-ocr page 1-

lo&5>

i/*vM

•

Het beginsel Yan

walleiïwet

dl<

door Mr. JOH. ENSCHEDE

DE ERVEN F. BOHN - Haarlem - 1899

IIBITOTQCCI lww.2?-KA.MKR»|»| EATEN-GEMillAAL,

-ocr page 2-

		"^

-ocr page 3-

\'

i,

/VQ 5»«t

«•-15 E 51

Hetb<

van

ngevallenwet

doop Mr. JOH. ENSCHEDÉ

RUK iNiVt^iTJ-,1 UT.!?Ei I f

ERVEN F. BOHN - Haarlem - 1899

BIBLIOTHEEK I

A06000027813348B

2781 334 8

Juridische Bibliotheek jT^vfM^teit Utrecht RTiaiOTITEEF^

f

■•.-/■

^6

ÜVMKRm

\\|^

»|TAT£A-(,«•;

:kaa^

-ocr page 4- -ocr page 5-

		•Over de voorgestelde regeling is niet het gevoelen «gevraagd van de Kamers van Koophandel en Fabrieken, «noch dat van groote ondernemingen en van werk- «lieden-vereenigingen. Daartoe was geene aanleiding, lomdat het vorige ontwerp reeds in Februari 1897 is ge- nplubliccerd, zoodat belanghebbenden ruimschoots gele- «gcnheid hebben gehad om hunne bezwaren kenbaar »te maken. (Mem. van Antiv. over de vOiigevallenwet.") „Belanghebbenden". Het woord teekent de verhoudingen. Omdat werkgevers en werklieden de belanghebbenden bij dit wetsontwerp zijn is het hun euvel geduid dat zij aan dezen wetgevenden arbeid niet eerder deel genomen hebben. En terecht indien zij inderdaad zijn de belanghebbenden. Maar dan ook bevat dit woord een ernstige aanklacht tegen hen, die dezen wetgevenden arbeid ondernamen. Immers zijn werkgevers en werklieden de belanghebbenden, dan strekt dus de regeling of vóór of tégen hun belang; een derde is niet mogelijk. Wij zullen wel niet mistasten als wij de gedachte der ontwerpers aldus vertolken : de ongevallenwet is in het belang der werklieden, en in strijd met het belang der werkgevers. Inderdaad, het schijnt niet voor tegenspraak vatbaar. Des wetgevers bedoeling is van den patroon een nog onbepaalde, doch voorzeker niet onbelangrijke geldsom te heffen, en deze ten behoeve der werklieden te bestemmen. De patroon ontvangt daarvoor niets in de plaats; van den werkman wordt als tegenpraestatie niets verlangd. Ik wil in het midden laten of op den duur de uitwerking der wet aan die verwachting zal beantwoorden, of niet op den

-ocr page 6-

		4
		duur het loon zal dalen, naarmate de voorrechten door de wet aan den werkmansstand verleend, den drang om daartoe te behooren zullen verlevendigen. De ongevallenwet is slechls een eerste schrede; verzekering tegen ziekte en tegen ouderdom zullen volgen; de man, heden nog zonder werk, aan armoede ten prooi, zal door het feit alleen dat hij morgen bij een patroon werk vindt, niet alleen zijn loon verdienen, maar bovendien tegen allen tegenspoed verzekerd zijn, zoolang. . .. zoolang het werk duurt. Op hetzelfde oogeublik van zijn ontslag, houdt ook die gunstige toestand op te bestaan; hij komt weder onder het gemeene recht. Hij kan in zijn onder- houd op andere wijze gaan voorzien; een nering opzetten, voor eigen rekening zijn ambacht gaan uitoefenen, maar de wettelijke voorrechten zal hij niet anders opnieuw kunnen deelachtig worden, dan door te trachten opnieuw als werkman werk te vinden. Het komt mij voor dat na de totstandkoming dezer door velen voorgestane wettelijke maatregelen wij ons zullen bevinden zeer verre verwijderd van het ideaal, dat zij nastreefden, die den <tden Augustus 1789 alle standsvoorrechten afgeschaft ver- klaarden, en de gelijkheid van allen voor de wet proclameerden. „Alle Leden der maatschappij hebben, zonder onderscheiding „van geboorte, bezitting, stand of rang, eene gelijke aanspraak „op derzelver voordeelen." „De Wet is.....hetzij beschermende of straffende, gelijk voor allen." "Wie deze grondbeginselen alsnog in eere wil zien gehouden, moet bezwaar maken tegen het voortgaan op den weg der zoogenaamde „Sociale wetgeving". Door die wetgeving is opnieuw een stand in de maatschappij ingesteld: de werkmansstand. Nauwkeurig wordt omschreven hoe men tot dien stand

