-ocr page 1-



		WELKE ZIJN DE UITKOMSTEN DER proeven omtrent de behoefte der suikerbieten aan stikstof, phosphorzuur en kali? Voordracht van Prof. Dr. HELLRIEGEL-BERNBURG UITGESPROKEN in de Algemeene Vergadering der Vereeniging voor de Beelworlelsuiker-Industrie in het Duitsche Rijk" Gehouden te Frankfort a/M. op 18 19 Mei 1893.

		*Vrij verUmld uit het Hoogduitse*

		Kosteloos uitgegeven door de MAATSCHAPPIJ TOT VERKOOP VAN HULPMESTSTOFFEN IN NEDERLAND EN KOLONIËN, aevedttaci ie sCoüetctam en ^SPoidtecni.*

		Deuk : De Boer & Co. Dordrecht.

-ocr page 2-

ff
I

ra
<
ra

o
ra

CD
P

c?³

*T
CD

D
O

o
ra

^2J

ra
ü

\'t

ö
CO

i-a

I-H

O
8
H

Cfc

-ocr page 3-



		WELKE ZIJN DE UITKOMSTEN DER proeven omtrent de behoefte der suikerbieten aan stikstof, phosphorzuur en kali? Voordracht van Prof. Dr. HELLRIEGEL-BERNBURG UITGESPROKEN in de Algemeene Vergadering der Vcrccnigiiig voor de Beetwortelsuiker-Indtistrü in het Duitsche Rijk" Gehouden tb Fkankfout a/M. op 1819 Mei 189:3.

		*Vrij vertaald uit het Hoogdiiitsch.*

		Kosteloos uitgeven door de MAATSCHAPPIJ TOT VERKQOP VAN HULPMESTSTOFFEN IN NEDERLAND EN KOLONIËN, qeoesfiqd te <-/Zottcictam en xDotctiec/it.

-ocr page 4-

-ocr page 5-



		Zal een plant groeien, dan moet zij een aantal voedende bcstanddcclcn in opneembaren vorm ter barer beschikking hebben. Zal zij welig groeien, dan moeten deze voedende bestanddeelen in ruime boevcellieid en in ceno gewenschte verhouding tot elkander in den bodem aanwezig zijn, terwijl bovendien aan een aantal andere voorwaarden moet worden voldaan. Aan welke voorwaarden alzoo voldaan moet zijn, als men van eene plant den meest snellen en volledigen groei zal kunnen verwachten, is door uitstekende proeven van ouderen datum reeds uitgemaakt; warmte, licht, water, zuurstof, kool- zuur en eenige zouten zijn in deze onmisbare factoren. De plant kan hiervan geen enkele ontberen. Voor zoover bet weder, de dampkringslucht en de bodem niet aan de levens- voorwaarden der plant voldoen, moeten de grondbewerking, de bemesting en de behandeling tijdens den groei hierin voorzien. De groote beteekenis vooral van de voedende bcstand- dcclen wordt het best aangeduid door Liebig, waar deze zegt: De grootte van den oogst hangt, voor zoover het de voedende bestanddeelen betreft, geheel af van het voedende bestanddeel, waarvan in verhouding tot de andere bestanddeelen, het minst aanwezig is." Dit gezegde moet gelden als de grond- wct voor den landbouw. Om hiervan in de landbouwpractijk nut te hebbon zijn nog twee dingen noodig: 1°. Men moet weten hoeveel iedere plantensoort van ieder der bestanddeelen voor zijn grootst mogelijke ontwik- keling noodig heeft; 2°. men moet met zekerheid kunnen bepalen, hoeveel van elk dier bestanddeelen een bepaalde akker leveren kan en hoeveel men dus langs kunstmatigeu weg nog moot aan- brengen. Op deze vragen een duidelijk antwoord te geven, althans

-ocr page 6-



		4

		naar die antwoorden to zoeken, is de taak der landbouwschei- kunde. Dat hierbij voortgebouwd moet worden op hetgeen door Likbig reeds gevonden is, spreekt van zelf. Ik heb mij niet het zoeken naar het antwoord op die vragen beziggehouden ongeveer evenlang als ik mij op het gebied der landbouwschcikundc beweeg. Sedert 1883 trachtte ik het antwoord op die vragen te vinden meer bepaald niet het oog op de suikerbiet en wel als gevolg van cene opdracht der Vereeniging voor Bcetwortclsuiker-industrie in het Duitsche Eijk". Wanneer ik hot heden voor do eerste maal waag u een en ander niede te doelen omtrent de uitkomsten van mijne onderzoekingen en proeven, dan doe ik dit op den volgenden grond: Wil men de uitwerking, die een onmisbaar voedend bestanddeel op de ontwikkeling eener plant hoeft, nagaan en wil men do kleinste hoeveelheid, welke die plant van dat voedend bestanddeel noodig heeft, leoren kennen, dan kweekt men die plant onder de moest gunstige levensvoorwaarden en vermindert dan bij de verschillende proeven de hoeveelheid van dat voedend bestanddeel, geleidelijk tot nul. Zoolang do plant bij deze proeven nog zonder merkbare storing groeit, toont zij, dat aan hare behoeften nog kan worden voldaan. Groeit de plant maar iets minder goed, laat hare productie maar iets to wenschen over, dan volgt hieruit, dat zij te weinig van het voedsel, waaromtrent de proeven genomen werden, ter harer beschikking had. Dat dergelijke proeven niet op den akker genomen kun- nen worden, maar toevallige en niet te controlccren storingen nooit uitgesloten zijn, terwijl men er nimmer zeker van kan wezen, dat aan allo andere levensvoorwaarden gedurende het gohcele groeitijdperk in voldoende mate zal worden voldaan, spreekt wel van zelf. Bovendien bevat de bouwgrond altijd een zekere hoeveelheid \'van die voedingsstof, waaromtrent de proef genomen wordt, terwijl die hoeveelheid noch met juist- heid bekend is noch door de tegenwoordig gebruikelijke schei- kundige analyse nauwkeurig kan worden bepaald. Gij allen,

