Krite Frysk en Frij"

InsWuut voor
Oudgermaanse Taal- en ! \\
aan de RijksutïiversUeit
te Utrecht

BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

Smiós cfeiiïjs

RJUERDOM\'S TESTEMINT.

Oarspronkelik Toanielsiik yn fjouwer Bidriuwen,
mei in Foarsfik.

Ien fen de fjouwer best karde, bikinde antwirden op de Priisfrage

nei it beste Toanielstik yn de Fryske tael, yn 1883

ütskreaun, troeh it Ljouwter Toanielselskip.

To Frjentsjer by
T. TELENGA.

It Toanielstik, dat ik hjirmei oan dé Ijeafhabbers fen de
Fryske tael oanbied, het meitinge nei de earepriis fen
hündert goune, dy it Ljouwter Toanielselskip yn 1883
oanbea foar it beste Toanielstik, kokker priis noch net
ütbitelle is,

Sa het it fen it jild neat krige, mar fen de eare al hwet.

Waerd it troch de karmasters biskouice as ten fen de
fjouwer beste stikken, dy \'t allegearre wol in bikroning
wirdich wieren, . . . al dalik nei dat ik it stik om bikinde
reden torêch nomd ha, kriich ik fen iinderskicdene ütjouwers
oansiik om it printsje to liften en fen Toanielselskippen om
it op \'e planken to bringen.

Flaijende en foardielige oanbiedingen binne my dien foar
it rjucht fen earste op fier ing, under oaren fen ien selskip,
dat it, unbigryplik enóch, al lézen hie ; dos line rjucht yn
striid mei de stiemoereftige bihanneling dy it ündergien het
fen it Ljouwter Toanielselskip.

Der lykwol jild fortsjinjen net myn heechste icyt wier
mei it skriuwen fen dit stik, ha ik it net forkwanselje wollen,
mar faun it better om it mar printsje to liften en üt to
jaen. Nou binne alle selskippen der like nei oan en hoopje
ik mar, dat hja sels der in bnlte wille fen habbe en oaren
der in bidte wille mei jaen scille.

Fouten scille der wol yn wêze, mar dy scille ek wol foun
ivirde, hwent dat it skerp bioardiele wirde scil, dat leit, nei
al it jinge, dat \'r mei bard is, wol foar de hdn.

Nou, as \'t oardiel den mar rjuchtfeardich is, den is \'t
my wol en scil ik eltse frjeiinlike torjuchtwizing yn tank
oannimme.

G j a 11, in boer.

R j u c r d G j a 11 s, syn soan.

Rjuerd Gosses (alde Rjuerdom), syn stcager.

B e i t s k e, hüshaldster en tsjinstfaem bij Rjuerdom.

J a b i k, in smid.

F e i k j e, hjnr dochter.

A e g e m a, doleter.

O e g e, syn skriuwer.

L y s, ? alle trije arbeiders-froulju.

Strüksma, in fjildwachter.

F o a r s t i k : Op \'e strjitte.

Ie B i d r i u w : In Sneuntojoun bij de Smid.

2e B i d r i u w: Smids Feikje.

3e B i d r i u w: Hivet dokter seit.

4e B i d r i u w : Rjuerdom\'\'s Testemint.

Rjuerdom\'s Testemint.

Op \'e Strjitte.

It toaniel is in doarpsstrjitte twishen tira rif/els huzen
yn. It is trije we op \'e neimiddei.

Sibbe 1, in smoareh arbeiderswiif, leit foar hjar doar op \'e knib-
bels to skütelwaskjen; »an de oare kant f en \'e strjitte
stiet Lys, dy net folie better is, mei in biezem to
feüen; beide binne tige suterieh yn \'e klean j Sibbel
mei in holdoek om en Lys mei it hier los en wyld
om \'e holle hingjen. Sa wirdt it girdyn ophelle.

Lys, {giet net Sibbel ta en bliuwt
mei de hunnen yn \'e siden
by hjar stean, hja seit:)
Nou, Sibbel! dou biste lijoed ek neticr mei \'t wirk, tinkt
ray; nou noch al oan \'t skütelwaskjen ?

Sibbel, (hüldt op mei skütel-

waskjen en giet oerein

Ei né, Lys! wiste ho dat komd is ? Ik hie fen nacht

net folie sliep hawn ; dat pyst fen in fanke hie hjar lytse

bek oanienwei op to gülen, en dou wiste ho de manlju

binne, dy sjogge nearne nei om; dêrom haw ik nei iten

earst in sliepke nomd en dat het hwet to lang dürre.

Ja, dy manlju der het min al in heislik krüs mei; hja
dogge thüs neat as iten en drinken, en is \'r hjar is hwet net
nei \'t sin, den rinne hja faek ek noch nei de herberch to
süpen.

En, den iitte hja it wiif mei de bern oanpiele, hwentdy
binn\' er oenares al enöch om it de memmen noch hwet
lêstiger to meitsjen.

Nou, dat leau ik, dat is oenares al do earste winst nei
it trouwen ; och sei! as dy earste grienens hwet oer is,
hwet brekt yen den dat trouwen sur op, oars net ?

Dór kinste mar donder op sizze, Lys ; hwet hie ik it
skoan do ik boerefaem wier; in hege lean fortsjinje, iten
en drinken op \'e tiid, frijers sa folie as ik hawwe woe en
gjin oerlést fen wirk; ... \'t is wier, ik wier myn eigen
master net, mar och! ik hie it oars ek frij enöch; de boer
en boerinne woene wol nei myn pipen dünsje ; de fammen
wieren \'r do tige krap en dêrom wieren hja bang dat ik
foartrinne scoe.

\'t Is my ek krekt sa gien, Sibbel; o! hwet biklei ik
folie dy skoane tiid ; mar der wier mar gjin kearen oan,
dêr moast in man wêze en ik moast myn frijdom hawwe;
nou haw ik myn frijdom, mar mei in bongel oan \'e foet;
in man dy \'t jiinmer kryt en kleit, omdat ik him neat nei
\'t sin dwacn kin, en derby alle jierren in bern \'r by . . .
it is hwet moais, dat is mar sa.

En den krijc de froulju altyd de skild as it net goed giet;
den wirde dy ütmakke foar alles hwet gemien is, den binne
hja net kloek enöch, ... hja binne smoarch, hawwe gjin

oerliz en dogge neat oars as op \'c strjitte stean to rabjen;
mar ik siz mar, it is de beste slim enoch om mei seis goune
yn \'e wike lans de tiid en den ek noch hwet lummel foar
\'t ljocht to kommen.

Nou, it is sa; it scoe in hopen lju, dy nou somtyds sa
folie oer üs habbe to praten, raer oufalle, as hja eris yn üs
skipke farre moasten.

Wis ! scoe it dat; der heste nou Jochems Tet, hwet wier
dat foar hjar trouwen in kreaze keine faem ; mar kom nou
eris, de lappen sitte nou ek al de iene oer de oare en mei
gauwens hingje se hjar ek like folie oan flarden by de hüd
del, as üs.

En döchs fortsjinnet hjar man jimmer in goed deihier;
trochstrengs folie mear as in bulte oare arbeiders ; mar min
seit, dat Tet en hjar man beide tige graech in süpke meije.
Tet komt to minsten altyd by Melle kassleins yn \'e winkel,
en bakkers Jeltsje seit, dat it oars nearne om is, as om to
mük jenever to krijen.

Nou, dat is al raer net ? min scoe sizze; ho komt it
minske der by, dat kin ommers gjin touwen halde.

Né, dat kin \'t ek net, en hja habbe dêr ek neat gjin
wille fen; ik haw foar my sels, as de bern \'r ut binneen
de man nei \'t lan is, folio ljeaver in kopke lekkere théef
koffy, hwet de tiiid seit, mei in kloentsje dêr yn en in stik
koeke dêr by.

Nou, dat is ek folio better, dêr bliuwt min de selde by
en it forsterket ek noch de ynwindige minske, en dêr het
min sa nou en den wol ris bihoefte oan.

Dat siz ik ek ; it libbeu is oars al to icntoanich; . . .
raar sjoeh eris . . . komt Tet der net oan ? ... as min
oer \'e divel praet is \'r altyd tichte by.

S i b b o 1.
Nou, ik leau ek dat it Tet is; seoe hja wer nei de for-
ginning west ha? . . . hja het hwet yn \'e skelk biside, dat
in oar fèst net sjoau mei.

L y s.
Hea ja! wy moasten al ris witte hwet dat is; lit üs in
praetsje tsjin hjar meitsje en hjar efkes ophalde.

Sibbel.
Ik haw oars hast gjin tiid mear, Lys, ik bin lijoed sa
deuliske let mei \'t wirk.

L y 8.
Nou kom! hwet scoe dat; lit de boel marstean; itwirkscil\'r
wol bliuwe, datste hjoed net doelitstc,scilste moarn wol wer fine.

It is oars ek sa, dien wirk het min doch nea en is

Rommert den joun hwet groinmelich as \'r thiis komt, dat

is net oars, ik bin der ridlik oan wend . . . mar den geane

wy lijir hwet op dizze bank sitten.

(hja geane nou sitten op in tilde bank dy der by hjar stiet.)

L y s.
Moai sa, dêr kin ik dy wer oan, Sibbel; jonge, min moat
dy manlju net al to folio bidearre; ho mear goed min
hjarren docht, ho mear hja fen yen easkje, hwent üntank
is \'t lean fen \'e wrald . . . Mar dêr is Tet, hear, pas nou op.
(Tetsje komt op, hja is wol dld yn \'e klean mar hja is
lummel en skjin ; it liket trol, dat hja de oare beide froidju
mar hird foarhy scil, mar nou seit:)

Lys.
Goen dei, Tetsje ! hwêr scil dit sa hird hinne ? jou skreppe
dat it hwet docht, is \'r sa\'n driu by \'t wirk?

Tetsjc.
Dei jimme ; ja, ik haw it thüs tige drok, ik koe \'r hast
net üt komme, mar ik moast wol efkes om in boadskip.
(Hja wol toer fierder gean.)

Sibbel.
Nou kom! net sa haestich! de tiid heart lis ommers
mei\'noar; en sa\'n bandich jong wiif as jou bet it wirk fêst
al lang oan \'e ein ; gean hjir mar in bytsje by üs sitten.

Tetsje, (hja bliuwt stean.)
Jou habbe \'r gelyk oan, dat de tiid üs mei\'noar heart,
mar elts moat foar bim sels mar witte bo \'r de tiid brüke
wol. Ik tink \'r sa oer, as it büswirk dien is, den is \'r
wol hwet to naeijen, to breidsjen ef to stopjen; om bjir to
sitten, dat is myn füch net.

L y s, (tige spitich.)
Ei so! tinke jou der sa oer; nou, elts syn wille. Ik
wol altyd sa net eselje; en ik hald \'r my ek neattogreat
ta om eris in praetsje to meitsjen mei in bürwiif.
Sibbel, (tsjin Lys.)
Mar der habbe wy de slach net rjucbt fen, Lys; wy
dogge dat sa mar yn \'t iepenbier op \'e strjitte en den
wirdt der gau nijs oan sjoen en wirdt min dêroer birabbe,
mar der binne ek goed, dy \'t dat yn \'e bus dogge, ünder
in süpke ef sa.

L y s.
Ja, dat scille sokke wol wêze, dy \'t nei de forginning
rinne om boadskippen sa \'t hjit, mar hwet hja belje yn
\'e skelk biside balde, omdat hja de flesse net sjcan litte
doare.

Tetsje, (allnel forslein.)
Hwet sizze jimme! Miene jimme, dat ik nei Melle
kassleins gean om jenever to keapjen ?

Lys.
"Wy miene neat en wy sizze ek neat, mar niis alsa sei

\'r ien: as ik Tet wier, den dronk ik ljeaver in pantsjefol
lekkere koffy ef thé mei in kloentsje dêr yn en in stik
koeke dêr by.

Tets je.
As jimme Tet wieren, den dienen jimme fen beiden net,
hwent den hienen jimme dêr gjin eenten ta; mar den
stienen jimme sa ek net op \'e strjitte to rabjen en kwea
fen in oar to sprekken.

L y s.
Hwa seit kwea fen in oar! wy sizze mar krekt sa it is
en dy dat net hearre wol, moat it litte.

