij hebt nog nooit een leeuw gezien: gij stelt u iets majestueus voor; een ideaal van kracht, grootheid, waardigheid en moed; een wezen geheel woede, maar bedwongen door zelfbeheersching, voor zoo lang het verkiest; den koning der dieren. Welnu; verplaatsen wij ons met onze verbeelding in de woestijn van Barbariie! Het is nacht; het is liet kwade seizoen. De lucht is donker; de wolken zijn dik e:i drijven onstuimig en snel heen en weder; de maan scheurt ze nu en dan met een waterachtigen straal. De wind huilt door \'t gebergte; de regen ruischt; van verre gromt de donder. Ziet gij daar dat gevaarte, met dichte struiken bewassen, zich afteekenen tégen de lucht: ziet gij daarin die donkere rotskloof, beneden gapende, boven zich verliezende in heesters en distelen? Het blik- senit; ziet gij ze ? Houd uw oog derwaarts gericht. Het is alles duis- ternis. Let op! Wat is dat ? \'t Is het glinsteren van twee oogen; gloeiende kolen. Hoor toe! Dat was de donder niet; het was een schor gehuil; het diepe geluid van een leeuw die ontwaakt. Hij tilt zich uit zijn hol naar boven. Hij rekt zich uit. Ben oogenklik staat hij met opgeheven hoofd brullende stil. Hij schudt de zwarte manen. Bén sprong! .. . Achter uw wachtvuur, onvoorzichtige! Hongerig gaat hij om; met woeste bewegingen, met ongeregelde sprongen, met schrikkelijke geluiden. Wien zal het gelden? Ben breedgeschoften butt\'el misschien, die hem met gebukten hoofde en sterke hoornen zal opwachten. Geen nood: hij zal hem aanvliegen; hij zal zijn nagelen klemmen in zijne lenden; nij zal aan hem hangen blijven; hij zal hem de blanke slag- tanden in den korten riinpeligen nek slaan; één oogenblik en hij zal hem afmaken, hem in stukken scheuren en zijnen honger bevre- digen. Dan zult gij hem met rooden muil en bespatte manen rustig zien nederliggen, zijn zege genietende, trotsch op zijn koningschap. Welnu! die Koning der dieren, die schrik der woestijn, die ge- duchte, die woedende, is hier. Ziedaar de antichambre van zij n pa- leis; dit van voren open vertrek, middending tusschen een salon, een kantoor, en een tentoonstelling van schilderijen. Deze heraut, met den geschilden wilgetak in de hand, noodigt u uit. Zijne majesteit geeft audiëntie. Zijne majesteit is voor geld te kijk. Zijner majesteit staatsdame licht het behangsel op. Gij zijt in zijner majesteit on-



		17

		Foei! hij noemt den tijger monsieur en de leeuwin madame; hij vertelt aardigheden op hun rekening: zij zijn de dupes zijner vanbuitengeleerde geestigheid. O! zoo zij konden, hoe zouden zij zich op den grappenmaker wreken. Hoe zon monsieur hem vierendeelen, madame hem vernielen. Hij zou \'t, verdienen. Hij behandelt dieren als dingen. Hij verdient een dommei) glimlach aan den een. een drinkgeld aan den ander. Hij ontneemt u het sehoone zinnebeeld der moederliefde, dat gij in den pelikaan zaagt, en maakt liever een slaapmuts van zijn onderkaak. Ellendige potsen- maker, straffeloos lasteraar, die zijne beteren bespot. Met een paar knevels en een stok loopt hij om, en speelt den held onder de gevangenen.

		Ja, het is ijselijk als gij een verren neet\' ot\' halfvergeten vriend overkrijgt, die u vriendschappelijk dringt hem het Leidsch museum te laten zien, en ge moet. terwijl gij liever de bekoorlijken op Rapenburg en Breestraat gadesloegt, met hem op een schoonen voormiddag de eene zaal na de andere doordrentelen. zonder iets te zien dan natuurlijke historie, zonder ergens een knie te bui- gen; en het is er kelderachtig koud! Maar zoo het er op aan- koint om vreemde dieren te zien: ik zie ze liever daar dan hier. Liever een museum dan een menagerie, \'t Is waar, het knekelhuis, dat gij eerst door moet wandelen, neemt een goed deel van de illusie weg: de anatomie, gelijk alle analyse, is schadelijk aan de poëzie; maar de opgezette dieren zijn niet vernederd. Hier ronken zij niet, hier slapen zij niet, hier sterven zij niet, hier zijn zij dood. Hier geen dot\'heid, geen traagheid, geen lui- heid; hier koude en ongevoeligheid. liet is hier als in hun on- derwereld: gij ziet hunne schimmen, hunne omtrekken, hunne tï&talu! Aan hun stoffelijk omkleedsel, hun houding, hun stand moge door opvulling en kunstenarij een weinig zijn te kort ge- daan , maar ae ziel (gij gelooft toch dat de dieren een ziel heb- ben?) wordt bier niet verdoofd of verminkt. Niet de lage baatzucht, maar de deftige wetenschap heeft hen bijeenvergaderd. Zij staan hier niet te kijk, zij staan hier tot uwe onderwijzing. Hunne namen worden in eerbiedig Latijn genoemd. Zwijgend gaat men langs hunne rijen, met al het ontzag, dat men voordedooden heeft.

		Maar een menagerie! o Gij, heeren der schepping! ik weet niet of gij in de 19de eeuw onzer jaartelling, en zoo ver van het paradijs, dien naam nog verdient.... maar gij hoort hem zoo gaarne, en zijt er zoo hoovaardig op: o gij , heeren der schepping! laat u gelden in het 2



		8\'



		G. E: VREEMAN.







		A06000003125402B

		0312 5402



		lil)

		te houden voor een gek, doch stellig een hoed om niets van te zeg- gen. Toch kon ik bijna overtuigd zijn, dat mijn beminnelijke neef nurks, de eerste maal dat hij er mij mee zag, met den hateliiksten glimlach van de wereld en met een soort van ontevredene verbaasd- heid zeggen zou: ..Wat een weergaschen gekken hoed heb Jij op". Nu is het onbegrijpelijk moeiel ij k; schoon ik gaarne beken ,<lat de een zich daar handiger in gedraagt dan de ander, en ik niet een van de gamvsten ben: nu is het onbegrijpelijk moeielijk, onder eene dergelijke critische verklaring omtrent uw hoed. een tamelijk tigmir te blijven maken, liet in ernst voor uw hoed op te nemen, is wat al te gek. Het met een: hé. vindje dat"? af te laten loopen , verraadt volslagen gemis van tegenwoordigheid van geest. Te repliceeren met een hatelijkheid op des critici eigen hoed, is wat kwajongens- aclitig. En hoewel een aardigheid te zeggen het alleruitmuntendste zou zijn. en er een schat van aardigheden mogelijk is, zoo is het evenwel bijzonder opmerkelijk, hoe weinig men er dikwijls op zulk een oogenblik bij de hand heeft. Zoodat de critische hoedeninspec- teur gewoonlijk de voldoening heeft eene kleine verlegenheid te weeg te zien gebracht, welke hij met demonischen wellust geniet. Indien gij uit dit kleine voorbeeld van mijn hoed: het is in \'t oog loopend hoe dikwijls hoeden tot voorbeelden dienen: niet een vrij beslissenden kijk op mijn neef nurks\' karakter hebt. dan zal het heele verhaal, dat ik schrijven ga. nutteloos aan u verkwist zijn, lezer, en dan zal ik ook zoo vrij zijn u tot uw straf te houden voor een sprekend evenbeeld en wedergade van dienzelfden robertur nurks. Men zou intusschen verkeerd doen, zich dien waardigen Amsterdauischen jongen voor te stellen als ongelukkig, ontevreden, of zwartgallig. Hij was alleen maar hatelijk, en zulks deels uit ge- woonte, deels uit eene diepe en misschien voor hemzelven verbor- gen jaloezie, blij was in\'t geheel geen kniezer, altijd vroolijk gestemd en de vroolijkheid beminnende: maar hij scheen er een genoegen in te vinden. zijnen vrienden kleine grieven aan te doen, en niet alleen zijnen vrienden, maar in het algemeen de onschuldigste men- schen van de wereld. Eene opvoeding boven zijn stand bad hem, geloof ik, die lompe aanmatiging gegeven : en onverstandige ouders hadden hem te vroeg er aan gewend om zijn jong oordeel over een iegelijk, die hun huis bezocht, niet toejuiching te zien ontvangen. Tan daar dat hij niets had van dien kieschen teriighoudenden schroom, die even bang is om te beleedigen als om beleedigd te worden: niets van die zachte humaniteit, die men. ondanks alle gezag van spreu- ken als lngenuas didieisse fideliter artes" etc. nog veel beter van zijn moeder kan overnemen, dan uit de classieke literatuur halen. Trouwens hij verstond maar zeer weinig Latijn. Indien robertur nurks zeker wist dat gij half verliefd waart, hij zou de gelegenheid vinden om het voorwerp uwer stille genegenheid in het gesprek te pas te brengen , onder de voor u hartdoorsnijdende