-ocr page 7-



		5

		M. H. begrijpt, dat on waarom men znlko proeven uitsluitend kan nemen in een kunstmatig- samcngestcldon bodem, die óf van bet bedoelde voedsel niets bevat of kunstmatig zóó is geprepareerd, dat hij van dat voedsel geheel of altbans ten naastenbij ontdaan is. Gij begrijpt ook, M. H. dat de onder- zoeker zijn proefnemingen zoo inricht, dat hij meester is over alle factoren, die van invloed zijn op den groei. De zaak is zeer eenvoudig, slechts een kleinigheid is daarbij noodig, neen, niet noodig, maar onmisbaar. De onderzoeker moet zóó te werk gaan, dat zijne procfplanten niet slechts gezond en nor- maal groeien, maar ook de grootst mogelijke ontwikkeling bereiken kunnen. Hieruit volgt echter, dat de proefnomcr althans ten naastenbij de levensvoorwaarden zijner proefplan- ten moet kennen vóór hij er aan denken mag daarmede speciale voedingsproevcn te nemen. Daar dit ook met mij het geval was kan ik u pas nu een en ander mededcclen over do door mij verkregen vertrouwbare uitkomsten. Wanneer gij het verlangt, ben ik bereid aan het slot van mijn voordracht hierop terug te komen om nu over te gaan tot de beantwoording der vragen, die ik mij ten taak gesteld heb. Ik verzoek u daarom mij toe te staan over te gaan tot de mededeeling der uitkomsten, die door mij in het jaar 1892 verkregen zijn. Wil hierbij voorloopig bereidwillig aannemen, dat het mij bij mijn tienjarige arbeid gelukt is te voldoen aan de onmisbare voorwaarden, waaronder de proeven zooals straks gezegd is, genomen moeten worden. Het bewijs daarvoor en den weg, dien ik daarvoor insloeg zal ik de eer hebben voor hen, die daarin belang stellen in een ander geschrift uit een te zetten. Het zal hier voldoende zijn mij tot de volgende korte mededeelingen daaromtrent te bepalen. Ik verbouwde mijne suikerbieten in groote blocmpotvor- mige vaten van 80 c.M. hoogte, ₍die in den bodem van lucht- gaten voorzien waren. Zij werden zoover met ecu kunstmatig grondmcngsel van lijn kwartszand met G% fijngemalen turf- molm gevuld, dat hierop nog een deklaag van zuiver kwarts- zand van 10 c.M. kon worden aangebracht. Zij werden met

-ocr page 8-



		6

		gedistilleerd water zoo begoten, dat tijdens den geheelen groei een normale bodemvochtighoid werd onderhouden. De gemid- dclde dwarsdoorsnede mijner potten bedroeg nagenoeg ^l/ao ^²- en in ieder vat werd één enkele bietenplant verbouwd. Op een morgen land, die met 25000 bieten bezet is, beschikt iedere plant over een oppervlakte van Vio M². Gij ziet dus, dat mijne procfbietcnplanten in vergelijking met die op het vrije veld over een meer beperkte bodemoppervlakte beschikken. Daar de potten op bepaalde afstanden van elkaar geplaatst waren, werden de proefplanten door moer licht voor de gcrin- gere bodemoppervlakte schadeloos gesteld. Het grondmengsel in de proefpotten werd steeds, waar zulks mij noodig voookwam, van de daarin voorhanden geringe hoeveelheden opneembaar plantcnvocdsel ontdaan door uittrek- ken met geconcentreerd zoutzuur. In den aldus behandelden grond, zonder meer, groeide de bietenplant niet; hare pro- ductie bleef steeds ongeveer gelijk nul, zonder dat zij noch- tans ziekteverschijnselen vertoonde. Daarentegen hebben mijne proeven gedurende een reeks van jaren mij de overtuiging geschonken, dat het mogelijk is in het genoemde grondmengsel de bietenplanten tot een doorgaans gezonde en normale ontwikkeling te brengen als ik in oplosbaren vorm, behalve voldoende hoeveelheden kalk, magnesia, zwavelzuur enz. per pot en per plant toevoegde: Stikstof 2.940 Gram (als salpcterzuur zout); Phosphorzuur 2.840 (in water oplosbaar); Kali 6.549 (gebonden aan phosphorzuur en chloor). Met behulp van dit mengsel van voedingsstoffen is het mij reeds in vroegere jaren gelukt gezonde suikerbieten te kweeken, waarvan de wortels iy₄ a lVs pond zwaar werden. Hiervan uitgaande bij mijne proeven in het jaar 1892 stelde ik drie groote reeksen van proeven samen, waarbij in de eerste reeks de toegift van stikstof in de tweede reeks de toegift van phosphorzuur en in de derde reeks de toegift van kali trapsgewijze tot nul word verminderd.

-ocr page 9-



		I . 7 Enkele nog ter mijner .beschikking staande cultnurpottcn werden gebruikt om te onderzoeken wat er zou gebeuren, als ik grootere hoeveelheden stikstof en phosphorzuur, dan waarmede ik bij de andere proeven werkte, ter beschikking van de bietenplant stelde. De uitkomsten bepalen zich in \'t algemeen en in \'t kort tot het volgende: De proef bictonplanten, die beschikken over alle noodigo voedingsstoffen in den vorm en tot een hoeveelheid, zooals ik die bij ons grondmengsel gevoegd had, groeiden van Mei tot Octobcr zeer welig, waren altijd gezond en leverden mooie, uitstekend gevormde wortels. Bij de laatste planten van iedere reeks proeven, waarbij do ceno of andere voedingsstof geheel weggelaten was, hield de groei reeds vroeg op, de planten bleven dwergachtig, stierven echter niet, maar leefden zonder in \'t oog vallende ziekteverschijnselen tot in October voort. Bij de middelste planten van iedere reeks trad een dergelijke stilstand in den groei vroeger of later in, maar steeds in overeenstemming met de hoeveelheid ter beschikking zijnde voedingsstoffen, zoodat men tegen het tijdstip van oogsten van verre met een enkelen blik kon zien, welke planten over genoeg, welke planten over minder en welke over volstrekt niets van een bepaalde voedingsstof hadden kunnen beschikken. Daarbij merkte men echter zonder meer tusschen do uitkomsten der 3 reeksen van proeven ook bepaalde ver- schillen op, die te opvallend waren dan dat men er niet bij zou moeten stilstaan. Allereerst viel op te merken, dat in de laatste potten mijner proevenreeksen de bieten spoedig na het ontkiemen verhongerden welke geen phosphorzuur bemesting hadden gekregen, terwijl die, welke ik geen stikstof gaf, altijd nog een gering productie vermogen hadden. De bictenplanten, die geen opzettelijke toevoeging van kali ontvingen, vormde een nog merkbaar grootere hoeveelheid droge stof. Deze verschijnselen waren moeielijk te verklaren. Het