-ocr page 7-

		5
		toetreedt; hoe men uittreedt. Zelfs het „krachtens geboorte" doet opnieuw zijn intrede in de wetgeving: krachtens hunne geboorte zullen de kinderen van den werkman aanspraken doen gelden, die alle anderen missen. "Waar één stand in de maat- schappij door de wet wordt afgezonderd, ontstaan van zelf andere kringen, standen, ontstaan afscheidingen: tegenstellingen. Is er eenmaal wettelijk een werkmansstand ingesteld, nood- wendig volgt de instelling van den werkgeversstand. De wet op de Kamers van Arbeid strekt tot voorbeeld. Het nijver- heidsleger bestemd om als één geheel op te treden en zijn maatschappelijke taak te vervullen, is door de wet in twee kampen gescheiden. In stede van het gemeenschappelijk belang op den voorgrond te stellen, te versterken, overwegend te maken, worden de tegenstrijdige belangen tot ontwikkeling gebracht. Waar eendracht heerschte wordt tweedracht gezaaid, noodwendig gevolg van het weder ontstaan der wettelijke standsverschillen. De 2e Kamer der Staten-Generaal staat op het punt de behandeling aan te vangen van de „Ongevallenwet". Tegen de uitwerking zijn vele bezwaren gerezen, maar over veel zal men geneigd zijn heen te stappen, als het niet gelukt iets beters er voor in de plaats te stellen. En men zal naar mijne overtuiging over zeer veel moeten heen stappen, om het beginsel te redden. En dit laatste, het beginsel, bij wie ontmoet het nog tegen- stand? Het schijnt inderdaad onaantastbaar. Hooren wij slechts den aanhef van het voorloopig verslag: „Wettelijke „regeling van de verzekering van werklieden tegen de gevolgen „van ongevallen ontmoette in beginsel slechts bij zeer „enkele leden bezwaar." Zien wij wat de 37 bij de Kamer ingediende adressen over „het beginsel" zeggen. „Op den „voorgrond stellen wij, dat het beginsel der aanspra- kelijkheid van den ondernemer voor de gevolgen van

-ocr page 8-

		6
		„ongevallen in zijn bedrijf, die de daarin werkzame personen „overkomen, door ons ten volle wordt beaamd." (No. 3). „Wij wenschen allereerst mede te deelen, dat het beginsel „der regeling van de aansprakelijkheid enz. onze volkomen „instemming heeft gevonden". (No. 4). „Hoewel ondergetee- „kendcn het beginsel der aansprakelijkheid van den onder- „nemer voor de in zijn bedrijf voorkomende ongevallen niet „bestrijden, meeuen zij toch. . enz." (No. 10). En in dien geest gaat het voort, zoodat dan ook ten slotte in het laatste adres van den Eaad van Adm. van den Holl. IJzeren Spoorweg-Mij. kon gezegd worden (blz. 3). „Het beginsel van het wetsont- „werp wordt door alle belanghebbenden aanvaard." Van het standpunt uitgaande, dat de belanghebbenden bij dit wetsontwerp zijn de patroons en de werklieden, schijnt het beginsel dus wel stevig gegrondvest. Van de zijde der werklieden in wier belang de verzekering is liet zich die meening verwachten. Hooren wij slechts adres n°. 5. „Geven „met verschuldigde achting te kennen de ondergeteckendcn alle „werklieden-vereenigingen te Vlissingen, dat tot groote „schade der arbeidersklasse het ontwerp tot verzekering „enz. nog niet tot wet is geworden." Doch dat ook alle werkgevers, tegen wier belang dus de totstandkoming der wet zoude zijn, het beginsel aanvaarden, is inderdaad merkwaardig, zoo niet bevreemdend. Intusschen ontstaat daardoor eene leemte. Als niet een tegen- stander van het beginsel zich voor doet, kan het beginsel zelf niet ter sprake komen. Is er dan niemand die het beginsel zelve verwerpt? Niemand die ook maar twijfelt? Mijne stem moet wel verdacht klinken, als ik mij als tegen- stander opwerp; immers zij is de stem van een werkgever, van eenen in zijne geldelijke belangen bedreigde. In mijne schatting weegt het bezwaar weinig; ik geloof niet aan den zwaren druk waaronder deze wet de werkgevers zal doen gebukt

