KLASSIEK ^sJgM^g

!ïï WEBERZYDS HÜWELYKS-EEEBOG

Dr, F. A. STOETT

INSTITUUT DE VQDY^
TOOR NEDEfcfc*tfpSJ2 TAAL-

EN JJSTTIÏRKUNDÈ^ÏN^N DE
RIJKSUNIVERSITEIT TE UTRECHT

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

III Ml Ml llll IIIIIIIIIMIIII

HUWELYKS BEDROG.

Dr. F. A. STOETT.

Er bestaan van dit blijspel vier uitgavon, die door Lan-
gendyk zelf bezorgd zyn, namelijk:

C. Pr. Langendyks | Godicbten | Tweede Deel [ander
vignet met do spreuk vincent perseveranter scandendo]
t\' Amsteldam, | By do "Wed: van B: Visscber, Boek-
vorkoopster in do Dirk van Hasselt-steeg, 1721.

D. Hot | wederzyds | buwelyks bedrog. | Blyspél. | door |
Pr. Langendyk. [ander vignet, een byenkorf met bet
ondersebrift De Byen storten hier het eelste dat zy
Leezen \\ om de Oude stok te toen en de Ouderloze
Weezen.] Te Amsteldam, | By Izaak Duim, Boekver-
koopor op den boek van den Voorburgwal "n St\' steeg,
1754. Met Privilegie.

Latere drukken zjjn van 1760, berdruk van C, 1795,
herdruk v. D, 1829, berdruk v. C, 1859, berdruk v. C en
1890, herdruk v. B. ^l)

^aar Langendyk zelf in de voorrede van den oorsten
dr¹ c zegt tfe drukfouten, hier en daar ingesloopen, eisch
ik jeen verschooning voor; dewyl ik my zelven daar over
nu kan verschoonen; hebbende de proeven te haastig nage-

1) De in don Catalogus der Maatschappy v. Neder]. Taal- en Letterk.
opgegeven druk van ± 1840 is die van 1829.

»ien in een tyd dat ik nutter bezigheden had, is die druk
niet aan deze uitgave ten grondslag gelogd, en is hier-
roor genomen de twoede druk (B). Aan den voet der blad-
zijdo zyu do varianten vermeld der drie andero uitgaven.
In Elzevier\'s Geïllustreerd Maandschrift, laten jaargang,
is door Dr. J. ten Brink als bron der intrigue aangewe»
zen een prozaroman, getiteld: Vermakelyke Vryagie van
den kaaien Utrechtsen Edelman, en de niet hebbende Gel-
dersche Juffer, met de Overijsselse Brood-zoekende Kame-
nier en den armen Fransehen Lakei/. Haar trotse, en
Magchelyke l^rryayie, door een wederzytse hoop van een
rylc huwelyk aan malkander te doen: de listen van mal-
kander te bedriegen van hen in V werk gesteld: en hun
adelyke trouw daarop geiolgt. Tot dat ze eindelyk na V
pleegen van veel bedriegeryen, uit dit land naar Parys
vertrekken; daar ze met aardige vonden en listen hun
staat trachten staande te houden. Zynde een ware geschie-
denis nu onlangs voorgevallen. Door den zelven in druk
uitgegeeven en met kopere Plaaten verciert, By Timotheus
ten Hoorn, Boekverkooper in de Nes in \'t Zinnebeeld, 1008.
Eeno aostkotisch-critischo boschouwing van het stuk
kun mon vinden in Dr. C\'. H. Ph. Meyer\'s proefschrift
Pieter Langendijk, zijn leven en werken, bl. 208281;b(j
F. Z. Meklor, Pieter Langendijk, Culemborg, Blom en
Olivierso, 1892 (overgedrukt uit Noord en Zuid XIV), en bjj
Dr. J. te "Winkel in de Zuolsche Herdrukken V, bl. VXIX.

De laatste druk
door den Dichter van vecle drukfouten gezuiverd.

[Vignet, J. Wandelaar inv. et fecit,
met do spreuk iVigllanter et q n i o t o.]

By JOANNES OOSTERWYK, Boekverkoper op den

Beroemde jong\'ling, dio in uwe lontejaaren

De letterwyshoid volgt in \'tDuitsch, Latyn, on Fransch,
Waardoor uw braavo ² naam met eenen sehoonon glans

Zal blinken naa ³ waardy, tor eere van bot Spaaren ⁴.

5 Het zy uw Kruisgozang op \'t roeren uwer snaaron
Den goost van de aard vorhoft, tot aan des bomcls trans;
Het zy uw Herdersfluit do rciön leid ten dans,
Of dat g\'oon Treurtoon zingt; u passen Dat\'nes blaren ⁵.

Dit Huwelyks-bedrog ziet andermaal het licht,
10 Dat kenners heeft gesmaakt, en niemants oor ontsticht
Door snoode boertery of vuilo onkuische reden.

Tooneoldicht jokt^G somtyds; maar ze is een reine maagd.
Bescherm do Nimf, myn Vriend; indien zy u behaagt
Zal zy to moediger op Aemstels schouwburg treeden.

Deze opdracht komt nog niet in A, maar wel in B, C on D voor.
1 uwe C ww/ 12 tooneddicht D toonvel\'kunst.

1) Zie de aanteokeningen. 2) goed, schoon. 8) naar. 4) Haarlem. 5) lau-
werbladon. Zie do aant. 0) schertst.

Zie hier myn spel genaamd Het we&erzyds Huwelyks-
bedroff ten tweedemaal in \'t licht, van veele drukfeilen
gezuiverd. Boven al zyn de geslachten der naamwoorden
naauwkeuriger waargenomen. Indien \'er evenwel hier of
daar iets mochte mis gezien zyn, verzoek ik wel den
Leezer hetzelve te verbeteren. Ik tel my niet onder die
Dichters welke waanen dat men hunne vaerzen voor orakels
moet houden, als quamenze uit don dryvoet van Apol ¹;
neen ik hoor gaern het oordeel van alle kunstkenners.
Maar hoe schaars zyn die heden te vinden! zwermen van
Vaerzemaakers, die met een ydel gesnor ², en woorden

Deze voorrede vindt men ook in C, doch het begin verschilt, name-
lijk: «Voorbericht. Korts quam myn spel genaamd liet Wederzijds
Huiceli/ks-lietlrog ten tweedemaal in \'t licht, van veele drukfeilen
gezuiverd. Boven al zyn de geslachten der naamwoorden naauwkeuriger
waargenomen, het welk men in deezen derden druk meedo zo zal vinden.
Indien \'er," enz.

A heeft do volgendo voorrede:

Aan don Leezer. Zie hier myn derdo Tooneelspél in het licht, be-
helzende eene stoffe die volgons myn oordeel niet onbehaaglyk op het
Nederlands Tooneel zal weezen : want wy beschimpen gebreken in dit
Spel, die van openhartige Hollanders altyd verfoeid zyn, naamelyk: de
verwaandheid, hovaerdy, en \'t bedrog, die in deezen Lande, naar hot
schynd, door do vreemdelingen gebracht zyn: want de eenvoudigheid,
zedigheid en oprechtheid onzer Voorouderen, is van oudsher vermaard,
,ja van hunno grootste Vyanden geproozen. Ik vlei my dan, dat wy
in deezen liet oogwit van een Blyspél voldaan hebben : te moer om dat

1) Men horinnero zich, dat in don tempel van A polio te Delphi do
priesteres Pythia op een gouden drievoét zat en in vlagen van geest-
verrukking de godspraak verkondigde. 2) onzinnige praat, geleuter;
mi. V\'db. IV, 1769.

van een halven vaam \' den zangberg ² verveelen, komen
genoeg te voorschyn, en vertoonen de waereld wat ze
zyn, naamelyk zotten; vitters die de zaaken over \'t hoofd
\' zien, en aan de woorden knabbelen zyn \'er ook geen
gebrek; maar mannen die der Nederduitsche ³ taal kundig,
de tooneeldichtkunst zelf luister byzotten zyn \'er, helaas!
weinige over. Boven al schynt het blyspél den geest te
geeven, verdrukt door een menigte historiespelen, weinig
dienende tot verbetering der zeden, \'t welk do grootste
eigenschap is, die het toonool luister byzet. Hoe weinig
Dichters trachten het voetspoor van do voortreffelyke
mannen naa te volgen, die do gierigaarts, verwaanden,
zotte Doktooren, beursschraapende Advokaaten, jaloersche
knorrepotten, schynheilige bedriegers, losse minnaars, en
minnaressen, koppige dwarsdryfsters, zwetzendo pofhan-
zen *, doorsleepen vleijers, domme boeren, geestige knechts,
nydige buurlieden, raazende geloorden, malle poeëten, en
meer andere eigenschappen, zo leevendig ten tooneele
gevoerd hebben, dat hunnen naam lang door de nakome-

wy met deoze gebreken te hekelen, niemand in \'t bezonder (onzes
wetens) hebben gequetst.

Wat de schikking van het Spel aangaat, hier in onderwerpen wy ons
aan het keurig oordeel van ongeveinsde liefhebbers der Toonoel Poëzy,
en verzoeken, dat zy onze misslagen verschoonen, die ligt in een Eigen-
vinding kunnen begaan worden. De drukfouten, hier en daar ingesloopen,
eisch ik geen vorschooning voor; dowyl ik my zolven daar over niet
kan verschoonen; bobbende do proeven te haastig nagezien, in een tyd
dat ik nutter bezigheden had. Maar ik troost my dat \'er geen in zyn aio
do wezentlykheid van hot Spel kunnen quaad maaken. Ondortusschen
kunnen de drekvliegen van Parnas (quaadaardige en nydige vitters) zich
met die drukfouten vormaaken, zy moeten toch een versnaaporingetje
hebben.

Verwacht in \'t kort den derden Druk van myn Blyspél Don Quichot,
"jj de Bruiloft van Kamacho. Verbeterd, door tusschenvoogingen van
verscheidene Tooneolon. Vaar wol. P. L."

1) Horatius spreekt in zijne Ars Poëtica van verha .9esquipedalia, woor-
don, anderhalvon voet lan^. 2> de Helicon in Boiotië, waar de Muzen
woonden. 3) Nederlandsch (vgl. thans nog de 2ïederdiiit3ch Hervormde
Kerk). 4) bluffers, opsnjjers, pochers.

lingen zal geroomd worden. Sommige willen Vrankryk de
oere toesckryvon dat Molière ons eorst do oogon goopont
hooft, in \'t vorbceldon \' van de aartgclirekcn der men-
sckcn: maar zy zyn verdoold; Holland heeft den room, \'
dat de doorluchtige Drost 1\'ioter Kornelisz: Hoofd een
een spel van dat slag dichtte, naamelyk: Wareuar met
de pot, en de Geestige Brodero zynen Spaanschen Bra-
bander, die welhaast gevolgd wierden van verscheidene
onzer landgenooton. Wel is waar dat do schikking dezer
spelen in dezen tyd gobreklyk is: maar de natuur hunner
1\'oraonaadjon wykt nergens van haar Eigenschap, noch
doet zulke buitenspoorige sprongen als men in Molière
vind. Ik breng dit niet by om dien Dichter te verachten,
geenzins; wy houden hem in waardy, en geoven hem gaern
de eer dat hy de grootste blyspéldickter zynor oeuw is
geweest. Onze Pooëten zullen hom niet licht op zydo komen,
ten zy dat ze de romansche verbeoldingen - vorlaaten,
on do kontékonon (Caractors) dor ondeugden op zyn spoor
gade slaande, mot kunst op \'t tooneol bospotlyk mnaken;
waar toe hen goeno oigen vindingen noch vortaaliugen
ten voorbeeld ontbreeken. Do Franschon geeven onzen

Hot Voorbericht voor D luidt:

Oit blyspél, liet ll\'e\'hrzijils Hitwultfksbeilrog, quam veertig jaareu
geleden, ïiiiamelyk in den janro 1714 do ccrstomaal in liet licht, en is tot
heden, gelyk allo myno toonoclstukkeu, op den Amstcrdamschou Kehouw-
burg Vertoond.