-ocr page 10-





		verschil kon niet een gevolg zijn van de omstandigheid, dat de kali voor de voeding der bieten van minder bcteekenis is dan de stikstof of het phosphorzuur, maar wel hiervan, dat het practisch onuitvoerbaar is het gebruikte grondmengsol, waar men met groote hoeveelheden hiervan te doen heeft (iedere pot bevatte 29 kilo) tot op de laatste sporen van de aanwezige oplosbare vocdingsstoifen te ontdoen, en nu geldt deze moeielijkheid juist in hoogere mate voor de kali dan voor de stikstof en het phosphorzuur. Een tweede opvallend verschijnsel, dat reeds tijdens den groei te voorschijn trad, was dat de bietenplanten in do stik- stofproevenreeks zich veel gevoeliger toonden voor eene zelfs geringe vermindering van dit plantenvoedscl dan de planten in de phosphorzuur- en kaliproevenreeks. Bij de laatste was het voedselgebrek met het blootc oog pas zichtbaar bij die planten welke tamelijk veel minder ontvingen dan de andere. Ook dit verschijnsel kan men zich gemakkelijk daardoor verklaren, dat het mengsel van voedingsstoffen hetwelk ik als grondslag voor de proeven had aangenomen, in verhouding tot het stikstofgehalte onnoodig rijk aan phosphorzuur en nog rijker aan kali was. Reeds vroegere proeven hebben mij hieromtrent geen twijfel overgelaten, doch ik hield mij aan het genoemde mengsel van voedingsstoffen, dewijl ik zeker wist, dat zich hierin normaal bieten lieten kwecken, en omdat ik door een op goed geluk gemaakte verandering in dezen niet het gevolg van mijn geheelen arbeid weder twijfelachtig wilde maken. Wilde ik de uitkomsten der proeven nauwkeurig weder geven, dan zou ik met buitengewoon veel cijfers moeten aan- komen, wat mij hier tor plaatse niet wenschelijk voorkomt. Het zal mij echter wellicht reeds gelukken u een goed denk- beeld van de resultaten te geven als ik do volgende gemid- delde getallen geef: Als ik van mijne proeven allereerst die beschouw welke het volledige, onveranderde mengsel van stikstof phosphor- zuur en kali ontvingen en die, waarbij een weinig phos- phorzuur of kali geen merkbaren invloed op den groei der

-ocr page 11-

planton bad bet zijn 20 stuks, dan zie ik, dat bet
gemiddelde gewicht der daarvan geoogste wortels 813 Gram
bedroeg. Dit wil dan zeggen, dat ik in bet jaar 1892 onder
de door mij vermelde gunstige groei-voorwaarden bij 20
proeven gemiddeld een gezonde, normaal ontwikkelde biet
verkreeg, wegende direct na den oogst 813 G., met de daarbij
bcboorende bladeren en wortels.

Tracht ik mij nu de uitkomst te verklaren, welke de
trapsgewijze vermindering der verschillende vocdingsstolien
op den groei uitoefende, dan worden de uitkomsten aanschou-
welijk voorgesteld door de volgende gemiddelde getallen,
waarbij ik nog opmerk, dat de opbrengst van ieder stel
gelijkvormige proevcu, voor zoover doenlijk, viermaal gecon-
trolecrd is.

TABEL I.

Behalve 2,840 O. Phospliorzuur Aantal proeven: De versche Biet

en (5,549 O. Kali werd woog gemiddeld iu G.

gegeven:

I. Stikstofreeks.


2.940 G.	Stikstof	20	813
2.520	»	4	781
2.101)	n	1	527
1.680	n	4	479
1.260	ÏT	4	3üo
0.840	r	4	207
0.420	J!	1	103
0.000	"	■1	23

Behalve 2.940 G. Stikstof en
Ti..") Hl G. Kuli werd gegeven:

2. Phosphorzuurreeks.

2.840 G. Phospliorzuur 2 802

2.130 4 897

1.420 4 825

1.065 4 .800

0.710 4 696

0.355 4 572

0.178 4 319

0.000 2 8

-ocr page 12-


Behalve 2.940 G	1. Stikstof en
2.840 G.	Pliosphorzuur
werd	gegeven :
3. Kalireeks.
6.594	ü.	Kali	17
2.820		n	2
1.884		H	2
1.130		ji	1
0.848		n	2
0.565		n	2
0.283		»	2
0.000		«	1

809

784
844

696
647
538
268
44

Dit zijn de gemiddelde "uitkomsten mijner oogsten en
waar ik zo u mededeel acht ik het ook mijn plicht te bekennen
dat de uitkomsten der proeven, waarvan zij gemiddelden zijn,
dikwijls groen, verschillen in de opbrengsten voorkwamen.
Maar dit baart geen verwondering, als men bedenkt, dat
iedere proef slechts met één enkele plant genomen werd en
dat juist de suikerbiet tot die onzer cultuurplanten behoort,
welker standvastigheid door oordeelkundige en onoordeelkun-
dige kruising sterk geleden heeft en waarbij dus de indivi-
dueelc aanleg een groote rol moet spelen.

Gelukkig echter kan men bewijzen, dat de door de
afwijkingen in de voeding bewerkte opbrengst verschillen bij
oordeelkundige proefneming zoozeer het overwicht hebben over
individueele afwijkingen, dat de bcteekenis der uitkomsten
hierdoor noch twijfelachtig noch zelfs eenigszins onzeker wordt.
Wanneer ik u straks alle specialiteiten opnoem zult gij in
de gelegenheid zijn daaromtrent zelf een oordeel te vellen.

Wat nu is het resultaat?

Allereerst dit, dat ons mengsel van voedende bestand-
deelen, rijk, ja bovenmatig rijk was aan kali en pliosphorzuur,
doch betrekkelijk arm aan stikstof. De hoeveelheid der beide
eerste voedingsstoffen konden, zooals uit de tweede en derde
procvenreeks blijkt, aanmerkelijk verminderd worden zonder
dat de opbrengst afnam; iedere vermindering van stikstof

