|
fir. Mo.JE d/, |,
/ \' ±j I CU). ,\'3^o
ALOM VERKRIJGBAAR.
|
|||||||||||||||||||||
|
h
|
|||||||||||||||||||||
|
DIE
|
|||||||||||||||||||||
|
KABINETSCRISIS
|
|||||||||||||||||||||
|
DOOK
|
|||||||||||||||||||||
|
Een Staatsman in Ruste.
|
|||||||||||||||||||||
|
-4*»»>-
|
|||||||||||||||||||||
|
\'g-Oravenliafte, KH »*« Ol* & Co.
1890.
|
|||||||||||||||||||||
|
v ^
|
|||||||||||||||||||||
|
DIE
|
|||||||||||
|
KABINETSCRISIS
|
|||||||||||
|
DOOR
|
|||||||||||
|
Een Staatsman in Ruste.
|
|||||||||||
|
Si. \':\'> :>/,j^\'>
^.♦♦»----------- (o |
|||||||||||
|
W-i-i -.&
|
|||||||||||
|
\'s-Ciravenliape, IHAMOIS & Co.
1890.
|
|||||||||||
|
*%
|
|||
|
I.
"Wij leven snel. In vroeger tijd geschiedde hetzelfde
als in onze dagen, maar de wijze waarop de gebeurtenissen elkander verdrongen vormt met die, welke thans den leiddraad der geschiedenis uitmaakt, een hemelsbreed verschil. Wij hebben Kabinetten gekend. welke een zieltogend bestaan voerden, Ministers aan het werk gezien, wier val maanden zelfs jarenlang als een voldongen feit werd beschouwd en die niettemin met een stoïcynsche kalmte, als maakten zij deel uit van de een of andere wassenbeeldengroep, aan den opstekendeD storm wisten te ontkomen. In onze dagen, welke zich bovenal door een zenuw-
achtige gejaagdheid kenmerken, vindt dergelijk ontwijken van den strijd een minder gunstig onthaal. Het op de lange baan schuiven geraakt al meer en meer uit de mode. Omtrent gewichtige quaestiën van den dag wordt thans in minder uren een beslissing genomen dan voor welke men voorheen maanden en jaren behoefde. Het ligt in den aard der zaak, dat men alzoo van
het eene in het andere uiterste vervallen is. De gulden wel eens verward met den vergulden middenweg werd voorbijgezien om, voor een gevaarlijken omweg, aan een niet minder aan bedenkingen onderhevig bijpad de voorkeur te verleenen. Maar al te vaak werd uit |
||||||
|
4
|
|||||
|
het oog verloren dat te groote haast niet minder bezwaren
oplevert dan het lange uitstel. Zoo gaf de laatste Januari-dag van dit jaar een van
die Eerste Kamer-zittingen te aanschouwen, welke er maar al te zeer toe bijdragen om de afschaffing van onzen Senaat als een dringenden eisch des tijds te be- pleiten. Inderdaad dit product van het politiek beleid" der Provinciale Staten toont maar al te duidelijk aan uit welk gehalte het laatstgenoemde lichaam zelf is samengesteld. Aan de vruchten zult gij den boom kennen. Het tegenwoordige Kabinet aanvaardde zijn taak onder
een ongelukkig gesternte. Van een zuiver constitutioneel standpunt zelfs was, tegen zijn optreden, een gewichtig bezwaar in het midden te brengen. En dit lag juist in de partij ver deeling, uit welke de Eerste Kamer bestond. De meerderheid toch was overwegend liberaal. En na het aftreden van den eerbiedwaardigen Elout Van Soeterwoude , was er zelfs in dat lichaam geen anti- revolutionair van naam op wiens schouderen de profeten- mantel van een Groen of zelfs van een Mackay den oudere kon gezegd worden te zijn gevallen. De kans om bij een of ander conflict zegevierend
uit den parlementairen strijd te voorschijn te treden stond voor den anti-revolutionairen staatsman Keuchenius bijzonder slecht. En op hem vooral hadden de liberalisten het gemunt. In hem, die altijd het beginsel van het Christelijk bewustzijn beleed, in hem, die aan Groens staatsleer onwankelbaar was gehecht, in hem, die steeds zijn roeping nakwam door te getuigen voor zijn Heer en Heiland, wilden de liberalisten den Christen Staats- man" treffen. Men heeft het vrij algemeen in ons afgekeurd dat wij
|
|||||
|
5
|
|||||||
|
in onze vorige brochure *) in te heftige bewoordingen
tegen \'s Heeren Keucheniüs\' tegenstanders te velde trokken. "Wij erkennen gaarne dat dergelijk verwijt welverdiend was en hopen ons dan ook niet wederom schuldig te maken aan termen, die anderen onaangenaam in de ooren klinken. E.loch, wie, die met ons den naderenden storm voorzag zou niet al het mogelijke in het werk hebben gesteld om het gevreesde onheil te voorkomen ? Zoodra wij dus alle hulptroepen in het veld zagen opkomen om zich tegen den uitnemenden Keuchenius te verzetten, hebben wij het ons ten plicht geacht om nog bijtijds tegen dien boozen toeleg een krachtig woord van verzet te doen hooren. Dat wij bij ons vurig verlangen om ons volk voor
de nationale ramp te behoeden, hier en daar ons loffelijk doel voorbijstreefden, doet ons van harte leed. Maar men bedenke tevens dat het aangenamer is te prijzen dan te laken en dat het algemeene belang door loftuitingen eerder wordt geschaad dan bevorderd. Trouwens aan vleiers van allerlei soort ontbreekt het onzen bewinds- lieden niet. Admiration mutuelle" is, bij de verschillende regeeringspersonen, dermate schering en inslag geworden dat de nakomeling van verbazing de handen in elkander zal slaan, wanneer hij overweegt hoe sommige nietige stervelingen tot in de wolken werden verheven. Na dit peccavi" keeren wij tot de verhouding van de
