WÏmitéék M/fsT**

(Bonjide^/niiec^/t-

M» d%Zu W. JULIUS MESRITZ
MESRITZ & Co.

QS-naevoYme mt/nr van Ct tww itCMhn.cu nArAaru/

c-nh m C~^Oi4&CMQ/ltltt> ec9h /itatiórtt/n, &nrzclxtic6-

te alcl/en frctirf/cncte t/cn QzsCawvelvrt a/yemcen

ó/tcciciat met net oo-a cJh ee-ne eztcnitiecle

vej/tavna ti/uticn* t-n t vela/in fle>iK^/ectcli.(^iS?i<tctJtlic
Acu vA, t/e cel Cl /iteivet mit-n Q/tthAAc\'j\'t eta-u te

Q2S-A- ït-fet *nt* nitfiie xc?i.c/tnn₎ t,ih a,a?t7?t,cK&/ nn

ncmcncie c/ca ten-htcn tt/ft itcc-ih vntpn vci\'fr/i/./: naai

9/ y /// \'//

Cltc acncicac?h te Acbt/cn ttclvttta.

Qsff\'nnuc//tent/j

O)/ C-/f &/.
\'fui .^S tri. .. _/ irti/rf/i,

In de eerste dagen van September in Europa terugge-
keerd van mijne reis naar Britsch-Indie heb ik de eer
U hiermede een verslag van mijne bevindingen gedurende
mijn verblijf aldaar aan te bieden. Ik heb getracht dit
verslag kort en bondig te maken, met vermelding van
datgene, wat ik voor het beoogde doel nuttig en van
dadelijk belang acht.

Toen ik na aankomst te Bombay mijne blikken over
die reusachtige markt liet gaan, kwam ik spoedig tot
de overtuiging, dat ik mij uit den aard der zaak, niet
te veel in détails kon verdiepen en mij vooral daarop
moest toeleggen om zooveel mogelijk op de hoogte
te komen van die artikelen, welke meer bijzonder van
belang kunnen zijn voor de Nederlandsche Industrie.
De omvang van den handel aldaar is zoo uitgebreid dat
voor een algemeen zakelijk rapport cene langdurige erva-
ring gevorderd wordt.

Dank zij de mij verstrekte introductien, in de eerste
plaats van Zijne Excellentie den Minister van Buitenl:
zaken, en verder van eenige vrienden, was het mij moge-
lijk, in een voor mij vreemd land, mijn weg te vinden;
al kan ik niet ontkennen, dat ik met groote moeielijk-
heden te kampen had. Verwacht dus van mij niet
anders dan een rapport zooveel mogelijk praktisch te-
zamengesteld en dienstig voor het beoogde doel.

Wel heb ik statistieke gegevens verzameld en uitge-
werkt met betrekking tot den handel in Britsch-Indie,
maar om U niet te zeer met cijfers te vermoeien, meende
ik beter te doen, deze in hoofdzaak als bijlagen aan
dit rapport toe te voegen.

Bij het doel dat ik mij stelde, hield ik in het oog dat
hier een praktisch resultaat bereikt moest worden en om
daartoe te geraken verzamelde ik eene uitgebreide col-
lectie monsters van die artikelen, welke mijns inziens
voor de Nederlandsche Industrie van belang konden
zijn.

In een afzonderlijk werk beschreef ik alle bijzonder-
heden van elk artikel, wat betreft prijzen, verpakking,
merken, enz.

Ik laat hier volgen de lijst van die Artikelen, waar-
mede ik mij meer speciaal heb beziggehouden en waar-
van ik monsters en bijzonderheden verzamelde.

Zij bevat eene beschrijving van artikelen, speciaal
van belang voor de Hollandsche markt.

Ruwe- en gebleekte goederen in het algemeen.

Ruwe en gebleekte katoen met randen.

Turkscli rood- en andere gekleurde stukgoederen.

Turksch rood- en andere gekleurde garens.

Lakens, Diagonals, Tricots.

Bont geweven goederen.

Papier in het algemeen.

Bier in vaten en op flesschen.

Gecondenseerde melk.

Overbodig zal het zijn hier te bemerken, dat, wat prij-
zen betreft, de door mij genoteerde, sedert zeker verau*
deringen ondergingen. Mijne zending toch viel in een
tijdperk, dat de prijs van het zilver reeds zijne rijzende
beweging had begonnen, waardoor natuurlijk bijzondere
onvastheid in de waarde der goederen ontstond. Ten
gevolge der voortdurende onzekerheid, waarin men ten
opzichte der zilverprijzen verkeert, worden thans de groote
transactien in Europ^e Valuta afgesloten, hetgeen het
doen van zaken zeer vergemakkelijkt.

Ofschoon ik in het algemeen statistieke cijfers buiten
dit rapport wensch te laten, zoo vermeen ik toch dat
de volgende bijzonderheden daarin niet mogen ontbreken;
en om U een denkbeeld te geven van den verbazenden
omvang van den invoerhandel alleen in Bombay, ver-
meld ik hier dat in het afgeloopen jaar aldaar werd
ingevoerd aan :

Ruwe Stukgoederen..................... c« R 38.000.000

Gebleekte ......................... 18.000.000

Gekleurde gedrukte en geverfde Manuf. » 24.000.000

Garens en Twist ........................... » 9.600.000

Papier, Bordpapier, enz. .................. » 2.173.000

Wollen Stukgoederen ...................... » 4.260.000

Aardewerk en Porselein ................... » 700.000

Parfumerien, Spiritus, Cognac, Likeur, Jenever » 1.800.000

Waskaarsen ................................ » 348.000

Sigaren en Tabak ......................... , 350.000

Bier ........................................ . 757.000

Ham en Spek .............................. . 166.000

Kaas ........................................c^a R 137.000

Boter ....................................... » 77.000

Suiker geraffineerd en gecrystalliseerd ---- , 15.000.000

Tot mijn groot leedwezen bemerkte ik dat Nederland
bij de koopers nagenoeg onbekend was en gedurende
mijn onderzoek stelde ik mij meermalen de vraag, hoe
het mogelijk is dat de Hollanders een zoo uitgebreid
gebied voor de Industrie van hun land nagenoeg
braak lieten liggen. Britsch-Indie dat zijne poor-
ten voor een ieder, met toekenning van gelijke rechten
en lasten, opent; een land waar de importgoederen niet
bezwaard worden door inkomende rechten (alleen
accijnsen en geringe stedelijke rechten op Spiritualiën
Bier en Tabak), terwijl mij duidelijk is gebleken dat
koopers niet de geringste voorkeur voor de herkomst
der koopwaren toonen.

Op mijne vragen moest ik mijzelve het antwoord schul-
dig blijven en te meer omdat de ondervinding mij in
Nederl: Indie geleerd he^ft dat de Nederlandsch9
Kooplieden en Fabrikanten daar de Engelsche met
vrucht bestrijden.

Het denkbeeld dat men in Nederland ongaarne
toegeeft aan den eisch om het fabriekaat interichten naar
de vordering der verbruikers, kan geen oorzaak zijn van
het raadselachtig feit der onthouding, en tenzij er bezwa-
ren zijn van technischen aard, waarvan de beoordeeling
buiten mijne bevoegdheid ligt, geloof ik niet bezijden de
waarheid te zijn, wanneer ik de verklaring daarin zoek,
dat de juiste Vertegenwoordiging van en dus belangstel-
ling in de Nederl: Industrie aldaar ontbreekt.

Bij het verzamelen der statistieke gegevens werd ik
getroffen door den omvang en den steeds toenemenden
handel van dat verbazend Rijk. Voor mij is het dan
ook onaannemelijk dat de Europeesche Vestigingen bij de
erkend groote levensbehoeften der Engelsche Natie, die
natuurlijk de meerderheid der Europeanen vormt, steeds
grootere kapitalen zouden beschikbaar stellen en de za-
ken uitbreiden, wanneer de belooning niet in evenredig-
heid stond tot de aangewende moeite en zorgen.

Bombay heeft eene der prachtigste en goedkoopste
havens der wereld met grootsche Dokinrichtingen, waar
de schepen aan kaden kunnen lossen en laden.

De stad zelve met ruim een millioen inwoners, bestaan-
de uit Hindoes, Parsies, Mahomedanen en eene minder
heid van Europeanen, maakt een grootschen indruk en
wanneer men in het Europeesch kwartier de monumen-
tale Regeerings- en andere gebouwen en Hotels ziet, zoo-
mede de lange rijen van winkels met schitterende
etalages, zoude men zich nauwelijks in een Oostersch
land wanen.

De indruk die de inlandsche bevolking maakt is zeer
gemengd; men vindt naast groole armoede dikwijls eene
welgesteldheid en weelde, waarvan men op Java geen
begrip heeft.

De Lijnwaadhandel bevindt zich in handen der Hindoes;
de Sundries in die der Mahomedanen, terwijl de
Consumptie-artikelen geëxploiteerd worden door de
Parsies.

De markten van de verschillende artikelen zijn vrij
wel afgescheiden: zelfs de détail van den engroshandel.

Verbaasd staat men over de warenkennis van de
inlanders; zij zijn bovendien goed op de hoogte van den
Europeeschen kostprijs en de usantien.

De Census van 1881 geeft aan voor de bevolking :
Gouvernementslanden 200 millioen inwoners.
Nativestaten 55 » »

Men schat sedert 10 jaar de toename met 30 millioen.