-ocr page 13-



		11

		daarentegen had onmiddellijk ook daling in de opbrengst tengevolge. Do stippellijnen in de tabel wijzen het kritieke punt aan waarbij het minimum, dat van iedere voedingsstof noodig is, bereikt was. Zij toonen holder en duidelijk hot volgende: Om een normale suikerbiet van 800 wortelgcwicht met de daartoe bclioorcnde bladeren en wortelen. voort te brengen, moesten de planten onder de overigens gunstigst mogelijke omstandigheden in het jaar 1892 als voedsel in gemakkelijk opneembaren vorm ontvangen in ronde cijfers: 2.9 G. Stikstof, 1.2 Phosphorzuur, 1.7 Kali. Do bieten gebruikten alzoo voor haar volledige ontwik- keling ongeveer evenveel stikstof als phosphorzuur en kali te zamen en van kali weder nagenoeg iy₃ maal zooveel als van phosphorzuur. Waar gij met deze opgaven onwillekeurig in uwe gedachten de bemesting vergelijkt, die gij op uwe suikerbieten mot voordeel toepast, verzoek ik u niet het hoofd\' te schudden, als gij tusschen uw en mijn bemesting geen grootc ovcreen- komst vindt. Mot do bemesting hebt gij nog het doel noch de taak do planten alles toe te voeren, wat zij noodig heeft; de grootste hoeveelheid van hetgeen zij voor haar leven noodig heeft, vindt zij altijd reeds in den bodem; do bemesting heeft altijd slechts de beteekenis van een toegift en ten doel het eenzijdige te kort aan een of meer voedingsstoffen in den bodem te dekken. Daar nu verreweg het grootste deel onzer gronden betrekkelijk armer aan phosphorzuur dan aan kali en stikstof is, zal on kan het dikwijls genoog voorkomen, dat een bemes- ting, welke veel rijker aan phosphorzuur is dan die welke door mij bij mijne proeven gebruikt werd, uitmuntend werkt en waar men daaromtrent zekerheid heeft, raad ik aan daar- mede rekening te houden, hoewel ik mij voor het overige moet aansluiten bij de in do laatste jaren meer en meer veld winnende mecning, dat men bij de beetwortclcultuur een

-ocr page 14-

tijdlang de phosphorziuu-bcmosting overdreven, ja zelfs phos-
phomuir als weggeworpen heeft. Voor de minimum-bchoefte
dor bieten aan stikstof, phosphorzuur en kali zal mijn bomos-
ting, naar ik meen, wel nagenoeg als voldoende te beschouwen
zijn; een nadere bevestiging van mijn meening in een paar
volgende jaren blijft echter onvoorwaardelijk noodig, omdat
het weder in het vorige proefjaar in verschillende richtingen
geheel abnormaal was.

Natuurlijk bepaalden zich mijn onderzoekingen niet tot
de bepaling van het bietengewicht alleen. De planton zijn
ook nog met hot oog op andere zaken waargenomen en
onderzocht en hoewel ik genoodzaakt bon rekening met uwc
beschikbaren tijd te houden, hoop ik toch, dat gij mij zult
veroorloven nog over een paar andere ervaringen met een
enkel woord te spreken en een paar uittreksels van andere
becijferingen mede te doelen.

Ik verzoek u daarom allereerst een blik te slaan op de
volgende twee tabellen, welke, evenals de eerste en op dezelfde
gronden als deze, slechts gemiddelde getallen geven.


		TABEL II.
In het mengsel yoedings- stolfen werd, behalve ile volledige hoeveelheid der andere 2 liestaml- deelen gegeven, in grammen:	De geoogste bieten bevatten Droge stof iu Suiker in "/ °/	Verhouding )roge slof tot suiker.	De bieten hebben opgeleverd. Aantal Verhouding bladeren ----------------------------- Droge stof Droge stof i/i i/d. bieten, bladeren.
Ie Reeks Proeven.
Stikstof.
2.940	20.2	1:5.9	1 : 0.688	55	75	25
2.520	19.5	13.2	1 : 0.679	58	77	23
2.100	20.8	1.5.7	l : 0.659	58	72	28
J .680	20.0	13.6	1 : O.fifiO	47	72	28
1.2(50	22.fi	15.(5	1 : 0.(i90	41	72	28
0.840	2.\'$.5	1(5.2	L : 0.689	41	7(5	24
0.420	22.4	14.8	1 : 0.661	:!:{	72	28
0.000	24.1	?	?	21	73	27

-ocr page 15-

2e Reeks Proeven.
Phosphorzuur.


2.840	20.2	13.9	1	: 0.688	55	75	25
2.130	20.6	14.3	1	: 0.694	52	7(i	24
1.420	20.8	14.3	1	: 0.688	54	7(1	24
1.065	19.7	13.2	1	: 0.670	55	7 1	26
0.710	21.1	14.3	1	: 0.678	52	72.	58
0.355	22.4	15.4	1	: 0.688	55	73	27
0.178	21.3	13.2	1	: 0.620	5(1	73	27
0.000	2(1.4	y		?	27	39	(il
3e Reeks Proeven.
Kali.
6.594	20.2	13.9	1	: 0.688	55	75	25
2.826	19.3	12.8	1	: 0.663	63	72	28
1.884	19.7	13.6	1	: 0.690	55	75	25
1.13	19.7	13.6	1	: 0.690	41	78	22
0.848	17.6	10.9	1	: 0.620	48	66	34
0.565	18.2	11.2	1	: 0.615	57	67	33
0.283	14.9	8.2	1	: 0.550	7(1	40	60
0.000	9.4	?		?	58	10	90

TABEL III.

In kt mengsel voedingsstoffen
werd, belialve de volledige hoeveel-
neid der beide andere besta
gegevens in Grammen

Van ile gegeven voeilings-

stoffen werd in den oogst

teruggevonden in %

üe droge stol der geoogste
plant (wortel en bladeren
te zanten) bevatte in "/


	lo Reeks Proeven.
	Stikstof.	Stiksto
	2.940	1.17
	2.520	1.04
	2.100	1.12
	1.680	0.92
	1.260	0.84
	0.840	0.78
	0.420	0.66
	0.000	0.79

Stikstof.
81

78
7S
70
69
68
36

-ocr page 16-

2e Reeks Proeven.


Phosphorzuur.	Phosphorzuur.	Phosphorzuur.
2.840	0.89	64
2.130	0.50	07
1.420	0.39	62
1.005	0.30	01
.0.710	0.21	07
0.355	0.12	61
0.178	0.13	03
0.000	(1.19	.
3e Reeks Proeven.
Kali.	Kali.	Kali.
0.594	2.78	80
2.820	1.24	80
1.884	0.72	77
1.130	0.05	91
0.848	0.41	84
0.505	0.34	66
0.283	0.22	37
0.000	0.29

Als gij deze beide tabellen beschouwt, zal zich uw aan-
dacbt hoogstwaarschijnlijk allereerst on den kolom richten,
die hot suikergehalte mijner bieten aangeeft en het is niet
onmogelijk, dat het u niet in overeenstemming zal schijnen
met de oischen, die men tegenwoordig aan goede suikerbieten
stelt. Dit verontrust mij echter niet, wijl een tweede blik
op die kolom, welke het gehalte aan droge stof van mijn
bieten aangeeft, u onmiddelijk zal doen zien, dat ook deze niet
hoog is en dat dus de bieten geensins betrekkelijk suikcrarm,
maar slechts tijdens den oogst nog naar verhouding zeer rijk
aan water waren. Hiervoor vindt gij echter weder een ongc-
dwongen verklaring in de methode, van mijn proefneming
waarbij de bodemvochtigheid gedurende het geheele groeitijd-
perk oi» de grootst mogelijke hoogte gehouden werd.