Eerste Kamer tot het tegenwoordige Kabinet terug. Zoo als wij reeds deden opmerken was de groote meerderheid liberaal. Ter gelegenheid van de verkiezingen voor de |
|||||||
|
*) De Minister van Koloniën en zijn tegenstanders. Uitgevers:
Francois en Co. te \'s-Gravenhage. |
|||||||
|
6
|
|||||
|
Provinciale Staten, in den jare 1889, heeft wel de
talentvolle leider onzer partij al het mogelijke in het werk gesteld om die Staten naar zijn geest te wijzigen, maar hij werd door de anti-revolutionaire pers niet genoegzaam ondersteund. Daarbij, men vergete het niet, moesten vaak onbekende" namen dienst doen om onze mannen naar de stembus te doen opgaan. En wat alles afdeed, de verkiezingen voor de nieuwe Provin- ciale Staten hadden plaats krachtens de oude" kies- tabel. Dat een dergelijk onrecht zich zelf zou wreken scheen onze Premier niet in te zien. Althans het ontbrak hem aan de noodige veerkracht om zich tegen het drij- ven der liberalisten, die tot eiken prijs alles bij het oude wilden laten, met hand en tand te verzetten. Helaas! dat de waardige Keuciienius als eerste offer van derge- hjk politiek loven en bieden moest vallen. Onder deze omstandigheden had het Kabinet de Eerste
Kamer te ontzien. En hoewel die Kamer doorgaans niet meer gewicht in de schaal legt dan waarop het overbe- kend gehalte harer leden aanspraak maakt en haar goed recht van bestaan daarenboven door de meest gezaghebbende schrijvers op staatsrechtelijk gebied wordt bestreden, werd door haar niettemin op evenvermelden datum een waagstuk" ten uitvoer gebracht, waarop de Blondins e tutti quanti met bewondering kunnen staren. Met 20 tegen 19 stemmen, dus met de kleinst mogelijke meerderheid, werd Hoofdstuk X van de Staatsbegrooting verworpen. II.
Voor ons, die de aftreding van den tegenwoordigen
Minister van Koloniën als een groot, schier onherstelbaar |
|||||
|
7
|
|||||
|
verlies voor Nederland en Indië beide zouden beschou-
wen, wa* de afstemming een groote teleurstelling. "Wij hadden (immers dat in den persoon van den Heer Keu- chenius het geheele Kabinet getroffen werd, is aan geen redelijken twijfel onderhevig) dit Ministerie gaarne langen tijd aan het werk gezien. Wij geven toe, dat eenige zijner leden, bij name de Ministers van Justitie en van Financiën onze verwachtingen wel eenigszins hebben teleurgesteld en dat de Ministre aux affaires étrangères" zich (en dit had hij met velen zijner voor- gangers gemeen) al bijzonder étranger aux affaires" betoonde. Maar de afstemming van de begrootingen van elk dezer zou geen Kabinets-krisis in het leven geroepen hebben en zij waren zeer gemakkelijk te vervangen ge- weest omdat hun aftreden schier onopgemerkt hadde plaats gehad. De liberalisten wisten dit maar al te goed. Juist de
onmisbaarheid van Keuchenius, die de ziel, het karakter, de kern van het kabinet Mackay-Keuchenius vormt, maakte het groote lokaas uit om hun aanval op hem te richten. De dii minores" wilde men sparen, omdat de liberalisten overtuigd waren dat Keuchenius allen in zijn val zou medesleepen; want afgezien van de duidelijke, onomwonden verklaring, nog slechts weinige dagen geleden door den Heer Mackay afgelegd, welke aan het bestaan van de solidariteit van het geheele Kabinet met den Minister van Koloniën zelfs geen zweem van twijfel overlaat, vragen we een ieder in gemoede af wat een Kabinet als het tegenwoordige zonder Keuchenius eigen- lijk beteekenen zou? Geen zijner ambtgenooten heeft een parlementair verleden met dat van den Minister van Koloniën te vergelijken. Met weinigen zelfs zijn |
|||||
|
8
|
|||||||
|
op liet gebied der staatkunde ten eenemale vreemdelin-
gen. Dat dus juist op den ervaren, onmisbaren Staats- man de woede der liberalisten zich koelde, toont dui- delijk het nietswaardig karakter der zoogenaamde oppo- sitie aan. Alle andere Ministers waren te vervangen; geen hunner zou in zijn val een tweede slachtoffer hebben medegetroond KeüCHENIüS\' aftreding evenwel zou de aanleiding zijn tot die van het geheele Kabinet. Inderdaad het heeft er veel van of, menschelijkerwijze gesproken, alle booze machten zich vereenigden om de oppositie de beste troeven te doen uitspelen. De bevreem- dende houding van De Savorxix Loiimax . een lid der wei- bekende familie, welke onder de politieke stroopers" van ons land een eeroplaats inneemt, zou het sein wezen ter ver- oordeeling van \'sHeeren Keuoiiexius\' staatkunde. Wij be- treuren het in hooge mate dat persoonlijke drjjfveeren den doorslag gaven om een alledaagse]) magistraatspersoon tot Gouverneur van Suriname te verheffen. De Heer De Sa- vorxix Lojimax, van wien algemeen werd gefluisterd dat zijn financiën van minder goeden klank waren dan zijn naam, die daarenboven als Advocaat-Generaal eerst aan het Hof van Zuid-Holland en later als zoodanig bij den Hoogen Raad der Nederlanden bedenkelijke proeven van zijn talenten had ten beste gegeven kunnen wij als de naaste aanleiding beschouwen van de bittere aanvallen tegen \'s Heeren Keuchexius\' staatkunde. Helaas! wij zagen het maar al te wel in utinam falsus vates fuissem toen wij *) de vrees uitten dat door toedoen |