		23

		het door de warmte; het was zeer warm weder dien dag, vooral in de diligences; had het door de warmte te kwaad gekregen, en lag in zwijm over den rand van zijn strop. Malle dingen! Anders een goed fatsoen. Ik hou niet van die ronde boorden." Boebhave en de nederige inwoner van het malle, kleine stadje waren er mooi mee; hij verbeeldde \'t niet gezien te hebben. Kanje nog al niet rooken, hildebband ?" Ik vloog naar den portecigares en bood hem dien\' aan. Hebje nog altijd dat strooien soortje?" zei hij, de punt van degene j die hij genomen had, met het ongeloovigste gezicht van de wereld afbijtende, en toen zijn vroeger onderwerp weer opne- mende, daar hij nog niet genoeg van had: Jongens, ik vind dat het zoo mal staat als iemand niet rooken kan. Hij zit altijd met zijne vingers ergens aan. Ik ken nog iemand die nooit rookt, maar dat is de miserabelste kerel van de wereld." Ik begreep dat ik al vrij veel kans had om, bij eventueel over- lijden van dien heer, denzelven in zijn hoogen rang in de schatting van mijn neef op te volgen. Nu volgde een gesprek, voornamelijk bestaande uit eenige infor- matiën naar wederzijdsche kennissen, waarin geen enkele onaan- genaamheid voorkwam, dan dat hij, toen ik naar een zeer intiemen vriend vroeg, dien hij zeer wel kende, noodighad zijn geheugen op te scherpen met de herinnering, of het die was, wiens broer die smerige affaire met de politie gehad had", opdat boebhave, die daartoe al den tijd had, zoo mogelijk allerlei vermoedens tegen de familie zou kunnen opvatten. Ik weet niet of hij het deed: maar kort. daarop verliet hij ons een oogenblik om een kmjpbriefjen af te vaar- digen, welk punt des tijds onmiddellijk door ntjbks werd waargeno- men, om mij met de aanmerking op te winden: Die vriend van jou lijkt sprekend op dien sehoenenjood, die- altijd op den hoek van de Vijzelstraat en Heerengraeht staat;" en toen ik groote oogen opzette, och ja, je weet wel. die leelijke kerel! net of hij een trap van een paard gehad heeft." Nu, op dat oogenblik kwam boebhave weer binnen. Over de gelijkenis met den schoenenjood, op den hoek van de Vijzelstraat en de Heerengracht, kon ik niet oordeelen , omdat de respectieve aange- zichten der respectieve schoenen joden van Amsterdam mij niet duidelijk en onderscheiden voor eten geest stonden; maar op mijn vriends gelaat iets te lezen, dat denken deed dat het ooit in eenige on vermakelijke aanraking geweest was met het viervoetig dier door den vleienden ntjbks genoemd, was mij t\' eenenmale onmogelijk. Wij gebruikten koffie en brood, welke beide artikelen de eer had- den de volkomen goedkeuring van mijn neef weg te dragen. Wel beweerde hij de nadeeligheid van de eerste zonder melk te drinken, waaraan zich de medicus schuldig maakte, en verzekerde hij dat hij \'t



		2t

		altijd aan iemands teint zien kom want het teint werd er leelijk van ;" maar toen de medicus er voor uitkwam dat hij medicus was, en in die hoedanigheid daar nooit van gehoord had. veranderde hij van batterij, en begon mijn vriend een verkwikkend tafereel op te han- gen van de veelheid der jonge doctoren, die in Amsterdam, zonder brood, op dure kamers woonden en allerlei laagheden doen moesten om een bus te krijgen , en dergelijke opwekkelijke voorstellingen meer, recht geschikt om een medicina¹ candidatum in zijn studiën aan te moedigen: terwijl hij ze allen bekroonde met de plechtige verklaring .,dat er niet één medicus in de wereld was. wien hij , BOBERTITS ntrics, wat hèm betrof, zelfs maar over zijn kat vertrouwde." Wij gingen Iloutwaarts. Het was ruim één ure. Xu, alle welopge- voede dingen hebben hun gestelden tijd. De nachtegalen komen in \'t voorjaar, de vinken en lijsters in \'t najaar: de zon schijnt bij dag, de kaars bij avond, en de maan bij nacht. Zoo is het ook met de menschensoorten. A1 wie met de duizend en een species van het genus Haarlemmer bekend is, weet dat zij allen des zondags haar verschillenden wandeltijd hebben: iets. \'t welk zeer natuurlijk wordt, als men aan den verschillenden eettijd denkt, en daarbij in\'t oog houdt dat er veel mensehen naar de middagkerk gaan, terwijl een groot gedeelte niet weet dat er een middagkerk is. Als men alle deze species rangschikt, en men tevens achtslaat op de vreemde vogelen, die uit andere luchten opeen zonnigen zondag komen aan- waaien, dan zal men een aaneengeschakelde opvolging hebben, niet ongelijk aan die der elkander, naar de schoone vergelijking van homerus, als boombladeren wegstootende geslachten in het bestaan des menschdoins. of aan die der elkander voortstuwende barbaren van het Europa der vijfde eeuw. Zoo zal de natuuronderzoeker, die des zondagsmorgens de kerk verzuimt of naar de vroegpreek is geweest (wat ik liever onderstel- len wil) en om tien uren , half elf, in Den Hout komt, op het Plein of bij den Ivoekamp (de naam is niet welluidend), eenige zwermen feest- vierende vogels van den Haarlemmerdijk inhalen, per schuit van ze- venen uit Amsterdam vertrokken. De mannetjes zijn blauw of zwart geteekend en hebben sliknatte, fijngekrulde bakkebaarden. Ze zijn voorzien van lange steenen pijpen, waaruit ze óf rooken, öf die ze losjes bij den kop tusschen de vingers houden en zoo. met den steel naar beneden, onverschillig laten slingeren. Merk de regensehermen. De wijfjes zijn wit. Zij houden haar opperkleed op, zoo dikwijls ze over een droppel water stappen, en dragen \'t geheel opgespeld als er wezenlijk plassen liggen van den regen van zaterdag. Zij eten gesta- dig uit haar zak: sommigen in den zwerm hebben daarenboven nog een toegeknoonte kinderluur met mondkost bij zich. Men ontmoet ze meestal in Koppels van negenen: twee mannetjes op zeven wijf- je». Ze dwalen een heel end ver, somtijds wel tot Heemstede of de Glip af, maar strijken \'s namiddags, onder een kruik bier en een