Ik twijfel er niet aan of het zou mij eenvoudig door in
den herfst geleidelijk minder water te geven, gelukt zijn de

-ocr page 17-



		15

		bieten waterarmcr en zooveel rijker aan droge stof als aan suiker te maken. Ik paste echter dit middel met opzet niet toe en ik zal het ook nooit toepassen, zoolang Let hoofddoel tier bedoelde proeven blijft de waarneming der uitwerking welke de ver- schillende voedingsstoffen op den groei der bieten hebben. Het is hierbij toch mijn taak storingen van welken aard ook (waartoe ook een tijdperk van gedwongen droogte behoort) te vermijden. Nu dit punt vastgesteld is, verzoek ik n, de beide eerste tabellen nog eens nader te beschouwen en mij toe te staan, dat ik uw aandacht vcstigc op do even belangwekkende als sterk op den voorgrond tredende verschillen, welke zij met betrekking tot de werking der drie in de practijk belangrijkste voedingsstoffen op hot plantenleven toonen. Vergelijken wij met dit doel allereerst de getallen onzer stikstofreeks met die der kaürecks, dan komen wij tot het volgende: Als aan de bictcnplant de stikstof geleidelijk onthouden wordt, of wat hetzelfde is, als een bietenplant niet beschik- ken kan over de hoeveelheid stikstof, die voor haar normalen ontwikkeling nóodig is, dan daalt haar geheelc opbrengst en het getal van de door haar voortgebrachte bladeren; de vcr- honding tusschen de blad- en worteloogst echter blijft daarbij onveranderd en het gehalte der biet zoowel aan droge stof als aan suiker ondergaat zelfs nog eene verhooging. Onthoudt men daarentegen van een bietenplant geleidelijk de kali vindt zij deze niet in opneembaren vorm in den bodem, dan daalt haar opbrengst ook, maar minder sterk, terwijl deze vermindering dan nog in de eerste plaats den wortel betreft. Het getal bladeren door een plant ontwikkeld, welke te weinig kali kan opnemen, is ongeveer gelijk aan dat van een, welke over een voldoende hoeveelheid opneembare kali beschikt, terwijl niet slechts het gewicht, maar ook het gehalte aan droge stof en suiker van den Avortel tot een sterk sprekend minimum dalen. Het duidelijkst treden deze verschijnselen natuurlijk op den voorgrond bij die planten, welke veel te weinig of in

-ocr page 18-



		16

		\'t geheel niets van de een of andere voedingsstof ontvingen. Laat ons vergelijken: Wanneer ik de stikstof geheel wegliet, oogste ik: Een plant met 21 bladeren, 11,5 Gram zwaar (afgestor- vcno en groene te zanien) en daarbij een wortel van 23 Gram; daar waar geen kali gegeven werd, verkreeg ik een plant met 58 bladeren, 55 Gram zwaar en daarbij een biet van 44 Gram. Beschouwt men allereerst slechts het laatstgenoemde getal, dan oogstte ik van de plant, welke geen kali ontving, ongeveer een drie maal zoo groot gewicht als van de plant, waarbij de stikstof bemesting werd nagelaten. Hoc echter ver- hielden de uitkomsten zich na het drogen van den oogst? Waar geen stikstof gegeven werd, was het bedrag aan droge stof: In \'t geheel In de bladeren Tn den wortel 7.688 G. 2.070 G. 5.618 G. en daar waar geen kali gegeven werd: In \'t geheel In do bladeren In den wortel 40-503 G. 36.344 G. 4.159 G. In woorden uitgedrukt, zou ik kunnen zeggen: in wcr- kelijkhcid heeft mijn bietehplant, welke geen kali ontving met slechts het drievoud maar zelfs het vijfvoud aan droge stof geproduceerd van die, welke de plant voortbracht, welke geen stikstof ontving, maar ⁹/io van die productie is in de bladeren gebleven, terwijl de wortel niets anders was dan een dun waterig ccllenwoefsel, dat den naam suikerbiet niet verdient. Tot mijn levendigen spijt liet do geringe massa van dezen belangwekkende wortel, waarvan de bepaling van het kali gehalte ons het meest noodig voorkwam, een bepaling van het suikergehalte niet toe; zijn gering gehalte aan droge stof (9,4%) i^s echter voldoende om daaruit te kunnen besluiten, dat het suikergehalte zeker niet hooger is geweest dan 3 a 4%. Beschouwt gij van hieruit de gegeven tabellen, dan zult gij vinden, dat de productie der planten, die althans cenige kali ontvingen met deze conclussie in strijd is.

-ocr page 19-



		17

		Een verklaring hiervoor geloof ik te mogen zoeken in het volgende: De eerste stof, welke in de plant ontstaat en ontstaan moet is steeds het protoplasma; in en door dit volgt dan pas de assimilatie en de vorming van andere verbindingen, zooals zetmeel, suiker, ruwvezel enz. Het protoplasma echter is een bepaalde scheikundige verbinding met hoog stikstofgehalte. Kon eens een beroemd natuuronderzoekcr zeggen: zonder phos- phores geen geheugen"\', men kan met nog meer recht zoggen: geen protoplasma". Ontbreekt een plant de stikstof geheel, dan groeit zij in \'t geheel niet, maar zij sterft, zoodra haar voedsel uit den bodem en de lucht moet halen. (Dit gebeurde bij mijn proe- ven niet, omdat het door mij samengestelde grondmengsel in de groote boeveelheid, die ik er van noodig had niet van de laatste sporen van voedsel kon worden ontdaan). Wordt een plant slechts een geringe hoeveelheid stikstof in opneembaren vorm ter beschikking gesteld, zoodat deze niet voldoende is voor een volledigen groei, dan vormt zij met behulp daarvan eerst zooveel protoplasma, cellen, bladeren enz. als maar eenigzins mogelijk is, waarna haar verdere groei gestaakt wordt. Zij sterft daarna echter niet onmiddelijk, maar hot protoplasma blijft nog lang daarna leven in en ver- vult zijn functeën op de gewone wijze; zijn levenskracht wordt zelfs in dit geval tot het uiterste verbruikt en het eindresultaat bijv. bij de suikerbiet is een kieino, maar in alle opzichte normaal gevormden plant, die zoo stikstofarm mogelijk en rijk aan droge stof en suiker is, m.a.w. een ideaal voor den suikerfabriekant, maar niet voor den bietenbouwer. Is daarentegen do voeding cener plant zeer of buiten- gewoon stikstofrijk, worden haar nog in de latere groeitijd- perken door den bodem of de bemesting grootere hoeveelheden van opneembare stikstofbemestingen toegevoerd, dan zal zij natuurlijk veel en onder bepaalde omstandigheden zooveel protoplasma vormen, dat de geheelc hoeveelheid hiervan onder overigens gunstige levensvoorwaarden niet meer tot zijn volle werking kan komen en dat een doel er van nog in het late

