Kast 428
PI. C N°. 24

KERKELIJK WETBOEK.

REGLEMENTEN EN VERORDENINGEN

J JU liUlJfli.il/UI\'II JU 11 IJ II ! yjllJWU

MKT A ANTKKKKNINGKN,

J. DOUWKS en M*. H. O. FK1TH.

TWEEDE, GEHEEL HERZIENE DRUK.

TE GKON1NGEN BIJ J. B. WOLTEKS, 1889.

Stooindrukkerij van J. B. Wolters.

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

IIIIlil II IIIIII lil! III! lilt llll IIIIIlil I II II li I lil

Met de bewerking en uitgave van dit �Kerkelijk Wetboek" hebben
wij getracht een werk te leveren, dat voor allen, die geroepen zijn met
de kerkelijke en kerkrechtelijke vraagstukken van onzen tijd zich bezig
te houden, bijzonder alzoo voor hen die in hoogere of lagere besturen
van onze Nederlandsche Hervormde Kerk zitting hebben, practisch
dienstig zou kunnen zijn. En is juist in onze dagen de beoefening van
het kerkrecht voor den aanstaanden evangeliedienaar met reden z�� noodig
geoordeeld, dat niet alleen onze Kerk onder de vakken, waarin van
harentwege hooger onderwijs, tot aanvulling van het Universitaire,
gegeven moet worden, dit studievak mede heeft opgenomen, maar ook,
naar het nieuw ontworpen, thans nog niet finaal gearresteerde, Reglement
op het examen ter toelating tot de evangeliebediening, de Candidaten
voortaan opzettelijk over de beginselen van het Nederlandsch Hervormd
kerkrecht zullen ondervraagd worden; wij vleijen ons, dat wij door onzen
arbeid ook eenigermate zullen medewerken om de belangstelling in deze
wetenschap te wekken of te verhoogen.

Wie met dit ons boek kennis maakt _s zal daarin vinden eene volledige
verzameling van de reglementen, die op dit oogenblik in onze Kerk
kracht van wet hebben. Na de jongste wijzigingen, in sommige dier
reglementen aangebracht, heeft de Uitgever verbeterbladen doen drukken
en den inteekenaren op dit werk toegezonden om die met de vroeger
gezondene bladen te verwisselen, zoodat men niet behoeft te vreezen,
dat het werk sedert het in \'t licht verschijnen der eerste aflevering in
een of ander opzicht reeds verouderd is, daar het integendeel mag heeten
in alles tot op den huidigen dag bijgewerkt. De Uitgever stelt zich dan
ook voor, bij veranderingen in de bestaande of invoering van nieuwe
reglementen, in de eerstkomende jaren telkens een toevoegsel tot dit
werk voor de koopers en bezitters verkrijgbaar te stellen.

Het maken van nieuwe reglementen, het wijzigen of geheele herzien
van reeds bestaande, waarmede de Kerk in de laatstverloopen jaren zich
zoo ijverig bezig hield, heeft een voor ons minder aangenamen en niet
te verhelpen invloed gehad op de orde, waarin wij do reglementen op

i.\\i.i:ii>iN(i.

elkander hebben laten volgen. Zoo had, om maar iets te noemen, het
Reglement op het examen niet aan het einde, maar veel liever onmid-
dellijk na dat op het Hooger Onderwjjs in de Godgeleerdheid, zijne plaats
moeten vinden. Dit kon evenwel niet, daar tijdens de invoering van het
laatstgenoemde reglement de herziening van dat op het examen eerst
ter hand genomen moest worden en niet zoo spoedig voltooid zou zijn.
En nu nog waren wij genoodzaakt, het te geven, zooals het voorloopig
slechts aangenomen is. Het oude reglement, dat, na de nieuwe regeling
van het hooger onderwijs, der verdwijning nabij is, in onze verzameling
nog eens te laten afdrukken, kwam ons toch even ongepast voor, als
ons Wetboek in de wereld te zenden zonder reglement op het examen.
Dit gebrek aan systematische orde gelieve men ons ten goede te houden;
bij eene tweede uitgaaf, zoo die noodig mocht worden, zal \'t wel gemak-
kelijk zijn te verhelpen.

Wij geven de kerkelijke reglementen met aanteekeningen en bijlagen.
Voor de aanteekeningen hebben wij, gelijk van zelf sprak, het meeste
gebruik gemaakt van de Synodale Handelingen. In deze is veel te vinden .
wat tot recht verstand van onze kerkelijke wetgeving dienstig is. Maar
ze zijn niet in ieders handen; en wie ze onder zijn bereik heeft en ze
tot opheldering van een of ander punt uit ons kerkelijk recht zou willen
raadplegen, wordt licht afgeschrikt door de veelheid van zaken, in die
omvangrijke boekdeelen behandeld, en door de dikwijls voorkomende
noodzakelijkheid om in schier alle jaargangen na te vorschen, daar
dikwerf dezelfde zaak, of eene soortgelijke, herhaalde malen ter Synodale
tafel is geweest, terwijl een algemeen Eegister op die Handelingen sedert
het jaar 1860 niet uitgegeven is. Wij hebben ons die moeite getroost,
waarbjj ons echter de zeer naauwkeurige jaarlijksche registers, vooral
die van den tegenwoordigen hooggewaardeerden en hoogstve<- natdijken
Secretaris der Synode uitnemend te stade kwamen. In \'t vr , «ij

hier opgemerkt, dat overal waar wjj in de aanteekeningen j Mriai

en bladzijden aanhalen, dit natuurlijk beteekent jaartal en ijdon van

de Synodale Handelingen. Verder hebben wij gebruik gemaakt van
sommige vroeger of later uitgegeven geschriften, die beschouwingen van
blijvende waarde over kerkrecht en kerkelijke verordeningen behelzen;
alsmede van genomen beslissingen en van vonnissen, niet alleen door
kerkelijke maar ook door burgerlijke rechters in kerkelijke zaken geveld.
Wij hebben zoo weinig mogelijk onze subjectieve opvattingen op den
voorgrond willen stellen, maar boven en v��r alles mededeelen, wat in
de geschiedenis der Kerk zelve geworden en als resultaat der practjjk
objectief gegeven is. Op deze wijze wenschten wij aan ons werk practische
waarde bij te zetten.

Tor wille van de eenparigheid hebben wij de in de reglementen en
Synodale Handelingen tot dusver gebruikelijke spelling ook in de aan-
teekeningen gevolgd, natuurlijk met uitzondering van de aanhalingen
uit schrijvers, die eene andere spelling gebruiken.

Men zou kunnen twijfelen, of het uitgeven van een gecommentarieerd
Wetboek der Nederlandsche Hervormde Kerk wel een werk is, waarvan
men in onze dagen eenig heil kan verwachten, waaraan men eenige
blijvende waarde of nuttigheid kan toeschrijven; of het niet, met het
jog op den tegenwoordigen toestand der Kerk, op het zachtst gesproken,
ontijdig moet genoemd worden. Die Kerk toch verkeert thans in een tijd
van crisis; een overgangstijdperk schijnt voor haar te zijn aangebroken,
en wat daarvan het gevolg zijn zal, valt nog niet met eenige zekerheid
te zeggen. Menigeen ziet de toekomst donker in en roept ons toe: �Merkt
gij niet de voorteekenen, die doen vreezen, dat het gebouw der Kerk
weldra zal ineenstorten ; is niet het sloopingswerk reeds begonnen: hebben
niet reeds ijveraars �n van de linker- �n van de rechterzijde, de eersten
omdat zij beweren het in geene kerk te kunnen uithouden die nog een
zweem van positieve belijdenis heeft overgehouden, de laatsten omdat
zij in \'t geheel geen Kerk meer zien, waar niet eene bepaald geformu-
leerde belijdenis den leden als verplichtend is opgelegd, der Synode en
hare wetten de gehoorzaamheid opgezegd; en wie weet hoevelen dat
voorbeeld zullen volgen! Mag men niet eene scheuring, eene gewelddadige
verscheuring der Kerk te gemoet zien; eene revolutie, die straks uwe
geheele wetgeving ijdel en van onwaarde zal maken?"

Wat zullen wij tot deze dingen zeggen? Ook bij ons zijn, onder het
bewerken, zulke gedachten wel eens opgekomen. Maar wij meenden toch
met ons werk rustig te mogen voortgaan; ja, vonden in den gevaarvollen
toestand, waarin onze Kerk verkeert, juist eene aansporing, om door
dezen arbeid, ware het mogelijk, hare organisatie te beter te doen
kennen en � waardeeren.

Allereerst meenen wij te mogen opmerken, dat, waar men spreekt van
scheuring in de Nederlandsche Hervormde Kerk, van slooping van het
oude gebouw, van uiteenspatten van het kerkverband, enz., menigeen
zich wol eerst rekenschap had behooren te geven van wat hij daaronder
verstaat. Scheuring nu kan o. i. op twee�rlei wijze plaats vinden. Vooreerst
op eene vreedzame, geleidelijke en wettige manier, t. w. wanneer hier
en elders leden der Kork (onverschillig, predikanten of gemeenteleden),
ontevreden met den toestand en de verordeningen dier Kerk, uit haar
verband treden, zich van haar scheiden en, waar zij dit kunnen, met
gelijkgezinden, �vrije" gemeenten stichten ofwel, indien financi�ele of

andere redenen hun dit ontraden, tot een ander Kerkgenootschap i>vov
gaan. Z�� is de afscheiding tot stand gekomen en de vormir
vrije gemeente te Amsterdam, z�� de stichting van Kemons\' ube

gemeenten te Arnhem, Groningen, enz. En mogen nu honderdt i hier
en honderdtallen daar zich afscheiden, ja mogen die honder n te

zamen genomen tot eenige duizendtallen klimmen, gelijk in en 1*36
ook het geval was, de Nederlandsche Hervormde Kerk blijf >>ij

bestaan en hare organisatie onaangetast; en waar predikant, n j ne
bediening in de Kerk hebben vaarwel gezegd, daar worden hu^r\'; v \\ . ji\'-on
langs den weg der wettige kerkorde aangevuld. Wij mogan ii � i al¹.
uittreden diep betreuren, vooral wanneer overigens bekwame -lijkc

mannen in hun geweten meenen gedrongen te zijn de Kerk ti r\'iuten
toch kunnen wij van een kerkrechtelijk standpunt daarin niet /ir , ton
ondermijnen van de Kerk zelve of een krachteloos maken van h. �
ordeningen. Alles is langs wettigen en geregelden weg toegegaan,
geval heeft zich nog niet voorgedaan , dat eene geheele gemeente verklaarde
zich uit het kerkverband los te rukken ten einde, of op zich zelve of
met andere gemeenten vereenigd, eene nieuwe Kerk te stichten; maar
ook, al gebeurde dit schier ondenkbare vroeg of laat, \'t zou in den
kerkrechtclijken stand der zaken niets veranderen. De vraag toch, of
zulke gemeenten de goederen en fondsen, voor hare eeredienst bestemd,
zich als haar eigendom mochten blijven toekennen, dan of het beginsel,
dat de gemeenten alleen voor zoover zij deel uitmaken van de Ned.
Herv. Kerk op het gebruik dier goederen aanspraak hebben, en aan
welk lichaam het beheer dier goederen c. q. zou moeten worden opge-
dragen, kunnen wij hier onbeantwoord laten: zij zou in hot uiterste
geval door den burgerlijken rechter moeten beslist worden. Z ker.
licht zou de Eegeering de door de Grondwet gewaarl>or?de Uactemi ute �
en emolumenten, die de Predikanten dier gemeenti ,■:: tot" \'i,

tot de Ned. Herv. Kerk behoorden, stilzwijgend bV|vei toekennen :iuu
de voorgangers van gemeenten, die zich uit het verb der Kerk hadden
losgemaakt.

Maar men kan ook eene kerkscheuring zich vooioi�ilen, die, verre
van op vreedzamen en geregelden weg tot stand te komen, het gevolg
zal zijn van openbaar verzet tegen wet en orde, m. e. w. van revolutie.
En hiermede juist wordt onze Kerk bedreigd in den allerlaatsten tijd.
"Waar Predikanten, Kerkeraden en zelfs enkele Classikale Besturen
openlijk verklaren niet te willen, niet te zullen gehoorzamen aan veror-
deningen, die geheel op wettige wijze tot stand gekomen zijn, daar is
dit toch niet anders dan het opsteken van de vaan des oproers, revolutie
prediken. Men bedenke het wel: in de Nederlandscho Hervormde Kerk

wordt cene wetsbepaling (in casu art. 38, Kegl. op het godsdienstond.)
in werking gebracht; ze wordt niet der Kerke opgedrongen door eeno
willekeurige macht; ze is tot stand gekomen, zooals volgens de Grondwet
onzer Kerk alle reglementen en veranderingen in reglementen tot stand
moeten komen: de Synode heeft voorloopig aangenomen; de considerati�n
van alle Provinciale Kerkbesturen en van alle (\'lassikalc Vergaderingen
zjjn er op ingewonnen; de Synode heeft van die considerati�n kennis
genomen en naar eigen oordeel gebruik gemaakt en zoo het wetsartikel
vastgesteld; ten laatste heeft do eindstemming door de leden der !\'ro-
vinciale Kerkbesturen beslist voor de aanneming; alles geheel naar art.
62 van het Algemeen Reglement. Men bedenke het wel: \'t is niet do
Synode, \'t is de Kerk zelce, die, grondwettig vertegenwoordigd, deze
wetsbepaling heeft aangenomen � geheel op grondwettige wijze. En nu
komen mannen, die reeds bij hunne bevestiging als Lidmaten der Kerk
beloofd hebben, hare verordeningen te zullen opvolgen; van welken
sommigen bij hunne toelating tot de evangeliebediening zich plechtig
verbonden hebben, orde en eendracht voor te staan en te bevorderen,
en die allen als medebestuurders der Kerk geroepen zijn, de verordeningen
der Kerk te doen eerbiedigen; dezen komen op met aankondiging van
openbaar rerzet. en ontzien zich niet alle Kerkeraden aan te sporen hun
voorbeeld te volgen. Waar het geweten zoo iets toelaat, daar is het
duidelijk, welke waarde aan het in onze dagen zoo gedurig gehoorde
beroep op het geweten zij toe te kennen! Wat moet er van de Kerk
worden, wanneer hare leden zich mogen veroorloven, wat nu sommigen
willen met betrekking tot dat enkele artikel, t. w. eenvoudig niet gehoor-
zamen aan kerkelijke bepalingen, waarin men geen genoegen vindt:-\'
Zoo zou een staat van volslagen anarchie geboren worden; eene gren-
zenlooze verwarring, als in de dagen, waarvan het heet: �een ieder deed
wat goed was in zijne oogen." Wij behoeven nu niet op te treden als
lofredenaars van de nieuwe redactie van art. 38, Kegl. godsdienstond.;
wij willen gelooven, dat men zelfs van zeer verschillend standpunt ern-
stige bedenkingen daartegen hebben kan, ja zelfs, hoe vreemd het ook
klinke, dat men zich door dat art. in zijn geweten bezwaard gevoelt;
maar betaamde het in dit geval niet aan eerlijke mannen, aan zulken,
van wie men verwachten mocht dat zij het recht en den vrede liefhebben,
ook den weg des rechts, die tevens den weg des vredes is, te blijven
bewandelen, d. i. �f te trachten om door alle wettige, middelen weer van
de Kerk te verkrijgen een nieuwe wijziging van het bezwarende artikel,
of, zoo men dit onmogelijk acht en meent niet te mogen gehoorzamen,
zijne betrekking als bestuurder der Kerke neder te leggen, zoo niet de
Kerke zelve te verlaten, liever dan voort te gaan haar te beroeren?

[ntusschen mogen wij verwachten, dat juist dat revolutionaire woelen
vele anderen do oogen zal doen opengaan voor de gevaren, die der
Kerke �n van de uiterste rechter- �n van de uiterste linkerzjjde bedreigon,
en dat welgezinde kerkelijke besturen den moed zullen bezitten om wet
en orde te handhaven tegen allen, die verwarring stichten. En wanneer
dan allen die de kerk liefhebben, welke godgeleerde zienswijze zij mogen
toegedaan zijn, zich aaneensluiten in waarachtige liefde voor de Kerk,
ten einde in haar midden al wat waar en goed en recht is, aan te
kweeken en te handhaven, dan behoeven wij aan haar behoud niet te
wanhopen; dan zal zij, zelve een toonbeeld van recht en orde, van vrede
en liefde, door den geest van Hem , die d e waarheid en d e liefde is,
nog in lengte van dagen een zegen voor ons land en ons volk kunnen zijn.

In dat vertrouwen en door die hoop bemoedigd, hebben wij het geen
ijdel of vruchteloos werk geacht, dit nieuw �Kerkelijk Wetboek" uit te
geven.

Groningen, <> Mei 187!).

Bij de tweede uitgave van dit geheele herziene wetboek, gevoel ik
behoefte mijn leedwezen uit te spreken, dat mijn vriend en medewerker
mij door den dood is ontvallen. De blijken van vriendschap en niet het
minst zijne uitnemende kennis van het Nedorl. Kerkrecht deden mij zijn
heengaan met te meer smart gevoelen. Zijne bekende ervaring op- het
gebied van het Neder]. Kerkrecht en de groote zorg door hem aan de
uitgave van het Wetboek besteed, nopen mjj de getuigenis af te leggen,
dat hij moet geacht worden de hoofdbewerker er van te zijn geweest.
Onmiddelijk na het afdrukken van het eerste stuk van deze herziene uitgave
nam hem de dood weg. Aan mij bleef nu de zorg voor het tweede stuk.
Maar ook daarbij vond ik weer hulp in de vele daartoe behoorende
aantcekeningen door mijn medewerker nagelaten, zoodat ook van dit
gedeelte wederom een groot deel der bewerking hem toekomt.

De inleiding geplaatst voor de eerste druk, heb ik gemeend onver-
anderd in deze tweede uitgave te moeten opnemen. Behalve toch de
mededeeling over de inrichting en de strekking van dit werk, vindt men
er ook beschouwingen in opgenomen over den toestand der Kerk, hare
rechten, fondsen enz. Deze, al moge de toestand van 1879 en 1889 niet
in allo opzichten dezelfde zijn (veel toch toen vooruitgozien is inder-
daad gebeurt), zijn dos niettemin nog te overdenken en te behartigen.

Groningen, 27 Februari 1889. Mr. H. O. FEITH.

Bladz.
Algemeen Reglement voor tle Hervormde Kerk in het Koningrijk

der Nederlanden................. 1

F. Hoofdstuk VI van de Grondwet.......... 44

II. Wet, regelende het toezicht op de onderscheidene kerkge-
nootschappen................ 4f>

III. Kon. Besl., houdende regeling van de wijze van behandeling

der zaken betreffende do eerediensten........ 47

IV. Syn. Besl. omtrent de wijze van correspondeeren tusschen

kerkelijke lichamen.............. 49

V. Syn. Brief van 30 Juli 1879 aan de Prov. Kerkb. enz. . . 51

Reglement voor de Kerkeraden............. 53

1. Syn. verordeningen betreffende de openbare eeredionst . . 72
II. Wat betreft de meer stichtelijke en plechtelijke bediening

van den II. Doop en het H. Avondmaal....... 76

III. Brief aan do Kerker, over de viering van deti Goed. Vrjjdag 79

IV. Brief aan de Kerkeraden over de jaarlijksche viering van

den gedenkdag der Hervorming.......... 81

V. Syn. Circ. ter aanbevel. van de kerkel. huwelijksinzegening 82

VI. Uit het Wetboek van Strafrecht.......... 84

VII. Schrijven van de Alg. Syn. Comm. over art. 1 Rogl. Kerker. 85

Reglement voor de diaconi�n der Ned. Herv. Kerk...... 87

I. Aanschr. der Syn. Comm. over de begins. v. h. diac.-regl.. 9fi

II. Uit de wet tot regeling van het armbestuur...... 100

III. Koninkl. beslissing omtrent de zelfstandigheid der diac.. . 105

Reglement op de Vacaturen.............. 107

Formulieren bij het Regl. op de Vac............ 144

I. Bepalingen omtrent het verleenen van emeritaats-pensioen . 149

II. Gecommitteerden tot de ontvangst van vaeatuurpenningen . 151

III. Toekenning van tractement, enz. bij predikantsberoeping . 153

IV. Het recht van collatie, enz............ 156

Regl. voor Kerkel. opz. en tucht en behandeling van geschillen . 161

Reglement op de kerkvisitatie............. 187

Tabel van vragen voor de schriftelijke kerkvisitatie . . . 195

Reglement op het hulppredikerschap........... 197

Formulier.................... 201

Reglement op de erkenning van nieuwe gemeenten...... 203

Reglement op het Godsdienstonderwijs.......... 207

Bijlagen:
I. Instructie wegens de godsdienstoefeningen in de strafgevan-

genissen en huizen van verzekering........ 221

H. Circ. der Syn. Comm. over godsd. belangen der zeevarenden 223

III. Circ. der Synode omtrent de gemengde huwelijken . . . 225

IV. Aanschrijving aan de Kerkeraden in garnizoensplaatsen. . 227
Regl. op de benoeming van oud. en diak. en beroeping van pred.. 230
Reglement op het Hooger onderwijs in de godgeleerdheid tot vor-

ming van evangeliedienaren voor de Ned. Herv. Kerk .... 237

Verordeningen op het prediken van cand. in de godgeleerdheid . 242
Reglement op het fonds ter voorziening in de geestelijke behoeften

van gemeenten, waar eigen middelen ontbreken...... 245

Reglement voor het hulppensioenfonds voor predikanten .... 251

Reglement op de Algemeene Weduwenbeurs........ 256

Reglement op het fonds voor noodlijdende kerken en personen . . 264

Keglement op het fonds der schraalste predikantstractementen . . 271

Reglement op de kosten voor het bestuur der Ned. Herv. Kerk . 274
Bjjlagen:
1. Algemeen Reglement op het beheer der kerkelijke goederen

en fondsen, en het toezicht daarop......... 280

II. Adres der Synode aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal
ter verkrijging van eene wettelijke regeling van het beheer

der kerk el. goederen der gemeenten en het toezicht daarop 292
Reglement op het examen ter toelating tot de evangeliebediening

in de Ned. Herv. Kerk............... 295

Aanhangsel, eenige financi�ele belangen van kerkelijke collegi�n
en personen betreffende.