Sibbel.
Sa is \'t mar krekt, Lys ; Tet is ek noch net sa fier
komd; hja draecht de bolle nou noch al hwet heech, mar
dat scil wol oars wirde, as hja earst mar ris in keppeltsje
bern het . . . den scil hja ek net folie tiid oerhalde to
naeijen en to breidsjen en scille de lappen hjar ek wol ris
om \'t liif bigjinne to bongeljen.

Tetsje.
Dat scil nea barre, sa lang as Tet in pear hannen oan
\'t liif het, dy \'t hja brüke kin; mar it wirdt myn tiid, ik
moat meitsje dat ik by myn siik famke kom.
(Lys en Sibbel springe nou beide oerein.)

Sibbel, (hwet forböke.)
Hwet sizze jou, Tetsje! is jo famke siik ? honear is dat
sa komd ?

Lys, (meilijend.)
Hea noch ta, dêr habbe wy neat fen heard, is \'t ek slim
Tetsje ?

Tetsje.
Nou slim, dat wit ik just net, hja het jistermiddei de
koarts krige en dy is nou sahwet yn \'t ourinnen. Ik tink,
dat hja hwet gallich is, hwent hja wier sa mislik en nou
krige hja sin oan sur.

L y s.
Mar koene jou nou wol by jo famke wei, Tetsje?

Tetsje.
Dat koe oars net, mar smids Peikje kaem efkes by my
om to sjean ho it mei Hiltsje wier en dy sei: witjohwet,
Tetsje! helje gau efkes in heale flesse fol beisop,by Melle
kassleins wei, den kinne jo hjar dêr hwet fen koaitsje, ik
scil sa lang wol op Hiltsje passé.

S i b b e 1.
As ik jou wier, Tetsje, den joech ik it famke
hwet Haerlemmerolie, dat is hast foar alle üngemakken
goed.

L y s.
En as ik yn Tet hjar plak wier, den gong ik nei de
earmfalden, om \'e dokter.

Tetsje, {t\'uje forheard.)
Hwet sizze jou, Lys ! ik nei de earmfalden . . . ik ?. . .
ik nei de earmfalden ? . . . miene jou, dat ik nou alhiel
gjin earefieling mear yn my ha? [Hja wirdt tigeoandien
en faget de triennen tit \'e eagen.) Och! och! dat de
minsken sa leech oer yen tinke kinne.

Lys.
Nou, nou! bidarje mar hwet, dat hoecht jou sa nij net
to dwaen ; hwcr foar binne \'r earmedokters, as wy arbeiders
net troch hjar bitsjinne wirde scille ? Jimme binne ommers
ek neat mear as sljuchtwei arbeiders.

Tetsje.
Dat is wier, mar wy binne tagelyk ek arbeiders dy\'r in
hege priis op stelle, dat hja hjar sels redde. Ik woe ljeaver
earst alles forkeapje, foar dat ik jowne jcften fen \'e earm-
falden oannimme scoe.

Lys.
, En ik wol ljeaver alles fen de earmfalden hawwe en neat
keapje; dêr bin ik neat to grutsk ta.

S i b b e 1.
Sa is \'t mei my ek, Lys; in bytsje Haerleramerolie foar
de bern, dat giet noch, dat is net sadjür ; en binne wy sels
net eris to goed, don nimme wy wol ris in romerfol barn-
dewyn, mei piper dèr yn, dat forwaermt en it is meastal
kjeld; mar as dat net helpt, den binne wy ek gau by de
earmfalden om dokter.

Ik scil fen jimme rie, bo goed dy ek miend wêze mei,

gjin brükme meitsje; myn famke kriget gjin Haerlemmer-

olie en ek gjin oarmedokter; moat \'r in dokter komme,

den hoopje wy it sels to biteljcn ; goen dei. (Hja giet hinne.)

L y s, (ropt hjar efternei.)
En ik wol wedsje, Tet! datstou sonder briefke fen \'e
earmfalden net ienris in dokter krijc kinste ; wy to min-
sten net en dou biste ek neat better as wy. Dy dokters
helpe oenares hjar sels ek al ljeafst it earste.

Sibbel, (hja draeit hjar om)
IIwet set dat minske in heech krop, net ? Scoe min net
sweare, dat hja wit hwet bisit?

L y s.
Dat scoe \'k tinkc en dóchs het hja neat, wy. moaston
hjar mar botter lit \'e loage wosken ha.

S i b b o 1.
Ja mar, Lys, wiste wol hwêrom hja hjar sa great hitldt ?
hja teart op \'e büse fen smids Feikje.

L y s.
Ho komste dêr sa by, Sibbel! \'t Is wier, dat smidsfolk
is wol hwet mear as in sljuchtwei arbeider, mar dêr libje
hja ek nei; dy scille hjar eigen koarsten ek wol bite kinne.

Sibbel.
Ik hear wol, dou wist\' \'r neat fen hwêr de ein rjucht
fêst sit; smids Feikje frijt yn \'t genyp mei Rjuerd, de
soan fen Gjaltboer.

Is dat sa ? Nou, as Gjaltboer dat eris komt to witten,
den scil \'t ek stjonke; Gjaltboer is sa ryk as de beste en
sa gjirrich as de minste.

Sibbel.
En sa dom as in baerch, scit min, en sa fyn as koffytsjoek.

L y s.
Den is \'r om syn jild en om syn gelove ek lid fen \'e
rie wirden, tink ik.

Sibbel.
Dat scoe wol wêze kinne ; . . . mar om op Feikjeendy
torêch to kommen, hja binnc ek wol sa wiis, dat hja net
frij mei\'noar frije meije en dêrom komme hja to mük by
enoar.

L y s.
O, nou kin ik it oaro wol riedo ; dy byienkomst habbe hja
den by Jochem en Tot en dy farre dêr wol by; Rjuerd
scil den de ban wol goed yn \'e biise stekke, tink ik; nou
kin ik wol bigripo hwêrom as Feikjo sa skitonde great
by Tet en dy\'s is. Ik woe ek wol sa nou en den ris in
pear sokke doukes op \'e matte hawwe.

Sibbel.
Ja, sa\'n bütenkanske is wol ris aordich ; as \'t mar goed
bitelle wirdt, den kin men wol sjeande blyn wêze en hear-
rende dof; mar ien ding ried ik dy, Lys: nim op sa\'n
wize gjin al to jonge fammen yn \'e hüs, hear, hwent as
dat ütkomt, bergje se dy ündcr de blauwe pannen.

L y s.
Dat scil wol hwot tafalle; yn \'t liln wirdt dêr sa lyk
net nei sjocn; dêr is \'t hiel oars as yn \'e stêd; yn \'estêd
binne de lju folio fynder biskave.

Sibbel.
Skyt! sa\'n biskaving; as de fiten dy \'t hja wol ris ut-
sette, de lju yn \'e stêd, allegearre is mei houtskoal foar

do holle skreaun wieren, mülk wieren hja den wol folie
swarter om \'e kop as wy.

L y s.
Nou, Sibbel! dêr seiste sa hwet; it is yn \'e stêd ck
allegearre gjin goud hwet \'r blinkt.

Sibbel.
En dat is \'t nearne net; dat is \'t mei smids Feikje ek
net; hja droamt nou mülk fen in gouden ketting, mar it
scil wol mei in iizeren ophaldo tink ik, hwet hjar diel wirdt.

L y s.
Ef alhiel gjin; \'t is wier, Feikje is in knappe faem en
hja kin hjar ek tige redde. De feinten lykje ek gleaun
op hjar to wezen, hwent hja kriget in bulte oansyk, mar
nou fetsje ik \'t wol hwêrom hja hjar gelikens altyd blau
jout; hja wol it seil hwet hoger lüke as sluchtwei; mar
o hea noch ta! as de stoarm fen de side fen Gjaltboer eris
opsetton komt, hwet scil hja it den gau strike moatte; hja
kriget Rjuerd nea, wol ik leauwe en den wirdt hja fen de
oare fointen ek op \'e rêch oansjoen.

Sibbel.
Feikje Iljuerd krije ? dat liket \'r neat op; as wier it
Rjuerd \'r al om to dwaen, hwêr ik neat fen leau, den scil
de aldo wol in speake yn \'t tsjil stekke, hwent om ien fen
dat smidsfolk ünder de sibben op to nimmen, dêrfoar binne
hja lang net fen goedernóch komöf.

L y s.
Ik tink \'r ek sa oer; de smid scoed \'r oars wol blier
tsjin oanlaeitsjo, as \'r sa fen syn dochter of rekke.

Sibbel.
Nou, hwet in wünder! sokke greate dochters binne foar
in bulte lju mar in great lést, hja rinne altyd pronkmoai
en dogge neat foar de kost.

L y s.
Dat is al folie sa; mar dat kin min oars fen Feikje net

sizze; hja is altyd wol tigc yn \'e es, mar hja kin ik tige
mei de nidle omgean; forline wike het hja my noch in
makke jurkje brocht foar üs Kike ; dy moast nei skoalle,
mar koe net, omdat hja gjin hele klean hie en do brocht
hja my dat to joun; ik siz dy, dat wier marris knap makke.

S i b b e 1, (nidick.)
O, dy divel! dat is ek hjir ef der foar, hear; den hestou
Itjuerd en Feikje ek al ris by dy hawn to frijen en non
kinst dy tsjin my noch sa dom haldc P Dat is gemicn fen
dy, Lys! dat haw ik net oan dy fortsjinne.

L y s, (ek lilk.)
Datstou oan my fortsjinne hèste, dat haw ik dy altyd
goed bitelle; ik leau, dat ik dy neat skildich bin en wiste
hwet gemien is ? It is gemien, datste my fen eat for-
tinkste, dêrstou sels ondogensk enóch for biste.

Si b bel.
Wol dou sïiltsek aste biste! haw ik dêrom de hele nei-
middei by dy forpraet ? it skeelt my de helte net as ik
jouw dy de biezem op \'e bealch.

L y s.
It is better, datste der dyn ondogenske jonge mei ouran-
selste, dy het it mei olts to kwea; fen \'e moarn wier \'r
mei Pibe skroar\'s Tennis oan \'t fjuclitsjen en neimiddei
hie \'r wer in oaren bij \'t hier.

S i b b e 1, (trillet fen lilkens.)
Dat leit net op dyn wei, dou hoegste net op myn jonge
ta to sjean ; pas mar op dyn eigen, dat dy net al to folie
op syn mem bigjint to lykjen.

Lys, (wylst hja hin en wer rint, den wer fen
Slbbel óf en den wer mei alle mullens op
hjar ta, Uwer inkele foarbygongers, de
iene laeitsjende en de oare de skouders
opheljende, nei stean bliuwe to sjean.)
Myn jonge liket neat mear op my, as dyn jonge op dy

liket. It bytsje goede, dat dy oan him het, het \'r fen syn
heit en it bulte kweade het \'r fen syn ïucm oernomd en
sa \'t nou my jjnmio sels is, mienst ek, dat it mei in oar
giet. Dou moaste dy skamje, Sibbel, datste sa gemien
biste.

Strüksma, (de fjildwachter
komt op.)
Jimme meijo jimme beide wol skamje, dat jimme sa\'n
bürregerjucht meitsje; pak op alle beide, ef ik scil in oar
plak foar jimme sykje.

L y s en Sibbel, (tagelyk.)
Mar Strüksma . . . mar . . . mar . . .

Strüksma.
Gjin wird mear, pak op yn \'e hüs, siz ik, ef it scil
minder foar jimme wirde . . .

In Sneuntojoun by de smid.

It toaniel is de icenkeamer fen baes J a b i k, smid to
Jouwergea; min sjocht in tafel, mei thêgoed V op en stoellen
der ornhinne; in sekreteare, in spegel en in klok; it is
jountyd.

Berber, baes syn wiif, sit by de tafel en waehttet baes mei de
koflfy; syn stoel, in greate briedstoel, stiet al ré; yn \'e
flerte heart min baes noch op \'t oanbyld slaen: sa wirdt
it girdyn ophelle.

Berber.
Hea noch ta, hwet bliuwt Jabik joun lang yn \'e smidte;
hy het fèst in kerwei ünder bannen, der hy net best by
wei kin; oars haldt \'r altyd jouns om saun ure op en nou
haw ik hira al twa kear roppen en nóch komt \'r net;
kom, ik mei yet wol ris roppe . . . {Hja giet oerein en ropt
oan de smidte-doar.) Jabik! it is al lang oer saunen, hear,
komme jou hast yn \'e bus ? ik haw de koffy briin !