Ik heb het recht, om dezelve in Qiutrto by elkander te laateu druk*
ken, altoos aan my behouden ; om dat ik voorgenomen had aile myne
dichtworken te verzamelen, on in dat Formaat uit te geeven; ge"lyk
geschied is. Hierdoor is het veroorzaakt dat 3omnlige myner speelen
zouder 1\'ricilegie gespeeld en gedrukt zyn: maar by gelegenheid deezes
herdruks, is by vordrag vastgosteld, tussen de E.*K. Heeren Kegenten
des Amsterdamschen Schouwhurgs, en ./. liosch, boekverkooper te lfaet-
le-ia, dat hy het recht zal hebben, om allo myne tooneclstukken in Qitarto
Formaat by myno dichtkundige werken te drukken, schoon do zolvc
mot de Privilegie van den Schouwburg zyn uitgegcevon, on dat zy ook

1) in beeld brongon, voorstellen. 2) voorstellingen zooals zij in romans
worden aangetroflon, overdreven, onjuist.

Landaert do eer, dat zy in boertigo vaorzen (Bnrlesque)
voor onze dichters moeton zwichton, en ook in hoogdraa-
vonboid \' der heldendichten, gelyk in \'t Journal Literaire
opcntlyk is te boek geslagen -. Wat zon don Nederlandor
dan beletten om bon in \'tblyspél, ja ook in het treurspel
te boven te streevon, indien men in het eerste de ongc-
bondenheid, en in \'t laatste de hoogdraavenhoid wat maa-
tigdo, misgaders de onkuischo uitdrukkingen, en snorke-
ryon ³ verbandde, die niomaut dan het graeinv, on de los-
bollen kunnen behaagen. Het Treurspel begint gelukkiger
te worden. Ik zal do braavo Dichters niet noemen dio
\'er een grooten stap in gedaan hebben, en moedig voort-
gaan ten luister van den Hollandschen naam: zy maaken
zig zelf genoeg bekend. Wat in dit blyspél is ten wege
gebracht \', laat ik aan het oordeel der kunstvorstandigen.
Lees, en aanschouw het, tot leoring, en verfoejjing van
een gebrek dat al to veel by onzon Landaart is ingekro-
pon, naamolyk: kaal on groots to zyn, en hot laatste door
bodrog staando te houden.

voortaan, alle ten dienst on voordeel van den Schouwburg, niet /V1Y1-
Utjie in Octaco Formaat gedrukt, zullen uitgegeoven worden, zonder
dat de voorsz. J. Bosch zal vermogen de zelve in Octavo te drukken.

Aldus komt dit blyspel de eerstemaal mot PrM\'egU in liet licht. Ik
heb liet opnieuw nagezien: maar geen verandering daarin gemaakt, ol\'
behoeven te maaken; alzo in hot zelve van naauwkcurigo liefhebbers
Keen misslagen gevonden zyn, van dat gewicht, dat \'er eenige verande-
i\'ing in zoude nodig zyn. Alleen heb ik dit spel van lettorfouton, die
in don eersten druk geslopen waaren, trachten te sulveren.

Haerleni den 24. in Fcbr. 1754.
?. L.

1) verhevenhoid. £) te boek gesteld; SU. H\'^lb. III, 98. 3) opsnijcrij,
\'lufferij. 4) wat ik hior bereikt, gepresteerd heb.

Lodewyk, een Edelman, Minnaar van Charlotte.

Jan, een rerloopen\' Soldaat, Vriend van Lodewyk.

CnARLOTTE, Een Adelyke Juffer.

Klaar, Meid van Konstance en Charlotte.

Konstance, Moeder van Charlotte.

Hans, Vryër van Klaar. ) _T , ..

Fop, Broeder van Klaar. S ****>«*<

Karel, een Kapitein, zoon van Konstance.

Hendrik, een Winkelier.

Joris, een Kleérmaaker.

Sofy, Vrouw van Karel.

Een Knecht van den "Waard.

Twee Lakeien van Karel.

Twee of drie Lakejjen van Lodewyk en Jan.

De eerste en dorde Toonoolen vertoonen een\' Straat, voor
do huizen van Konstance on den Waard, die tefrens
malkander overstaan; do twcode, vicrdo en vyfdo Too-
neelen eene Kamer, in het huis van Konstance, te Uitrecht.

De geschiedenis begint voor den Middag, en eindigt des
Avonts ten negen uuren.

Jan. Myn heer, hoe langen tyd zal nog dit wand\'len duuren?
Ik bid verander: want de malle vieze ^l kuuren
Zyn nergens nut toe, en je maakt my schier ontzind ².
Lod. \'k Zal zoeken, Jan, zo lang tot ik haar wooning vind.
5 Jan. "Wiens³ wooning zoekje? Lod. Jan, durf ik\'t u wel

vertrouwen?
Jan. Ik ben een kaerel die een ding kan by my houwen,
En zwygen als een mof, daar kan je vast op gaan ⁴.
Zeg vry wien datje zoekt. Lod. Ach! Jan! de .Mali haan....
Jan. De Malibaan ? hei hei! myn heer, wat moogje praaten!

1) grillig; zie Krelis Louwen, vs. 693; De Zwetser, vs. 154. 2) waan-
nnig. 3) Het vragend voornaamwoord bad oorspronkeiyk denzelfden
orm voor liet mannelijk en vrouwelijk geslacht, zoodat wiens wel op het
aorafgaande huur betrekking kan hebben, zonder foutief te zijn. 4) ver-
ouwen.

10 Zoek jy do Malihaan? on hohhcn wc al do straaton
Van Uitrecht daarom zo doorkruist? zook dan niet mcor.
Th jou geboorte plaats dan zo veranderd, heer?
Dat jy de Malihaan, en je eigen huis moet zoeken?
Lod. Ach! Jan, de Malihaan! Jan. Ja wel, ik zou schier \'

vloeken.
15. Ach! Jan, de Malihaan! het lykt wel schier een klucht.
Ik heb dat Malibaon, govolgd van zucht op zucht,
Den ganscb.cn dag gehoord. Wat hohhcn wy geloopon,
Als of wy heenen om oen daalder kondon koopon.
Ik had gedocht dat hier wat wonders zou geschiên;

20 En nu is \'t anders niet als na de wolken zien,
En och! do Malihaan! Het hapert je in de zinnen.
Lod. Daar zag ik \'t voorwerp dat ik eeuwig zal beminnen.
Jan. Nu vat ik eerst de kneep. Je zyt mischien verliefd?
\'k Heh daar niet tegen, maak vry dat jo wordt geriefd.

25 Kom, \'k zal je gaeron na de Malibaan verzeilen.
Je kunt my dan do zaak torwyl in \'t brood vertellen.
Lod. Jan, gy verstaat my niet. Ik heh daar niet te doen.
Jan. Jawel, \'k verlang al wat myn hoer hier uit zal broên:
Een windoy donk ik. Lod. Jan, hou op do gok te scheeren ².

30 Ik zal \'t u zeggen. Al dat wand\'lon, gaan en keeren
Is om do woonplaats van een damo to verstaan ³,
Die \'k gist\'ren middag in do Malibaan zag g \\an,
Alwaar ze in \'t lieflyk groen zig zelvon wat vermaakte,
En nna een korten tyd in haar karos geraokte,

35 My laatcndo als verrukt door \'t aangenaam gezigt
Dier schoonheid Jan. Zo myn heer, nu heh je my verlicht⁴.
Had ik \'er hy geweest, \'k had my terstond gestoken
In haar gesprek, on naar de Fransche wys gesproken,
Gelyk de jonkertjes: jo suis vót serviteur,

40 Ma belle dame, aanschouw alhier un grand seinjeur,

20 nu A nou; ah D dan; na C naar; 23 nu A nou; zyt K
hent; 25 na C naai\'; 20 zal A zei; 34 En A Doch; 38 naar A na.

1) bijna. 2) gekscheren, den spot drijven; zie het Xdl. Ililb. IV, 937,
938. 3; te weten komen, uitvorschen. i) voorgelicht, ingelicht

IDie u pour pas In temps wat zoekt to konvojceron
In uw karos, om daar zyn hart to roklamccroD,
Dat gy hem hebt ontroofd. Lm/. Wat onbeschofte reen.
Jan. Was ik in jou plaats, ik had in de koets getroên.
15 Nou is dio sehoono damo uit jou gezicht gestreeken.
hoi}. Het zy zo \'t wil, ik zal en moet haar zion en spreckon.
Jan. Wat zou \'t je helpen, heer? je beurs is plat en schraal;
\'t Geld dat wy wonnen met do kaart is altomaal \'
Jou rykdom, on do myue. Lod. Ach! \'t valt my hnrd

to hooren I
50 Ik barst van spyt! dat ik zo edel, wolgobooren,
Geen staat kan voeren als een edelman betaamd,
\'k Ben nu in Uitrecht, myn geboortestad, beschaamd
Om dat ik and\'ren zie in hunne koetzon rijen.
Gediend! ha spyt! ik mocht de braafste dame vryën,
55 Ten opsicht van myn rang. Jan. Ik ook; maar Jan

Contant....
Lod. Ha spyt! ik voor geen stant! Jan. \'t Gaat buiten myn

verstand.
Voer jy goon staat ? \'k zeg, met verlof, dat dat onwaar is;
Hoe, hou jo geen lakkei? geen pagie, sekretaris,
Geen kok noch kamerling²? en ook geen trezorier ?
00 Lod. Hoe, is het scheeron ³? Jan. Noen.

Lod. Waar zyn ze, gek? Jan. Wol, hier;
Want al dio amptcn zyn in myn persoon te vinden.
Maak van me wat jo wilt, ik zal \'t my onderwinden⁴.
Lod. \'k Weet dat gy assurant ">, vol leugons, fieltory,
En boovestukken zyt. Jan. Myn hoor die passen my:
05 Hoe zou ik, eerlyk borst, aiïrs door do waereld raakon ?

47 je D u; 59 noch C of.

1) is altemaal jou rijkdom, is je gelicole rykdom. 2) kamerdienaar.
»\' gekheid; in liet middelnederl. luidt dat woord turn, eerren, bekend
in do uitdr. te scerne drieën. 4) zich iets onderwinden, ondernemen,
beproeven, synoniem van zich onderstaan. 5) brutaal, in don volksmond
verbasterd tot astrant. Eene afleiding uit assurantie, fr. aisurance, vrü-
\'"^oeJJl\'gheid. Het fr. kent niet assurant, doch assuré. Zio het Xdl. 11\'db.
Il, (30. 6) anders.

Lod. Ja, door een touw, Jan, aan een dwarsbalk op twee

Jan. Myn hoer, ik bid je dat wy hier toch met malkaar

Geen quostio maakon; ei, laat deze zaaken daar;

Waar zou \'t toe dienen als om alles om te stooten?
70 Zyn wy van \'t zelfde sop niet beiden overgoten?

Wy zyn hovaerdig, en daar by geen kleintje kaal;

Maar eerlyk in ons hart. Hoe zouden \'t alteinaal

Juist schelmen zyn die mot een abelheid ² in \'t speelen

Hun voordeel zochten? neen. Lod. Maar, schoeit het

veel van steelen,
75 Wanneer men iemant, op een valsche wys, hot geld

Met speelen afwint? Jan. Elk moet zien hoe dat hy\'t stelt;

Die speelen wil, moet zich daar weeten voor te wachten;

Of speelen niet. Lod. Het laatste is \'t beste, zou ik achten.

Maar zeg eens, Jun, hoo staan wy nu met onze kas?
80 Jan. Je meent de beurs, niet waar? die gistren zieklyk was,

En schier op \'t sterven lag? wel, die bogint te zwellen.

Laat zien hoe veel? hoe voel ? koom, \'k zal het geld eens

Lod. Dat is niet nodig hier op straat; gy kunt het strak

Wel in de herberg doen. Jan. Ik hou \'t dan in myn zak.
85 Wy hebben nog aan goud schier vyftienhonderd gulden,

Of daar omtrent. Lod. Niet meer?

Jan. Wel neen, myn heer: \'k heb schulden

Daar van betaald. Lod. Zeg op, wat schulden?

Jan. Aan don Waard

Daar onze koffer staat. Had ik geen geld beschaard ³,

Die schoft zou al ons goed fraai hebben doen verkoopen,
90 fielyk je weet. Lod. Had gy dat goed maar laaten loopen,

Het was zo veel niet waard als onze schuld bedroeg;

69 vlg. A \'t Zou ons niet dienstig zyn, wyl wy malkander kennen,
En van hetzelfde eop beide overgooten bennen; 90 goed C geld.

1) niet weinig. 2) behendigheid; niiddelnederl. ahelheit. 3) (op be-
driegel^ke wijze) bijelkuur gekregen; zie De Jager. Latere Versch. 181.