-ocr page 20-



		1«

		jaargetijde laat ons zeggen in den oogsttijd levendig werkzaam is. Weder op de suikerbiet toegepast, zou liet resultaat zijn een groote, bladerrijkc biet, die cene groot gewicht aan wor- tcls per bunder levert, maar die wat men in den gewonen zin des woords noemt niet rijp is als er geoogst moet worden, die rijk is aan water en aan stikstof houdende bcstanddcelen, doch arm aan suiker een bron van vreugde voor den bictenbouwcr, een schrik voor den suikerfabrikant. Wordt de stikstofbemesting tot het uiterste gedreven, dan kan de plant de stikstof op ^:t laatst in \'t geheel niet meer in protoplasma omzetten, maar men vindt ze onvoran- derd in het cel weefsel terug, m.a.w. Avij krijgen salpcterhou- dende bieten. Voor hetgeen omtrent suikerrijke en snikcrarme bieten gezegd is bieden mijn proeven van 1892 voldoende gronden. Maar ik ben met de stikstofbemesting niet zoover gegaan, dat ik bieten kreeg, waarin ik met opneembaar salpcterzuur heb kunnen aantoonen. Wat anders krijgt men als men een plant niet genoeg opneembare kali verschaft. Ongetwijfeld zijn wij omtrent de rol, welke do kali in het plantenleven speelt, nog geensins volledig op de hoogte, maar een belangrijke vingerwijzing in deze richting geeft ons een uitstekende proef, die Nobbe voor reeds 2\'.i jaren met boekweit, gekweekt als watercultuur nam. Het is hier tot .mijn levendige spijt niet de plaats meer bepaald over do uitkomsten dezer proef uit te weiden, maar het eerste besluit, dat er uit te trekken viel, wil ik althans kort mcdedcelen; het luidde: In kaliviij maar overigens van voldoend, plantcnvoedscl voorzien water groeit de plant evenals in zuiver water. Zij kan in dit geval niet assimilecren en neemt niet in gewicht toe, dewijl zonder kali geen zetmeel gevormd kan worden. Overweegt gij nu, dat het eerste product, hetwelk de plant voortbrengt en voortbrengen moet om verder te kunnen leven en groeien protoplasma is, het tweede zetmeel, hetwelk door het plasma in bepaalde ophoopingen - de chlorophylkor-

-ocr page 21-



		19

		rcltjes uit het uit den dampkring opgenomen koolzuur als corste product voortgebracht wordt en waaruit de overige stikstofvrije verbindingen, als druivensuiker, ruwvezcl, riet- suiker moeten ontstaan, dan zult gij het met mij eens zijn, als ik zeg: Ontbreekt het een plant geheel en al aan kali, dan kan zij evenmin groeien als wanneer haar de stiksrof geheel ont- brcekt, maar zij sterft na de kiemperiode, omdat zij niet kan assimilecrcn en geen zetmeel kan vormen. (Deze conclusie wordt niet verklaart door de uitkomsten mijner proeven, doch is gebasseerd op de proeven van Nobbe). Kan een plant naast een overschot van stikstof, phos- phorzuur, enz. ecu geringe, ontoereikende hoeveelheid kali opnemen, dan vormt zij eerst rijkelijk plasma, met het ontstaan waarvan de kali niet te maken heeft. Daarna vormt zij zoo- veel zetmeel, respect, suiker, en ruwvezcl als in overeenstem- ming is met de hoeveelheid opneembare kali. (Waarom deze werking der kali in nauw verband staat met do hoeveelheid, die er van beschikbaar is, hoewel zij niet zelf een bestanddeel vormt van zetmeel, suiker ruwvezel enz. laat zich van het tegenwoordige standpunt der wetenschap niet verklaren). Meer bepaald in ons geval kan men dit in de volgende woorden uitdrukken. Als een bietenplant naast groote hoevoelhcdon stikstof, phosphorzuur enz. over een onvoldoende hoeveelheid kali be- schikt, dan kan zij genoeg protoplasma maar niet in verhou- ding hiermede zetmeel vormen. De beperkte hoeveelheid hier- van verbruikt zij voor don bouw van celwanden, waaruit zij een zoo groot mogelijk blader- en wortolgebouw optrekt. Het zetmeel is echter niet voldoende om daarna de cellen met reservevoedscl (suiker) te vullen. Het laatste kan alleen ge- schieden door een normaal gevormde biet, n.1. een, die over voldoende kali beschikt. Zooals van zelf spreekt, heeft deze behoefte aan kali haar grenzen zoowel naar boven als naar boneden en over- schrijdt men deze, dan wordt wel de in verhouding tot do andere voedingsstoffen overvloedig gegeven kali niet direct

-ocr page 22-



		20

		schadelijk voor de ontwikkeling der bietcnplant, maar het te veel der kali blijft werkeloos en wordt door den suikerfabri- kant als een zeer ongewenschte verhooging van het zout- of aschgehalte in het sap teruggevonden. Ook voor deze stelling leverde de uitslag mijner proeven overal de noodige bewijzen. Niet even helder en duidelijk treden de uitkomsten bij de reeks proeven, waarbij het phosphorzuur trapsgewijze vcr- minderd werd, op den voorgrond. Dat deze voedingsstof even noodig is voor den groei dor planten in bet algemeen en voor de suikerbiet in het bijzonder, is nooit betwijfeld en komt bij mijn proeven duidelijk genoeg aan den dag. Evenmin u het aan twijfel onderhevig, dat de biet voor haar normale ont- wikkeling een bepaalde hoeveelheid phosphorzuur noodig hoeft, waarvan de vaststelling langs den vermolden weg gelukken moet. Ik verzoek u mij van nadere mcdedeelingen hieromtrent heden te verschoonon, dewijl ze mij als vanzelf zouden nood- zaken den strijd aan te binden tegen nog hcerschendc land- huishoudkundige theoretische en practische meeningen, waartoe ik niet het recht meen te hebben, omdat ik in dien strijd geen gebruik mag maken van de resultaten van proeven gedurende slechts één jaar. Er zijn echter eenige besluiten, die onmiddellijk uit de resultaten mijner proeven getrokken kunnen worden. Kan men nu uit dezelve ook practische wenken voor den bietenbouw afleiden en welke? Dit zal, naar ik vermoed de vraag zijn, die gij mij zonder meer zult stellen en die gij ik stem het gaarne toe het recht heb te stellen. Om misverstand en begripsverwarring in deze richting te voor- komen ben ik gedwongen hierop nader in te gaan. Zooals gezegd is moet men bij het verbouwen van sui- kerbieten minstens de kleinste hoeveelheid voedingsstoiïen aanbrengen, die voor de normale ontwikkeling der planten noodig is. Geeft men minder dan benadeelt men den groei; geeft men binnen bepaalde grenzen meer dan is dit niet schadelijk, onder bepaalde omstandigheden zelfs voordeelig,