Baes Jabik, {ropt toerom, sünder op
\'t toaniel to kommen.)
Ei ja ju! dat ropt de hieltyd, ik scil wol komme as ik
myn nocht ha!

Berber, {hja komt wer by de

daar wei en seit, mei

Och sei! hwet is \'t raor, hwet scoed \'r dóchs oan skele;

de hiele dei sjocht Jabik sa swart en seit hast gjin wird

en nou ik him sa frjeunlik noadsje om yn \'o hüs to kom-
men, snaut \'r my noch ou op \'e heap ta; dat bin ik net
fen him wend. Scoed \'r ek ris hwet lieard hawwe oer dy
frijerije fen üs Feikje mei Gjaltboer syn soan P . . . (Hja
nimt hjar breidyen op en giet wer sitten.) .Mar né, dat
kin \'r ek net witte, hwent frijerij kin it hast nocli net
ienris hjitte, liowol ik al lang witten ha, dat Rjuerd in
goed each op lis Feikje liet. Hja hawwe enoar by tafal
mette by Jochem eu Tetsje en do hot \'r hjar thüs brocht
en hjar frege, as \'r wol ris by hjar komme mocht, en dat
het hja net ouslein; hja het it my dalik forteld en dat is
yn hjar to priisjen. Ik hie it Jabik wol sizze kinnen,
mar ik tochte sa: manlju moatte ek yn ionen alles net
witte; as lijuerd komt, den scil Jabik it wol sjean en
der ek net tsjin wêze, hwent lijuerd is in beste feint en
der binne by syn heit ek wol moppen, sa \'t er sein wirdt,
en dat scoe ds wol passé ; hwent om Feikjo in goede ütset
to jaen, dat kinne wy net dwaen. Jabik hot wol drok
wirk, mar yn dissc efteriit geande tiden wirdt it wirk sa
sljucht bitelle, dat \'r, buten \'t heechst nodige, oars neat
oersjit. len ding is \'r, dat Jabik wol ris tsjin stean kin.
Jabik is liberacl, howol \'r der altyd net rjucht foar ütkomt,
hwent dat kin foar in handwirksman net lije, omdat \'min
frij man is; en boor Gjalt is orthodox on in earste bihalds-
man; dat koe mei\'noar wol ris forkeard jean spinne. Ik
haw oars altyd tocht, dat orthodoxe ljeafde en liberale
ljeafde, frij wol it selde wier, as de ljeafde mar echt is;
en ek, dat liberale en orthodoxe moppen wol by \'noar
passé, as \'r mar gjin falske munt ünder is, mar it liket
wol, dat froulju dêr it rjuchte forstan net fen habbe; hja
komme dêryn by de hearen fen \'e skeppinge efteroan. \'t
Is dèrom ek mar goed, dat hja gjin stimrjucht habbe, hwent
as hja dat hione, dan stimde grif mannich faem hjar frijer
en mannich troud wiif hjar egen man. (\'t Is undericiles

yn \'e smidte stil wirden; baes komt nou yn \'e keamer, yn
7 ünderbaeitsje mei it skoartsfel foar en mei in t\'aje smoarge
holle en kannen, hwêrtroch \'r noch swarter liket to sjaen
as oars: hy giet yn \'« briedstoel sitten en seit neat.)

Berber, (hja hdldt hjar earst ek stil

en sjucht Jabik to mük oan ;

hja sjocht trol, dat him de

priik net goed stiet, mar

einliks weaget hja döchs, sa

frjeunlik mülk, to sizzen,

wylst hja ris ynjit:)

Kom, binne jou dêr ? habbe jo it wirk doch ris dellein ?

dêr bin ik bliid om; ik bin wol ris bang, dat jou jo noch

alliiel forarbeidsje scille; jou wirde ek al in dei alder; as

it sa drok is, den naotn ik, as ik yn jou plak wier, \'r in

tiid lang noch in help by, dy binue \'r tsjinvvirdich wol to krijen.

lines Jabik, (tige snausk.)

Hwet seistou! \'r in help by nimme, mienste dat ik gek

bin ? Ik stjür ljeaver de feint dy wy habbc ek noch wei,

om \'r den allinne tsjin oan te cseljen; ik moat dóchs yn

\'t wirk myn wille sykje, yn \'e hüs kin ik it net mear fine

Berber, (tige goedlik.)

Ho sa wer, haw ik it nou sa by jou fordoan, datjogjin

wille mear by iiiy habbc kinne ? Hwet skeelt \'r lijoed

dóchs oan; jou sjoggo de liiele dei sa swart, is \'r eat dat

ik better moitsjo kin ? siz it my don, ik wol ommers sa

graech alles jou nei \'t sin dwean.

Baes Jabik.
Fordoan en net fordoan, jou habbe my rjuchtstreeksgjin
kwea dien, mar it is my sa heislik yn \'e wei, dat it memmc-
each net better oer üs ienichst bern wekket.
Berber.
Hie ik it net tocht ? ik wier \'r al bang foar, dat \'r soks
hwet geande wier.

Ei! wieren jo dêr al bang foar; den wite jou \'r wol fen,
dat üs Feikje, jouns let, mei feinten omslacht ? Nou wirdt
it wrichtich\' noeh folie malder; den scil \'t ek noch sa
wol ütkomme, tink ik, dat mem hjar dêryn bilielpsum is.
Berber! Berber! dat hie ik nea fen jou tinke kind. Binne
jou nou troeh Gjalt syn jild sa forbline, dat jo dêrdeeare
en goede namme fen üs Feikje foar oer ha ? Tink ris om
myn sizzen: as dy soan fen Gjalt syn nocht fen Feikje
óf het, den lit \'r lijar yn ünk en lijen efter en üs mei
hjar, hwent it is dy rike lju\'s bern net yn wierheid om
üs bern to dwaen; . hja brüke hjar, to mük, as in stik
boartisgoed en smite it wer wei as hja hjar noeht \'r óf
habbe. Ik wit nou hwet my to dwaen stiet . . . hwêr is
Feikje ... as mem net botter op hjar past, den moat heit
wol op hjar tasjean.

Feikje is efkes om in boadskip, hja bringt in jurkje nei
Itommerts Sibbel ta, foar hjar famke ; dy is nedich nei
skoalle, mar kin net om hjar klean en nou habbe de leden
fen Folksünderwiis dêr goed foar sein. Hja het nóch ien
ünder haunen foar Oebele Tryn\'s famke, dat moat ek noch
foar Moandei ré.

Den is hja al wer op \'e fiter! Hie ik dat yusjoen, dat
soks üt dat folksünderwiis foart kom me scoe, den hie ik
dêr myn best net sa folie foar dien. It stie my sa bare
skoan oan, dat Feikje hjar tsjinsten ek oan folksünderwiis
oan bea, hwent ik tochte, dat komt üt hjar goed herte foart;
nea hie ik tinke kinnen, dat it mar wier om in doekje foar
\'t blieden to hawwen foar dy jachtery. As hja thüs komt,
den scil ik hjar dêr oer sprekke, dêr kinne jou op oan.

Den is it foar üs allegearre better, dat hja mar net thüs

komt, hwent den bliuwe wy foar in bulte unrêst bi warre
en wirdt Feikje net ünskildich bikibbe.
Baes Jabik.

Wolle jou den noch fol halde, dat Feikje linskildich is ?
Berber.

Beste man! as hja skildich wier, den scoe ik it net
weagje om lijar to fordiedigjen; ik scoe den sels hjar \'r al
lang oer bikibbe ha, mar loau my, Jabik, Feikje het neat
dien, dat gjin ljocht fordragc kin.

Habbe jou den net heard, ho jisterjoun, by dy tsierdery
fen dy beide klongels fen froulju, Rommerts Sibbel, oan
Gabe Lys forwiet, dat hja in hüske fen haldoan hie en dat
üs Feikje der ek briikme fen makke ?

Ja, dat haw ik wol heard; it moeit my, dat dat bard is,
hwent howol ik foar wier wit, dat it leugens binne, hwet
hja seijen, en neat oars as rabberij, wirdt \'r döchs troch
dizze en jinge al licht hwet fen leaud, to mear, omdat hja
de skyn wol hwet tsjin hjar het; hjar eigen heit ommers
leaut \'r al oan; mar Jabik ! tink eris ef kes nei, is it wol
goed om immen, allinne op praetsjes fen sokko melappen,
fen kwea to fortinken en den noch wol yens eigen bern ?
Baes Jabik, (hwet bidrimmele.)

Nó, ... ja, ... né, hwet scil ik sizze, jou habbe der
eigentlyk wol hwet gelyk oan, Berber; mar der is fêst
döchs hwet bard mei Feikje, ommers, jou sizze sels, dat
hja de skyn tsjin het.

Dat is sa, dat haw ik sein en ik wol jou ek wol fortelle
hwet \'r bard is ; wy binne nou noch togearre thüs ; ik scoe
sa graech hawwe wolle, dat jo fen tinzen foroaren, foar
dat Feikje thüs komt; ik kin it net habbe, dat hja ün-
skildich lije moat.

B a e s ,T a b i k.
Mar Berber! jou wite wol ho folie ik fen dat fanke hald
en ho goed ik hjar bitrou; mar namminste searder docht
it my, as ik kwea fen hjar hear of sjoeh. Blykt it rny
nou, dat lija iinskildich is, den is nimmen blider as ik en
sil ik hjar fordiedigje, it mei kosje hwet it wol.

Berber.
Dat tocht ik wol en nou scil ik jo sizze hwet \'r mei
Feikje geande is, jou binne nou al hwet bikomd en jo
meije, as ik ütpraet bin, noch lilk op my wóze, op Feikje
binne jo it den net mear, dat wit ik klear.
Baes Jabik.
En ik wit ek klear, as ik op myn bern net lilk mear
hoech to wezen, don noch sa folio to minder op hjar mem.
(Hy wol Berber oer \'e tafel hinne efkes beet krije)

B e r b e r, (üntwyld hint.)
Kom, kom! mar net rlaoijo, it kin noch wol foroarje;
kom mar net oan my, hear, fij! jou binne sa swart as in
skoarstien; jo masten jo earst wosken ha en forklaeid; as
wy strak cris in koffydrinker krije, den lykjc jou sa raer
. . . it is ck Snjcuntojoun.

Baes Jabik.
In koffydrinker ? mienc jo dor in frijor mei foar us
Feikje ? . . . dat het gjin need, lija jout ommers alle
feinten blau, sa dat nimmen him mear oan hjar weagje
doar; en nou \'r sokko rare practsjes geane, scil ek gjin
fetsoenlik feint mear mei hjar wolle.

Berber.
Dat koe jou wol ris hwet mei falie; ion wit ik to
minsten, dy it hird om hjar to dwaen is en dy mei hjaek
wol lije.

Baes Jabik, (forheftieh.)
En dêr liabbe jou my noat fen sein ? dat is net moai fen
jo Berber!

Berber, (rjekjeiend.)
Sjoch nou ris, der wirdt dat mantsje hast al wer lilk...
pas op feint . . . astou lilk wirdste, den wird ik it ek,
hear! . . . eii den scille wy eris sjean, hwa hjir baes
wêze scil.

Baes Japik, {hwet üngedïldich.)
Ei nou, Berber! siz ray nou den ek alles ; jou witte \'r
de hieltyd om hinne to draeijen, mar mei dat al wird ik
neat wiisder, jou komme nea op it plak der wy wêze
moatte; bin ik den sa\'n bytsje yn bitrou ?

Berber.
No, jou binne in hiele bulte yn bitrou en as jo \'t nou
graeeh witte wolle, den scil ik \'t jo mar sizze: \'t kin wêze
dat Grjaltboer\'s Bjuord hjir joun komt.

Baes Japik, {springt forheftich
oerein.)
Om mei Feikje to frijen ?

Berber.
Om jou to freegjen as \'r wol by Feikje komme mei.

Baes J a b i k.
En wisten jou dêr fen ?

Ja en dat moast ik jou sein ha, dêryn haw ik net goed

dien, mar ik koe der hast net ta komme, omdat ik sels

net rjucht wit, hwet ik \'r fen tinke moat.