I. Vrijdom van port............... 306

II. Tractementen en pensioenen van predikanten. Regeling der

predikants-tractementen in Indi�.......... 309

lil. Beginselen, welke de Reg. volgt bij het verl. van alt. tant. 313

IV. De bepalingen omtrent kinder-, school- en akademiegelden 315

V. Vrijstelling van de militaire en schuttersdiensten . . . . 317

VI. Weduwen-pensioenen.............. 319

VU. Het fonds Steyn-Schellingek........... 320

HERVORMDE KERK IN HET KONINGRIJK DER NEDERLANDEN.

I. ALGEMEENE BEPALINGEN.

Art. 1. De Nederlandsche Hervormde Kerk �) bestaat uit al de
Hervormde Gemeenten *) in het Koningryk der Nederlanden^s), Waalsche,
Presbyteriaansch-Engelsche en Schotsche ⁴), zoowel als Nederduitsche.

1) De Nedeii. Herv. Kerk. V��r 1816 sprak men gewoonlijk van de Gere-
formeerde kerken in de Nederlanden. Zie b.v. de titeh der oude kerken-ordeningen.
Die van 1619 heet nog: �Kercken-ordeninge, gesteldt in den nationalen Synoden,
der Gereformeerde kerken, te samen beroepen en gehouden door ordre van" .. enz.
Soms sprak men wel in collectieven zin van �de Hervormde Kerk", zooals in
1773 op het titelblad van het Psalmboek. Maar de eenheid van kerkelijk bestuur,
hoe ook gewenscht en bedoeld, ontbrak, �eene kerken-ordoning had overal wettig
gezag. Zoovele provinci�n, zoovele kerkelijke republieken, schoon naar denzelfden
grondvorm ingericht. Verg. Dr. J. j. prins {Het Kerkrecht der Ned. Herv. Kerk,
Leiden 1870, bl. 39�43). Het Reglement van 1816 bracht eenheid in het kerk-
bestuur en heette daarom Algemeen Reglement voor het Bestuur der Hervormde
Kerk in het Koningrijk der Nederlanden. Het thans, sedert 1852, vigeerend
Reglement voor de Hervormde Kerk in het Koningryk der Nederlanden, \'twelk
der Kerk niet door Koninklijk gezag gegeven, maar door haar zelve, wettig
vertegenwoordigd, tot stand gebracht is, spreekt het in art. 1 en 2 duidelijk
uit, dat de Ned. Herv. Kerk een organisch geheel is, bestaande uit verschil-
lende gemeenten.

2) Bestaat uit al de Hervormde Gemeenten. Art. 1 van het A. R. van 1816
luidde: �Tot het Hervormd Kerkgenootschap behooren allen, die, op belijdenis
des geloofs, tot ledematen zijn aangenomen, dezulken, die in de Hervormde
Kerken gedoopt zijn, en diegene, welke in andere landen, als tot het Hervormd
Kerkgenootschap behoorende, erkend, zich hier te lande nederzetten, mits door
behoorlijke bewijzen of attestati�n van hunnen doop of lidmaatschap buiten\'s lands
hebbende doen blijken." Niet alleen is de zakelijke inhoud van dit art. in het
tegenwoordige Regl. over de artt. 1 en 2 verdeeld, maar ook in deze beide
duidelijk uitgesproken, dat men niet tot de Ned. Herv. Kerk kan behooren, zonder
tot eene bijzondere kerkelijke gemeente in eenige betrekking te staan (verg. Syn.
Handd. 1869, Bijl. B, bl. 63). Ook rust het in onze kerk aangenomen vertegen-
woordigend stelsel op gemeentelijken grondslag, niet op dien van het zielental.

Kerkelijk Wetboek, 2e druk. 1

3) In het Koningrijk der Nederlanden. Dus ook in de Ne�rlandsche overzeesche
bezittingen, die oen gedeelte zijn van het Koningrijk der Nederlanden (Zie
Grondtv. art. 1). Maar do betrekking der O.- en W.-Indische kerken tot do Synode
wordt door dit Regl. niet geregeld. Zie art. 4 al. 2.

4) De Waalsche gemeenten maken ��n afzonderlijk Kerkreasort uit. De Pres-
byteriaansch-Engelsche en Schotsche gemeenten behooren tot de kerkelijke res-
sorten der Nederduitsche gemeente in de stad waar zij gevestigd zijn. (Art. 34 al. 2).

Art. 2. Tot elke bijzondere gemeente behooren \'):

die op belijdenis des geloof\'s *) tot lidmaten³) zn\'n aangenomen;

die voor alsnog alleen door den doop⁴) in hare gemeenschap zyn
ingelijfd;

die door geboorte uit Hervormde ouders, of door den overgang
hunner ouders tot de Hervormde Kerk, gerekend worden tot eeue
bijzondere gemeente in betrekking te staan;

die in eenige Evangelische gemeente, hetzy hier te lande, hetzij
elders, zijn erkend als behoorende tot de Hervormde Kerk en van
hunnen doop of hunne belydenis door behoorlnke bewijzen hebben
doen binken ⁵). f^

1) Tot elke bijzondere gemeente. Deze woorden duiden, in verband met art.
1, genoegzaam aan, dat zij, die in de termen vallen van de vier volgg. alinea\'»,
behooren tot die gemeente, waar hunne woonplaats gevestigd is. Verg. ook art
14, 6° van het Regl. op de Kerkeraden en artt. 6 en 10 van dat op de Diaconi�n.
Hieruit vloeit dan ook voort, dat alwie eenmaal volgens eene der hier voorkomende
bepalingen tot de Ned. Herv. Kerk behoort, zoo hij naar eene andere gemeente
van diezelfde Kerk met der woon vertrekt, noodwendig gerekend moet worden
tot die gemeente, binnen welker kring hij zijne woonplaats heeft overgebracht.
Ten einde dit een en ander nog duidelijker te doen uitkomen, heeft in 1869 de
Syn. Comm., aan welke, naar aanleiding van een paar adressen, van Grootegast
en Groningen, was opgedragen te adviseeren over het al of niet wenschelijke
eener verandering van dit art., voorgesteld, meer uitdrukkelijk de inwoning tot
hoofdgrondslag der verbindtenis met de gemeente te maken. Zij grondde haar
oordeel omtrent het wenschelijke hiervan op het meermalen voorkomende geval,
dat personen, in eene gemeente woonachtig, maar elders gedoopt, geen lidmaat
worden of, elders lidmaat geworden, hunne attestatie niet indienen en alzoo
zich meenen te kunnen onttrekken aan het betalen in den hoofdelijken omslag.
De S. C. wilde dus als laatste al. aan dit art. toegevoegd hebben: �Deze allen
worden gerekend te behooren tot de bijzondere plaatselijke gemeente, binnen
wier ressort zij in den zin der burgerlijke wet hunne woonplaats hebben." De
Synode heeft evenwel dit voorstel onaannemelijk geacht, als in strijd met het
beginsel van vrijheid, dat in dezen behoort te worden voorgestaan, en onnoodig
geworden, nadat van de indiening der attestatie de stembovoegdheid is af hankelijk
gemaakt. 1869, bl. 231, 232, Bijl. B., bl. 62�65. Een later voorstel van gelijke
strekking, ook van de Synodale Commissie (naar aanleiding van adressen van
de Waalsche Commissie en van den Kerkeraad van Sluis) is, hoewel door de
Synode van 1882 voorloopig aangenomen, in 1883, conform het daarover ter
tafel gebrachte rapport, desgelijks als onnoodig verworpen. 1880, bl. 51�53,
116, 117; 1881, bl. 43; 1882, bl. 539�343, Bijl. B, bl. 78�82; 1883, bl. 91�97-

2) Belijdenis des geloofs. Verg. Regl. op het godsdienstonderwijs, art. 38�42.

3) Lidmaten. Het hedendaagsch kerkelijk spraakgebruik maakt onderscheid
tusschen lidmaten en leden, daar het onder dezen verstaat ook die zonder nog
belijdenis des geloofs te hebben afgelegd, tot de kerk behooren. Z�� in het Alg,
Reyl. op het beheer, enz. van 1 Oct. 1870, art 2. Anders in het Doopaformulier, vr. 1.

4) Doop. Zoowel hier, als art. 14 Regl. op de kerker, wordt bedoeld do Kinder-
doop. Van doop van bejaarden is nergens in de regl. sprake. De tot lidmaten
aangenomenen worden verondersteld gedoopt te zijn. Volgens algemeen christelijke
beginselen en naar den geest onzer Herv. Kerk behoort ieder, die in zijne
kindsheid niet gedoopt is, bjj zijne aanneming tot lidmaat, op de belijdenis van
zijn Christelijk geloof, gedoopt te worden. Nochtans heeft de Synode geoordeeld,
dat de overlegging van een doopsbewijs bij de aanneming van lidmaten, zooals
meermalen o.a. in 1874 door twee classikale vergaderingen, was gewonscht, niet
knn ge�ischt worden (Handd. 1874, bl. 307�371, 376). En op de vraag, of de
naam van een door den kerkeraad der Waalsche gemeente te Breda, zonder
doop, tot lidmaat aangenomen en als zoodanig ingeschreven Isra�liet uit het
lidmatenboek moest geroijeerd worden, heeft do Comm. voor de zaken der
Waalsche Gem., afkeurende de handeling diens kerkeraads, ontkennend ge-
atitwoord. Zie het verhandelde in deze zaak door de Synode, 1874, bl. 130�134,
162, 163. � In 1882 is dit onderwerp weder in behandeling geweest naar aan-
leiding van een adres van twee leden des Kerkeraads te Tzummarum en een
voorstel van don heer P. Roodhuysen, tot opname van eene des betreffende
bepaling in het Regl. op de Kerkeraden en in dat op het godsdienstonderwijs;
de Synode heeft echter nu evenmin als vroeger bepalingen naar den wensch der
voorstellers willen ontwerpen. 1882, bl. 344�349. (Verg. art. 14, 5° Rogl. voor
de Kerkeraden en art. 38 Regl. op het godsdienstonderwijs). Eindelijk heeft
in 1883 naar aanleiding van een voorstel van de Class. Verg. van Njjmegen,
de Synode verklaard, dat zij, �hoewel doordrongen van het hooge gewicht van
den christelijken doop, het onnoodig acht, daaromtrent nadere bepalingen in de
reglementen op te nemen." 1883, bl. 98�102.

5) De wetgever heeft met de bepaling in deze alinea het oog gehad op
zulken, die tijdeljjk wonende in eene plaats, waar geen Hervormde Gemeente
is, bij eenige daar gevestigde protestantsche gemeente als erkende Hervormden
zijn ingeschreven geweest, evenzoo als het bij onze gemeenten kan plaats hebben
met leden van andere protestantsche Kerkgenootschappen.

Art. 3. Deze allen blijven tot de Nederlandsche Hervormde Kerk
behooren, zoolang zy niet door woord of daad ^l) ten duidelijkste
toonen, zich van haar af\' te scheiden, of door haar van hunne be-
trekking tot de Kerk vervallen zb\'n verklaard ²).

1) Door woord of daad ten duidelijkste toonen. Daar deze woorden onbeslist
laten, door welke daden men duidelijk toont zich van de Herv. Kerk af te
scheiden, en hieruit zoowel voor de diaconie bij hare armenbedeoling, als voor
den kerkeraad bij het beoordeelen der stembevoegdheid moeiehjkheid zou kunnen
ontstaan, heeft de Synode in 1869, op aanraden der Syn. Comm. (naar aan-
leiding van eene vraag van het Prov. Kerkb. van Z. Holland, zie 1868, bl.
169�171, 180, 181), daarvoor willen in de plaats stellen: duidelijk verklaard
hebben; maar in 1870, in aanmerking nemende, dat �vele feitelijkheden van het
tegenwoordige kerkelijk leven" voor het behoud van het woord daad pleiten en
dat door de uitdrukking ten duidelijkste genoegzame waarborg is gegeven tegen
willekeur van de zijde des kerkeraads, besloten het art. onveranderd te laten.

1869, bl. 232, 233, Bijl. B, bl. 66; 1870, bl. 71�73, 79. � Het Regl, van
1816 had in art. 2 de woorden: vrijwillig en duidelijk verklaard hebben; en in
1836, d.d 14 Juli (dien eersten tijd der �Afscheiding"), was door de Synode
aan de Kerkelijke Besturen en Kerkeraden eene, destijds noodig geachte, Cir-
culaire uitgevaardigd omtrent de �handelwijze der Kerkeraden ten aanzien van
Leden, die zich willen afscheiden," te vinden bij �. bruna, Regll. en Besll. der
N. H. K. (7de dr.) Afd. II, § 4. Verg. ook de door de Syn. Comm. reeds d 24 Nov.
1864 aan Z. E. den Min. op zijn verzoek ingezondene authentieke verklaring
van art. 2 en 3. 1865, Bijl. B, bl. 88�90.

2) Vervallen zijn verklaard. Het artikel stolt de twee�rlei wijze, waarop
men kan ophouden tot de Ned. Herv. Kerk te behooren: 1°. door vrijwilligo
afscheiding; 2°. door eene vervallenverklaring van hunne betrekking tot de Kerk.
Die vervallenverklaring zou dan door de Kerk zelve moeten worden uitgesproken
even zoo als de Kerk, naar het reglement voor Kerkelijk Opzicht en Tucht,
art. 4, lidmaten kan vervallen verklaren van hun lidmaatschap. Het zou naar
datzelfde reglement door eene kerkrechtelijke uitspraak moeten geschieden.
Maar nu is juist deze vervallenverklaring onder de tuchtmiddelen in het aange-
haalde art. niet opgenomen. Bij de vaststelling van het Reglement voor Opzicht
en Tucht, iiji^Mk- jaren later, heeft men opzettelijk het beginsel, dat in het
laatste gedeelte van art. 3 Alg. Regl. was uitgesproken, ongereglementeerd
gelaten. Zie aanteekening op art. 4 van genoemd reglement. Intusschen is om-
trent hen, die in den jongsten tijd, onder het voorgeven van �de reformatie
der kerk ter hand te nemen", de orde en rust in de kerk verstoren en langs
don weg van revolutie hare inrichting trachten omver te werpen, door de Kerke-
lijke Besturen, naar het eerste gedeelte van art. 3 Alg. Regl., geconstateerd
en bij wettig Besluit verklaard, �dat zij door woord en daad ten duidelijkste
hebben getoond, dat zij zich van de Sed. Herv. Kerk hebben afgescheiden en
mitsdien niet langer tot haar behooren." De vraag is gerezen of de woorden:
�of door haar van hunne betrekking tot de Kerk vervallen zijn verklaard"
thans niet zouden moeten wegvallen of � in het reglement voor Kerkelijk O.
en T. tot hun recht komen. De Synode van 1887 heeft echter gemeend noch
tot het eene, noch tot het andere te moeten besluiten. De woorden moeten
blijven, omdat zij een onwraakbaar recht der Kerk uitspreken; maar voor het
reglementeeren van het daarin nedergelegde beginsel bestaat voor als nog evenmin
als in ls§y, toen het Regl. voor O. en T. werd vastgesteld, dringende nood-
zakelijkheid. 1887, bl. 186�197, 304, 305.

Abt. 3*. \') Stemgerechtigde leden eener gemeente zn\'n alle manslid-
maten, die onder haar ressort wonen, den ouderdom van 23 jaren be-
reikt hebben en ten minste ��n jaar geleden, hetz\\j by den kerkeraad
geloofsbelijdenis hebben afgelegd, hetzy op ingediende attestatie of
bewijs van lidmaatschap als lidmaten der gemeente erkend zn\'n.

Geen stemrecht wordt uitgeoefend door hen, die onder censuur of
curateele staan, of in het jaar, dat aan de stemming of verkiezing
voorafgaat, door eenig armbestuur zyn bedeeld geworden.

1) Dit art. (sedert 1 Febr. 1874) is bijna woordelijk overgenomen uit art. 1 van
het Syn. Regl. voor de benoeming van Oudd. en Diakk. en de beroeping van
Predd. In het A. R. voor de N. H. K. mocht eene algemeen geldende bepaling,
wie rechtens stemgerechtigd zjjn, vooral met het oog op eene gewenschte nieuwe

regeling van het beheer, niet ontbreken. Handd. 1871, bl. 109 � 112, 142, 143,
Bjjl. B, bl. 190; 1872, bl. 287, 238; 1873, bl. 119�123, 143. Voorts vergelijke
men het aangeteekende op art. 1 van het Reglement op de benoeming, enz.

Art. 4. Het bestuur der Nederlandsche Hervormde Kerk wordt
uitgeoefend \'):

1°. over de gemeenten, door Kerkeraden;

2°. over meer gemeenten vereenigd, door Classikale Besturen en
Provinciale Kerkbesturen;

3°. over al de gemeenten te zamen, door de Synode.

De belangen der Oost- en West-Indische Kerken zijn een voorwerp
van de aanhoudende zorg der Synode van de Nederlandsche Hervormde
Kerk. De betrekking dezer Kerken tot de Synode wordt nader ge-
regeld ²). Intusschen wordt zy onderhouden door tusschenkomst van
den Secretaris der Synode, als lid der Commissie voor de zaken der
Protestantsche Kerken in Ne�rlands Indi� ³).

1) Wordt uitgeoefend, enz. Het Regl. van 1816 had in art. 3: �Het Bestuur
der Herv. K. wordt Synodaal, provinciaal, claasicaal en gemeentelijk uitgeoefend."
Het handelde dan ook eerst van �het Synode", vervolgens van de Prov. Kerk-
besturen en zoo verder, in overeenstemming met den aristocratischen geest der
in het Koninklijk gezag gewortelde organisatie. In het Regl. van 1852 is,
democratisch, de orde omgekeerd; niet van boven naar beneden, maar van
beneden naar boven. �Dit Herzien Regl. gaat niet van de Synode uit, om van
daar tot de Kerkeraden af\' te dalen, maar van de gemeenten, om vandaar, langs
don weg van Kiescolleges, Kerkeraden, Classikale Vergaderingen en Collegi�n
van Kerkbestuur, tot de Synode op te klimmen, die de Kerk wettig vertegen-
woordigt en voor haar in rechten optreedt. Uit den boezem der gemeente rijst
alzoo het gebouw regelmatig op, en door de uitvoering van art. 23 heeft do
Herv. Kerk thans dien zuiver kerkelijken grondslag verkregen, waarop zij veilig
rusten kan (prins, Het Kerkr. der N. H. K., bl. 75, 76)." Achter dit �veilig\'"
mocht echter wel een groot ? geplaatst zijn. De wijze, waarop aan art. 23 uit-
voering is gegeven, heeft zeker der kerk weinig heil aangebracht. Hierover
evenwel nader bij het Regl. op de benoeming, enz.

2) �e betrekking wordt nader geregeld. Deze regeling zal eerst kunnen komen,
wanneer van Regeerings-wege aan de Protestantsche Kerken in Ne�rlands Indi�
de haar toekomende zelfstandigheid, voor zoo ver onder een Koloniaal Bestuur
bestaanbaar, zal zijn verzekerd. Van 1821 tot 1873 had een Lid der Commissie
voor de zaken der O. en W. Indische Kerken in de Synodale Vergadering zitting
met concludeerende stem. Dit werd, daar genoemde Commissie, hoewel voor het
meerendeel uit kerkelijke personen bestaande, toch eene Staats-Commissie is,
wel terecht geacht in strijd te zijn met het vertegenwoordigend karakter der
Synode, maar bleef voortduren, omdat de Synode, in de hoop, dat hare onder-
handelingen met de Regering ter verkrijging van eene meer kerkelijke regeling
van de zaken der O. en W. I. Kerken, tot het gewenschte resultaat zouden
leiden, de betrekking tot die Kerken niet wilde afbreken (zie 1850, bl. 475,
490; 1851, bl. 282; 1862, bl. 367, 369�371, 404). In 1870 werd, bij de
opheffing der reserves, indertijd aan de Koninklijke goedkeuridg van het A. R.
verbonden, de vrijheid van handelen, ten aanzien der buitenlandsche Korken,
voor de Synode uitdrukkelijk tot Europa beperkt. Den 16 Junij 1874 kwam de

tegenwoordige reductie van het slot van dit art. in werking, in plaat» van de
vroegere: �De betrekking dier Kerken tot de Synode blijft op den tegenwoordigen
voet, tot dat zij nader kerkelijk kan worden geregeld." Verg. behalve hetgeen
in vroegere Handd. der Synode te dozer zake te vinden is, 1868, bl. 161,
198�200; 1869, bl. 221, 222, Bijl. B, bl. 53�55; 1870, bl. 148, 149, Bijl. B,
bl. 135, 136; 1872, bl. 107, 146, 147, Bijl. B, bl. 153; 1873, bl. 191 � 194 en
1875, Bijl. D, bl. 8, 9. Voorts is aan de Synodale Commissie aanbevolen ge-
bleven om, wanneer er sprake mocht komen van eene reorganisatie der Indische
Kerken, de Synode van advies te dienen omtrent hetgeen het belang der Kerk
zal vorderen. 1875, bl. 192.