-ocr page 23-



		21

		maar ccn belangrijk grootere gift veroorzaakt onwelkome vcr- scliijnselen bij den groei. Onze proeven toonden aan, dat hot mogelijk is in een bodem die zoo goed als geen plantenvocdsel bevat, een biet te verbouwen, die gemiddeld 800 G. weegt en 14% suiker bevat, wanneer men aan dien bodem per biet in opneembaren vorm toevoegt 2,9 G. stikstof, 1,2 G. phosphorzunr en 1,7 G. kali. Rekent men voor een H.A. op 70000 planten, dan wor- den voor de normale ontwikkeling biervan vereiscbt 203 K.G. stikstof, 84 K.G. pbosphorzuur en 119 K.G. kali, die aangc- bracbt kunnen worden met ongeveer 14<)0 K.G. cbilisalpeter, 600 K.G. superphosphaat (14%) en 1000 K.G. kaïnict. Het zal ecbter geen enkelen boer in het hoofd komen deze getallen als grondslag voor een bemesting der bieten- akkers te nomen en ik denk er ook niet aan ze daarvoor aan te bevelen. Geheel afgezien van do vragen, die mijne proeven in de pbospliorzuurreeks nog onbeantwoord lieten, bob ik de voornaamste reden daarvoor straks al met een enkel woord aangeroerd. Gij werkt niet als ik met een kunstmatig grond- mengsel, dat nagenoeg geen plantenvoedsel bevat, maar met grond, die altijd reeds ccn zekere boeveclUeid plantcnvoedendo verbindingen rijk is. Het is uw taak niet, zooals de mijne, de planten door bemesting alles toe te voeren, wat zij noodig hebben om te leven, maar alleen om dat wat in den grond ontbreekt aan te vullen. Nu zijn ecbter de cultuurgronden zeer verschillend wat hun gehalte aan plantcnvoedendo stoffen betreft. Zelfs de gronden, die voor den verbouw van suikerbieten gebruikt worden, zijn op dit punt sterk van elkaar onderscheiden. Hieruit kunt gij allereerst besluiten, dat er geen normaalmest bestaat, die voor suikerbieten noch voor eenig ander land- bouwgewas juist passend is en dat het zoeken naar een der- gelijk mengsel altijd vruchteloos blijven moet. Ten tweede volgt uit een en ander, dat de boer twee dingen kennen moot en wel de behoefte aan voedsel zijner planten en do hoevcel- heid voedsel, welke de bodem uit zich zelf zonder bemesting kan leveren.

-ocr page 24-



		22

		De gegevens hiervoor te verschaffen is ongetwijfeld de mocielijkc taak der tegenwoordige landbouwscheikundo. Dat mijn onderzoeken zich in de eerste richting bewogen zal n wel duidelijk geworden zijn, maar dat zij ook ten doel hadden in de tweede richting een schrede voorwaarts te komen zal zeker een korte verklaring behoeven. Ik veroorloof mij hieromtrent het volgende op te merken: "Kr was een tijd, dat men meende het gehalte van den bodem aan plantenvoodsel te kunnen bepalen door scheikun- dige analyse, maar men kwam tot de overtuiging, dat men in dit opzicht dwaalde, omdat de analytisch gevonden hoeveel- heid der in zuiver of koolzuurhoudend water, in verdund of geconcentreerd zoutzuur of in iets anders oplosbare bcstand- deelen niet overeenkomt met die, welke werkelijk door de plant wordt opgenomen. Het scheikundig grondonderzoek is derhalve in gevallen, waarin het niet te doen -is, om bodemgebroken op te sporen, bijv. het constateeren van schadelijk ijzeroxydulc, betrekkelijk groot te kort aan koolzure kalk. phosphorzuur en dergelijke, in de landbouwwetenschap cenigennate in miscrediet geraakt en zeer zeker met eenig recht, want het is de landbouw- vvetenschap bij haar vooruitgang niet gevolgd. Het blijft de vraag of men bij deze gebrekkige ontwik- kcling der grondanalysc niet langs anderen weg sneller kan vooruit streven en zulks is, naar ik meen niet onmogelijk of geheel uitgesloten. Vestigt gij uw blik nog eens op de gegeven tabellen en vooral op tabel UI, dan zal het u niet ontgaan, dat niet alleen overal met do hoeveelheid voedsel de opbrengst, het suikergehalte, de bladcrrijkheid der planten stijgt, maar ook haar gehalte aan stikstof, phosphorzuur en kali, ja dat de geheelc voedingsgeschiedenis van iedere plant zich getrouw afspiegelt in den opbrengst. ]iij de procfplanton, waarbij een groot te kort aan cenige voedingsstof den nadeeligen invloed van beteekenis op de opbrengst had, daalde het gehalte der droge stof (steeds met betrekking tot de gcheele plant: wortels en bladeren te zamen)