Do koffer, Jan, was leeg. Jan, Ja leeg, die koffer woeg \'

Zo zwaar als lood, daar was wat in, myn boor, zou

Lod. Ja, oude kleuren, en geen kleintje keizelstoenen ².
95 Jan. Uo droos ³ dat spyt me, foei! had onzo waard, dio

Die lompe rek. 1, nu de koffer maar verkoft.

Maar \'k bid je, zeg me toch, myn heer, wat is de reden,

Dat jy die koffer houdt en mê voert door de steden,

Met zo veel kosten; want jo hebt ze van Parys
100 Tot Uitrecht toe gebracht. Lod. Hoe Jan, gy zyt zo wys

In schelmeryen, en moot ik u dat nog zeggen \'i

"Wanneer een vreemd\'ling in oen herberg t\'hui.s wil

Is \'t nodig dat hy wel voorzien is van krediet;

Want \'t eerste daar monsieur do hospos strak na ziet,
105 Is de equipage, on bagagie, en de kleêren;

Het spreekwoord zegt: men kent don vogol aan zyn véren.

Jan, Ik heb het al verstaan, myn hoor, en ik beken,

Dat ik, als and\'ren, door dien trek ⁵ bodrogen bon.

Maar a propó, jo hebt gezeid dat jo al jo vrinden
110 In Uitrecht had. Lod. o Ja, maar \'k kon niemant vinden.

\'k Heb nog een moeder en oen zuster, waar zy zyn

Is me onbekend. Om haar is \'t dat ik hier verschyn.

Myn zoeken is vergeefs, helaas! zy zyn vertrokken.

Jan. Ik heb het wel gedocht, myn heer, met Faroos

bokken ^G,
115 Niet waar? ik bob het te Parys u al gespeld \'.

Lod. Ach Jan, gy weet uiot hoe myn hart uu is bekneld

104 strak A stark C straks; 112 haar A heur; 116 nu Xtani.

1> woog. Do vorm iroeg was in den tyd van I.angendijk du meest
gebruikelijke en was ontstaan door verwarring dar Imperfecta dor werk -
woorden wegen en gewagen. 2) kiozelsteencn. 3> duivel *1 logeeren.
5) streek. 6)"Deze uitdrukking moet liior beteckenon met dt noorderzon
vertrekken. Du oorsprong is tot nu toe onbekend ; ook is liet onzeker
mot welk woord bok we hier to doen hebban. Ziu bet Ndl. Ililb. IIf,
251. 7) gezegd; vgl. voorspellen.

Lasoemdyk, Hnxcel.bedrog. 2

Maar gistren schoot my iets, vau groot belang, te binnen;
Pat kan ik door dit geld nu niet fatzoen beginnen.
Jan. "Wat zal dat zyn? Lod. Ik meen my als een heer van

120 En groot vermogen te vertooneu. Jan. Dat \'s niet ([iiaad.
Lod. En huuren knechten, en een koets om in te ryên.
Jan. Ik vat hot, om aldus dat dametje to vryën,
Daar ,jy vorliofd op zyt; dat jou zo hoeft bekoord.
En alles met het geld daar my do holft van hoort.

125 Maar wat zal ik dan doen? Lod. Ik meen voor graaf

te speolon,
Oy zult baron zyn, en wy zullen alles deelon.
Zo wy iets winnen als voorbecnen met de kaart,
En and\'re knecpen. Maar wy moeten van den waard,
Daar wy lozjeeren, nu vertrokken na een ander.

130 Jan. Dan is hot nodig dat ik ook myn kleed verander.
Lod. Oy kunt maar aanstonds na eon kleerverkooper

gaan,
En loopon dan mot een by onzen hospos aan,
Om de bagagio. Ik zal u terwyl hier wagteu
In dozo herberg: die is botor, zou ik achten.

135 Jan. Dat denk ik ook dat dio vool beter weezen zal.
Wat hangt \'er uit? laot zien! do goude muizcval.
Maar a propó, myn heer, wy dienen ook lakkeien
To hebben. Wil ik ook dio kaerels met me leien,
Die \'k dezen morgen vroeg in onze herberg sprak \'i

140 Lodeiv. geeft Jan een sleutel. Ja, geef hen uit do kist elk

Wat moet eon edelman al door den nood vordraageu!
Het spyt me dat ik my van dien lakkei laat plaagen,

123 zyt A bent; 125 voor A de»; 129 «« C naar; 133 de C
MUI; 13\'J tlemn A MN <tc.

Eu niet durf sprcckcn, om dat hy geheimen weet
Die niomant wceten mai;. \'k Hol) menigmaal gereed

145 En op het punt geweest, den rekel te kassoeron; \'
En hoc het gaan zal, zal de tyd mj verder leeron;
\'k Moet zwvgon: want hy kan my dienen in dit stuk.
\'t Zyn ongelukkigon, dio \'t reek\'non voor geluk
Van edel bloed te zyn, ontbloot van geld en schatten;

150 Maar niemand kan het wel, dan die \'t bevind, - bevatten.
Ik zal \'t geluk nog eens beproeven, mot dit geld,
En zo hot op raakt, zoek ik myn geluk to veld.

Lodewyk gaat na de herberg en roept :
Hei! holla! hospes! hei!

Waard. Wat is myn heers believen?
Lod. Hebt gy hior lozjement? Waard. Ik kan ,je hier

gerieven :
155 \'k Akkommodcer ³ do lui hior ieder naar zyn Ivf.

\'k Bon tot je dienst, myn heer, en zo is ook myn wyf.
]j(jd. Zeer wel, gy moot terstond do plaatzeu dan bereiën
Voor eeneu graaf, baron, en tvveo of drio lakkeien.
Waard. Myn heor, \'k bedien do lui voor oen civiele * prys.
160 Lod. Ik weet wol, hospes, dat is te Uitrecht zo de wys.

Lodewyk, Waard, Charlotte, Klaar.

Lodewyk spreekt stil met den Waard, terwijl Charlotte
en Klaar voor de deur komen.

Charl. spreekt hard: Haal, als ik heb bolast, een haas

1) zijn congé geven, afdanken ; fi\\ rasser, vernietigen, en van soldaten
gezegd afdanken, Kiliaen: kasseron de krieghslieden, exuiflorttre witites.
~) ondervindt. ^:>) gerieven, bedienen; tr. aeeommoder; vgl. vs. 181 -
4) billijk, goedkoop.

Eu (zo zo vet zyn) breng dan ook con paar knpoonon.
Klaar, zacht. Jy meent een koevoet, en drie ming\'len \'

knrro pap ².
Met twoo kop gort. Charl., hard. En loop met een dan

met een snap ³165 By onzen slaager, om con harst ⁴. Klaar, zacht. "We

zeilen smullen;
Dat\'s nuchter kalfsvleisch. Charl., hard. Laat dio groote

pot ook vullen
Met versche augurken, by Pierre Karmolyn.
Klaar, zacht. Jy meent graauwe erten. Charl. \'k Zal

terstoud hier weder zyn.
Klaar, \'t Is wel, Juffrouw, maar \'k dien myn kap dan

eerst te zetten.
170 Charl. \'k Moot by den juwelier eens zien of de orlietten ⁵Al klaar zyn. Klaar. Goed, Juffrouw.

LODEWYK, DE "WAARD, KLAAR.

Klaar. Ja wel, dat is wat raars ^e.

Jou orlietten! zie, hoe draait zo met haar naars ⁷.

Die arme sloof is met den adel zo bezeten,

Dat zy haar armoe schier uit grootsheid zou vergeeten.
175 Zy praat van harsten, en kalkoenen, maar ik zweer,

Dat zy \'t alleen maar doot om dat die gintsche heer

Het hooren zou. Zy spant hom zeker minne strikken;

Indien \'t zo is, zal ik haar trouw zyn, niet verklikken.

Loei. tegen den Waard. Doe als ik heb gezegt, en maak

drie kaamers klaar,
180 Een voor d o knechts, en t we voor ons, maar naast malkaar.

165 zeilen C zullen; 167 versche A varee; 178 zul ik C ik zal.

1) mengel, als \\vijn-, bicr-, oliomaat r= 1.21 litor; als brandewün*
maat 1,23 1. en als molkmaat 1,81 liter (V. Palo). 2) karncmolkspap (?).
:ij in een oogwenk, spoedig, vlug; vgl. De Zwetser, vs. 715. i) lende-
stuk van een rund. 5) oorringen, fr. orelïïelle. 6) wat moois. 7) aars
(met voorgovoegde n, zooals dikwijls narm, noom voor arm on oom).

Waard, \'k Zal zyn genado, naar zyn staat, akkomodeeren;
Wy zyn wel meer gewend hier graaven te lozjeeren.

Lod. Uw dienaar, zoete kind. Klaar. Uw dienares, myn

Lod. Gy neemt niet qualyk dat ik u iets prezenteer ?
185 Het is een kleine gift. Klaar. Wat zal my kier ontmoeten\'?

Lod. Nu, neem bet, zoete ² kind. Klaar. Myn keer, ik

L,od. Nu, neem maar aan. Klaar. Myn beer, myn beer,

Lod. Zeg, zoete meisje, boe die juffer is genaamd,

Die flus ³ bier was? my dunkt ik heb nog van myn dagen
190 Geen schoonor beeld gezien. Klaar. Zy sekynt je to

Het is geen wonder: zo is hot puikje van do stad.

En baar vrouwmoodor * hoeft een hoelo groote schat.

Aan eiken vinger kan zy wol een vryer krygen.

Ze is hoog van adel. Maar, myn hoor, laat ik maar zwygen:
195 Ze is bier genoeg bekend. Vraag maar aan iederen.

Lod. Bezit zy zulkeu schat? Klaar. Ja, dat is ongemeen ⁵.

Haar kapitaal ïb groot. Maar wat bezwaard met schulden.

Het rukt myn juffrouw aan geen honderd duizend gulden °;

Zo zeggen dat\' er schier geen end is aan haar goed,

185 Wat zal 7ny hier ontmoeten? A \'k heb de eer niet u te
hennen; 18ü Myn heer, ik wil je (jrueten A Dat hneft niet, lieer,
My bennen , . , . 195 lederen A C D iedereen.

1) gebeuren, ovorkoiiien. 2) Hof. 8) zoo even. 4) mevrouw, haar moeder;
vgl. ook Heerrader {va. fj85) en tliuns nog heeroom. Vroeger werd dit
vrouw en heer meestal geplaatst voor verwantscliapsnamen. Zie het Mul.
W\'db. op here, 5) buitengewoon, li) liet komt er bij mijn juffrouw op geen
honderd duizend gulden aan; zy ziet op geen honderdduizend gulden.

200 En ze is, gelyk ik zo,?, van hooi oud aad\'lyk bloed.
En togen jou gezoit, ze zou heel gaeren trouwen,
Ik kan \'t wel merken. Maar laat ik myn mond maar

houwen.
Loil. Gy zegt mj\' veel, maar \'k heb haar naam nog niet

gehoord.
Klaar. Zy heet Charlotte. Lod. En haar stamnaam ?

Klaar. Adelpoort.
205 Gy vraagt zo naauw \', myn heor, wat wilt gy togbcgiiinen?
Lod. Uw juffer, tot hot end myns loovens, trouw beminnen.
Klaar. Hobt gy haar moor gezien? Lod. Ik zag haar

gistren gaan
Mot nog een dame. Klaar. Waar? Lod. \'k "Was inde

Malibaan
En stond gcreod om haar myn\'diensten aan te bieden;
210 Mnar zy. ontweek my in haar koets, on scheen te vlieden
Voor myn gezicht, ja reed to viorvocts ² in de stad;
Zo dat ik gants geen tyd om haar to volgen had.
Klaar. Dat kan wel weezen; want zo is gist\'ron uit-

Met haar vrouwmoeder, om zich zelfs³wat te vertreoden.

215 De Malibaan geeft groot vermaak aan die hier woont.

Lod. Ik bid u, meisje, dat gy my een gunst betoont.

Klaar. Wat gunst? Lod. Dat gy my, als zy t\'huis is,



		VERTOONERS.

		\\

		Lodewyk, een Edelman, Minnaar van Charlotte. Jan, een rerloopen\' Soldaat, Vriend van Lodewyk. Een Waard. CnARLOTTE, Een Adelyke Juffer. Klaar, Meid van Konstance en Charlotte. Een Bode. Konstance, Moeder van Charlotte. Hans, Vryër van Klaar. ) _T , .. Fop, Broeder van Klaar. S **>«<* Karel, een Kapitein, zoon van Konstance. Hendrik, een Winkelier. Joris, een Kleérmaaker. Sofy, Vrouw van Karel. ZWYGER S.

