|
Z. oct.
299^ |
|||||||||
|
»«%
|
|||||||||
|
ww
|
|||||||||
|
-
|
|||||||||
|
.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
«
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
f
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
#
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
*
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
\'
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
m
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
f
|
|||||||||||||
|
<rO- Zsr5
|
|||||||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN
|
|||||||||||||
|
DOOR
|
|||||||||||||
|
MULTATULI.
|
|||||||||||||
|
Derde, met zorg: herziene druk.
|
|||||||||||||
|
Nijmkgen Arnhem,
GEBRs. E. & M. COHEN, 1T UTRECHT __
. U889.
|
|||||||||||||
|
A06000003557281B
|
|||||||||||||
|
0355
|
|||||||||||||
|
GEDRUKT BIJ KAREI. F. MISSET, ARNHEM.
|
|||
|
Ik acht hel noodig den lezer rneetedeelen dat
deze M1LLIOENEN-STUDIEN aanvankelijk be- stemd waren te verschynen als feuilleton in het dagblad whet Noorden." Al zeer spoedig echter zag ik my genoodzaakt mvn arbeid aftebreken, omdat de lezers van die courant, volgens de ver- zekering van de redaktie ev niets van begrepen." Ik hoop ditmaal gelukkiger te zyn. Mui/r.vruu.
Wiesbcuien, September 1873.
|
||||
|
.
|
|||||||
|
LANGS VELDEN EN WEGEN.
|
|||||
|
Ik schryf ditmaal niet voor burgerlui. Zelfs prinsen en geniën
wier inkomen iets minder mocht bedragen dan \'n zak guldens per Uur, worden beleefd of des-noods onbeleefd verzocht zich niet met myn geschryf te bemoeien. Willen zy zich beteren . . . d la bonne heure! A tout péché miséricorde, maar eerst . . . beterschap.
Ikzelf ben soldaat geweest, zei de pas bevorderde vice-korpo-
raal-titulair.. . En ook ik herinner me den tyd dat ik geen millionair was.
Jammer genoeg dat daartoe een minder sterk geheugen voldoen-
de wezen zou, dan waaronder ik gebukt ga. Maar hoe recent ook myn stand ver wisseling wezen moge,
toch voel ik een onweerstaanbare minachting voor m\'n arme ka- |
|||||
|
6
|
||||||||
|
MIU.IOKNKN-STUDIEN.
|
||||||||
|
meraden van gister, en ik beken ronduit niet instaat te styn my
optevoeren tot het verheven standpunt van dien anderen vice-kor- poraal, wiens bovenmenschelyk: «Vrouw, geef dien man \'n borrel" geboekstaafd is op de schoonste bladzy der Fastes van elke kazerne. In-weerwil echter van dien allerbeminnelyksten parvenu-trots,
word ik in sommige oogenblikken van zwakheid aangegrepen door \'n overblyfse\' van vorige goedhartigheid. -uQuo semel est imhuta re- cens" etc. Het schynt toch dat niets menschelyks me vreemd is, en dat de texla haren odor behoudt, al spoelden de golven der levenszce haar vry ruw heen-en-weder, jaren, jaren, jaren lang. . . \'t Is vervelend!
Hoe dit zy, ik wil ook burgerlu! of arme vorsten en verkeerd-
geborenen in de gelegenheid stellen deeltenemen aan myn feuille- ton, door hun den weg te wyzen die tot beterschap leidt, i. e. door hen millionairs te maken als anderen. Zoodra de allerarmste zóó ryk is, dat hy met z\'n geld geen raad weet, mag ieder my lezen. Wie er tegen dien tyd zal broodbakken of schoenmaken, jazelfs
hoe y>Het Noorden" \'t zal aanleggen om m\'n feuilleton gezet en gedrukt te krygen . . . dat weet ik niet. Maar m\'n bekommering daarover is niet groot, omdat ik in m\'n splinternieuwe funktien van richard, me niet behoef intelaten met staathuishoudkunde. Dat is \'n vak voor arme drommels. Lieve standgenooten! Myn levendige belangstelling in alles wat
U wedervaart, doet me hopen dat ook gy niet onverschillig zyt omtrent myn lief en leed. Weet dan dat ik gedurende de geheele maand Maart en de helft van April, my alleronaangenaamst heb moeten bezighouden met hoesten. Ook bismarck is onwel, en ik lees in de Kölnische Zeitung van 22 April, eerste blad, tweede blad- zyde, tweede kolom, reg. 14, vv. : nGraf Bismarck, der die Osterfeiertage in Varzin zubrachte, ist
dort erkrankt, so dass er die lieute «lalt findende Eröffnung iles Zollparlamentes Herrn Delbrück hat übfrlassc n mussen. Genauere» über seine Krankheit weiss man noch nicht; nur ist es nachgerade klar, dass wir uns auf haufige Unlerbrechungen der Thdtigkeit Bismarck\'s gefasst machen mussen, und der Preussische Staat sich darauj einrichten mtMS, auch ohne seinen berühmten Minister fertig zu werden. Die ondankbare nationaal-liberalen ! Dat hebt gy op uw geweten\'
o MONTESQUIEU, met uw onzinnig les hommes nemanquent jamais attx circonstances! Citroen MSMARCK is uitgeknepen. Het nummer van de courant die ik aanhaalde nee non numerut
omen misschien is 111. *) Nu dan, ik hoestte. Lang voor de vOslerfeiertage" moest ik Holland
verlaten, omdat m\'n longen daar niet langer verkozen te ademen, |
||||||||
|
*) Het nummer van de Courant tffet Noorden" waarin deze millioonen-
studien aanvingen, was van 5 Mei 1870. Zonder de minste bescheiden- heid meen ik te mogen, gelooven, dat de gebeurtenissen die cenige |
||||||||
|
LANGS VELDEN EN WEGEN\'. 7
|
|||||||||
|
en ik niet, als BISMARCK, \'n vEhrengeschenk" van de natie ontvangen
had om \'n landgoed te koopen, waar de lucht wat milder is dan in den Haag. Ik ging alzoo, adem zoekende en verademing, naar Duitschland, waar ik bovendien iets te verrichten had. Zwervend tusschen Ryn en Mein, Oder en Moezel... De Moezel is prachtig, lieve mede-millionairs! Bezoekt haar eens,
die lieve MOSELLA, en zegt of \'t niet waar is, wat AUSONIUS ik meen in de 3de eeuw, maar kan \'t niet naslaan, want ik verheug me hartelyk in \'n kalmtegevende absentie van alle boeken ja, onderzoekt eens of \'t overdreven is wat die heidensche schryver van de bevallige jonkvrouw zegt, die na zooveel minzieke meanders sedert haar kindsheid by Trier, eindelyk zich kwasi besiegt, maar inderdaad zegevierend in de armen werpt van den flinken manne- lyken Ryn by Coblenz... By Conflitente*.\' Hooit ge, taalkenneis en standgenooten: conflu-
entes! Daar vloeien ze in \'n, de Schicksalt; ik weet niet of\'t woord \'n meervoud toelaat, maar wat geeft \'n millionair om taal! de verdere lotgevallen dan, van den bruigom uit Helvetie en de Luxemburgsche verloofde. Schuchter was ze.. .maar begeerig. Tel- kens schynt ze te vlieden. . .telkens blykt er dat haar vlucht gemaakt was, liefelyk-valsch, aanhalig-vrouwelyk, fatsoenlyk, eerbaar en dar- tel, wellustig en kuisch. Welzeker zag ze den Ryn van verre aan- komen ! Wel wis en waarachtig wist ze dat hy voor haar, zy voor hem bestemd was.. . En de oeverbewoners van het\') water, het groote water, van den
Germaanschen maschaschabe. . .als bezorgde ouders vraagden zy zich af, of hun ^orsche lieveling paren zou ? Hy is te jong, zeiden de Zwitsers. Zie, ter-nauwernood draagt
hy den kahn op z\'n rug, dien \'n gems zou doen kentelen. Maar sterk voor z\'n jaren is hy. Sterk? Nogal ... zei \'n ander, maar wild en onrustig. Il
faut que jeunesse paste, \'t Zal wel beteren voor . . . Voor wat? vraag ik. Vóór z\'n dood? Vóór Emmerik en Lobith,
waar nog altyd in 1878 ik kan \'t met getuigen staven! kantoren zyn met uniformlui die koffers en valiezen doorsnuffelen ? |
|||||||||
|
maanden daarna dit jaar maakten tot een der belangryksten in de
Wereldgeschiedenis, en tevens bismarck\'s voortdurende bruikbaarheid als Pruisisch minister en Bondskanselier nogal voldoende hebben gestaafd, \'n eigenaardig relief geven aan de woorden waarmede ik hier de on- dankbare zottemy der «liberalen" brandmerkte. Ik erken echter dat m\'n zelfverheffing op \'t profetisch karakter van deze sarkasme plat neervalt, indien \'t m\'n lot blyven mocht steeds te-doen te hebhen met lezers: »die er niets van begrypen." ") Ryn, eigenlyk Rhyn of Hryn (p\') beduidt, als Rhoer, Rhön, Rhoon,
Rhone, Arno, Aar en veel riviernamen meer, de stroom. Het woord is \'n onomatopee die men by alle volken vindt. |
|||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Voor hy philisterig-laag en plat wordt ? Vóór den modder ? Vóór
Katwyk ? O HELMERS! Eigenlyk hond ik niet van u, maar toch vind ik\'t
lief dat ge \'t bejammert al zy \'t dan maar in rympjes die jeugd en zulke manbaarheid te zien ondergaan in zóó\'n ouderdom. Maar dat wisten ze niet, de Elzassers en Radcnsers die den Tor- senen knaap zagen opgroeien tot jongeling, en waarlyk niet kla- gen konden over gebrek aan kracht, al werd er wat gecomméreerd over de wyze waarop hy nu-en-dan die kracht verspilde naar jongelui \'s manier . . . Alle mooie meisjes myn! zei de Ryn, en gaf er niet om of
er leelyke waren onder die mooie. Zoo als jongelui gewoon zyn alweer. Appetyt geldt voor smaak,
in die jaren. Later wordt men keuriger. Nog later blasé. Eindelyk tterjoi\'ité. En die toestand wordt aan fynheid van smaak toegeschre- ven. Maar ik geloof er niets van. Nous ne quitlons jamais nos vices, r,e sont eta; qni nous quittent. Nu, als ik \'n Vice was, deed ik dat ook. \'t Moet een ondankbaar werk zyn menschen te regeeren, en Koning Vice wordt voor al z\'n moeite nog uitgescholden toe, door alle moralisten. Alle mooie meisjes myn! zei de Ryn, en speelde den don
JUAX. nln jedes Stiidtchen find\' ich mein Mi\'tdchen . . . Eén ? Honderd, duizend . . . millioenen!