Het Spoorwegnet in geheel Indie bedraagt 15241 Eng.
mijlen in gebruik en 2114 Eng. mijlen in constructie.

Het grootste gedeelte der spoorwegen is Staatseigen-
dom en de rest behoort aan particuliere Maatschappijen.

Ten behoeve der reizigers worden maatregelen geno-
men waarvan men in Europa, behalve in Trains de
Luxe", nauwelijks de wedergade vindt.

Er zijn 108 Spinnerijen en Weverijen met 2.(370.000 Spin-
dels en 22156 looms; de helft der productie blijft bin-
nenslands, de rest wordt uitgevoerd, voor het grootste
gedeelte naar China en Japan.

Door den hoogen zilverprijs wordt de uitvoer zeer be-
moeielijkt en loopt de industrie groot gevaar.

Voorts Jute- en Hennep Spinnerijen en Weverijen,
Papiermolens, Bierbrouwerijen, Sigarenfabrieken, Kolen-
mijnen, Meelmolens, Suikerfabrieken en Raffinaderijen.

Bijzonderheden aangaande de verschillende takken van
Nijverheid verzamelde ik in eene speciale nota.

Het bankwezen, ook onder de inlandsche bevolking,
is zeer uitgebreid. Deze handel is veelal in handen van
Maatschappijen.

Voor Nederlandsche Assurantie» Maatschappijen,
die ik er onvoldoende vertegenwoordigd vond, valt er
ook nog veel te doen.

Algemeene beschouwingen omtrent
BOMBAY.

Het gebied door Bombay\'s Handel beheerscht, is
natuurlijk zeer uitgebreid en moeielijk te limiteeren; ten
opzichte van den Import kan men gerust beweren,
dat de vertakkingen, behalve de Presidency Madras,
zich over het geheele zuidergedeelte van Voor-Indie
uitstrekken; ten noord-oosten zelfs tot Alahabad, ten
Noorden tot verre over het Himalaya-Gebergte, ten
westen naar de Afrikaansche-, Arabische- en Per-
zische kusten, en verder naar de ten noord-westen
liggende Staten Beludchistan en Afghanistan;
wat de export artikelen betreft, deze stroomen bijna
uit hetzelfde gebied te Bombay zamen.

Tusschen Bombay en de haven van Kurrachee,
provincie Sindh, bestaat, vooral in den drogen tijd, een
levendig verkeer, ofschoon het niet lang kan duren of
deze plaats onttrekt zich aan de suprematie van eerst-
genoemde.

Verschillende Bombay firmas hebben reeds hunne
filialen in Kurrachee, hetgeen door andere meer en meer
gevolgd zal worden.

Zeker is het dat die plaats eene groote toekomst
tegemoet gaat.

Het zich steeds verbeterend verkeerswezen in Belud-
chistan, Afghanistan en Perzie wijst als van zelven den
weg aan den stroom dien de handel moet nemen.

Tusschen de Messageries-Maritimes en de Peninsular-
en-Oriental-Company bestaat sedert geruimen tijd eene
overeenkomst, waarbij de eerste zich verbindt niet direct
tusschen Aden en Bombay te varen, maar via Kurrachee,
waartegen de laatstgenoemde afstand deed van het
openen eener lijn op Kurrachee.

Zoodra er ernstig sprake is van zaken te willen doen,
zal de kwestie der vrachten ongetwijfeld eene bevredi-
gende oplossing vinden, en zal dan tevens blijken dat
het gebied met vrucht door de ondernemende Nederl.
Stoombootlijnen kan geëxploiteerd worden.

Het is mijn gevoelen dat eene Nederlandsche onder-
neming flink op touw gezet en behoorlijk gesteund
door belanghebbenden, eene onderneming die zich tot
taak stelt in het belang der Nederl. Industrie werkzaam
te zijn, in levensvatbaarheid voor geen der buitenlandsche
behoeft onder te doen.

Het is wenschelijk dat de eerste te vestigen zaak niet zij
eene particuliere, maar eene Maatschappij die gesteund
worde door een zoo groot mogelijk aantal energieke
mannen op allerlei gebied.

Wil men den Hollandschen naam met eere
invoeren, dan moet niet alleen flink gewerkt, doch even-
zeer met kracht van kapitaal opgetreden worden, want

dit alleen zou voorshands de zaak in Indie de noodige
\'.Standing" kunnen verschaffen, aan de koopers vertrouwen
inboezemen en hun tot het bezoeken der zaak aanleiding
geven, waartoe zij bij kleine firmas niet te bewegen
zijn.

Zou het niet mogelijk zijn dat sommige Hollandsche
Artikelen eene voorkeur genieten zoodra ze voldoende
bekend zijn ? Ik had geene aanleiding de oprechtheid
van den lof, dien men onder anderen aan Hollandsche
bleek en finish toezwaaide bij het vertoonen der door
mij medegebrachte monsters, in twijfel te trekken. Deze
werden boven de Engelsche geroemd.

Op monsters Papier, in Holland zeer goed te fabri-
ceeren, kreeg ik eene offerte van 3000 Centenaars, in
concurrentie met het buitenlandsch artikel, maar meende
ik dergelijke offertes voorloopig te moeten afslaan.

Ruwe Drills, vroeger veel uit Twente aangevoerd, zijn
te Bombay door de Engelsche verdreven. Waar intus-
schen dit artikel via Liverpool van Amerika wordt
geimporteerd kan het voor Holland niet moeielijk vallen
te concurreeren.

Hollandsche Salempores en rood Katoen kunnen met
succes verkocht worden, wanneer slechts tot concuree-
rende prijzen kan worden geleverd.

Bij mijne monstercollectie zullen fabriekanten zonder
twijfel vele nieuwe artikelen van ruwe en gebleekte manu-
facturen vinden, die in Britsch-Indie een enorm debiet
hebben, maar, voorzooverre mij bekend, tot dusverre in
Holland niet werden vervaardigd.
Bij den vooruitstrevenden zin der Hollandsche fabrie-

kanten kan het niet missen of zelfs ten koste der aan-
schaffing van nieuwe Wcefstoelen zullen zij niet schro-
men zich in die artikelen hun aandeel te verzekeren.

Ten einde belanghebbenden des te beter op de hoogte
te stellen van de afwisseling welke gemaakt wordt in de
randen, die zelfs ieder jaar met enkele uitzonderingen
vernieuwd moeten worden, dus aan mode onderhevig zijn,
maakte ik de verzameling monsters des te uitgebreider.

Er bestaan vele inlandsche handweverijen die bont-
goederen maken De consumptie is er dus voldoende.
Het kwam mij echter voor dat de import van dit artikel
nog zeer gering is. Bij goede imitatie en concurreerende
prijzen zou deze zeer in beteekenis kunnen toenemen.

Sommige koopers verklaarden zich bereid mij indices
te geven voor proefzendingen van Hollandsche lijnwaden
met dien verstande echter, dat voor eiken kooper de
wijze van opmaking en stempeling gewijzigd zij, ten
einde onderlinge concurrentie te vermijden. Ik meende
echter ook deze aanbiedingen niet te mogen aannemen.
Andere door mij medegebrachte monsters m. n. Flanellen,
Bont geweven Goederen, Rood Garen, Papier, Aarde-
werk, Gedrukte en Geverfde Katoenen, werden tot mijn
genoegen niet minder gunstig beoordeeld.

Gedurende mijn verblijf poogde ik verbindingen aan-
te knoopen met Java-firmas voor den uitvoer van Meel,
Garens enz., resultaat kon ik echter, wegens te kort
verblijf, nog niet bereiken en moet ik in Europa be-
richten afwachten, voorshands maakt echter de hoogere
zilverkoers de zaken moeielijk.

Ofschoon ik in dit verslag weinig melding maak

maak van bepaalde artikelen, maar de mededeelingen
daarover uitwerkte in eene extra bijlage, zoo meen ik
toch de aandacht te moeten vestigen op het feit dat
men door geheel Britsch-Indie getroffen wordt door de
vele annonces van in Trichinopoly (Madras) vervaardigde
Sigaren, die onder den naam van Javas algemeen worden
aangeprezen en verre te verkiezen zijn boven het product
van Inlandsche Tabak, bekend onder den naam van
Trichys (Burmah en Madras tabak). Via Engeland,
benevens van Hamburg en Bremen, wordt Java tabak
ingevoerd in vrij beduidende hoeveelheden, dienende meest-
al tot dekblad der betere kwaliteiten.

Een der groote Detailhuizen in Sigaren, op verschil-
lende plaatsen gevestigd, verklaarde zich bereid zaken
met ons te ondernemen in Hollandsche Sigaren.

Wat nu betreft den aanvoer van buitenlandsche goe-
deren, heb ik getracht, die te bestudeeren. maar vond
reeds spoedig uit dat het verschil tusschen de Fancies
en Sundries, die hier en op Java worden aangevoerd,
behoudens grootere uitgebreidheid, niet van belangrijken
aard is, zoodat dit gebied, der Hollandsche Industrie
niet schadende, door de onderneming eventueel met
evengoed gevolg als door ieder ander kan worden be-
treden. Natuurlijk maakte ik mijne aanteekeningen,
maar kunnen deze momenteel buiten beschouwing blijven.