3) Commisie voor de zaken, enz. Deze Commissie is ingesteld bij Kon. Besl.
van 4 Sept. 1815 no. 5, vernieuwd bij Kon. Besl. van 7 Dec. 1820, no. 113.
Zij bestaat uit zeven leden, waaronder de Secretaris van de Synode der Ned.
Herv. Kerk, die van de Ev. Luthersche Synode en die van het Prov. Kerkbe-
stuur van Z. Holland. Voorts nog twee dienstdoende protestantsche predikanten
en twee anderen. De Commissie, ook haar President, Vicepresident en Secretaris
worden door den Koning benoemd. Zij staat in verband met de betrokken
Ministerieelo Departementen en met het Indisch Kerkbestuur, eveneens oen stuats-
collegie (Kon. Besl. van 28 Oct. 1840 no. 57). Hare werkzaamheden zijn om-
schreven in het genoemde Besluit van 1820. (Zie Dr. J. J. prins, t. a. p., bl.
104 en 105).

Abt. 5. De leden dezer besturen worden benoemd door de Kerk \'),
op de wijze, welke verder in de verschillende hoofdstukken van dit
reglement is opgegeven.

Met uitzondering alleen van die der Kerkeraden worden deze leden
benoemd voor den tijd van drie jaren \'). Jaarlijks treedt een derde
of zoo na mogelijk een derde af, en wel wat de Algemeene Synode
aangaat op den derden Woensdag van de maand Juli, bij de Pro-
vinciale Kerkbesturen en de Classikale Besturen op den l^8ten Januari.

De leden van het Classikaal Bestuur worden gekozen uit de predi-
kanten en uit de ouderlingen of oud-ouderlingen, wonende binnen
het ressort.

Tot leden van het Provinciaal Kerkbestuur zijn alleen die predi-
kanten en ouderlingen benoembaar, die leden zyn of geweest zn\'n
van een Classikaal Bestuur.

De leden der Synode worden gekozen, voor zoover z;j predikanten
zn\'n, uit de leden der Provinciale Kerkbesturen en hunne secundi; de
ouderlingen uit hen, die als zoodanig in de Provinciale Kerkbesturen
en in de Classikale Besturen zitting hebben of gehad hebben en uit
de secundi der eerstgenoemden.

Niemand kan ten zelfden tijde lid zijn van een Classikaal Bestuur
en van een Provinciaal Kerkbestuur ³).

Een lid van eenig Classikaal Bestuur, geroepen wordende tot een
Provinciaal Kerkbestuur, treedt, by aanvaarding van deze benoeming,
in de eerste betrekking af en wordt door zn\'nen secundus vervangen⁴).

1) Door de Kerk. Volgens de organisatie van 1816 werd het raoderamen der
Synode jaarlijks en werden de Leden dier vergadering en de overige kerkelijke

besturen de eerste maal onmiddellijk, vervolgenB uit eone nominatie, door den
Koning benoemd.

2) Voor den lijd van drie jaren. Ten gevolge van de reorganisatie van 1874
hoeft dit art. de belangrijke verandering ondergaan, dat de driejarige zitting der
leden van de Synode, reeds langen tjjd wenscheljjk geacht, daarin uitgesproken
is. In werking gekomen d. 31 Maart 1875. /ie op art. 56.

3) Niemand kun, enz. Volgens het A. R. van 1816 (art. 56) fungeerde elk
lid van het Prov. Kerkbestuur als Praeses bij de moderatoren van zijn Ciassi-
kaal ressort.

4) Staat het een lid van een Class. Best. vrij, ingeval bij, secundus zijnde,
bij het l\'rov. Kerkbestuur, naar al. 3 van het volgende art. optreden moet,
voor het Prov. Kerkbestuur te bedanken on lid te blijven van het Class. Bestuur?
Meen; want hij is, van het oogenblik af, dat bericht gekomen is van do ont-
stontenis van zijn primus, lid van het Prov. Kerkbestuur. Hij kan hiervoor
bedanken, maar heeft opgehouden lid te zijn van hot Class. Best. Verg. 1886, bl. 210.

Art. 6. Aan elk der leden van de besturen boven den Kerkeraad
wordt een secundus \') toegevoegd, die de vereischten heeft om als
lid op te treden.

By tijdelijke ontstentenis⁸) van den primus treedt de secundus
voor hem op als gewoon lid ³).

Bij aftreding tusschentijds⁴) van den primus wordt de secundus
gewoon lid gedurende den diensttijd van den primus.

De secundus van den secretaris of scriba vervangt alleen in het
laatste geval den secretaris of scriba in zijne bijzondere betrekking.

Als een secundus gewoon lid geworden is, verkiest de eerstvolgende
vergadering van het bevoegde collegie een ander tot zijn secundus ^b).

1) Een secundus. Door deze bepaling wordt kennelijk bedoeld, �dat elk lid
zijn eigen afzonderlijken secundus hebben zal en geen twee of meer leden dezen
geineen kunnen hebben." Verkl. der Syn. Comm., waarmede zich de Synode
vereenigd heeft. 1858, Bijl. B, bl. 37. De rereischte» van een secundus zie art 5.
Ken voorstel tot uitbreiding van dit art., ten einde te voorkomen, dat iemand,
die lid is van een Kerkelijk bestuur, ook nog secundus zij van een ander lid
van datzelfde bestuur, is door de Synode als onnoodig afgewezen. 1879, bl. 102, 104.

2) Hij tijdelijke ontstentenis. Hoe te handelen in de gevallen van vruchteloos
door de class. vergaderingen gedane benoemingen? Volgens de verklaring der
Synode van 1860, eene andere interpretatie, van 1858, retificeer�nde, �wil
art. 6 in zijne 2e en 3e al. duidelijk genoeg den primus steeds door zijn secundus
doen vervangen voor den geheelen diensttijd van den primus, wanneer deze,
onverschillig of zulks v��r dan na zijne workolijke optreding plaatsheeft, buiten
staat is zijne betrekking waar te nemen", en de eerstvolgende class. verg. kiest
naar al. 5. 1860, bl. 128.

3) Als gewoon lid. Dus: de secundus van den Praeses of den Assessor treedt
niet als Praeses of Assessor op. In plaats van den Praeses treedt de Assessor,
in plaats van den Assessor het oudste lid op als zoodanig. Zoo ook in de vol-
gende alinea.

4) Bij aftreding tusschentijds. Indien het oudsto lid bij een Classikaal Bestuur
in de tusschentijds opengevallen plaats van den Assessor en de secundus van
den Assessor als lid opgetreden is, moet de door de class. vergadering nieuw

benoemde secundus niet aan den fungeerenden Assessor, maar aan het nieuw
opgetreden lid des bestuurs toegowezen worden. Het oudste lid, Assessor wordende,
behoudt zijn secundus. Synod. verklaring, 1867, bl. 17. Zie verder op art. 47.
5) Een secundus kan voor geen ander lid, dan voor hem wiens secundus hij
is, als lid optreden.

Art. 7. Van alle benoemingen wordt onverwijld kennis gegeven
aan de nieuw benoemden.

Van de benoeming tot leden of secundi van eenig bestuur boven
den Kerkeraad wordt tevens zoo spoedig mogelijk bericbt\') gezonden
aan den secretaris der Synode en de onderscheidene kerkelijke be-
sturen, die er belang bh\' hebben.

1) Bericht aan, enz. Berichtgeving aan het Ministerieel Departement vervallen
1 Maart 1867, ten gevolge van de veranderde verhouding van Kerk en Staat.
Eveneens uit andere Regll. weggenomen. Zie het Rapport 1865, bl. 136�138.
De Ministeri�le aanschrijving van 15 .lulij 1865, dat de Regering afstand deed
van de tot dusver verplichte opgaven, had, naar het oordeel der Synode, toen
reeds feitelijk de reserve no. 6 doen vervallen. Zie 1865, bl. 151 �153.

Akt. 8. Alle stemmingen in kerkelyke vergaderingen, ter vervul-
ling van openstaande of openvallende plaatsen, geschieden door de
tegenwoordig zijnde leden, en wel met gesloten briefjes.

Ter beslissing wordt gevorderd de volstrekte meerderheid \') der
behoorlek uitgebrachte stemmen. Wanneer deze, na twee vrije stem-
mingen, b\\j eene derde tusschen de twee, die de meeste stemmen op
zich vereenigd hadden, blijkt niet verkregen te kunnen worden, zal
het lot beslissen ⁸).

Voor elk lid en voor iederen secundus zal telkens afzonderlijk
gestemd worden.

1) De volstrekte meerderheid. Bij het opmaken van nominati�n geen vereisclite,
ofschoon kerkelijke collegi�n ook dit als vereischte in hunne huishoud, regll.
knnnen opnemen. Syn. Yerkl. 4 .lulij 1856.

�) Zal het lot beslissen. De wijze van loting moet geheel aan de prudentie van
het kerkelijk collegie, dat daartoe overgaat, worden overgelaten. Cassatie-vonnis
der Syn. comm. 1868, Bijl. B, bl. 100.

Art. 9. Geeji kerkelijk bestuur neemt eenig besluit, dan b� tegen-
woordigheid va�K minstens twee derden¹) der leden, waaruit het
bestaan moet²), te�^jj de vergadering, wegens ongenoegzaam getal
van leden, reeds eeniriW was uiteengegaan en ten tweeden male tot
behandeling der zaak wettiglijk was opgeroepen.

1) Twee derden. Hoewel deze bepaling, vooral voor groote vergaderingen,
belemmerend kan zijn, heeft evenwel de Synode de aanneming van een voorstel
�om voor collegi�n, wier ledental dertig of meer bedraagt, de tegenwoordigheid
van de grootste helft der leden, als tot het dadelijk nemen van een besluit go-
noegzaam, vast te stellen," onraadzaam geacht. 1867, bl. 86�88.

2) Waaruit het bestaan moet. De invoeging dezer woorden (in werking
gekomen 15 Febr. 1872), is noodzakelijk geacht, om den twijfel aangaande de
opvatting van die twee derden (zie het cassatie-vonnis der Syn. Commissie, in

Wijziging tot vestiging van een vast spraak-
gebruik, in verband met bovenstaande wetsver-
anderingen, tot onderscheiding van besluiten, uit
spraken en beslissingen.

A. Wijzigingen in het Algemeen Reglement.

Art. 9, 1° worde aldus gelezen:

Geen kerkelijk bestuur neemt eenig besluit in bestuurszaken
noch eenige beslissing in zake van kerkelijk geschil, noch doet
eenige uitspraak in zake van tucht, dan bij tegenwoordigheid
van minstens twee derden der leden, waaruit het bestaan moet,
tenzij de vergadering, wegens ongenoegzaam getal van leden,
reeds eenmaal was uiteengegaan en ten tweedenmale tot behan-
deling der zaak wettiglijk was opgeroepen.//W^A. aP^/

�Vergaderingen van een kiescollege in eene gemeente, waar
het Classicaal Bestuur (of het Provinciaal Kerkbestuur) doet
wat des kerkeraads is, bestaan uit de overgebleven kerkeraads-
leden, uit den consulent, zoo de gemeente vacant is, uit de
gemachtigden en uit de leden des Classicalen Bestuurs (of des
Provincialen Kerkbestuurs)."

Aldus vastgesteld door de Algemeene Synode der Nederland-
sehe Hervormde Kerk den 27sten Augustus 1889, en, na kennis-
geving aan Z. M. den Koning, volgens Art. 1 der Wet van
10 September 1853 [Staatsblad N°. 102), uitgevaardigd door
de Algemeene Synodale Commissie, om in werking te treden den
l�^en Januari 1890.

zake benoeming van diakenon te Leiden duur een on voltallig kiescollegie: 1869,
Bijl. B, bl. 165�169) voor goed weg te nemen. 1870, bl. 168�170; 1871, bl.
175�182, 286, 287.

Akt. 10. De leden der kerkelijke besturen stemmen in de ver-
gaderingen, tot welke z\\j zijn afgevaardigd, altijd hoofdelijk, en
zonder aan lastbrieven gehouden te zijn.

Elk lid is verplicht zyne stem bepaald uit te brengen, tenzij de
vergadering hem van die verplichting ontslaat.

Art. 11. De zorg\') voor de belangen, zoo van de Christelijke
Kerk in het algemeen als van de Hervormde in het bijzonder, de
handhaving \') harer leer ⁸), de vermeerdering der godsdienstige kennis,
de bevordering van christelijke zeden, de bewaring van orde en een-
dracht, en de aankweeking van liefde voor Koning en Vaderland,
moeten steeds het hoofddoel zn\'n van allen, die, in onderscheidene
betrekkingen, met het kerkelijk bestuur belast zyn.

1) De zorg, enz. Dit art. is, met eene kleine verandering in den aanhef,
overgenomen uit het Regl. van 1816. In art. 9 las men: �De zorg voor de be-
langen zoo van het Christendom in het algemeen als van de Hervormde Kerk
in het bijzonder, de handhaving" enz. De veranderde redactie heeft ten gevolge,
dat nu de woorden �handhaving harer leer" niet alleen op de Herv. Kerk, maar
ovenzeer op de Christelijke Kerk in het algemeen betrekkelijk zijn.

2) Handhaving is niet alleen, zelfs niet in de eerste plaats te verstaan van
handhaving door kerkrechtelijke uitspraak en is niet hetzelfde als beslissing van
leerstellige geschillen. In 1816 heeft de Commissaris Generaal, in zijn namens
den Koning aan de Classis van Amsterdam gegeven antwoord op hare bezwaren
tegen de instelling der Alg. Synode, uitdrukkelijk verklaard, dat de beslissing
van leerstellige geschillen van de bevoegdheid der Synode was uitgesloten,
hoewel de handhaving der leer niet alleen aan de Synode, maar aan alle ker-
kelijke besturen bleef opgedragen. �Het Synode wordt thans niet opgeroepen
om leerstellige geschillen te beslissen, maar om de Kerk te besturen. Wat de
leer zelve betreft, zijn de verpligtingen van deszelfs leden, en die van alle andere
Kerkbesturen begrepen in dit 9*e Artikel van het Alg. Regl., hetwelk met
ronde woorden van hen vordert de handhaving van de leer der Hervormde Kerk."
Vraagt men, hoe het mogelijk is, dat eene Synode geen leerstellige geschillen
beslissen mag en toch de leer moet handhaven, de woorden door den Commis-
saris Generaal bij de opening der eerste Synodale Vergadering gesproken, geven
zijne bedoeling vrij duidelijk te kennen: �Door de ondervinding voorgelicht,
zult gij de zuiverheid van de leer door den eenigen goeden waarborg verzekeren,
namelijk door het vaststellen van inrigtingen, geschikt om den waren Christe-
lijken geest in Leeraars te versterken door de vermeerdering van godsdienstige
kennis." De leer wordt gehandhaafd door prediking, door onderwijs, door weder-
legging van dwalingen en teregtwijzing van dwalenden, m. e. w. door al wat
de godsdienstige kennis kan bevorderen. Tot zulk eene handhaving werden ook
naar het vroeger vigeerend art. 27 van het Regl. op het examen, de Candidaten
tot den h. d. verplicht. En wat handhaving door kerkrechtelijke uitspraak betreft,
deze mag alleen plaats hebben, naar art. 3 al. 2 van het Regl. voor K. Opz.
en Tucht, in geval van openbaren strijd met den geest en de beginselen van de
belijdenis der Hervormde Kerk.

3) Leer. Niet hetzelfde als de leerstukken der Her». K.; niet de leer, zooals
die vorvat is in de z.g. formulieren van cenigheid. Deze beteokenis is noch in
1816 bij de samenstelling van het Regl., noch en veel minder in 1851, toen
men elke verklaring of hjjvooging, b. v. naar het Evangelie, onnoodig rekende,
aan het woord leer gehecht en is in allen gevalle onmogeljjk geworden, nu het
tot Ho Christelijke Kerk in \'t algemeen, zoowel als tot de Hervormde in \'t bij-
zonder in betrekking is gebracht (iecne leer zal als on-hervormd kunnen
gewraakt worden, die den toets van christelijkheid kan doorstaan, \'t Blijft dus
bij ,,den geest en de hoofdzaak" of �de beginselen van do belijdenis der Ned. Herv.
Kerk." Zie Regl. Oodsd. ond. art. 39, �. en T. art. 3 on op het examen, art. 27.

Do woorden �handhaving harer leer" zijn herhaaldelijk aangevallen en hunne
verwjjdering of wijziging in dien zin, dat er voor in de plaats gesteld word:
�handhaving van het evangelie" of �van de beginselen van het Protestantisme"
of iets dergelijks, is meermalen verlangd, o. a. in 1874, toen een geheel nieuw
art. 11, waardoor allo gevaar van conscientie-dwang van de kerk zou moeten
vorwjjdord worden, door de Synode provisioneel is aangenomen. De Synode van
1875 heeft echter, naar de considerati�n van de overgrooto meerderheid der
Prov. Kerkbesturen en Class. Vergaderingen, geoordeeld het art. onveranderd
te moeten laten. Zij heeft het niet onduidelijk uitgesproken, dat deze bepaling
in geen anderen zin verstaan en op geenc andere wijze toegepast mag worden,
dan in de overige regll. is aangewezen. Zie 1874, bl. 138 � 158, 175�179,
180�185, 189�191; 1875, bl. 200-250, 286-289. Verg. het over dit art.
verhandelde in de vergg. van 1872 en 1873, alsmede de verklaring van de aan-
gevallen woorden, gegeven in de Synode van 1878, bl 382, 383, 404, 405 on in die
van 1879, bl. 346. Op wegneming dezer woorden is o. a. aangedrongen in 1887 door
den ring Kraneker; daarmede zou, naar het oordeel van don ring oen twistappel
uit de Kerk worden verwijderd; de Synode heeft evenwel geoordeeld, aan dit
verzoek geen gevolg te mogen geven, omdat juist door dio wegneming een
nieuwe twistappel zou worden geworpen. 1887, bl. 374.

Abt. 12. Geene algemeen verbindende reglementen, of veranderingen
in de bestaande, kunnen worden vastgesteld dan door de Synode¹).

Geene bijzondere reglementen voor provinciale ressorten, ot ver-
anderingen daarin, kunnen in werking worden gebracht, dan door
de Provinciale Kerkbesturen, na de goedkeuring der Synode te hebben
ontvangen;

geene bijzondere reglementen voor classikale ressorten \'), of\' ver-
anderingen daarin, dan door de Classikale Besturen, na de goedkeuring
der Provinciale Besturen te hebben erlangd;

geene bijzondere reglementen voor de ringen ³) of veranderingen
daarin, dan door de ringsvergaderingen, na de goedkeuring van de
Classikale Besturen te hebben ontvangen.

Deze goedkeuring van een hooger bestuur mag niet geweigerd
worden, tenzij het blijken mocht, dat de bijzondere reglementen met
de algemeene in strijd zyn.

Dispensatie kan alleen gegeven worden van die bepalingen, welke
uitdrukkelijk bh de reglementen zyn aangewezen, en op de wijze
daarbh\' voorgeschreven.

J) Door de Synode. Op du wijze, zooals in Art. 62 is bepaald. Oorspronkelijk
had art. 12 eonc tweede alinea van dezen inliond: �In zaken waarbjj classikale
vergaderingen, Kerkeraden en gemeenten rechtstreeks belang hebben, zullen de
kerkbesturen de eonsiderati�n der classikale vergaderingen inwinnen." Deze
bepaling is echter den 81 Maart 1875 vervallen, nadat de Synode had vastgesteld,
dat voortaan de classikale vergaderingen over alle nieuwe, van do Synode uit-
gaande, reglementen of veranderingen in de bestaande, zonder onderscheid,
zouden gehoord worden. 1874, bl. 367.

2) Huishoudelijke reglementen voor Classikale vergaderingen vallen niet in
de termen van dit art. en hebben al/.oo goene goedkeuring van elders noodig.
1852, bl. 213.

3) Reglementen roor de ringen. \'Aio. artt. 27 -30, Alg. Kegl.

i�ene voorlaatste al., voorschrijvende, dat van alle in dit art. vermelde ver-
ordeningen en veranderingen kennis zal gegeven worden aan het Ministerieel
Departement, is d. 1 Maart 1870 vervallen.

Over afzonderlijke huishoudelijke inrichtingen der gemeenten en plaatselijke
reglementen voor de benoeming van ouderlingen on diakenen en de beroeping van
predikanten, zie art. 1(> van dit Regl. en art. 4 van het Kegl. op de benoeming, enz.

Abt. 13. De kerkelijke besturen bepalen hunne werkzaamheden
binnen de grenzen hunner bevoegdheid \')* zoodat zij niets behandelen
wat uitsluitend tot den werkkring van een ander eollegie behoort.

Kerkelijke besturen hebben het recht, in zaken, welke tot hunne
bevoegdheid behooren, voorstellen in te dienen en voorlichting ²) te
vragen bij de in opklimmenden rang naastvolgende.

De verlangde voorlichting zal door deze zoo spoedig mogelijk
worden gegeven. Eerstgenoemden zh\'n gehouden, de aangevraagde
berichten, bescheiden en eonsiderati�n zonder verwijl op te zenden.

1) Binnen de grenzen hunner bevoegdheid. Die grenzen zijn in dit Regl.,
en voor de Kerkeraden bovendien nog in het Regl. op de Kerkeraden, om-
schreven. De bepalingen van dit art. zijn geheel in den geest van onze oudo
Kerkordeningen, die voorschreven, dat men in de hoogere vergaderingen der
kerk geene zaken zou behandelen, dan die in de lagere niet hadden kunnen
afgehandeld worden (Syn. v. Dordr. 1578, art. 18; v. Middelb. 1581, art. 22;
v. \'s Orav. 1586, art. 27; v. Dordr. 1619, art. 30).