Kom maar mee, lief Anna.-bronnelje. Hier, Mariechen-frrac/i /
Wo bleibt denn mein allerliebstes Waldquellchen! Ach, was \'t je zoo benauwd daar in die Schlucht! Arm kind ik aanbid je, dat spreekt vanzelf - - om uwentwille heb ik de reis uit de hooglanden gemaakt . . . kom mee naar Holland . . . En Waldquellchen valt in den strik, en merkt al gauw dat ze
niet gehuwd is, maar slechts No. iooi geworden in den harem van haar ondeugenden minnaar. Als \'n tamme wyfjes-olifant helpt ze andere olifanten vangen, al
zyn \'t dan geen mannetjes, als op Ceylon. Elk straaltje, elke bron, elke beek eerst jammerend als de
bedrogen ei.vira zingt weldra mee in \'t algemeene koor: Reich mir die Hand, mein Leben,
Komm in mein Schloss mil mir . . . O, die koppelaarsters!
En jonkvrouw MOSELLA wacht!
Zou hy komen?
Ik zal me houden alsof ik hem niet ontmoeten wil.
|
|||||
|
LANGS VELDEN EN WEGEN. 9
|
|||||
|
En ze wendt rechts.
Toch zou ik graag weten of hij nadert . . .
En ze kykt om. Hy moet niet denken dat ik om hem verlegen ben...
Rechtsom! Waar blyft hy toch ? \'t Is niet uittehouden...
Linksom! Wat verbeeldt hy zich wel! Meent hy dat ik den weg naar
zee niet zou kunnen vinden zonder hèm ?... Rechts weer, links weer, terug, vooruit, schuins, krom, scheef,
oost, west... waarheen toch ? Och, die arme verliefde jonkvrouw MOSELLA! Dan hoopt ze alles, dan niets meer. Opgetogen is ze.. . hy zal
komen .. . snel nu, niet gevreesd, hem in de armen! Helaas!
Daar heeft zich de ondeugd geëncanailleerd met die vuile
Mein? Is \'t geen schande? Dat hadden booze tongen haar overgebracht, en ze was wel drie
kilometers lang wanhopend. Het baatte niet dat een der voorouders van m\'n kinderen
een winneberg-beilstein, naar ik meen haar moed insprak. Hy is jong, lieve Moezel. Ik ben zeker dat de Mein je
niet schaden zal, ze heeft Frankforter beursmanieren, en dat bevalt niet op-den-duur. Houd moed en blyf mooi, dan is er nog altyd kans.. . De Moezel wou zich verdrinken. Maar \'n rivier komt daar zel-
den toe. En ook anderen doen \'t niet spoedig. Er zyn weinig ongelukkige liefden. .. tenzy men en zoo be-
hoort het misschien de vervelende niet-ongelukkige meerekene. MOSELLA maar om \'s hemels wil vertel \'t niet verder
wreekte zich door wat koketteeren met haar buurtjes. Ze moest toch zorgen niet uittedrogen voor de ware bruigom
kwam... Weer een bericht. Die Frau Schneidermeisterinn had -nam Brun-
nen" daar is de beurs, het corso, het Jorum der Duitsche bakers aan Frau ... Wat anders-ï\'nn verteld, dat de langverwachte Lo- velace zich verloopen had met de Lahn... |
|||||
|
IO MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Ja, ja, lieve MOSELLA:
Bes est sollicili plena timoris amor!
Eindelyk was er feest te Coblenz, en by \'t vallen van de gor-
dyn zei de oude brave voogd die de jongelui zegende: »(zich tot het publiek keeremle) Zoo ziet men dat trouwe liefde altyd bekroond wordt." |
|||||
|
STACCATA, DE AUTEUR EN ANDERE RUÏNES.
|
|||||
|
Maar niet om de liefde-menuet te schetsen van Moezel en Ryn
die ge trouwens op elk spoorkaartje van centraal Europa heel choregrafisch op uw gemak kunt beschouwen heb ik u toege- sproken, lieve mede-ryken. Ik wil u m\'n pasverworven schatten toonen, en tegelykertyd anderen opwekken nieetedelven in den myn die me voor \'n paar nachten ontsloten werd. Vóór alles eisch ik stipt onvoorwaardelyk geloof. Dit zal u te
gemakkelyker vallen, omdat m\'n verhaal \'n byzonder theolo- gische tint heeft. Want er komt van aardmannetjes en kobolden in, en zulke dingen zyn lichter te verteren dan onwaarheden die voor de hand liggen. Ik zou u niet durven opdringen dat 2 x 2=^5 is, maar ietwat spokery zal uw gezond verstand niet in oproer brengen. Althans . . . Ik was dan te Wiesbaden, en voor \'t eerst sedert vele weken
verruimde zich myn borst. Indien niet m\'n geboorte-akte over de |
|||||
|
!2 MIU.IOENEN-STUIMEN.
|
|||||
|
vyftig jaren oud was, zou ik nog altyd in verzoeking komen te
hopen op \'n jongen dood aan romantische tering. En wie weet wat er nog gebeurt. Maar ik vrees er voor als ik te Wiesbaden blyf, want de lucht is hier zoo zacht dat doodgravers en bidders hun patiënten van elders moeten ontbieden, om niet genoodzaakt te zyn zichzelf te begraven uit armoed. Al m\'n lezers kennen zeker de ruïne Sonnenberg. Dat is \'t over-
blyfsel van \'n slot, aan welks bouw een der vele Adolfen van Nas- sau, die Duitsch Keizer geweest is \'t geen en parenthese niet veel zeggen wil veel onderdanen-moeite besteed had. De bouw- val bestaat uit \'n groep verspreide stukken muur, hier en daar nog kampend met den plantengroei die sedert eeuwen \'n parle- menterig: die loi de la, que je m\'y mette schynt te willen toepas- sen. Op andere plekken, ja byna doorgaande, is die oppozitie op \'t kussen gekomen, en men heeft moeite met eenige juistheid te bepalen hoeveel heeredienst die Nassausche graaf ter zyner beschik- king had, en hoe dik de muren moesten zyn om hem te bescher- men tegen de al te onbescheiden liefde van z\'n onderdanen. De brokstukken eahter die overbleven, zyn ruim voldoende om te oordeelen over het ontbrekende. Eén deel van \'t geheel, \'n toren, is minder geschonden dan de
rest, en dit is by veel ruïnen het geval. Misschien wel omdat mos- plantjes, struik en boom die yverige vernielingswerktuigen van den Tyd meer moeite hebben om naby, tegen, op, of in torens vasten voet te krygen. En o gruwel! alweer als by veel andere ruïnen, zyn sommige
brokken muur . . . gerestaureerd! Dien onzin vindt men overal. Ik ken, ook in ons land, bouw-
vallen die door de vaderlyke zorg van stads- of dorpsbestuur heel netjes bepleisterd en gewit zyn. In godsnaam! Zulke lut moeten er ook wezen. Maar ik wenschte de natiën genoeg smaak, gevoel en verstand toe, om hun geen eereplaats aantewyzen in \'n gemeente- bestuur. Overal elders kunnen zy als metselaars of opperlui en stukadoors inderdaad nuttig zyn. Ik verklaar uitdrukkelyk, dat deze uitval tegen ruïne-bedervers
volstrekt niets te maken heeft, noch met Lahnstein, dat door een ryken Engelschman »op spekulatie" herbouwd is, noch met den Stolzenfels, het slot dat de vorige koning van Pruisen nrestauriren" liet, noch met andere kastelen langs den Ryn, waarop zich konink- lyke wansmaak oefende, noch met de afwerking van den Keulschen Dom \'t malste anachronisme dat men zich denken kan neen, ik wil niemand beleedigen. Waarom ook, daar uitlachen voldoende is?
Nu, om te lachen is het, zoo netjes men dien Sonnenbergschen
toren Drestaurirt" heeft. Toen ik hem voor veertien jaren \'t eerst zag, had hy iets eerwaardigs, en het vschauderte" den tourïst by de vrees dat die steenen trap van-binnen, en zelfs de later ten- behoeve van bezoekers aangebrachte buitentrap, bezwyken zou onder z\'n tred. Thans. . . geen nood meer, noch voor halsbreken noch voor romantiek. Mocht het den Pruisischen Staat eenmaal in den zin komen
|
|||||
|
STACCATA, DE AUTEUR EN ANDERE RUÏNES. 13
|
|||||
|
er is een deficit in de Bondskas, en dat zal er niet beter op wor-
den, nu Schwartzburg gratie vraagt voor z*n Statrieular-Beitrage dien toren rentabel te maken door \'t uitsteken van \'11 bordje: mSblirte Zimmer zu vermiethen, dan behoeft men niet bevreesd te zyn voor invallen. Er zyn moderne woningen in den Haag,, die ik minder vertrouw. Maar \'t zal veel afhangen van het meubilair en den prys, of de
zaak over \'t geheel aannemelyk is. En die conciërge moet er uit.