Usantien geldende voor den Importhandel te
BOMBAY.

T)e Bombay groothandelaar en importeur liecft
zich in hoofdzaak steeds meer en meer gesteld op het
standpunt van Commissionair. Verkoop ex-store is
uitzondering en geschiedt hoofdzakelijk voor voorra-
dige consignatie-goederen.

Meestal geschiedt de verkoop op Indent; vroeger
veelal in Rujiijen en free Bombay-Harbour, thans meer in
Europeesche Valuta.

De kooper betaalt den overeengekomen prijs zonder
meer en moet de Importeur zijn winst vinden in het
verschil tusschen inkoop en verkoopprijs.

De traite in Rupijen die de Documenten der zending
vergezelt, wordt uitgesteld op 30, 45 of GO dagen zicht
naar mate van het artikel, met vergoeding van 9 % per
annum voor vroegere betaling.

Bij verkoop in Europeesche Valuta tot overeengekomen
limite, plus eene commissie free Bombay-Harbour, wordt
de wissel getrokken op 30 dagen zicht en heeft de
kooper den wisselhouder te voldoen tot den koers van
den dag.

Bij verkoop in Europeesche Valuta f.o.b in overeenge-
komen haven betaalt de kooper eene Commissie, de
wissel wordt getrokken 30 dagen zicht en moet de
besteller dezen tot den dagkoers inlossen met bijvoeging
van 50 a GO dagen rente, gewoonlijk 5 a 6 % p- annum.
Ook wordt gekocht first-cost price loco fabriek, alle

kosten en commissie extra en wordt de wissel behan-
deld als zooeven gemeld.

Wanneer nu ook de vorengenoemde usantien in Bom-
bay vigeeren, zoo wordt van deze regels evenzeer afge-
weken. Alles hangt hier als elders af van vraag en
aanbod, waardoor ook de prijzen beheerscht worden.

Bij alle zendingen in Europeesche Valuta worden aan
de facturen toegevoegd, kleine onkosten, als postage,
kosten van Connossement, enz.

Commissie voor consignatie-goederen wordt berekend
alnaar de belangrijkheid der artikelen en de moeite die
zij veroorzaken. Zij wisselt af tusschen 2 en 71/2 %.

Lijnwadenverkoop bijv. geschiedt tegen 2 tot 4 °/_0>

Hot eerste cijfer heeft natuurlijk alleen betrekking op
de bekende en geprefereerde merken in stapels.

In vele gevallen wordt den Consignateur ook nog
brokerage in rekening gebracht.

Het verkeer tusschen de tweedehands handelaren en
de koopers uit het binnenland geschiedt meestal door
tusscheakomst van Inlandsche makelaars.

Pakhuishuur bedraagt officieel 8 annas of R l/g per
maand en per colli, hoewel ook hierbij alles van de
overeenkomsten afhangt.

Voor assurantie wordt berekend voor de eerste maand
¹k %, ^voor ^e"^ie volgende ^a/s % Opslag en koelieloonen
hangen af van den om vans der colli.

De meeste groote rirmas hebben behalve hunne sales-
men tevens nog welgestelde inlandsche Makelaars aan
de hand die tevens de orders aanbrengen, maar in hoofdzaak

dienen tot borgen voor de richtige afwikkeling der
transactien.

De courtage is zeer verschillend en regelt zich ge-
heel naar den aard en den omvang der bestellingen en
de conditie van uitvoering. Aan een verkoop f ree Bom -
bny-Harbour is natuurlijk minder risico verbonden dan
aan die ex-store; terwijl toch in het eerste geval de
goederen bij aankomst worden betaald, kan de kooper in
het laatste geval de goederen 40 dagen laten staan
al vorens tot in-ontvangstname veiplicht te zijn.

Credietwezen ïn Bombay.

Hier doet zich het aangenaam verschijnsel voor, in
tegenstelling met Calcutta, dat de meeste handelaren, zich
vestigende, in het bezit zijn van eenig kapitaal.

Ofschoon het nu wel den naam heeft dat alles coinp-
tant betaald wordt, zoo is dit lang niet immer het geval,
en om zaken te forceeren geschiedt eri ten opzichte der
grootere handelaren, menige afwijking.

Men kan intusschen elke risico ontloopen door gebruik
te maken van inlandsche bankiers die, tegen eene te
bepalen oommissie, het delcredere overnemen; dit bena-,
deelt zeker de winsten, maar in geval van verliezen,
wegens niet betalen, zijn deze niet aan de zijde van den
Importeur.

Dikwijls echter liggen groote kapitalen vast, namelijk

dan, wanneer de kooper door momenteel geldgebrek niet
in de gelegenheid is de Documenten der op zijne order
uit Europa gekomen goederen op den dag van aankomst
in te lossen. In dat geval intervenieert de Importeur,
en vraagt tot dekking van zijne risico 5 a 10 % a compto
betaling.

Blijven nu de Goederen staan tot na verval van den
wissel, dan heeft de kooper 9 a 12 % rente per annum
te voldoen ; terwijl onkosten als pakhuishuur en assuran-
tie zelden worden vergoed.

Kan nu, zooals hiervoren gezegd, de kooper oogen-
blikkelijk niet over eigen fondsen beschikken en stijgt,
bij geldschaarschte in de Bazar, de rentestandaard soms
tot op 15 % , dan maakt natuurlijk de kooper van zijn
recht gebruik de goederen te laten staan, tot zelfs na
verval van den wisse), en eene wijze politiek gebiedt
hierbij den solieden kooper ter wille te zijn.

Men verlieze echter niet uit het oog, dat kleine firmas
met onvoldoend mobiel kapitaal door deze omstandigheid
dikwijls voor het onaangename feit komen, zelve tot
hooge rente zich geld te moeten verschaffen en dit
kan niet alleen hunne gekweekte winsten absorbeereu
maar hun tevens meermalen financieele moeielijkheden
berokkenen.

Wat nu het kapitaal betreft, ben ik, na ook te dien
opzichte mijne informatien te hebben ingewonnen, van
meening, dat eene Maatschappij, om vasten voet te krij-
gen, over voldoend ruime middelen moet beschikken.
Afgezien nog van het doel, dat een ruime afzet voor
Hollandsche artikelen dient te worden verkregen, moet

alle inkoop in Europa tcgon contante gelden geschieden,
opdat men den uitersten prijs en de hoogste kortingen
verkrijge.

Het financieren in Britsch-Indie van eenigsints om-
vangrijke zaken is eene taak welke bijzondere zorgen
vereisclit; in de eerste plaats toch heeft men dagelijks
te letten op de rluctnatien van het zilver, in de
tweede plaats moet het beschikbaar kapitaal steeds op
de zekerste wijze productief gemaakt worden en toch
mobiel blijven.

Deze afdeeling is voor den Chef in Indie dikwijls
bezwarend en tijdtoovend. Daarom zou ik het bijzonder
wenschelijk vinden dat aan eventueele zaken verbonden
worde iemand geheel op de hoogte van dat vak en met
de toestanden bekend.

Wanneer ik in dit verslag daarover niet verder uit-
wijd, dan is zulks omdat het mij wenschelijk voor-
kwam de afdeeling financiën eerst te bespreken met
der zake kundige mannen.

Generale Onkosten.

Ofschoon het bezwaarlijk gaat U in dit rapport een
volkomen juist schema van Onkosten, verbonden aan
eene vestiging in Bombay, te geven, zoo meen ik toch
niet verre bezijden de waarheid te Jiijn, indien ik voor
eene zaak met een Import van Stukgoederen, fancy-
artikeleu etc. van circa \'6 millioen rupijen per jaar, stel ca.

3000 R. per maand, behalve de renumeratie van den
chef, en wel:

Aan lokaalhuur ................................. R. 150

» 3 inlandsche Salesmen..................... _n 400

2 » klerken....................... » 100

» 6 » tokobedienden................ » 100

» Kantooronkosten, zegels, enz............. » 200

» Rijtuig-en tramverkeer................. 150

» 1 Europeesche boekhouder en corresp .... » 400

» 3 » Employe\'s.................. . 1000

» onvoorziene uitgaven....................... » 500

Pro memorie dient hier vermeld te worden dat patent en
inkomstenbelasting extra te betalen zijn.

Aan pakhuishuur wordt in Bombay minder betaald
dan op Java, eerstens door de andere wijze van goede-
renaanvoer, ten 2e omdat stapelartikelen, ingeval van
noodzakelijkheid, opgeslagen worden meestal bij de Doek
Trust Cij, waarvan het matige tarief onder de bijlagen
overgelegd wordt.

Met «erinjre vermeerdering van onkosten door het
aanstellen van nog eenige Salesmen, kan bovenstaand
cijfer van 3 millioen geleidelijk uitgebreid worden.

Industrie van Britsch.Iniie.

De in de Statistieken genoemde Industrieele onderne-
mingen bewijzen U voldoende welke vlucht de nijverheid
daar nam op verschillend gebied en allerwege hoorde
men gewagen van de grootsclie verwachtingen die men
koesterde. Was het tot heden niet gelukt de producten
van Spinnerijen en Weverijen ook ten westen van Aden
te brengen, toch hoopte men ook daar der concurrentie
van Europa het hoofd te bieden en heer en meester te
worden op alle Oostersche markten. Intusschen, de
naaste toekomst veitoont zich in geen gunstig licht voor die
ondernemers van nijver heidsproducten,\'die op den uitvoer
zijn aangewezen en de reactie kan zwaar wegen op hen,
die o]) zulke losse schroeven meenden zulke verwachtin-
gen te mogen baseeren; op loonen valt niet te bezuini-
geii en men kan aannemen dat de Machinerien van
Spinnerijen en Weverijen bij die van Europa niet ten-
achterstaan, zoodat aan vermeerdering der productie on-
der deze omstandigheden niet te denken valt.