|||||||
|
\') Men zie de brochure De Minister vnn Koloniën en lijn tegen-
standers", p 14. |
|||||||
|
o
van Rotterdamsche liberalisten wier onzalig drijven mede
zooveel jammeren over ons ongelukkig vaderland heeft uitgestort voor de Eerste Kamer de treurige taak zou zijn weggelegd, voor welke de Tweede, zij het dan ook ter elfder ure bleef bewaard. "Wij komen er openlijk voor uit dat de twintig tegenstemmers een zeer groote ver- antwoordelijkheid op zich hebben geladen en zich niet verdienstelijk hebben gemaakt jegens Koning en Land. Want, bij den hoogst gevaarlijken toestand waarin het schoone, prachtige Insulinde thans verkeert, schromen wij niet elke verandering van Regeering hoogst bedenkelijk te noemen, allereerst wel eene waar Keuchenius zijn plaats aan een ten eenenmale onbevoegde zou moeten afstaan. Wil men de stemming in het kamp der liberalisten leeren .kennen, dan behoeft men slechts de uitingen in de Pers aan een aandachtige beschouwing te onderwerpen en uit de vele kiezen wij een bericht, voorkomende onder het opschrift Rotterdam 31 Januar in het Berliner Tage- blatt: Die hollandische Erste Kammer hat heute nach erbitterter Debatte zur allgemeinen Freude der Liberalen das Budget des wegen seines fanatischen Auftretens misz- liebigen Kolonialministers Keuchenius mit 20 gegen 19 Stimmen verworfen". Wat dunkt u, o Christelijk Volk van Nederland van zulk partijdig en door partijbelang beneveld oordeel? Men weet dat onze Keuchenius geen vriend van de Semieten kan genoemd worden dat het Berliner Tageblatt" een Joden-orgaan is. Welnu, het liberalisme heeft in het semitisme een trouw bondgenoot gevonden. Aan den oordeelkundigen lezer blijve de con- clusie overgelaten. Toen nu Keuchenius helaas den door zijn geschriften
in anti-semitisehen geest beruchten Jhr. Mr. M. A. De |
||||
|
10
|
|||||
|
Savorxin Lo-HMAN tot Gouverneur van Suriname had
benoemd, werden van de zijde van \'s Heeren Loiimans vrienden alle zeilen bijgezet om het stuitende van dat feit zooveel mogelijk te vergoelijken. Wij incenen dat personen, die gedurende een groot deel van hun leven een rechterlijk ambt bekleedden, nooit in aanmerking behoorden te komen voor een andere lands- of stedelijke betrekking. De eigenaardige sfeer waarin dergelijke ambtenaren zich bewegen maakt hen ten eenemale ongeschikt om zich aan het algemeen welzijn te wijden. Te vele voorbeelden van nog zeer recenten aard staven deze uitspraak. Regenten bovendien worden geboren maar niet benoemd. Toen dan ook de nieuwe Gouverneur van Suriname den voet op West-Indisohen bodem had gezet, lieten wij ons niet door allerlei couranten-berichten, waartoe bovenal de Wereldburger de stoffe leverde, in slaap sussen. Wij zagen in het toekennen van een pensioen aan een Joodsch geestelijke niet veel anders dan een onhandigheid", welke vooral moest dienen om menschen, die niet diep nadenken, met een kluitje in het riet te sturen. Sporen van menschenliefde hadden we nooit bij don Heer De Savornin aangetroffen. Wel karaktertrekken van het tegendeel en van ver gedreven eigenliefde.*) Toen wij dan ook, zeer korten tijd na de aankomst van den Heer De Savornin L.OHMAN dezen zagen vereerd met den titel van de Rechtvaardige", verbaasden we ons over de goedgeloovigheid van velen, die dergelijk marktgeschreeuw voor goede munt aannamen. Geen volk gaat er in onzen tijd zoo lichtelijk toe over *) We zou.len nangnandc de eene zoowel als de andere eigenschap
belangrij, e mededeelingeu kunnen verstrekken ons bestek ver- oor.uoft ons ditmaal niet de grenzen der beknoptheid te o\\erschrijden. |
|||||
|
11
|
|||||
|
om zijn regenten met dergelijke epitheta ornantia" te
vereeren allerminst wanneer de Regeerder zelf nog volstrekt niet in de gelegenheid was om van zijn recht- vaardigheidsgevoel de bewijzen te leveren. Schrale berichten, dat de Gouverneur bij regenachtig weer met een paraplnie over zijn hoofd door Paramaribo\'s straten wandelde, toonden maar al te duidelijk aan dat alles dienst moest doen om de belangstelling voor die verre van interessante verschijning tot eiken prijs levendig te houden. Na zulk een soberen maaltijd wordt het Para-oproer