		25

		bosje scharren, aan de Groene Valk of in den Aalbessenboom ne- der, om met de laatste schuit naar Amsterdam te vertrekken, ter- wijl intusschen de toegeknoopte kinderluur van knapzak tot een korfje is omgeschapen , om blommen" in thuis te brengen , die drie weken lang in een aarden melkkan /.onder oor, in een klein \\vin- keltje, of op den bovensten trap van een kelder, hier zonder licht, en daar onder den frisschen adem van een stinkend riool, het geluk en den rijkdom zullen uitmaken van iemand die garen en band verkoopt en tevens besteedster is, of van iemand die turf en hout slijt en tegelijk uit werken gaat. Wandelt de natuuronderzoeker voort, dan ziet hij in \'t voorbij- gaan eerst nog een dergelijken troep, die zich in den aanblik van het Paviljoen verlustigt, en waarvan al de individu\'s, om zich te overtuigen dat het geen droom is, zich met beide handen aan de spijlen van het hek vastklemmen , zich bij geen mogelijkheid kun- nende verklaren wat voor aardigheid of vroolijkheid er wezen mag in de groep van Laokoiin, maar op dit punt overeenkomende, dat de W in het frontispice wv/llem\' beduidt. Meergemelde natuuronderzoeker heeft even de Dreef verlaten , om in de verrukking van deze vreemdelingen te deelen, maar gaat nu door een allerliefst laantje, waarin de ochtendzon allergeestigst door \'t hoog geboomte speelt. op de logementen" af. Hij wandelt een gele barouchette en een blauwen ehar-a-bancs voorbij , die hij onder \'t geboomte uitgespannen ziet, als ware \'t om menigeen van huns gelijken derwaarts te lokken. Hier is alles nog doodstil.\'t Is een liefelijke morgen. Een enkel heer met een grijzen paardenharen Saksen-Weimar, bruinen rok, grijze zomerbroek, Engelsche spik- kelkousen, lage schoenen en een tenger, hoogstfatsoenlijk uiterlijk, zit aan een der houten marmeren tafeltjes van het Wapen van Amsterdam" voor de deur, zeer op zijn gemak een boek te lezen. Een dikachtig heer met roode wangen en een opvliegend voorkomen , met zwarten rok en in \'t kort, leest er steunende op zijn stok een courant, zonder tafeltje op een stoel neergevallen. Een jonge vrouw, eerst onlangs uit het kraambed hersteld en nog een weinigje bleek, zit aan een ander tafeltje, waarop uitgediend ontbijtgoed staat, met een lief mutsje met lichtblauw Zeister op en een licht- blauw japonnetje aan, gemakkelijk in haar stoel geleund, te breien , en wijdt van tijd tot tijd haar aandacht aan haar kindermeid, die met een Amsterdamsche kornet op \'t hoofd, of liever aan\'t hoofd, want dat soort van mutsen laat het hoofdhaar tot de kruin toe onbedekt, en een rozerood japonnetje met een zwart schort met puntjes voor, op everlasting schoenen, met kruislinten net als mevrouw, over het schelpenpad aan den overkant rustig voorttrip- pelt, met aan de eene gehandschoende hand een kind van twee jaar, met een baleinen valhoedje met rozeroode strikjes en, aan de andere, een van drie, in bengeltjes; welke kinderen zij. zoo dikwijls als zij



		26

		iemand tegenkomt, wien zij een goed denkbeeld van hare opvoeding of van haar dienst geven wil, met het plechtige uwé" toespreekt: Spreekt uwé niet tegen ineheer, sorsetje? Foei fbanswatje wat maakt uwé uwees handjes vuil met die schullepies". Aan de Hertebaan vertoonen zich hier en daar een paar jonge dames, in \'t bloote hoofd, en in een costuum, dat zij zoo geheel buiten" noemen, en \'t welk voornamelijk gekenmerkt wordt door sterk gekleurde zij- den schort jes, bezig met aan de lieve beestjes eten te geven". Dit nu zijn de gelukkigen, die bij stoffels logeeren. In de Sociëteit is nog niemand, maar een tweetal knechts, een volwassene en een jongen die nooit volwassen worden zal, staan tegen elkander over in het middelste deurraam met de handen op den rug het talent van zociiEtt te bewonderen, dat de heeren van trouw moet blijken in de gelegenheid gesteld heeft tot de schepen toe te zien, die door \'t Sparen gaan. In \'t logement op den hoek zit een Zaandamsche familie, gisteren aangekomen, al de mannen zeer lang, en in een volmaakt pak blauwe kleederen uitgedost, met zwarte dassen en witte onderdassen: de vrouwen met de nationale kap, en zwarte tanden. Zij drinken reeds koffie, en laten zich van den kastelein, die de vrijheid neemt van in de deur te blijven staan , omtrent vele we- tenswaardige dingen onderrichten. Opmerkelijk is, tegen een der palen en daarenboven op een stok geleund, een gebrekkig man , niet zoo zeer een bedelaar, als wel een afwachter van aalmoezen; een dier onsterfelijken, die de oudste Haarlemmers altijd even oud en altijd even beschadigd, daar gezien hebben. Sommige verdenken hem van een stilleverklikker te zijn; ik geloof het niet; maar indien hij het is, dan is hij het zeker alleen maar om aan de kindskinderen te verklikken op wat wijze hunne grootvaders in Den Hout hun\'geld verteerden. In dezen toestand blijft Den Hout tot elf uren of half twaalf. Alsdan rukt de voorhoede der Haarlemsche wandelaars er in. Zij bestaat voornamelijk uit dezulken, die zich de zes overige dagen, aan beroep of nering gebonden, van alle vertreding spenen moeten, en dus des zondags de grootste appetijt hebben. Het zijn de kleine winke- liers met lange roksmouwen; de boekhouders met watten in de ooren; de ambachtsbazen met hooge hoeden, lange panden, en lange len- den; allen met hunne vrouwen één, en met hunne dochters drie graden boven haar stand gekleed, en alleen in dit bijzondere geval met hunne zonen, wanneer deze het niet zóó ver in de wereld hebben febracht om zich hunner te schamen ; want er vallen secretariekler- en, ondermeesters en kleine bloemisten onder voor; maar indien dit het geval niet is, dan ook kunt gij zeker zijn, vaderen zoon met gelijke en gelijkvormige rottingen te zien voortschrijden. Voor het overige bemerkt men reeds nu een enkel jong mensch uit deftiger stand, hetzij dan een notarisklerk of een surnumerair bij het gouvernement van Noordholland, die, daar hij geen schepsel wist



		*11*

		te verzinnen, aan wien hij na kerktijd een bezoek schuldig was, nu maar naar stoffels stapt en. verbaasd van daar nog niemand van zijn kennis te ontmoeten, zich met den hond van den kastelein behelpt, die door zijn innemende vriendelijkheid bewijst dat mijn- heer habitué is. Hem volgen, tegen halftwee, twee uren, de deftige bewoners uit de stad. De fabrikant met zijn familie, de notaris met zijn fa- milie, de boekhandelaar met zijn familie, en de wereldsche kinde- ren van den geestelijke, zonder hunne ouders. Ook komen nu de bloemisten van den Kleinen Houtweg met vrouw en kroost opzetten. Voorts bemerkt men zusters met haar eerste voiles. die met broers met hun eerste rokken gaan wandelen, op hoop van andere zusters met voiles en broers met rokken tegen te komen; en reeds nu en dan een enkel rijtuig, als b. v. de sjees van den dokter, die met zijn beste tuig en zijn vrouw een toertje doet, en het wagentje van den frutter, die geen pleziergekl betaalt, alweer tegenkomt: voorts de emi-fortune van den kleinen rentenier; maar ook reeds het blin- kend verlakte rijtuig met de zwarte harddravers met witte koorden leidsels van den welgestelden makelaar, en het rijpaard van den kostschoolhouderszoon; alles doorkruist en voorbij geredeu van Amsterdamsche char-a-bancs voor twaalf personen, daar er veer- tien met een kind, en calèches voor drie, daar er vijf met een hoe- dendoos in zitten, schoon ik zeggen moet dat de meeste dezer laat- sten in de stad uitspannen. Het gebeurde alzoo dat, als wij drieën om één uur de Houtpoort uittraden, wij noodwendig op hun terugtocht tegenkwameu de kleine winkeliers met de lange roksmouwen, de boekhouders met de wat- ten, de hooghoedigen, de langpandigen, de langlijvigen enz. en als \'t ware aankondigden de komst der notarissen . der fabrikanten, der boekverkoopers, der doctoren, der apothekers, der bloemisten, der zusters en broers enz., die nog achter ons waren. Wat zien uw stadgenooten er over \'t algemeen peu fashionable uit!" zei nuhks, met dien bijzonderen lach, die de Engelschen a sneer noemen, een zeer druk en aangenaam gesprek afbrekende eu oogenblikkelijk weer opvattende, om mij het antwoorden te beletten Een boom of wat verder pleegde hij\' mij hetzelfde boevestuk met den uitroep: Ik dacht dat er zooveel beau-monde in je menniste Haarlem was!" en weder vergunde hij mij niet in het midden te brengen, dat de geheele deftige middelstand nog achter onzen rug was, die niet voor een uur later, eerst door de hoogere ambtenaars, en daarna door de haute volée zou worden opgevolgd. Hij wist het ook trou- wens even goed als ik. Wij namen plaats bij stoffels. De onbeleefdheden , die tot nog toe alleen aan ons beiden verkwist waren, werden mi ook algemeen