2) Voorlichting, enz. In 1852 heeft de Synode een met het bepaalde in dezo
al. moeielijk overeen te brengen besluit genomen, nl. �dat tot bevordering van
algemoene eenstemmigheid, de inlichtingen, die kerkelijke collegi�n en personen
wegens de opvatting en toepassing van algemeene kerkelijke verordeningen be-
hooven zullen , alleen bij de Synode, en, deze niet vergaderd zijnde, bij de Algemeens
Synodale Commissie behooren gevraagd te worden, langs den daartoe aange-
wezen kerkdijken weg (Handd. 1852, bl. 56 en 58; Kerk. Cour. no. 31)." Nadat
een tijdlang volgens dezen regel was gehandeld, waardoor de werkzaamheden
dor Synode merkelijk werden uitgebreid en haar bestuur van de algemeene be-
langen der Kerk meermalen onnoodig tot de regeling van bijzondere gemeente-
voorvallen afdaalde, drong in 1857 de Syn. Comm. aan op intrekking van dat
besluit, als strijdig met art. 13 van het Alg. Regl.; doch te vergeefs. De lieer
l\'. A. c. hugenholtz stelde in \'t volgende jaar voor, �f het bedoelde besluit
alsnog terug te nemen, �f anders art. 13 van het Alg. Regl. te wijzigen. Noch

het een, nocli het ander werd nangenomen, daar de Synode ook nu geen strijd
zag tusschen het besluit en het artikel (1858, bl. 124�126, 149, 150). Tevens
werd van do classikalo en provinciale kerkelijke besturen verlangd, �dat ook
zij op verzoek al die inlichtingen zouden geven, waartoe zij in staat en bevoegd
zijn, moetende zij het daarvoor houden, dat door deze inlichtingen in geenen
deelc wordt geprnejudicieerd eene offici�le uitspraak, waartoe zij later in dezelfde
zaak kunnen geroepen worden." Eindelijk in 1861 bragt de Syn. Comra. dit punt
nog non» ter sprake en toonde ten duidelijkste aan, �dat het Synodaal besluit
derogeert aan een duidelijk voorschrift van het Alg. Regl.", \'t welk aan de
kerkelijke besturen geeno bevoegdheid toekent om zich, tot het bekomen van
inlichting, tot een ander dan tot het in opklimmenden rang naastbijzjjnde bestuur
te wenden. �Wanneer een class. of prov. bestuur eene vraag om inlichting van
ulgemceiioii aard ontvangt en zich in staat gevoelt haar te beantwoorden, dan
gaat het daartoe terstond over. Doch ziet het in zoodanige vraag bezwaar, dan
is het op zijne beurt bevoegd, om zich door een hooger kerkbestuur te laten
voorlichten. Het zal daartoe te eerder overgaan, wanneer het lagere bestuur op
eene of andere wijze\' toont prijs te stellen op toelichting door het hoogste kerk-
bestuur gegeven. Gewichtige en moeiel ij ke vragen zullen dan ook, volgons art.
13 van het Alg. Regl., tot de Synode of Syn. Comm. worden gebracht." De Synode,
met bijzondere goedkeuring van deze beschouwingen kennis nemende, heeft met
eenparigheid van adviezen en stemmen gezegd Synodaal besluit ingetrokken en
zulks vermeld in hot kerkelijk orgaan (1861, bl. 332, Bijl. B, bl. 232�236).
Sedert dien tijd is bij aanvragen van Kerkeraden of Classikale Besturen om
inlichting, bij Synode of Syn. \'Comm. ingediend, art. 13 gehandhaafd en zijn
de vragende collegi�\'n naar de in opklimmenden rang op hen volgende besturen
verwezen. Zie b.v. 1874, Bijl. B, bl. 106, 107; 1875, Bijl. B, bl. 164, 166;
1879, Bijl. B, bl. 112.

A§iT. 14. Een kerkelijk bestuur, dat vermeent door de besluiten \')
van eefrJn opklhniuenden rang volgend bestuur bezwaard te zijn,
heeft het r�fehtj zich b\\j nog hooger te beklagen; doch is inmiddels
gehouden, zich naar. de ontvangene voorschriften te gedragen, ten
ware de zaak in geschil²) bb\' einduitspraak niet meer zou kunnen
worden gebracht in haar geheeL xln dit laatste geval wordt hiervan
onverwijld kennis gegeven zoo aan ~h^t bestuur, waarover men zich
beklaagt, als aan het bestuur, waarbij dVehidbeslissing ³) behoort, en
als dit laatste de Synode is, dan in den tussclientijd dat zu\' niet is
vergaderd, aan de Algemeene Synodale Commissie.

1) Dit art. handelt over besluiten in bestuurszaken en laat beklag over een
genomen besluit hjj een in opklimmenden rang volgend bestuur toe, maar geeft
ook duidelijk te kennen, �dat de beslissing, op het gedaan beklag genomen, is
eene eindbeslissing, waarvan noch hooger beroep, noch aanvraag tot vernietiging
wordt toegelaten." Het onderscheid tusschen dit en het volgende art. is, ook
in verband met de bepalingen van het regl. voor Opz. en T., �dat de wetgever
in art. 15 uitsluitend het oog heeft gehad op beslissingen in zaken van tucht en
geschillen, doch niet op besluiten in bestuurszaken, waaromtrent do wijze van
procedeeren is omschrevon in art. 14, terwijl de uitdrukking �%mibeslissing\'\\ in
dat art. voorkomende, daarin geene verandering brengt, omdat de beslissingen
naar art. 14 genomen, ondanks die benaming hun karakter van besluit behouden



		Art. 70�74.
		43


		SLOTBEPALING \'). In dit reglement kan geene verandering worden gemaakt, dan door de Synode. Tot verandering wordt vereischt, dat eerst de conside- rati�n der Provinciale Kerkbesturen en der Classikale Vergaderingen z\\jn gevraagd, en voorts de toestemming van twee derden der geza- menlyke leden ) van de Provinciale Kerkbesturen is verkregen, nadat deze gehoord zullen hebben de Classikale Besturen in hun ressort. Ook bij deze stemming geldt voor de Commissie tot de zaken der Waalsche Kerken het ten deze in art. 62 bepaalde. 1) De wijzigingen, die dit art. bij de herziening van 1874�1875 heeft ondergaan, zijn: 1°. Tot verandering, in de plaats van: Bij verandering van deze grondregeling des bestuurs; 2°. Achter Provinciale Kerkbesturen* ingevoegd, in overeenstemming met art. 62, etc: en der Classicale Vergaderingen; 3°. In plaats van: twee derden hunner, insgelijks overeenkomstig art. 62: twee derden der gezamenlijke leden van de Provinciale Kerkbesturen ; 4°. In plaats van de respectieve Classikale Besturen: de Classikale Besturen in hun ressort. In werking gekomen d. 31 Maart 1875. Zio Handd. 1874, bl 376. "Voorts is de laatste al. eene toe- voeging, die in werking gekomen is den 15 Jan. 18S3. Yerg. aant. 1 op art. 62. 2) Gezamenlijke leden. Niet hetzelfde als �gezamenlijke leden, die hunne stem uitbrengen\'\'\' in art. 62. Zie het rapport der Synodale Comtn. betreffende de eind- stemming over eene verandering van art. 3, goedgekeurd door de Synode. 1887, bl. 12, Bijl. B, bl. 118, 119. Ook dient opgemerkt te worden, dat hier* sprake is van de toestemming van twee derden, enz., terwijl bjj gewone wets- ontwerpen naar art. 62 voor de invoering vereischt wordt, dat de helft der stemmen er zich niet tegen verklaart.

		Het Algemeen Reglement voor de Hervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden, voortgekomen uit de herziening van het Reglement van 1816, is door de Synode in 1851 gearresteerd en na door Z. M. den Koning, b\\j besluit van den 23 Maart 1852, n°. 3, te zn\'n bekrachtigd � zooals noodig was naar art. 15 van het reglement van 1816 � in werking gekomen den 1 Mei 1852. De elf reserves, onder welke de Koninklijke goedkeuring verleend was, zn\'n opgeheven by Kon. Besluit van den 22 Juli 1870, n°. 8 (zie Handd. der Syn. 1870, bl. 17�). De later in dit reglement naar art. 62 en de slotbepaling aangebrachte whzigingen zyn in werking gekomen na kennisgeving aan de Regeering, volgens art. 1 van de Wet op de Kerkgenoot- schappen (10 Sept. 1853 Staatsbl. n°. 102). De wijzigingen den 31 Maart 1874 in werking gekomen, waren vooral belangrijk, daar zy het vertegenwoordigend karakter van het Kerkbestuur tot zyn volle recht hebben doen komen.



		Alg. Reglement.
		46


		Art. 5. Synodale vergaderingen en hoofden, die kerkgenootschappen vertegenwoordigen of besturen, behoeven Onze goedkeuring op de plaats van vestiging. Voor zooveel deze goedkeuring bh\' de afkondiging dezer wet nog niet is verleend, wordt, na met hen gehouden overleg, door Ons, den Raad van State gehoord, over de geschiktheid der aangewezene ves- tigingsplaats uitspraak gedaan. Alleen in het belang der openbare orde en rust en bh\' een met redenen omkleed en openbaar gemaakt besluit kan eene aangewezen vestigingsplaats als zoodanig door Ons ongeschikt worden verklaard. Art. 6. De bedienaren van den openbaren godsdienst dragen het gewaad voor kerkelyke plechtigheden of bij de uitoefening van den open- baren godsdienst in hun kerkgenootschap gebruikelijk, niet dan binnen gebouwen en besloten plaatsen, of daar waar de openbare godsdienst- oefening, naar het 2de lid van art. 167 \') der grondwet, is toegelaten. Art. 7. Elke oprichting of inrichting van een gebouw tot uitoefe- ning van den openbaren godsdienst, binnen den afstand van twee honderd ellen van eene bestaande kerk, vereischt in het belang der openbare orde een onderzoek omtrent de plaats van vestiging. V��r dat de oprichting of inrichting wordt toegelaten, wordt daar- omtrent door het gemeentebestuur beslist. Deze beslissing is vatbaar voor een beroep op gedeputeerde staten, en b\\j bezwaar ook tegen de beslissing van deze, wordt hunne uitspraak aan Onze eindbeslissing onderworpen. Het besluit door Ons te nemen, na den Raad van State te hebben gehoord, wordt met redenen omkleed en openbaar gemaakt. Wanneer de oprichting of inrichting zonder verlof heeft plaats gehad, wordt het gebouw gesloten. Art. 8. Het klokkengelui tot viering van kerkelijke plechtigheden of om de ingezetenen tot de godsdienstoefening op te roepen, kan in gemeenten, waar kerken van meer dan ��n kerkgenootschap znn, in het belang der openbare orde en rust door Onzen Commissaris in de provincie worden verboden. Klokkengelui tot andere einden heeft geen plaats dan met ver- gunning der plaatselh\'ke politie. Art. 9. Hij die aan deze wet niet voldoet, hare voorschriften over- treedt, of elders dan art. 167 \') der grondwet toelaat, den openbaren godsdienst uitoefent, wordt verklaard �in stry\'d met de wet te hebben gehandeld" en veroordeeld in de kosten. Art. 10. De officieren van justitie bij de arrondissements-rechtbanken eischen, overeenkomstig met de bepalingen van art. 854 van het Wet- boek van burgerlijke rechtsvordering, voor de rechtbank, ter bur- gerlh\'ke terechtzitting, de toepassing van het voorgaand artikel. Geene vervolging kan door hen worden ingesteld dan op machtiging

		1) Nu 170.



		Alg. Reglement.
		48

		Gezien de nadere voordrachten van den Raad van Ministers, van den 24sten October 1870, en van Onze Ministers van Financien en van Justitie, van den 24sten October 1870, no. 6; Gelet op art. 73 \') der Grondwet; Hebben goedgevonden en verstaan, met intrekking van Onze be- sluiten van 29 Juli 1868 (Staatsblad n⁰⁸. 115 en HG), te bepalen: 1°. dat de uitvoering en toepassing van de bepalingen van het 6e hoofdstuk der Grondwet, met uitzondering van art. 168\'), en die van de Wet van 10 September 1853 (Staatsblad no. 102), benevens van de bepalingen van artt. 947 en 1717 van het Burgerlyk Wetboek ten aanzien van kerken, godsdienstige gestichten en kerkelijke instellingen van weldadigheid⁸) worden opgedragen aan Onzen Minister van Justitie; 2°. dat de uitvoering en toepassing van art. 168 ²) der Grondwet, het beheer der by de Staats begrooting voor de onderscheidene kerk- genootschappen toegestane geldmiddelen en de daarmede in verband staande werkzaamheden worden opgedragen aan Onzen Minister van Financien; 3°. dat de uitvoering en toepassing der verordeningen betreffende de onderscheidene eerediensten in de koloni�n en bezittingen van het R\\jk in andere werelddeelen wordt opgedragen aan Onzen Minister van Koloni�n; zullende, met wijziging vau het Koninklijk besluit van 7 December 1820, no. 113, de Commissie voor de zaken der Protes- tantsche kerken in Ne�rlands Oost- en West-Indi� voortaan in recht- streeksche betrekking staan tot het Departement van Koloni�n; 4°. dat omtrent al de hierboven bedoelde aangelegenheden, voor zooveel ze tot den werkkring van meer dan ��n departement van algemeen bestuur in betrekking mochten staan, vooraf overleg zal plaats hebben tusschen de hoofden dier departementen; 5°. dat dit besluit in werking treedt den lsten Januari 1871. Onze Ministers van Justitie, Finanti�n en Koloni�n zijn belast met de uitvoering van dit besluit, hetwelk in het Staatsblad zal worden geplaatst, en waarvan afschriften zullen worden gezonden aan de Departementen van Algemeen Bestuur, aan de Hooge Collegi�n van Staat, aan de beide Kamers der Staten-Generaal en aan den Raad van Ministers.

		1) Nu 77. 2) Nu 171. 3) Art. 947 B. W.: �Makingen bij uiterste wilsbeschikking ten behoeve van openbare instellingen, godsdienstige gestichten, kerken of armen-inrichtingen, hebben geen gevolg, dan voor zoo ver de Koning aan de bewindvoerders dier gestichten de macht zal hebben verleend om die aan te nemen." Art. 1717: �Schenkingen aan openbare of godsdienstige gestichten gedaan, hebben geen gevolg, dan voor zoo verre de Koning aan de bewindvoerders dier gestichten de macht zal hebben verleend om die giften aan te nemen.



		49
		Bijlagen.


		(De Alg. Syn. Commissie, by\' Circ. v. 15 Nov. 1870 dit Besluit mede- deelende � Kerk. Cour. v. 10 Nov. 1870, No. 47 �, meldt, dat zy\' het ontvangen heeft met eene begeleidende Ministerieele missive, inhoudende: dat, naar het oordeel der Regeering, de volledige toepassing van het beginsel van scheiding van Kerk en Staat de nieuwe regeling dringend vordert, daar, volgens de voorschriften der Grondwet, de verplichtingen en rechten van den Staat tot de Kerkgenootschappen zich bepalen tot bescherming, toezicht en ondersteuning; dat alles, wat de eerste twee punten betreft, behoort tot den werk- kring van het Departement van Justitie, en alles wat het laatste punt aangaat tot dien van het Departement van Financi�n. Mitsdien moeten door de betrokken Kerkelijke Besturen, gemeenten en personen van 1 Jan. 1871 af aan � het tijdstip waarop het K. B. v. 29 Oct. in werking treedt � alle nieuw vastgestelde kerkelijke regle- menten, en veranderingen van bestaande kerkely\'ke reglementen, en alles wat verder betreft de uitvoering en toepassing der Wet van 10 Sept. 1853 (Stbl. no. 102), tot regeling van het toezicht op de onderscheidene Kerkgenootschappen, benevens wat aangaat de uit- voering en toepassing van de artt. 947 en 1717 Burgerlijk Wetboek omtrent het aanvaarden van makingen bij uiterste wilsbeschikking en van schenkingen, worden ingezonden aan het Departement van Justitie; terwy\'1 alle stukken betreffende de financieele betrekking van den Staat tot de Kerkgenootschappen by\' het Departement van Financien behooren te worden ingezonden). IV. SYNODAAL BESLUIT VAN DEN 3 AUU. 1853, OMTRENT DE WIJZE VAN CORRESPONDEEREN TUSSCHEN KERKELIJKE LICHAMEN. De Algemeene Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk vindt het noodig, de kerkelijke besturen en vergaderingen bekend te maken met de eenigszins gewijzigde manier van correspondeeren tusschen kerkely\'ke lichamen, welke zy in hare zitting van heden heeft vast- gesteld, in plaats van die van 7 Juli 1818. Volgens art. 13 van het Algemeen Reglement, dienen kerkely\'ke besturen hunne voorstellen in, en vragen zy\' voorlichting by de in opklimmenden rang naastvolgende, en volgens art. 30, derde lid, zenden de ringen by de Classikale Besturen hunne verdagen, voor de Synode bestemd\'), terwyl volgens art. 52, 2°, de Classikale Besturen hunne verslagen (gely\'k ook die der ringen) door het Provinciaal Kerkbestuur ter Synode brengen.

		1) Sedert 1871 «orden de verslagen der ringen niet langer opgezonden aan de Synode. Zie aant. op art. 30. Kerkelijk Wetboek, 2e druk. 4



		51
		BlJLAGEN.


		deze, dat zy de zaak kunnen afdoen, dan zenden zy ze met hunne inlichting of beslissing aan de inzenders terug. Hebben deze daarby geen vrede, dan kunnen zy handelen naar art. 14 van het Algemeen Reglement. 3. Uitgezonderd zyn van deze middellijke correspondentie: al wat formeel is by de vacaturen en beroepingen; het verzoek in art. 20 \') van het reglement op het godsdienst-onderwijs vermeld; de voorstellen by de Synode van de Classikale vergaderingen, welke maar ��ne week *) v��r de Synode bijeenkomen; het beklag, by art. 14 van het Algemeen Reglement en in andere reglementen genoemd, en hiermede gelijkstaande gevallen; desgelyks, alle zaken, welke geen uitstel lijden; � doch zullen de lagere besturen en vergaderingen in deze laatste gevallen altijd afschrift zenden van hunne adressen aan de tusschen-in-liggende besturen, en dit in hunne adressen by de Synode en Synodale Commissie vermelden. 4. De Synode behoudt voor zich het recht, om onmiddellyk, niet door Provinciale Kerkbesturen, ingezonden stukken ter zyde te leggen of terug te zenden; en hare antwoorden op alle stukken, naar gelang van den inhoud, uit te vaardigen aan alle kerkbesturen, hetzy mid- dellyk, hetzy onmiddellyk. 5. Hetzelfde recht heeft ook de Algemeene Synodale Commissie, doch zal zy, by onmiddellyke terugzending van hare antwoorden aan besturen of vergaderingen beneden de Provinciale Kerkbesturen, hiervan aan de tusschen-in-liggende besturen kennis geven. (De Collegi�n, die niet tot de kerkely ke besturen kunnen gerekend worden, zooals de afzonderlijke collegi�n van diakenen, de ringen, enz. zyn niet aan bovenstaande voorschriften gebonden. Synodale beslissing van den 30 Juli 1858). V. SYNODALE BBIEF VAN 30 JULI 1879 AAN DE PKOVINCIALE KERKBESTUREN EN CLASSIKALE VERGADERINGEN, BETREKKING HEBBENDE OP DE MEDE- DEELINGEN VAN VOORSTELLEN EN CONSIDERATI�N EN DEN V0EM DER VAN HEN INKOMENDE STUKKEN. De Algemeene Synode der Ned. Herv. Kerk, in ervaring gekomen, dat niet zelden berichten, considerati�n en voorstellen, inzonderheid van wege de Classikale Vergaderingen, tot haar worden gebracht in geheel onbehoorlyken vorm, noodigt u uit, toe te zien, dat al wat

		1) De bepaling, hier bedoeld, in het thans vigeerend regl. op het G.O. art. 13, laatste al., opgenomen, is later weggenomen. Zie de muit. op dit art. 2) Thans drie weken. 4*



		�

		Stooindrukkerij van J. B. Wolters.

		RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT IIIIlil II IIIIII lil! III! lilt llll IIIIIlil I II II li I lil

		A06000012068593B

		1206 8593



		-\\

		INLEIDING.

		Met de bewerking en uitgave van dit �Kerkelijk Wetboek" hebben wij getracht een werk te leveren, dat voor allen, die geroepen zijn met de kerkelijke en kerkrechtelijke vraagstukken van onzen tijd zich bezig te houden, bijzonder alzoo voor hen die in hoogere of lagere besturen van onze Nederlandsche Hervormde Kerk zitting hebben, practisch dienstig zou kunnen zijn. En is juist in onze dagen de beoefening van het kerkrecht voor den aanstaanden evangeliedienaar met reden z�� noodig geoordeeld, dat niet alleen onze Kerk onder de vakken, waarin van harentwege hooger onderwijs, tot aanvulling van het Universitaire, gegeven moet worden, dit studievak mede heeft opgenomen, maar ook, naar het nieuw ontworpen, thans nog niet finaal gearresteerde, Reglement op het examen ter toelating tot de evangeliebediening, de Candidaten voortaan opzettelijk over de beginselen van het Nederlandsch Hervormd kerkrecht zullen ondervraagd worden; wij vleijen ons, dat wij door onzen arbeid ook eenigermate zullen medewerken om de belangstelling in deze wetenschap te wekken of te verhoogen. Wie met dit ons boek kennis maakt _s zal daarin vinden eene volledige verzameling van de reglementen, die op dit oogenblik in onze Kerk kracht van wet hebben. Na de jongste wijzigingen, in sommige dier reglementen aangebracht, heeft de Uitgever verbeterbladen doen drukken en den inteekenaren op dit werk toegezonden om die met de vroeger gezondene bladen te verwisselen, zoodat men niet behoeft te vreezen, dat het werk sedert het in \'t licht verschijnen der eerste aflevering in een of ander opzicht reeds verouderd is, daar het integendeel mag heeten in alles tot op den huidigen dag bijgewerkt. De Uitgever stelt zich dan ook voor, bij veranderingen in de bestaande of invoering van nieuwe reglementen, in de eerstkomende jaren telkens een toevoegsel tot dit werk voor de koopers en bezitters verkrijgbaar te stellen. Het maken van nieuwe reglementen, het wijzigen of geheele herzien van reeds bestaande, waarmede de Kerk in de laatstverloopen jaren zich zoo ijverig bezig hield, heeft een voor ons minder aangenamen en niet te verhelpen invloed gehad op de orde, waarin wij do reglementen op



		VII
		IKI.KIIHNft.