-ocr page 25-



		23

		wat de stikstof betreft tot beneden 0.90% het phosphorzuur 0.30% en de kali aangaat 0.40% Zooals talrijke, hier niet vermelde proefnemingen mij leerden, steeg¹, wanneer een overschot van de verschillende voedingsstoffen gegeven werd, het gehalte der droge stof aan stikstof tot boven 2% phosphorzuur 1% _ kali 3%, Do bieten van een gewonen akker zullen en kunnen zich in dit opzicht niet anders gedragen rlan mijn proef bieten; ook die zullen en moeten door het gehalte hunner opbrengst bij het einde van den groei als vanzelf mededcelen of zij goed of slecht gevoed zijn. Tot de uitersten, waartoe ik bij mijn proeven geraakte, zullen do bieten die op een gewonen akker verbouwd worden, wel niet komen, maar niettemin zullen zij toch naar do een of andere zijde overhellen en daardoor den verbouwer genoeg te denken en te besluiten geven. Nemen wij de volgende twee gevallen, die geen beelden cener vruchtbare fantasie zijn: In hei eerste geval werd geoogst In den oogst werd gevonden over de geheele plant berekend ove\'r de droge stof Kilo\'s Weten met een suiker- "/., stikstof ⁰/_u phosphorzuur % kali per Morgen gehalte van 7500 17% 0.8 0.4 1 in het tweede geval 10500 14 1.5 0.6 O.H dan meen ik het recht te hebben op grond van vroegere onderzoekingen te besluiten: In het eerste geval overtreft slechts het kaligchalte van den oogst min of meer de minimum-behoefte der planten aan kali; het is te verwachten, dat door een sterkere bemesting van stikstof, event. van stikstof en phosphorzuur de matige opbrengst zonder schade aan de deugdzaamheid te doen, verhoogd kan worden. Iu het tweede geval was de hoeveelheid stikstof, welke

-ocr page 26-



		24 de planten onder de gegeven onistandigliedcn verwerken konden, « klaarblijkelijk reeds overschreden; het pkospliorzuurgehaltc wees niet op gebrek aan deze voedingsstof en bleef dus do vraag te beantwoorden of door een bemesting niet kali (zooal niet door een directe voedende werking dan toch door een indirecten invloed op de bodcm-gesteldheid) een verhoogde opbrengst zonder benadeeling der kwaliteit zou te verkrijgen zijn. Aan mijn oorspronkelijk voornemen die vraag aan de hand van cenige u bekende bemestingsproevcn, bijv. die, welke met zooveel omzichtigheid en zorgvuldigheid door de H.H. Dr. Zsciiëye en Dit. Schauek genomen zijn, te beant- woorden, kan ik tot mijn leedwezen niet het oog op uw beperkten tijd geen uitvoering geven. Ik houd vast aan de reeds vóór een kwarteeuw door mij gedane uitspraak: Men kan eenigzins besluiten tot de hoeveelheid opneembaar plantenvoedsel in den grond, uit de analyse der laatstelijk van dien grond geoogste gewassen. Wanneer ik nog niet geneigd ben hieraan op voor de band liggende wijze practisch gevolg te geven, ja, wanneer ik u uitdrukkelijk verzoek mij in deze richting geen geweld aan te doen, dan is dit alleen, omdat > dergelijke conclussiën slechts gemaakt kunnen worden als men de uitkomsten der anatysen van veldgewassen op de grond- stcllingen der langs kunstmatigen weg vorkregen planton- analysen projecteerd,omdat deze grondstellingen onaangevochton moeten blijven en omdat tot vaststelling daarvan een enkel onderzoek niet voldoende is. De proeven zullen derhalve in dit jaar met ecnige wen- schelijke veranderingen en uitbreidingen\' nog eens herhaald en gecontroleerd worden. Is het mij gelukt, u door mijn mcdedcclingcn te over- tuigen, dat ik met mijne potproevcn heb gehad een practisch doel, ik wil zeggen: een even practisch doel als men steeds heeft met iedere bemestingproef op het open veld, en heb ik u do zekerheid gegeven, dat dit doel op den door mij inge- slagen, cigeuaardigen weg nog met meer zekerheid te bereiken is dan langs eenigon anderen, dan is ook liet doel mijner voordracht bereikt.

-ocr page 27-

_ Van wege de Maatschappij tot Verkoop van Hulpmest-

stoffen" zijn mede uitgegeven, en worden op franco aanvrage
gratis toegezonden:

a. Theorie en Practijk der bemesting, eene populaire
handleiding ten dienste van den Nederlandschen
Landbouw.

b. De aanwending van Kunstmeststoffen in tuinen

en boomgaarden en op kas- en kamer-
planten, Vrij naar het Duitsch van Pbof. De.
Paul Wagneb.

c. De bemesting der Indische tabaksgronden, met

een voorwoord van De. A. M. PEINS, Rijkslandbouw-
leeraar te Deventer.

d. De bemesting der Ko/fletuinen.

e. Thomasslakkenmeel en het ooi\'deelkundig

gebruik daarvan.

f. Menige wetenswaardigheden voor Landgébruikers.

en verschillende vlugschriften over het gebruik van:

BLOEMEN- en GAZONMEST, SUPERPHOSPHAATGIPS,
BORDEAUSCHE PAP, BASISCH PHOSPHORZURE KALK.

.e__t

^<3"*¹~~- _~~ -e>t

-ocr page 28-



		BEKROOND MET: Herediplo\'ma, 22 Eerste prijzen, 16 Bestuurs & 5 Tweede prijzen. ■ * i Maatschappij totVerkoop vanHulpmeststoffen IN NEDERLAND EN KOLONIËN, Gevestigd te ROTTERDAM en DORDRECHT. Correspondentie uitsluitend naar Dordrecht te richten. Leveranciers voor Rijlesproefvelden en andere Rijksinrichtingen VOLLEDIG ADRES voor: Stikstof, Phosphorzuur, Kali, Magnesia en Kalk- houdende Hulpmeststoffen ten dienste van den INHEEMSCHEN en KOLONIALEN LANDBOUW. Spccialihü (LfwmartiaSScnmcci\' Echtheid, Phosphobzuub en Fijnmeel gewaarborgd. ALLÉÉÏYËBKOOP van scheikundig zuivere, hoog geconcentreerde MttistoSbn voor OOFT en GROENTENTEELT, TUINBOUW en BLOEMISTERIJ LANDBOUWKALK \\

		Superphosphaatgips tot bewaring en verbetering der STALMEST. BASISCH PHOSPHORZÜRE KALK" als Veevoeder. Sproeimiddelen tegen Aardappelziekte en daarvoor benoodigde SPROEIMACHINES. Samengesteld NICOTINE ZWAVELPOEDER tot vernietiging v. insecten, enz. INJECTEUR GOH IN-TOESTEL tot het verdrijven der KOPBBWOEM, BITNAALD enz.

		KOSTELOOS ONDERZOEK der Hulpmeststoffen aan de liijkslandbouwproefstations, mits strikt wordt gehouden aan de voorgeschreven bepalingen. Telegbam-Adbes : HULPMEST" Dordrecht. Bell-Telephoon : 169 170 194 Dobdbeoht in Inter-communaalverkeer.