		28

		verkrijgbaar gesteld. Ik zat nog niet, toen kurks al uitriep, zoodat al de belendende gezelschappen het hooren konden: Lieve hemel, iiii.d, wat hebje een mooi vest aan; dat had ik nog niet van je gezien; jammer dat het fatsoen een paar modes ten achteren is". 13e leelijkerd had duidelijk lnmierkt, dat ik het voor \'t eerst aanhad en er van tijd tot tijd met innig welgevallen naar keek. Ik stak on- middellijk mijn beenen onder de tafel: want het was mij op zijn minst vijfenzeventig maal gebeurd, dat hij. met een opgetrokken neus naar de punten van mijn schoenen loerende, mij had afge- vraagd: ..Waar laatje die turftrappers maken?" Van een goedigen krulhond, die met veel liefde door een oud man gestreeld werd. heette het ., Wat een mormel!" Van een paar schim- mei tje», die voor de deur stilhielden en waarmee de eigenaar met groot zelfbehagen pronkte: Leelijke koppen!" Van het kindje in beugels, dat al van half elf gewandeld bad en er schrikkelijk verhit uitzag: Als ik er zóó eentje had. deed ik het een steen om den hals\'. Alles luid genoeg om verstaan te worden door de respec- tieve eigenaars van het mormel, de leelijke koppen, en den jongen heer. Kr zat een statig man, wiens geluk half weg was, omdat hij in den morgen bloemen gezien hebbende in het Cieraad van Flora", bij het inkruipen van een enge broeikas, eenigszins aan een spijker was blijven baken. Hij had daar toen niet veel acht op gegeven, maar nu rustig in Den Hout een sigaar zittende te rooken ontdekt hij te midden zijner overpeinzingen een kleinen winkelhaak in zijn pantalon, vlak bij de knie. Hij had het zoo haast niet gezien of hij wierp er met veel handigheid zijn zijden zakdoek over, maar te laat om de aanmerking van xi\'rks te ontgaan, die juist op dit zelfde oogenblik tot ons zei: Ik mag wel zoo\'u maneschijntje\'. De bloem- liefhebber kreeg een kleur als een Cactus Speciosa, om welke te verbergen hij in verwarring naar zijn zakdoek greep om zijn neus te snuiten, zoodat de maan weer plotseling door de wolken brak, tot groote vroolijkheid van een gezelschap Amsterdamsche jutfrou- wen en heeren uit een manufactuur-winkel, die zich op dien merk- waardigen dag op zijn minst voor staatjufferen en kamerheeren van Vj. M. den koning wilden gehouden hebben. Is dat een rok van je vader?" vroeg .stuks grappig aan den jon- gen, die hem zijn limonade bracht, en zich zeker niet zeer bekrom- pen in dat kleedingstuk bewoog. Ik heb geen vader," zei de arme jongen, en het ging mij door de ziel. De beau-monde verscheen met al zijn gedistingueerde geuren en kleuren; met al de pracht van vederen, sjaals, parasols, mantil- les. amazones, koetsiers, rijtuigen en rijpaarden. Ik had het onge- luk gehad NURKS te voorspellen, dat hij een brillante nieuwe equi- page zou zien. Hij kreeg die zoodra niet in liet oog, of hij vroeg mij ongeduldig:



		28

		Wanneer komt mi die mooie equipage, waar je van gesproken hebt?" En zoo was het telkens, tot groote ergernis van boebhate, die evenwel nog al aardig vrijliep, maar wiens horlogesnoer ijselijk door nurks gefixeerd werd, zoodat hij alle oogenblikken dacht dat er iets op komen zou, en eindelijk dan ook zijn rok maar toeknoopte. Ik herinner mij nog slechts twee onaangenaamheden, die nurks mijn goeden medicus deed doorstaan, doch die even als de aangehaalde zich ook alleen hij het physiononiisch hatelijke bepaalden. De eene was deze. Wij spraken over de ongelukken, die men met zwemmen kan krijgen. Op een warmen zomersenen dag is \'t een wellust om over water te handelen. Boebhate verhaalde een treffend geval van schitterende zelfopoffering in een zwemmer, buitengewoon genoeg om al de eerepenningen der Maatschappij tot Nut enz. te verdienen, indien deze \'t niet tot regel gesteld had, alleen dezulken te beloouen die niet zwemmen kunnen, maar althans buitengewoon genoeg om een steenkoud hart te doen ontgloeien. Xurks evenwel hoorde het met de volmaaktste onverschilligheid aan en nam zelfs onder \'t verhaal allerlei bijzaken waar. Nu eens, bijvoorbeeld, scheen hij zich met de borst toe te leggen op het vormen van kunstige kringen van tabaksrook: dan weder blies hij , volmaakt in de houding van iemand die volstrekt niets anders te doen heeft, de sigaarasch van zijn knie. en zelfs van de tafel; dan weder scheen hij al zijn aandacht en be- langstelling te wijden aan zijn nog altijd ziekelijken halsboord, die nog telkens nieuwe aanvallen van flauwte had: welke veelzijdigheid van oefening mijn opgewonden vriend, die van geestverrukking gloei- de, op den duur weinig streelde. Hij trof het even ongelukkig met het verhalen eener splinternieuwe anecdote van drie Leidenaars, waar ik met mijn heele familie den vorigen avond tot schreiens toe om gelachen had, met groot gevaar van in ons warm brood te stikken, maar die totaal schipbreuk leed op de stalen onbuigzaamheid van mijn heer en neef, die ditmaal in een ander uiterste viel, en zeer geduldig en ingespannen zat te luisteren, ja zelfs zoo geduldig en ingespannen, dat het hem scheen te treffen dat het verhaal waarlijk uit was, en hij nog altijd op het slot en de aardigheid zat te wachten, die, indien men zijn gezicht had willen gelooven, nog immer komen moesten. Mij is niettemin van goederhand verzekerd, dat opgemelde neef èn de edelmoedige menschenredding èn het geval der drie Leidenaars, nog dien zelfden avond, met zichtbare blijken van zelfbehagen heeft medegedeeld op de diligence; gelijk hij ze ook beiden des anderen daags wist te pas te brengen op Doctrina, aan zijn tafel, en in de Munt, en in den loop van de week te pas te jagen op twee concerten en in vijf koffiehuizen (zoodat ik met grond onderstel dat hij er nu de harten der liplappen en der blauwen in de West mee verkwikt); en al wie de eerste niet verbazend" en de laatste niet om te schreeuwen" vond, wist



		30

		hij oogenblikkelijk iets stekeligs te zeggen op het gevoelig punt van bakkebaarden en stropdassen. Er kwam muziek. Drie dames met lange reticules en opmerkelijk door roode linten op de muts, oranje tissu\'s om den hals en voor- schoten met diepe zakken met schuifjes. Eene breede sproeterige Salto met een hooge sproeterige harp in het midden, en twee ta- nige vrouwen. die met handen vol diamanten, die een sterken familietrek van glas hadden, op de viool speelden. Drie poetjes van gratietjes". zei nurks lachende, en luid genoeg om een langen procureursklerk mee te doen lachen, die veel verder van hem af was dan de gratietjes in <]usestie. Het snarenspel begon. Nurks stopte van tijd tot tijd den vinger in de ooren, dat toch niet opwekkelijk wezen kon voor drie kunstenaressen, die ook wel wisten dat het zoo heel mooi niet was, en ook niets verder bejaagden dan een dubbeltje of een stuiver van elk der toehoorders, en een weinigje geduld. ï)e violen hielden met een fiksche kras op, en de harpspeelster hief, met een eenigszins schorre stem, en juist voor de drieëntwintigste maal op dien gedenkwaardigen morgen, het toen even zoo min als nu nieuwe, maar altijd sleepende Flm re du Ta ge ! aan. Ba: wat is ze leelijk als ze zingt", klonk het, dwars door de aan- doeulijke woorden der romance heen, uit den heuscheu mond van bobertus, wien het zeker nooit in\'t hoofd was gekomen dat ook een firine vrouw ijdelheid zou kunnen hebben. Het lied Hen verder zonder stoornis af; zoodat de reticule geo- pend kon worden, om het bekende rood verlakte flesschebakje met blinkenden rand te voorschijn te brengen. Ik had er een gulden op willen leggen, indien de zangeres nurks niets gevraagd had. Maar er was geen houden aan: dus gaf ik maar een dubbeltje. Zij kwam tot nurks. Hoeveel octaven kan jij wel zingen?" vroeg hij werkelijk grijnslachende, maar tegelijk een vijf je op \'t blaadje leggende; want zoo was hij. Men moet in den handel ook het vuile geld aannemen. Merci, monsieur", zei de harpspeelster, met neergeslagen oogen en was reeds bij den man met den gescheurden pantalon. De lange procureursklerk was middelerwijl van plaats veranderd, en zat nu toevallig aan een tafeltje, \'1 welk de virtuoze aireede was voorbijgegaan. De violen hadden ondertusschen lustig doorgespeeld; ik weet niet of men er te milder of te kariger om gegeven had. Nu werd er nog een zeer korte, zeer vlugge trio uitgevoerd, waarop al de dames al de oogen nedersloegen, al de lippen bewogen, negen, en vertrokken.