		Tor wille van de eenparigheid hebben wij de in de reglementen en Synodale Handelingen tot dusver gebruikelijke spelling ook in de aan- teekeningen gevolgd, natuurlijk met uitzondering van de aanhalingen uit schrijvers, die eene andere spelling gebruiken. Men zou kunnen twijfelen, of het uitgeven van een gecommentarieerd Wetboek der Nederlandsche Hervormde Kerk wel een werk is, waarvan men in onze dagen eenig heil kan verwachten, waaraan men eenige blijvende waarde of nuttigheid kan toeschrijven; of het niet, met het jog op den tegenwoordigen toestand der Kerk, op het zachtst gesproken, ontijdig moet genoemd worden. Die Kerk toch verkeert thans in een tijd van crisis; een overgangstijdperk schijnt voor haar te zijn aangebroken, en wat daarvan het gevolg zijn zal, valt nog niet met eenige zekerheid te zeggen. Menigeen ziet de toekomst donker in en roept ons toe: �Merkt gij niet de voorteekenen, die doen vreezen, dat het gebouw der Kerk weldra zal ineenstorten ; is niet het sloopingswerk reeds begonnen: hebben niet reeds ijveraars �n van de linker- �n van de rechterzijde, de eersten omdat zij beweren het in geene kerk te kunnen uithouden die nog een zweem van positieve belijdenis heeft overgehouden, de laatsten omdat zij in \'t geheel geen Kerk meer zien, waar niet eene bepaald geformu- leerde belijdenis den leden als verplichtend is opgelegd, der Synode en hare wetten de gehoorzaamheid opgezegd; en wie weet hoevelen dat voorbeeld zullen volgen! Mag men niet eene scheuring, eene gewelddadige verscheuring der Kerk te gemoet zien; eene revolutie, die straks uwe geheele wetgeving ijdel en van onwaarde zal maken?" Wat zullen wij tot deze dingen zeggen? Ook bij ons zijn, onder het bewerken, zulke gedachten wel eens opgekomen. Maar wij meenden toch met ons werk rustig te mogen voortgaan; ja, vonden in den gevaarvollen toestand, waarin onze Kerk verkeert, juist eene aansporing, om door dezen arbeid, ware het mogelijk, hare organisatie te beter te doen kennen en � waardeeren. Allereerst meenen wij te mogen opmerken, dat, waar men spreekt van scheuring in de Nederlandsche Hervormde Kerk, van slooping van het oude gebouw, van uiteenspatten van het kerkverband, enz., menigeen zich wol eerst rekenschap had behooren te geven van wat hij daaronder verstaat. Scheuring nu kan o. i. op twee�rlei wijze plaats vinden. Vooreerst op eene vreedzame, geleidelijke en wettige manier, t. w. wanneer hier en elders leden der Kork (onverschillig, predikanten of gemeenteleden), ontevreden met den toestand en de verordeningen dier Kerk, uit haar verband treden, zich van haar scheiden en, waar zij dit kunnen, met gelijkgezinden, �vrije" gemeenten stichten ofwel, indien financi�ele of



		IXLEIDIKG,
		VIII


		andere redenen hun dit ontraden, tot een ander Kerkgenootschap i>vov gaan. Z�� is de afscheiding tot stand gekomen en de vormir vrije gemeente te Amsterdam, z�� de stichting van Kemons\' ube gemeenten te Arnhem, Groningen, enz. En mogen nu honderdt i hier en honderdtallen daar zich afscheiden, ja mogen die honder n te zamen genomen tot eenige duizendtallen klimmen, gelijk in en 136 ook het geval was, de Nederlandsche Hervormde Kerk blijf >>ij bestaan en hare organisatie onaangetast; en waar predikant, n j ne bediening in de Kerk hebben vaarwel gezegd, daar worden hu^r\'; v \\* . ji\'-on langs den weg der wettige kerkorde aangevuld. Wij mogan ii � i al¹. uittreden diep betreuren, vooral wanneer overigens bekwame -lijkc mannen in hun geweten meenen gedrongen te zijn de Kerk ti r\'iuten toch kunnen wij van een kerkrechtelijk standpunt daarin niet /ir , ton ondermijnen van de Kerk zelve of een krachteloos maken van h. � ordeningen. Alles is langs wettigen en geregelden weg toegegaan, geval heeft zich nog niet voorgedaan , dat eene geheele gemeente verklaarde zich uit het kerkverband los te rukken ten einde, of op zich zelve of met andere gemeenten vereenigd, eene nieuwe Kerk te stichten; maar ook, al gebeurde dit schier ondenkbare vroeg of laat, \'t zou in den kerkrechtclijken stand der zaken niets veranderen. De vraag toch, of zulke gemeenten de goederen en fondsen, voor hare eeredienst bestemd, zich als haar eigendom mochten blijven toekennen, dan of het beginsel, dat de gemeenten alleen voor zoover zij deel uitmaken van de Ned. Herv. Kerk op het gebruik dier goederen aanspraak hebben, en aan welk lichaam het beheer dier goederen c. q. zou moeten worden opge- dragen, kunnen wij hier onbeantwoord laten: zij zou in hot uiterste geval door den burgerlijken rechter moeten beslist worden. Z ker. licht zou de Eegeering de door de Grondwet gewaarl>or?de Uactemi ute � en emolumenten, die de Predikanten dier gemeenti ,■:: tot" \'i, tot de Ned. Herv. Kerk behoorden, stilzwijgend bV\|vei toekennen :iuu de voorgangers van gemeenten, die zich uit het verb der Kerk hadden losgemaakt. Maar men kan ook eene kerkscheuring zich vooioi�ilen, die, verre van op vreedzamen en geregelden weg tot stand te komen, het gevolg zal zijn van openbaar verzet tegen wet en orde, m. e. w. van revolutie. En hiermede juist wordt onze Kerk bedreigd in den allerlaatsten tijd. "Waar Predikanten, Kerkeraden en zelfs enkele Classikale Besturen openlijk verklaren niet te willen, niet te zullen gehoorzamen aan veror- deningen, die geheel op wettige wijze tot stand gekomen zijn, daar is dit toch niet anders dan het opsteken van de vaan des oproers, revolutie prediken. Men bedenke het wel: in de Nederlandscho Hervormde Kerk



		INLEIDING.		IX


		wordt cene wetsbepaling (in casu art. 38, Kegl. op het godsdienstond.) in werking gebracht; ze wordt niet der Kerke opgedrongen door eeno willekeurige macht; ze is tot stand gekomen, zooals volgens de Grondwet onzer Kerk alle reglementen en veranderingen in reglementen tot stand moeten komen: de Synode heeft voorloopig aangenomen; de considerati�n van alle Provinciale Kerkbesturen en van alle (\'lassikalc Vergaderingen zjjn er op ingewonnen; de Synode heeft van die considerati�n kennis genomen en naar eigen oordeel gebruik gemaakt en zoo het wetsartikel vastgesteld; ten laatste heeft do eindstemming door de leden der !\'ro- vinciale Kerkbesturen beslist voor de aanneming; alles geheel naar art. 62 van het Algemeen Reglement. Men bedenke het wel: \'t is niet do Synode, \'t is de Kerk zelce, die, grondwettig vertegenwoordigd, deze wetsbepaling heeft aangenomen � geheel op grondwettige wijze. En nu komen mannen, die reeds bij hunne bevestiging als Lidmaten der Kerk beloofd hebben, hare verordeningen te zullen opvolgen; van welken sommigen bij hunne toelating tot de evangeliebediening zich plechtig verbonden hebben, orde en eendracht voor te staan en te bevorderen, en die allen als medebestuurders der Kerk geroepen zijn, de verordeningen der Kerk te doen eerbiedigen; dezen komen op met aankondiging van openbaar rerzet. en ontzien zich niet alle Kerkeraden aan te sporen hun voorbeeld te volgen. Waar het geweten zoo iets toelaat, daar is het duidelijk, welke waarde aan het in onze dagen zoo gedurig gehoorde beroep op het geweten zij toe te kennen! Wat moet er van de Kerk worden, wanneer hare leden zich mogen veroorloven, wat nu sommigen willen met betrekking tot dat enkele artikel, t. w. eenvoudig niet gehoor- zamen aan kerkelijke bepalingen, waarin men geen genoegen vindt:-\' Zoo zou een staat van volslagen anarchie geboren worden; eene gren- zenlooze verwarring, als in de dagen, waarvan het heet: �een ieder deed wat goed was in zijne oogen." Wij behoeven nu niet op te treden als lofredenaars van de nieuwe redactie van art. 38, Kegl. godsdienstond.; wij willen gelooven, dat men zelfs van zeer verschillend standpunt ern- stige bedenkingen daartegen hebben kan, ja zelfs, hoe vreemd het ook klinke, dat men zich door dat art. in zijn geweten bezwaard gevoelt; maar betaamde het in dit geval niet aan eerlijke mannen, aan zulken, van wie men verwachten mocht dat zij het recht en den vrede liefhebben, ook den weg des rechts, die tevens den weg des vredes is, te blijven bewandelen, d. i. �f te trachten om door alle wettige, middelen weer van de Kerk te verkrijgen een nieuwe wijziging van het bezwarende artikel, of, zoo men dit onmogelijk acht en meent niet te mogen gehoorzamen, zijne betrekking als bestuurder der Kerke neder te leggen, zoo niet de Kerke zelve te verlaten, liever dan voort te gaan haar te beroeren?



		INHOUD.

		Bladz. Algemeen Reglement voor tle Hervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden................. 1 Bijlagen: F. Hoofdstuk VI van de Grondwet.......... 44 II. Wet, regelende het toezicht op de onderscheidene kerkge- nootschappen................ 4f> III. Kon. Besl., houdende regeling van de wijze van behandeling der zaken betreffende do eerediensten........ 47 IV. Syn. Besl. omtrent de wijze van correspondeeren tusschen kerkelijke lichamen.............. 49 V. Syn. Brief van 30 Juli 1879 aan de Prov. Kerkb. enz. . . 51 Reglement voor de Kerkeraden............. 53 Bijlagen: 1. Syn. verordeningen betreffende de openbare eeredionst . . 72 II. Wat betreft de meer stichtelijke en plechtelijke bediening van den II. Doop en het H. Avondmaal....... 76 III. Brief aan do Kerker, over de viering van deti Goed. Vrjjdag 79 IV. Brief aan de Kerkeraden over de jaarlijksche viering van den gedenkdag der Hervorming.......... 81 V. Syn. Circ. ter aanbevel. van de kerkel. huwelijksinzegening 82 VI. Uit het Wetboek van Strafrecht.......... 84 VII. Schrijven van de Alg. Syn. Comm. over art. 1 Rogl. Kerker. 85 Reglement voor de diaconi�n der Ned. Herv. Kerk...... 87 Bijlagen: I. Aanschr. der Syn. Comm. over de begins. v. h. diac.-regl.. 9fi II. Uit de wet tot regeling van het armbestuur...... 100 III. Koninkl. beslissing omtrent de zelfstandigheid der diac.. . 105 Reglement op de Vacaturen.............. 107 Formulieren bij het Regl. op de Vac............ 144 Bijlagen: I. Bepalingen omtrent het verleenen van emeritaats-pensioen . 149 II. Gecommitteerden tot de ontvangst van vaeatuurpenningen . 151 III. Toekenning van tractement, enz. bij predikantsberoeping . 153 IV. Het recht van collatie, enz............ 156 Regl. voor Kerkel. opz. en tucht en behandeling van geschillen . 161



		XII
		INHOUD.


		Bladz. Reglement op de kerkvisitatie............. 187 Bijlage: Tabel van vragen voor de schriftelijke kerkvisitatie . . . 195 Reglement op het hulppredikerschap........... 197 Formulier.................... 201 Reglement op de erkenning van nieuwe gemeenten...... 203 Reglement op het Godsdienstonderwijs.......... 207 Bijlagen: I. Instructie wegens de godsdienstoefeningen in de strafgevan- genissen en huizen van verzekering........ 221 H. Circ. der Syn. Comm. over godsd. belangen der zeevarenden 223 III. Circ. der Synode omtrent de gemengde huwelijken . . . 225 IV. Aanschrijving aan de Kerkeraden in garnizoensplaatsen. . 227 Regl. op de benoeming van oud. en diak. en beroeping van pred.. 230 Reglement op het Hooger onderwijs in de godgeleerdheid tot vor- ming van evangeliedienaren voor de Ned. Herv. Kerk .... 237 Verordeningen op het prediken van cand. in de godgeleerdheid . 242 Reglement op het fonds ter voorziening in de geestelijke behoeften van gemeenten, waar eigen middelen ontbreken...... 245 Reglement voor het hulppensioenfonds voor predikanten .... 251 Reglement op de Algemeene Weduwenbeurs........ 256 Reglement op het fonds voor noodlijdende kerken en personen . . 264 Keglement op het fonds der schraalste predikantstractementen . . 271 Reglement op de kosten voor het bestuur der Ned. Herv. Kerk . 274 Bjjlagen: 1. Algemeen Reglement op het beheer der kerkelijke goederen en fondsen, en het toezicht daarop......... 280 II. Adres der Synode aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal ter verkrijging van eene wettelijke regeling van het beheer der kerk el. goederen der gemeenten en het toezicht daarop 292 Reglement op het examen ter toelating tot de evangeliebediening in de Ned. Herv. Kerk............... 295 Aanhangsel, eenige financi�ele belangen van kerkelijke collegi�n en personen betreffende. I. Vrijdom van port............... 306 II. Tractementen en pensioenen van predikanten. Regeling der predikants-tractementen in Indi�.......... 309 lil. Beginselen, welke de Reg. volgt bij het verl. van alt. tant. 313 IV. De bepalingen omtrent kinder-, school- en akademiegelden 315 V. Vrijstelling van de militaire en schuttersdiensten . . . . 317 VI. Weduwen-pensioenen.............. 319 VU. Het fonds Steyn-Schellingek........... 320 Register..................... 321



		02105287

		VOOR DE

		HERVORMDE KERK IN HET KONINGRIJK DER NEDERLANDEN.

		I. ALGEMEENE BEPALINGEN. Art. 1. De Nederlandsche Hervormde Kerk �) bestaat uit al de Hervormde Gemeenten ) in het Koningryk der Nederlanden^s), Waalsche, Presbyteriaansch-Engelsche en Schotsche ⁴), zoowel als Nederduitsche. 1) De Nedeii. Herv. Kerk.* V��r 1816 sprak men gewoonlijk van de Gere- formeerde kerken in de Nederlanden. Zie b.v. de titeh der oude kerken-ordeningen. Die van 1619 heet nog: �Kercken-ordeninge, gesteldt in den nationalen Synoden, der Gereformeerde kerken, te samen beroepen en gehouden door ordre van" .. enz. Soms sprak men wel in collectieven zin van �de Hervormde Kerk", zooals in 1773 op het titelblad van het Psalmboek. Maar de eenheid van kerkelijk bestuur, hoe ook gewenscht en bedoeld, ontbrak, �eene kerken-ordoning had overal wettig gezag. Zoovele provinci�n, zoovele kerkelijke republieken, schoon naar denzelfden grondvorm ingericht. Verg. Dr. J. j. prins {Het Kerkrecht der Ned. Herv. Kerk, Leiden 1870, bl. 39�43). Het Reglement van 1816 bracht eenheid in het kerk- bestuur en heette daarom Algemeen Reglement voor het Bestuur der Hervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden. Het thans, sedert 1852, vigeerend Reglement voor de Hervormde Kerk in het Koningryk der Nederlanden, \'twelk der Kerk niet door Koninklijk gezag gegeven, maar door haar zelve, wettig vertegenwoordigd, tot stand gebracht is, spreekt het in art. 1 en 2 duidelijk uit, dat de Ned. Herv. Kerk een organisch geheel is, bestaande uit verschil- lende gemeenten. 2) Bestaat uit al de Hervormde Gemeenten. Art. 1 van het A. R. van 1816 luidde: �Tot het Hervormd Kerkgenootschap behooren allen, die, op belijdenis des geloofs, tot ledematen zijn aangenomen, dezulken, die in de Hervormde Kerken gedoopt zijn, en diegene, welke in andere landen, als tot het Hervormd Kerkgenootschap behoorende, erkend, zich hier te lande nederzetten, mits door behoorlijke bewijzen of attestati�n van hunnen doop of lidmaatschap buiten\'s lands hebbende doen blijken." Niet alleen is de zakelijke inhoud van dit art. in het tegenwoordige Regl. over de artt. 1 en 2 verdeeld, maar ook in deze beide duidelijk uitgesproken, dat men niet tot de Ned. Herv. Kerk kan behooren, zonder tot eene bijzondere kerkelijke gemeente in eenige betrekking te staan (verg. Syn. Handd. 1869, Bijl. B, bl. 63). Ook rust het in onze kerk aangenomen vertegen- woordigend stelsel op gemeentelijken grondslag, niet op dien van het zielental. Kerkelijk Wetboek, 2e druk. 1



		Abt. 1�3.
		3


		3) Lidmaten. Het hedendaagsch kerkelijk spraakgebruik maakt onderscheid tusschen lidmaten en leden, daar het onder dezen verstaat ook die zonder nog belijdenis des geloofs te hebben afgelegd, tot de kerk behooren. Z�� in het Alg, Reyl. op het beheer, enz. van 1 Oct. 1870, art 2. Anders in het Doopaformulier, vr. 1. 4) Doop. Zoowel hier, als art. 14 Regl. op de kerker, wordt bedoeld do Kinder- doop. Van doop van bejaarden is nergens in de regl. sprake. De tot lidmaten aangenomenen worden verondersteld gedoopt te zijn. Volgens algemeen christelijke beginselen en naar den geest onzer Herv. Kerk behoort ieder, die in zijne kindsheid niet gedoopt is, bjj zijne aanneming tot lidmaat, op de belijdenis van zijn Christelijk geloof, gedoopt te worden. Nochtans heeft de Synode geoordeeld, dat de overlegging van een doopsbewijs bij de aanneming van lidmaten, zooals meermalen o.a. in 1874 door twee classikale vergaderingen, was gewonscht, niet knn ge�ischt worden (Handd. 1874, bl. 307�371, 376). En op de vraag, of de naam van een door den kerkeraad der Waalsche gemeente te Breda, zonder doop, tot lidmaat aangenomen en als zoodanig ingeschreven Isra�liet uit het lidmatenboek moest geroijeerd worden, heeft do Comm. voor de zaken der Waalsche Gem., afkeurende de handeling diens kerkeraads, ontkennend ge- atitwoord. Zie het verhandelde in deze zaak door de Synode, 1874, bl. 130�134, 162, 163. � In 1882 is dit onderwerp weder in behandeling geweest naar aan- leiding van een adres van twee leden des Kerkeraads te Tzummarum en een voorstel van don heer P. Roodhuysen, tot opname van eene des betreffende bepaling in het Regl. op de Kerkeraden en in dat op het godsdienstonderwijs; de Synode heeft echter nu evenmin als vroeger bepalingen naar den wensch der voorstellers willen ontwerpen. 1882, bl. 344�349. (Verg. art. 14, 5° Rogl. voor de Kerkeraden en art. 38 Regl. op het godsdienstonderwijs). Eindelijk heeft in 1883 naar aanleiding van een voorstel van de Class. Verg. van Njjmegen, de Synode verklaard, dat zij, �hoewel doordrongen van het hooge gewicht van den christelijken doop, het onnoodig acht, daaromtrent nadere bepalingen in de reglementen op te nemen." 1883, bl. 98�102. 5) De wetgever heeft met de bepaling in deze alinea het oog gehad op zulken, die tijdeljjk wonende in eene plaats, waar geen Hervormde Gemeente is, bij eenige daar gevestigde protestantsche gemeente als erkende Hervormden zijn ingeschreven geweest, evenzoo als het bij onze gemeenten kan plaats hebben met leden van andere protestantsche Kerkgenootschappen. Art. 3. Deze allen blijven tot de Nederlandsche Hervormde Kerk behooren, zoolang zy niet door woord of daad ^l) ten duidelijkste toonen, zich van haar af\' te scheiden, of door haar van hunne be- trekking tot de Kerk vervallen zb\'n verklaard ²). 1) Door woord of daad ten duidelijkste toonen. Daar deze woorden onbeslist laten, door welke daden men duidelijk toont zich van de Herv. Kerk af te scheiden, en hieruit zoowel voor de diaconie bij hare armenbedeoling, als voor den kerkeraad bij het beoordeelen der stembevoegdheid moeiehjkheid zou kunnen ontstaan, heeft de Synode in 1869, op aanraden der Syn. Comm. (naar aan- leiding van eene vraag van het Prov. Kerkb. van Z. Holland, zie 1868, bl. 169�171, 180, 181), daarvoor willen in de plaats stellen: duidelijk verklaard hebben; maar in 1870, in aanmerking nemende, dat �vele feitelijkheden van het tegenwoordige kerkelijk leven" voor het behoud van het woord daad pleiten en dat door de uitdrukking ten duidelijkste genoegzame waarborg is gegeven tegen willekeur van de zijde des kerkeraads, besloten het art. onveranderd te laten. 1*