-ocr page 9-

		7
		gaan; zooals reeds gezegd, acht ik het veeleer aan te nemen dat de loonen zich goeddeels naar de nieuwe verhoudingen zullen schikken. Toch ware het mij welkom geweest zoo van andere zijde de twijfel over de juistheid van het beginsel ware geopperd geworden. Intusschen de zaak ligt er toe, en ik wil in de volgende regelen trachten mijne bezwaren te ontwikkelen. Eigenlijk is de hoofdreden van mijn tegenstand reeds hier- voren in het licht gesteld. Het geldt hier eene wet, die bedoelt voorrechten toe te kennen aan eenen bepaalden stand in de maatschap}»], en die tegelijkertijd eene klasse van burgers beroofd van een recht dat tot nog toe als onaantastbaar gold. Over dit laatste nog een enkel woord. Wordt nog als beginsel in ons Staatsrecht erkend wat in de Staatsregeling van 1798 aldus werd geformuleerd: (art. 4.) „leder burger is volkomen vrij, om te beschikken over „zijne goederen, inkomsten, en de vruchten van zijn vernuft „en arbeid, en voorts, om alles te doen, wat de rechten van „een ander niet schend" ? Zoo ja, dan is het beginsel van de „ongevallenwet" in strijd met eene fundamenteele bepaling van ons Staatsrecht. Immers waar de wetgever aanneemt, dat de kosten van de verzekering behoorcn tot het loon dat den werkman toekomt, is hij niet bevoegd hem de vrije beschikking over dat deel van zijn loon te ontnemen. En dat nu is wel bezien het beginsel der wet. Verre van mij het nuttige van verzekering te betwisten, verzekering tegen brand, tegen diefstal, ongevallen, ziekte enz. enz. Gold het eene wet die bevordering van het verzekeringswezen ten doel had, tegen het beginsel ware dunkt mij niets in te brengen, en ik kon mij de algemeene instemming met het beginsel gereedelijk verklaren.

-ocr page 10-

		8
		Doch het beginsel is anders: omdat het nuttig geacht wordt, dat men tegen ongevallen verzekerd zij, daarom zal de wet eene klasse van personen, de werkmansstand, verplichten een deel van hunne inkomsten te besteden om zich tegen onge- vallen te verzekeren, nog meer, de wet zal haarfijn regelen de bijzonderheden der verzekering, zóó en niet anders. Ziedaar een landsvaderlijke zorg, eene onder curateele-stelling van den vrijen werkman, tot nog toe zonder voorbeeld in onze wet- geving. Het geschiedt, ik erken het gaarne, in het (veronder- stelde) belang van den werkman zei ven, maar juist daarin ligt het nieuwe, tot nog toe in onze wetgeving onbekende element. Tot nog toe was het algemeen belang de toetssteen voor de wenschelijkheid eener wet; in het algemeen belang worden belastingen geheven; in het algemeen belang werden tot nog toe verplichtingen door de wet opgelegd. Hier niet alzoo; hier voor het eerst zal de wet den werkman voorschrijven hoe hij in zijn eigen belang een deel van zijne inkomsten zal besteden. Zal dat beginsel zonder tegenspraak, onopgemerkt, zijn intrede in onze wetgeving maken? Dat mijne voorstelling juist is, dat deze wet met het alge- meen belang niets uitstaande heeft, dat er met geen enkel woord op het algemeen belang een beroep is gedaan, is licht te bewijzen. Lezen wij hoe de Ministers het doel der wet in de Memorie van Toelichting omschrijven: „Het doel is, den „werkman het geheel of gedeeltelijk verlies van inkomen te „vergoeden, dat voor hem het gevolg is van ernstige onge- „vallen, hem in de uitoefening van het bedrijf overkomen." In het V. V. zijn „sommige leden" iets dieper op de vraag ingegaan. Na uitgemaakt te hebben, dat de ongevallenverzekering niet te beschouwen is als een tak van armenzorg, bleven twee beschouwingen mogelijk: uit een sociaal of een rechtsstand- punt. Het eerste werd verworpen; het was niet waar „dat de Staat hier optrad tot verzorging van de bijzondere belangen