		81

		Thans zag een eeuloopend klarinettist, zonder hoed, de baan schoon om ook zijne talenten te doen hooren. Altijd hier in het land een opeenvolging van slechte muziek", merkte nurks aan. Och, ik vind het nog al vroolijk", zei ik bemiddelend. Ja maar", zei hij, mij strak in de oogen ziende, en een lange teug limonade nemende ja maar ik geloof, om je de waarheid te zeggen, niet dat je heel muzikaal bent." Nu, voor deze laatste onhebbelijkheid behoeft uien geen robertus nurks te wezen. Daartoe acht zich, volgens mijne ondervinding, ie- der liefhebber gerechtigd, die in zij n huis een eerste en eenige, en in het een of ander orkest een tweede viool speelt, en een derde spelen zou, indien er een derde viool bestond; ja, ik heb er onder de pauken- slagers gekend, die in dit opzicht de erimineelste waren. Och, al is men maar iemand, die op een concert de hand met zekere majesteit onder de kin kan leggen en de oogen toeknijpen met diep gevoel, om ze niet dan bij een point d\'orgue schielij ken geheel verward, en ala kwam men uit eene andere wereld (uit de wereld der inbeelding bij voorbeeld) open te doen; of al slaat men er zelfs maar met zekere wijsheid de maat met het opgevouwen affiche of met den geglaceer- den wijsvinger; of al heeft men maar even den slag om, bij net we- derkeeren van het thema in een groot muziekstuk, een lachje, liefst een zenuwachtig lachje, voort te brengen, dat met telegraphische dui- delijkheid zegt: we zijn weer thuis"! of al heeft men maar alleen de vereischte bekwaamheid om van een zangeres, die algemeen be- vallen heeft, met een diep noodlottig neergelaten wenkbrauw en al- lerbedenkelijkst hoofdschudden te decreteeren, weinig methode"; of den tact om classieke van romantieke muziek te onderscheiden en te zeggen: ik hoorde toch liever lafont of ueriot dan de eich horxs ot ernst" ; ik zou zeggen, al heeft men slechts eenmaal een blad muziek gecopiëerd; met een van alle deze muzikale ver- diensten toegerust, heeft men eens vooral de bevoegdheid op de rest van \'t heelal met verachting neer te zien en alle verdere crea- turen, zoodra ze zich iets omtrent de goddelijke toonkunst verstou- ten, in haar aangezicht te verklaren dat ze niet muzikaal zijn. Die onbeschaamdheid hebben de speelmannen, horenblazers, doede- laars, tokkelaars, en trommelslagers op de kunstenaars van andere vakkeu vooruit, (xeen schilder, wanneer gij in zijn atelier komt en gij zegt iets van zijne of eens anders schilderij , hetzij juist of minder juist, zou de onbeleefdheid hebben van te zeggen: Ik geloof niet dat mijnheer veel oog op de kunst heeft". Green auteur, voor wien een fatsoenlijk mensch zijn gedachten uitbrengt over een roman, een gedicht, of een vertoog, zal hem durven vragen: of hij eigenlijk wel smaak en gezond oordeel heeft". Maar de muzikanten! Zij heD- ben met betrekking tot hun kunstvak zich dezelfde onheuschheid aangewend, die mijnen neve nurks was aangeboren, en ik heb jonge-



		82 - lieden ontmoet, uit de beschaafdste kringen, every inch gentlemen", die oj) dit punt volstrekt on verdragelij k waren. Ik geloof dat ik maar niet meer op mijn neef moet terugkomen. Ah ik het indenk, weet ik nauwelijks van waar mij de vermetel- heid is aangewaaid om hem u voortestellen. Ik vertel u nu maar niet, hoe wij in het Wapen van Amsterdam" aan de table d\'hóte dineerden. Hoe hij halfluid fluisterde over de economie van een paar eenvoudigen , die tegen \'t reglement van den kastelein aan, een halve flesch voor hun beiden bestelden . en daarna dreigden zich een indi- gestie te eten aan den bouilli, die na de soep werdrondgediend, in de stellige overtuiging dat er geen ander vleeseh komen zou; hoe zijne blikken later den arm verlamden van een deftig heer met gepoei- erd hoofd , die een taaie kip met een bot mes, natuurlijk niet heel nan- dig, voorsneed: hoe hij een juffertje, dat nog niet veel van de wereld gezien had en vlak tegenover hein gezeten was, tusschenbeide zoo ironisch aanzag, dat zij eerst in \'t denkbeeld geraakte dat zij onbe- hoorlijk veel at, en derhalve begon voor alles te bedanken, en vervolgens tot de stellige overtuiging kwam dat zij gemorst moest hebben, en al haar best deed om een lonk in den spiegel te krijgen om te weten te komen waar \'t zat: hoe ik, toen wij na den eten de Hertebaan nog eens omwandelden, in duizend angsten leefde dat hij een streek met de parapluie zou krijgen van een of ander der met blauwe jassen geadoniseerde ambachtslieden, die met beminne- lijke, beminnende en beminde dienstmeiden aan den arm (uitgedost met zwartzijden hoeden en bruine gepalmde omslagdoeken) met groote stappen voortschreden, op welker heeren toilet hij niet nala- ten kon de namen van twijfelaar, heel stuk laken , kuitendekker", of sleepjurk" toe te passen. Na al dergelijke jammeren kregen wij den goeden, besten, liefde- kweekenden en vriendhoudenden robektus nurks aan de Bel" in de diligence. Nog even stak hij het hoofd uit het portier om ons toe te roepen: niet veel zaaks!" \'t welk het reisgezelschap, op goede gronden, op zich kon toepassen. Daar reed hij heen. Wij wandelden tezamen nog even de poort uit; want ik noem net hek met alle Haar- lemmers, die de poort gekend hebben . nog altijd met dien naam. En toen wij, over het Hazepatersveld heenblikkende, de zon zagen , die bloedrood onderging en hare schoone tint mededeelde aan de witte schuimige wolkjes, die als dunne sluiertjes door de lucht dreven, durfde ik boebhaye een mooien Maandag voorspellen, en vergat hij in \'t vooruitzicht van bloeiende Aristolochia Clematitis en levende wijngaardslakken, spoedig geheel en al den beminnelijken bloed- verwant, waarmee ik hem had in kennis gebracht. 1839.



		HUMORISTEN.