Want de Pruisische Staat heeft er een conciërge in geplaatst,
sedert de annexatie van Nassau en de overname van den toren die vroeger aan de gemeente Sonnenberg behoorde. Die man houdt zich op in de eerste verdieping. Daar vertelt hy
u hoe oud, hoe hoog en hoe dik de muren zyn. Hy opent een valluik, en verzekert dat daarin vroeger de gevangenen werden bewaard. . . god-bewaar-ons voor zulke bewaringen! Hy tracht u \'n paar zeer slecht uitgevoerde fotografien van \'t kasteel en het dorp Sonnenberg te verkoopen, en neemt fooien aan. Kortom: \'n komplete gids, d. w. z. \'n allerinkompleetst instrument. Tusschen de brokstukken muur, die hier-en-daar uit den grond
steken als de laatst-overgebleven kiezen van een nog niet geheel tandeloos besje, heeft de pachter van het omliggend terrein op geschikte plekjes tafels en stoelen geplaatst, waar men «verfris- ichingen" bekomen kan. By mooi weer wordt Sonnenberg druk bezocht, en wonder is
het niet. Want behalve het genot dat de waarlyk schoone omtrek den bezoeker aanbiedt, heerscht er in den kuil waar Keizer adolf op grond van onnaspoorlyke vestingbouwkundige regelen, zyn ver- sterking liet aanleggen, een kalmte die aangenaam verpoost van de drukte der heele- halve- kwart- (of in \'t geheel geen-) monde in \'t Wiesbader Kurhaus. Toen ik, voor \'t eerst na veertien jaar, eenige weken geleden
de Sonnenbergsche ruïne weer bezocht, was \'t vinnig koud. Almanak en couranten-reklame hadden verkondigd dat de Somersaison be- gonnen was, maar de koppige Wirth die Keizer adolf na een vry lange reeks van tusschenregeeringen was opgevolgd, dacht er anders over. De groene tafeltjes en stoelen waarachtig, ze waren eens geverwd geweest die bestemd schenen des-zomers de plekjes te garneeren, waar \'t schoone uitzicht bezoekers lokken moet, lagen nog op-elkaar gestapeld onder een half ingestort afdak dat zich met moeite vastklemde aan \'t overschot van de burgtkapel, of hier-en-daar als doode musschen met de poten omhoog, \'t Zag er melankoliek uit. En de herberg zelf droeg overal blyken van ver- waarloozing. \'t Is mogelyk dat de eigenaar zich voor zyn hoofd- kwartier weinig moeite behoeft te geven, daar de zomergasten ge- woonlijk niet daar, maar op hoogere punten van den bouwvalgroep plaats nemen, maar dan bleek er toch dat Herr Sonnemvirtli en de zynen weinig last hadden van schoonheidsgevoel, en geen hand meer uitstaken dan door \'t Geschaft volstrekt gevorderd werd. Slechts twee halfverrotte, uit ongeschaafd hout saamgestelde tafeltjes, |
|||||
|
14 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
met een paar ruwe vuile herbergbanken, noodigden en niet zeer
dringend waarlyk den bezoeker uit, plaats te nemen. Nu, wie als ik, wat vermoeid was van de wandeling, nam \'t zoo
nauw niet. Ik ging zitten, en bestelde: \'nen Hollander Ik wed drie tegen één dat er tusschen Schelde en Dollart een
paar millioen individuen wonen, die zich verbeelden te weten wat n Hollander is. Ieder heeft daarover zyn eigen denkbeelden. Ik ook. Jesuispayé
pour cela! In den omtrek van Mainz beduidt dit woord een stuk Schwarzbrot
mit Senf und Küse, Men betaalt daarvoor een kleinigheid, ik meen zes of acht kreutzers, naarmate van de deftigheid der plaats waar \'t servirt wordt. Op zeer deftige plaatsen wordt zoo\'n ding in \'t geheel niet servirt<\' Wanneer* men nu nagaat dat \'n andere Hollander ik bedoel
nu een der door helmers bezongenen by z\'n geboorte een negatieve bezitting meebrengt, gelyk staande met een driemillioenste aandeel in de grandiose Nederlandsche staatsschuld ... als men voorts die zes of acht kreutzers vergelykt met den staat van onze pensioenen niet zonder acht te slaan op de kumulatien, die door de betrokken gealimenteerden »allerbillykst" worden gevonden dan moet men erkennen dat zoo\'n Hollander van brood, mostert en kaas onbegrypelyk goedkoop is. En in die overtuiging at ik hem op.
Keizer ADOLF\'S opvolger, een oud man, liep heen-en-weer alsof
hy wat uitvoerde. Twee minderjarige jongelui met iets als mutsjes op \'t hoofd, die door kleur en grootte aan roode ouwels deden denken, wilden drie kreutzers minder betalen, dan een der dienende meisjes voor het door hen genotene gevorderd had. Zy vloekten en raasden. De arme meid werd bedolven onder Donnerwetlera. Dass is nun wirklieh zu kolossal.
De lezer wordt verzocht dit zu scherp te accentueeren, want daarin
ligt het zwaartepunt van de fraze. Cuvier rekonstrueerde een heelen mastodont uit \'n klein vezeltje van de lichen waarmee \'t beest z\'n laatste maal had gedaan. Een ziele-CUVlER moet, om z\'n vak te verstaan, \'n volkomen student van Goslar of Heidelberg weten saamtestellen uit \'n slechts eenmaal gehoord zu. Voyons:
»Ik, Friedrich Plump, der Wissenschaften Zbgling . . .
Vertaal niet: zuigeling, asjeblieft!
... ik voedsterzoon van de alma maler in Bierstadt, ridder van
Pjeije, Kneij>e en straatschendery, ik die in m\'n eerste jaar miclt zweimal geschlagen habe, ik die gevreesd word door Füchse en niet ongeacht ben bei hemoosten Hüuptern, ik die \'t heele Oommerz- Liederbuch auswendig ken, ik die . .. |
|||||
|
STACCATA, DE AUTEUR EN ANDERE RUÏXES.
|
|||||||
|
5
|
|||||||
|
Volgt: al de kwalifikatien van \'t roodgeouwelde ik.
.. .ik heb veel kolossaals gezien. Sudavi et alai. ..
O god, ik word verdrietig. Kerel, als je \'t eerste woord van dien
versregel had uitgesproken, ik had je aangevlogen. Nu, \'t komt hierop neer dat z\'n beouwelde ikheid nooit iets zóó
kolossaals had gezien als die drie kreutzers te veel. Ik wensch hem tyd van leven om meer te zien. Er is kans op. Het uitgescholden meisje wees verlegen op den principaal die
by \'t fragment burchtkapel met veel moeite, want hy was zeer oud eenige steenen verlegde. De goeie stumpert strompel- de den vyand te-gemoet, en scheen de donnerwetters te willen trotseeren. Maar ter-halver-wege bedacht hy zich, en ging \'t huis in om hulp te halen naar \'t scheen, want oogenblikkelyk daarna vertoonde zich een vrouwspersoon die heel kordaat op de schreeu- wen aanstapte. Ze was mager en zag er onaanzienlyk uit. Alleen de oogen spraken
van iets beters dan \'t katoenen japonnetje waarin ze heel anspruchs- los gekleed was. Maar dit zag ik eerst later, toen ik haar herkende. Want, lezer ik houd niet van verrassingen ik zal u maar terstond vertellen dat ik veertien jaar geleden, toen ik nog iets minder moê was dan nu, een gansch uur met haar op het plat van den Sonnenberger toren had doorgebracht. En alweer om- dat ik niet van schryvers-taktiek houd denk niet dat die ont- moeting zeer interessant was. Ik had haar niet eens verleid, iets dat ik anders by zulke gelegenheden terstond doe. Misschien had ik kiespyn of zoo-iets, in den zomer van \'56. Wat me in haar aantrok ik spreek nu van myn laatst be-
zoek was haar gang. Ook daaruit kon cuvier iets samenstellen. Die tred zei: »Ik heb alles gehoord wat er gesproken werd. Die twee jon-
gens ... Buben zal ze gedacht hebben. Zoo\'n herbergkind heeft geen ver-
stand van akademische waardigheden. ... die twee Buben hebben de meid uitgescholden. Der Valer .. .
Dat lidwoord is aardig in \'t Duitsch. Er is iets gemoedelyks in.
De Italianen doen \'t ook. . . . der Vater ist alt und fiirchtet sich. Ich nicht, ich!
Dat was \'n mooier ik dan van den rooien ouwel!
Zóó stapte ze.
Daar ik aan de groene tafel drie gulden had verloren, en dus
graag iets wou terugwinnen, al was \'t dan maar voor \'n kreutzer of wat Cuviérisme, luisterde ik scherp toe. . |
|||||||
|
l6 MILUOENEN-STUDIEN.
Langzaam maar zeer regelmatig, alsof ze haar schreden telde
om den weg te meten, naderde zy de donderende Ajaxen: Meine Herren . . . Sie hahen genossen ? . . .