-ocr page 11-

		9
		der burgers/1 waaruit dus zoude volgen dat het doel der wet in de toelichting niet juist was omschreven. Maar laat ons zien waarom de Staat dan wel optreedt: omdat, zoo lezen wij, „de werklieden een natuurlijk recht hebben op schade- loosstelling voor de gevolgen van bedrijfsongevallen". Voor wien dit nog betwijfelt volgt deze toelichting: „Dat den werk- „man zoodanig natuurlijk recht toekomt is duidelijk, wanneer „men in het oog houdt, dat hij niet is een aanhangsel van „de machine, doch als mensch eeue zelfstandige positie in het „bedrijf inneemt. Met de eischen, die het bestaan als mensch „medebrengt, dient (door den wetgever) rekening gehouden te „worden. Waar nu de vergoeding, die de werkman in ruil voor „zijne diensten ontvangt, ontoereikend is, om hem in de gelegen- „heid te stellen zelf voor verzekering tegen ongevallen te zorgen, „en hij evenmin in staat is den werkgever te dwingen die „verzekering voor zijne rekening te nemen, behoort zijn recht „op verzekering van overheidswege te worden gewaarborgd." Mij is de zaak nog allesbehalve duidelijk. Ik zie hier geen zweem van bewijs. Toegegeven dat „de werkman niet is een „aanhangsel van de machine", dat „de werkman eene zelf- standige positie in het bedrijf inneemt". Toegegeven ook, dat „de wetgever rekening moet houden met de eischen, die het „bestaan als mensch medebrengt", wat wordt daarmede dan nog bewezen ? Met andere woorden: „de werkman is een mensch." „De wetgever heeft te zorgen dat de voorwaarden voor het bestaan van den mensch vervuld worden." Maar dat is het beginsel van onze armenwet! Niet alleen voor den werk- man, maar voor ieder, wie hij ook zij heeft de wetgever gewild dat de voorwaarden voor het bestaan als mensch zullen vervuld worden. Ware op dat beginsel deze onge- vallenwet gebouwd, mijne bedenkingen zouden geen grond hebben. Maar ik zal u bewijzen dat de „sommige leden", die hier aan het woord zijn, zich vergist hebben.

-ocr page 12-

		/
		10 In tweeërlei opzicht. Als zij de gevolgtrekking maken „dat „alsnu de overheid het recht op verzekering behoort te waar- borgen, daar waar de vergoeding, die de werkman iu ruil „voor zijne diensten ontvangt ontoereikend is om hem in de „gelegenheid te stellen zelf voor die verzekering te zorgen" zien zij, naar mijne meening twee zaken voorbij: 1° dat voor het bestaan als mensch niet geeischt wordt, dat iemand na een ongeval in dezelfde maatschappelijke verhoudingen blijve geplaatst als vroeger. Als de wetgever daarvoor te zorgen had, ware zijn taak inderdaad eene onmogelijke. Maar ik geloof niet dat iemand de verdediging van die stelling zal willen op zich nemen. Slechts deze gevolgtrekking is m. i. geoorloofd dat de overheid een recht op onderstand kan waarborgen. En Ü° zien zij voorbij, dat als de overheid dat recht slechts behoort te waarborgen daar waar het loon van den werkman ontoereikend is o m hem in de gelegen- heid te stellen zelf er voor te zorgen de taak van de overheid zich noodwendig beperkt tot de laagste loonen. Hetgeen meer verdiend wordt kan in de eerste plaats dienen oin te voorzien in de gevolgen van ongevallen. Of het daarvoor in de eerste plaats werkelijk aangewend zal worden is een andere vraag, waarop het antwoord niet in verband staat met de beginselen waarvan de ongevallenwet volgens de „sommige leden" heet uit te gaan; en voorzeker valt uit die beginselen niet af te leiden, dat de overheid hem daartoe alsnu behoort te verplichten. Ik kan dan ook tot geen ander besluit komen, clan dat deze ongevallenwet gegrond is op de door de „sommige leden" terecht verworpen sociale beschouwing, de verzorging van de bijzondere belangen der burgers, en dat de zinsnede boven aangehaald uit de Memorie van Toelichting, die dat denkbeeld nauwkeurig uitdrukt, volkomen in overeenstemming is met de wet zelve.