Den is \'r dóchs hwet fen oan mei Feikje en Rjuerd ?

Berber.
Foar sa fier, ja, . . . ek het Rjuerd by tafal eris efkes
by Feikje west, by Jochem en Tet. Feikje is altyd tigo
great west mei Tet en is dat noch; hja giet dêr wol gau
ris hinne, foaral tsjinswirdich, nou Tet hjar famke sa stik
is. Sa trof it okkerjouns, dat Feikje dêr kaem en Rjuerd
dêr ek wier; Jochem het twa skiep fen Rjuerd to healle

en do wier Rjuerd dor to rekkenjen. lijuerd liketjimmer
in goed each op Feikjc to hawwen, to minsten hy het
hjar dy joune thiis brocht en hjar frege as \'r wol ris by
hjar komtne mocht en dat het hja net ouslein ; hja hot my
dalik alles sein en dèr is nou de hiele skiednis.
Baes Jabik.
En is \'r oars neat foarfallen ?

Berber.
Nou . . . hja habb\'e dy joune mülk wol efkes mei\'noar
frijd, mar dêrfoar binne hja ek jong; do wy jong wieren,
wieren wy ek neat better, oars wol P . . . mar fen om-
jachtsjen, dêr is neat fen wier, Jabik! dèr kinne jou grif op oan.
Baes Jabik.
Dêr bin ik bliid om, dat is to sizzen : ik bin \'r bliid
om, dat Feikjc hjar eare net to grabbel smyt; mar hwet
dy frijerij oangiet mei Feikjc en Rjuerd, dat liket my net
goed ta.

Berber.
Hwêrom net, Jabik ?

Baes Jabik.
Foarearst net, omdat dy rike en skynhillige Gjalt itnea
tastean scil, dat syn soan boasket mei de dochter fen in
earmo en liberale smid; en oard net, omdat in earlike
smid nea de nekke kromje scil foar in gjirrige boer.

Berber.
Mar hoar ris, Jabik, it is ek dalik net oan boaskjenta?

Baes Jabik.
As jou tinke, dat hjar frijerij dêr net op ütrinne scil,
den is it folie better, dat hja net mei\'noar bigjinne; en
tinke jou, dat it der al op ütrinne kin, den is dat to min-
sten folie better. Ik wol oannimme, dat Rjuerd in beste
eabele feint is en dat \'r it goed mei Feikjc mient, mar sa
as ik niis sei: Gjalt scil nea yn hjar boask tastimme en
den is it foar hjar beide folie better, dat dat fjürke net oan

\'t barnen rekket; hwent is dat ienkear goed oan \'e gong,
den is it net sa niaklik wer ut to krijen.

Ik wol dat net tsjin sprekke, Jabik, ik tink \'r sels ek sa
oer en dêrom seaoh ik \'r ek sa tsjin oan om it jou to
sizzen. Lykwol, ik bin bang, dat dat fjürke al foar goed
oan \'t barnen is; it earste fonkje, howol ünder do jiske
bidobbe, het al jierren oan \'t glürkjen west. Jou witte,
ho iens hja as skoalbern al mei\'noar wieren en ho hja
mei\'noar boartsje koenen, as Rjuerd twisken skoftsyn iten
by üses opiet. Op letter jierren hienen hja net sa folie
omgong mear mei\'noar, mar dóehs koenen hja elkoar, as
hja e\'noar ris metten, ougriislik pleagje, as Rjuerd ris nei
de fammen west hie, ef as Feikje eris in frijer krige; dy
frijerij wier mei beide ornaris ek wer mei ienkear ut; dat
fonkje, der ik niis fen sei, wier nóch oan \'t glürkjen en
dat is foar goed oprekkele, do Rjuerd forline winter lis
Feikje, mei eigen libbensgefaer, ut it iis, ef ljeaver, ut dat
wek helle het en nimmen oars dat oandoarste; ek dy
sokses fen in feint net, der hja do mei lit wier en dy syn
skild it wier, dat Feikje der yn rekke. Sünt dy tiid het
Rjuerd nea wer nei oare fammen west en het Feikje alle
feinten blau jown. Nou habbe hja elkoar wer mette, by
Jochem en ïet en het Rjuerd Feikje thiisbroeht; dat
fonkje, tink ik, is nou in ljochte laeije logo wirden, to
minsten, do ik Feikje de seldo swierichheden foarhalde dy
\'t jou meitsje, lei hja de holle foardel tsjin my oan en do
hja wer opseach rollen de triennen hjar oer \'e wangen en
sei hja, snikkerjende, tsjin my : O, mem ! hwet woe ik
graech, dat Rjuerd net sa ryk wier.
Baes Jabik.



		PERSOANEN.

		G j a 11, in boer. R j u c r d G j a 11 s, syn soan. Rjuerd Gosses (alde Rjuerdom), syn stcager. B e i t s k e, hüshaldster en tsjinstfaem bij Rjuerdom. J a b i k, in smid. Berber, syn wiif. F e i k j e, hjnr dochter. A e g e m a, doleter. Pennema, notaris. O e g e, syn skriuwer. Sibbel, ) L y s, ? alle trije arbeiders-froulju. Tetsje, 1 Strüksma, in fjildwachter.

		FORDIELING.

		F o a r s t i k : Op \'e strjitte. Ie B i d r i u w : In Sneuntojoun bij de Smid. 2e B i d r i u w: Smids Feikje. 3e B i d r i u w: Hivet dokter seit. 4e B i d r i u w : Rjuerdom\'\'s Testemint.



		*SM/DS FE/K JE*

		BF

		Rjuerdom\'s Testemint.

		FOARSTIK. Op \'e Strjitte.

		It toaniel is in doarpsstrjitte twishen tira rif/els huzen yn. It is trije we op \'e neimiddei. Sibbe 1, in smoareh arbeiderswiif, leit foar hjar doar op \'e knib- bels to skütelwaskjen; »an de oare kant f en \'e strjitte stiet Lys, dy net folie better is, mei in biezem to feüen; beide binne tige suterieh yn \'e klean j Sibbel mei in holdoek om en Lys mei it hier los en wyld om \'e holle hingjen. Sa wirdt it girdyn ophelle. Lys, {giet net Sibbel ta en bliuwt mei de hunnen yn \'e siden by hjar stean, hja seit:) Nou, Sibbel! dou biste lijoed ek neticr mei \'t wirk, tinkt ray; nou noch al oan \'t skütelwaskjen ? Sibbel, (hüldt op mei skütel- waskjen en giet oerein stean.) Ei né, Lys! wiste ho dat komd is ? Ik hie fen nacht net folie sliep hawn ; dat pyst fen in fanke hie hjar lytse bek oanienwei op to gülen, en dou wiste ho de manlju binne, dy sjogge nearne nei om; dêrom haw ik nei iten earst in sliepke nomd en dat het hwet to lang dürre.



		yvm\\ jot/(M

		Oanbean fan de Krite Frysk en Frij" to Hilversum



		FOA-RWIRO.

		It Toanielstik, dat ik hjirmei oan dé Ijeafhabbers fen de Fryske tael oanbied, het meitinge nei de earepriis fen hündert goune, dy it Ljouwter Toanielselskip yn 1883 oanbea foar it beste Toanielstik, kokker priis noch net ütbitelle is, Sa het it fen it jild neat krige, mar fen de eare al hwet. Waerd it troch de karmasters biskouice as ten fen de fjouwer beste stikken, dy \'t allegearre wol in bikroning wirdich wieren, . . . al dalik nei dat ik it stik om bikinde reden torêch nomd ha, kriich ik fen iinderskicdene ütjouwers oansiik om it printsje to liften en fen Toanielselskippen om it op \'e planken to bringen. Flaijende en foardielige oanbiedingen binne my dien foar it rjucht fen earste op fier ing, under oaren fen ien selskip, dat it, unbigryplik enóch, al lézen hie ; dos line rjucht yn striid mei de stiemoereftige bihanneling dy it ündergien het fen it Ljouwter Toanielselskip. Der lykwol jild fortsjinjen net myn heechste icyt wier mei it skriuwen fen dit stik, ha ik it net forkwanselje wollen, mar faun it better om it mar printsje to liften en üt to jaen. Nou binne alle selskippen der like nei oan en hoopje ik mar, dat hja sels der in bnlte wille fen habbe en oaren der in bidte wille mei jaen scille. Fouten scille der wol yn wêze, mar dy scille ek wol foun ivirde, hwent dat it skerp bioardiele wirde scil, dat leit, nei al it jinge, dat \'r mei bard is, wol foar de hdn. Nou, as \'t oardiel den mar rjuchtfeardich is, den is \'t my wol en scil ik eltse frjeiinlike torjuchtwizing yn tank oannimme. Rispmoanne, 1884. C. D. v. d. WEG.



		6

		L y s. Ja, dy manlju der het min al in heislik krüs mei; hja dogge thüs neat as iten en drinken, en is \'r hjar is hwet net nei \'t sin, den rinne hja faek ek noch nei de herberch to süpen. Sibbe]. En, den iitte hja it wiif mei de bern oanpiele, hwentdy binn\' er oenares al enöch om it de memmen noch hwet lêstiger to meitsjen. L y s. Nou, dat leau ik, dat is oenares al do earste winst nei it trouwen ; och sei! as dy earste grienens hwet oer is, hwet brekt yen den dat trouwen sur op, oars net ? S i b b e 1. Dór kinste mar donder op sizze, Lys ; hwet hie ik it skoan do ik boerefaem wier; in hege lean fortsjinje, iten en drinken op \'e tiid, frijers sa folie as ik hawwe woe en gjin oerlést fen wirk; ... \'t is wier, ik wier myn eigen master net, mar och! ik hie it oars ek frij enöch; de boer en boerinne woene wol nei myn pipen dünsje ; de fammen wieren \'r do tige krap en dêrom wieren hja bang dat ik foartrinne scoe. Lys. \'t Is my ek krekt sa gien, Sibbel; o! hwet biklei ik folie dy skoane tiid ; mar der wier mar gjin kearen oan, dêr moast in man wêze en ik moast myn frijdom hawwe; nou haw ik myn frijdom, mar mei in bongel oan \'e foet; in man dy \'t jiinmer kryt en kleit, omdat ik him neat nei \'t sin dwacn kin, en derby alle jierren in bern \'r by . . . it is hwet moais, dat is mar sa. Sibbel. En den krijc de froulju altyd de skild as it net goed giet; den wirde dy ütmakke foar alles hwet gemien is, den binne hja net kloek enöch, ... hja binne smoarch, hawwe gjin



		8

		L y s. Dat siz ik ek ; it libbeu is oars al to icntoanich; . . . raar sjoeh eris . . . komt Tet der net oan ? ... as min oer \'e divel praet is \'r altyd tichte by. S i b b o 1. Nou, ik leau ek dat it Tet is; seoe hja wer nei de for- ginning west ha? . . . hja het hwet yn \'e skelk biside, dat in oar fèst net sjoau mei. L y s. Hea ja! wy moasten al ris witte hwet dat is; lit üs in praetsje tsjin hjar meitsje en hjar efkes ophalde. Sibbel. Ik haw oars hast gjin tiid mear, Lys, ik bin lijoed sa deuliske let mei \'t wirk. L y 8. Nou kom! hwet scoe dat; lit de boel marstean; itwirkscil\'r wol bliuwe, datste hjoed net doelitstc,scilste moarn wol wer fine. Sibbel. It is oars ek sa, dien wirk het min doch nea en is Rommert den joun hwet groinmelich as \'r thiis komt, dat is net oars, ik bin der ridlik oan wend . . . mar den geane wy lijir hwet op dizze bank sitten. (hja geane nou sitten op in tilde bank dy der by hjar stiet.) L y s. Moai sa, dêr kin ik dy wer oan, Sibbel; jonge, min moat dy manlju net al to folio bidearre; ho mear goed min hjarren docht, ho mear hja fen yen easkje, hwent üntank is \'t lean fen \'e wrald . . . Mar dêr is Tet, hear, pas nou op. (Tetsje komt op, hja is wol dld yn \'e klean mar hja is lummel en skjin ; it liket trol, dat hja de oare beide froidju mar hird foarhy scil, mar nou seit:) Lys. Goen dei, Tetsje ! hwêr scil dit sa hird hinne ? jou skreppe dat it hwet docht, is \'r sa\'n driu by \'t wirk?