		Het legher treckt vast in met duizenden, een macht Zoo groot als "Waterlant noch oit te velde bracht, En Kennemer, en Vries en Zeeu en Holland t\' zaemen. gysbrecht van aemstel. (tjit een brief tan melchiob.) Beste hildebrand! Ik verneem met een zeker genoegen, dat er van tijd tot tijd iets van u gedrukt wordt; met een zeker genoegen , zeg ik; want wij heb- ben nog samen school gegaan. Ik heb toen altijd wel gedacht dat er wat in u zat, maar ik wist niet of er ooit wat uit u komen zou. Mijn va- der zegt evenwel dat bij dat altijd voorspeld heeft, ofschoon ik er mij niets van herinner, maar wel weet ik nat ik driemaal een hekel aan u gehad heb, omdat mijn vader u tot een voorbeeld van goed oppas- sen nam, en ik wist toch dat ge ook wel eens kattekwaad deedt. hild- je! Denk maar eens aan de klapdeur van het Bonte Kalfje, die alle morgens om halftien en iederen namiddag om drie uren werd open- getrokken dat de bel rammelde, een kwartier lang. als her Fran- sche gebed al lang op school was voorgelezen. Maar dat daarge- laten , vriend; ik hoor dat gij weer iets op de pers hebt, en gij zult mij, op grond van heel goede kennis, wel vergunnen willen, u eenige raadgevingen mede te deelen. Ik ken menschen, die dat veel liever doen bij wijze van recensicn : daar zijn er, die de kopij onberis- pelijk en het gedrukte boek allerdolst vinden: maar ik hou van die methode niet, en kom liever met mijn raad voorop. Eerst echter wilde ik u vragen, ronduit vragen, of gij een humo- rist zilt? Ik denk het half, omdat het tegenwoordig zoo ijselijk aan de orde is. Kijk hildebrand, als gij een humorist waart, dat zou me leelijk spijten; ik zou haast zeggen, schoon mijn hart er bij breekt: als gij een humorist zijt, hildebrand, leg drie stuivers uit, koop een touw, en... Maar gij zijt immers geen humorist, mijn waarde! o Zeg, dat gij het niet zijt. Daar is tegenwoordig zulk eene ontzettende consumtie van hu- mor, mijn vriend, dat dit artikel verschrikkelijk duur moet gewor- den zijn en dan ook bij gevolg akelig wordt vervalscht. Ik ben overtuigd dat er in iedere kerk , de dominé meegerekend. meer dan honderd humoristen bijeenzijn. Men komt in geen koffiehuis, men rijdt in geen diligence, ja wat meer is, men zit in geen bijwagen" 3



		34

		zonder een humorist. Het heele land is er van vergiftigd: humoristen op rijm; humoristen in proza; geleerde humoristen; huiselijke humo- risten; hooge humoristen; lage humoristen; hybridische humoris- ten; bloempjes-humoristen; tekst-humoristen; sprookjes-humoristen; vrouwenhatende en vrouweufieeniende humoristen; sentiinenteele humoristen; ongelikte humoristen; gedachten denkende humoristen; boek-, recensie-, mengelwerk", brief-, voorrede-, titelblad-humoristen; humoristen , die op de groote lui schelden en verklaren dat die geen greintje gevoel hebben, omdat ze een knecht hebben met galons aan den rok, en een spelende pendule; humoristen, die het met de be- delaars houden in de boeken, en ze naar Frederiksoord helpen sturen in de Maatschappij van Weldadigheid; reizende humoristen; huiszittende humoristen; tuiu- en prieeltje-humoristen, wier vrou- wen aan iets anders bezig zijn, terwijl zij humoriseeren; en dan eindelijk de heele simpele plattelands-humoristen, schoon ze alle- gaar wel een deel van simpelheid weg hebben, in deze manier: je zoudt wel denken dat ik heelemaal onuoozel was, maar \'t is allemaal lievigheid"! Ik spreek niet van de heele grappige, de zeer onfeil- bare, en de zeer onduidelijke humoristen .. . Och lieve iiildkbband, honderd soorten zijn er daar ik niet van spreek, want ze komen uit den grond op, en ik weet evenmin als in de kennis der kruiden of men veiliger doet ze te rangschikken naar partes essentiales of naar habitus, naar een systema naturale of naar een systema artificiale; wat eigenlijk, waar het den stijl geldt, tegenwoordig het vraagstuk naar de mode is, waarover gij in \'t Latijn en in \'t Hollandsch, in \'t beleefd en in \'t scherp, heel veel stichtelijks en afdoends lezen kunt. Ik kan mij ondertusschen niet verklaren hoe \'t bij zoo veel humor mogelijk is, dat er nog geen betere definitie van het ding in de we- reld komt. Lieve hemel! wij drijven in humor, en niemand heeft adem om te zeggen wat het eigenlijk voor een vocht is. Ik zou dan haast gelooven moeten dat wij er in verdrinken. In dat geval, kan men er niet gauw genoeg bij zijn, een drenkelinggenootschap voor de humoristen op te richten, of een afschaffings-, ten minste een ma- tigheids-maatschappij onder de zinspreuk: Laat staan uw humor". Jean paul pakt het verhevene bij ae beenen, keert het met Rappo- nische krachten om en zegt: Ziedaar het humoristische: \'t is niet anders dan het verhevene met de voeten in de lucht\'". Ik heb allen eerbied voor die kunstbewerking, maar jean patjl was somtijds een zeer onduidelijk humorist. Bilderdijk zegt ergens, en zoo niet in zijne boeken, dan heb ik het uit zijn inond, dat het precies het Hooftiaansche neskheit is; maar hooft en neskheit ^r/X]n, wat de Tes- selschade" er ook tegen doen moge, zulke oude humoristen, dat ik

		¹ Humor ist das Eomantiscli-Komische, das umgekehrte Erhabene, worin das Endliohe auf das Unendliche, der Verstand auf die Idee angewand wird".



		35

		vrees dat die aanhaling de zaak voor \'t algemeen niet veel opheldert. En après tout: wat heeft het algemeen er mee te maken H De hunioris- ten zijn er, zijn er in grooten getale, en vermenigvuldigen met den dag. Eerstdaags zien wij eeue koninklijke humoristen-stoeterij. Wat weet ik waar \'t op uit zal komen? Eerstdaags eene humoristische revolu- tie, eene op end\' op humoristische orde van zaken, met eene hart- roerende oude vrijster op den troon, met een kring van sentimenteele daglooners tot ministerie. Daar zullen in de vergaderzaal de een- voudige, de onschuldige kindertjes zitten: het leger zal bestaan uit duivenhartige bloodaards onder den hoogdravendeu naam van mede- lijdende zielen; het rechterambt zal bekleed worden door menschen die tegen alle straf zijn, niemaud dan een grijsaard zal er schrijver, dichter of geleerde zijn mogen of tot de hoop des vaderlands wor- den gerekend, uitgenomen de humoristen zelve; ieder hunner zal een goelijken oom en een onnoozelen neef hebben, maar, met uit- zondering van deze lieve kinderen, zullen de jongelingen als eene schadelijke uitvinding buiten \'s lands gezonden worden. Geen adel meer, geen rijkdom, geen livereibedienden, geen. pdté defoiegras, geen kooien meer voor vogels, en geen modes meer voor dames; maar een aanmerkelijke invoer van huisjassen, sloti\'en, pijpjes, tuin- stokken, kinderboekjes, Moeder-de-Ganzen .... Wat ik u bidden mag, hildebeand, ga niet onder de humoristen! Ten tweede, enz. enz.



		DE FAMILIE STASTOK.

		De Aankomst. In het kleine stadje D werd op een donderdag in de maand Oc- tober, des namiddags omtrent één ure, de stijle ijzeren trede neer- gelaten van een gele diligence, rijdende over D van C tot E vice verca, en uit dezelve daalde, tot groote bemoddering van denge- nen die hem onmiddellijk volgde, en die niemand anders was dan zijn eigen cloak, uw onderdanige dienaar hildebrand. Hij had gereisd met een bleeke dame, die het rooken had verboden en gedurig de kronkelbochten van haar boa had zitten te verschikken , dan eens had gezucht, dan eens ingesluimerd was, dan eens eau de cologne geno- men, dan weer eens geslapen had, en altijddoor leelijk was geweest. Op dezelfde bank met deze nad een jong juffertje gezeten, in een blau- wen geruiten mantel, niet gedoken . het denkbeeld is te ruim, maar gestoken ; een mantel, die, naar een langvergeten mode vatbaar was om van achteren te worden ingehaald door een klein lapje van de- zelfde stof, in den vorm van een soupied, op twee paarlemoeren knoopjes uitgespannen: dezelve juffer had een stroohoed op met blauw gaas lint met bruine strepen , in groote lissen met stevig sou- tien opgemaakt. en een hardgeel sjaaltje om den hals. Zij was zeer bang voor de bleeke dame naast haar, en bleef op een schuwen af- stand: soms had zij den goeden wil haar in \'t verschikken van haar boa te hulp te komen, en eenmaal had zij er werkelijk een dikachtig roodvingerig handje, met een ring, die bijzonder veel op tin geleek, voor ontbloot: maar de bleeke dame had haar aangeblikt, en toen had zij haar neus gesnoten, volgens een in den omgang zeer deug- delijk stelsel, naar \'t welk de neus alle mispassen, voorbarigheden en malle figuren misgelden moet. Dit was het personeel van de ach- terste bank geweest. Op de volgende had een jodin gezeten, als een oostersche edelsteen gevat tusschen twee christenen; zij verborg on- der een groen nopjesgoed manteltje een klein kind, dat al haar trots uitmaakte omdat het niet schreeuwde, zelfs niet toen zij het om- streeks halfweg een schoone luier aandeed. Het kind mi was zeer klein, en had een zeer groote dot in den mond. Van de christenen, waartusschen zij gevat was, had de een een grooten rondglazigen zilveren bril, een zilveren sigaarkoker, een zilver potlood, een zil- ver horloge, benevens zilveren broek- en schoengesrjen, waaruit ik opmaakte dat hij een zilversmid was; en de andere een koperen doek- speld , een koperen tabaksdoos, en een koperen guirlande op zijn buik, waaruit ik besloot dat hij niet minder dan een banketbakkers mees-