Eenice monsters van Indische Calicots en bont geweven
goederen bevinden zich in mijne monsterverzameling; te
vermelden valt nog dat Hand weverijen over het geheele
land verspreid zijn.

Ook de gatenververijen hebben eenen beduidenden
omvang genomen en hoofdzakelijk die N^os., welke men in
Britsch-Indie niet kon vervaardigen, werden uit Europa
ingevoerd; met de meeste kleuren slaagde men naar
wenscli, alleen Turksch rood gelukte tot heden niet.

De Industrieelen zijn door de plotselinge zilverrijzing
overvallen en verkeèien in het onzekere, wat de toekomst
zal brengen.

Nadat ik meende mijn opdracht aangaande Bombay
zooveel mogelijk te hebben vervuld, achtte ik het gera-
den ook te Oalcutta een vluchtig onderzoek ten be-
hoeve der Hollandsche Industrie in te stellen.

Om ook een klein denkbeeld van de toestanden in de
binnenlandsche steden te krijgen, maakte ik de reis naar
laatstgenoemde plaats over Jaypoor, hoofdstad van het
liijk Rajaputana, Delhi, Agra, Cawnpoor, Luck-
now en Benares.

Al zijn nu al deze plaatsen weder centraal-markten
voor de omliggende landen, zoo vond ik er toch, behalve
in Delhi, geene Europeesche handelsvestiging.

Veel wordt in deze streken «jredaan om de overoude
Kunst-Industrie in stand te houden en vindt men er vele
en goed ingerichte Industrie-Scholen.

Delhi sedert 1857 bij het Indische Rijk ingelijfd is
een groot Centraalpunt, zoowel voor binnen- als buiten-
landsche producten; er zijn Vijf filialen van Bombay-
huizen gevestigd, die zich behave met In- en Export
ook met het beheer van Meelmolens en Garenspinnerijen
occnpeeren. Eene grootere Weverij is nog in aanbouw.

Vroeger behoorde deze streek tot het handelsgebied

van Caleutta, maar breidt, de handel van Bombay

zich steeds meer ten nadeele van eerstgenoemde plaats uit.

De goedkoope haven en de betere ligging voor Europa

zijn daarvan de hoofdoorzaken.

Cawnpoor en Lucknow, groote producten markten,
z\'jn ook meerendeels door Bombay gewonnen.

De oude Stad Benares is slechts door hare bekende
Koper- en Borduurkunstwerken, als ook door den Opium
voor den handel van beteekenis.

Wel is waar heeft Bombay ook reeds eenen grooten
nf/.ct van Opium, toch bleef tot dusverre Caleutta, al-
wrtor ook de Nederlandsche Handelmaatschappij hare
inkoopen doet, den toon aangeven.

Mijnen weg vervolgende kwam ik te Caleutta waar
ik de toestanden zeer verschillend van die te Bombay
vond. In de eerste plaats wordt de handel meer op de
Java-manier gedreven, namelijk de koopers geven indices
of bestellen, maar ontvangen de goederen uit de magazijnen.

Men lijdt er echter aan hetzelfde euvel dat de Kooper het
recht heeft de goederen eenigen tijd onafgehaald te laten.

De verkoopen geschieden op 60 dagen met 30 dagen
afhalingsterinijn.

Worden nu de goederen dadelijk bij aaukomst in ont-
vangst genomen en betaald, dan wordt voor de 60
dagen 2 °/₀ vergoed.

Ontvangt de kooper bijvoorbeeld 45 dagen na aan-
komst, dan blijft hem nog slechts 45 dagen Cre-
diet. Zijn daarentegen de 90 dagen verstreken zonder
in ontvangstname dan aarzelt de Importeur meestal niet
gerechtelijke nakoming der verplichting te vorderen. De
onkosten van lossing en opslag bedragen R. 1.8 per
colli van gewone grootte. Pakhuishuur 8 annas per

maand. Natuurlijk worden bij groote zaken ook te dien
opzichte overeenkomsten gemaakt.

De Handel geschiedt uitsluitend door tussclienkomst
van Inlandsche Makelaars (de Salesmen der handelshaf
zen bezoeken hunne cliënten zonder deze niet). Zij be-
zorgen de Indents zonder zich verder aansprakelijk te
stellen.

Elke firma heeft de te verleenen credieten zelf te be-
oordeelen, behoudens de gelegenheid zich bij Inlandsche
bankiers, zoogenaamde Bannians, door borgtocht te dekken.
Xaar omstandigheden wordt voor deze hulp van 2
5 % gevorderd. Tot vóór de rijzing van den Zilverprijs
hadden de meeste transactien plaats in Indische Valuta,
bestaande uit de Rupy = nominaal 2^S/- waarvan de
onderdeden zijn 16 annes k 12 pie.

Bij mijne aankomst in Britsch Indie was de koers
l^s/6^d, bij mijn vertrek l^s/8^d.

In de Gouvernements statistieken wordt de Rupy
steeds ad 2^S/- aangenomen.

De rijzing overviel de koopers. De prijzen der Import-
goederen daalden in verhouding en waren groote fuillis-
sementen het gevolg van dezen toestand. Meestal waren
de inlandsche borgen de lijdende partijen.

Commissie voor Consignatie-goederen varieert tusschen
2l/2 en 6 % plus 2 % voor delcredere, meestal aftestaan
aan borgen.

Opvallend moet het geacht worden hoe weinig initiatief
de koopers nemen ; zij weigeren meestal op nieuwe mon-
sters te bestellen, geven slechts aanwijzingen en laten
de risico der bestelling liefst voor den Importeur.

In het algemeen verkeerde de markt gedurende mijne
aanwezigheid in zeer onzekere stemming, veroorzaakt
door de Zilverrijzing.

De verbinding tusschen de Inlandsche koopers en En-
ropa is nog zéér in het begin en verre verwijderd van
hetgeen men te dien opzichte in Bombay ziet.

Binnen korten tijd verschijnen bij het Ministerie van
Buitenlandsche zaken Cijfers van den gespecificeerden in-
en uitvoer van Calcutta, welke ik U globaal verstrek
en welke desverlangd zeker te verkrijgen zijn.

Caleutta maakt met zijne grootsche paleizen, ofFicieele
gebouwen, rijken aanleg en ruime pleinen, een schitteren-
den indruk.

Aan de Hoogly gelegen heeft de haven voor de gere-
gelde stoomvaartlijnen goed ingerichte lossingskaden,
Avaartegen zoogenaamde Outsiders in het midden der
rivier moeten lossen en laden.

Even als te Bombay hebben hier alle Nationaliteiten
gelijke rechten en lasten. Eene bijlage geeft omtrent

de te betalen loods- en havengelden nadere inlichtingen.

Het handelsgebied van Caleutta strekt zich uit ten
Zuiden tot Chittagongr, len westen tot Allahabad, ten
noorden tot diep in Thibet en ten Oosten tot Bu.rm.ah,
welk laatste rijk na zijne volkomen pacificatie weer een
vruchtbaar veld voor de Europeesche nijverheid zal leveren.

In het algemeen kan men hier, vooral voor de Euro-
peesche consumptie, betere artikelen aanvoeren; het leven
is door de hooge salarissen, vooral der ambtenaren, zeer
opgeschroefd en de huishuur buitensporig. Om eenig-

zints op gelijken voet als op Java te leven Leeft men
minstens, liet dubbele noodig.

De monsters van gerande Katoenengoederen, voor in-
landsch gebruik dienende, en welke ik bet genoegen zal
hebben U in de Collectie te toonen zijn eenvoudiger be-
werkt dan die naar Bombay gaan en dus zeker voor
Twente gemakkelijker te leveren.

Hollandsche Drills worden aangevoerd en vinden bier
behoorlijken afzet, evenzeer zouden Satteens en gebleekte
Drills een ruim veld vinden.

Ook voor Cambries schijnt plaatsing te bestaan, doch
was het mij niet mogelijk daaromtrent met zekerheid iets
te weten te komen.

Voor Eoodgaren bestaat een groot debouché; tot mijn
leedwezen bemerkte ik dat de Nederlandsche Industrie
daarin een onbeduidend aandeel heeft. Ik zag slechts
één kkend Hollandsch merk.

Een ander Hollandsch artikel, dat ik op de markt
vond, was IJzeren Rijstpannen.

Voor ruwe en geslepen Diamanten biedt Caleutta een
zeer ruim veld; mijne ontvangen gegevens luiden dat de
Consignatien van dit artikel van Engeland uit geschieden.

In mijne verhandeling over Goedereu heb ik daaraan
een afzonderlijk artikel gewijd.