		Il\'

		S i b b e 1. Sa is \'t mei my ek, Lys; in bytsje Haerleramerolie foar de bern, dat giet noch, dat is net sadjür ; en binne wy sels net eris to goed, don nimme wy wol ris in romerfol barn- dewyn, mei piper dèr yn, dat forwaermt en it is meastal kjeld; mar as dat net helpt, den binne wy ek gau by de earmfalden om dokter. Tets je. Ik scil fen jimme rie, bo goed dy ek miend wêze mei, gjin brükme meitsje; myn famke kriget gjin Haerlemmer- olie en ek gjin oarmedokter; moat \'r in dokter komme, den hoopje wy it sels to biteljcn ; goen dei. (Hja giet hinne.) L y s, (ropt hjar efternei.) En ik wol wedsje, Tet! datstou sonder briefke fen \'e earmfalden net ienris in dokter krijc kinste ; wy to min- sten net en dou biste ek neat better as wy. Dy dokters helpe oenares hjar sels ek al ljeafst it earste. Sibbel, (hja draeit hjar om) IIwet set dat minske in heech krop, net ? Scoe min net sweare, dat hja wit hwet bisit? L y s. Dat scoe \'k tinkc en dóchs het hja neat, wy. moaston hjar mar botter lit \'e loage wosken ha. S i b b o 1. Ja mar, Lys, wiste wol hwêrom hja hjar sa great hitldt ? hja teart op \'e büse fen smids Feikje. L y s. Ho komste dêr sa by, Sibbel! \'t Is wier, dat smidsfolk is wol hwet mear as in sljuchtwei arbeider, mar dêr libje hja ek nei; dy scille hjar eigen koarsten ek wol bite kinne. Sibbel. Ik hear wol, dou wist\' \'r neat fen hwêr de ein rjucht fêst sit; smids Feikje frijt yn \'t genyp mei Rjuerd, de soan fen Gjaltboer.



		13

		L y 8. Is dat sa ? Nou, as Gjaltboer dat eris komt to witten, den scil \'t ek stjonke; Gjaltboer is sa ryk as de beste en sa gjirrich as de minste. Sibbel. En sa dom as in baerch, scit min, en sa fyn as koffytsjoek. L y s. Den is \'r om syn jild en om syn gelove ek lid fen \'e rie wirden, tink ik. Sibbel. Dat scoe wol wêze kinne ; . . . mar om op Feikjeendy torêch to kommen, hja binnc ek wol sa wiis, dat hja net frij mei\'noar frije meije en dêrom komme hja to mük by enoar. L y s. O, nou kin ik it oaro wol riedo ; dy byienkomst habbe hja den by Jochem en Tot en dy farre dêr wol by; Rjuerd scil den de ban wol goed yn \'e biise stekke, tink ik; nou kin ik wol bigripo hwêrom as Feikjo sa skitonde great by Tet en dy\'s is. Ik woe ek wol sa nou en den ris in pear sokke doukes op \'e matte hawwe. Sibbel. Ja, sa\'n bütenkanske is wol ris aordich ; as \'t mar goed bitelle wirdt, den kin men wol sjeande blyn wêze en hear- rende dof; mar ien ding ried ik dy, Lys: nim op sa\'n wize gjin al to jonge fammen yn \'e hüs, hear, hwent as dat ütkomt, bergje se dy ündcr de blauwe pannen. L y s. Dat scil wol hwot tafalle; yn \'t liln wirdt dêr sa lyk net nei sjocn; dêr is \'t hiel oars as yn \'e stêd; yn \'estêd binne de lju folio fynder biskave. Sibbel. Skyt! sa\'n biskaving; as de fiten dy \'t hja wol ris ut- sette, de lju yn \'e stêd, allegearre is mei houtskoal foar



		m

		liket. It bytsje goede, dat dy oan him het, het \'r fen syn heit en it bulte kweade het \'r fen syn ïucm oernomd en sa \'t nou my jjnmio sels is, mienst ek, dat it mei in oar giet. Dou moaste dy skamje, Sibbel, datste sa gemien biste. Strüksma, (de fjildwachter komt op.) Jimme meijo jimme beide wol skamje, dat jimme sa\'n bürregerjucht meitsje; pak op alle beide, ef ik scil in oar plak foar jimme sykje. L y s en Sibbel, (tagelyk.) Mar Strüksma . . . mar . . . mar . . . Strüksma. Gjin wird mear, pak op yn \'e hüs, siz ik, ef it scil minder foar jimme wirde . . .

		IT GERDIN FALT.



		Ie BIDRIUW. In Sneuntojoun by de smid.

		It toaniel is de icenkeamer fen baes J a b i k, smid to Jouwergea; min sjocht in tafel, mei thêgoed V op en stoellen der ornhinne; in sekreteare, in spegel en in klok; it is jountyd. Berber, baes syn wiif, sit by de tafel en waehttet baes mei de koflfy; syn stoel, in greate briedstoel, stiet al ré; yn \'e flerte heart min baes noch op \'t oanbyld slaen: sa wirdt it girdyn ophelle. Berber. Hea noch ta, hwet bliuwt Jabik joun lang yn \'e smidte; hy het fèst in kerwei ünder bannen, der hy net best by wei kin; oars haldt \'r altyd jouns om saun ure op en nou haw ik hira al twa kear roppen en nóch komt \'r net; kom, ik mei yet wol ris roppe . . . {Hja giet oerein en ropt oan de smidte-doar.) Jabik! it is al lang oer saunen, hear, komme jou hast yn \'e bus ? ik haw de koffy briin ! Baes Jabik, {ropt toerom, sünder op \'t toaniel to kommen.) Ei ja ju! dat ropt de hieltyd, ik scil wol komme as ik myn nocht ha! Berber, {hja komt wer by de daar wei en seit, mei in sucht:) Och sei! hwet is \'t raor, hwet scoed \'r dóchs oan skele; de hiele dei sjocht Jabik sa swart en seit hast gjin wird 2.



		lil

		yn \'e smidte stil wirden; baes komt nou yn \'e keamer, yn 7 ünderbaeitsje mei it skoartsfel foar en mei in t\'aje smoarge holle en kannen, hwêrtroch \'r noch swarter liket to sjaen as oars: hy giet yn \'« briedstoel sitten en seit neat.) Berber, (hja hdldt hjar earst ek stil en sjucht Jabik to mük oan ; hja sjocht trol, dat him de priik net goed stiet, mar einliks weaget hja döchs, sa frjeunlik mülk, to sizzen, wylst hja ris ynjit:) Kom, binne jou dêr ? habbe jo it wirk doch ris dellein ? dêr bin ik bliid om; ik bin wol ris bang, dat jou jo noch alliiel forarbeidsje scille; jou wirde ek al in dei alder; as it sa drok is, den naotn ik, as ik yn jou plak wier, \'r in tiid lang noch in help by, dy binue \'r tsjinvvirdich wol to krijen. lines Jabik, (tige snausk.) Hwet seistou! \'r in help by nimme, mienste dat ik gek bin ? Ik stjür ljeaver de feint dy wy habbc ek noch wei, om \'r den allinne tsjin oan te cseljen; ik moat dóchs yn \'t wirk myn wille sykje, yn \'e hüs kin ik it net mear fine Berber, (tige goedlik.) Ho sa wer, haw ik it nou sa by jou fordoan, datjogjin wille mear by iiiy habbc kinne ? Hwet skeelt \'r lijoed dóchs oan; jou sjoggo de liiele dei sa swart, is \'r eat dat ik better moitsjo kin ? siz it my don, ik wol ommers sa graech alles jou nei \'t sin dwean. Baes Jabik. Fordoan en net fordoan, jou habbe my rjuchtstreeksgjin kwea dien, mar it is my sa heislik yn \'e wei, dat it memmc- each net better oer üs ienichst bern wekket. Berber. Hie ik it net tocht ? ik wier \'r al bang foar, dat \'r soks hwet geande wier.



		20

		B a e s J a b i k. Ei! wieren jo dêr al bang foar; den wite jou \'r wol fen, dat üs Feikje, jouns let, mei feinten omslacht ? Nou wirdt it wrichtich\' noeh folie malder; den scil \'t ek noch sa wol ütkomme, tink ik, dat mem hjar dêryn bilielpsum is. Berber! Berber! dat hie ik nea fen jou tinke kind. Binne jou nou troeh Gjalt syn jild sa forbline, dat jo dêrdeeare en goede namme fen üs Feikje foar oer ha ? Tink ris om myn sizzen: as dy soan fen Gjalt syn nocht fen Feikje óf het, den lit \'r lijar yn ünk en lijen efter en üs mei hjar, hwent it is dy rike lju\'s bern net yn wierheid om üs bern to dwaen; . hja brüke hjar, to mük, as in stik boartisgoed en smite it wer wei as hja hjar noeht \'r óf habbe. Ik wit nou hwet my to dwaen stiet . . . hwêr is Feikje ... as mem net botter op hjar past, den moat heit wol op hjar tasjean. Berber. Feikje is efkes om in boadskip, hja bringt in jurkje nei Itommerts Sibbel ta, foar hjar famke ; dy is nedich nei skoalle, mar kin net om hjar klean en nou habbe de leden fen Folksünderwiis dêr goed foar sein. Hja het nóch ien ünder haunen foar Oebele Tryn\'s famke, dat moat ek noch foar Moandei ré. B a e s J a b i k. Den is hja al wer op \'e fiter! Hie ik dat yusjoen, dat soks üt dat folksünderwiis foart kom me scoe, den hie ik dêr myn best net sa folie foar dien. It stie my sa bare skoan oan, dat Feikje hjar tsjinsten ek oan folksünderwiis oan bea, hwent ik tochte, dat komt üt hjar goed herte foart; nea hie ik tinke kinnen, dat it mar wier om in doekje foar \'t blieden to hawwen foar dy jachtery. As hja thüs komt, den scil ik hjar dêr oer sprekke, dêr kinne jou op oan. Berber. Den is it foar üs allegearre better, dat hja mar net thüs



		:-M>

		. . . seil ik him sizze . . . dat ik him . . . iwich . . . iwich . . . ljeaf . . . habbe . . . scil ... en trimmen . . . oars ... as him! . . . (hja boarst yn snikkerjen i\'it, docht de skeldoek foar de eagen en leit de holle foardel op \'e tafel; nou is V earst in umerij stiltme, mor koart dêrop bigjint yn \'e fierte it oargel to spyljen de ivize feu Psalm V&\'ó en it tsjerkefolk to sjongen : Waar liefde woont, gebiedt de Heer den zegen; Daar woont Hij zelf, daar wordt Zijn heil verkregen, En \'t leven tot in eeuwigheid. () (Feikje bliuwt earst noch htret mei de holle op* \'e tafel lizzen, mar stekt dy dêrnei süntsjes wei omhegen, faget de triennen wei en lüstvrt; nou haldt it spyljen en it sjongen op, hwêrnei hja seit:) Dat wier it léste sjongen fen it tsjerkefolk ; o ! ho moai klonk dat, mar tagelyk ek, ho wreed. Hwèr ljeafde wennet, dêr gebiedt de Hear syn seine . . . ja, sa meije hja sjonge, dy de ljeafde, dy \'t hja yn hjar herte ha, frij en ünbilimmere üterje meije; mar ljeafde, oprjuchte ljeafde to hawwen, in ljeafde, sterker as de dea en dy smoarre to moatten . . . o! den kin min sa net sjonge, mar den riist yn yen\'s binnenste op it kleiliet: (hja sjongt): Wize: De Slaaf. Hear myn suchtsjen, hear myn kleijen, Minskefrjeun ! och, sjoch myn trien ; Mei myn ljeafste net to meijen, Weacht op \'t hert my as in stien. Himmelheit! och, sjoch myn leed; Help my döchs ut dizze need ; Hear myn suchtsjen, hear myn kleijen, Help my dóchs ut dizze need. (") Dit spyljen uu sjongen wirdt efter cic skermen Uien.