		*:7**

		terknecht zijn moest. De eerste haalde, daar er niet gerookt mocht worden, den zilveren sigaarkoker een paar malen uit den zak, al- leen om \'t vermaak te hebben van hem open te doen, er een zilveren sigarepijpje uit te halen, en er nog iets in te zoeken dat er niet in was, maar dat, zoo \'t er in was geweest, zeker beter te pas had kun- nen komen dan het pijpje, en hem vervolgens weer dicht te slui- ten, na alvorens meergemeld pijpje, eerst met het voor- en daarna met het achtereinde naar beneden, er in gepast te hebben; de laatste stak uit de koperen tabaksdoos eene niet onaardige tijdpasseering in den mond. De zilveren man had eene groote neiging tot spreken , de koperen scheen vast besloten te hebben, geen mond open te doen. De jodin had natuurlijk veel meer achting voor den zilveren; maar de zilveren was terughoudend voor de jodin. Vóór den zilveren zat een knorrig, groot dik man, dien ikzelf niet toe dorst spreken, want hij had twee jassen over elkaar aan, een dikken rotting in de hand, een kleur als of hij zoo pas van een vechtpartij kwam, en een uitdrukking alsof hij zich gereed maakte met den eersten die hem toesprak een vechtpartij te beginnen; het was ongetwijfeld een commissaris van politie, of een plaatsmajoor in politiek. Aan zijne zijde sluimerde een jong inensch met gescheiden haar, zoo glad ge- kamd alsof het uit één stuk was, hooge jukbeenderen, een blauwe das, een turkooizen doekspeld, een roodgebloemd vest, heele korte toegeknoopte mouwen aan een langlijvig bruin jasje, handschoenen met bout, en overschoenen, \'t Was een Duitsch kantoorreiziger. Daar naast maar wat heb ik er aan, mijn talent te toonen in \'t be- schrijven van een reisgezelschap, dat volstrekt niet pikant was, en dat ik aan het begin van dit opstel reeds vaarwel had gezegd? Om korter te gaan: ik stapte van de trede, viel eerst bij na in de armen van een geknevelden neer, met een stijf been en gelen rotting, die de bleeke dame afwachtte en, bang zijnde dat iemand anders haar de hand toesteken zou dan ZEd., de zijne alvast uitstak, dook onder de\'reeds tegen het dak van het voertuig, waarmee ik gekomen was, opgezette ladder dóór, riep den knecht toe: die zwarte kotter met een H!" gaf den conducteur, die met de maal naar binnen ging, mijn vijfje, een keek naar iemand om, die mijn goed zou kun- nen dragen zonder in de verzoeking te komen het aan zijn eigen adres te bezorgen. Is uwé meheer willebram, als ik vragen mag?" vroeg een zwak, pieperig stemmetje, blijkbaar toebehoorende aan iemand, die nog nooit een onbekende van de diligence gehaald had. De vraag was tot den commissaris van politie gericht. Benje d......mal, kerel\', zei de commissaris van politie. Moet hij uit dezen wagen komen?" vroeg op hupschen toonde man van het maagdelijk metaal. Dat zal ik wezen", zei ik, eene nadere beschouwing daarlatende van de zorg, waarmee het (naar alle gedachtengezelschap-)jutt\'ertje



		38

		voor haar hoedendoos was aangedaan en die zich uitte in de gedu- rige verzuchting: Is dat met me goed leven, kondelteur!\' Het mannetje, dat vóór mij stond , had zijn opvoeding waarschijn- lijk in een weeshuis begonnen en was nu bezig haar in een diaco- niehuis te voltooien. Hij was hoog in de schouders en stijf van knieën , droeg een langen bruinen duftelschen jas, met het teeken zijner orde op de mouw. en had onder den arm een versleten porte- feuilletje, waarin de boeken van een of ander leesgezelschap werden rondgebracht. Ik moest een boodschap voor meheer doen", zei het mannetje, dat ik voor ongeveer achtenzestig aanzag. en nu zei meheer, dat ik meteen reis na\' de dullezan zou gaan, om te kijken of meneer ge- kommen was. Uwé mot niet kwalijk nemen, dat ik uwé niet trekt kon". Nu, daar men de alleronmenschelijkste beul zou moeten wezen, om \'t iemand kwalijk te nemen dat hij u niet kent, indien hij u nooit zijn dagen gezien heeft, schonk ik den goeden diaconieburger op dit punt eene volkomene vergiftenis, liet mijn koffertje, totdat het af- gehaald worden zou, in de Rustende Moor", en sukkelde met mijn nieuwen kennis naar het huis mijns ooms; onder het faveur van onderweg vriendelijk door hem onderricht te worden aangaande het doel van een groot gebouw met gotische deuren en vensters, waarop een toren stond met ordentelijke omgangen , appel en weer- haan , \'t welk hij zeide ,.de kerk" te wezen; als ook omtrent een breede streep groenkleurig vocht tusschen twee hooge gemetselde wallen, \'t welk hij verklaarde de gracht" te zijn. En dit is het huis", zeide hij, zijne oude beenen op een stoep zettende en een goeden ruk aan een lange schel gevende, met die uitdrukking van gelaat, die bij een oud man te kennen geeft: ik kan het toch niet hooren of ze zacht of hard overgaat.

		De Ontvangst. Het duurde een minuut of wat alvorens een eigenaardig sloften in het voorhuis de aankomst eener bejaarde keukenmeid verried, die eerst natuurlijk den aardappel waaraan zij bezig was, had moe- ten afschillen, daarna den bak van haar schoot en haar beide voeten van haar stoof zetten, om vervolgens haar roode muilen aan te trekken, haar neus met het buitenste van haar hand af te vegen, haar eva in de schuinte op te slaan, en den langen weg te aanvaar- den, die van de keukendeur tot bij den barometer twintig, en van den barometer tot de mat, zes steppen vergde. In dien tusschentijd bekeek ik den voorgevel van de woning. Het huis was, als mijn oom, burgerlijk, en schoon het huis ouder was, was hij toch , zoowel als zijn huis, van een vroeger eeuw. Het had een trapgevel, en de bovenste verdieping was met kruiskozijnen in