ons als dessert aangeboden. Wat nog aan de volle- digheid mocht ontbreken, het reeds bekende toont duidelijk aan dat de Heer De Savornix Loiiman in Suriname niet is the right man on the right place". Om door Negers aan de eerste eischen der wellevendheid te moeten worden herinnerd ziedaar een toestand, die door menig eerzame Haagsche hofjesjuffer zal worden gewraakt. De Heer A. C. Wertheim had zich tot tolk gesteld
om op \'s Heeren Lohmans wanbeleid het noodige licht te doen vallen, en hoewel de Heer Wertiieim niet onder de voorstanders van den Minister van Koloniën zal worden gerekend, kunnen wij eerstgenoemde den lof niet ontzeggen dat zijn kritiek door groote bezadigdheid en door helder oordeel uitmuntte. Ja zelfs hebben wij in geen der tegenstanders van den Heer Keuchenius den waardigen toon teruggevonden, die in elk woord van \'s Heeren Wertheims kritiek weerklonk. Verre zij het van ons te beweren, dat de Minister van Koloniën reeds formeele toezegging had behooren af te leggen om aan Z. M. de terugroeping van den Heer De Savorxix Lohman voor te stellen; maar ons komt het voor dat |
|||||
|
12
na \'s Ministers waardeerend woord over de welwillende
houding van een lid der oppositie, zijn conclusie in het bekende Surinaamsche conflict krachtiger had kunnen zijn. Een Regeering, die voor haar politieke vrienden in de bres springt, ook waar dezen het gezag tot een hersenschim verlagen, doet zich zelf grootehjks onrecht. Een Regeering (en dit mag wel eens in herinnering worden gebracht) welke den schijn op zich laadt de belangen van een bevriend ambtenaar, hoe hoogge- plaatst deze ook moge zijn, boven het algemeen belang te stellen, vervreemdt zich, door het doen veldwinnen van dergelijke vermoedens, vanhaar eigen partijgenooten. Hoeveel te meer zal de gevoeligheid, in dergelijken toestand van zaken als waarin thans de Surinaamsche quaestie verkeert, niet zijn te ontzien, waar de persoon van den Heer De Savornin Lohman als Gouverneur schier bij alle partijen gewogen en te licht bevonden was. Wanneer de Minister van Koloniën, wiens goede trouw
en onkreukbaarheid overigens boven elke verdenking verheven zijn, na het door den Heer Wertheimgesprokene, de verklaring had afgelegd dat mochten diens voorstel- lingen, die geheel en al ten nadeele uitliepen van den tegenwoordigen Gouverneur, na ingesteld onderzoek vol- komen in overeenstemming blijken te zijn met de wer- kelijkheid, zijn eerste daad zou zijn om aan Z. M. het ontslag van den Gouverneur van Suriname voor te stel- len" wij gelooven dat de uitslag van de stemming over Hoofdstuk X een andere zou zijn geweest. Dergelijk waardig en tegelijkertijd krachtig optreden zou bij vele weifelende leden, van welken vóór de beraadslagingen in elk Parlement eenigen aanwezig zijn, het vertrouwen |
||||
|
13
|
|||||
|
in het Regeeringsbeleid van den Minister van Koloniën
aanmerkelijk hebben versterkt. Bovenal zou zij geen voedsel gegeven hebben aan de voor elk vertrouwen vernietigende gedachte dat de Regeering volstrekt onge- zind was om den Gouverneur van Suriname prijs te geven. De Heer Keuchenius bepaalde zich om een her- ziening van het Regecringsreglement van Suriname in het vooruitzicht te stellen, maar verloor daarbij , naar het ons voorkomt, uit het oog dat de Vergadering aan deze schrale toezegging moeilijk haar zegel kon hechten. De Kamer betoonde politiek doorzicht genoeg om na de repliek van den Minister van Koloniën een veelbeteekenend stilzwijgen in acht en ... . de Begrooting van Suriname met algemeene stemmen aan te nemen. Op ons maakte die schijnbaar volgzame houding eenigermate denzelfden indruk als het zoele zomerweder hetwelk een hevig onweer voorafgaat op den met de verschijnselen in het rijk der natuur vertrouwden reiziger. De partij tegen den heer Keuchenius zou niets liever gedaan hebben dan den Heer De Savornin Lohman uit den zadel te lichten; nu haar evenwel voorloopig deze toeleg mislukt was, wijdde zij al haar aandacht aan den hoofdschotel van den politieken maaltijd. En wel is het te bejammeren dat de te toegeeflijke
houding tegenover een mediocriteit, die zelfs, volgens het getuigenis in een, door een zeer bevriende hand geschreven, artikel, voorkomende in het Dagblad van Z. H. en \'s-Gr. van 4 Febr\'. j.1., bleek zich nog niet geheel ontworsteld te hebben aan de traditie (!) zijner rechter- lijke betrekkingen, er krachtig toe heeft bijgedragen om op het votum van de Eerste Kamer zeer ongunstig in te werken. Dat een man als Keuchenius een échec |
|||||
|
14
|
|||||
|
lijden moest ook ter wille van een M. A. De Savorxin
Lohmax, kan evenmin worden goedgekeurd als dat een oorlogsvaartuig de vlag strijkt voor een visscherspink. III.
De uitslag van de stemming heeft ons niet verwonderd.