Bij het door mij ingesteld onderzoek kan ik niet ge-
noeg de hulpvaardigheid en vriendelijkheid van den Heer
Reelfs, Nederlandsch Consul, loven. ZEd. was steeds
bereid mij met raad en daad bijtestaan. Voorloopig re-

commandeerde hij mij, indien de vestiging te Bombay
tot stand kwam en ten einde dadelijk dan ook te Oal-
cutta te kunnen beginnen, reed3 tijdens mijn verblijf
verbindingen aan te knoopen met een aldaar ter goeder
naam en faam bekend staand huis. Ik meende verstan-
dig te handelen door gevolg te geven aan dezen raad,
zonder voor de toekomst de handen te binden.

De voorzichtigheid zou eene nieuwe Hollandsche ves-
tiging gebieden, zich slechts trapsgewijze door filialen
uittebreiden, doch moet dit doel steeds voor oogen ge-
houden worden.

Vertrouwd en bekwaam personeel dient langzamerhand
te worden gevormd en dan behoeft den Hollanders in
latere jaren niets terug te houden zich daar te vestigen,
waar zij hunne Industrie en hunne zaak kunnen dienen,

Industrie en Landbouw.

Op eenige mijlen afstand van Caleutta beginnen de
Industrieele ondernemingen, zijnde Papier- en Meelmo-
lens, enz. Wat de eerste betrefc, is het fabriekaat bijna
uitsluitend bestemd voor Regeeringsdoeleinden, zijnde het
voor particuliere consumptie te goed en te duur, zoodat
in dit opzicht het enorme verbruik in dit artikel van
uit Europa moet gedekt worden; alweder een onverklaar-
baar feit, dat onze Industrie daarin geen aandeel kreeg,
of verzuimde het te behouden.

Sinds eenigen tijd treedt België voor ordinair schrijf» en
drnkpapier meer op den voorgrond en veroorzaakt aan
Oostenrijk, dat bijna uitsluitend dit artikel in handen had,
eene machtige concurrentie.

Door den hoogeren koers in Oostenrijk is ook voor
Nederland de gelegenheid gunstig als mededinger op te
treden. Belgie\'s export nam gedurende 1883/88 met
75 % toe.

Nederland bereikte in hetzelfde tijdvak slechts 21 °/o
De geheele Indigo productie van Bengalen, Noordwest-
provincien en Madras, vertegenwoordigende een waarde
van 333/4 Millioen Rupijen, wordt voor een gedeelte,
door jaarlijks terugkeerende opkoopers uit Duitschïand,
Frankrijk en Rusland direct opgekocht; meer en meer
verloor Engeland de macht over het artikel en komt 1102
slechts j/j gedeelte der geheele productie daar ter markt.
De waaide van den directen aanvoer in Nederland be-
perkt zich tot slechts eenige duizende rupijen.



		WÏmitéék M/fsT**

		(Bonjide^/niiec^/t-



		Verslag

		fijner ^eis

		NAAR

		BRITSCH-INDIE.



		CONFIDENTIEEL.

		VERSLAG mijner Reis NAAR 23rttscfy-3ttbte. In de eerste dagen van September in Europa terugge- keerd van mijne reis naar Britsch-Indie heb ik de eer U hiermede een verslag van mijne bevindingen gedurende mijn verblijf aldaar aan te bieden. Ik heb getracht dit verslag kort en bondig te maken, met vermelding van datgene, wat ik voor het beoogde doel nuttig en van dadelijk belang acht. Toen ik na aankomst te Bombay mijne blikken over die reusachtige markt liet gaan, kwam ik spoedig tot de overtuiging, dat ik mij uit den aard der zaak, niet te veel in détails kon verdiepen en mij vooral daarop moest toeleggen om zooveel mogelijk op de hoogte te komen van die artikelen, welke meer bijzonder van belang kunnen zijn voor de Nederlandsche Industrie. De omvang van den handel aldaar is zoo uitgebreid dat voor een algemeen zakelijk rapport cene langdurige erva- ring gevorderd wordt.



		8 Overbodig zal het zijn hier te bemerken, dat, wat prij- zen betreft, de door mij genoteerde, sedert zeker verau* deringen ondergingen. Mijne zending toch viel in een tijdperk, dat de prijs van het zilver reeds zijne rijzende beweging had begonnen, waardoor natuurlijk bijzondere onvastheid in de waarde der goederen ontstond. Ten gevolge der voortdurende onzekerheid, waarin men ten opzichte der zilverprijzen verkeert, worden thans de groote transactien in Europ^e Valuta afgesloten, hetgeen het doen van zaken zeer vergemakkelijkt. Ofschoon ik in het algemeen statistieke cijfers buiten dit rapport wensch te laten, zoo vermeen ik toch dat de volgende bijzonderheden daarin niet mogen ontbreken; en om U een denkbeeld te geven van den verbazenden omvang van den invoerhandel alleen in Bombay, ver- meld ik hier dat in het afgeloopen jaar aldaar werd ingevoerd aan : Ruwe Stukgoederen..................... c« R 38.000.000 Gebleekte ......................... 18.000.000 Gekleurde gedrukte en geverfde Manuf. » 24.000.000 Garens en Twist ........................... » 9.600.000 Papier, Bordpapier, enz. .................. » 2.173.000 Wollen Stukgoederen ...................... » 4.260.000 Aardewerk en Porselein ................... » 700.000 Parfumerien, Spiritus, Cognac, Likeur, Jenever » 1.800.000 Waskaarsen ................................ » 348.000 Sigaren en Tabak ......................... , 350.000 Bier ........................................ . 757.000 Ham en Spek .............................. . 166.000



		10 Bij het verzamelen der statistieke gegevens werd ik getroffen door den omvang en den steeds toenemenden handel van dat verbazend Rijk. Voor mij is het dan ook onaannemelijk dat de Europeesche Vestigingen bij de erkend groote levensbehoeften der Engelsche Natie, die natuurlijk de meerderheid der Europeanen vormt, steeds grootere kapitalen zouden beschikbaar stellen en de za- ken uitbreiden, wanneer de belooning niet in evenredig- heid stond tot de aangewende moeite en zorgen. Bombay heeft eene der prachtigste en goedkoopste havens der wereld met grootsche Dokinrichtingen, waar de schepen aan kaden kunnen lossen en laden. De stad zelve met ruim een millioen inwoners, bestaan- de uit Hindoes, Parsies, Mahomedanen en eene minder heid van Europeanen, maakt een grootschen indruk en wanneer men in het Europeesch kwartier de monumen- tale Regeerings- en andere gebouwen en Hotels ziet, zoo- mede de lange rijen van winkels met schitterende etalages, zoude men zich nauwelijks in een Oostersch land wanen. De indruk die de inlandsche bevolking maakt is zeer gemengd; men vindt naast groole armoede dikwijls eene welgesteldheid en weelde, waarvan men op Java geen begrip heeft. De Lijnwaadhandel bevindt zich in handen der Hindoes; de Sundries in die der Mahomedanen, terwijl de Consumptie-artikelen geëxploiteerd worden door de Parsies. De markten van de verschillende artikelen zijn vrij wel afgescheiden: zelfs de détail van den engroshandel.



		12

		Voor Nederlandsche Assurantie» Maatschappijen, die ik er onvoldoende vertegenwoordigd vond, valt er ook nog veel te doen.

		Algemeene beschouwingen omtrent BOMBAY. Het gebied door Bombay\'s Handel beheerscht, is natuurlijk zeer uitgebreid en moeielijk te limiteeren; ten opzichte van den Import kan men gerust beweren, dat de vertakkingen, behalve de Presidency Madras, zich over het geheele zuidergedeelte van Voor-Indie uitstrekken; ten noord-oosten zelfs tot Alahabad, ten Noorden tot verre over het Himalaya-Gebergte, ten westen naar de Afrikaansche-, Arabische- en Per- zische kusten, en verder naar de ten noord-westen liggende Staten Beludchistan en Afghanistan; wat de export artikelen betreft, deze stroomen bijna uit hetzelfde gebied te Bombay zamen. Tusschen Bombay en de haven van Kurrachee, provincie Sindh, bestaat, vooral in den drogen tijd, een levendig verkeer, ofschoon het niet lang kan duren of deze plaats onttrekt zich aan de suprematie van eerst- genoemde. Verschillende Bombay firmas hebben reeds hunne filialen in Kurrachee, hetgeen door andere meer en meer gevolgd zal worden.



		19

		dienen tot borgen voor de richtige afwikkeling der transactien. De courtage is zeer verschillend en regelt zich ge- heel naar den aard en den omvang der bestellingen en de conditie van uitvoering. Aan een verkoop f ree Bom - bny-Harbour is natuurlijk minder risico verbonden dan aan die ex-store; terwijl toch in het eerste geval de goederen bij aankomst worden betaald, kan de kooper in het laatste geval de goederen 40 dagen laten staan al vorens tot in-ontvangstname veiplicht te zijn.