-ocr page 13-

		11
		Wie dat beginsel niet aanvaardt, kan deze wet niet willen. Maar omgekeerd wie het wel aanvaardt zal naar mijne meening in de voorgestelde regeling weinig ingrijpende wijzigingen kunnen aanbrengen. Waar de 37 adressanten verklaard hebben het beginsel der wet te aanvaarden, worden in de Nota van inlichtingen hunne redeneeringen met bijna wiskundige zekerheid wederlegd. Is eenmaal het beginsel toegegeven dan is er geen ontkomen aan deze wet. De vraag is echter of de 37 adressanten zich wel voldoende rekenschap gegeven hebben van het beginsel waarvoor zij zich eenstemmig verklaarden? Ik betoogde hierboven, dat deze ongevallenwet niet gegrond kan zijn op de overweging, dat de overheid de bestaansvoor- waarden als mensch behoort te waarborgen aan hem wiens inkomen ontoereikend is om daarin zelf te voorzien. De toepassing van dat beginsel zoude al op zeer onvolmaakte wijze in de wet zijn uitgewerkt! Een voorbeeld. De laagste loonen die betaald worden zijn toereikend om in de bestaansvoorwaarden als mensch te voor- zien, doch zijn niet voor verdere verlaging vatbaar. Ik stel mij voor, dat de ontwerpers der wet het tegendeel niet zullen beweren. Toch willen zij bepaald hebben, dat bij totale onge- schiktheid tot werken de uitkeering slechts 7/10 van het loon zal bedragen. In de bestaansvoorwaarden als mensch wordt dus niet voorzien. Eerst als het laagste loon met 43% over- schreden is, zal de 7/io uitkeering in de bestaansvoorwaarden voorzien. Een ander voorbeeld. De ongevallen-verzekering eindigt bij een jaar-inkomen van f 1200, tot aan dien grens bedraagt de uitkeering steeds 7/io van het loon. Maar is het aannemelijk, dat iemand met /\'1200 inkomen geen gelegenheid zoude hebben iets af te zondereu om in zijn bestaansvoor- waarden als mensch te voorzien bij een onverhoopt ongeval? Is het aannemelijk dat als het inkomen boven de/\'1200 stijgt die gelegenheid plotseling ontstaat? Is het juist gezien, dat de

-ocr page 14-

		12
		bestaansvoorwaarden als mensch tot f 840 kunnen stijgen ? Op deze vragen kan m. i. slechts een ontkennend antwoord volgen. Plaatst men zich daarentegen op het standpunt waarvan de ontwerpers, naar hunne eigene verklaring, uitgingen, en dat neerkomt op de verzorging van de bijzondere belangen der burgers, clan valt uit den aard tegen de regeling principieel niets in te brengen. Het staat den wetgever dan vrij naar goedvinden den kring van burgers af te bakenen wier bij- zondere belangen hij zich voorneemt te verzorgen, evenzeer vrij te bepalen welke voorziening die bijzondere belangen wenschelijk maken. Over die grenzen en bepalingen kan verschil van meening bestaan, wat ik wilde zeggen is dit, dat die grenzen en bepalingen niet uit het beginsel voortvloeien. Welke vreemde verhoudingen zullen na de totstandkoming van deze en de nog volgende sociale wetten ontstaan. Is een- maal de grens bepaald die den werkmansstand van de overige maatschappij afscheidt, dan zal die ook in de andere wetten wel alzoo aangehouden worden. Wie dus een loon geniet tot /\'1200 zal onder een andere wetgeving leven dan zijne mede- burgers, eene wetgeving die bestemd is hem belangrijke voor- deelen boven anderen toe te kennen. Die voordeelen zullen in geld waardeerbaar zijn. Verhooging van een weekloon van /* 24 of van een maandloon van /\'100 doet, die voordeelen verloren gaan, en zal dus in sommige omstandigheden een achteruitgang zijn in plaats van vooruitgang. Tk gaf boven reeds te kennen, dat mijne opmerkingen tegen de wet haren grond zouden missen, zoo deze wet inderdaad de zuivere toepassing was van het beginsel, dat de overheid rekening moet houden met de bestaansvoorwaarden van den mensch, en dat zij de vervulling daarvan behoort te waar- borgen ten opzichte van den werkman wiens loon ontoe- reikend is om zich die waarborg zelf te verschaffen.