		26

		ik woe lijar sa graech lokkich sjean en bin nou sa bang, dat dit hjar link wirde scil, hwent de ljeafde bet al to djippe woartels by hjar sketten ; mar lit üs it beste hoopje. (Hja drinke heide er is üt en Berber forfolget:) XouJabik, nou witte jou alles; ik bin bliid, dat it \'r üt is, hwent nou is \'t ray sols folie rümmer; lit üs nou mei\'noar oer- lizze hwet it beste is en dêrnei dwaon. Forklaei jo nou ek gau hwet, sa kinne jo net bliuwe, as Rjuerd hjir straks is; jou wolle him dóchs wol frjeunlik bihannelje, oars net? dat het \'r forline winter wol dübeld oan lis fortsjinne, do \'r Feikje foar \'e dea biwarre het. B a e s J a b i k, (oandien.) Ja wis, Berber, ja wis wol ik dat en ek kin \'r myn tawird krije om by Feikje to kommen, mar ïinder ien bitinkst: it moat Gjaltboer ek like goed wéze as my, hwent nea scille hja sizze kinne, dat ik myn dochter foi\'keapo ha; myn eigen namme is my dêr to goed foar en üs Feikje to goed en to eabel. (óf.) B e r b e r, (ullinne.) Si soa, dy ünwaersbui is wer oerdroaun ; koe ik nou ek mar sa goed de stoarm biswearjo, dy \'t üs fen \'e side fen Gjalt to wachtsjen stiet, don gong Feikje in skoane takomst to mjitte; on hja fortsjinnet it, dat goede golle bern; mar it sprekwird soit: dy de hjouwer fortsjinnet, dy kriget se altyd net en dat is wol in wier wird. Unk en lijen en earmoed is folie it diel fen \'e besten en mannichien kin nauwerneed, troch swier arbeidsjen, yn eigen libbensünder- hald forsjean; en dêr stiet tsjin oer, dat it mannich rike skobbcrt j immer foar de wyn giet en dy derby noch mei forachtinge op dy earme wrottors delsjocht. \'t Scil mei Gjalt ek sa wol gean, tink ik; hy is altyd al in frjeamd- soartich man west, great yn syn eigen eagen en neat net ynskiklik; mar sünt \'r sa fyn wirden is en troch de ortho- doxen op \'t kêssen brocht, is \'r sa grutsk wirden, dat



		27

		\'r bynei boarst en \'r is hast gjin dwaen mcar mei him to hawwen. Jabik het it altyd by him bidoarn, dy mei \'rnet sjean en dat komt oars nearne net troch, as dat Jabik it mei de liberalen haldt en net meiwirkje wol om hjir in bisondere skoalle to krijcn. Gjalt syn smeijen lykwol het \'r noch halden, mar dat komt, troch dat \'r mar ien smid yn \'t doarp is, oars scoe dat wol ophalde. Forline jior het Gjalt syn best al ris dien om hjir in oare smid hinne to lokjen, mar dy man fielde wol, dat Jabik yn Jouwergea de aldste brieven hie en dat \'r fen ien of twa skynhillige boeren net libjo koe. Ho it nou ris gean scil, dat scil my ris nij dwaen, mar it liket my tsjuster ta; o, o! dy beste Feikje, dat Ijeave goede bern. F e i k j e, (komt op ; hja het de léste wirden fen hjar mem heard.) Ho nou, mom ! is \'r swierichheid ? Berber. So Feikje! bistou der, biste al werom ? Ja bern, ho scoed \'r gjin swierichheid wèze; it iikot my sa slim foar dy ta; de frijerij mei lljucrd, der kin neat fen komme, Gjaltboer scil it noa tastean. F e i k j e. Och, mem! dat kin wol ris hwet meifalle en is \'r der earst al hwet op tsjin, och, wy binno noch jong en kinne wol hwet wachtsje; as Gjaltboor sjocht, dat it mei Rjuerd tinken is, den scil \'r op \'t lest wol tajaen. Berber. , Sa praetsto nou noch, Feikje, de ljeafde leaut allo dingen, hopet alle dingen en bitrout alle dingen en dat is ok goed, hwent dat haldt yen lang steande; mar as oan it wacht- sjen gjin ein komt en de hope fordwynt, den is it o sa slim en hope is \'r foar dy hast net, hwent heit is \'r ck net foar, dat jimme forkearing mei\'noar ha.



		28

		F o i k j e, (tige moeilik.) Och hea, mom! is heit \'r ek net foar, hwet kin heit op Rjuord tsjin ha ? B a e s J a b i k, (is ünderwiles tver opkomd, skiën en forklaeid.) Heit hot neat op Rjuord tsjin, myn fanke, mar heit wit foarüt wol, dat Gjalt net lije wol, dat Rjuord by dy komt; en omdat ik letter net hearre wol, dat wy him hjir hinno lokke ha, om syn jild, mei \'r hjir net komme, sa lang as Gjalt gjin tawird jout. F e i k j e, (tige oandien.) O, heit! hwet is dat hird ; is dat nou de tank \'r foar, dat Rjuord my forline winter it libben redden het? Berber. Feikje, Ijeave ! sa moasto net tsjin heit prate, dou bigrypste heit net goed ; heit het neat op Rjuerd tsjin; mar heit wol net hawwc, dat de lju üs eare to grabbel smite scille mei to sizzen, dat wy Rjuerd oanhalde om syn jild. Feikj o. Hwet kinn\' my en hwet kinne jimme de praetsjes fen \'e lju skele, as wy sels mar in frij gewisse ha ? B a e s J a b i k. Mar Feikje, wy moatte lis ommers ek wachtsje foar do skyn fen \'t kwea. Feikje. Dat is goed, mar moat dêrom üs lok forskopt wirde en kin min dat wol altyd fol balde ? Do lju, dy rabje wolle, süge dóchs ut allo dingen kwea, der kin min yen net foar hoedsje. Ho is it gion do ik okkorjouns Rjuerd by tafal motte on hy my thüsbrocht het; habbe de lju do ek al net sein, dat ik jouns mei manlju omslingere ? Baes Jabik. Mar do wier de skyn ek wol hwet tsjin dy.



		29

		F e i k j e, (snibbich.) Ei ja! hwêrom net; en hwêrom scoenen de lju \'r net oer prate ineije, as sels myn eigen tilden oan ray twivelje kinne. Ik wol Rjuerd net blau jaen en hy sjoclit fen my ek net óf, dat stiet fêst; wol heit net ha, dat \'r by my komt, den scille wy elkoar op oare plakken wol fine, de ljue rabje non diïchs al oer üs. {Hja bigjint to skriemen.) Berber. Fij, Feikje! sokke rare praetsjes, dy koinme dy letter to moeijen, fanko ! heit en mem binne ommers net sokke dwars- driuwers, oars wol ? (Feikje bigjint Ito langer sa mear to snikherjen en Berber forfolget:) Sjoeh eris! dou makkest dy alhiel oerstjür, dat kin sa net; gean hwet nei de oare keamer en drink hwet kald wetter, den scil it wol hwet bikomme; as Rjuerd strak komt den moaste hwet blierder sjean. Feikje, (iriles hja opstiet.) Ik hoopje mar, dat \'r net komt, en as \'r komt, siz den mar, dat ik pine yn \'e holle ha en dat ik siik bin en dat \'r mar wer foart gean moat. (df.) Baes Jabik. Och sei! hwet is \'t in rare boel. Berber. Jawol is it dat, ik bin myn rie hast ten ein; hwet scille wy nou sizze, as Rjuerd komt ? . . . scoe it mar net it beste wèze, dat jou tawird, jouwe ? Baes Jabik. Mar Berber ! dat kin ommers nea, ... lis goede namme ... Berber. Och hwet! üs goede namme . . . moat it lok fen üs bern üs net mear wirdich wóze as üs goede namme ? Baes Jabik. Mar Ojalt scil nea tawird jaen en is it den net folio better, dat hja dalik mei\'noar ophalde.



		30

		Berber. Hear ris, Jabik! jou fielc like goed as ik, dat it foar de rust fen üs bern al to let is om it to kearen en hwet Gjalt- boer oangiet, jou witte net Invet \'r raülk barre kin, om him ta oare tinzen to bringen. Baes Jabik. Mar \\vy kinne it lok fen üs bern dóchs net fen inkcl tafal óf hingje litto. Berber. Mar ek likemin it lok fen üs bern weismite, om sa\'n gjirrigo styfkop as Gjalt is. Baes Jabik, (noartsk.) Nou, den moasttou it mar witte. B e r b e r. Nó, wy moatto it mei\'noar witte en mei\'noar oerlizze; wy boege dêrom net lilk op \'noar to wirdcn; \'t is my like folie tsjin \'t boarst as jou, dat it sa rint; mar ik koe ek like min as jou ynsjean, dat it sa rinne scoe; mar dat docht nou neat mear oan de saek óf ef ta, dat is mar nei- praten ; wy moatte nou mei de omstanniehbeden to riede gean en dêrfen it beste sykje. Nou liket it my, foar de rest fen Feikje, it beste ta, dat wy mar tawird jouwe, bwent dogge wy dat net, den bin ik net sünder angstme foar hjar. Baes Jabik. En binne jou dat wol, as wy al tawird jouwe, tinke jo foar fêst, dat den hjar lok festige is ? Berber. O né, Jabik! dat lang net; ik leau like min as jou, dat Gjaltboer it lije wol, mar sa as ik niis al sei, min wit net hwet \'r mülk eris barre kin en buten dat, Rjuerd wirdt ienkcar mearderjierrich, den is \'r syn eigen baes en as hja it elkoar goed miene, den kinne bja ek sa lang wol wachtsje. Baes Jabik. Ja, dat is sa, mar den is it ek mülk, dat Gjalt hitnont-



		31

		makket hwet \'r fen rjuchtswci kin en dat scoe wrachtich net aerdich wêze. Berber. Dêr habbe jou gelyk oan, mar lit it jild \'r nou ris buten bliuwe, it jild allinne makket ominers gjin lokkige houliken en leau mar wis, dat Feikje Rjuerd ek like ljeaf ha scoe, as \'r gjin jild hie on sa mülk nóch ljeaver. Bacs J a b i k. Dat mei yn theory moai lykje ... ik leau lykwol, dat it yn \'e praktyk net opgiet. Berber, (laeitsjende.) Wol, wol, Jabik! hwor helje jou dy stêdshüswirdcn wei, ik leau wrachtich, dat jou noch wol lid fen \'e rie wirdo koenen, as jo mar hwet mear jild hiene. B a e s Jabik. Hear ris, Berber, om üs sels bigear ik gjin mear jild, wy habbe üs Godtank altyd redden en scillo üs hoopje \'k ek wol fierder redde; om lid fen \'e rie to wirden, hoech ik ek gjin mear, mar om it lok fen üs bern, scoe ik wol graech hwet mear habbe wolle ; hwent tink ei is ta: as Rjuerd eris neaken en bleat \'r üt komt, hwèr scille Feikje en hy den wei bigjinne. B e r bc r. En hwêr binne wy den wei bigoun, hicnen wy sa\'n great kaptael, do wy trouden ? B a e s Jabik. Ja, nou, dat is ek sa, mar alle froulju binne ek net sokke goede hüshaldsters as jou, nienike ! Berber, {goedlik.) En alle manljue kinne de flesse ek sa goed net stean litte as jou, heit! Baes Jabik. Mar dat is ek troch jou kommen, wyf ke, jou ha my dat leard.