		4		Alo. Reglement.


		1869, bl. 232, 233, Bijl. B, bl. 66; 1870, bl. 71�73, 79. � Het Regl, van 1816 had in art. 2 de woorden: vrijwillig en duidelijk verklaard hebben; en in 1836, d.d 14 Juli (dien eersten tijd der �Afscheiding"), was door de Synode aan de Kerkelijke Besturen en Kerkeraden eene, destijds noodig geachte, Cir- culaire uitgevaardigd omtrent de �handelwijze der Kerkeraden ten aanzien van Leden, die zich willen afscheiden," te vinden bij �. bruna, Regll. en Besll. der N. H. K. (7de dr.) Afd. II, § 4. Verg. ook de door de Syn. Comm. reeds d 24 Nov. 1864 aan Z. E. den Min. op zijn verzoek ingezondene authentieke verklaring van art. 2 en 3. 1865, Bijl. B, bl. 88�90. 2) Vervallen zijn verklaard. Het artikel stolt de twee�rlei wijze, waarop men kan ophouden tot de Ned. Herv. Kerk te behooren: 1°. door vrijwilligo afscheiding; 2°. door eene vervallenverklaring van hunne betrekking tot de Kerk. Die vervallenverklaring zou dan door de Kerk zelve moeten worden uitgesproken even zoo als de Kerk, naar het reglement voor Kerkelijk Opzicht en Tucht, art. 4, lidmaten kan vervallen verklaren van hun lidmaatschap. Het zou naar datzelfde reglement door eene kerkrechtelijke uitspraak moeten geschieden. Maar nu is juist deze vervallenverklaring onder de tuchtmiddelen in het aange- haalde art. niet opgenomen. Bij de vaststelling van het Reglement voor Opzicht en Tucht, iiji^Mk- jaren later, heeft men opzettelijk het beginsel, dat in het laatste gedeelte van art. 3 Alg. Regl. was uitgesproken, ongereglementeerd gelaten. Zie aanteekening op art. 4 van genoemd reglement. Intusschen is om- trent hen, die in den jongsten tijd, onder het voorgeven van �de reformatie der kerk ter hand te nemen", de orde en rust in de kerk verstoren en langs don weg van revolutie hare inrichting trachten omver te werpen, door de Kerke- lijke Besturen, naar het eerste gedeelte van art. 3 Alg. Regl., geconstateerd en bij wettig Besluit verklaard, �dat zij door woord en daad ten duidelijkste hebben getoond, dat zij zich van de Sed. Herv. Kerk hebben afgescheiden en mitsdien niet langer tot haar behooren." De vraag is gerezen of de woorden: �of door haar van hunne betrekking tot de Kerk vervallen zijn verklaard" thans niet zouden moeten wegvallen of � in het reglement voor Kerkelijk O. en T. tot hun recht komen. De Synode van 1887 heeft echter gemeend noch tot het eene, noch tot het andere te moeten besluiten. De woorden moeten blijven, omdat zij een onwraakbaar recht der Kerk uitspreken; maar voor het reglementeeren van het daarin nedergelegde beginsel bestaat voor als nog evenmin als in ls§y, toen het Regl. voor O. en T. werd vastgesteld, dringende nood- zakelijkheid. 1887, bl. 186�197, 304, 305. Abt. 3. \') Stemgerechtigde leden eener gemeente zn\'n alle manslid- maten, die onder haar ressort wonen, den ouderdom van 23 jaren be- reikt hebben en ten minste ��n jaar geleden, hetz\\j by den kerkeraad geloofsbelijdenis hebben afgelegd, hetzy op ingediende attestatie of bewijs van lidmaatschap als lidmaten der gemeente erkend zn\'n. Geen stemrecht wordt uitgeoefend door hen, die onder censuur of curateele staan, of in het jaar, dat aan de stemming of verkiezing voorafgaat, door eenig armbestuur zyn bedeeld geworden. 1) Dit art. (sedert 1 Febr. 1874) is bijna woordelijk overgenomen uit art. 1 van het Syn. Regl. voor de benoeming van Oudd. en Diakk. en de beroeping van Predd. In het A. R. voor de N. H. K. mocht eene algemeen geldende bepaling, wie rechtens stemgerechtigd* zjjn, vooral met het oog op eene gewenschte nieuwe





		*VrX ~**



		■

		*&t&>*
		.�\'/



		s

		/■

		\\




		/
		*/ / //\'. /"**



		Art. 3�4.		5


		regeling van het beheer, niet ontbreken. Handd. 1871, bl. 109 � 112, 142, 143, Bjjl. B, bl. 190; 1872, bl. 287, 238; 1873, bl. 119�123, 143. Voorts vergelijke men het aangeteekende op art. 1 van het Reglement op de benoeming, enz. Art. 4. Het bestuur der Nederlandsche Hervormde Kerk wordt uitgeoefend \'): 1°. over de gemeenten, door Kerkeraden; 2°. over meer gemeenten vereenigd, door Classikale Besturen en Provinciale Kerkbesturen; 3°. over al de gemeenten te zamen, door de Synode. De belangen der Oost- en West-Indische Kerken zijn een voorwerp van de aanhoudende zorg der Synode van de Nederlandsche Hervormde Kerk. De betrekking dezer Kerken tot de Synode wordt nader ge- regeld ²). Intusschen wordt zy onderhouden door tusschenkomst van den Secretaris der Synode, als lid der Commissie voor de zaken der Protestantsche Kerken in Ne�rlands Indi� ³). 1) Wordt uitgeoefend, enz. Het Regl. van 1816 had in art. 3: �Het Bestuur der Herv. K. wordt Synodaal, provinciaal, claasicaal en gemeentelijk uitgeoefend." Het handelde dan ook eerst van �het Synode", vervolgens van de Prov. Kerk- besturen en zoo verder, in overeenstemming met den aristocratischen geest der in het Koninklijk gezag gewortelde organisatie. In het Regl. van 1852 is, democratisch, de orde omgekeerd; niet van boven naar beneden, maar van beneden naar boven. �Dit Herzien Regl. gaat niet van de Synode uit, om van daar tot de Kerkeraden af\' te dalen, maar van de gemeenten, om vandaar, langs don weg van Kiescolleges, Kerkeraden, Classikale Vergaderingen en Collegi�n van Kerkbestuur, tot de Synode op te klimmen, die de Kerk wettig vertegen- woordigt en voor haar in rechten optreedt. Uit den boezem der gemeente rijst alzoo het gebouw regelmatig op, en door de uitvoering van art. 23 heeft do Herv. Kerk thans dien zuiver kerkelijken grondslag verkregen, waarop zij veilig rusten kan (prins, Het Kerkr. der N. H. K., bl. 75, 76)." Achter dit �veilig\'" mocht echter wel een groot ? geplaatst zijn. De wijze, waarop aan art. 23 uit- voering is gegeven, heeft zeker der kerk weinig heil aangebracht. Hierover evenwel nader bij het Regl. op de benoeming, enz. 2) �e betrekking wordt nader geregeld. Deze regeling zal eerst kunnen komen, wanneer van Regeerings-wege aan de Protestantsche Kerken in Ne�rlands Indi� de haar toekomende zelfstandigheid, voor zoo ver onder een Koloniaal Bestuur bestaanbaar, zal zijn verzekerd. Van 1821 tot 1873 had een Lid der Commissie voor de zaken der O. en W. Indische Kerken in de Synodale Vergadering zitting met concludeerende stem. Dit werd, daar genoemde Commissie, hoewel voor het meerendeel uit kerkelijke personen bestaande, toch eene Staats-Commissie is, wel terecht geacht in strijd te zijn met het vertegenwoordigend karakter der Synode, maar bleef voortduren, omdat de Synode, in de hoop, dat hare onder- handelingen met de Regering ter verkrijging van eene meer kerkelijke regeling van de zaken der O. en W. I. Kerken, tot het gewenschte resultaat zouden leiden, de betrekking tot die Kerken niet wilde afbreken (zie 1850, bl. 475, 490; 1851, bl. 282; 1862, bl. 367, 369�371, 404). In 1870 werd, bij de opheffing der reserves, indertijd aan de Koninklijke goedkeuridg van het A. R. verbonden, de vrijheid van handelen, ten aanzien der buitenlandsche Korken, voor de Synode uitdrukkelijk tot Europa beperkt. Den 16 Junij 1874 kwam de



		6 Alg. Reglement. tegenwoordige reductie van het slot van dit art. in werking, in plaat» van de vroegere: �De betrekking dier Kerken tot de Synode blijft op den tegenwoordigen voet, tot dat zij nader kerkelijk kan worden geregeld." Verg. behalve hetgeen in vroegere Handd. der Synode te dozer zake te vinden is, 1868, bl. 161, 198�200; 1869, bl. 221, 222, Bijl. B, bl. 53�55; 1870, bl. 148, 149, Bijl. B, bl. 135, 136; 1872, bl. 107, 146, 147, Bijl. B, bl. 153; 1873, bl. 191 � 194 en 1875, Bijl. D, bl. 8, 9. Voorts is aan de Synodale Commissie aanbevolen ge- bleven om, wanneer er sprake mocht komen van eene reorganisatie der Indische Kerken, de Synode van advies te dienen omtrent hetgeen het belang der Kerk zal vorderen. 1875, bl. 192. 3) Commisie voor de zaken, enz. Deze Commissie is ingesteld bij Kon. Besl. van 4 Sept. 1815 no. 5, vernieuwd bij Kon. Besl. van 7 Dec. 1820, no. 113. Zij bestaat uit zeven leden, waaronder de Secretaris van de Synode der Ned. Herv. Kerk, die van de Ev. Luthersche Synode en die van het Prov. Kerkbe- stuur van Z. Holland. Voorts nog twee dienstdoende protestantsche predikanten en twee anderen. De Commissie, ook haar President, Vicepresident en Secretaris worden door den Koning benoemd. Zij staat in verband met de betrokken Ministerieelo Departementen en met het Indisch Kerkbestuur, eveneens oen stuats- collegie (Kon. Besl. van 28 Oct. 1840 no. 57). Hare werkzaamheden zijn om- schreven in het genoemde Besluit van 1820. (Zie Dr. J. J. prins, t. a. p., bl. 104 en 105). Abt. 5. De leden dezer besturen worden benoemd door de Kerk \'), op de wijze, welke verder in de verschillende hoofdstukken van dit reglement is opgegeven. Met uitzondering alleen van die der Kerkeraden worden deze leden benoemd voor den tijd van drie jaren \'). Jaarlijks treedt een derde of zoo na mogelijk een derde af, en wel wat de Algemeene Synode aangaat op den derden Woensdag van de maand Juli, bij de Pro- vinciale Kerkbesturen en de Classikale Besturen op den l^8ten Januari. De leden van het Classikaal Bestuur worden gekozen uit de predi- kanten en uit de ouderlingen of oud-ouderlingen, wonende binnen het ressort. Tot leden van het Provinciaal Kerkbestuur zijn alleen die predi- kanten en ouderlingen benoembaar, die leden zyn of geweest zn\'n van een Classikaal Bestuur. De leden der Synode worden gekozen, voor zoover z;j predikanten zn\'n, uit de leden der Provinciale Kerkbesturen en hunne secundi; de ouderlingen uit hen, die als zoodanig in de Provinciale Kerkbesturen en in de Classikale Besturen zitting hebben of gehad hebben en uit de secundi der eerstgenoemden. Niemand kan ten zelfden tijde lid zijn van een Classikaal Bestuur en van een Provinciaal Kerkbestuur ³). Een lid van eenig Classikaal Bestuur, geroepen wordende tot een Provinciaal Kerkbestuur, treedt, by aanvaarding van deze benoeming, in de eerste betrekking af en wordt door zn\'nen secundus vervangen⁴). 1) Door de Kerk. Volgens de organisatie van 1816 werd het raoderamen der Synode jaarlijks en werden de Leden dier vergadering en de overige kerkelijke



		Art. 4�6.
		7


		besturen de eerste maal onmiddellijk, vervolgenB uit eone nominatie, door den Koning benoemd. 2) Voor den lijd van drie jaren. Ten gevolge van de reorganisatie van 1874 hoeft dit art. de belangrijke verandering ondergaan, dat de driejarige zitting der leden van de Synode, reeds langen tjjd wenscheljjk geacht, daarin uitgesproken is. In werking gekomen d. 31 Maart 1875. /ie op art. 56. 3) Niemand kun, enz. Volgens het A. R. van 1816 (art. 56) fungeerde elk lid van het Prov. Kerkbestuur als Praeses bij de moderatoren van zijn Ciassi- kaal ressort. 4) Staat het een lid van een Class. Best. vrij, ingeval bij, secundus zijnde, bij het l\'rov. Kerkbestuur, naar al. 3 van het volgende art. optreden moet, voor het Prov. Kerkbestuur te bedanken on lid te blijven van het Class. Bestuur? Meen; want hij is, van het oogenblik af, dat bericht gekomen is van do ont- stontenis van zijn primus, lid van het Prov. Kerkbestuur. Hij kan hiervoor bedanken, maar heeft opgehouden lid te zijn van hot Class. Best. Verg. 1886, bl. 210. Art. 6. Aan elk der leden van de besturen boven den Kerkeraad wordt een secundus \') toegevoegd, die de vereischten heeft om als lid op te treden. By tijdelijke ontstentenis⁸) van den primus treedt de secundus voor hem op als gewoon lid ³). Bij aftreding tusschentijds⁴) van den primus wordt de secundus gewoon lid gedurende den diensttijd van den primus. De secundus van den secretaris of scriba vervangt alleen in het laatste geval den secretaris of scriba in zijne bijzondere betrekking. Als een secundus gewoon lid geworden is, verkiest de eerstvolgende vergadering van het bevoegde collegie een ander tot zijn secundus ^b). 1) Een secundus. Door deze bepaling wordt kennelijk bedoeld, �dat elk lid zijn eigen afzonderlijken secundus hebben zal en geen twee of meer leden dezen geineen kunnen hebben." Verkl. der Syn. Comm., waarmede zich de Synode vereenigd heeft. 1858, Bijl. B, bl. 37. De rereischte» van een secundus zie art 5. Ken voorstel tot uitbreiding van dit art., ten einde te voorkomen, dat iemand, die lid is van een Kerkelijk bestuur, ook nog secundus zij van een ander lid van datzelfde bestuur, is door de Synode als onnoodig afgewezen. 1879, bl. 102, 104. 2) Hij tijdelijke ontstentenis. Hoe te handelen in de gevallen van vruchteloos door de class. vergaderingen gedane benoemingen? Volgens de verklaring der Synode van 1860, eene andere interpretatie, van 1858, retificeer�nde, �wil art. 6 in zijne 2e en 3e al. duidelijk genoeg den primus steeds door zijn secundus doen vervangen voor den geheelen diensttijd van den primus, wanneer deze, onverschillig of zulks v��r dan na zijne workolijke optreding plaatsheeft, buiten staat is zijne betrekking waar te nemen", en de eerstvolgende class. verg. kiest naar al. 5. 1860, bl. 128. 3) Als gewoon lid. Dus: de secundus van den Praeses of den Assessor treedt niet als Praeses of Assessor op. In plaats van den Praeses treedt de Assessor, in plaats van den Assessor het oudste lid op als zoodanig. Zoo ook in de vol- gende alinea. 4) Bij aftreding tusschentijds. Indien het oudsto lid bij een Classikaal Bestuur in de tusschentijds opengevallen plaats van den Assessor en de secundus van den Assessor als lid opgetreden is, moet de door de class. vergadering nieuw



		Art. 6�11. 9

		zake benoeming van diakenon te Leiden duur een on voltallig kiescollegie: 1869, Bijl. B, bl. 165�169) voor goed weg te nemen. 1870, bl. 168�170; 1871, bl. 175�182, 286, 287. Akt. 10. De leden der kerkelijke besturen stemmen in de ver- gaderingen, tot welke z\\j zijn afgevaardigd, altijd hoofdelijk, en zonder aan lastbrieven gehouden te zijn. Elk lid is verplicht zyne stem bepaald uit te brengen, tenzij de vergadering hem van die verplichting ontslaat. Art. 11. De zorg\') voor de belangen, zoo van de Christelijke Kerk in het algemeen als van de Hervormde in het bijzonder, de handhaving \') harer leer ⁸), de vermeerdering der godsdienstige kennis, de bevordering van christelijke zeden, de bewaring van orde en een- dracht, en de aankweeking van liefde voor Koning en Vaderland, moeten steeds het hoofddoel zn\'n van allen, die, in onderscheidene betrekkingen, met het kerkelijk bestuur belast zyn. 1) De zorg, enz. Dit art. is, met eene kleine verandering in den aanhef, overgenomen uit het Regl. van 1816. In art. 9 las men: �De zorg voor de be- langen zoo van het Christendom in het algemeen als van de Hervormde Kerk in het bijzonder, de handhaving" enz. De veranderde redactie heeft ten gevolge, dat nu de woorden �handhaving harer leer" niet alleen op de Herv. Kerk, maar ovenzeer op de Christelijke Kerk in het algemeen betrekkelijk zijn. 2) Handhaving is niet alleen, zelfs niet in de eerste plaats te verstaan van handhaving door kerkrechtelijke uitspraak en is niet hetzelfde als beslissing van leerstellige geschillen. In 1816 heeft de Commissaris Generaal, in zijn namens den Koning aan de Classis van Amsterdam gegeven antwoord op hare bezwaren tegen de instelling der Alg. Synode, uitdrukkelijk verklaard, dat de beslissing van leerstellige geschillen van de bevoegdheid der Synode was uitgesloten, hoewel de handhaving der leer niet alleen aan de Synode, maar aan alle ker- kelijke besturen bleef opgedragen. �Het Synode wordt thans niet opgeroepen om leerstellige geschillen te beslissen, maar om de Kerk te besturen. Wat de leer zelve betreft, zijn de verpligtingen van deszelfs leden, en die van alle andere Kerkbesturen begrepen in dit 9e Artikel van het Alg. Regl., hetwelk met ronde woorden van hen vordert de handhaving van de leer der Hervormde Kerk."* Vraagt men, hoe het mogelijk is, dat eene Synode geen leerstellige geschillen beslissen mag en toch de leer moet handhaven, de woorden door den Commis- saris Generaal bij de opening der eerste Synodale Vergadering gesproken, geven zijne bedoeling vrij duidelijk te kennen: �Door de ondervinding voorgelicht, zult gij de zuiverheid van de leer door den eenigen goeden waarborg verzekeren, namelijk door het vaststellen van inrigtingen, geschikt om den waren Christe- lijken geest in Leeraars te versterken door de vermeerdering van godsdienstige kennis." De leer wordt gehandhaafd door prediking, door onderwijs, door weder- legging van dwalingen en teregtwijzing van dwalenden, m. e. w. door al wat de godsdienstige kennis kan bevorderen. Tot zulk eene handhaving werden ook naar het vroeger vigeerend art. 27 van het Regl. op het examen, de Candidaten tot den h. d. verplicht. En wat handhaving door kerkrechtelijke uitspraak betreft, deze mag alleen plaats hebben, naar art. 3 al. 2 van het Regl. voor K. Opz. en Tucht, in geval van openbaren strijd met den geest en de beginselen van de belijdenis der Hervormde Kerk.



		10 Alg. Rbglement.

		3) Leer. Niet hetzelfde als de leerstukken der Her». K.; niet de leer, zooals die vorvat is in de z.g. formulieren van cenigheid. Deze beteokenis is noch in 1816 bij de samenstelling van het Regl., noch en veel minder in 1851, toen men elke verklaring of hjjvooging, b. v. naar het Evangelie, onnoodig rekende, aan het woord leer gehecht en is in allen gevalle onmogeljjk geworden, nu het tot Ho Christelijke Kerk in \'t algemeen, zoowel als tot de Hervormde in \'t bij- zonder in betrekking is gebracht (iecne leer zal als on-hervormd kunnen gewraakt worden, die den toets van christelijkheid kan doorstaan, \'t Blijft dus bij ,,den geest en de hoofdzaak" of �de beginselen van do belijdenis der Ned. Herv. Kerk." Zie Regl. Oodsd. ond. art. 39, �. en T. art. 3 on op het examen, art. 27. Do woorden �handhaving harer leer" zijn herhaaldelijk aangevallen en hunne verwjjdering of wijziging in dien zin, dat er voor in de plaats gesteld word: �handhaving van het evangelie" of �van de beginselen van het Protestantisme" of iets dergelijks, is meermalen verlangd, o. a. in 1874, toen een geheel nieuw art. 11, waardoor allo gevaar van conscientie-dwang van de kerk zou moeten vorwjjdord worden, door de Synode provisioneel is aangenomen. De Synode van 1875 heeft echter, naar de considerati�n van de overgrooto meerderheid der Prov. Kerkbesturen en Class. Vergaderingen, geoordeeld het art. onveranderd te moeten laten. Zij heeft het niet onduidelijk uitgesproken, dat deze bepaling in geen anderen zin verstaan en op geenc andere wijze toegepast mag worden, dan in de overige regll. is aangewezen. Zie 1874, bl. 138 � 158, 175�179, 180�185, 189�191; 1875, bl. 200-250, 286-289. Verg. het over dit art. verhandelde in de vergg. van 1872 en 1873, alsmede de verklaring van de aan- gevallen woorden, gegeven in de Synode van 1878, bl 382, 383, 404, 405 on in die van 1879, bl. 346. Op wegneming dezer woorden is o. a. aangedrongen in 1887 door den ring Kraneker; daarmede zou, naar het oordeel van don ring oen twistappel uit de Kerk worden verwijderd; de Synode heeft evenwel geoordeeld, aan dit verzoek geen gevolg te mogen geven, omdat juist door dio wegneming een nieuwe twistappel zou worden geworpen. 1887, bl. 374. Abt. 12. Geene algemeen verbindende reglementen, of veranderingen in de bestaande, kunnen worden vastgesteld dan door de Synode¹). Geene bijzondere reglementen voor provinciale ressorten, ot ver- anderingen daarin, kunnen in werking worden gebracht, dan door de Provinciale Kerkbesturen, na de goedkeuring der Synode te hebben ontvangen; geene bijzondere reglementen voor classikale ressorten \'), of\' ver- anderingen daarin, dan door de Classikale Besturen, na de goedkeuring der Provinciale Besturen te hebben erlangd; geene bijzondere reglementen voor de ringen ³) of veranderingen daarin, dan door de ringsvergaderingen, na de goedkeuring van de Classikale Besturen te hebben ontvangen. Deze goedkeuring van een hooger bestuur mag niet geweigerd worden, tenzij het blijken mocht, dat de bijzondere reglementen met de algemeene in strijd zyn. Dispensatie kan alleen gegeven worden van die bepalingen, welke uitdrukkelijk bh de reglementen zyn aangewezen, en op de wijze daarbh\' voorgeschreven.