-ocr page 15-

		13
		In het wetsontwerp tref ik twee gevallen aan, die met het hier omschreven beginsel in overeenstemming zijn. Het geval dat de werkman iets meer dan het laagste loon verdient, waar de uit te keeren rente dus ongeveer met het laagste loon gelijk staat. Daar zijne inkomsten hem niet toelaten zelf zich tegen ongevallen te verzekeren, treedt hier de overheid, niet in zijn belang, maar in het algemeen belang op, als maatregel tot voorkoming van armoede, en zij waarborgt hem kosteloos zijn middelen van bestaan. Het tweede geval dat ik bedoelde is het geval van den werkman wiens loon verhoogd wordt tot boven de f 1200. Aangenomen dat diens loon niet ontoereikend is om zich tegen ongevallen te verzekeren is het in overeenstemming met het gestelde beginsel, dat de overheid hem na een ongeval geen uitkeering toekent. Bij het laagste loon dus volle uitkeering, bij een loon van f 1200 geen uitkeering. Nu zoude ik meeneu, dat er slechts één natuurlijk beloop is van de lijn die de grootte der uitkeering aangeeft bij loonen gelegen tusschen het laagste loon en /\'1200, en wel de lijn die van de uitkeering ten bedrage gelijk staande met het laagste loon geleidelijk daalt om bij een loon van ƒ 1200 het nul- punt te bereiken. Niet alzoo in het wetsontwerp, waar de uit- keeringen of renten in evenredigheid zijn met het verdiende loon, waar dus die lijn in plaats van te dalen, steeds stijgt, totdat bij een loon van ƒ1200 het hoogste punt bereikt is, en zij loodrecht afdaalt om bij de geringste toeneming boven ƒ 1200 de uitkeering geheel te doen ophouden. In eene sociale wetgeving zal die lijn wellicht een goed figuur maken; ik voor mij zou vooralsnog aan de andere de voorkeur willen geven. Ligt het dan niet voor de hand om bij de laagste loonen, waar de onmogelijkheid voor den werkman zich voordoet om

-ocr page 16-

		14
		zelf iets voor verzekering af te staan, hem zijn volle loon te waarborgen, (voorbehoudens de maatregelen noodig ter voor- koming van mogelijke misbruiken) en ligt het niet evenzeer voor de hand om bij het stijgen van het loon, naarmate dus de mogelijkheid voor den werkman om zelf iets af te staan grooter wordt, de van overheidswege gewaarborgde uitkeering te verlagen, oin die bij een loon van ƒ 1200 geheel te doen ophouden ? Intussclien is de vraag gewettigd of zoodanige regeling, hoe verdedigbaar in beginsel, bovendien, op zich zelf, en ook met het oog op het beginsel, praktisch zoude zijn. Met het oog op het beginsel — immers als de maatregel moet strekken tot voorkoming van armoede, is het niet voldoende dat bij het stijgen van het loon de mogelijkheid om zelf in de kosten der verzekering te voorzien toeneemt, de vraag is of ook inderdaad door den werkman in die kosten voorzien wordt. Bij de onzekerheid, ja onwaarschijnlijkheid daarvan, blijft de kans dus groot, dat wat de wetgever in het algemeen belang wil voorkomen, zich niettemin zal voordoen. Met het oog op het beginsel zelf zal het dus aanbeveling verdienen den werkman, onafhankelijk van het genoten loon steeds het laagste loon als rente of uitkeering te waarborgen. Eene regeling die ook op zich zelve zich om hare eenvoudigheid aanbeveelt. Al de omslag toch verbonden aan de berekening van het ver- diende loon vervalt dan van zelf. Het bezwaar van de uitkee- ring bij f 1200 in eens te doen ophouden wordt veel minder voelbaar, immers de tegenstelling is veel minder sterk. Een zoodanige regeling zoude naar mijne opvatting het uiterste zijn waartoe de wetgever met het oog op het alge- meen belang zijne medewerking zoude kunnen of mogen ver- leenen. Verder te gaan wordt m. i. door geen enkele over- weging van algemeen belang gewettigd.