"Ware het Surinaamsche incident niet tusschenbeide- gekomen, wij gelooven dat de uitslag geen andere zou zijn geweest. Aan den lezer zijn wij een enkel woord ter verklaring van het schijnbaar paradoxale onzer uit- spraak verschuldigd. De entre-acte", door het Suri- naamsehe spektakel gevormd, had onder de gegeven omstandigheden een uitstekenden dienst kunnen bewijzen om de Senatoren met de opvoering van het geheele tooneel- stuk te verzoenen. Suriname had als reddingsplank dienst moeten doen voor de aanneming van het Xe hoofdstuk. Dat de Heer Keucheniüs geen partij trok van deze voor hem bijzonder gunstige omstandigheid werpt een schoon licht op zijn eerlijk karakter. Persoon- lijk kent hij liet woord eigenbelang" slechts bij name. Maar het hooge woord mag ik niet in de pen terughouden dat de adeldom van zijn geest de oorzaak was van het somber klokkenluiden voor zijn ministerieelen val. Niet ten onrechte evenwel schreef reeds Multatuli*) Er
komt een tijd dat er hooger wetten te gehoorzamen zijn dat de beschrevene. En al ware dit zoo niet, al bleef men vasthouden
aan de onjuiste meening dat de wettigheid alleen op meerderheid van stemmen gegrond kan zijn (de fictie waarop dan toch het geheele parlementairisme berust) \') Pruisen en Nederland, pag 102
|
|||||
|
15
|
|||||||
|
eilieve, laat de koning eens vragen aan het land: Wilt
gij dat ik u voorga, ik alleen ?" Dan zou men zien hoe in gevaar dat fabeltje van gesplitste verantwoordelijkheid in rook verdwijnt. Er is een verzamelingspunt noodig, iemand die de vaan opsteekt, een Hendrik IV, wiens witte panache den weg wees ter overwinning. Ja de wapperende vederbos van een Koning niet de
gepluimde slaapmussen van de geachte leden." Iets verder gewaagt dezelfde schrijver vol verontwaar-
diging van parlementair ontuig dat alle veerkracht verlamt,*) terwijl hij een paar bladzijden te voren op de vraag: Hoe zijn al die landen gevaren bij het parlementaire stelsel ?" dit treffend antwoord geeft: Slechts één nl. Pruisen, met kracht bestuurd door een groot man, die den moed had alléén te staan, en geachte leden" terugzond naar katheder en geldla, f) heeft daarvan succes gehad". En inderdaad het debat over Hoofdstuk X veroordeelt
zich zelf. Een discussie over margarine-boter, ziedaar een parlementaire stoffe, welker behandeling den geachten leden volkomen is toevertrouwd. Ik weet niet of velen deze de aandacht waardig keurden, maar den triomf harer welsprekendheid heeft de Kamer van honderd bij die gelegenheid gevierd. Als om Alva\'s bekende uit- drukking tot waarheid te maken waren de margarine- en boterquaestiën toenmaals the topics of the day." Dat laat zich gereedelijk verklaren omdat de geachte" leden toen, bij uitzondering, op de hoogte van hun on- derwerp waren en als deskundigen, met echte boterliefde |
|||||||
|
O Ibid., 103.
(f) Ibid., 100. |
|||||||
|
16
|
|||||
|
bezield, voor eigen huishoudelijke belangen te waken
hadden. Had de geestige Netscher die zittingen bijge- woond, wellicht had hij zich met meer verschooning en minder spotternij over onze Kamer-neophieten uitgelaten. Mocht hij evenwel te eeniger tijde parlementaire
portretten van de Kamer van 50 het licht doen zien dan vreezen wij dat de oudere" heeren er evenmin goed zullen afkomen als hun jongere" Kamerbroeders. "Wij zullen aan het eind onzer brochure omdat we het stenographisch verslag der zoogenaamde Handelingen", (welker inhoud ons vaak van Alphens Saartje, die onder het genot van wafelen en chocolade sprookjes vertellen kon) nog niet in ons bezit hebben, met een enkel woord de debatten in de herinnering terugroepen. Ditmaal toch houde men aan het beginsel der volks-
souvereiniteit, waarop het parlementair stelsel berust, vast. Ons Christenvolk toone van het besef doordrongen te zijn dat men in Keuchenius den evangelischen Staatsman-belijder heeft willen treffen en verklare luide dat het Keuchenius tot geen prijs wil losgelaten zien, ja zich zonder dien Staatsman geen Ministerie denken kan. Genoeg, zoolang Dr. Kuyper heerscht, kan ons Christenvolk voorloopig gerust zijn. De veldheer kent zijn troepen. Toch zij men bedacht op de adders onder het gras
verscholen. Men verlieze niet uit het oog dat de katho- lieken in vroeger jaren de liberalen als hun getrouwste bondgenooteii konden beschouwen. Nu de onderwijs- quaestie naar het verlangen van de katholieken werd opgelost, schijnt ons het hoofdmotief van het roomsch- antirevolutionaire verbond vervallen en zou men zich, naar soiumiger meening , eerlang op een roomsch-libe- raal Kabinet hebben voor te bereiden. |
|||||
|
17
|
|||||
|
Wat daarvan zij, weten wij niet. Wij behooren tot
hen, die in den bond met Rome nooit eenig waarachtig heil gezien hebben. Neen veel meer ligt in de beginsel- vastheid der anti-revolutionaire partij de kracht van het protestantsche Nederland, dan in een samengaan met de meest verbitterde vijanden van ons dierbaar Evangelium. Het verdient overigens opmerking , dat onder de roomsche leden der Eerste Kamer het parool scheen te zijn rondge- gaan om met geen enkel woord Keüchenius\' begrooting te verdedigen. Reeds gaven we omtrent wat gebeuren zou een wenk in onze vorige brochure, toen wij op het driest optreden van den parlementair Van Nunen in de Tweede Kamer de aandacht onzers lezers vestigden. Toen toch moest de bekende Doctor toeschieten om voor \'t minst den schijn eener verborgen vijandschap tegen Keüchenius en in hem tegen de anti-revolutionaire partij , te ontwijken, ware het maar opdat de voorziene val van Keüchenius later in geenen deele aan een roomsch wachtwoord mede zou kunnen worden geweten. Reeds zijn twee onzer provinciën voor het ultra-
montanisme geheel bezweken. Men doorzie toch Romes toeleg nog te elfder ure eer het te laat is en rekening houdend met het gemengd godsdienstig karakter van ons volk, mogen de protestantsche groepen zich nauwer aaneensluiten. De doleantie strekke toch niet tot voor- wendsel om Keüchenius los te laten. Dit ware een gruwel. De staatsman, die in bewoordingen even duidelijk als eerlijk, de trouw aan zijn christelijke geloofsovertuiging heeft beleden, die te lang over die zaken welke waarde hebben voor het eeuwige leven heeft nagedacht, dan dat hij in een politieke vergadering zou kunnen afleggen of afzweren hetgeen voor hem den troost uitmaakt in |
|||||
|
18
|
||||||
|
leven en in sterven *), mag door dit Kabinet niet worden
prijsgegeven. Dit ware een verloochening die de droite" der anti-revolutionairen, tot welke de Heeren Mackay en Godin De Beaufort kunnen gerekend worden, thans voor goed in discrediet zou brengen. Dat ware een on- mannelijke handeling waartegen de Standaard van heden reeds bij voorbaat protest aanteekent, namens een ieder die den Christus belijdt zoowel op Nederlandschen bodem als ginds in het verwaarloosde Insulinde. Onder de namen, die met zekere voorliefde worden
genoemd om den Minister Keuchenius te vervangen, zagen wij ook dien van Mr. Des Amorie Van der Hoeven. Grooter misgreep ware ondenkbaar. In Een misda- dige Staatkunde" van dezen auteur komen de volgende zinsneden voor: Behoort overal in Nederlandsch-Indië een gelijke
vrijheid te worden gegeven aan katholieke en protes- tantsche zendelingen? Zoo ja, is het dan niet te vreezen, dat de gelijktijdige verkondiging van verschillende en in veel opzichten tegenstrijdige leerstelsels den inlander in verwarring brengen en van liet Christendom afkeerig maken zal? Zeker is dit laatste eenigermate te vreezen; het is
een der vele betreurenswaardige gevolgen van liet werk der scheuring, dat bij onze dwalende broeders de ge- zegende Kerkhervorming" heet." Een man, die zoo schreef en zijn dwaling nog niet
openlijk herriep, kan in dit Kabinet, het Kabinet van het Christelijk bewustzijn, onmogelijk plaats nemen. Uiterlijk althans Behoort Des Amorie Van der Hoeven
|
||||||
|
*) Vgl. Handelingen p. 332, tweede kolom in medio.