		Een Knecht van den "Waard. Twee Lakeien van Karel. Twee of drie Lakejjen van Lodewyk en Jan. Een Kruier. De eerste en dorde Toonoolen vertoonen een\' Straat, voor do huizen van Konstance on den Waard, die tefrens malkander overstaan; do twcode, vicrdo en vyfdo Too- neelen eene Kamer, in het huis van Konstance, te Uitrecht. De geschiedenis begint voor den Middag, en eindigt des Avonts ten negen uuren.



		80

		Charl. Zwyg stil, «laar koomt hy weor, on schynt niot wel te vreên.

		VYFTIENDE TOONEEL. Chaklottb, Klaar, Lodewyk. Charl. Zyn zo achterhaald, myu Heer? Lod. \'t Moeit my \', mejuffer, neen. \'k Heb alles aangewend; maar aeb! het is verlooren; 370 Zy zyn te ver vooruit, eu niet wel op te spooren. Do bcsto raad is, dat men overal lierigt By juweliors laat doen; de dievon zullen licht De snoer ten eersten ² aan den een of d\'aar ^:i verkoopen. Klaar. Eu ik zal met \'er haast eons na do Lommerd loopeu, 375 En zien___ Charl. Zwyg stil. Myn Hoer, \'t is maar een bagatel, Niet waardig dat ik my om zulkon zank onstel. Do schrik was \'t allermeest. Ik zal wol order goeven Aan iemand van myn volk. Klaar, \'t Dient in de k\'rant geschreeven. Charl. Ik ben myn Heer, voor zo veel moeiten, geobli- geert. 380 Lod. Neon, schoone Juffer, \'k hou my daardoor zo gëerd, Dat uw bevoelen my voor wetten zullen strekken. Uwe oogen, die myn hart tot zuiv\'ro liefde wekken, Door hunne aanlokkighoid, zyn van zo\'n groote kragt, Dut ik moot buigen voor de min, en haaro magt. 385 \'k Wil liever duizendmaal voor u, o schoone! sterven, 370 eer A Beer; 374 ii« C naar: 370 tullen C zulk een; itnxtel C onttel;* 383 aanlokkïyltchl A aanhthltijliriil C aantoklykhei\'l: 385 (luizcntlmiutl A tluizend tlnnn.

		1) \'t spijt mij. 2) dadelijk. 3) ander.



		41

		605 Mevrouw, verzinjo wel \\ nou kom ik jo botaelen. Is dat jo zeun? ja wel, hy lykt niet van do schraelen, En povro jonker», neen, verzinje wel; o bloed! "Wat liet hy al een goud en zuiver aan zen goed! Ho welkom, heerschip! \'k hietje welkom om een koekje, CIO Verzinje wel. Klaar. Hy is myn heer niet, gek. fop. Ja zoekje Me wat te pieren²? neen dat\'s mis, verzinje wel. Konst. Hy is myn zoon niet, Kees. Fop. Hoe of dit weo- zen zei? A^rerzinje wel, men heer, laat ik jou iens bekykeu. Xou zie ik \'t eerst, ja daar \'s meer eigen as gelyken. G15 Vergeef \'t me, Jonker, want ik was verabbezeerd, ³ Me dogt, om dat je zo bekant was en geveerd, * Dat jo onze jonker waert. K/aar. Dat maak jy aartig, baasje. Fop. Al bin ik maar een boer, ik hou myn rippretasie. ⁵ Ik, en myn wyf, die gnon met al do groote lui 620 Van \'t stee om. Klaar. Jy? Fop. Wel ja, ik hreng \'er altyd hui\' En zoetemelk en kaes. Ik mag met elk verkeeren. Klaar. Zo doendo, Keesje, kan jy göe manieren leeren. Charl. Hoe is \'t op onze plaats? Fop. Daar staet het alles wel. \'k Loof, dat het met \'t gewas dit jaer wol slaegenzel: 625 De boomen bloeyen uit de kunst⁷, en in \'t bezonder Is \'t op jou Hofstee ^s schoon, verzinje, \'t is geen wonder, Dat komt, dat joffrouw op geen schuitje mist ⁹ en ziet. \'t Is allcmael gien schil hot geen juist schaede Liet.

		618 rijiprt\'tasie C rcpretasie; (120 Wel ja A Wel ja \'k; 62G I» A ataef.

		1) begrijp je wel. 2) foppen; beetnomen; zie Kreli» Lomren vers 539. \'-i ik bad abuis. 4) met kant en veeren versierd. 5) reputatie. \'0 wei, oene dunne, zoete vloeistof, die. na de afscheiding van do kaas- stof, van de inelk overblijft. 7) prachtig. 8) buitenverblijf. 9) mest.



		1US

		NEGENDE TOONEEL. Lodewyk, Hans, Lakkei. Lod. Hoe beeft myn hart van schrik! do vrees ont- roert myn blood! Wat baart dit voorval my vorand\'ring in \'t gemood! Wat of hier zal gesclnên? hy gaat alleon naar binnen. 20ti0 \'k Kan niet bespeuren wat hy met my zal beginnen. TIENDE TOONEEL. Kabel, Sofï, Lodewyk, Lakkei, Hans. Karcl tegen Sofy: Myn lief, bezie dien heer met aandagt. 8ofy, Lodewyk omhelzende : Ach! wat vreugd! Myn waarde broeder, ach! Lod. Myn zuster! \'k ben verheugd, Nu ik u weder zio! waar is Mevrouw, myn moeder\': Sofy. Dio woont te Brussel, daar ze om u, myn\' waarde broeder, 2065 Gestadig trourt, om dat ze u nooit denkt weer te zien. Zy zal vorhougd zyn, als ik u haar aan koom biên. Karet tegen de Lakkei: Haal Jan nu hior en laat myn zuster ook vry komen, En.... maar zy zyn daar, \'k denk zy hebben reets vernomen Wat hier geschied is.

		2066 hoorn C kom.

		I) Zio vs. 354.






		RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

		III Ml Ml llll IIIIIIIIIMIIII 0333 7676



		HET

		WEDERZYDS HÜWELYKS BEDROG. BLYSPÉL, DOOB PR. LANGENDYK. De laatste druk door den Dichter van vecle drukfouten gezuiverd. [Vignet, J. Wandelaar inv. et fecit, met do spreuk iVigllanter et q n i o t o.]

		Te AMSTELDAM. By JOANNES OOSTERWYK, Boekverkoper op den Dam 1720.



		OPDRACHT, AAN DEN HEERE GOVERT van MATER.¹

		Beroemde jong\'ling, dio in uwe lontejaaren De letterwyshoid volgt in \'tDuitsch, Latyn, on Fransch, Waardoor uw braavo ² naam met eenen sehoonon glans Zal blinken naa ³ waardy, tor eere van bot Spaaren ⁴. 5 Het zy uw Kruisgozang op \'t roeren uwer snaaron Den goost van de aard vorhoft, tot aan des bomcls trans; Het zy uw Herdersfluit do rciön leid ten dans, Of dat g\'oon Treurtoon zingt; u passen Dat\'nes blaren ⁵. Dit Huwelyks-bedrog ziet andermaal het licht, 10 Dat kenners heeft gesmaakt, en niemants oor ontsticht Door snoode boertery of vuilo onkuische reden. Tooneoldicht jokt^G somtyds; maar ze is een reine maagd. Bescherm do Nimf, myn Vriend; indien zy u behaagt Zal zy to moediger op Aemstels schouwburg treeden. PIETER LANG END YK. Deze opdracht komt nog niet in A, maar wel in B, C on D voor. 1 uwe C ww/ 12 tooneddicht D toonvel\'kunst.

		1) Zie de aanteokeningen. 2) goed, schoon. 8) naar. 4) Haarlem. 5) lau- werbladon. Zie do aant. 0) schertst.



		VOORREED E.

		Zie hier myn spel genaamd Het we&erzyds Huwelyks- bedroff ten tweedemaal in \'t licht, van veele drukfeilen gezuiverd. Boven al zyn de geslachten der naamwoorden naauwkeuriger waargenomen. Indien \'er evenwel hier of daar iets mochte mis gezien zyn, verzoek ik wel den Leezer hetzelve te verbeteren. Ik tel my niet onder die Dichters welke waanen dat men hunne vaerzen voor orakels moet houden, als quamenze uit don dryvoet van Apol ¹; neen ik hoor gaern het oordeel van alle kunstkenners. Maar hoe schaars zyn die heden te vinden! zwermen van Vaerzemaakers, die met een ydel gesnor ², en woorden

		Deze voorrede vindt men ook in C, doch het begin verschilt, name- lijk: «Voorbericht. Korts quam myn spel genaamd liet Wederzijds Huiceli/ks-lietlrog ten tweedemaal in \'t licht, van veele drukfeilen gezuiverd. Boven al zyn de geslachten der naamwoorden naauwkeuriger waargenomen, het welk men in deezen derden druk meedo zo zal vinden. Indien \'er," enz. A heeft do volgendo voorrede: Aan don Leezer. Zie hier myn derdo Tooneelspél in het licht, be- helzende eene stoffe die volgons myn oordeel niet onbehaaglyk op het Nederlands Tooneel zal weezen : want wy beschimpen gebreken in dit Spel, die van openhartige Hollanders altyd verfoeid zyn, naamelyk: de verwaandheid, hovaerdy, en \'t bedrog, die in deezen Lande, naar hot schynd, door do vreemdelingen gebracht zyn: want de eenvoudigheid, zedigheid en oprechtheid onzer Voorouderen, is van oudsher vermaard, ,ja van hunno grootste Vyanden geproozen. Ik vlei my dan, dat wy in deezen liet oogwit van een Blyspél voldaan hebben : te moer om dat 1) Men horinnero zich, dat in don tempel van A polio te Delphi do priesteres Pythia op een gouden drievoét zat en in vlagen van geest- verrukking de godspraak verkondigde. 2) onzinnige praat, geleuter; mi. V\'db. IV, 1769.



		\'I

		van een halven vaam \' den zangberg ² verveelen, komen genoeg te voorschyn, en vertoonen de waereld wat ze zyn, naamelyk zotten; vitters die de zaaken over \'t hoofd \' zien, en aan de woorden knabbelen zyn \'er ook geen gebrek; maar mannen die der Nederduitsche ³ taal kundig, de tooneeldichtkunst zelf luister byzotten zyn \'er, helaas! weinige over. Boven al schynt het blyspél den geest te geeven, verdrukt door een menigte historiespelen, weinig dienende tot verbetering der zeden, \'t welk do grootste eigenschap is, die het toonool luister byzet. Hoe weinig Dichters trachten het voetspoor van do voortreffelyke mannen naa te volgen, die do gierigaarts, verwaanden, zotte Doktooren, beursschraapende Advokaaten, jaloersche knorrepotten, schynheilige bedriegers, losse minnaars, en minnaressen, koppige dwarsdryfsters, zwetzendo pofhan- zen *, doorsleepen vleijers, domme boeren, geestige knechts, nydige buurlieden, raazende geloorden, malle poeëten, en meer andere eigenschappen, zo leevendig ten tooneele gevoerd hebben, dat hunnen naam lang door de nakome-

		wy met deoze gebreken te hekelen, niemand in \'t bezonder (onzes wetens) hebben gequetst. Wat de schikking van het Spel aangaat, hier in onderwerpen wy ons aan het keurig oordeel van ongeveinsde liefhebbers der Toonoel Poëzy, en verzoeken, dat zy onze misslagen verschoonen, die ligt in een Eigen- vinding kunnen begaan worden. De drukfouten, hier en daar ingesloopen, eisch ik geen vorschooning voor; dowyl ik my zolven daar over niet kan verschoonen; bobbende do proeven te haastig nagezien, in een tyd dat ik nutter bezigheden had. Maar ik troost my dat \'er geen in zyn aio do wezentlykheid van hot Spel kunnen quaad maaken. Ondortusschen kunnen de drekvliegen van Parnas (quaadaardige en nydige vitters) zich met die drukfouten vormaaken, zy moeten toch een versnaaporingetje hebben. Verwacht in \'t kort den derden Druk van myn Blyspél Don Quichot, "jj de Bruiloft van Kamacho. Verbeterd, door tusschenvoogingen van verscheidene Tooneolon. Vaar wol. P. L."