Gottsacraments Üonnerwetter . . ,
Sie hahen genossen ?
- Kolossal! Au/ Ekre, zu kolossal, Donnerivell. . .
Filr \'s Witter schulden Sie r/ar nichls, junger Herr. Sie hal/en
genossen ? Omelet, Schwarzlirot, Schinken, Bier, Gottsdonner. . .
Omelet, Schwarzhrot, Schinken, alles zweimal. Bier... drei Fla-
schen. Sie bezahlen . . . Zooveel! Ik weet de som niet, en niemand zal er nieuwsgierig
naar zyn. Maar wel herinner ik my de handbeweging waarmee ze na \'t uitspreken van haren eisch, als \'t ware een punt zette op de tafel, \'n punt dat opwoog tegen oceanen van donnerwetters: /stac- cato ! De jongelui . . . betaalden, en durfden niet yehörig uitvloeken
voor de vrouw of \'t meisje, dit weet ik niet vertrokken was. »Zu kolossaL\'" verzekerden de twee vrienden om-stryd, by\'t ver-
laten van de plek. En ze schenen elkaar op \'t woord te gelooven met zekere berusting die ik in wysgeeren niet pryzenswaardig vind. Zeide ik reeds dat ze mager was, en leelyk ? Nu, dat is ze. Wat
me in haar aantrok, was de eenvoudige menniste vastheid waar- mee ze die zaak behandelde, en eerst eenige oogenblikken later klonk me haar »Sie hahen genossen?" . . . uitgesproken als: »da;irop komt de zaak neer, met je gevloek heb ik niet te maken" in de ooren, als vage naklank van \'n vroeger gehoord lied. \'t Schynt dat ze in \'56, toen we samen op den toren zaten, iets gezegd had wat daarop leek, schoon ik me niet herinner met haar te hebben gedonnerwettert of over kreutzers gekibbeld. Dat ze toch my niet herkend had, was duidelyk. Misschien zou
dit wel \'t geval geweest zyn wanneer ik in zekere stemming gespro- ken had. Maar m\'n zwygen en \'t opkruimelen van \'n taaien Hol- lander kon onmogelyk gelyken op \'n half-vergeten melodie. En wie weet ook hoevéél liederen ze op dien toren heeft moeten aanhoo- ren, in de dagen toen ze minder leelyk was en nog smaak vond in reizende troubadours! Nu was ze gesel:!., dat kan ik verzekeren. Zóó gesetzt, dat ze
meer dan ooit geschikt leek voor \'t ambt van conciërge. Maar de moralisten die \'t ergerlyk vonden dat een nogal mooi jong meisjen oude torens laat kyken aan \'n vreemdelingen haar eerst dan daar- toe bekwaam rekenen, als ze door Gesetztheid vaster staat op clien uitgesleten steenen wenteltrap . . . rekenden buiten den waard misschien, buiten hi.smakck zeker. Buiten den waard. Dit wil ik niet onderzoeken. Ik laat onbeslist
of er verband was tusschen \'t Geschaft van den vader, de waarlyk schoone oogen en het torenklimmen van Frdulein ... ik wil grif- fermeerd worden als ik haar naam weet. |
|||||
|
..
|
|||||
|
STACCATA, DE AUTEUR EN ANDERE RUÏNES. 17
|
|||||||
|
Buiten bismarck. Ziehier hoe die booze landweer-kurasier-gene-
raal hy is diplomaat ook, en zelfs staatsman den moralisten \'n poets gespeeld heeft. Juffrouw staccata moet, als ik wèl reken, in 1865 zoowat der-
tig jaren oud geweest zyn. Sedert tien, twaalf jaren misschien langer had ze zich als cicerone van allerlei vreemdelingen be- wogen op den smallen wenteltrap van den Sonnenberger toren. Met angst zagen de moralisten haar gevaarlyk dalen en nog ge- vaarlyker stygen. Want wie den weg wyst gaat vóór . . . denk eens! Ze bespiedden eiken rimpel die wel de goedheid had zich te vertoonen op STACCATA\'s gelaat. Ze hielden boek van de moeder- vlekjes en sproetjes die de zedelykheid gaande-weg zouden te-hulp komen. »Nog één halfjaar" riepen ze, en \'t levenssaizoen der starre vroomheid is aangebroken! Weldra zullen we zonder rilling den jeugdigen tourist op \'t plat van den toren zien, op de derde ver- dieping, op de tweede, ja, in den kelder als \'t wezen moet! Nog één bevalligheid afgedankt, en staccata is.de onze. Dan zal ze ... En de moralisten berekenden dat er vroom hout zou te snyden
zyn uit het gewas van STACCATA\'s welig opschietende leelykheid. Ik geloof dat ze \'r al aan dachten \'n behoorlyk seminarium opte- zetten in \'t gewelf waar Keizer adoi.f z\'n onderdanen beschermde tegen guur weer. Maar zie, juist toen de grap beginnen zou, komt die bismarck
met z\'n annexatien. Koning george ... weg! Keurvorst van Hessen... weg! Frankfort... weg! Och, dat arme Frankfort! Juist had het met veel ophef z\'n jubelfeest van fimfzic/jahrige Wiederherstellung als freie Deutsche Reichstadt" gevierd! En eindeijk, Hertog adolf van Nassau .. . weg! De Pruisen namen \'t land. Ze namen de hertogelyke lusthoven,
kastelen, tuinen, oranjerien. Ze namen \'alles. Ook sloegen ze hier en daar wat stuk. Zie den nu ledigen en
verwaarloosden botanischen-tuin, en de beelden op de tinnen van \'t slot, te Biberich. Die Pruisen namen ook Sonnenberg, dorp en bouwval beide.
De grond nu, waarop die ruïne staat, schynt te hebben behoord
aan de gemeente die dan ook waarschynlyk de pachtgelden ont- ving van den Sonnenwirth. Maar wie wat bezit moet het onderhouden, en die toren, de pièce
de résislance van \'t menu, gedroeg zich slecht. Hy permitteerde zich er slordig uittezien. Ik voor my beweer dat de Sonnenberger gemeenteraad ongelyk had hem dit kwalyk te nemen, en durfden eerzamen burgemeester vragen, welk figuur hy maken zou, als men hem zeshonderd jaar in wind en regen had laten staan ? Hoe dit zy, de Pruisische Staat kocht den toren. En ik oud-
adjunktkommies by \'n cour des comptes ik ben nog altyd zeer nieuwsgierig te weten op welk hoofd der begrooting die enorme zysprong op \'t gebied der financiën geaffekteerd is. «Aankoop, herstel, bewaring, van vaderlandsche monumenten?"
Eilieve, vaderlandsch ? De gekroonde voorgangers van staccata\'s
papa waren Nassauers, en \'t woord: Pruisen (borussia) was, meen ik, nog niet anders bekend dan als byklank van Rus, Brus, (boreas) millioenen-studien. 2
|
|||||||
|
18
|
||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
iets heel onkristelyks in \'t Noorden, waaraan men eigenlyk geen
behoorlyken naam wist te geven. «Aankoop?" Goed. «Bewaring ?" Goed. Dit weten wy, wat eenmaal
door Pruisen genomen is of gekocht, dat wordt inderdaad bewaard. Maar... «herstel ?"
Precies! Nu komen we op de stukadoors-epizode. En dat zou de
moralisten niet gehinderd hebben. Maar de in 1866 volrype stac- CATA werd, juist op \'t oogenblik dat zy een boekerigen indruk be- gon te voelen en meetedeelen, vervangen door \'n gewezen Pruisi- schen onderofficier die »;u cïviler Besorgung berechtigt war." Zie nu eens, lieve lezer ik hoop dat ge lezen kunt... er zyn
lezers die \'t niet kunnen zie nu, hoe ik op echthoratiaansche manier het nuttige met het aangename verbind. Ik geef u daar, zonder prysverhooging van dit feuilleton, zoo maar pratende entrr la poire et Ie fromage de oplossing van de annexatie-politiek. De heele bereddering van \'66 had geen ander doel dan Pruisische onderofficieren aan \'n baantje te helpen. Men jaagt \'n Koning of Hertog weg, men neemt z\'n land, men koopt de oude torens, laat ze pleisteren en witten, zet er \'n verloopen serjant in, et Ie tour ett fait. Ik ga terstond \'n brief aan bi.smarck schryven om hem te vertellen dat de abdy te Wyk by Duurstede netjes gewit is «door \'n ringetje te halen" zeggen de bakers en gereed om \'n afgedankten Feldwebel met gele knevels, witte wenkbrauwen en halftoegeknepen varkensoogen zie zekere Germaansche vorsten- portretten ordentelyk te logeeren. Te Hrederode zal wel plaats wezen voor \'n korporaal. Doch daar zit nog hier en daar mos tus- schen de voegen ... weg met die vuiligheid ! |
||||||||
|
I
|
||||||||
|
BERGPOËZIE.
|
|||||
|
Marryat vertelt ergens dat \'n jong zeemannetje misselyk werd
toen hy voor \'t eerst aan wal stapte. De knaap was aan-boord ter-wereld gekomen, en zóó gewoon geraakt aan wiegelen, hobbelen, horten, stooten en geschommel, dat de onbewegelyke bodem van het land hem z\'n evenwicht deed verliezen. Toen ik die historie las \'t is lang geleden, want ik lees niet meer sedert men my, wreed genoeg, heeft gedwongen iets als schryver te zyn hield ik haar voor\'n auteursverzinsel. Later zag ik in, ongelyk te hebben, of liever ik begreep de mogelykheid daarvan, nadat ik albatrossen en kaapsche duiven, die bevallige reuzevlinders van de zee, onpasse- lyk had zien worden, zoodra ze waren aangeland op \'t dek van \'n schip, iets als vasten grond voor wezens die gewoon zyn in den orkaan te zwieren en uitterusten op de kruin der golven. Iets dergelyks nu valt optemerken by hen die, in \'n vlak land
geboren, voor \'t eerst in bergstreken komen. Of ook, omgekeerd, |
|||||
|
20 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
een Zwitser zeeziek wordt, als men hem onverwachts overplaatst
in \'n Hollandsche wei, weet ik niet. En misschien is \'t niet altyd zeeziekte die den Lowlander be-
vangt, by \'t stygen en dalen in \'t hoogland. Geheel juist beschryven kan ik den indruk niet, vooral daar die veelal afhangt van voor- beschikking tot mooivinden of tot het tegendeel, maar zeker is er iets eigenaardigs in. Schryvers en verzenmakers, jazelfs dichters en wetgevers hebben vaak gespeculeerd op «boven de zee"-hoog- te, en dat neem ik kwalyk. Wel schreef ikzelf eens in \'n bui van vers-knoeien...