		Art. 11�13. 11

		J) Door de Synode. Op du wijze, zooals in Art. 62 is bepaald. Oorspronkelijk had art. 12 eonc tweede alinea van dezen inliond: �In zaken waarbjj classikale vergaderingen, Kerkeraden en gemeenten rechtstreeks belang hebben, zullen de kerkbesturen de eonsiderati�n der classikale vergaderingen inwinnen." Deze bepaling is echter den 81 Maart 1875 vervallen, nadat de Synode had vastgesteld, dat voortaan de classikale vergaderingen over alle nieuwe, van do Synode uit- gaande, reglementen of veranderingen in de bestaande, zonder onderscheid, zouden gehoord worden. 1874, bl. 367. 2) Huishoudelijke reglementen voor Classikale vergaderingen vallen niet in de termen van dit art. en hebben al/.oo goene goedkeuring van elders noodig. 1852, bl. 213. 3) Reglementen roor de ringen. \'Aio. artt. 27 -30, Alg. Kegl. i�ene voorlaatste al., voorschrijvende, dat van alle in dit art. vermelde ver- ordeningen en veranderingen kennis zal gegeven worden aan het Ministerieel Departement, is d. 1 Maart 1870 vervallen. Over afzonderlijke huishoudelijke inrichtingen der gemeenten en plaatselijke reglementen voor de benoeming van ouderlingen on diakenen en de beroeping van predikanten, zie art. 1(> van dit Regl. en art. 4 van het Kegl. op de benoeming, enz. Abt. 13. De kerkelijke besturen bepalen hunne werkzaamheden binnen de grenzen hunner bevoegdheid \')* zoodat zij niets behandelen wat uitsluitend tot den werkkring van een ander eollegie behoort. Kerkelijke besturen hebben het recht, in zaken, welke tot hunne bevoegdheid behooren, voorstellen in te dienen en voorlichting ²) te vragen bij de in opklimmenden rang naastvolgende. De verlangde voorlichting zal door deze zoo spoedig mogelijk worden gegeven. Eerstgenoemden zh\'n gehouden, de aangevraagde berichten, bescheiden en eonsiderati�n zonder verwijl op te zenden. 1) Binnen de grenzen hunner bevoegdheid. Die grenzen zijn in dit Regl., en voor de Kerkeraden bovendien nog in het Regl. op de Kerkeraden, om- schreven. De bepalingen van dit art. zijn geheel in den geest van onze oudo Kerkordeningen, die voorschreven, dat men in de hoogere vergaderingen der kerk geene zaken zou behandelen, dan die in de lagere niet hadden kunnen afgehandeld worden (Syn. v. Dordr. 1578, art. 18; v. Middelb. 1581, art. 22; v. \'s Orav. 1586, art. 27; v. Dordr. 1619, art. 30). 2) Voorlichting, enz. In 1852 heeft de Synode een met het bepaalde in dezo al. moeielijk overeen te brengen besluit genomen, nl. �dat tot bevordering van algemoene eenstemmigheid, de inlichtingen, die kerkelijke collegi�n en personen wegens de opvatting en toepassing van algemeene kerkelijke verordeningen be- hooven zullen , alleen bij de Synode, en, deze niet vergaderd zijnde, bij de Algemeens Synodale Commissie behooren gevraagd te worden, langs den daartoe aange- wezen kerkdijken weg (Handd. 1852, bl. 56 en 58; Kerk. Cour. no. 31)." Nadat een tijdlang volgens dezen regel was gehandeld, waardoor de werkzaamheden dor Synode merkelijk werden uitgebreid en haar bestuur van de algemeene be- langen der Kerk meermalen onnoodig tot de regeling van bijzondere gemeente- voorvallen afdaalde, drong in 1857 de Syn. Comm. aan op intrekking van dat besluit, als strijdig met art. 13 van het Alg. Regl.; doch te vergeefs. De lieer l\'. A. c. hugenholtz stelde in \'t volgende jaar voor, �f het bedoelde besluit alsnog terug te nemen, �f anders art. 13 van het Alg. Regl. te wijzigen. Noch



		Wijziging van Art. 14 van het Algemeen Eeglement. Art. 14. Besluiten in bestuurszaken worden, indien de aard der zaak het vereischt, ter kennis van belanghebbenden ge- bracht; indien zij personen, met name genoemd, betreffen, door toezending van een gewaarmerkt afschrift. Kerkelijke besturen, ringen, lidmaten en leden der gemeente, die door een besluit in bestuurszaken van het bestuur waaronder zij onmiddellijk geplaatst, zijn, vermeenen bezwaard te zijn, ^ hebben het recht, zich bij het in opklimmenden rang volgend /f"-M.* bestnnr te beklagen, dat in deze zaak een eindbesluit nemen zal. ^/^^�_m



		Abt. 13�15.
		13


		en onderscheiden blijven van die bedoeld in art. 15, zoodat zij dan ook niet, zooals deze laatste, door alle leden van het bestuur, maar alleen door President en Scriba of Secretaris behoeven onderteekend te worden." 187B, Bijl. B, bl. 194�198. Menigvuldig zjjn dan ook de in de Syn. Handelingen voorkomende beslissingen dor Syn. Commissie, waarbij de aanvragen om vernietiging van besluiten werden afgewezen, op grond dat art. 14 geen vernietiging van besluiten toelaat. Zie, o a. de niet oritvankeljjk-verklaring der kerkernden van Hellevoet- sluis en Schoonhoven, vragende vernietiging van beslissingen van het Provinciaal Kerkbestuur van /.-Holland, op hunne tegen de beslissingen der respectieve class. besturen ingediende bezwaren; des eersten in zake de opheffing oenor predikantspluats, des tweeden in zake het houden eener derde collecte bij som- mige godsdienstoefeningen; beide t. a. p. 1876. In den zin van eindbeslissing, waarvan geen app�l is of vernietiging kun gevraagd worden, is ook in 1865 door het Prov. Kerkbestuur van Utrecht en in 1875 door het Prov. Kerkbestuur van Groningen uitspraak gedaan, ter zake van bezwaren tegen het desapprobeeren van gedane beroepingen. In de Kerkelijke Courant van 20 Nov. (no. 48) 1872 leest men, van de Syn. Commissie: �Naar daartoe verkregen aanleiding worden de Kerkelijke Besturen opmerkzaam gemaakt, dat �Besluiten" van Kerkelijke Collegies niet gelijk kunnen gesteld worden met uitspraken in zaken van tucht, noch met beslissingen in Kerkelijke geschillen en deshalve geenszins vallen in de termen van art. 15 Alg. Regl." 2) Geschil. Dit woord is hier minder juist gekozen en kan tot misverstand aanleidiug geven. Tusschen een lager en hooger kerkelijk bestuur kan geen geschil bestaan (zie art. 68 Regl. voor Kerkelijk Opzicht en Tucht); een lager Bestuur kan zich bezwaard gevoelen over liet besluit van een hooger. Uu beslis- sing in zaken van geschil valt onder art. 15 en is gereglementeerd in het regio- ment van Opzicht en Tucht, artt. 67�71. 3) Eindbeslissing. Een Kerkelijk Bestuur welks �Besluit" wordt vernietigd is geen bezwaarde in wettelijken zin. 1875, bl. 98�101. Abt. 15. Iedere beslissing \') van een kerkelijk collegie is vatbaar voor hooger beroep bh\' het in opklimmenden rang volgend collegie. Van beslissing, in hooger beroep gevallen, wordt geen nieuw app�l toegelaten, doch kan alleen vernietiging worden gevraagd¹) wegens schennis of verkeerde toepassing der reglementen ³). Het verzoek tot vernietiging van uitspraken van Classikale en Pro- vinciale besturen, alsmede van de Waalsche Commissie wordt gedaan bh\' de Algemeene Synodale Commissie ⁴), die in dezen beslist. In geval van vernietiging ⁵) wordt de zaak verzonden aan een ander collegie van geleken rang, als dat de vernietigde uitspraak heelt gewezen. Als ook dit collegie uitspraak heeft gedaan, is de zaak definitief beslist. v De Synode, geroepen om, hetzg in eersten aanleg, hetzh\' in hooger beroep, uitspraak te doen, wordt bh\' uitloting ⁵) verminderd op de helft harer leden. Indien van die uitspraak herziening wordt gevraagd, wordt de zaak voor de geheele Synode gebracht, die haar definitief beslist. 1) Iedere beslissing. De vraag, of volgens deze bepaling ook niet aan



		Art. 15 worde aldus gelezen: Van iedere uitspraak in zaken van tucht, door een kerkelijk bestuur gedaan, kan de bezwaarde in hooger beroep komen bij het in opklimmenden rang volgend bestuur. Van eene uitspraak, in hooger beroep gedaan, wordt geen nieuw beroep toegelaten , doch kan alleen vernietiging worden gevraagd, wegens schennis of verkeerde toepassing der Regle- raenten. Het verzoek tot vernietiging van eene uitspraak van een Classicaal Bestuur of Provinciaal Kerkbestuur, alsmede van de Commissie tot de zaken der Waalsche Kerken , wordt gedaan bij de Algemeene Synodale Commissie, die in dezen uitspraak doet. In geval van vernietiging, wordt de zaak verzonden aaneen ander bestuur van gelijken rang als dat, hetwelk de vernie- tigde uitspraak gedaan heeft. Dit bestuur doet alsdan eind- uitspraak. De Synode, geroepen om, hetzij in eersten aanleg, hetzij in hooger beroep, uitspraak te doen , wordt bij uitloting vermin- derd op de helft harer leden. Indien van die uitspraak herziening wordt gevraagd, dan wordt de zaak voor de geheele Synode gebracht, welke eind- uitspraak doet. Dezelfde regelen gelden voor het nemen van beslissingen in zaken van kerkelijke geschillen. //r <%^»./«P^v/



		14 Alg. Reglement. den klager recht op app�l moest gegeven worden, is herhaaldelijk door de Synode ontkennend beantwoord; zie de aant. op art. 33 Regl. voor Kerkelijk Opzicht en Tucht. 2) Over de vraag, of kerkelijke Besturen wier uitspraak door eene uil- spraak in hooger beroep vernietigd is, cassatie kunnen aanvragen, zie op art. 56 Regl. voor Kerkelijk Opzicht en Tucht. 3) Schennis of verkeerde toepassing der regll. Zie over de beteekenis hiervan hot aangeteekende op art. 56 van het Regl. v. Kerkelijk Opzicht en Tucht. 4) Bij de Alg. Synodale Commissie. De Synode bezit geene bevoegdheid om van eenig verzoek tot cassatie kennis te nemen. Verg. Regl. v. Opz. en Tucht, art. 59; Syn. Handd. 1863, bl. 156, 157. 5) In geval van vernietiging. Een voorstel van den heer sch�rbeque boeije, om deze al., en, in verband daarmede, art. 59 Regl. v. Opz. en T. z�� te wijzigen dat de verzending naar een ander collegie alleen plaats grijpe, wanneer de vernietiging der uitspraak is geschied wegens schending der bij de reglementen voorgeschreven vormen, is met de verduidelijking, die eene commissie voor nieuwe wetsvoorstellen er aan gegeven had, t. w. dat in geval van vernietiging wegens verkeerde toepassing der reglementen de zaak door de Synodale Commissie defini- tief worde beslist, verworpen door de Synode in 1875. Handd. bl. 44, 125�128, 130 � 138. Een soortgelijk voorstel, voorloopig aangenomen in 1865 Handd. bl. 256), was onaannemelijk geacht in 1866 (Handd. bl. 121, 134�136). Bij beide gelegenheden oordeelde de Synode: �dat in de bedoelde gevallen de Synodale Commissie eene bevoegdheid zou verkrijgen, welke met hare oorspronkelijke instelling niet is overeen te brengen en in strijd zou komen met de onmiskenbare bedoeling dor kerkelijko wetgeving om de eigenlijke rechtspraak alleen bij de kerkelijke besturen te doen berusten; de Commissie zou dan niet slechts Hof van cassatie, maar tevens Hof van app�l worden", te meer, daar �schennis en ver- keerde toepassing van reglementen niet altijd zoo nauwkeurig zijn te onderscheiden." 5) Bij uitloting. De leden der Synode, die tot de uitspraken, waarvan hooger beroep, hebben medegewerkt, niet van de loting uit te zonderen; zulks zou met den eisch, dat de Synode bij uitloting op de helft van hare Zede» verminderd worde, in strijd zjjn. 1869, bl. 5, 6; 1870, bl. 5. Echter met inachtneming van art. 15 van het Regl. v. Opz. en Tucht. Zie 1872, bl. 17, 18. Art. 16. De Hervormde gemeenten, in art. 1 genoemd, behoorende tot hetzelfde geheel, en onder hetzelfde gemeenschappelijk bestuur geplaatst, zullen echter, naar hare by zond ere behoeften en omstan- digheden, hare afzonderlijke huishoudelijke inrichtingen kunnen hebben, onder de bepalingen in art. 12 voorkomende. II. BIJZONDERE BEPALINGEN. HOOFDSTUK I. Het kerkelijk hestuur in de enkele Gemeenten en de Ringen. Art. 17. De plaatselijke gemeenten blijven bepaald binnen de grenzen \'), waarin zy nu bestaan, zoolang daarin op wettige, bij



		Abt. 15�19. 15

		dit reglement aangewezen wijze, geene verandering zal gemaakt zijn. De belangen van elke dier gemeenten zyn toevertrouwd aan predi- kanten, benevens ouderlingen en diakenen, die allen door lidmaatschap aan die gemeente behooren verbonden te zijn. B� langdurige ziekte of tydel�\'k gemis^v) van een predikant der gemeente, zorgt de ring, volgens de bepalingen van het Reglement op de vacaturen, voor de vervulling van zijn dienstwerk. 1) Binnen de grenzen. De wijze, waarop veranderingen in de grensscheidingen tusschen gemeenten tot stand kunnen komen, is bepaald in art. 73, 7°. Verg. het daarbij aanget. 2) Tijdelijk gemis. Vacaturen on, naar artt. 33 � 89, Kogl. op do vac., g«- valien met vacaturen gelijkstaande. EERSTE AFDKEL1NO. De Kerkeraden. Abt., 18. �n alle gemeenten, waar het perjsoneel daartoe niet ont- breekti zal een Kerkeraad zijn. (temienten, die, door gebrek aan genoegzaum geschikt en gewillig personeel, geen Kerkeraad kunnen hebben, «ijn geplaatst onder het toezicht! van het Classikaal Bestuur, hetwelk niet den predikant, ot\'bij vacature met den consulent, doen zal, wat d�s Kerkeraads is \'). 1) Hetwelk � doen zal, wat den Kerkeraads is. Het Classikaal Bestuur ia bevoegd om daartoe, in voorkomende gevallen, zich door eene commissie uit zijn midden te laten vertegenwoordigen. Zie art. 1 al. 4 van het regl. voor de Kerkeraden. Abt. 19. De Kerkeraad wordt onderscheiden \') in algemeenen en bijzonderen. De algemeene, die in alle gemeenten, grootere of kleinere, bestaat, is samengesteld uit ��n of meer predikanten en uit ouderlingen en diakenen. Tot den bijzonderen, die slechts in gemeenten met drie of meer predikanten gevonden wordt, behooren alleen predikanten en ouder- lingen, terwijl diakenen aldaar ook ) een afzonderlijk collegie uitmaken. De Kerkeraad vertegenwoordigt en bestuurt de gemeente; en wel de algemeene* of ook de bijzondere Kerkeraad, naarmate de zaken, die te behandelen zijn, tot den eenen of tot den anderen behooren. 1) De Kerkeraad wordt onderscheiden, enz. Zie art. 2 Regl. voor de Kerke- raden. Hier is niot te denken aan twee onderdeelen van den Kerkeraad, het eene algemeene, het andere bijzondere Kerker, genoemd, maar aan ��n ligchaam, bij onderscheiding algemeene en bijzondere Kerkeraad geheeten, welke onderscheiding alleen plaats heeft in gemeenten van drie of meer predikanten. Een andere regeling der verhouding tusschen den algemeenen en den bijzondere» Kerkeraad, gewenaebt door den Ned. Herv. Kerkeraad van Amsterdam, is door de Synode niet noodig geoordeeld. 1864, bl. 300, 318�320, 326.



		Wijziging van Art. 18 van hetAlgemeen E eg Ie in ent. Art. 18 worde aldus gelezen: �Art. 18. In alle gemeenten, waar het persweel daartoe niet ontbreekt, zal een kerkeraad zijn. Gemeenten, die door gebrek aan genoegzaam geschikt en gewillig personeel geen kerkeraad kunnen hebben, of wier kerkeraad tijdelijk de bevoegdheid heeft verloren tot het nemen van besluiten, zijn geplaatst onder het toezicht van het Classicaal Destuur (of, zoo noodig, van het Provinciaal Kerkbestuur), hetwelk met de overgebleven kerke- raadsleden en, ingeval een consulent moet optrecen, inet dezen, doen zal wat des kerkeraads is, en bevoegd is tot al hetgeen in dit Reglement en in de Bijzondere Eegleinenten aan den kerkeraad is opgedragen." Aldus vastgesteld door de Algemeene Synode der Nederland- sche Hervormde Kerk den 27»ten Augustus 1889, en, na ken- nisgeving aan Z. M. den Koning, volgens Art. 1 der Wet van 10 September 1853 (Staatsblad N°. 102), uitgevaardigd door de Algemeene Synodale Commissie, om in werking te treden den 15\'len Januari 1890.