		1) Horatius spreekt in zijne Ars Poëtica van verha .9esquipedalia, woor- don, anderhalvon voet lan^. 2> de Helicon in Boiotië, waar de Muzen woonden. 3) Nederlandsch (vgl. thans nog de 2ïederdiiit3ch Hervormde Kerk). 4) bluffers, opsnjjers, pochers.



		10

		lingen zal geroomd worden. Sommige willen Vrankryk de oere toesckryvon dat Molière ons eorst do oogon goopont hooft, in \'t vorbceldon \' van de aartgclirekcn der men- sckcn: maar zy zyn verdoold; Holland heeft den room, \' dat de doorluchtige Drost 1\'ioter Kornelisz: Hoofd een een spel van dat slag dichtte, naamelyk: Wareuar met de pot, en de Geestige Brodero zynen Spaanschen Bra- bander, die welhaast gevolgd wierden van verscheidene onzer landgenooton. Wel is waar dat do schikking dezer spelen in dezen tyd gobreklyk is: maar de natuur hunner 1\'oraonaadjon wykt nergens van haar Eigenschap, noch doet zulke buitenspoorige sprongen als men in Molière vind. Ik breng dit niet by om dien Dichter te verachten, geenzins; wy houden hem in waardy, en geoven hem gaern de eer dat hy de grootste blyspéldickter zynor oeuw is geweest. Onze Pooëten zullen hom niet licht op zydo komen, ten zy dat ze de romansche verbeoldingen - vorlaaten, on do kontékonon (Caractors) dor ondeugden op zyn spoor gade slaande, mot kunst op \'t tooneol bospotlyk mnaken; waar toe hen goeno oigen vindingen noch vortaaliugen ten voorbeeld ontbreeken. Do Franschon geeven onzen

		Hot Voorbericht voor D luidt: Oit blyspél, liet ll\'e\'hrzijils Hitwultfksbeilrog, quam veertig jaareu geleden, ïiiiamelyk in den janro 1714 do ccrstomaal in liet licht, en is tot heden, gelyk allo myno toonoclstukkeu, op den Amstcrdamschou Kehouw- burg Vertoond. Ik heb het recht, om dezelve in Qiutrto by elkander te laateu druk* ken, altoos aan my behouden ; om dat ik voorgenomen had aile myne dichtworken te verzamelen, on in dat Formaat uit te geeven; ge"lyk geschied is. Hierdoor is het veroorzaakt dat 3omnlige myner speelen zouder 1\'ricilegie gespeeld en gedrukt zyn: maar by gelegenheid deezes herdruks, is by vordrag vastgosteld, tussen de E.K. Heeren Kegenten des Amsterdamschen Schouwhurgs, en ./. liosch,* boekverkooper te lfaet- le-ia, dat hy het recht zal hebben, om allo myne tooneclstukken in Qitarto Formaat by myno dichtkundige werken te drukken, schoon do zolvc mot de Privilegie van den Schouwburg zyn uitgegcevon, on dat zy ook 1) in beeld brongon, voorstellen. 2) voorstellingen zooals zij in romans worden aangetroflon, overdreven, onjuist.




		HET WEDERZÏDS HUWELYKS BEDROG. B L Y S P É L.

		EERSTE BEDRYF. EERSTE TOONEEL. Lodewyk, Jan. ^ Jan.* Myn heer, hoe langen tyd zal nog dit wand\'len duuren? Ik bid verander: want de malle vieze ^l kuuren Zyn nergens nut toe, en je maakt my schier ontzind ². Lod. \'k Zal zoeken, Jan, zo lang tot ik haar wooning vind. 5 Jan. "Wiens³ wooning zoekje? Lod. Jan, durf ik\'t u wel vertrouwen? Jan. Ik ben een kaerel die een ding kan by my houwen, En zwygen als een mof, daar kan je vast op gaan ⁴. Zeg vry wien datje zoekt. Lod. Ach! Jan! de .Mali haan.... Jan. De Malibaan ? hei hei! myn heer, wat moogje praaten! 1) grillig; zie Krelis Louwen, vs. 693; De Zwetser, vs. 154. 2) waan- nnig. 3) Het vragend voornaamwoord bad oorspronkeiyk denzelfden orm voor liet mannelijk en vrouwelijk geslacht, zoodat wiens wel op het aorafgaande huur betrekking kan hebben, zonder foutief te zijn. 4) ver- ouwen.



		21

		Waard, \'k Zal zyn genado, naar zyn staat, akkomodeeren; Wy zyn wel meer gewend hier graaven te lozjeeren. ZESDE TOONEEL. LODEWYK, KLAAE. Lod. Uw dienaar, zoete kind. Klaar. Uw dienares, myn keer. Lod. Gy neemt niet qualyk dat ik u iets prezenteer ? 185 Het is een kleine gift. Klaar. Wat zal my kier ontmoeten\'? Lod. Nu, neem bet, zoete ² kind. Klaar. Myn keer, ik wil je groeten. L,od. Nu, neem maar aan. Klaar. Myn beer, myn beer, ik bon beschaamd. Lod. Zeg, zoete meisje, boe die juffer is genaamd, Die flus ³ bier was? my dunkt ik heb nog van myn dagen 190 Geen schoonor beeld gezien. Klaar. Zy sekynt je to bebaagen? Het is geen wonder: zo is hot puikje van do stad. En baar vrouwmoodor * hoeft een hoelo groote schat. Aan eiken vinger kan zy wol een vryer krygen. Ze is hoog van adel. Maar, myn hoor, laat ik maar zwygen: 195 Ze is bier genoeg bekend. Vraag maar aan iederen. Lod. Bezit zy zulkeu schat? Klaar. Ja, dat is ongemeen ⁵. Haar kapitaal ïb groot. Maar wat bezwaard met schulden. Het rukt myn juffrouw aan geen honderd duizend gulden °; Zo zeggen dat\' er schier geen end is aan haar goed, 185 Wat zal 7ny hier ontmoeten? A \'k heb de eer niet u te hennen; 18ü Myn heer, ik wil je (jrueten A Dat hneft niet, lieer, My bennen , . , . 195 lederen A C D iedereen. 1) gebeuren, ovorkoiiien. 2) Hof. 8) zoo even. 4) mevrouw, haar moeder; vgl. ook Heerrader {va. fj85) en tliuns nog heeroom. Vroeger werd dit vrouw en heer meestal geplaatst voor verwantscliapsnamen. Zie het Mul. W\'db. op here, 5) buitengewoon, li) liet komt er bij mijn juffrouw op geen honderd duizend gulden aan; zy ziet op geen honderdduizend gulden.



		28

		Lod. Nu neem maar aan. Klaar. Myn heer! mynheer! je zyt te mild. 225 Lod. Dat is myn aard. Klaar. Wol, ik beloofjo, als meid mot eoron, Dat \'k alles doen zal wat gy van my zult begeeren. Ik zal haar zoggen, dat myn hoor haar vierig mint, En jou dan alles weer vortellon, zo ik \'t vind. Maar, \'k hoor daar jutfrouws stem. ZEVENDE TOONEEL. Lodewyk, Klaar, Chablotte. Charl. Och dieven! dieven! guiten! 280 Och! och! myn pacrelsnoer! och buureu, kom eens buiten! Klaar. Wat is \'or Juffrouw? Charl. Och, myn paerelsnoer! Klaar. Die \'s vals. Waar is dio? Charl. Och! die is gestoolen van myn hals! De schelmen zyii, hun bost, dat straatje door geloopon! ACHTSTE TOONEEL. Lodewyk, Klaar, Charlotte, de Waard niet een bezem, de knecht van den Waard met een stok. Waard. He! houd den dief! hy zal het met den hals 235 Waar is hyf Charl. Die straat in. (bekoopen! Waard. Alon, dat gaatje voor. Ho! houd den dief! he! houd don dief! dat straatje door. NEGENDE TOONEEL. Chablotte, Lodevcyk, Klaab. Charl. Zy loopen daar verkoord, \'k heb in die straat geweozon. Lod. Ik slao die straat dan in, Mojuffer,wilniet vreezen: 224 zyt A bent; 230 kom C komt.



		24

		\'k Hoop dat ik hen door vlyt wol aehterhaalen zal. 240 o Hemel dit \'s voor my een zonderling geval! Hoe waaren ze gekleed, Mejuffer? Charl. Och! zy waaren ! Zy waaren! beide in \'t blaauw! och ik kan niet bedaaren! Loil. Geef aan mejuller gaauw to drinken, meisje, ik gaa, En zet de schelmen met gezwindheid achter na, 245 En breng u voort bescheid. TIENDE TOONEEL. Chablotte, K l a a b. Charlolte, lachende. Klaar. Nu lachen ? en flus \' schreien? "Wat \'s dat te zeggen? Charl. Klaar, wy moeten hier verheien, En niet in huis gaan, voor dat wy hem weder zion. Ik hoh myn snoer nog. Klaar. Ho, dan is \'t een list misschien? Charl. Voor zoeker; \'k hoop dien heer in \'t minnenet te trekken, 250 En met een schyn van staat² tot liefde te verwekken; Dat was de reden dat ik van kapoenen sprak. Ik heb daar ginder in een hoek gestaan, en strak Heel klaar gezien dat hy met u iots heeft gesproken, En tweemaal uit zyn beurs geld in de hand gestoken. 255 Toen dacht my was het tyd om met hem in gesprek Te ranken, door een list; ik wist geen beter trek ³Dan dezen; want hem zelfs aanspreekcn zou niet voegen. "Wat sprak hy mot u, Klaar? Klaar. Ik zal je vergenoegen. Hy gaf me, eer hy begon te spreeken, een dukaat ⁴; 2")7 dan A ah. I) zoo pas, zoo oven. 2 welstand; doormy rijk voor te doon. 3) streek, list. 4) een gouden dukaat had de waarde van ongeveer /"5.50; een zil- veren die van /"2 50.



		*\\0&£f*
		y/w^



		,



		25

		260 Toon vroeg hy na jo naam, geslacht en stam, en staat; Die heb ik hem gezeid; maar \'k heb, en \'t had ook reden, Van al uw geld en goed zodanig op gosneoden, Dat hj versteld stond, en dat kost hem een pistool \'; Haar \'k moest daar wat voor doen. Charl. Wat? Klaar. Klappen uit de school. 265 Charl. o Hemel! \'k hoop niet dat ge onzo armoede open- baardo? Klaar. Het eerste dat ik in oprechtigheid verklaarde, "Was, dat men in je huis gort uit het water at. Charl. Ha! spyt! Klaar. Het twede, dat \'k nooit huur en heb gehad. Charl. Ha! spyt! Klaar. Het dorde, dat \'t zo slecht hier is geschapen, 270 Dat Juffrouw en Mevrouw on meid op één bed slaapen, Dat jou juweelen valsch, je klêoren onbetaald, En allo zo ik denk zyn op krediot gehaald. Charl. o Valsche pry²l \'k zal u verscheuren metmyn tandon! Klaar. Zacht, juffrouw, wordt niet boos, wol foei! wel fooi! \'t is schandon: 275 Jy zyt \'t alleen niet. Hoor, hob jy geen geld noch goed, Je kont wol leeven van jou oud en aad\'lyk bloed. Charl. Myn adel, myn fatzoen, aldus te schand\'lizoeren! Gy my vorwyten dat we in huis wat deklinoeren ³? Ik zal gevoelig zyn van zulken groot affront. 280 1 k zal Mevrouw dio zaak ... Klaar. Hoor! hoor! \'t is maar een vond Dio ik bedacht heb, om je wat te doen ontstellen; Ik zag wel datje flus maar veinsde, on u moest quellen 268 dal \'k nooit huur en X dut ik nooit geen huur en C (lat \'k nooit huurgeld; 275 zyt A bent: 279 zulken C zulk een ; 283 en n moest (jitclien C ik moest u quellen. 1) con spaanseho gouden munt ter waaide van ongovoiT f 12. 2- si lield- woord, oig. bet. kreng, aas; ofr. prele. 3) in déclino zyn, achteruit gaan.