Ik stel namelyk die liefhebbery niet hooger dan \'t wroeten in
de rebus van \'n illustratie, en dergelyke kinderachtigheden. ... ikzelf rymde eens op my, zy, ry of \'n andere y :
Men is zyn God op bergen meer naby . ..
Maar men bedenke dat ik jong was, en niet speculeerde met zul-
ke frazen. \'t Kwam maar zoo in \'t rym te-pas, zooals miester Jochem tot Kamacho zei. Velen echter slaan gemoedsmunt uit zulk voos metaal, en dat
ergert me. Zelfs de groote MOZES maakte zich schuldig aan valsche bergpoèzie, en \'t is hèm vooral euvel te duiden omdat hy overi- gens zooveel blyken geeft van gezonden praktischen zin. Hy zou dan ook die banale fout vermeden hebben wanneer niet dat rond- slenteren in de vlakte der woestyn, z\'n volkje had voorbeschikt tot mooivinden van hoogten. Als er Pyreneën hadden gelegen tusschen Egypte en \'t beloofde land, zou »de Heer" van MOZES zich waarschynlyk in de Landes vertoond hebben. Er zyn er die zulke kunstjes wèl praktisch vinden. Ik niet. Ik heb dien horeb gezien, en \'t ding maakte me verdrietig.
Die kale, ruwe, naakte, domme bergtop hy had nooit iets ge- voeld ! vertoonde niets dat aan Almacht deed denken. Bombarie van donder en bliksem... nu ja, kinderen zyn bang voor rumoer. Ik zweer by de groote FANCY-dvdyxy dat er in myn gemoed
heel andere bergtoppen uitsteken, waar \'n Almacht zich gevoege- lyk zou kunnen openbaren... Maar dit is nu eigenlyk geen lektuur voor millionairs of wie
\'t worden willen. Dus nu iets anders, en wel over straatmakers. Vraag eens aan een
van die heeren of ze niet, zoodra zy \'n hoop zand hebben uitge- stort dat dienen moet om \'t opgebroken plaveisel te verhoogen, terstond last hebben van de straatjeugd ? Zeker! Alle kinderen uit de buurt tenzy na alcibiades te fatsoenlyk om pret te hebben op den publieken weg zullen oogenblikkelyk die kleine verhe- venheid tot speelplaats kiezen. Er op, er af, er in, er door, er onder als \'t wezen moet, maar er by altoos! Rollen, buitelen... zand in \'t haar, zand in de schoenen, zand in \'t oog. .. vechten, trekken, duwen, stoeien, juichen, huilen, schreeuwen, gillen: alles is pret, tot het zéérdoen toe. |
|||||
|
BERGPOËZIE. 21
|
|||||
|
En voor \'t geval dat uw al te star liberalismus de getuigenis
wraakt van \'t retrogressistisch-kruipend gild der straatmakers vraag \'t eens aan de Haarlemmer duinen, aan Kraantjelek of den Brouwerskolk. Bespied daar, liefst op \'n Zondag, de Amsterdam- mers die \'t geluk hebben zich maar eenmaal\'s jaars te vermaken wie altyd pleizier kan hebben, heeft het nooit en zeg my of er niet in die zucht om te klauteren iets ligt dat naar \'n verheven excelsior heenwyst? Misschien zegt ge ja, maar ik geloof er niets van.
Primo is \'t de vraag of \'t stygen niet slechts de vry noodzake-
lyke voorbereiding is tot het nog aanlokkelyker afrollen ? Men kan toch van \'n Amsterdammer niet vergen dat hy op \'n Haarlemmer duin geboren zy, en dat z\'n éérste beweging die van de kwik by slecht weer wezen zou. Wie in de laagte ter-wereld komt, moet ryzen voor hy zich de weelde van dalen kan veroorloven. Daarom zeker gaan velen in hun jeugd het land uit als ik, en komen \'n dertig jaar later terug om feuilletons te schryven voor y>Het Noorden.\'\' Ten tweede: welke diepliggende beteekenis kan er verscholen
liggen achter \'n hebbelykheid welke we deelen met klipgeiten en met sommige insekten die tegen den wand kruipende, of geplaatst op \'n vertikaal gehouden voorwerp, liever klimmen dan dalen? Krummacher\'s Parabelen of LAMARTINE, vanodaag? vroeg
my, in 1833, abraham des amorie van der hoeven de jonge, toen ik eenige zomervakantie-dagen doorbracht ten huize zyner ouders op Duinlust. Na \'t ontbyt namelyk beklommen wy gewoonlyk den Blinkert,
het grootste reusje der Overveensche zandheuvels. En daar lazen we. Daar . . . Ze moet er uit, de waarheid, al klinkt ze bar:
Daar logen we.
En al loog Abraham niet, hy die oprecht was, zelfs jegens zich-
zelf, ik loog. En ook zyn indruk was valsch, al wist hy \'t niet. Ik loog en ik
wist het. Med culpd, meci maximA culpd, o fancy! Er was opdringery in dat voorgewend mooivinden van KRUM-
MACHER\'S mystiek gedroom, en de ziekelyke klinkklank van LA- MARTINE. Wat begrypt \'n jongen van 12, 13 jaar zoo oud waren we
van: Ainsi toujours pouasés vers de nouveaux rivages,
Dans la nuit éternelle emportés sans retour,
Ne pourrons nous jamais sur V Océan des dges . . .
Verbeeldje, onze oceaan van dges! En dan dat ankerwerpen:
Jeter l\'ancre un seul jour?
Bovendien, ik wist niet juist wat \'n lac was. Wel had ik op
school geleerd te antwoorden: »een meer? un lac," maar later |
|||||
|
22 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
was ik misschien verleid door den scheepsterm meeren vast-
leggen in den war geraakt met laquaeus, en daardoor in de vaste verbeelding dat onze verzenmaker zoo verdrietig was omdat men hem \'n strik gespannen had. Misschien is er by dat fameuze loc dan ook wel zoo-iets gebeurd. Ik loog, ja! Maar die lamartine ook. Lees zyn levensgeschie-
denis, en oordeel of hy zulk \'n lac in z\'n gemoed had, toen hy z\'n publiek dat ding voorweende? Melancolie de métier, anders niet. Er was vraag naar die waar, en de laffe kunstenmaker leverde wat gevraagd werd. Bah. Ik loog, ja! Want hoe gepast verrukt ook over de schoone ver-
zen, gluurde ik met begeerigen blik schuins-uit naar de helling van den Blinkert die met z\'n 450 zoo verleidelyk noodigde tot afrollen. En we rolden er nu-en-dan af, dat is waar. Maar . . . met mate,
en niet te-kort vóór of na Vader krummacher, om onze ouwe- mannetjes-stichting niet te bederven. Nogeens, hy, abraham, was oprecht. Hy meende ter-goeder-
trouw dat er voedsel zat in \'t schuim waaraan we lekten. Maar ik wist beter, en durfde \'t niet zeggen, noch aan hem, noch aan mezelf. Ik vreesde te zeer dat het aan m\'n maag haperde, en schaamde my over de gezondheid die ik, al te zedig, voor ziekte hield. Hy wist reeds in die dagen, met meer dan verdedigbare zeker-
heid, alles wat sedert eeuwen ondoorgrondelyk bleef, en steeds blyven zal, voor eerlyke nuchtere wysheidzoekers van zesmaal zyn ouderdom. En wetende is hy gestorven vóór de tyd aanbrak waar- in hy misschien zou geraakt zyn tot de overtuiging dat z\'n eerste weten ydel was. Den stryd, eerst tegen twyfel, later ten-gevolge van twyfel, heeft hy nooit gestreden. Hy geloofde, en stierf slechts.
Ik bleef leven om te kampen.
Als de meesten vond hy by z\'n overgang van wieg tot kinder-
kamer, alle waarheden pasklaar op \'n stapeltje byeengelegd, en hy heeft het daarmee uitgehouden tot z\'n einde toe. Ook hy maak- te verzen, en schoone, als hy wilde. Een staal? Ziehier, en proef er uit hoe de Krummachersche zekerwetery daarin voorheerscht. Maar zie er ook z\'n hartelykheid in, schoon ik erken dat verzen
weinig waarde hebben op dit stuk. Ik zou dan ook op z\'n vriend- schap weinig staat hebben gemaakt, als ze zich nooit anders dan in rym geopenbaard had. Ze was innig. Neem van myn vriendenhand deez\' onbesmette bladen . . .