		16 Alg. Reglement.

		2) Ook, d. i. Behalve dat zij tot den algemeenen kerkeraad behooren, maken zij voor de kerkelijke armverzorging een afzonderlijk collegie uit, als zoodanig van den kerkeraad onderscheiden, daar het handelt onder medewerking en goed- keuring van den kerkeraad. Itegl. voor dediac, art. 3. Verg. ook het hier vlg. art. Art. 20\'). Aan predikanten is toevertrouwd en aanbevolen: de openbare verkondiging des Evangelies; het bedienen van Doop en Avondmaal; de leiding der openbare godsdienstoefening; de huwe- lyksinzegening; het geven van godsdienstonderwijs; de herderlijke zorg en het besturen\') van al de vergaderingen des Kerkeraads. Aan ouderlingen is toevertrouwd en aanbevolen: met de predikanten bezig te zn\'n in de herderlijke zorg voor de gemeente; de bevordering van en het toezicht op het godsdienstonderwijs en de handhaving van orde en tucht; voorts het ijverig samenwerken met dezen in alles, wat aan de christelijke volmaking der gemeente kan dienstbaar wezen. Aan diakenen is toevertrouwd en aanbevolen de meer bijzondere zorg voor de armen der gemeente. Daartoe zn\'n zij belast met het dagelijksch beheer der diaconie-goederen, met het innen van alle, onder welken titel ook, aan de diaconie der gemeente aankomende gelden, met de inzameling der liefdegaven en met het besteden van dit een en ander tot die godsdienstige en zedelijke einden, welke de christelijke gemeente voor hare armen beoogt. In gemeenten met ��n of twee predikanten doen zn\' dit onder medewerking, en in die met drie of meer predikanten onder toezicht van predikanten en ouderlingen. Het vaststellen van collecten ⁸), de zorg voor de diaconie-goederen, alsmede voor de geestelijke behoeften der armen, is overal aan pre- dikanten, ouderlingen en diakenen te zamen opgedragen. 1) Dit art. is nader uitgewerkt in het Regl. voor de Kerkeraden, 3e en 4e Afdeeling en in het Regl. voor de diaconi�n. 2) Het besturen enz. Zie de aant. op art. 21 7°, Regl. voor de Kerkeraden. 3) Collecten. Kaar het verband schijnen hier alleen collecten voor de armen bedoeld te zijn, daar deze al. evenals als art. 16, 2°, van het Regl. voor de Kerkeraden bepaaldelijk handelt over het behartigen van de belangen der armen. De Synode heeft echter in 1855 en 1860 geoordeeld, dat hier alle collecten bedoeld zijn, onverschillig met welke bedoeling zij gehouden worden. Verg. de aanteekening op het aangehaalde artikel. � Omtrent het instellen van collecten tot andere doeleinden vindt men soms in huishoudelijke regll. overleg met de kerkel. administratie voorgeschreven, zooals o. a. te Schoonhoven. Zie de uit- spraak in hooger beroep van het Prov. Kerkb. van Z. Holland, aangehaald in de Kerkel. Cour. 1875, n°. 49. Akt. 21. De Kerkeraden geven, wanneer zij verkeerdheden ont- dekken in de administratie der kerkelijke goederen, daarvan kennis aan het Classikaal Bestuur \'). 1) Zie Regl. voor de kerker., art. 16, 4°; Alg. Regl., artt. 43, 6°; 51, 6°. Art. 22. De censuur over de leden der gemeente, met uitzondering van de predikanten, zoowel emeriti als dienstdoende, van de ouder-



		Akt. 19�24. 17

		lingen, de diakenen en de candidaten tot den heiligen dienst, geschiedt, ter eerster instantie, door den kerkeraad, van welks uitspraken men zich kan beroepen op het Classikaal Bestuur; alles overeenkomstig het Reglement voor kerke] ij d opzigt en tucht. Akt. 23. Het recht tot benoeming van ouderlingen en diakenen, en tot beroeping van predikanten, berust by de gemeente. Deze zal, behoudens de verkregen rechten van derden, dit of zelve uitoefenen, of door hen, die zy daartoe bepaaldelijk machtigt, doen uitoefenen, naar gelang zulks, in nader te maken byzondere regle- menten op de kerkeraden en de predikantsberoeping, zal worden vastgesteld. Tot dat daarin zal zyn voorzien \'), blyven de bestaande bepalingen van kracht en toepassing. 1) Tot dat daarin zal zijn voorzien. Na een groot aantal vergeefsche pogingen, door de Synode aangewend, om aan dit artikel uitvoering te geven, is eindelijk in 1866 tot stand gekomen en den 1 Maart 1867 in werking gebracht het Regl. op de benoeming van ouderlingen en diakenen en de beroeping van predikanten. Abt. 24. Wettig verkregen rechten van collatoren \') worden ge- eerbiedigd, tot zy door wet of overeenkomst zullen zyn opgeheven \'). Tegen die verkeerdheden of misbruiken, die met het bestaan of de uitoefening van dit recht gepaard gaan of daarbij plaats kunnen hebben, zullen door de Kerk de noodige maatregelen ³) worden ge- nomen of uitgelokt. Geen Kerkeraad of gemeente kan het recht van vrye beroeping in eene collatie veranderen, noch ook immer aan iemand overdragen. 1) Collatoren. De woorden, die hier volgden: �en floreenplichtigen," zijn, evenals de vermelding van benoeming door floreenplichtigen in het Regl. op de vac., art. 58, vervallen den 1 Jan. 1875. Het recht tot het benoemen van pre- dikanten in Friesland, door de Synode van Ueerenveen d. 17 Juli 1804 aan floreenplichtigen opgedragen, bekrachtigd door besluit van het Departementaal Bestuur van Friesland, d. 26 Aug. 1805, was � evenals de rechten van eigen- erfden in Drenthe en Groningen � van geheel anderen oorsprong en aard, dan het eigenlijke collatierecht. Het moet geoordeeld worden niets anders te zijn, dan eene door de toen ter tijd bevoegde macht ingevoerde regeling van het stemrecht, voor welke, krachtens art. 23 Alg. Regl., de bij het Syn. Regl. op de benoeming van oudd. en diacc. en de beroeping van predd. door de nu bevoegde macht ingevoerde regeling der stembevocgdheid is in de plaats gekomen. Met de invoe- ring van gezegd Regl., den 1 Maart 1867, was het recht der floreenplichtigen tot de benoeming van predikanten jure opgeheven. Facto werd het nog uitge- oefend tot 1 Jan. 1875. Want, hoewel in 1871 reeds de wegneming der woorden �en floreenplichtigen" door de Kerk aangenomen was, bleef het nog eenige jaren in overweging, of niet het Staatsgezag moest medewerken om de bevoegd- heid der floreenplichtigen tot het benoemen van predikanten op te heffen, voor on aleer de alterati�n in de betrokken wetsartikelen tot uitvoering konden komen. De Synode van 1874 heeft echter geoordeeld, dat niets haar langer behoefde te weerhouden, om de Friesche gemeenten te brengen onder het algemeen recht der Kerkelijk Wetboek, 2e druk. 2



		Alg. Reglement.
		IS


		Kerk, vooral nadat de Min. van Justitie, d.d. 16 Aug. 1872, geheel overeen- komstig met de thans bestaande verhouding van Kerk en Staat, verklaard had, �dat het Koninklijk Besluit van 14 Sept. 1833, houdende goedkeuring van het Reglement op de verkiezing en beroeping van predikanten bij de Hervormden in Friesland, niet behoefde, ja niet kon ingetrokken worden, omdat, naar art. 1 der Wet van 10 Sept. 1853, het Kerkelijk gezag de eenigc bevoegde autoriteit is, om in de bestaande wijze van verkiezen en beroepen van predikanten bij de Hervormde Gemeenten in Friesland veranderingen te brongen." Men zie hot te dezer zake uitgebrachte Rapport 1874, blz. 243�258. Overigens bevatten do Syn. Handd , van 1868 af, eene menigte rapporten, adviezen en considerati�n op dit punt, waaronder hoogst belangrijk de rapporten 1870, Bijl. B, bl. 130�186. Verg. 1873, Bijl. B, 143�146. 2) Zullen zijn opgeheven. Bij de Wet van den 26 Dec. 1861 (Staatsbl. n°. 124), is het recht van collatie, van staatswege tot dien tjjd toe in sommige gemeenten der Ned. Herv. Kerk uitgeoefend (de z.g. Koninklijke Collati�ri), opgeheven. De particuliere collati�n bestaan nog, krachtens het Besluit van den Souvereinen Vorst van den 28 Sept. 1814 �ter regeling van het Collatierecht." Dit besluit (door ons opgenomen onder de Bijlagen tot het Regl. op de vacaturen) maakt den rechtsgrond uit, waarop het collatierecht thans rust. �Wenschelijk ware het, dat bij eene te ontwerpen Wet de afkoopbaarheid der collatierechten uitgesproken en geregeld word, opdat althans die gemeenten, welke door het collatierecht niet gebaat, maar in hare wezenlijke belangen benadeeld en gedrukt worden, zoo zij het ernstig begeeren en tot den afkoop in staat zijn, zich er van kunnen ontdoen." Prins, Het Kerkr., bl. 182 Verg. het Adres, door do Synode in 1861 aan den toenmaligen Min. van Herv. Eered., naar het Advies der Syn. Commissie, opgezonden, Handd. bl. 229�232, 306 � 309, Bijl. B, bl. 43�49; alsmede het belangrijk Advies, door de Synodale Commissie aan den Minister van Justitie d. 17 Mei 1873 gegeven, op de door Z. Exc. aan haar gerichte vragen betreffende den aard der nog bestaande particuliere collatierechten en den inhoud eener eventueele Wet op de afkoopbaarheid dier rechten, 1873, Bijl. B, bl. 166 � 170. De Synode heeft in 1875 de afkoopbaarheid bij de wet op nieuw den Minister aanbevolen en do verzekering ontvangen, dat deze zaak bij Z. Exc. een punt van ernstige overweging blijft uitmaken. Handd., bl. 187, 194, Bijl. B, bl. 137. Eene duidelijke en beknopte voorstelling van den oorsprong en aard van het collatierecht in de Ned. Herv. Kerk, met verwijzing naar geschriften, die deze zaak uitvoeriger behandelen, vindt men bij prins, t. a. p. bl. 173 � 183. 3) De noodige maatregelen. Deze zijn genomen door art. 47 Regl. op de vac. en, voor de provincie Groningen, door het Reglement op de uitoefening van het collatierecht in de voormalige Ommelanden, vastgesteld door het Prov. Kerkbest. van Gron. d. 1 Mei 1872, goedgekeurd door de Synode d. 23 Julij 1872 met de in 1881 en 1885, eveneens onder goedkeuring der Synode, aangebrachte wijzi- gingen. Bovendien heeft de Synode, tot wering van misbruiken, zich vooralsnog tegen de intrekking van het Kon. Besl. van 11 Aug. 1819, betrekkelijk do uit- oefening van het collatierecht, verklaard. 1870, bl. 215; 1873, bl. 238, 239, Bijl. B, bl 163 � 166; 1874, bl. 74, Bijl. B, bl. 137. Dit Besluit is, ovenals het vermelde Groningensche Reglement, opgenomen onder de Bijlagen tot het Regl. op de vacaturen. Art. 25. De huishoudelijke belangen der gemeente kunnen, in overeenstemming met de algem^ene of provinciale verordeningen, door



		Art. 24�30. 19

		plaatselijke reglementen¹) worden geregeld, doch zal van zulke regle- menten mededeeling aan de Classikale Besturen geschieden. 1) Hieronder zjjn niet begrepen de plaatselijke reglementen, bedoeld in art. 4 van het Reglement op de benoeming van ouderlingen en diakenen en de beroeping van predikanten. Deze behoeven wel degelijk de beoordeeling van het Classikaal Bestuur en de goedkeuring van het Provinciaal Kerkbestuur, wat voor de hier bedoelde niet noodig is. Verg. aant. op art. 29 Regl. voor de Kerkeraden. TWEEDE APDEELII�. De Ringen. Art. 26. Predikantsplaatsen van ��ne gemeente of van eenige gemeenten te zamen worden vereenigd tot ringen. Naar plaatselijke omstandigheden is die vereeniging z�� ingericht, dat de dienst in de gemeenten, ook bij vacature en andere ongele- genheden, steeds behoorlijk kan worden waargenomen. In de bestaande verdeeling kunnen geene veranderingen worden gemaakt, dan door de Provinciale Kerkbesturen, na vooraf de consi- derati�n der in de zaak betrokkene Classikale Besturen te hebben ingewonnen. Van de gemaakte veranderingen zal kennis gegeven worden aan de Synode. Art. 27. De predikanten, dienstdoende bij gemeenten tot zooda- nigen ring behoorende, zijn verplicht tot onderling hulpbetoon, ingeval van nood, behoudens de bepalingen op het hulppredikerschap. Zij moeten, bij vacature, zorgen voor de vervulling van al de deelen van het herder- en leeraarwerk, die hun ter waarneming door het reglement op de vacaturen worden opgedragen. Art. 28. Tot dat einde verdeelen zij onderling de consulentschappen voor de verschillende gemeenten, en maken huishoudelijke bepalingen ten opzichte van het godsdienst-onderwijs, den openbaren eeredienst en het herderlijk werk in de hulpbehoevende gemeenten; een en ander onder goedkeuring van het Classikaal Bestuur. Art. 29. De ringen vergaderen, zoo dikwerf zij dit noodig achten, in de hoofdplaats van den ring, of in eenige andere plaats, door hen zelve te bepalen, en kiezen jaarlijks uit hun midden een Fraetor, Vice-Praetor, Scriba en Quaestor. De Waalsche predikanten \') zijn leden der ringsvergaderiug. 1) Hoewel du betrekking der Waalsclio predd. tot den ring of\' de ringsver- gaderingen niet omschreven is, belmoren zij toch beschouwd te worden als leden van de ringsvergadering, voor zooveel betreft de werkzaamheden, vermeld in art. 30 al. 2 van het Alg. Regl. Antw. der Synode aan den Ring Leeuwarden, 1871 , bl. 345. 2*



		20 Alg. Reglement.

		Abt. 30. Van het hun b� artt. 27�29 van dit reglement opgedragen werk zh\'11 zy verantwoordelijk aan het Classikaal Bestuur, waaronder zy behooren. Hunne verdere werkzaamheden bestaan in de overweging en behan- deling van onderwerpen, den godsdienst en het Christendom, de bevordering van bijbelkennis en de waarneming van hunne bediening betreffende. Jaurlyks zenden zy een verslag van hunne werkzaamheden in b\\j het Classikaal Bestuur \'). 1) Hij het Classikaal Bestuur. De woorden, die aan \'t slot van deze al. voorkwamen: �dat deze verslagen, door het Provinciaal Kerkbestuur, doet toe- komen aan de Synode", zijn met 1 Maart 1871 vervallen, in aanmerking genomen zijnde, dat de Classikale Besturen de aangewezen collegi�\'n zijn, om toe te zien, dat de voorschriften omtrent de ringen behoorlijk worden opgevolgd. 1869, bl. 8, 9, 83: 1870, bl. 73, 74, 79. Art. 31. De ringsvergaderingen hebben het recht\'), om by de onderscheidene kerkbesturen, waaronder zij behooren, voorstellen in te leveren, maar zij zijn wederkeerig verplicht, de door dezen verlangde berichten, considerati�\'n en bescheiden ten spoedigste in te zenden. 1) Hebben het recht. Aan de ringen is hiermede hetzelfde recht toegekend, wat art. 13 al. 2 aan do kerkelijke besturen is gegeven. Zij hebben zich te wenden tot het Classikaal Bestuur, waaronder zij behooren, en door het Class. Bestuur tot de hoogere kerkbesturen. Zie: Besluit der Synode van 3 Aug. 1853, omtrent de wijze van correspondeeren tusschen kerkelijke lichamen, opgenomen onder de Bijlagen tot dit reglement. Over een ander zeer belangrijk recht den ringen toegekend, zie art. G6 van het Regl. voor O. en T. Art. 32. Verschillen \') in en tusschen de ringsvergaderingen, en tusschen deze en de Kerkeraden, worden onderworpen aan de be- slissing van het Classikaal Bestuur. 1) Verg. Regl. voor Kerkelijk Opzicht en Tucht, art. 68. HOOFDSTUK II. Het Kerkelijk Bestuur over meer Gemeenten te zamen. EERSTE APDEELINO. Algemeene Bepalingen. Art. 33. Meerdere, in elkanders nabyheid gelegene gemeenten worden, ter geregelde uitoefening van het kerkelyk bestuur, vereenigd tot dassen. De gezamenlijke dassen in ��ne provincie vormen een provinciaal ressort.



		Art. 30-35. 21

		Art. 34. Er z\\jn de navolgende provinciale ressorten met hunne classen: Gelderland, met G classen: Arnhem, Nijmegen, Zutphen, Tiel, Bommel en Harderwijk. Zuidholland � 6 � \'s Gravenhage, Rotterdam, Leiden, Dordrecht, Gouda en Brielle. Noordholland � 5 » Amsterdam, Haarlem, Alkmaar, Hoorn en Edam. Zeeland , 4 » Middelburg, Zierikzee, Goes en IJzendnke. Utrecht � 3 � Utrecht, Amersfoort en Wijk. Friesland � 5 � Leeuwarden, Sneek, Franeker, Dok- kum en Heerenveen. Overysel � 3 � Zwolle, Deventer en Kampen. Groningen � 4 , Groningen, Winschoten, Appinge- dam en Onderdendam. Noordbrabant met Limburg¹) » 5 , \'s Hertogenbosch, Breda, Heusden, Eindhoven en Maastricht. Drenthe » 3 � Assen, Meppel en Coevorden. De Waalsche gemeenten maken een afzonderlijk kerkressort uit²). De Presbyteriaansch-Engelsche en Schotsche gemeenten behooren tot de kerkelijke ressorten der Nederduitsche gemeente in de stad, waar zij gevestigd z\\jn. 1) Noordbrabant met Limburg. Ten gevolge van de opheffing van het Kerk- bestuur van Limburg, waarvoor irj de plaats gekomen is een Classikaal Bestuur van Maastricht, aldus geredigeerd on in werking gekomen 31 Maart 1875. Zie 1674, bl. 364�366. Daarmede overeenkomstig zijn gewijzigd al de artt., waarin het Kerkbestuur van Limburg vermeld was, b.v. artt. 36, 37, 48, 50, 56. 2) De Waalsche gemeenten, een afzonderlijk kerkressort. De Synode van 1871) heeft besloten geen gevolg te geven aan de voorstellen der Cliiss vergg. van Haarlem, Wijk en Goes om de Waalsche Commissie gelijk te stellen met een Class. Best. met exceptioneele bevoegdheden. De vergadering was van oordeel, �dat dit voorstel geene rekening hield met hit schoon verleden en het nut ook thans nog door de Waalsche Kerken uitgeoefend; dat het daarenboven ingreep in de rechten, die deze kerken als vroeger Synodaal ressort bezitten en in strijd is met het in onze kerkelijke wetgeving vigeerend foederatief beginsel; terwijl het eindelijk ook ongeraden is, in den tegenwoordigen stand van zaken, nieuwe redenen van ontevredenheid in het leven te roepen" (Weekbericht in de K. C. n^�. 32, 9 Aug. 1879). Belangrijk is het met algemeenc stemmen goedgekeurde te dezer zake uitgebrachte rapport, 1879, bl. 104�110. Art. 35. In de grensscheidingen der classen en in de bepaling der hoofdplaatsen zullen geene veranderingen kunnen worden gemaakt, dan door de Synode, op voorstel van de Classikale Besturen, die er in betrokken z\\jn, na gehoord te hebben de Provinciale Kerkbesturen waaronder z\\j ressorteeren.



		Alg. Rkulkment.
		22


		Van alle zoodanige veranderingen zal terstond kennis worden gegeven aan het daartoe aangewezen Ministerieel Departement. Art. 36. De belangen van de gezamenlijke gemeenten, indeafzon- derlijke gedeelten der Nederlandsclie Hervormde Kerk, z\\jn toever- trouwd aan Classikale Vergaderingen (overeenkomstig de bepalingen van artt. 37 tot 40), aan Classikale Besturen en Provinciale Kerk- besturen. De belangen van de Waalsche gemeenten zijn toevertrouwd aan de Waalsche R�unie en de Commissie tot de zaken der Waalsche kerken. Art. 37. De leden der Classikale en Provinciale Besturen worden benoemd door de Classikale Vergadering, jaarlijks op den laatsten Woensdag in de maand Juni te houden in de hoofdplaats der classe ). De leden der Commissie tot de zaken der Waalsche kerken worden benoemd door eene Waalsche vereeniging of R�unie, welke, zooveel zulks mag te pas komen, de Classikale Vergaderingen vervangende, jaarlijks gehouden wordt op zoodanige plaats, als door de R�unie des vorigen jaars zal bepaald zijn. 1) Op den laatsten Woensdag in de maand Juni.* Een voorstel, naar aan- leiding van eene door de Synode afgekeurde vervroeging der Classikale Verga- dering van Zierikzee, ingebracht door den Hoogl. van bell, dat �in zeer buitengewone gevallen, ter beoordeeling van de Synodale Commissie, door deze aan een Classikaal Bestuur zou kunnen worden toegestaan, om den tijd der Classikale Vergadering op den v��rlaatsten Woensdag in de maand Juni te bepalen" is door de Synode niet aannemelijk geacht. 1874, bl. 23, 24, 197, 198, 203, 204. Met dit besluit kwam het Provinciaal Kerkbestuur van Friesland niet in strijd, toen het in 1886, de buitengewone omstandigheid in aanmerking nemende, waarin de classis Dokkum verkeerde, nl. dat al de leden van het Class. Best., op twee na, hunne bediening als zoodanig hadden nedergelegd en eveneens hunne secundi, eene buitengewone Classikale Verg. te Dokkum samenriep tot het benoemen van nieuwe leden en secundi. 1887, bl. 71, 87, 323�325, Bijl. B, bl. 173. 2) In de hoofdplaats der classe. Aan het verzoek van de classis van Edam, om deze bepaling z�� te veranderen, dat vrijheid werd gegeven om, wegens zeer bijzondere redenen, elders de classis te doen vergaderen, is niet voldaan. 1871, bl. 171, 172. Art. 38. De Classikale Vergadering bestaat uit de dienstdoende predikanten van het ressort en even zoo vele dienstdoende ouder- lingen \') als er predikantsplaatsen ²) zn\'n in dat ressort. Deze ouder- lingen^s) worde� door den Kerkeraad van iedere gemeente uit zijn midden voor rekening der gemeente ⁴) afgevaardigd. Het recht van afvaardiging van eenen ouderling heeft de Kerkeraad ook, wann��r de gemeente vacant is ⁵). In gecombineerde gemeenten met meer kerkeraden zal de afvaar- diging van de ouderlingen door hen bij toerbeurten geschieden. Afgevaardigde ouderlingen zullen zonder schriftelijk bewijs van benoeming niet ter vergadering worden toegelaten.



		Wijziging van Art. 38 al. 1 en 2 van het Algemeen Reglement. Art. 38 al. 1 en 2 worden aldus gelezen: �Art. 38. De Classicale Vergadering bestaat uit de dienst- doende predikanten van liet ressort en even zoovele dienstdoende ouderlingen als er predikanten zijn in dat ressort. Deze ouderlingen worden door den Kerkeraad van iedere gemeente, uit zijn midden, voor rekening der gemeente, afge- vaardigd. Het recht van afvaardiging van een of meer ouderlingen heeft de Kerkeraad ook, wanneer de predikantsplaats of plaatsen vacant zijn. Doet echter het Classicaal Bestuur (of het Pro- vinciaal Kerkbestuur) wat des kerkeraads is, dan vaardigt het geen ouderlingen ter Classicale vergadering af, wanneer onder de kerkeraadsleden niet een of meer dienstdoende ouderlingen zijn. In gecombineerde gemeenten enz." Aldus vastgesteld door de Algemeene Synode der Neder- landsclie Hervormde Kerk den 27sten April 1880, en, na ken- nisgeving aan Z M. den Koning, volgens Art. 1 der wet van 10 September 1853 (Staatsblad N°. 102), uitgevaardigd door de Algemeene Synodale Commissie, om in werking te treden den loden Januari 1890.