		32

		Berber. Och! ik ha der noat gjin droktme fen hawn, mar dat is nou dèr oan ta ... leau mar frrj, dat Feikje ek wol in beste hüshaldster wèze scil en Rjuerd giet ommers ck foar in tige oppassende feint. En buten dat, lija hoege ek net alhiel fen \'e miet óf to bigjinnon; Gjalt kin Rjuerd nea alles ontmeitsje en wy kinne üs bern ek nocli wol hwet meijaen. B a e s J a b i k, (laeitsjende.) Ha, ha, ha! wy üs bern hwet mei jaen, ja, in goede rie en miilk kin ik ris in kachel foar hjar meitsje en in turf- bak en in tange en mear sokke spillen; mar jild ha wy ommers net, mem; cf babbe jou noch in sparpótsje efterüt ? B e r b e r, (flaeyende.) Ilear ris, heit! ik wol jo noch wol ris hwet sizze, mar scoene jou den ek lilk op my wirde kinne ? B a e s J a b i k. Né, nea mem! ik wird nea wer lilk op jou. Berber. Nou den, (hja giet net de sekreteare, kriget der in boekje tit, jout dat Jabik oer en seit ") sjocli dêr den earst ris yn. B a e s Jabik, (mei forwiindering.) Mar dat is ommers in sparbankboekje op Feikje hjar namine ! en hwet stiet dêr al in greate somme yn, ho binne jou dèroan komd ? Berber. Och, jou wito wol, . . . jo wirde net lilk in \'t wier?... jou wite wol, dat jo it earste jier nei üs trouwen alle dagen twa slokjes krigeuu; dat hindere my wol hwet, mar ik doarst \'r noat fen sizze; ik wier bang, dat jou dat net goed opniimne scoene en ik hie jo to ljeaf om jo lilk to meitsjen; ck tocht ik: Jabik swit altyd sa fen dat swiere wirk, mülk is sa\'n slokje ek wol goed foar him. Mar do üs Feikje berne waerd en jou der sa tige bliid mei wieren en my



		33

		alderhande ljeavo nammen joechen, do tocht ik : nou is it tiid om ris by Jabik oan to klopjen. Jou wite noch wol, dat ik do tsjiii jo sei: ja feint, dou biste nou al tige bliid, mar tinkste \'r wol om, dat dat fanke üs ekjild kostje scil? Jou anderen der do op: dat is net oars, momke, dêr it iene wei komt, der scil ek it oare wol wei komme, en kinncjo oars net ütkoinme, den moat ik mar hwet minder hawwe. Jou minder hawwe ? . .. ik wer. . . mar jou moatte ommers döchs jo liif fol iten on drinken ha en dy twa slokjes alle dagen kinne jo ek, by dat swiere wirk, net best misse. O, Jabik! ik trille \'r fen do dat \'r ut wier, sa bang wier ik, dat jo my dat kwea ofnimtne scoene en sa üs i!lder- bliidskip yn iencn fortribele wirde scoe; mar Gódtank, it gong goed. Ik seach wol, dat jo hwet ynbannich waerden, mar jou bliuwen tsjin my liko ljeaf en goed as eren en sont dy tiid habbe jo nea wer oan \'e nesse west. Dat, myn Jabik, bisparre üs alle dagen in dübcltsje en dy dübeltsjes haw ik tweintich jier lang alle dagen opgarre en yn \'e sparbank brocht. Dat joech alle jieren seis-en-tritich goune en fyftich cinten en dat mei de rinte dêr by, is yn twein- tich jier in aerdich somke wirden. Nou, hwet sizze jou dêr nou fen ? B a e s Jabik, {tige aandien, Teriget Berber by de hun, pattet dy en seit:) Datstou in alderljeafste, beste Berber biste en dat ik my yn alles noi dyn ynsjean skikke scil; ek yn de frijerij fen Rjuerd en Feikje.

		IT GERDYN FALT.

		3



		2e BIDRIUW. Smids Feikje. It toaniel is de selde wenkeamer fen Baes Jabik; it is Sneintomoarn. Smids Foikjesit allinne, alhiel forsutere, yn hjar moarna- klean by de tafel tD naeijen oan in jurkje. Sa wirdt it gerdyn ophelle. F e i k j e, (mei- in sticht.) Och sei! Invet fiel ik niy nuwer, Invet is de holle my raer; ik toelite yn myn wirk Invet oflieding to finen, mar dat wol ek net flotsje; nou, it is ek Snein, den mei min ek net arbeidsje; ik woe oars dat famke fen Oebele en Tryn moarn sa graech nei skoallo ha en den inoat earst dit jurkje ré wêze, ik haw dat de hearen fen folksiinder- wiis ek ontlijitten. Mar nou kin ik net mear, de holle is my sa frjeamd, ik moat joun by de lampc mar ris sjean bwet ik kin; it is ek gau foart oudien. (H\'ja hit it naeijen oan \'« kant, giet oerein en seit:) Kom, ik scil de koffy mar ré ineitsje; mem scil wol bast ut \'e tsjerke komme en den scil heit ek wol tbüs wêze; ik leau dat dy efkes om in boadskip gien is, mar lnvêr hinnc wit ik net. (Hjajit iretter yn \'e ko/fijkanne, mar forjit om \'r koffy en sakery by to duwen, hja seit ünderwiles:) Hwet moeit it my, dat ik myn beste illden jisterjoun sa\'n raer biskie jown ha, dat habbe hja net oan my fortsjinne ; mar o! it fait sa swier, as min dreamt fen in lummel fol lok en min den sa yn ienen wer yn dit skrillo libben torêch fierd wirdt. {De koffy stiet ré en hja giet wer sitten.) Hwet scil Iljuerd it



		35

		jisterjouno ek binaud hawn ha, do Gjalt him forbca om nei my ta to gean. It is \'r dor hird troch skürd, dat kin ik wol tinko, oars hie \'r my dit briefke net skreaun, {hja hellet in briefke to foarshjn) dat Gjalt him drige hio mei untervjcn, as er syn sinnon net fen my ófsetto. En döchs wol \'r net fen my öfsjoan, skriuwt er, omdat \'r buten my net lokkich wirdo kin; ljeaver wol \'r oars alles forlieze, as my misse. Hy liilldt den wol in bulte fon my, en o! dat docht my sa\'n goed; ik woe ek wol foar him troch itfjür rinne. Mar mei ik wol fen him oannimme, dat \'r him sels om my yn earmoed jout en mei svvier arbeidsjen de kost winno moat? Scoe ik him dat lijen troch myn ljeafde wol forgoedsjo kinne ? O! it is leau \'k better, dat ik om him myn eigen lok farre lit. It scil my o! sa swier falie om fen Bjuerd of to sjean, om iensum en forlitten myn lib- benswei fierder to biwandeljcn, mar ik moat den myn treast mar sykje, earst en \'t meast yn de ljeafde fen myn beste ïilden, sa lang as dy noch foar my sparre wirde, en oard yn it woldwaen oan oaren. Der stiet biskreaun: de ljeafde formei alle dingen; as dat wier is, den moat Rjuerd syn lok by my boppe alles gean, oars haw ik him net yn wier- heid ljeaf. Hy freget my om briefwixeling mei\'noar to halden en dy elkoar bisoaigjc to litten troch Jochems ïetsje, dy \'t my dit briefke ek brocht hot; nou, ik scil him dêrop anderje en in briefke foar him by Tetsje bringe, hwèryn ik him syn wird werom jouw. Ik scil him skriuwe, dat \'r om my net carm wirde mei, dat ik dat net oer myn herte bringe kin . . . dat \'r buten my mülk noch wol greater lok foar him weilein is . . . en dat \'r dêrom mar dwaen moit, hwet syn heit fen him easket ... En den, (hja bigjint to skriemen) oan \'t ein fen \'e brief . . . scil ik skriuwe . . . dat ik de Himmelheit . . . bidde scil . . foar him om lok en seine ... en foar my sels . . . om kreft . . . to krijen . . . nei krus t . . en den op \'t lest



		37

		\'t Ljcafdefjür fortaert myn herte, Neat, dat dat forkoelje kin; \'t Libben wirdt m\' in se fon smcrfce, \'t Stjerron wier foar my gewin. Himmelhoit! hear myn geklei, Nim my ut dit libben wei; \'t Ljeafdefjür fortaert myn lierto . . . Nim my ut dit libben wei. (Hja leit de holle toer foaroer op \'e tafel en sa komt Berber op; hja komt thiis ut \'e tsjerke, mei de Sneinseklean oan ; hja sjoeht frjeamd op, dat Feikje mei de holle op \'e tafel leit en noch neat yn \'e leeamer oprêdden het.) Berber. Moarn Feikje? . . . mar ho nou fanke! hwêrom leiste sa mei de holle op \'e tafel, biste net goed, hwet skeelt \'r oan ? it stiet \'r hjir ek allegearre noch like bryk foar, de keamer is noch net oprêdden en dou biste ek noch net forklaeid; jonge! jonge, hwet is dat raer; as ik dat witten hie, den hie ik net nei tsjerke gien; as wy nou eris koffydrinkers krije, den binne wy ommers doa forlegen; hwet skeelt \'r dóchs oan, het dy frijerij dy nou sa yn \'e maling nomd, datstou net ienris mear wiste hwetste dochste ? fij! fij! dat is men oars net fen dy wend. F e i k j e, (stekt de holle op.) Och, mem! de holle is my sa raer, och! kibje nou net op my; it wirk is noch net dien, dat wit ik wol, mar de koffy is ré en it hüs is gau hwet oanfage. Berber, (hja set it hoedsje óf en siket feger en blikje.) Mar dat moat ik nou dwaen en dêr haw ik oars ut \'e tsjerke wei gjin nocht oan. F e i k j e, (giet oerein.) Nó! ik scil \'t wol dwaen, mem moat mar gitten gean.



		38 Berber. Ei fanke! lio komste der by, dou moaste mar gau nei efteren gean en dy waskje en forklaeije; as hjir sa imtnen yn kaem, dy scoe tinke, datste net goed by dyn sinnen wierste, sa raer hinget it hier dy om e holle. F e i k j e, (mei in wylde laeits, ivylst hja it jurkje, hwêr hja oan naeide, yn \'e hoeke fen \'e Jceamer smyt :) Ha! ha!! ha!!! ik net goed by myn sinnen, dat moat \'r nou noch by kom me; jonge! dat is moai bitocht, ha! ha!! ha!!! den habbe de lju ek wer hwet to rabjen ; hja roppe nou al: Smids Feikje is in greate melappe, lit hjar nou ek mar fortelle, dat ik gek bin; dat komt Ojalt tige by tige to pas; hwent it sprekt as in boek, om syn soan trouwe to litten mei immen dy earm is en noch gek op \'e heap ta, dêr kin neat fen komme ; ha ! ha!! ha !!! dat fait \'r moai foar him yn. (Hja giet wyld laeitsjende of.) Berber, (allinne ; troch it ünge- woane fen Feikje hjar dwaen alliiel forbüke, Ut hja fen kjelmte feger en blikje op \'e groun falie) Och sei! hwet scil üs nou oer komme ? hwet is Feikje bjustere raer; ik sei it \'r sa mar los wei hinne, dat min hast tinke scoe, dat hja net goed mei de holle wier en nou liket it hast wol, dat it wier is; och ! och ! as üs dat oer \'e holle hinget, den binne wy djip ungelokkich. (Hjanimt feger en blikje wer op en bigjint to hüs-oanfeijen.) Ik woe wol, dat Jabik mar thüs wier, it wirdt my hjir sikerwier allinne to eang. B a e s Jabik, (komt op.) Moarn Berber . . . ho is \'t nou ! binne jou noch sa yn \'e skrep?