Die regels stonden namelyk in \'n album dat hy my ten-geschenke
gaf. En neem op nieuw myn vriendenhart er by;
Houd van der zonden smet het pad uivs levens vry,
En wandel op bebloemde paden.
Neen, neen, \'t zyn hier op aard niet enkel schoone dagen!
Soms waaien buien, woest en wild . . . |
|||||
|
BERGPOËZIE. 23
|
|||||||
|
Daar wist de beste lieve edele jongen niets van. Maar wa;ir is
het! Doch ligter is de last dien men te tarnen tilt.
En \'t wigt dat trouve vrienden met ons dragen. Deel met my vreugde en leed, naar God ons die zal geven,
Maar wat zyn Vaderhand ons ook op aard bereid,
0, deelen we eens liy hem der Hi-emlen zaligheid.
Die dag licht zonder eind, kort is de nacht van \'t leven.
Het herdenken maakt my te weemoedig voor kommentaar. Wat
de »smet der zonde" aangaat . . . met al m\'n genie ben ik een goed mensch geworden. Vraag er m\'n vrouw en kinderen naar, en onze meid. Heel veel ergers dan dat vrome liegen over dien \' vervelenden krummacher heb ik nooit uitgericht. En vaak deed ik betere dingen dan \'t afbuitelen van de Over-
veensche duinen. Maar \'t is me altyd kwalyk genomen. »Buien ? Woeste buien ?" Beste ABRAHAM, ge waart profeet toen
ge die woorden neerschreeft op \'t eerste «onbesmette blad" van dat album. »Buien?" Stormen waren het. Stormen zyn het nog. Sedert jaren
giert my de orkaan om de ooren. Sedert jaren zoek ik vruchteloos naar haven en ree, en toch, toch ben ik niet yverzuchtig op den spoed en \'t gemak van uwe reis. Luclor et entert/o. Emergo! Dat is ook iets, niet waar, al zie dan ook \'t al te ruw heen-en-weer geslingerd hulkjen er wat haveloos uit, en minder net dan welva- rende ruïnes . . . dan die te Wyk by Duurstede byvoorbeeld. Zoo- dra BISMARCK my annexeert, zal hy me zeker laten opknappen *) en dan, lieve welmeenende ziekelyke-verzenmaker, voteer ik u \'n bedevaart naar den Bunkert. Maar stoeien in \'t zand doe ik niet meer, en ook verkies ik geen Pruisische onderofficieren te logee- ren. Daarby blyf ik sedert het slot van m\'n nEen en ander over Pruisen en Nederland" q. v. Wat overigens die stormen aangaat, ik vrees te vomeeren als
\'n Kaapsche duif, zoodra ik eindelyk eens zal neergestreken zyn op vasten grond. |
|||||||
|
*) Opknappen. Namelyk my, ruïne. De zetter van uHet Noorden"
wilde me hier door bismahck doen opknoopen. Uit is wel niet zeer zacht- moedig, maar wreeder nog noem ik de redaktie van dsit blad, die, na de korrektie op zich te hebben genomen, met zulke verminking van den zin myner woorden genoegen nam Ook op andere plaatsen zyn de drukfouten ergerlyk. Tinnen van.\'n kasteel zag ik veranderd in «Juinen." Ik «koesterde" waar ik gehoest had. Elders werd \'n geheele regel uit- gelaten, enz Aan zulke mishandeling is de Nederland>che publicist overgeleverd.
Ik verwys daaromtrent naar de noot op blz. 109 van m\'n dui/.end-kn- EENIGE HOOFDSTUKKEN OVER SPECIALITEITEN.
|
|||||||
|
24 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Dat stygen en dalen van den bodem in bergstreken heeft \'n
zeer eigenaardigen invloed op de methode volgens welke de bewo- ners u den weg wyzen, en dit is zelfs het geval op plekken waar niet de minste helling te bespeuren is. »Gehen Sie nur die Strasae hinauf . , .
»Erst links, und dann grad hinunter. . . Aan zoo\'n au f en unter heeft men niet veel. In steden die al
zy \'t dan op vlak terrein langs \'n rivier gebouwd zyn, beduiden die woorden: stroom-op, stroom-af (211 Berg, zu Thai, antont,aval, \'t maleische ka-oedik en ka-ilier) maar wie nu niet weet of hy de rivier rechts of links van zich heeft, kan ook niet bepalen waar ze heenloopt, en blyft dus na zulke terechtwyzing zoo dom als hy was. Het stadsbestuur te Keulen heeft dit bezwaar uit den weg ge- ruimd. De kleur der naambordjes in de hoofdstraten van die stad, duidt de loodrechte of evenwydige verhouding tot de rivier aan, en zekere pyltjes die den loop van den stroom aanwyzen, stellen den Hollander in de gelegenheid te weten welke richting hy te kiezen hebbe, indien hem de min loffelyke maar soms verklaarbare lust mocht bekruipen, z\'n vaderland den rug toetekeeren. Dit is inderdaad \'n groot gemak, vooral omdat de onoverdekte Keulsche straatgoten \'n koppig waterpas in acht nemen, dat als in de politiek \'n zeer onwelriekenden stilstand ten-gevolge heeft. Dit moet men erkennen, de oude Sonnenwirth had pyltjes noch
vlietend riool noodig, om my begrypelyk te maken waar ik wezen moest toen ik hem vroeg of nog altyd de toren te bezien was? Gewiss.\' Gehen Sie nur hinauf, und . . . hé, da oben . . . e«
kommt jemand . . . bleiben Sie da! schreeuwde hy. En tegen my: Sonst geht er fort, wissen Sie. Met wien spreek je, Alterf vroeg ik nogal verwonderd, want
hy scheen \'t woord te richten tot \'n paar musschen die tjilpend op \'n brok muur zaten uittekyken naar \'n geschikt woninkje tegen l° Mei. Mit dem Pórtjeh, sonsl ijeht er fort. Dort oben steht er... da!
Langs de musschen, door de nog kale takken van \'t geboomte
heenziende, ontwaarde ik inderdaad m\'n welbekenden toren, ol althans iets er van. Myn volslagen gebrek aan lokaal-geheugen was oorzaak dat ik hem niet daar gezocht had. Ook kwam hy ine minder hoog voor dan vroeger. Dit is trouwens, als men wat ouder wordt, met veel dingen \'t geval. En tevens zag ik iets als tegen den toren aangeplakt, dat zeer
goed kon doorgaan voor een zu civiler Versorgung berechtigte per- soonlykheid. De Bismarcksche beschermeling stond op het bordes van den yzeren trap, die door de vaderlyke zorg der regeëring in den buitenmuur was geklonken om den bezoeker toegang te ver- |
|||||
|
BEROPOËZIE. 25
leenen tot de eerste verdieping. Daar aangekomen, kon de wel-
kome vreemdeling \'n handje helpen aan \'t cioil versorgen, door het zesmaal te duur betalen van de gevlekte lichtprentjes waarop iets van Sonnenberg te zien is. Ook kan men daar \'t portret koopen van Keizer adoi.f. Het is sprekend gelykend. Dit ben ik naderhand tot m\'n groote voldoening de viau te weten gekomen. Toen ik het origineel voor \'t eerst zag. . . maar we zyn nog zoover niet. Ik heb het woord portier wat vreemd gespeld, om \'t by bena-
dering m\'n Aller natedoen, die zooals z\'n meeste landski! scheen te protesteeren tegen \'t gewicht der laatste sylbe van \'n Fransch bastertwoord. Nu, \'t is hun niet kwalyk te nemen. Vooral niet als we letten op de moeite die wy hebben om veel Duitsche woorden behoorlyk te accentuceren, byv. die met un privans beginnen. Laat \'n Hollander overluid het opschrift lezen van de bordjes die in een afgelegen hoekje straf bedreigen tegen morsigheid, ik verwed drie tegen één dat by zeggen zal: verun-rei-nigt, enz. Zonderling is \'t, dat we van \'n vreemde taal als we \'t zoover
brengen zelden meer leeren dan de beteekenis der woorden. Sommigen verheffen zich tot de kennis der frazen. Weinigen drin- gen door tot de idiotismen. Byna niemand wordt meester van den toon, den deun, de melodie. Geen Hollandsch meisje zal op echt duitsche wyze: aber Philippiiiihne! leeren zeggen tot het vriendin- netje dat haar \'n klosje garen afsnoepte, of \'n minnaar, en ook \'t: o, du absclieulicher Mensch! in den mond van \'n Duitsche dame is onnazeggelyk .. . naar men beweert. Zelf gehoord heb ik dien uitroep niet. Pórtjee dus, of Pórtjeh.
Ein Pórtjeh, Alter\':\' Wie sleht es denn damit*? Das war doch
früher nicht der Fall. Damals .. . Ik beken dat ik aan STACCATA dacht, en aan uitgesleten wen-
teltrappen. Früher f Ja, damals . ..
Hier volgde \'t relaas van de Pruisische overwinningen, en de
civile Versorgung. In-godsnaam, dacht ik, m\'n toren moet ik weerzien, al stuitte
my dan ook \'t meeversorgen tegen de borst. Of STACCATA ook versorgt was? En civilf
Daarnaar vroeg ik niet, schoon \'t me wel interesseerde, maar
ik was bevreesd te hooren dat ze nog altyd niet geannexeerd was, of... al te dikwyls. Ik betaalde m\'n Hollander, en kroop uit den kuil waarin de
Wirthschaft ligt, om den anderen kuil te bereiken waarin de toren staat, die den omtrek niet beheerscht van den grooten kuil waar- in Keizer adolf z\'n versterking heeft aangelegd, \'t Is \'n kuilige historie. De horizontaal gerichte blikken van den beschouwer die op het plat van den toren staat, stuiten op \'n kring van heuvels |
||||
|
26
|
|||||||
|
MILUOENEN-STUDJEN.
|
|||||||
|
die, boven zyn standpunt uitstekende, hem byna zouden doen ge-
looven dat hy in \'n put zit. Eerst na \'t heenzien over de alweer netjes gerepareerde tinnen, wordt hy teruggebracht tot de vroe- gere meening dat hy inderdaad \'n toren heeft beklommen. Gruss-gott, Herr Ritter, Casle\'lan von and zu Sonnenberg!