|
||||||
|
19
|
|||||
|
nog tot de kerk van Rome. Zijn betrekking van Staats-
raad moge hem, naar de meening der wereld, ten voordeel strekken zijn stilzwijgen waarin hij reeds jarenlang onverzettelijk volhardde, zijn stelselmatige onthouding van roomsche manifestatiën, welke al driester en driester in ons goed land het hoofd opsteken, nog wel onder medewerking van zijn collega, den staatsman Heijdenrijck , schijnen minder te wijzen op een blijden zielstoestand, welke er behoefte aan gevoelt om het nieuw gewonnen geloof voor dwalende broeders" te belijden, \'t Kan ook niet anders. Wij kunnen ons eeni- germate voorstellen dat een in den schoot der roomsche kerk geborene, iemand die de heiligende kracht van Gods woord nooit heeft gesmaakt of gekend, met schier onoverkomelijke bezwaren te worstelen heeft om zich aan die banden te onttrekken en in den ouden sleur voortsukkelende, op het voetspoor van onzen Itijsenburgschen bard zelfs zijn hooggespannen lier stemt en daaraan de meest fanatieke accoorden ontlokt. Er behooren karakters toe als die van een Matamoros en van een Madiai om aan al de middelen waarover een heerschzuchtige, voor niets terugdeinzende Chambre noire" te beschikken heeft weer- stand te bieden en tegen het dogma der aflaten, met de ge- loofsovertuiging dat Christi bloed van alle zonden reinigt, te protesteeren. Wij kunnen er ook tot zekere hoogte in komen dat een onbeduidend jongman, weggesleept door het schoone dichterlijke, hetwelk in Romes eeredienst niet te miskennen valt, begoocheld door zinsbedrog, zich in een onbewaakt oogcnblik laat misleiden en ein- delijk in droeve strikken verward zijn zelfstandigheid in- boet en zijn gewetensvrijheid ten offer brengt aan de steile dogmata van Moeder de Kerk. Maar dat aan een |
|||||
|
20
|
|||||
|
man van leeftijd, wien eenmaal het onwaardeerbaar
voorrecht te beurt viel door een godvreezend onderen- paar als protestant te worden opgekweekt, aan iemand, die daarenboven op den naam van een fijn beschaafd man aanspraak heeft, de overgang tot Romes menschen- vergoding, afgodsbeelden en spring-processiën, bij het naderen der eeuwigheid, niet meer en meer tot pijnlijk zelfverwijt strekt, ziedaar wat ons onbegrijpelijk is en ons het harte van rouw doet wegkrimpen. Moge men dan toezien eer het te laat is en het melius praevenire quam praeveniri" in toepassing brengen. TV.
Gelukkig openbaren zich teekenen, die den onwil van
ons christelijk volk om zich door een coterie te laten overheerschen, die den beste der hunnen buiten gevecht zou willen stellen, duidelijk openbaren. De kies- vereeniging Nederland en Oranje" in de hoofdstad gaf op loffelijke wijze het voorbeeld. Zal de kiesvereeniging van dienzelfden naam in de hofstad nog niet volgen? Of zou men wat ons, bij de lauw- en flauwhartigheid der Haagsche anti-revolutionairen, die wel terdege op hun post zijn wanneer er ambten na te jagen en betrekkingen te verwerven zijn, maar minder vaardig opkomen wanneer het om getuigen" te doen is, niet zou verwonderen in de residentie zich bij zwijgen bepalen? Wij hopen van harte het tegendeel omdat de oppositie tegen Keu- chenius in de Eerste Kamer gevoerd een scherpe veroor- deeling vereischt en wettigt. Keeren wij nog even tot de Eerste Kamer terug. De
eenige bestrijder wien we groote zaakkennis niet ont- |
|||||
|
21
|
|||||
|
zeggen is de Heer Van Gennep. En wat lezen wij o. a.