-ocr page 17-

		15
		Ten slotte nog een enkel woord over de zoogenaamde a a n- sp rakel ijkheid van den werkgever voor de gevolgen der ongevallen aan de werklieden overkomen. Indien ook dit als een beginsel der voorgestelde wet moet gelden, dan mag de vraag gedaan worden hoe zich dit be- ginsel rijmen laat met de stelling: „de werkman is niet een aanhangsel van de machine, maar neemt als mensch eene zelfstandige positie in het bedrijf in." Wat blijft er over van die zelfstandigheid als mensch, als de aansprakelijk- heid van doen en laten op een ander overgebracht wordt? Als men voor den werkman als het ware de toerekenbaarheid uitsluit voor het kwaad dat hij zichzelven of anderen toe- brengt? Hem in dat opzicht gelijk stelt met een idioot? Maar afgaande op het betoog, dat daarover in de Memorie van Toelichting is te vinden, komt het mij voor, dat die aan- sprakelijkheid van den werkgever den ontwerpers der wet niet als uitgangspunt gediend heeft. Dit wordt duidelijk als wij in genoemde Memorie deze zinsnede lezen: „Bij het pogen om den rechtstoestand (van den werkman) „te verbeteren, dient op den voorgrond gesteld te worden het „doel, dat bereikt behoort te worden. En dit doel is, den „werkman het geheel of gedeeltelijk verlies van iukomen te „vergoeden, dat voor hem het gevolg is van ernstige onge- „vallen, hem in de uitoefening van het bedrijf overkomen." En om nu dit doel te bereiken, wordt de aansprakelijk- heid voor doen en laten van den werkman op den werkgever overgebracht. Die door de wet aangenomen aansprakelijkheid is slechts het middel om het gewenschte doel te bereiken. Die aansprakelijkheid, zoo algemeen gesteld, is in strijd met de tot nog toe geldende bepalingen. En dat die geldende bepa- lingen ons rechtsgevoel niet zouden bevredigen, wordt in de M. v. Toel. niet beweerd. Integendeel komen iets hooger deze

-ocr page 18-

		XjziJtiQ k*
		16 woorden voor naar aanleiding van de vraag of de werkgever krachtens overeenkomst tot schadevergoeding verplicht is. „De „Nederlandsche juristen hebben echter deze leer tot heden niet „gehuldigd, waarschijnlijk om de eenvoudige reden dat „de „billijkheid, het gebruik of de wet" (art. 1375 B. W.) niet „vorderen dat de werkgever instaat voor de gevolgen van „feiten, die niet door zijn doen of niet doen ontstaan zijn." Duidelijker kan het niet: om de een voudige reden dat de billijkheid niet vordert dat de werkgever instaat voor de gevolgen van feiten die niet door zijn doen of niet doen ontstaan zijn. Van de ontwerpers der wet kan dus zeker niet gezegd worden dat zij de aansprakelijkheid van den werkgever als uitgangspunt, als rechtsgrond voor deze wet hebben aange- nomen. Tegen de aansprakelijkheid zooals die in onze be- staande wetten geregeld is worden geene principieele beden- kingen geopperd, dan alleen deze dat de werkman het recht mist op eenige vergoeding, zoo het ongeval ontstaan is of door hoe geringe schuld ook van hein zei ven, of door over- macht, of door niet bekende oorzaken. Al de andere bezwaren tegen den bestaanden toestand wijzen wel op gebreken in onze rechtsbedeeling, maar doen tot het beginsel niets af. Eu deze ééne principieele bedenking is door de bovenaangehaalde woor- den door de stellers der Memorie zei ven afdoende wederlegd, voor zooverre zij althans zoude bedoelen de aansprakelijkheid in die gevallen op den werkgever over te brengen. De stelling is dan ook dunkt mij niet vol te houden. Was zij juist, men zoude dan zeker wel mogen aanvangen met de gemeentebesturen aansprakelijk te stellen voor al de ongevallen die op den openbaren weg voorvallen! JOH. ENSCHEDÉ. Haarlem, 14 Juni 1899.