Met deze woorden stapte ik van \'t bordes in de lenden van den
toren. Ik wou den pórtjeh doen voelen dat ik wist hoe \'t hoort, en meer met ridders en burchten had omgegaan. Misschien ook lag er in m\'n ouwerwetschen groet wat spot met de nieuwe kalk. Gedeerd heeft het den pórtjeh niet. Even gezond als voor m\'n
groet, vertelde hy my in welk jaar z\'n verheven put gebouwd was, hoeveel verdiepingen er in waren, en dat hy fotografien te-koop had . . . Und hier, zeide hy \'n valluik openende, hier war das Gefüng-
niss . . .
Ik staarde er in, maar zag niets, \'t Was barbaars donker in dat
gat. Met belangstelling vroeg ik of daar beneden wel alles gewit was? Ganz neu reparirt . . . ganz neu ! Reparirt und restaurirt,
alles ! Und gehörig angestrichen?
Freilich!
Hy zal me voor \'n metselaars-leerjongen hebben aangezien, die
op z\'n beroep reisde. Ah so, zei ik als voldaan. Und diese Bildchenf
Der Preis ist nach Belieben, hernam de man, waaruit ik op-
maakte dat hy myn middelen ■ en, vooral na m\'n vreugd over \'t witten, myn mildheid hooger taxeerde dan z\'n eigen onbe- schaamdheid. Nach Belieben! Und dieses Pórtreh . . . Ik betaalde schappelyk voor de voddige prentjes, en bedankte
voor \'t portret. Maar ik keek dien adolf goed aan, om hem te herkennen als ik hem eens weer mocht ontmoeten . . . gelyk te verwachten was. Want ik voorzag dat ik weldra behoefte hebben zou aan wat genezing van myn Pórtjeh en z\'n Pruisisch witsel. |
|||||||
|
ONDER DEN GROND.
|
|||||
|
Was \'t Sir joshua reynolds of \'n ander, die by \'t bezoeken
van den Tower, geen enkel voorwerp of lokaal zoo belangwekkend vond als die ééne geslotene deur, waarachter iets geheimzinnigs verborgen scheen, of. . . niets? Niets! O, onbegrensd veld voor de fantazie van den kunstenaar!
Elke denkbare ruimte heeft voor ons arme kleine domme men-
schen, een grens, omdat we niet geleerd hebben ruimte anders dan door grenzen te bepalen. Het niets is, zelfs voor ons begrip, oneindig. In de leegte van
\'t niet-zyn vindt de luim van den artist plaats om rond te galop- peeren naar hartelust. Hèm de taak, hem de roeping, hèm de wellust die ylheid te
bevolken met de kinderen van zyn Verbeelding, van zyn Genie! De eindelooze woesteny van \'t onbekende is het domein, het
|
|||||
|
28
|
|||||||
|
MILUOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
wettig veroverd koninkryk van den dichter, die \'t onzienbare aan-
schouwt, het ontastbare waarneemt, het zwygen verstaat. En REYNOl.ns vulde, scheppend op z\'n doek, de ruimte die achter
de ongeopende deur was of wezen kon, met de schimmen der afge- storven koningen van Engeland. Het doet er niet toe dat hy zich bedroog. Het doet er niet toe
of wellicht die deur \'t hok afsloot, waar \'n vorige conciërge afge- dankte prullen bewaarde. De ernstige, fluisterende, bleeke, zwevende gestalten die REYNOLDS te voorschyn riep op z\'n paneel, waren geschapen door hem, bestonden door hem, behoorden hèm . . . hèm, den schepper uit niets, den bevolker van de ongeziene ruimte. Ik beken dat ik aan dit alles niet dacht toen ik, na eenige
minuten op het plat getoefd te hebben, my gereed maakte den toren te verlaten. Maar juist toen ik, weergekeerd op de eerste verdieping, m\'n voet wilde zetten op \'t aangeplakt bordes, riep FANCY my terug. Ze ligtte het valluik op handiger dan de pórtjeh, voorzeker! wees met de eene hand naar de donkere diepte, greep met de andere my fors aan, en smeet me er in. In die diepte, o belangstellende lezer, maakte ik \'n aanvang met
de MILLIOENEN-STUDIEN, waarvan ik u de rezultaten wil mededeelen. Gelyk \'n sneltrein, die de tusschenstations met voorname min-
achting voorbystoomt, hield ik me niet op aan den bodem van de put. Indien daar misschien deze of gene heeft zitten wachten op reisgelegenheid, zal hy zich hebben moeten vergenoegen met \'n later trein. Ik viel dóór tot diep onder den grond, en kwam niet tot rust voor ik me in een vry ruim lokaal bevond, waar \'n menigte kleine mannetjes byeen was, die ik allen terstond herkende. Ik had hen namelyk in \'34 of \'35 in de Amstelstraat te Amsterdam gezien, toen ik in de toenmalige »duitsche komedie" voor \'t eerst \'n opera-voor stelling by woonde: hans HEILING! Ja, zy waren het, die lieve goedaardige hulpvaardige kabouter-
mannetjes, kobolden en gnomen. Ze waren allen in \'t grys gekleed, en droegen brandende smeerkaarsen op \'t hoofd, zeker om in \'t donker elkaar niet omver te loopen. Een gast, een gast! riepen zy. Spoedig, zegt het den Meester.
De Meester werd ylings geroepen, en waarachtig hy was het... ADOLF!
In z\'n kleeding zou hy niet van de anderen te onderscheiden
zyn geweest, maar by \'t schynsel van de smeerkaarsen zyner hof- houding, herkende ik duidelyk \'t versmaad portret van zoo-even. Wel, dat doet me pleizier, riep de goede man. Hoe kom
je hier? Fancy smeet me ...
Nu, daaraan heeft ze wel gedaan. Hoe meer gasten hoe
liever. Sedert langen tyd zond ze ons niemand. Hoe heette ook de laatste dien zy ons toewierp, kindertjes? |
|||||||
|
ONDER DEN GROND. 2g
Heine, Meester. Heinrich heine!
Juist. Dat is \'n jaar of twintig geleden, \'t Was \'n zonderling
wezen. Hy schreide lachend, en z\'n vroolykheid stemde ons treurig. Jammer dat hy verzen maakte. Overigens was de man zoo dom niet. Maar nu iets anders. Waarmee kan ik je dienen? Een scho- teltje kwartz ? Een slaatje van yzer ? Gestoofde salpeter ? Spreek-op en doe of je thuis waart. Glimmerschiefer? Majesteit...
Och, zoo heet ik hier niet. M\'n naam is adolf, of... Mees-
ter, als je dat liever zegt, maar ik ben dit niet altyd, want die dingen gaan in de onderwereld by periodieke elektie. Vroeger heerschte hier \'n soort van erfopvolging, maar ze is afgeschaft sedert men ontdekte dat sommige voorzitters van onze republiek zich schuldig maakten aan \'t voortbrengen van onbekwame zoons en liederlyke kleinkinderen. Is dat daarboven ook zoo? Neen, Meester, juist andersom. Daar hebben de knapste
kinderen onbekwame ouders en liederlyke grootpapaas. Door voort- durende erfopvolging worden de geslachten der voorzittende mees- ters hoe langer hoe bruikbaarder, vooral daar ze zich nooit ver- mengen met familien wier leden niet voorzaten in de republiek. De rasverbetering gaat alzoo ongestoord haar gang. Potztauaend! Daarvan heeft die heine me niets gezegd. Maar
neem plaats, en zeg me wat je gebruiken wilt? Houdje van ge- roosterde stalaktiten met \'n sausje van druipwater? Wilje kalk? Ze is versch ... Bewaar me! riep ik. Ik had m\'n bekomst van versche kalk !
Meester \'t is me niet om eten of drinken te doen. Bovendien, ik heb zoo-even \'n Hollander gebruikt... Ieder z\'n smaak! Maar wat is dan eigenlyk de reden van
je komst? Meester, ik wilde gaarne iets leeren, en daar uw gnomen.. .
Ah zoo ... je wilt gnoosis ! Nu, daarmee kunnen we je dienen,
\'t Is juist van avend zitting onzer akademie. En van welke soort is de kennis die je hier woudt komen opdelven in de diepte? Meester, er zyn daarboven veel zaken niet zooals ze moesten
wezen. Wat ik u zoo-even zeide over de voortreffelykheid der voor- zittende meesters... Dat weet ik al. Heine leerde ons spot verstaan.
Des te beter. Maar nu zal ik niet spotten. Daarboven is niet
alles zoo goed als het, met eerlyke gebruikmaking van de onver- anderlyke wetten der lieve Natuur, wezen kon. De goedige aarde levert voedsel genoeg, en toch wordt er gebrek geleden door de mensheid... Ik zal ze wat yzer zenden.
Om \'s hemels wil, doe dat niet, Meester! Ze eten het niet,
en maken er ballen van om elkaar dood te gooien. Wat salpeter?