in diens redevoering: In geen Minister toch is het de- sideratum van vertrouwbaar beleid een zoo dringende eisch, als in den Minister van Koloniën omdat voor de meesten onzer Indië eene terra incognito is". Eilieve! geachte spreker hoe heb ik het nn? "Wanneer het waar is, dat de meeste Eerste Kamer-leden over Indië redekavelen als een blinde over de kleuren, welke waarde is er dan nog te hechten aan de stem van de meesten uwer? Ja verraadt het niet een jammerlijk gemis van zelfkennis wanneer dergelijke leden nog aan een stemming over de Indische begrooting deelnemen? Men heeft van de zijde van de tegenstemmers den klaagtoon aangeheven dat de Minister in werkkracht was te kort geschoten. Maar welke Minister van Koloniën in vorige Kabinetten heeft in werkkracht den Heer Kecchenius geëvenaard? Waarlijk de tegen- stemmers toonen te duidelijk aan slecht op de hoogte van den toestand te zijn, indien zij een zuivering van den Indisehen Augias-stal, gedurende een tijdsverloop van minder dan twee jaren, voor mogelijk achten. Dezelfde heer Van Gennep schijnt het voet bij stuk
houden als een minder goede eigenschap te beschouwen. Tot dusverre dachten wij er anders over en n\'en déplaise den heer Van Gennep achten we het in den heer Kecchenius een zeer goede hoedanigheid dat men voet bij stuk met hem houden" moet. Omtrent Atjeh is zooveel geschreven dat wij den heer Van Gennep waarlijk niet op den voet zullen volgen, waar hij zich voor een krachtiger optreden verklaart, maar verloor de geachte afge- vaardigde niet uit het oog, dat de loop dien de Atjehsche zaken nemen, de oorsprong van al die verwikkelingen^ allerminst verweten kan worden aan den tegenwoordigen |
|||||
|
22
|
|||||
|
Minister, die zich steeds als den heftigsten tegenstander
van dien lichtvaardig ondernomen oorlog heeft doen kennen? Ieder zal den heer Van Gexnep toestemmen dat een bevel en een last(geving) om de wet na te komen een pleonasme is. Maar dat uit die gebruikelijke, zij het ook even dikwijls misbruikte formule ook al een wapen gesmeed werd tegen den Minister van Koloniën, komt ons voor van gezochtheid niet vrij te pleiten te zijn. En hoe hij op grond van deze beschouwing er toe geraken kon om te verklaren, dat de Minister er toe medewerkte om den eerbied voor de wet te verminderen, zie, dat deed denken aan het zoeken van spijkers op laag water. En wat zijn bestrijding van de opiuin-politiek van dezen Minister betreft, stel eens dat de Heer Keuchenius er onmiddellijk toe ware overgegaan om aan den opium- verkoop paal en perk te stellen, welke kreten van ver- ontwaardiging zouden dan niet zijn aangeheven over het gemis van zoodanige regeling? Maar erger maakte het de Heer Insinger. Deze af-
gevaardigde, die het zelfs in de kunst van voorlezen nog niet ver had gebracht, (nu wijlen prof. Vreede placht wel wanneer een student zoogenaamd eigen werk voorlas dezen, wanneer hij er niet goed uit kon komen, te vra- gen hebt u dat wel zelf opgesteld?") trad allereerst in een finantieele beschouwing, maar werd door den Minister zeer ad rem" op het ondoordachte van zijn kritiek gewezen. De grief van den heer Insinger betrof het trekken van wissels op langen termijn. En welk antwoord viel nu aan deze financieele specialiteit ten deel? Het is gebleken dat de verliezen aan de schatkist bezorgd door dat trekken op langen termijn, over een zeker aantal jaren, ver het millioen overtroffen hebben. Ik heb uit dien |
|||||
|
23
|
|||||
|
hoofde dan ook aan don Gouverneur-Generaal voorgesteld
om voortaan op korter termijn, op acht dagen zicht, de wissels af te geven. De jongste wisseltrekking, waar- van gisteren het bericht ontvangen is, is dan ook geschied tegen een koers van 99%°". Waarlijk wannneer men den onhekookten aanval van den heer Insinger met de volkomen waardige verdediging van den Minister vergelijkt, dan gevoelt men lust den heer Ixsinger de vraag te stellen: Wat deedt gij ook met de klompen op het ijs?" Ook deze spreker keurde \'s Ministers inmenging in
godsdienstaangelegenheden (!) af. Terecht evenwel dekte hij den aftocht met deze bewoordingen: Ik wil hierover echter niet verder uitweiden. Ik zou slechts minder goed herhalen, wat door andoren reeds beter is ge- zegd". Maar de grootste grief van den spreker uit Noord-
Holland sproot voort uit \'s Ministers houding in de zaken van Atjeh". Het driester en driester optreden onzer vijanden werd den Minister bijna tot een verwijt gemaakt, meer energiek optreden onzerzijds bepaald noodzakelijk genoemd. Die krijgszuchtige ontboezemingen vormden een zonderling contrast met den matten toon waarmede de geachte lezer de op een stukske papier ge- schreven Staatkundige beschouwingen" ten gehoore bracht. Ons komt het voor dat de tijd om vol geestdrift op te trekken tegen Atjeh, zoo die ooit heeft bestaan, reeds voorlang tot het verleden behoort, afgezien dat er een partij in ons land bestaat, die zoowel de oorlogsverklaring als de voortzetting van den krijg tot in het diepst ha- rer ziel verfoeit. Mocht men ons oordeel onjuist vinden, welaan dan doe men een beroep op het volk en de uit" komst zal leeren dat er geen hangende quaestie minder |
|||||
|
24
|
||||||
|
nationaal is dan welke de Heer Insinger zoo naïef weer-
gaf toen hij sprak over de zaken van Atjeh". Der dritte im Bunde" was de Heer Van Welderen
Rengers. Reeds aan den avond van den 31ste" Januari wist een der residentiebladen ons te vertellen dat deze heer bestemd scheen in de Eerste Kamer een groot ge- zag te verkrijgen. Indien men den geachten spreker hoort dan loopt men gevaar door slaap te worden over- mand en een uiting op de publieke tribune door ons opgevangen van een paar eenvoudige lieden, die met de grootste spanning den loop der debatten volgden, be- vestigde ons in onze meening dat de Heer Van Welderen Rengers, welk groot staatsman hij overigens moge zijn, beter deed te zwijgen dan te spreken. Inderdaad zulk een parlementaire welsprekendheid kan veilig achterwege blijven. Ook deze redenaar" beaamde de klacht door den Heer Van Gennep geuit dat leden der Staten- Generaal, helaas, . .. . in den regel weinig bekend zijn met den toestand waarover (zij) geroepen zijn een oordeel uit te spreken". Welnu bevat deze klacht zelve niet een scherpe veroordeeling van den vaak meesterlijken toon tegenover een volkomen deskundige als de Minister van Koloniën aangeslagen? Komt men er niet onwillekeurig toe om aan schooljongens te denken, die den onderwijzer berispen? Voor een ieder die zich op de hoogte" van de debatten
wil stellen is de lezing van de Handelingen van de 20s,e vergadering aan te bevelen. De onpartijdige zal ons moeten toestemmen dat de redevoering van den Minister, zoowel wat beschaafde wijze van uitdrukking als wat den inhoud betreft, zich zeer gunstig onderscheidt van het meerendeel zijner tegenstanders. Bij den Minister, |
||||||
|
.