		39

		het lood. Het had slechts ééne zijkamer, met twee schuiframen met middelsoort ruiten, versierd door groene gazen gordijntjes op breede koperen roeden, in het midden een weiiiigje opengeschoven om het licht vriendelijk uit te noodigen wel te willen beschijnen twee bloem- potten van mijn tante, onder streng verbod van iets anders in het vertrek öf op te luisteren ofte verbleeken. Ik was nieuwsgierig of ik ooit in die kamer zou toegelaten worden. In allen gevalle werd ik alvast in \'t voorhuis gelaten , en kwam ik spoedig in een achterkamer met een hoog licht, in de onmiddellijke tegenwoordigheid van mijn oom en tante. De ontvangst was recht hartelijk, en de goede menschen die mij nog nooit in mijn leven gezien hadden, schenen zeer verheugd dat genoegen te smaken, ofschoon gemeld genoegen bij den eersten eenigszins scheen verbitterd te worden door de omstandigheid, dat ik juist op een donderdag gekomen was, als wanneer de voorkamer gedaan werd", zoodat men nu achter zat: waarop mijne moei aanmerkte. dat neef het wel zoo voor lief zou nemen en dat hij zeker in zijn ouders huis ook wel eens in een achterkamer gezeten had; waarop neef zei, dat deze een heele lieve achterkamer was, en dat hij wel van een achterkamer hield; waarop oom zei. dat hij er, al zei hi] \'t zelf, niet van hield, en tante het met neef eens was dat zij er wel van hield, waarop oom wat bijkwam met te zeggen, dat hij er \'s avonds nogal van hield; waarop tante en neef zeiden , dat zij er ook \'s avonds het meest van hielden : zoodat er met eenparigheid van stern- men besloten werd, dat een achterkamer met een hoog licht des avonds op haar voordeeligst is. Ik ben verplicht hier bij te voegen dat de ge- heele redewisseling op de goelijkste en vriendelijkste wijze gevoerd werd, terwijl oom zijn ingebrande pijp met een zwavelstok weer op de wijs bracht, en tante de kopjes van\'t koffiegoed met een minzaam lachjen en een bonten theedoek zat af te drogen. Zij schikte juist de stapeltjes in orde op het blad, toen zij vroeg: Wel heeremijntijd, hildebrani) , hadje nou niet nog koffie willen hebben?" Nu was er op dit oogenblik inderdaad niets waar ik vuriger naar verlangde dan naar een kop koffie; maar daar ik mijn tante verdacht dat zij het middel om koffie te vermeerderen zou zoeken in de kunst om ze te verdunnen, bedankte ik edelmoediglijk, en zei dat ik straks met oom een bittertje zou nemen, waarop oom verklaarde dat hij dat altijd gebruikte als de wagen van tweeën voorbijkwam. Met dit vooruitzicht schikte ik mijn stoel wat dichter bij den haard, waarbij mijn oom altijd zat als hij achter zat, ofschoon er nooit in gestookt werd vóór den eersten November en er dus ook nu geen vuur aanlag, en begon met naar mijn neef pieter te vragen. Mijn neef pieter studeerde te Utrecht in de rechten; maar hoewel ik bij onderscheidene gelegenheden aan onderscheidene studenten van onderscheidene faculteiten gevraagd had of zij mijn neef pieter stastok ook kenden , had ik daarop te geenen tijde een voldoend ant-



		40

		woord ontvangen, zoodat ik, in de onzekerheid der oorzaken, waaraan deze onbekendheid wellicht moest worden toegeschreven, einde- lijk begonnen was met niet meer naar mijn neef pieïbh stastok, maar naar een zekeren student stastok navraag te doen. Gij moest hem al gezien hebben, neet\' hildebrand", zei de oudere stastok, want hij is uitgegaan om u op te wachten." Om u op te wachten", herhaalde mijn tante, haar breiwerk in haar schoot latende vallen en over haar bril heenziende: hij moet u zeker misgeloopen zijn; maar hij zal wel spoedig hier wezen. Hij is tegenwoordig zoo druk aan zijn examen! Ik ben eigenlijk bang dat hij te veel werkt; hij is zoo vlug, weet u!" En nog nauwelijks had ik den tijd mijn vurig verlangen te uiten om die zeldzame vereenigiug van vlugheid en arbeidzaamheid, den jongeren stastok, te aanschouwen of de schel ging over, de muilen van de keukenmeid sloften, en de stap vanden TJtrechtschen student werd gehoord Had ik tot nog toe niet de minste notie van mijn heer en neef ge- had , zooras hij de kamer binnenkwam kende ik hem door en door. Zijn geheele voorkomen sprak collegehouden uit; zijn geheele lichaam dicteerde dictaten. De bleeke kleur, het gebogen hoofd, de stalen bril, de theedoekige das, de sluitjas met dubbele borst, de hor- logesleutel, de niet nauwe en niet wijde pantalon, de verschoende laarzen, de floretten handschoenen, de zwarte kapelaansrotting met twee nuffige kwastjes alles deed den student zien, die van het academieleven niets kent dan de collegekamers en de thé\'s der pro- fessoren; van de studenten, geen andere dan zijn stadgenooten en de senatoren, die hem ontgroend hebben; van de burgers, niemand dan zijn hospita; den student, die een kleur krijgt als hij twee, en een straat omloopt als hij een partijtje van zes studenten tegenkomt; den student, die er over klaagt dat er zoo weinig studenten-broeder- schap is, en niet weet dat er studenten-vreugd bestaat; den student, die een dispuut zou willen oprichten, waarvan niemand lid zou wil- len wezen; die van den kok\'dagelijks vijf borden eten krijgt: één, gesneden vleesch, één, ingemaakte postelijn, één, dito andijvie, één, opgekookte aardappels, en één, rijst met bessennat, omdat hij den moed niet heeft zich aan een tafel te doen voorstellen; den student, die in de sociëteit duizend angsten uitstaat dat iemand om de courant zal vragen, waar hij zich achter verbergt, en wiens naam de andere studenten voor \'t eerst hooren, als zij toevallig op\'t college zijn daar hij afgeroepen wordt om te respondeeren. Zulk een student was zonder twijfel mijn onbekende neef pieter stastok. Hoe komt het, piet! dat je neef hildebrawd misgeloopen bent?" vroeg tante verwonderd. De student pieteb stastok keerde zich om, ten einde zijn rotting in een hoek te zetten, en zei dat de diligence verwonderlijk vroeg aangekomen was; eene omstandigheid, die zeer zeker verwonderlijk



		41

		was, aangezien wij op weg een oponthoud gehad hadden van een half uur, door \'t storten van een der paarden. Hij was eerst nog effen bij den boekverkooper geweest, die zijne Instituten inbinden moest, en was toen regelrecht naar de diligence gegaan, uiaar had tot zijne verbazing gehoord dat die al lang aan was, en dat ik niet den knecht was opgewaudeld", enz. enz. De zaak was dat hij een singeltje had oingeloopen, totdat hij zeker wist dat ik reeds lang onder zijn vaders dak goed en wel zou ge- vestigd zijn, uit vrees van den verkeerden persoon voor mij aan te spreken. Nu, indien hij den commissaris van politie getroffen had hij was voor zes weken een bedorven man geweest! De neven moeten nu maar eens goed kennismaken", zei mijn tante, die tot de minzaamste aller schoininelige huismoeders be- hoorde; ze zijn. toch allebei student". Ja maar", zei pieter, nog lang niet gemeenzaam met het denk- beeld van eene kennismaking, in verschillende vakken". Dat was waar, en zelfs op verschillende academiën. Maar ik ben nooit zoo zeer Leidsch student geweest, dat ik niet altijd gaarne dronk op de harmonie tusschen de zusteracademiën, een toost, die immer gedronken wordt, waar Utrechtsche en Lsidsche studenten bijeen zijn, maar die men evenwel niet te druk moet herhalen om geen twist te krijgen. Wat ons betreft, er kwam al spoedig gele- genheid voor een toost; want na nog een woord of wat met pieter stastok, ter informatie waar hij te Utrecht woonde, waarop het antwoord was, ten huize van een catechiseermeester in de Lijsbethstraat, en na een kort gesprek met mijn oom over het nieuws dat er niet was, en een dito met mijn tante over het goudleeren behangsel in de kamer, waarvoor zij ook wel had hooren zeggen dat de muilen- makers te Waalwijk, vóór dat zij door den brand geruïneerd waren, groote sommen zouden hebben willen geven, kwam het diaconie- mannetje (dat ik bij deze gelegenheid met den naam van keesje hoorde versieren) binnen met de boodschap, dat de wagen van tweeën net voorbijging; waarop tante, na alvorens haar bril te hebben af- gezet, opstond, een kastje opende en daaruit te voorschijn bracht een fleschje met va>\' der veen s elixer, een flesch je met Erger dan de «holera", en drie glaasjes. Oom wenschte mij frisschen morgen, De verdere afloop van dien dag was als gewoonlijk bij een eerste kennismaking. Wij bevielen elkander onderling, en ik werd dikke vrinden met pieter. \'s Middags stal ik het hart van mijn tante nog eens door van schorseneren te houden, en bewoog mijn oom bijna tot tranen door met opgewondenheid van een gestoofden kabeljauws- hom te spreken. Om pieter ook een genoegen te doen wist ik eenige kennis van zijn vak te verraden, door de begripsbepaling van Justitia en van Usustructus te pas te brengen. Na den middag nam mijn oom een slaapje bij den kouden haard, en ging mijn tante eens naar boven. Daarna dronken wij te zamen recht gezellig thee, za-