		N



		26

		Om recht vorsclirikt te zyn, \'t goen nu natuurlyk is. Als hy nu wodor koomt, dat haast zal zyn, na \'k gis, 285 Ken jy ,jo rol wat net en ongeveinsder spoelen, En hy niet merken dat je zoekt zyn hart te stoelen. Charl. Oy spot mot my, o feeks! on hebt my zo ontsteld. Klaar. Zyt maar gerust,,juffrouw; ik heb hem niots gemeld Als \'t geon je dienstig is om hem in \'t net te brengen. 290 Wat voordcel zou \'t my zyn? Charl. Do tyd kan niet goliengon \' Hier lang to praaten. Zeg wat hy aan u vorzocht \'. Klaar. Ik heb door lougcns hem heel fraai in \'t not gebrocht. Hy donk niot anders als om jou getrouw te minnen; Je zyt van nu af aan meestresso van zyn zinnon. 295 Charl. Jlaar, Klaartjo, mag ik my verlaaten op uw trouw? Klaar. Daar \'s niots dat ik niet voor u ovor heb, juffrouw. Jo kend my immers; wat behoefje dat te vraagon? Charl. \'k Verzoek dan vrindlyk, of gy my voor drie vier dagen Dat geld wilt loenon, dat die heer u hoeft vereerd. 300 Klaar. Ei juffrouw, \'k bid! myn staat is ook gedoklineerd; Want eer ik by jo quam had ik nog honderd guldon, Dio ik je leenen moest, om daar jo kleinste schulden, Dio \'t meesto schreeuwden mê te stoppen, en dit geld Is al myn rykdom. Ei, zie liever hoo jo \'t steld. 305 Ei Juffrouw,\'k bid___Charl. \'t Is niet de pyno ³ waard, mamaatje Weer geld af te oischen. Klaar. Wel, ik zeg, hot is een quaadjo ⁴ Don kaaien adel to bedienen. Charl. Wilt gy, Klaar? Klaar. Ja juffrouw, \'k magje niet verlegen laaten, daar. Je kunt het my, als je getrouwd zyt, weer betaalen. 293 denk C, D denkt; 294 z,f/< A bent; 309 zyt A bent. 1) toestaan. 2) van u wilde to weten konion. 3) mooite, ft, peltte.* 4) eon lastig baantje, een onaangename betrekking.



		2Ï

		810 Charl. Ja, ja, gy weet wel waar gy \'t wederom zult haaien. Ik bob juist Keen klein geld, en wil niet wiss\'len, kind. Klaar. Ik weet warentig¹ niet, mejuffrouw, boe je \'t vindt. Is goud klein geld? en wilje groots zyn, by die weoten, Dat je uit gebrek van geld in lang - niet bebt gegeoten, 315 Als potjebeuling ³, en... Charl. Zwyg. "Wie beeft ooit Dat gy zo stout... maar___ geboord, ELFDE TOONEEL. Ciiarlotte, Klaar, Bode. Bode. Woont mevrouw van Adelpoort Hier, juffrouw? Charl. Ja myn vrind. liodc. Dit geld moet bior dan weezen. \'t Koomt uit bot legor. Charl. Laat bet opschrift ray eens leezen. Gy zyt te recht, myn vrind. Blyf hier een weinig staan. 320 Klaar, haal mevrouw. Maar \'k zie zy komt daar zelfs al aan. TWAALFDE TOONEEL. Csjarlotte, Klaar, Bode, Koxstance. Charl. Daar is een zak met geld. Konst. Voor ons, myn kind ? \\vy droomen. Van waar zou dat goluk zo schielyk by onskoomen? Tegen den linde: Laat my den brief eens zien. Ja. Hoe veel is do vracht? 31$ Koomt A hmt. 1) waarachtig. >) in langen tijd. 3) Halma zegt dat potjobenling Is: da gnian cuit avec do 1\'oau ot OM 1\'on mango avoc du benrre. Van Pale verklaart liet door gort met rozijnen gekookt, en To Winkel (j\'irotsche Btrdr. V; door meel met melk en water. Wat is liet nu ?



		2S

		Bode. Vyf pulden. Konat. Zo veel geld? Bode. Het is niet minder. Konst. "Wacht 325 Dat ik het open doe. Maar \'k zie \'k hoef niets te geevcn; \'t Is immers gefrankeert, zie daar, \'t staat daar go- schreeveu. Bode. Waar staat het? ja \'k zie \'t, ik heb het niet belet\'; Maar \'t is \'er ook te rlaauw on duister opgezet, \'k Verzoek exkuus, en moet dan niet, als voor \'t bestellen, 330 Drie stuivors hebben. Ko>ist. Kind, wilt gv ze hem maar tellen? Charl. Ik heb juist geen klein gold. Hebt gy het Klaar, zo geef. Klaar, \'k Heb ook juist goon klein gold, zo waar niet als ik leef. Charl. \'k Heb wel dukaaten en pistoolen. Klaar, \'k Zal eens zoeken. Ja, \'k vind nog geld, Juffrouw, het zat juist in de hoeken 335 Geschoten van myn zak. Daar vriend, daar is je geld. DARTIENDE TOOXEEL. Charlotte, Klaar, Konstance. Konst., den brief geopend hebbende: Die brief komt van myn zoon, Charlotte, ik ben ontsteld. Charl. Van broeder? ach Mevrouw! is hy nog in het leeven! o Onvorwagte vreugd! Konst. Hy heeft hem zelfs ge- schreeven. Uit Brussel; ach.\' myn kind, wat is myn hart verheugd.\' 340 Hy zal ons aad\'lyk huis herstellon door zyn deugd. Charlotte leest. Vrouw moeder, en maseur, \'k neem de eer van u te groeten, En wee droefheid met dit gifje te verzoeten. H Fortuin ² heeft t\' zederd ik ran u gescheiden ben 327 C \'Ihtè daar niet op gelet; 342 ijifjc C en D yiftje; 343 t\'zeilerd C sxdcrtl. 1 ik hob or geen aelit op goslagen, tri iet opgelet. 2 thans (te fortuin.



		89

		My iets gediend; \'k-toon dan, dat ik mynplicht erken, 345 Voor \'t goed, dat ik van u, en by n, heb genoten. \'k Zend duizend guldens, en ik hoop het te vergrooten, In \'t kort, zo \'t mooglyk is. \'k Hen kapitein te roet Geworden, en ik heb gelegendheid en moed Om tot een hooger trap en meer fortuin te raaken. 850 \'k Kan ook niet laaten, om aan u bekend te maaken, Dat ik getrouwd ben, met een juffer welker stam In Uitrecht, zo als onze, een\' aad\'lyk oorsprongk nam. \'k Iierei my tot de reis, die morgen zal geschieden Om u myn gemalin, Sofia, aan te bieden \'. 355 \'k Breek af, door haast. Vaar wel. Uw Karel Adelpoort. Hy schryft haar stamnaam niet, voel min rept by een woord Van haar geslacht, dat\'s raar, dat doet my zeor verlangen. Konst. Na \'k aan don datum zie, zal ik ben haast ontfnngen. Charlotto, ik zal dit geld terstond in onze kist 360 Weg sluiten; want indien een krediteur dit wist, Men quam ons op den hals. En, Klaar maak² gy te zwygen. Klaar. Neen, neen, daar zal door my geen mensch de lucht van krygen. VEERTIENDE TOONEEL. Charlotte, Klaar. Charl. Ik wenschte, Klaar, dat nu die Heer hier weder was. Klaar. Maar, Juffrouw, wat koomt hier dit gold nu wel to pas! 365 Ik maakte al zwaarigheid: want zulke grooto Heeren, Gelyk jo weet, moot va! in hot vryën braaf ³ trakteeren. 357 dat doel C dit doet. 1) to presenteeren, voor te stellen; zie vs. 2066. 2) zorg er voordat je zwijgt. 3) flink, loyaal.



		lil

		Als \'t zoot gonocgon, van mo uw slaef to noemen, derven. Charl. Myn Hoor, do vleijery is nu zo algemeen, Dat \'t dwaasheid woozon zoudo, op uw beloofde reen, My zolf to vloijon met dio ydolo godachton, 390 Dat ik iets schoons bezit; maar \'k kon niet anders wachten Van u; want \'k zie u aan voor conen hoveling, Dien \'t vloijeu eigen is: myn schoonheid is gering. Lod. Ik bon een hoveling, \'t is waar; maarzeor verscheiun Van aart als anderen: ik heb do walg van \'t vleijon, 395 En zyt verzekerd, dat al \'t geen ik zeg niet spruit Als uit oon zuivre min. Hot liofelyk geluid Van uwen lioven mond kan my zo zeer bokooron, Dat ik don Hemel bid om dat altoos te hooron. Charl. Myn hoor! het loopt to hoog. Zoud go in zo korten tyd 400 Vorlioven? \'k deuk dat niet. Klaar, \'k Geloot ook dat \'t jo spyt. Ja Juffrouw, \'t kan wol zyn: \'k heb in do Astree \' gelezen, Dat \'t by do Herders ook altyd zo was voor dezon. Lees maar Lyzandors on Kalistos vryory, Of Bassa Ibrahim, of Milord Koertony, 105 Kloopatra, Kassandre, on duizend fraaijo dingon; \'t Is \'t ouwe liedje dat do dichters altyd zingen; Ben bocro meid word ligt door hen een koningin, Een herder koning. Wel, steekt daar juist zo voel in? Hoe menig prins doen zy in boero kleren dwaalen, 410 Om Filisjes, dio hou ontvlugten, to achtorhnalen; En dunkt jo" dit nu raar? je leest het al den dag. Charl. o Malle meid, hou op. Klaar, \'t Is zoker waar. Charl. Ik lach.... Lod. Gy lacht, myn schoono, en geeft my stof, holaos ! tot treuren. Charl. Hot is genoeg, myn heer. Lod. Ach, mogt my do oor gebeuren, 380 Ah D Van; 896 Ah I) Van; 411 ui c/r» A all,: 1) Zie voor dezo on do volgende titels van romans do aantcokeningon.



		32

		415 Dat ik uw\' dienaer wiorde, en dat ik wedermin Van u verwachten mogt, ik zou myn ongclin Bctoonen, dat myn staat haar schoonheid evenaarde. Charl. Gy zyt my onhokond. Lod. Ik hon een Graef, van waarde En macht in Poolen; doch in \'s keizers hof gevoed¹, 420 Eerst heer, on nu een slaaf, om dat ik u ontmoet, Een slaaf, geketend in uw\' straffe minnebanden, Die zyn geluk geheol gesteld heeft in uw\' handen. Charl. Heer graaf, hoowel ik my niet ongevoelig ken, Weet echter, dat ik zo onnozel ook niet ben, 425 Om niet te zien, dat wy te veel van staat verscheelen; En dat \'t u lust mot myn eenvoudigheid te speelcn; Ik ben een juffer, wel van adel, maar myn goed En rykdom zyn gering, ten aenzion van myn bloed. Klaar. Dat liegt zy niet, die pry\'², zy heeft hom nu al ^jfcinnen. 430 Lod. \'k Moest volgons mynon staat een hoofsche ³ juffer minnen; Maar gy hebt my bekoord door uw volmaakt gezicht, Waar voor de schoonste, dio ik ooit gezien heb, zwicht. Charl. Do tyd veroischt, heer Graaf, dees reden af te breeken. Lod. \'k Hoop de eer te bobben, schoono, om met u moor te spreoken 435 En zal, met uw verlof, verzoeken aan Mevrouw Uw Moeder, dat ik u somtyds wat onderhouw ⁴. Charl. Myn Heer ... Lod. Ik hoop, dat zy daar niet zal tegen weezen. Charl. Heer Graaf, ik bid ... Lod. Helaas! uw weigring doet my vreezen. 415 wierde A wierdt D wierd; 432 de A het: 434 om met « meer C om weer met «. 1) opgevoed. 2) zie aant. op vers 273. 3) van het hof. 4) op aangc name avüzo bezighoud, vooral door een gesprek: u een boz\'ek breng.