		Credietwezen ïn Bombay. Hier doet zich het aangenaam verschijnsel voor, in tegenstelling met Calcutta, dat de meeste handelaren, zich vestigende, in het bezit zijn van eenig kapitaal. Ofschoon het nu wel den naam heeft dat alles coinp- tant betaald wordt, zoo is dit lang niet immer het geval, en om zaken te forceeren geschiedt eri ten opzichte der grootere handelaren, menige afwijking. Men kan intusschen elke risico ontloopen door gebruik te maken van inlandsche bankiers die, tegen eene te bepalen oommissie, het delcredere overnemen; dit bena-, deelt zeker de winsten, maar in geval van verliezen, wegens niet betalen, zijn deze niet aan de zijde van den Importeur. Dikwijls echter liggen groote kapitalen vast, namelijk



		21

		alle inkoop in Europa tcgon contante gelden geschieden, opdat men den uitersten prijs en de hoogste kortingen verkrijge. Het financieren in Britsch-Indie van eenigsints om- vangrijke zaken is eene taak welke bijzondere zorgen vereisclit; in de eerste plaats toch heeft men dagelijks te letten op de rluctnatien van het zilver, in de tweede plaats moet het beschikbaar kapitaal steeds op de zekerste wijze productief gemaakt worden en toch mobiel blijven. Deze afdeeling is voor den Chef in Indie dikwijls bezwarend en tijdtoovend. Daarom zou ik het bijzonder wenschelijk vinden dat aan eventueele zaken verbonden worde iemand geheel op de hoogte van dat vak en met de toestanden bekend. Wanneer ik in dit verslag daarover niet verder uit- wijd, dan is zulks omdat het mij wenschelijk voor- kwam de afdeeling financiën eerst te bespreken met der zake kundige mannen.

		Generale Onkosten. Ofschoon het bezwaarlijk gaat U in dit rapport een volkomen juist schema van Onkosten, verbonden aan eene vestiging in Bombay, te geven, zoo meen ik toch niet verre bezijden de waarheid te Jiijn, indien ik voor eene zaak met een Import van Stukgoederen, fancy- artikeleu etc. van circa \'6 millioen rupijen per jaar, stel ca.



		22 3000 R. per maand, behalve de renumeratie van den chef, en wel: Aan lokaalhuur ................................. R. 150 » 3 inlandsche Salesmen..................... _n 400 2 » klerken....................... » 100 » 6 » tokobedienden................ » 100 » Kantooronkosten, zegels, enz............. » 200 » Rijtuig-en tramverkeer................. 150 » 1 Europeesche boekhouder en corresp .... » 400 » 3 » Employe\'s.................. . 1000 » onvoorziene uitgaven....................... » 500 E. 3000 Pro memorie dient hier vermeld te worden dat patent en inkomstenbelasting extra te betalen zijn. Aan pakhuishuur wordt in Bombay minder betaald dan op Java, eerstens door de andere wijze van goede- renaanvoer, ten 2e omdat stapelartikelen, ingeval van noodzakelijkheid, opgeslagen worden meestal bij de Doek Trust Cij, waarvan het matige tarief onder de bijlagen overgelegd wordt. Met «erinjre vermeerdering van onkosten door het aanstellen van nog eenige Salesmen, kan bovenstaand cijfer van 3 millioen geleidelijk uitgebreid worden.



		23

		Industrie van Britsch.Iniie. De in de Statistieken genoemde Industrieele onderne- mingen bewijzen U voldoende welke vlucht de nijverheid daar nam op verschillend gebied en allerwege hoorde men gewagen van de grootsclie verwachtingen die men koesterde. Was het tot heden niet gelukt de producten van Spinnerijen en Weverijen ook ten westen van Aden te brengen, toch hoopte men ook daar der concurrentie van Europa het hoofd te bieden en heer en meester te worden op alle Oostersche markten. Intusschen, de naaste toekomst veitoont zich in geen gunstig licht voor die ondernemers van nijver heidsproducten,\'die op den uitvoer zijn aangewezen en de reactie kan zwaar wegen op hen, die o]) zulke losse schroeven meenden zulke verwachtin- gen te mogen baseeren; op loonen valt niet te bezuini- geii en men kan aannemen dat de Machinerien van Spinnerijen en Weverijen bij die van Europa niet ten- achterstaan, zoodat aan vermeerdering der productie on- der deze omstandigheden niet te denken valt. Eenice monsters van Indische Calicots en bont geweven goederen bevinden zich in mijne monsterverzameling; te vermelden valt nog dat Hand weverijen over het geheele land verspreid zijn. Ook de gatenververijen hebben eenen beduidenden omvang genomen en hoofdzakelijk die N^os., welke men in Britsch-Indie niet kon vervaardigen, werden uit Europa ingevoerd; met de meeste kleuren slaagde men naar wenscli, alleen Turksch rood gelukte tot heden niet.



		31

		allo ingewonnen informatien stemmen daarin overeen dat deze plaats alle moeite heeft zich staande te houden. Dé haven verzandt meer en meer; schepen vreezen de plaats en Calcntta trekt het gedeelte tot zich waarover vroeger Madras meester was, terwijl Rangoon, eertijds nagenoeg afhankelijk van beide plaatsen, zich thans daar- aan geheel onttrekt. De totaal handel van beide laastgenoemde plaatsen en Kurrachee varieerde tusschen de 100 en 130 millioen ïupijen. Eenige bijzonderheden over den Producten handel van Britsch-Indie en de daarbij behoorende Usantiën, meende ik afzondelijk ter Uwer beschikking te moeten houden en niet in dit rapport te brengen, ook andere wétens- waardige mededeelingen als: Merchandise Act: (waaromtrent ik hier alléén op- nierk dat ze met de uiterste gestrengheid wordt toegepast.) Custom and Town Duties. Ee verslagen over Handel- en Scheepvaart over 1888/89 en 1889/90 der Presidency en Stad Bombay. Generale Staat van Statistiek van Britsch- Indie, uitgekomen in dit jaar, over Inland- sche Industrie, Bevolking, Spoorwegen, Re- geerings-Inkomsten, enz. Markt- en Beursberichten over 1890 tot zoo- verre verschenen. Calcutta Marktberichten. Tarieven der Warfage- fees en Dock- trus- ty Cy.



		32

		Onkosten voor Schepen in de Haven van Calcutta en Bombay. Vergelijkende Statistieken van den Jute uitvoer. Uitvoerstaten van Casterolie in het eerste halfjaar van 1890. Uitvoerstaten van huiden in het algemeen, evenzeer over het eerste halfjaar van 1890. Beschrijving van huiden. Staat van aanvoeren en uitvoeren over ruw katoen van 1 November 1889 tot 21 Juni 1890. Prijscourant van in Indie geverfde garens. Dito ruwe garens. Dito in Indie vervaardigde stuk- goederen. Uitvoerstaat van tarwe en lijnzaad over April en Mei 1890. Prijscourant van Meel, enz. Diverse marktberichten. Lijst der te Bombay uittevoeren producten. Bank usantiën te Bombay. Aan het einde gekomen van dit gedeelte mijner taak en thans mijn totaal indruk resumeerende, ben ik van meening dat eene flinke Nederlandsche Maatschappij, ge- stcund door de groote Industrieel en, alle recht van be- staan heeft en met goede kans op voordeel in Britsch- Indie zal kunnen werken. C. W. FREESE. Amsterdam, September 1890.



		34

		nemingen geemployeerd 2i/g % ? 0.7 % hebben industrieele bezigheden. De overige inwoners hebben verdeelde of niet bekende Werkzaamheden. In aanmerking genomen dat ook in de groote IIan- delsplaatsen de Native de 2e hand vormt, is liet cijfer van 21/2 % tamelijk gering. Gronden. Geheel Indie heeft een oppervlakte van 373,700.000 acres, waarvan 35 % bebouwd. Rijst 24.240,000 acres. Zaden 7-250,000 » Katoen 9.000,000 » Tarwe 20.000,000 - Suikerriet 1.750,000 De geheele rijstproductie, ter beschikking van den Ex- port, varieert tusschen 900.000 en 1.200,000 Ton, waar- van alleen 15 % naar Burmah gaat. Tarwe Export. 1887. 1888. Kombay 9.248,000 centweight. 9.660,000 centweight. Calcutta 4.580,000 » 2.975000 Ruwe Huiden Calcutta beeft 6/7 gedeelte van den geheelen uitvoer, in 1888/89 £ 1.908,000.



		35

		Gelooide Huiden Bombay. Madras. Bengalen. 14000 centweight 91000 centweight 1600 centweight. Spoorwegnet Het spoorwegnet bedraagt in geheel Indie 15241 Eng. mijlen in gebruik en 2114 in constructie. In 10 jaren tijd is het net bijna verdubbeld. In 1873 bedroeg het aantal Spooiwegreizigers slechts 22.225,000 tegen 97 millioen in 1888. Het goederenvervoer steeg van 4.000,000 ton op 22.500,000 ton. Het vervoer van vee van 450,000 tot 870,000 stuks. Opbrengst der Spoorweg-Lijnen. Deze varieert zéér en loopt per mijl en per jaar van R. 1054 tot E. 29.038 Slechts 8 lijnen hebben inkom- sten boven R. 10.000, 14 lijnen boven 5000, terwijl 17 lijnen daarbeneden blijven. Katoen-Spinnerijen en Weverijen bezit Britse-Indie in werking 108, met 2 669.922 Spindels en 22156 Looms. Verwerkt werden volgens de laatste gegevens 347 millioen 1P katoen. 92.000 mannen, vrouwen en kinderen vonden daarin bezigheid ; de waarde van deze fabrieken vertegenwcor- digt meer dan 100 millioen R. De helft der productie blijft binnenslands, ^%j-₃ gaat naar China en Japan.