|
||||||
|
25
|
|||||
|
dit gevoelt men, heeft men met een deskundige te
doen, bij zijn bestrijders, wat de meerderheid betreft, met betweters. Het kan zijn dat èn Thorbecke èn Groen grooter
redenaars waren dan Keuchenius. In productiviteit van geschriften zijn beide evenknieën zijn meerderen. Maar de groote werkkracht, over welke een Keuchenius te beschikken heeft houdt in elk geval met die zijner beide tijdgenooten gelijken tred. Voor Keuchenius daarenboven en ziehier wat hem boven de meeste bewindslieden doet uitblinken, is de nationale wellevendheid niet een aan- geleerde maar een aangeboren eigenschap. En moge hij door verbitterde tegenstanders als een bits, onhebbelijk man worden uitgekreten, niets is minder waar dan zulk een getuigenis. Het nageslacht zal anders oordeelen. In den staatsman
Keuchenius zal de aanstaande geschiedschrijver tevens het beeld teekenen van den belijder, voor wien alle aardsche eer en glorie in het niet verzonk tegenover zijn standvastig geloof in het kruis van Christus. Dergelijke trouw aan beginselen heeft geen lof van
noode. Evenwel wordt zij te schaars aangetroffen dan dat zij niet op de krachtigste wijze behoorde te worden gesteund. Terecht werd dit ingezien door de kiesver- eeniging Nederland en Oranje", die onderstaande motie, waaraan die van het trouwe district van den waardigen oudafgevaardigde al aanstonds een motie van adhaesie verbond, met even warme als onverdeelde sympathie aannam. De motie luidt als volgt: De kiesvereeniging Nederland en Oranje" te Am-
sterdam , Met smartelijke verwondering kennis genomen hebbende
|
|||||
|
26
|
|||||
|
van het feit, dat de liberale partij van haar zoo weinig
gerechtvaardigd overwicht in de Eerste Kamer der Staten-Generaal gebruik heeft durven maken om de be- grooting van Koloniën te verwerpen; Met schier heel de pers van oordeel, dat de be-
weegreden voor deze afstemming niet kan worden gezocht in eenige minder doeltreffende handeling van den betrokken Minister, noch in diens houding in zake Atjeh en de fiuancieele aangelegenheden, maar in beginsel schuilt in zijn opkomen voor het beginsel, uitgesproken in art. 18 van het anti-revolutionaire program o. m. luidende, dat tegenover het Mahomedanisme, het Christelijk karakter der natie niet mag verloochend worden; Betuigt den heer Keuchenius haar warmen dank voor
den moed en\' de onversaagdheid waarmede hij ten dezen voor Nederlands heilige roeping is opgetreden; Spreekt als haar wensch uit, dat er alsnog wegen
mogen gevonden worden om het aftreden van dezen Minister te verhoeden; en acht zich overtuigd, dat evenals zij, al onze kies-
vereenigingen door heel het vaderland, zonder zich daarom solidair te verklaren met eiken vorm, waarin Mr. Keuchenius zijn gedachte heeft geuit; in het punt, waarop thans de stijd in aangebonden, zich\' met beslist- heid en trouw aan zijne zjjde zullen scharen, overtuigd dat geen toekomst van de anti-revolutionaire partij denk- baar zou zijn indien het beginsel, thans in de verwerping van Mr. Keuchenius\' begrooting aangerand, door ons wierd verloochend; gaat over tot de orde van den dag."
Wekke deze daad onzer Amsterdamsche broederen de
|
|||||
|
27
|
||||||
|
geestdrift op van allen, die nog weifelden of niet man-
nelijk in liet strijdperk durfden treden. Of gevoelt men niet, dat, indien Keuciienius\' plaats
door een ander ingenomen wierd, niet aanstonds zou blijken, dat een staatsman door een staatsmanneke was vervangen ? Den Haag, 6 Februari 1890.
|
||||||
|
~^^A?--gSÉ=f
|
||||||
|
BIJ DEZELFDE UITGEVERS VERSCHEEN:
1® Minister vam Koloniën on
lijm f ©gonstamlors.
(Tweede Druk).
PRIJS i 35 cents. |
||||||||
|
TER PERSE:
Schetsen, Novellen en Gedichten.
Primulae Yeris.
|
||||||||
|
> * t&m&ï
|
||||||||