		33

		Charl. Uvr dienares, myn hoer. Klaar, fileer Graaf, kom ,jy maar flus. 410 Lod. Gedoog, myn Engolin, dat ik uw\' handen kuss\'. Charl. Myn Heer! ik hoor daar volk. Lod. Ik ken zo, \'t zyn myn vrinden, En dienaars. ZESTIENDE TOOXEEL. Charlotte, Klaar, Lodewyk, Jan in een Edelmans gewaad, ticee Lakkeien, een Krui/er met een koffer op den Krui/wagen. Jan. Dit\'s de straat, nu zal ik het wel vinden. Ha! ha! hier is het. Volg me met den gantschen trein. Maak plaats! maak plaats! voor den Baron van Schraa- leustein; 145 En dat ben ik kanaalje! A \'tza! hier moet ik weezen. Vat aan, heer Kruier. Ha, wat breokje? je moogt f vreezon, Daar\'s stoeno waar in. Zo, de koffer moet hier in. Jan geeft geld aan den kruij\'er, die weg kruij\'d, terwyl Lodewyk de Juffer na de deur leid. Daar is je geld. ZEVENTIENDE TOONEEL. Lodewyk, Jas, Lakkeien. Jan. Hoe bon je al bozig in de min? Lod. Ik heb haar, die ik in de Malibaan zag wand\'len, 450 Gevonden. Jan. Laat ze zich een beetje maklykhand\'len? Lod. Ik bon niet hoopeloos: de zaak schynt wel te staan. \'k Zal \'t u vernaaien. Laat ons in de Herberg gaan. Einde van het eerste Bedryf.

		445 kanaalje A kannilh:. Lahuehdïk. Uiiweltedrog. I



		34

		TWEEDE BE DRY F. EERSTE TOONEEL. Charlotte, Klaar. Klaar. Men zal do rest van \'t goed wol uit do Lommerd baaien, Wanneer je broer koomt; want die kan het wel betaalen. 455 Charl. ZwygKlaartjo,rep uwat. Maak alles aan een kant. Klaar. Nu bonje eerst opgeschikt, Juffrouw; wel, uw Galand Verliefd nu dubbeld. Charl. Zeg, hoe hangen myn\' mansjetten ¹? Klaar. Zo wel en fraay, dat ik zo hou voor minnenetten. Charl. Hoe staan myn moesjes -? Klaar. Wol. Charl. En hoo is myn koleur ³? 460 Klaar. Bezonder fraaij. Charl. Hoe ruikt myn adem? Klaar. Zoet van geur, N4 muskus. Charl. Neon, het is katsjoe⁴ dat wy gebruiken. Klaar. Goed; anders mogt de Graaf die lekk\'re zuurkool ruiken, Die gygegeeten hebt. Charl. Wat zegt gy^ Klaar. Niets Juffrouw. Charl. Maar ben ik wol gehuld⁵? Klaar. Ja, als ik u aanschouw, 465 Moet ik bekennen, dat jo u zo woet op te schikken, Dat deze minnaar voort zal vallen in je strikken; Want wie zou donken, die jou in does kleed\'ren ziet. Dat jy zo kaal waart, on nog minder had als niet. 458 fmuy A net. 1) kanton manchetten uit de mouwen hangende, ook lubben geheeton. 2) kleine zwarte pleistertjes, die do dames op \'t gozielit plakten, om liet gelaat wat sprekender to maken; fr. mouchea. 3; deze vraag wyst op het Wankelten, 4j fr. caeliou. Zio de aant. 5) gekapt.



		35

		Charl. \'k Verzoek, dat gy uw tong wilt snoeren, \'k kan dio rede 470 Van u niet veolon, meid. Klaar, \'t Is wel, ik ben te vroede. Maar, Juffrouw, zie my ook nu oens met aandacht aan; Ben ik niet fraay gehuld? Charl. Ja, Klaar, dat kan wel gaan. Klaar. Hoe staan myn moesjes? Charl. "Wel. Klaar. En ruikt myn adem lekker? Charl. Hoe, is het scheeren, meid? gy wordt hoe langs hoe gekker. 475 Klaar. Niet gekker als je meent, ik denk ook nog tot staat Te komen, zo als jy, Juffrouw; myn schoon gelaad Is oorzaak dat ik flus ^l een kusje heb gekroegon Van zeker Potentaat. Charl. Hei! meid, hoe is \'t gelegen \'-t Gy zyt een spotster, foei, \'t staat qualyk, won dat af, 480 \'t Koomt door goedaardigheid dat ik u niot bestraf. Men vindt wol juffors dio zich zo niet laaten quellen. Klaar. Ja de oorzaek is alleen uit vrees, dat \'k zou ver- tollen Hoe \'t mot uw staat is. Charl. Klaar, wat preveltgo? Klaar. Ik, Juffrouw, Zeg niemendal als dat ik heel veel van je hou, 485 En dat hot mogelyk in \'t kort zou kunnen weezen Dat ik je nicht wierd. Charl. Meid, zwyg stil, of gy moogt vreezen. Klaar. Als jy gravin wordt, wordt ik vast een Baronnes. Charl. Ja, licht een koningin, op allerminst princes. Klaar. Wat wcot ik, wat geluk my over \'t hoofd mag hangen. 490 Maar om jo langer niet te houden in verlangen, Woot dan, dat als ik flus den graaf die bootschap bracht, Hat do Baron my kuste, on schoon ik al myn macht Gebruiken moest, om dio vrypostighoid to keerou, Hot was onmoog\'lyk in myn magt my to verwooron; 483 uw A v. 1) zoo even. 2) hoo is \'t met jo? hoo heb ik het met je?



		86

		195 Hy zoide, in \'t byzyn van den Graaf, dat hy verliefd Op my geworden was; dies, als \'t Juffrouw belieft My wat te helpen, zie ik kans om \'t zo te maaken, Dat ik nog Baronnes zal worden. Charl. Seboone zaaken, Gy Baronnes? ha! ha! wat beeldt gy u al in! 500 Klaar. Ja lach niet, want dat is wel moog\'lyk in myn zin. Do heer Baron, Juffrouw, krygt dikwils malle vlagen, Die ik, als barones, heel gaerne wil verdraagen. De zaak zal heel wel gaan. Al ben ik maar een meid, Men kan niet weten waar dat myn geluk nog leid. 505 Ei, laat ik my dan ook wat jufforlyk opschikken. Charl. Weg! weg! Klaar. Je weigert het? \'t is wel, \'k zal alles klikken, Hoe \'t hier gelegen is. Charl. Aan wien? Klaar. Wel, aan den Graaf. Charl. ö Hemel! Klaar. Ja, Juffrouw, die heer is al te braaf; \'t Is slecht, dat wy hem zo betoveren door liegen, 510 En met een schyn van staat aan allen kant bedriegen; Het is kontsientie werk; maar \'k stap \'er over heen, Als jy me helpen wilt. Charl. \'t Is wel, ik ben te vreên. Maar \'t heeft geen schyn, zou die Baron op u verlieven? Klaar. Hy is puur stapel gek. Charl. Hoe weet gy \'t? Klaar. Taste brieven: * 515 Je Minnaar heeft het me geluisterd ² in het oor. Wees maar gerust, Juffrouw, ik volg den haas op \'t spoor. Charl. Wat beeft de inbeelding op den mensen een groot vermogen! Klaar. Wat zeg je, Juffrouw? Charl. \'k Zal uw toeleg dan gedoogen. Maar hebt gy Fop, uw broer, van alles owderrecht? 520 Klaar, o Ja, zeer grondig, maar, daar is hy zelf, de Met Hans, myn vryör; en .... knecht, 502 yaerne A (ja f ren; 516 den A de. 1) Klaar wil zoggen, dat zij \'t zeker weet; zij lioeft liet als \'t ware op een briefje, een onwedorlegbaar (vast) stuk (brief). 2) gefluisterd.



		87

		TWEEDE TOONEEL. Charlotte, Klaar, Koxstan-ce, Hans, Fop. Charl. Hana, langer niet te draaien, Daar is de valsche ring. Hans. Jo praat van koeterwaaien; \'k Kan dat natuurlyk als oen povro Savojaard. Ik heb die kunsjes, als je weet, wol meer geklaard \'. 525 Maar wanneer kooint do Draaf\'. Klaar. Hy zal hier aan- stonds weezen. Konst. Maar doo uw\' dingen wel. Hans. Mevrouw heeft niets te vreezen. Hans gaat uit de deur. DERDE TOONEEL. Chabi.otte, Konstance, Klaar, Fop. Klaar. Maar Fopbroer, doo voor alje dingen mot verstand. Fop. Ik zal my houden als de plompsto boer van \'t land. Om geld to winnen laat ik my geen ding vorveelen, 530 Al moest ik voor een droos, in plaats van kinkel, speelen. Fop gaat uit de deur. VIERDE TOONEEL. Charlotte, Koxstaxse, Klaar. Konst. Ach! dochter, \'k mis byna myn zinnen, door de vreugd! Dat geld van broeder doet aan ons een grooto deugd \'²! öy kunt uw\' Minnaar nu met eeren doo[n] vorsehynen; Ook doet een dubb\'le vreugd in my do zorg verdwynen, 522 Je praat van A Ik lm teel; 523 ïBin dat A En zoj 525 liy A die; hier aanstonds C terstond hier. V klaar gespeeld. 2) deugd doen, goeddoen,goede diensten bewijzen. In liet Mul. zeide men ook enen ttoget doen, waarin bet znw. tloget de lieteekenis beoft van iceticillentllieiil, gunst, dienst.



		38

		535 Dat is tint ik van daag myn zoon nog hoop te zien, Met zync gemalin. <\'har/, \'k Hoop dat het zal geschiên ; Zyn tegenwoordigheid, gemist zo veolo jaaren, Zul onuitspreekhre vreugd in onze harten baaren. Ook zul myn Graaf als hy zich by zyn aankomst vind, 540 Meer indruk krygen van myn staat. Konst. o Ja, myn kind: De hoffelyku zwier is Karel aangebooren. Charl. Zyn zeden zullen vast myn\' waarden Graaf be- kooren. Konst. Maar is \'t al zeker, kind,\'t geen hy te kennen geeft? Heeft hy u al gozogt waar h\\ zyn Graafschap heeft? 545 Charl. Nog niet, Mevrouw; hy zal \'t niet wcig\'ron te openbaaren, Als wy \'t hem vergen \', om het aan ons to verklaaron: Maar zo voel weot ik, hy \'s aan \'s Keizers hof gevoed, En \'k merk hom aan voor heus \'², en aadlyk van gemoed. Konst. \'t Bedrog is hedendaags zodanig in de menschen, 550 Dat ik, als Momus ³, van do Goden wel mogt wonscheu, Dat ieder In do borst een glaazen venster had, Om dus te zien of \'t hart met valsheid waar beklad ⁴. Charl. Mevrouw vergeet ons zelfs, maar haar verlof, \'k zou donkon Dat Momus ook zo deed. Konst. Kan do achterdocht ons krenken \'i ⁵555 Charl. Niet eer voor dat men die laat blyken aan elkaar. Konst. Dan is het veinzen goed. Charl. Mevrouw, dat laat ik daar; Ten minste dient het ons, als ik iets groots zal hoopen. Hier wordt gescheld. Daar zal do Graaf licht\' zyn ras; Klaartjo, doe oens open. Charl. lkhobna hem verlangd, Mevrouw, en nuhykoomt, 560 Voel ik my zoor ontroerd, ik vrees ... Konst. Zyt niet beschroomd. 11 vragen. 2 hoffelijk. 3i I.ucianus vertelt, dat Momus, de epotter onder de Griekscho goden, Kophaestos verweet, er bij het maken der meiisclieii geen zorg voor gedragen te hebben, dat er zich een venster in hunne horst bovond, waardoor men kon zien, wat er in hun hart omging. 4) bezoedeld. 5) benudeelen. 6) wollicht.



		89

		VYFDE TOONEEL. LODEWI.TK, KoNSTANCE, ClIARLOTTE, KlAAR. Lod. \'k Heb de eer, Mevrouw, van u te komen zien, en sproeken. Konst. De eer is aan ons, myn Heer, ik hou het voor eon teken Van achting tot ons, dat ge u zelfs zo veel verneêrd. Lod. Mevrouw, ik zag my nooit zo voel als nu geëerd, 565 Dewyl ik zien mag die\'k myn hart reets heb gegeeven, En in wiens ^l schoonheid ik uw eerste jeugd zioleeven. Konst. Gy vleijt my Graaf. Lod. o Neen, ik spreek myn hart regt uit. Konst. Het zy het waarheid is, of uit beleeftheid spruit, Gy toont uw hoflykheid door \'t slypen van uw zinnen, 570 Om my van uw kant met beleefdheid te overwinnen. Myn agting hebt gy reets gewonnen. Lod. Ach! Mevrouw! Vergun my dan dat ik dees schoonheid onderhouw\'² Met woorden die de min my afperst: \'k ben verwonnen; Geen hoofsche Juffer heeft my ooit behaagen konnen. 575 Ik heb do min gehaat; nu dwingt zy my in \'t end. Konst. Gy zegt ons veel, myn heer; maar ons is niet bekend "Wie die betuiging doet. Lod. Mevrouw gelieft te weeten, Waar dat myn Graafschap is, en hoe het word geheeten? Ik zal het zeggen, schoon ik \'t liefst verhoolen hou; 580 Het legt in Polen, en de naam is Habislouw. Myn vader heeft my jong naar\'s Keizers hof gezonden, "Wanneer ³ de Turken na ⁴ \'t bezit van Polen stonden. En, zonder roem ⁵ gezegt, ik wiord daar zeer geëerd. 563 zelfs C zelf; 577 wie A wlen; 579 het C \'t u ; 582 na C naar.