		36

		Bombay alleen heeft 75 Katoenspinnerijen en weve- rijen, waarvan 52 op het eiland zelve. Door den hoogen Zilverprijs loopt deze Industrie ech- ter gevaar haar veld weer te verliezen, en moeten fabri- kanten de prijzen 10 tot 20 % verminderen zalniet de Europeesche Industrie de bovenhand houden. Er zijn 25 spinnerijen en weverijen welke Jute en éene welke Hennep verwerkten, te zamen met 152.667 spindels en 7819 looms. Nagenoeg alle fabrieken bevinden zich in de nabijheid van Calcutta. 60.000 Werklieden vinden daarin ar- beid. 188.000 ton Jute en 1786 ton Hennep werden in 1888/89 verwerkt. Papiermolens bestaan er 9 met een nominaal kapitaal van 38 millioen Rupijen. Zij verwerken voor de fabrikatie hoofdzakelijk lompen, babui (gras), inoonj gras, rijststroo, jute- en hennep afval. De waarde der geheele fabrikatie bedroeg in 1888, 2,700.000 Rupijen, en leverde 18.4(X).000 <$ Product. Bierbrouwerijen. 25, waarvan 4 gesloten en 3 zoogenaamde Inlandsche, welke eigenlijk niet medetellen. 2 inrichtingen waren ge- sloten wegens slechte rentabiliteit, terwijl 2 fabrieken wegens defectueuse inrichting der machines geen resul- taat bereikten. De productie der laatste jaren was stationair, ongeveer 5.000.000 Imperial Gallons, kostende aan de fabriek c» 4 Rupijen per doz: heele flesschen. De fabrieken zijn ge-



		39 Ys gestort. Aangezien er na eene massa meer en minder welgestelde inlandsche particuliere bankiers zijn, hebben bovengenoemde cijfers weinig waarde. Indischs Assurantie~ en andere. Maatschappijen. 17 Assurantie-Maatschappijen* nominaal kapitaal 13.500.000 JR.; gestort 2.200.000 K. 8 ïramways, nominaal kapitaal 8 800.000 R. 20 Compagnie Coöperatief, nominaal kapitaal 700.000 R. 7 Stoomvaart Maatsch: > > 10-600.000 R. waarop gestort 9-300000 B. Bombay alleen heeft nog 33 limited Comp\'" voor ean gioot gedeelte winkelhaken met een nominaal kapitaal van ......................................... 15.000.000 Runijen. 47 der Cotton Mills in Bombay zijn Compagnicn met nominaal kapitaal 44.000.000 » 42 Weef- en Pressmills............... 37,000.000 Bengalen heeft 126 ïea Compic.......40.500-000 * liet geheele aantal in werking zijnde Compagnien is 895 met een nominaal kapitaal van................................. 313.400.000 ► De vooruitgang op dit gebied is in de laatste vijfjaren niet in verhouding tot den oveiigen handel; in aantal na- men de maatschappijen zeer toe; van 696 in 1884/85 tot 895 in 1888/89; het nominaal kapitaal echter slechts met 11%- In 1834/35 bedroeg de geheele handel £ 14.300.000; in 1874/5 reeds 102 millioen £ sterling en in 1888/80 £ 182 Millioen. Den grootsten vooruitgang toonen de jarea 1882/83 tot 1888/89 (ca. 32 % ) In deze Cijfers is de kusthandel niet begrepen.



		BIJ LAGEN.

		Ik meen thans eenige Statistieke gegevens te moeten aanbieden, opvallend door den omvang en den steeds toenemende» Handel van dat verbazend rijk. Voor mij is het onaannemelijk dat de Europeesche Vestigingen, bij de erkend groote levensbehoeften der Engelsche natie, die natuurlijk de meerderheid der Europ. Handelshuizen vormt, steeds grootere kapitalen zouden beschikbaar stel- len en zaken uitbreiden, indien de belooning niet in evenredigheid ware met de aangewende moeite en zorgen. Algemeene Statistiek van Britsch-Indie. Ceylon als zijnde Kroonkolonie is geheel buiten be- schouwing gelaten. Bevolking. De Census van 1881 geeft aan voor de bevolking: Gouvernementslanden 200 millioen Inwoners. Native Staten 55 ,, » Sedert circa 10 jaren zijn door het annexeeren van verder Grondgebied en toename der Indische bevolking deze cijfers gerust 30 millioen hooger te schatten, De laatste Census tot grondslag nemende, waren van de 130 millioen mannelijke bevolking, Landbouwers 40 % » Arbeiders 5.6 % , in Gouvernementsdienst 2.3 % , Bedienden 1.9% en Handeldrijvenden of in HandeIsonder-



		37

		legen op de hoogplatean en is officieel 8/4 gedeelte der productie bestemd voor de regeering ^het leger): het overige 1/4 gedeelte vindt ook op andere wijze naar het leger zijn weg, aangezien dit bier in particuliere kringen op de hoofdplaatsen geheel onbekend is. Bovendien zou het vervoer naar de hoofd- en kustplaatsen oneindig kostbaarder uitkomen dan aanvoer van Euiopa, zoodat de geheele particuliere bierconsumptie wel op aan- gevoerde bieren is aangewezen. Kolen. De 117 kolenmijnen produceerden in 1888 1.709 000 tons, tegen eene gemiddelde waarde aan de mijn van R 3.4 per ton. 19.440 menschen vonden daarin werk. Bombay geen mijnen bezittende is aangewezen voor zijne ondernemingen op aanvoer van kolen uit Europa en voerde in het afgeloopen jaar aan G89.000 ton, terwijl de overige havens te zamen ontvingen 144000 tons, tegen een gemiddelden kostprijs van R 22.9 per torn Meelmolens, 43, met eene fabrikatie van 9.000000 R. maar deze statistische opgave kan evenmin juist z\'jn als van het aan gelegd kapitaal 1.750.000 R; van 15 Mills toch is het kapitaal als onbekend volstrekt niet aangegeven. De meeste Flowermills bevinden zich in Bombay en Calcntta. In eerstgenoemde plaat3 is er één, die reeds voor 2,400.000 R. meel produceert. Ook op dit gebied doet zich de Zilverprijs gevoelen en



		38

		in Britsch-Indie vreest men voorloopig voor de toekomst van den Export in dit artikel. Britsch-Indie begon be- reids Egypte van meel te voorzien. Dat de graanprijzen moeten dalen in verhouding tot de Zilverrijzing is begrij- pelijk, maar stelt zulks den fabriekant nog niet in de ge- legenheid zijn product evenveel goedkooper ter markt te brengen. Indigo-Ondernemingen. Leveren voor 33.750.000 R. Het product van Bengalen alleen bedraagt 30.000 kisten per jaar. Suikerfabrieken en Raffinaderijen. Vindt men er 14 van eenig belang, de meeste in Ben- galen en de N. W. Provinciën; bepaalde cijfers omtrent inlandsen geraffineerd waren niet te krijgen. Slechts van enkele fabrieken zijn deze bekend en varieeren van 30.000 R. tot 2.000.000 R- jaarproductie per fabriek. Koffie en Tabaks-ondernemingen bevinden er zich enkele in Madras, Bengalen en de provincie üudh ; vertrouwbare gegevens ontbreken van alle. Sigarenfabrieken bevinden zich in de presidency Madras 26, de meeste in Trichinopolij, die een zware en meest geheel weeke Sigaar leveren. De productie moet bedragen 62.700.000 stuks, de prijzen zijn trouwens goed- koop, van R. 1,8 per honderd af. Inlandsche Bank en Loan C^ies. Het aantal bedraagt 314 met een nominaal kapitaal van 60.500.000 R ; de meeste met klein kapitaal. Zij varieeren van 7.500 tot 2.000000 R. ; echter i3 slechts gemiddeld



		43

		Statistiek van Bombay afzondelijk. De geheele Handel van Bombay bedroeg in ronde Cijfers in 1880/81 ......................... R 699 millioen » 1888/89 ......................... » 1.015 Deze cijfers moeten verdeeld worden in Import, Export en Kusthandel, voor 1888/89 is de verdeeling als volgt: Importen, Diverse goederen ...............R 263 millioen ï Edele Metalen \'...............159 » Export, Diverse goederen................. » 394 i » Edele Metalen................... 16 » E 832 i liet overblijvend bedrag beboort tot den Kusthandel. Sedert 1888/89 is de Import van goederen van Engeland gedaald met c^a R 10 millioen of 4 % Nog daalden Oosten- rijk en Japan met onbeduidende cijfers. Daarentegen ging vooruit : België ................... R 1.5 millioen of c» 40 % Frankrijk ................... » 1.3 » » » 25» Duitschland .................... 1.2 » » » 90 » Vereenigde Staten ......... » 0.2 » » » 9» Java (bijna uitsluitend voor zw. thee)» 0.1 » » »430» China .......................» 0.3 » » r 20 Holland met R 2000. De statistiek zegt: de handel met dit land is nog steeds op zéér kleine schaal en de fluc. t natiën gedurende het afgeloopen jaar waren van geen beteekenis. Het totaal bedrag was in 1889/90 c» R 90-000 en be- stond uit Twist, Garens, gekleurde, gedrukte of geverfde Stukgoederen, Veif- en Looimaterialen, Likeuren, Jene- ver en Kaas.