		39

		Berber, (hdldt efkes op mei feijen en seit, mei triennen yn \'e eagen): Och ja, Jabik; it is nou sa\'n rare boel, ik wit net, ik wit net, raar it liket my nou sa tsjuster ta! Baes Jabik. Ho nou sa? Berber. Nou, it wit net ... do ik ut \'e tsjerko kaem, wier hjir alles noch allyk yn \'e hüs, dêr wier neat oprêdden, de keanier net ieriris oanfage, de koffy wier al ré, mar it thé- goed fen to moarne stie noch smoarch op \'e tafel en Feikje siet \'r by, noch yn hjar moarnsklean en lei mei de holle op \'e tafel. Baes Jabik. Och nou! jou moatte hjar tsjinwirdich hwet tajean, hja is oars nea sa, mar do holle mealt hjar nou hwet. Berber. Mar just, omdat hja oars nea sa is, bin ik nou sa bang. (Hja bigjint wer to feijen) Baes Jabik. Och, kom! raeitsje nou gjin swierichheid foar neat; hja is jisterjoun toleursteld, troch dat Rjuerd net komd is on nou het hja fen nacht niülk net folie sliepen en binne dêrtroch hjar sonuwen in bytsje oerstjür ; lit hjar mar hwet mei rest, den scil dat wol gau hwet bikomme. Berber, (hdldt wer op mei feijen.) Ja, mar jou witte net ho raer hja hjar niis alsa oan- stelde. Baes Jabik. Wier hja den lilk? Berber. Né, lilk just net, mar do ik \'r in lyts wirdsje fen sei, dat alles noch allyk wier, is hja sa wyld bigoun to laeitsjen



		40

		en to skatterjen on hie derby sok frjeamd praet, dat ik \'r hast bang fon waerd. Baes J a b i k. Ei nou! jou moasten ck not op hjar kibbe ha. Berber, {tige moeilik) Mar ik haw net op hjar kibbe, Jabik; ik haw allinnc mar sein, dat lija hjar liwet forklaeije moast, underwiles ik it hüs oanfage, omdat \'r ek wol ris in koffydriuker komme koe en it den sa raer like ; haw ik dor nou sa oan misdien ? Baes Jabik. Wol né, mar sa mien ik it ek net; kom oan, meitsje nou mar gau ut \'e rüchte it wirk dien en gean den hwet by my sitten, den drinke wy hwet koffy en prate \'r net mear oer; lit Feikje mar hwet yn hjar eigen dwaen, den scil hja wol better wirde. {Hy giet sitten en stekt de lange piip oan.) Berber, {hja het it hüs oanfeijen dien, berget feger en blikje wei, him- melt it thégoed gau hwet óf en giet ek sitten ; hja scil ynjitte, mar nou hja de krane f en \'e koffykanne omdraeit, komt der Mear wetter üt, ynpleats fen koffy; hja seit:) Sjoch my dat ris oan, Jabik! Feikje het sa wier gjin koffy en gjin sükerei yn \'e kanne dien; it is sa \'t liket allegearro by hjar yn \'e war. Baes Jabik. Nou, it is raer, ik wird sikerwier ek hast ungerest. Berber. Ja, it is net goed mei hjar, der kinne jou grif op oan, mar ho scil \'t nou, nou liabbe wy gjin koffy en \'t wetter is ek fen \'e kok. Der stiet noch in tsjettoltsje fol fenjis- terjoun, dat mei ik wol gau hwet opwaermje. {Hja docht



		41

		sa, mar nou hja oerein giet, om de koffykanne mei wetter wei to setten en it tsjetteltsje mei koffy to kryen, fait hjar each op Feikje hjar naeijen, dat noch yn \'e hoeke fen \'e keamer leit; hja kriget dat op om \'t to bergjen en nou fait der it briefke i\'tt, dat Tetsje foar Rjuerd oan Feikje brocht het; hja nimf dat op yn de iene hdn en giet nei de tafel, mei it koffytsjetteltsje yn de oare hun; hja set de koffy op \'t fjür en jout Jabik it briefke oer, hja seit derby:) Sjoch, hwet scoc dat wêze ? liaes Jabik, (sjocht it briefke yn.) Dat is in briefke fen Rjuerd, dat het hja grif fen\'e moarn fen hein krige; hy skiïuwt dèryn, dat Gjalt him forbean het, om nei hjar ta to gean on dat \'r him drige het mei üntervjen as er net fen hjar óf seach ; nou witte wy yn ienen hwêr de knotte fêst sit. Berber. Dat scoe \'k tinke; mar skriuwt Rjuerd nou ek hwet \'r fierder dwaen scil ? ef sjocht \'r nou fen hjar óf? Baes Jabik. Né, dat net; wol skriuwt \'r, dat \'r nou yn de earste tiid net by hjar komme kin ; mar hy wol briefwixeling mei hjar balde en dy brieven elkoar bisoargje litte, troch Joehems Tetsje. Berber. Den scil Tot dizze brief hjar ek wol brocht ha; mar ho scillo wy nou mei dy brief? Baes Jabik. Dy moatte jou mar bergje en hald jo den mar dea stil; fregct Feikje der letter nei, ef tinke jou, dat hja dêrom sikot, den kinne jou \'m hjar werjaen. Berber, (hja nimt de brief irer fen Jabik oan en leit him yn \'t tafelslaed.) Ik leau ek, dat dat it beste is, (mei wirdt \'r oan \'e doar roppen.) ........Folk yn ?........



		42

		Berber. Hea, Jabik ! der wirdt folk" roppen en it is krekt, dat it Gjaltboer syn lüd is, hwet scil üs nou oerkomme ? Baes Jabik. Wol! hwet scoe lis oerkomme, wy hawwe neat op üs lea, lit him mar ynkomme. Berber. Ja wis! dat kin net oars ; ik bin bliid, dat Feikje nei efteren is, as hja dêr nou sa lang mar bliuwt, dat Gjalt wer foart is. (Hja giet nou nei de doar en seit:)Kom mar yn asjebljeft. G ja 11, (komt op.) Moarn jimme, binne jimme yet soun ? Berber, (hja jout Gjalt in stoel.) Moarn boer, ja, dat skikt wol, bo is \'t mei jou .. . gean sitten asjebljeft. Baes Jabik, (hwet noartsk.) Moarn Gjalt, hiene jou boadskip ? G j a 11, (wylst hy sitten giet.) ïfou baes, boadskip just net, mar dêehs woe ik jou wol efkes sprekke. Baes Jabik. O, so! dat is hwet oars, ik tochte, dat jou in nedich kerweike foar my hienen. Gjalt. Fij baes ! ho komme jo der by en dat op Sneintomoarn ? ! \'t "Wier better, dat jou Sneins nei tsjerke gongen, lyk as jo wiif. Baes Jabik. Dat scil wol wier wèze, mar it kin somtyds ek wol ris net wier wêze; as ik in oar op Snein helpe kin, den doch ik dat. Gjalt. "Wier is \'t altyd. Gedenkt den Sabbath, dat gij dien heiligt; sa stiet \'r likernöch yn \'e skrift.



		43

		B a e s J a b i k. Mar dat is ommers in gebod oan de Joden, dèr habbe wy net mei to ineitsjen ; ef wolle jou de Snjoun ek yn liddichheid troch bringe ? Ik haw oan ien liddige dei yn \'e wike al enócb, hoar. Berber, (hja jout Jabik under de tafel troch in shop en skod- hollet hint ta, hja seit:) Fij Jabik! sok raer praet; ho scoe Gjaltboer nou habbe wolle, dat de Snjoun ek as Snein brükt wirde scoe, dat witte jou ommers ek wol botter, (tsjin Gjalt) Wol ik de boer ek in kopke koffy ynjitto ? Gjalt. Tank jou, Smidske; ik haw by Domeny\'s hwet koffy- dronken en ik haw ek net folie tiid, hwent ik moat, fen sels, eftermiddei wer nei tsjerke. Berber. Nou, ik doarst it jo ek hast net oanbiede ; hwent ik moat mar sizze, üs koffy is net hiel lekker; wy hienen jisterjoun hwet oerhalden en dy haw ik nou hwet opwaerme en den is it beste der óf. Gjalt. Och ! dat wier oars net sa slim; min kin ek wol tinke, dat it sokke lju as jimme not barre mei, om jimmer mar wer nij op to skeppen; as alle earme minsken \'r sa oer tochten, dat de stealtjes ek brükt wirde moatte, den wier \'r lang sa folio earmoed net. B a e s Jabik, (tige noartsk.) Hwet wolle jou der mei sizze, Gjalt! en hwêroer woene jo nou eigentlyk mei my prate ! Earst habbe jou my al oer \'e hikkel bello, omdat ik net nei tsjerke west ha en nou wolle\' jo üs sa hiel leech lizze, troch us sa glüpende wei fielo to litten, dat wy mar earme minsken binne; hwet habbe jo dêrmei yn \'t sin ?



		44

		Gjalt. Och ueat, it komt nou sa to praet oer \'e koffy en dêryn foun ik oaulieding om \'r op to wizen ho nuttich as \'t is, dat in earm niinske kloek en sunich is en tofreden mei it jingo de Hearo liim yn syn stan takomme lit. It is ek netallinne yn \'t iten en drinken, hwêryn men yen somtyds to buten giet; as in earnie lju\'s bem, in rike lju\'s bern mei frijerij oan \'t lyntsje siket to krijen, dat is noch folie slimmer. B a e s J a b i k. Jou masten dêr nou noch by sizze: lykas jimme Feikje üs Rjuerd siket to fangen, hwent dat miene jo dóchs. Gjalt. Den witte jimme \'r wol fen, dat jimme fanke it sa op Rjuerd forsjoen het en jimme geane dat net tsjin ? Berber. Wy wisten, dat jou soan jistorjoun by Feikje komme scoe, mar hy is \'r net west. Gjalt. Den witte jimme ek wol, dat hja jouns wol mei\'noar omslingerje ? Berber. Wy witte wol, dat hja elkoar okkerjouns by tafal mette ha en dat Rjuerd Feikje do tluis brocht het; as de lju dat nou mei\'noar omslingerjen neame wolle, dat moatte hja witte; en as jou dat leauwe wolle, dat moatte jou witte; wy witte lykwol, dat it net wier is. Gjalt. Nou, wier ef net wier, dat kin my neat male, mar hja habbe dóchs by \'noar west en as ik it jisterjoun net keard hie, den hie Rjuerd al wer by hjar kommen en dat hjir wol oan bus! . . . Jimme lykje hjar wol yn dat forkeardo to stypjen en dat wol ik net langer duldsje. As jimme net oppasse, dat hja by \'noar wei bliuwe, den wird ik needsake om hwet to dwaen, dat ik oars net ljeafst wol.



		I. 45 B a e s J a b i k. En hwet is dat den ? Gjalt. Den moat ik jou it wirk onthulde. 13 a e s J a b i k, {tige Mik.) Flean dou den mei dyn wiek, foar myn part, \\vy scillc lis buten dy ek wol redde. B o r b e r. Net sa lilk wirde, Jabik! ... f ij! bidaerje jou hwet, dat giet sa al to mal. B a e s Jabik. Nou, hwet mient dy kearel den ! habbe jou Feikje net fakcr noch oanredt, om fen Rjuerd óf to sjean en kinne wy it helpe, dat \'r hjar wer" opsiket ? As Rjuerd net better wier as syn heit, den scoe ik it mei alle gewelt keare, as hie \'r den ek hiïndorttüzen goune mear as nou, hwentden wier üs Feikje fiersten to goed foar him; mar ik haw neat op dy jongkearel tsjin en lit dêrom dy gjirrige aep sels op syn soan passé, as hy it net lije wol dat \'r hjir komt. Berber. O, Jabik! myn goede man, bidaerje jou dóehs, ouh! meitsjo jou net sa lilk en jo moatte ek net sokke rare wirden tsjin de boer sizze. G j a 11. Och, smidske ! lit him mar bigean ; ik kin, nei it foavbyld fen \'e Heare, eigen leed en fordrikkinge duldsje en fordrago ; mar ik mei it net tastean, dat myn soan him forslingere scil oan sa\'n melappe. Berber. Mar boer! dat kin it memmeherte ek net mear forkropje ; üs Feikje is gjin melappe; hja meije \'r sa goed wêze, better en sediger fromminske is \'r net. Gjalt, (spltich.) In moaije sedigheid . . . jouns, by tsjuster mei de manlju omslingerje.



		I 46 Baes Jabik, (springt oerein.) Siz dat nóch cris! don fine divol astou biste. B e r b e r, (ek oerein, kriget Jabik beet.) Jabik! Jabik! och meitsje it nou net to raer, bring jou sels en üs net yn ünk en lijen. Baes Jabik. Ik scil him de doar ut smite, dy skurk! Gjalt. In skurk is \'t, dy \'t, om him sels to forrykjen, it foar goed oansjoeht, dat syn eigen dochter lijar eare to grabbel smyt. F e i k j e, (komt op mei it hier los en de klean heal oan, forwuldere en raer ; hja het troch it geande wei lüder praten, it léste f en it petear heard en nou ropt hja met in Inde skrille stimme, ünderwiles hja hjar mem om \'e hals fait:) Ik myn eare to grabbel smite ... o, mem! . .. ik myn eare kwyt! . . . (hja fait dêrop yn ünmacht en Berber fatigt hjar yn de earmen op; Gjalt nol noch Invet sizze, mar nou pakt Jabik him by de earm.) Baes Jabik, (wylst \'r Gjalt fen de stoel lukt.) Der ut! dou stjonkort! dèr ut! siz ik dy !! (Berber wol Jabik noch keare, mar hja kin net, omdat hja Feikje net los litte kin; Jabik hdldt fol, walst V Gjalt oanfiert:) Dêr ut! dêr ut sistou !! (Gjalt keart noch tsjin en non pakt Jabik him foar goed beet en smijt him buten doar.)

		IT GERDYN FALT.