		1) zie de aant. op vers 5. 2) zie vs. 436. 3) toen. 4) naar. Staan «aar beteekent pogingen doen om iets te verkrijgen: vgl. naar een ambt staan, naar iemands leren staan. 5) bluf.



		40

		\'k Had mogelyk nu nog in \'t Duitse Hof verkeerd, 585 Indien lieer vader \' in bet leeven waar gebleeven ; Zyn dood dwong me, om my na myii erfland te begeeven. En korts kreeg ik eens lust to reizon met myn neef, Dien ik de scboonboid van dees landstreek zo Leschreof, Dat ik bem ovorbaaldo om reisgrzol to weezen. 590 Klaar. Gy meent de Heer Baron ? Kunst, tegen Klaar: Zwyg stil, of gy moogt vreezen. Lod. De reis is meest tot zyn verlugting aangeleid, Wyl by zwaarmoedig is en vol dofgeestigbeid. Ja buitenspoorig; docb niet altyd, maar by vlaagen. Hy hoeft vernufts genoeg; maar als bom dceze plaagen 595 Bekruipen, schort bet hem ten vollen in \'t verstand; \'t Geheugen gaat dan weg; dan weet by vaderland, Noch staat noch afkomst, noch zyn eigen naam te noemen, Maar anders is \'t een heer vol moeds on waard te roemen, Die door manhaftige krygsdaaden is berucht.² 600 Konst. Dan is hy waard beklaagt. Lod. Mevrouw, \'k bob grooto zucht ³Voor zyn persoon; by waar\'volmaakt om te beminnen, Indien hy meester als voorheen waar\' van zyn zinnen. Daar wordt gescheld en Klaar doet open. Konst. AVat is daar voor geraas? wie stoort ons hier al weer? ZESDE TOOXEEL. Fop, in boeren getraad, met drie zakjes geld, Lodewyk, ClIAKLÜTTE, KoNSTAXCE, Kl.AAR. Fop. Dag juffrouw, dag mevrouw, dag Kloartje, dag myn heer. 584 tl uitte A duitze C D duittehe; 58C na C naar; 590 Gy meent A lt dat: de C den: 002 waar\' A ir«»; 604 juffrouw A C juffrouw; myn C men.

		1) zie aant. op vors 192. 2) beroomd. 3) gcnogonlieid.



		12 Jou tuinman Jaep verstaot \'em schier op alle zaeken. 630 Nou iB hy bezit? om oen bloemperk op te macken, Ylak voor het huis. Dat moet je haest iens komen zion: De zoete tyd komt \'an. Charl. \'k Denk in eon dag of tien Te komen, ligt nog eer, dat kunt gy Jaap wel zeggen. Fop. Dan zei je \'t bloomperk daer al opgemaokt zien leggen. 635 Konst. Koom, laat ons reeknen, Kees, ik heb niet langer tyd. Fop. Goed, als je wilt, mevrouw; dan raek ik \'t vragjequyt. Je loopt die kamer in? ik mien je na te treden. ZEVENDE TOONEEL. Lodewyk, Charlotte. Binnen wordt geld geteld. Lod. O schoone, die myn hart met uwe aanloklykhedcn Doet buigen voor do min, gy hebt myn staat gohoord; 640 Nu hangt het maar aan u ; ei, laat een troost\'lyk woord, Uit uwen lieven mond, myn quynond hart vorquikken! Charl. Zo haastig niet, myn heer. Lod. Ik tel al de oogenblikken, Myn allorwaardste. Ach troost uw\' minnaar, ja uw\' slaaf. Charl. Het geen gy eischt, myn heer, is zolken grooten gaaf, 645 Dat ik my honderdmaal, en meerder, moot bedenken, Eer dat myn plicht vereischt myn hart aan u te schenken. \'k Heb uw\' stantvastighoid in \'t minnen nooit gezien. By and\'ro Juffers spreekt de Graaf ook zo misschien. Lod. Ik zweer u, schoone ziel, by \'t bloozen van uw\' kaaken, 650 Die roozo gloed, die my in zuiv\'ro min doet blaaken, Die gloed, die \'t schit\'rend vier van Tirus purper tart, En met zyn straalen schiet in \'t allerkilste hart; 633 ligt A tiekt; 636 *alt* A as; 650 die roozc C dien rooze; 651 *dit* gloed C dien gloed.



		*r.:*

		By \'t diamanto licht van uwe tweling zonnen,« Wier straalen allereerst myn minnend hart vorwonncn ; G55 By \'t levendig albast van uw\' volmaakte loên, Dat \'k niemant min als u, noch heb bemind voorheen. Charl. Gy cjert uw reden op, en schynt te poëzecreu. Lod. Ach! wat kan ons de min door haare kracht niet leeren \'i Myn lief, \'k ben onbequaam te schild\'ren met wat krngt 660 Van schoonheid gy myn hart gebragt hebt in uw magt. Al die aanloklikhoid ! al die bovallighedon ! Zyn machtig myn verstand van \'t regto spoor der reden Te leiden, zo gy niet uw\' strafheid \' wat verzoet. Charl. Gy vleijt my, Graaf. Lod. o Neen, zie wien u valt te voet : 665 Een die zig onderwerpt wat vonnis gy zult geeven. Aan u, o-schoone! hangt myn dood nu, of\'myn loeven; Maak dat dit oogenblik voor my gelukkig zy. Charl. Staa op, myn heer, en heb wat moerder heor- schappy Op uwe driften, poog die vlam in tyds te dooven; C70 Uw adoldom, en staat gaat onze ver te boven; En kreegt gy eens berouw van deeze keur, zou \'t licht Te laat zyn dat ³ gy wist wat zaak gy hadt verricht. Lod. Die keur, myn schoone, zal my nimmermeer bo- rouwen. Charl. Mag ik \'tgelooven? Lod. \'k Zwoer, dat gy my moogt vertrouwen. 675 Charl. Gy zyt een edelman, \'k geloof u op uw woord, En ik beken, dat uw\' beleeftheid my bekoort; Myn hart kan langer dan niet overschillig weezen; Doch van vrouwmoeders kant hebt gy licht meer to vreezen; 657 eiert A siert; 064 vleijt A vleit; 670 gant C gaan; 671 krtegi C krygt; 674 mg ontbreekt in A.- 676 beleeftheid, A enCbeleefd- neul\\ 677 overechil l t\'g C onverschillig.

		1) oogen. 2) strengheid, 3) als, indien.



		44

		Schoon ik \'t bezit u van myn hart al toe wou staan, 680 \'t Moest met haar wil zyn, en dat zal bezwaarlyk gaan; Zy hoeft geen dochters meer, als my alleen, in \'t leoven; Gy zyt een vreemdling, dien zy my niet graag zal geeven, Om dat zy dan te veel myn byzyn missen zou. Lort. \'k Zal haar en u, myn lief, in \'t Graafschap Habislouw 685 Geleiden, daar gy zult als myn Gravin regeoren, Dit land vergeeten, en u zien van ieder eeren. Charl. Ik zal my schikken naar vrouwmoeders raad, myn heer. Gy kunt my de eer doen___ daar wordt gescheld. maar wat\'s dat? wie schelt daar weer? Hee, Klaartjo, Klaartjo! ACHTSTE TOONEEL. Klaar, Lodewyk, Charlotte. Klaar. Wat belieft Juffrouw? Charl. Doe open: 690 Gy hoort wel dat \'er wordt gescheld. Klaar. Ik zal gaauw loopen. Charl. Myn heer, het moeit\'my dat we in dit onvr}\' vertrek Gebleeven zyn; ik wist juist niet dat ons gesprek Zo lang zou duuren. Ik zal voortaan de eer genieten Om in \'t zalet.... Lod. Myn lief, hoe zeer \'t my moet verdrieten 695 Ons staag gestoord te zien in dit vertrek, ik hou Hot voor het beste van dit adolyk gebouw, Om dat ik de eer heb... Charl. \'t Is een koopman in Monsiour Ie Poerlaron. juwoelen, 682 vrecmdl inr/ A vreemdeling; G92 Gebleeven zyn: ik wiet juint niet C zo lang gebleven zyn: \'k wist niet.

		1) spijt.



		45

		NEGENDE TOONEEL. Hans in koopman» gewaad, Klaar, Lodewyk, Charlotte. Hans, oiuler den naam van Poerlaron: Ze zei hier niet vorveelen, Dat ze aan madamoizel service presenteer? 700 Ze \'eb deezen dak kehoor dat jou juweel begeer. Charl. Brengt gy iets mede? Hans. Qui, jou\'ep aan ma bootike Van daak kewoost vergeefs. Mon frient was juist \'eel zieke; Dien was zo gaan bezoek. Ze bid, madamoizel, Exkuse moi! Charl. Gy zyt geëxkuzeert, \'t is wel. 705 Is u van daag een snoer met paerels voorgekoomen? Hans. Un paerelsnoere? non. Charl. Ze is van myn\'hals genomen Door dieven op de straat; zo ze u wordt aangebracht, Neem vry de snoer, on hou de dieven in uw\' macht. Hans. Dat zei ze doen. Charl. "Wat hebt gy mê gebracht? Hans. Juweelen, 710 Zo zuivre poer de kieke, un dief die zou hum steelen. WAt dunk jou, is \'t niot bon? Charl. Waar voor is dat te koop? Hans. Akt\'ondert kulde \'t minst. Charl. Dat is te veel, loop, loop. Hans. Bezie ze wel ter deek, hum \'eb niet eene foute. Als jy een foute vindt, mak jou voor niet hum oute. 715 Hum \'andol voul met jou, ze weet jou \'ep verstand Van de juweel, veel betre als al de daam van \'t land Jou koop altyd koet koop. Zo \'eb eens van jou kehatte Cinq\'mille Ekuus golyk. Keen klant in deeze statte Die zo veel koop, als jou. Charl. Het is geen quaad juweel. 720 Maar, Monsieur Pourlaron, do prys is veol te veel. Zes hondert gulden is genoeg; \'k zou niet meer geeven 703 ze yuan C zy yuan.



		46

		Hans. Ze moet niet dingen. Charl. Niet? Hans.Madam\', zo waar ze leeven, Ze zou verlies, ma foi. Lod. Mag ik\'t juweel eens zien? Charl. lieer praat\', \'t is tot uw dienst. Hans. Jou moet zo slekt niet biên. 725 Bezie son Exelense. Ik \'eb nok van myn leeven Zo weinig niet kewon. Lod. Ik zal nog vyftig geoven. Charl. Zo valt gy in myn bod, myn hoer? Lod. Gy biedt te min. Charl. Geef hem zyn\' vollen eisch, heer Graaf, is \'t zo uw zin. Lod. Gy kunt als \'t u belieft, monsieur, uw geld dan haaien; 730 \'k Zal in myn logoment u deezen dag botaalon. Hans. Bon, waar logeer jou? Lod. In de goude muizoval. Hans. Son Exelense zek hoe hum daar noemen zal. Lod. Do Graaf van Habislouw. Hans. De Kraaf van Kabeltouwen? Je suis vót sorvitour. Zo kan dat wel onthouwen. TIENDE TOONEEL. LODEWYK, CHARLOTTE, KLAAR. 735 Lod. Myn lief, \'k vorzook dat gy my de eer doet, dit prezont Van my te ontfangen. Charl. \'k Zie dat gy myn\' aard niot kent. Lod. Myn schoone, \'k bid dat gy \'t prozent niot af wilt wyzen, Al is het wat gering; gy zult \'t misschien mlspryzen, Dat ik my tegons u in \'t biedon heb gekant? 740 \'t Zal my een eer zyn, om \'t in zulken lieve hand Te moogen zien. En heb ik daar door iets misdreeven, 725 Son A ii/n; 720 vijftig A Jij/tig: 732 non A xy; 740 zu!- fcm C zulke.