		44

		Vermoedelijk wordt een deel der Hollandsche Export, van Antwerpen verscheept, als Belgisch product be- schouwd. Exportcijfers, eveneens met uitzondering van edele metalen. Hierin gingen terug : Engeland .......R 7.4 millioen of ca 8 °/_c China ....... » 2.5 » » 18» Frankrijk ....... » 8-3 » » » 16 » Vereenigde Staten ........ 0.1 » , » 40» Holland ....... , 1-G » » » 60» Daarentegen gingen vooruit: Duitschland .......R 9.2 millioen of c^a 300 % Oostenrijk ....... » 0-4 » » 18» Java ....... » 0.1 » » »300. Japan ....... » 2.1 » » » 22» België ....... » 6.2 » » » 18» Uitvoer van Katoen naar België, zeer waarschijnlijk een gedeelte voor den Transito handel bestemd : 1880/81 8:700 Balen. 1889/90 230.161 » In den handel met Britsch-Indie in het afgeloopen jaar namen deel Engeland........................................45.88°/o Oostenrijk....................................... 3.32 ,, België.......................................... 5.45 Frankrijk........................................ 6.79 ,, Duitschland...................................... 1,77 China............................................ 14.50 ,, Japan............................................ 1.44 Holland...........................................0.14



		45 Vermeerderd werd in 1889 het invoer-bediag van enkele artikelen, voor Holland van belang Kaarsen...................................met R 168000 Bier.......................................... 106.000 Spiiitualien.................................., ,, 106.000 Likeui en en dranken.........................» >, 62.000 Machinerien................................. 2.722-000 Provisien.................................... 507000 Suiker....................................... 2.671.000 Papier enz.................................., 77.000 Daarentegen ging terug in hetzelfde tijdvak de in- voer van Twist en garen ......................... met R 442000 Stukgoederen Katoen......................... » 2-673.000 "Wollen goederen ............................. » 660.000 Van ondervolgende artikelen vermeerderde de Export in liet afgeloopen jaar : Ruw Katoen ..................... n, et R 24.4 millioen Garen ..................... » 4.- » Thee ...................... 0.4 » Daarentegen ging terug: Uitvoer van stukgoederen ........... met R 1.7 millioen De totaal Import van enkele goederen bedroeg in het afgeloopen jaar. Ruwe stukgoederen .................... R 38 millioen Gebleekte » .................... * 18 » Gekleurd, gedrukt of geweven......... » 24 Garens en Twist....................... » 96 , Suiker ................................. » 15 »



		46

		Papier, diverse soorten...................... R 2-173.000 Wollen stukgoederen....................... » 4 260.000 Aardewerk.................................... 708.000 Parfumerien................................. » 364 000 Spiritus........................................ 290000 Brandy en Likeuren......................... », 872>O0O Bier............................................. 757,000 Sigaren...................................... . 350.000 Gin en Genever............................., 45.000 Rum............................................ 18.000 Whisky ..................................... ,, 577.000 Kaarsen...................................... 348000 Ham en Spek................................ 166000 Kaas.......................................... 137-000 Boter......................................... 76.000 flet laatste artikel wordt veelal in Britsch-Iiulie gepro- duceerd maar conserveert z.ich niet. Door geheel Indie bedraagt het poito voor brieven 1/a anna en briefkaarten i/4 anna. Brieven voor alle lanlen 3 annas; naar het Veree- nigd Koninkrijk 4i/a annas. Telegrammen door geheel Britsch Indie per 8 \\v05r- den 1 Rupy. adres gratis; elk woord meer 2 annas.



		47

		Bericht over Vrachten enz. Tonnrtge Scala Bombay. Tarwe 18 Cwt. Lijnzaad 16 Cwt. en 40 kub. Voet voor maatgoederen. De Calcntta tonnenmaat is onge- veer 20 % grooter. Een steamer van b.v. 2000 Tons nett Register, laadt te Bombay zelden minder dan 5000 Ton. De noteeringen fluctueerden in de laatste jaren tusschen * 10/- en \' 30/-, beide uitersten zijn echter zelden bereikt. In hoofdzaak kan men aannemen tusschen * 16/3 en ^s 25/-. 1888 18SO 1800. Apiil 22/6 Januari 22/6 Januari 22/6 Nov. 27/6 Einde Maart 30/- Einde Febr. 27/6 Dec. 28/9 April 20/- » Mei 20/6 Begin Juni 17/6 Midden Juli 15/- » Sept. 25/- Decemler 20/- Veel wordt hier in vrachten gespeculeerd door z. g. for- ward engagements en werden reeds in Juni II. vrachten afgesloten voor verschepingen tot Mei 1891. Alhoewel nu voor spoedige verschepingeu niet meer dan 15/- a 15/6 gevraagd werd, betaalde men voor Jan.- Febr. 1891 reeds 20/ en Maart-Mei 91 20/3 a 21/-. Al de hiervoren genoteerde vrachten zijn voor z. g. l.iwftil Merchandise en \'t gemiddelde van katoen, zalen en tarwe. Voor katoen alleen wordt gewoonlijk -/3 a 1/6 meer betaald, soms zelfs 2/6.



		48

		Natuurlijk hangt dit geheel vau de markt af. Indien in eene Charterparty opgenomen wordt Iaw- ful Merchandise" zoo mogen katoenafval, mits vrij van gevaarlijke brandbare stoffen, en hout niet geweigerd worden, ten zij zulks afzonderlijk werd gestipuleerd. Zoo zijn b.v. oude spoorrails niet onder lawful Merchan lise begrepen. Naar Holland direct wordt bijna uitsluitend lijnzaad verscheept en werden dit jaar daarheen reeds zes stoorn* booten gecharterd, tegen twee in 1889. Mogelijk, dat van de naar Pt. Said voor order gediri- geerde booten met Tarwe en Zaden, nog enkele hunnen weg naar Nederland hebben gevonden; zulks is echter te Bombay niet te constateeren. Zeker is, dat van de Zaden, Tarwe en ruwe Katoen naar Antwerpen verzonden, veel voor Nederland bestemd is. Hoeveel ruwe Britsch-Indische katoen, Holland ver- bruikr, is hier zeker ge.nakkelijker na te gaan. *Verscheept werd naar Europa van Bombay:* Jan/Juni 1889 ca. 1.148,000 Balen. Juli/Dec, 1889 . 176.000 » Jan/Juni 1890 » 1,313.000 , c^a. 50 % gi\'ig daarvan naar het Continent. In Jan./Juni 1890 gingen naar: Antwerpen 220.000 Balen. Hamburg 143.000 Bremen 18.500 Amsterdam 1G0 »



		4!)

		Naar de Middellandsche Zee gingen in denzelfden tijd c. 370.000 Balen Welken invloed eene directe verbinding heeft, bewijst Hamburg, dat voor twee jaren slechts 2000 Balen per jaar ontving, en door de sedert opgerichte directe stoom vaartverbinding, in het afgeloopen eerste halfjaar reeds het zevenvoudige kreeg. Daarbij dient nog opgemerkt te worden, dat Hamburg slechts transitplaats en geene katoenmarkt is. Het havengeld te Bombay bedraagt 1 anna per nett. Reg. Ton. Het gebruik van \'t dok is optioneel, en komt meer en meer in zwang. In den drukken tijd is \'t altijd goed als Steamers een h. twee weken te voren plaats bespreken. De dokkosten zijn per dag 1/12 a. per nett. Reg. Ton. Voor stoomkranen wordt eene kleinigheid extra gechargeerd. Loodsgelden worden berekend niar de grootte van de boot en het sei?oen. Een steamer van b.v. 2100 Ton betaalt in den drogen tijd R. 72 en R. 84 in den regenlijd, voor in- of uitloopen. 100 Ton meer of minder maken een verschil van R. 2. 8 a R. 3. Stuvadoors berekenen voor in- en uitladen al naar den aard van de carga, 4 b, 8 annas per ton. De Dubash (die de Victualiën voor \'t schip levert), berekent R. 80 a 100 Commissie per boot. De Hoofdlijnen welke Antwerpen aandoen voor vracht



		50

		naar Bombay zijn de Hansa, Rubattino, City- en Clan- Lines. Steamers welke te Bombay bijlading voor Antwerpen of Amsterdam willen zoeken kunnen deze bijna altijd vinden. Nog dient opgemerkt te worden dat juist in liet sei- soen dat van Java weinig producten te verschepen zijn, deze in Bombay disponibel komen. Evenzoo valt de tijd van Import te Bombay juist gedurende het stille seisoen op Java. CALCUTTA Ten opzichte der loods, haven, en dokgelden verwijs ik naar de geJrukte bijlage, waarin alle gegevens dienaan- gaande verstrekt woiden. De scala is voor Jute en Cotton 20 Centweight, Huiden 14 cwt., Zaden en Salpeter 20 cwt.grossweight en 50 kub. voet per ton voor maatgoederen. De vrachten liepen hier nog meer uiteen dan te Bombay. *Opgave der in de laatste 3jaren betaalde Vrachten:* 1888. 1889. Jute Jan./Dec. »25/- tot 65/ Jan./Dec. «22/6 tot 36/9 Lijnzaad » , 25/- , 50/ » ,22/3 » 40/- 1890. Jute Jan./Dec. *27/o tot 36/9 Lijnzaad » \'27/6 » 37/6 Jute en Cotton September 18S0 te verschepen, werd in Juli II. tegen 30/- a 32/ö afgesloten. Naar Nederland direct werden in de laatste jaren geene booten gecharterd.

		*&.B*