Nog erger! Ook dat eten ze niet, en gebruiken het om die
ballen voortteblazen. Neen, hoor me geduldig aan... |
|||||
|
Dit beloofde my de Meester.
|
|||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||
|
3°
|
||||||||||
|
Hy wenkte me plaats te nemen op \'n steenen bankjen in een
uit den wand gehouwen nis. Er zou voedsel in overvloed zyn, ging ik voort, en toch heb-
ben velen niet het noodige. Er is daarboven kennis genoeg te samelen, en toch kwynt \'n zeer groot deel der mensheid weg in walgelyke onwetendheid. Er is daar stof genoeg voor algemeene vreugd, voor genot, voor geluk... en toch, Meester, toch blyven jammer en leed hoofdtoon in de geschiedenis van dat arme mensdom! Meester, ik heb vyftig jaren op die aarde rondgedoold, en zelf
veel geleden, maar sedert ik de gaaf ontving m\'n voelen tot den- ken te maken, en verstand te scheppen uit de bron van het hart. sedert dien tyd was me niets zoo bitter als \'t aanschouwen van de algemeene ellende die voortdurend de plaats inneemt van mogelyk algemeen geluk. En steeds kwam daarby de gedachte in my op: o, als ik te be-
velen had ... si j\'élais roi! Ik zocht macht om goed te doen.
Maar, Meester, die macht bleef uit, vooral nadat ik, herhaalde-
lyk getracht hebbende goed te doen zónder haar, hoe langer hoe machteloozer werd gemaakt door de velen die, die.. . Belang hebben by \'t kwade?
Meester, gy hebt het gezegd! Ik streefde dus naar macht, en
doe dit nog ... op den nanoen van m\'n levensdag. Is het te laat ? Om te slagen ... misschien. Om te pogen ... neen! En langs welken weg heb je getracht dat doel te bereiken!
Ik wed om al wat je wilt, mannetje, dat je begonnen bent met kasteelen te bouwen op \'n hoogte... in de lucht misschien ? Neen, Meester, ik bouwde geen kasteelen... zelfs niet in \'n
kuil, zooals uw Sonnenberg. Hm, ik verzeker je dat dit in myn tyd de nieuwste manier was,
haute nouveauté uit... Ambarawa. *) Die generaal VAN der wyck was \'n groot man. Meester, ge hebt het alweer gezegd. Maar ik ben treurig, en
wenschte u ernstig te zien. Ge vraagt naar de middelen die ik aan- wendde om te geraken tot de macht die geluk geven zou? Lyfei- genen die torens voor me bouwden, had ik niet. Ik erfde geen koninkryk, geen prinsdom, geen titel. Meester, ik moest de tering naar de nering zetten, en.. . ik bezat slechts myzelf. Als je je daar juist hebt uitgedrukt, was je ryk.
Dan moet m\'n uitdrukking onjuist geweest zyn, en ik neem
haar terug. Neen, ik bezat niet eens mezelf, want het goede dat |
||||||||||
|
\') AüOLi\'" vergiste zich hier. Niet hij aapte \'t indisch genie-departement
na, maar de generaal v. n. w. schynt z\'n fortificeerende ideën aan den BONNENBERa ontleend te hebben. Toch week hy in hoofdzaken van z\'n model af. De vesting WILLEM I was zeer ongezond, en kostte millioenen. De Nassausche SONNENBERG daarentegen ligt in \'n gezonde streek, en Werd om-godswil gebouwd. A tont prendre houd ik \'t met de Adolf- sche manier. |
||||||||||
|
ONDER DEN GROND,
|
||||||||
|
31
|
||||||||
|
in my was, werd voor \'n deel, voor \'n groot deel, machteloos ge-
maakt door \'n tal van aandoeningen, driften, onvolkomenheden .. . Dat heb ik altyd en overal opgemerkt. In elke vesting zyn ver-
raders, en ieder leger heeft z\'n Spitsbuben") en treinvolk. Maar de kern, de kern, daarop komt het aan! Nu, Meester, de kern was goed. Ik moest dus woekeren met
het weinige dat ik, onbezwaard, in myzelf ter myner beschikking vond . . . En die woeker slaagde niet. Misschien woekerden anderen
met u. Zoo gaat het meer. Maar waaruit bestond dan je kapitaal ? Ik had goeden wil . . .
- Le chemin de Ven f er en est pavé.
Opmerkingsgeest . . .
Dat zal je te-pas komen als je straks les neemt by m\'n gnomen.
Ik was dichter . . .
Weet men dat?
Ik vrees ja, Meester.
Welnu, dat had je moeten voorkomen. Den dichter zal alles
gelukken, mits hy zorge z\'n rang te verbergen. Maar hy wordt verklapt door \'n ellendigen treinsoldaat: hoovaardy. Een prins die inkognito reizen wil, moet geen goud te-grabbel gooien. Was gilt \'s dat je zoo-even je Hollander met \'n guinje betaald hebt? Neen, Meester, ik had veel redenen om niet meer dan acht
kreutzers te geven. Lieg niet. \'t Waren er negen. Want je versmaadde den
éénen dien staccata je wilde teruggeven. Ook wierp je haar \'11 koninklyken blik toe. Die blik en die kreutzer yken je door tegenstelling met den vloekenden roodouwel vooral in haar oog tot \'n hooger, dat is: vyandig wezen. Staccata ziet je ... Voor \'n prins aan?
Neen, voor \'n gek. Als ze trouwen moest, en kiezen tusschen
u en den student, koos ze hèm. Ze begrypt hem beter. Ook zy zou kibbelen over de vertering, en ze neemt liever haar deel aan |
||||||||
|
*) Spitsjongens = «gemeen" volk, dat door de ridders werd voorop
gezonden om aan de eerste woede van den vyand geofferd te worden. De trein, de nasleep van \'n leger in de middeleeuwen, was samengesteld uit bedelaars, monniken, publieke vrouwen, roovers en lykschenders, maar de spitsboeven waren niet veel beter. De oorspronkelyke betee- kenis van «boef was niet onteerend, en dit is \'t woord Bub (jongen) thans nog niet. De geboorte van den vormoedelyken troonopvolger dor Oostenrykselie monarchie werd door diens grootmoeder, MARIA THERESIA, in den schouwburg den volke medegedeeld met de woorden: tDer Sepperl (jozef) hal a Bub!" Misschien lag er meer staatkundige fyn- heid in dien uitroep van m. t dan in de diplomatische kunstenaryon van haar faktotura kaukitz. Uok in België had ze zich bemind weten te maken, en haar naam wordt in dat land 110? steeds met eerbied genoemd. De toon dien de Keizerin wist aanteslaan, maakt het: »mo- riamur pro rege nostro Maria Theresia" begrypelyk, want ook in Pesth wist ze harten te winnen, \'n koninklyke kunst die zelden door konin- gen beoefend wordt. |
||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
32
|
|||||||
|
de opbrengst der schraperigheid van \'n gewoon mensch, dan dat
ze zou meedragen in de kosten uwer ongewoonheid. De wereld nu is vol staccata\'s. Wie \'n Hollander wil gebruiken, moet geen cent meer betalen dan zoo\'n ding waard is, op straffe van beet- genomen te worden. Maar waarom zag je dat meisjen, of liever die vrouw want gesetzt is ze! zoo aan? Meester, ik meende my te herinneren...
Gekheid! Die staccata heeft heel andere histories bygewoond
op de wenteltrappen var m\'n Sonnenberg. Ze was reeds voor veertien jaar sedert lang geen kind meer, en eigenlyk was ze dat nooit. Juist andersom dan jy, die toen \'n kind was, en \'t misschien altyd blyven zult... hm, Koninkryk der Hemelen! Maar laat nu verder hooren wat je uitrusting was in den stryd tegen onmacht ? Ik geloof standvastigheid te bezitten. Nooit gaf ik \'n plan op.
Daarin kan je recht hebben.
Niet waar, Meester? Hoe zou ik anders hier zyn? Ik zocht
de middelen die tot macht leiden . . . eerst in den Hemel . . . Dat spreekt vanzelf. Het is de gewone fout van alle begin-
ners. Wie geen raad weet, kykt naar \'t plafond. Daarna zag ik öm my, en trachtte te leeren wat ik niet wist,
te begrypen wat ik niet verstond, te kunnen wat ik niet kon. Je was op den goeden weg.
Dat bleek me geenszins, Meester. Ik erken weinig geleerd en
weinig begrepen te hebben, maar . . . mag ik rond zyn? Wel zeker. Daartoe ben je hier.
Het komt me voor, dat ik niet nog minder wist, niet nóg
minder doorgrondde, dan veel anderen die toch beter slaagden. Dat ligt aan de soort, niet aan hoeveelheid of diepte van de
kennis. Tot slagen is niet noodig dat men veel begrype, de eisch is dat men juist dat wete wat tot slagen noodig is, al ware het weinig. De rest noem ik liefhebbery-bagage, die ons zonder prak- tisch nut op groote onkosten jaagt. Men moet z\'n krachten kon- centreeren . . . Ik zie de juistheid hiervan des te beter in, daar ik opmerkte
hoe anderen door die taktiek tot veel beter uitkomsten geraakten dan my met de grootste inspanning mogelyk was. En vooral was dit het geval by hen die dit koncentratie-systeem toepasten op één zaak, op . . . geld. Heel natuurlyk! Het aantal hefboomen die vroeger de maat-
schappy in beweging brachten, of dwongen tot betrekkelyk stil- staan, is verminderd. Brama, vischnoe, siwah zyn onttroond. De oi.ymp staat leeg. De Katholieke halfgoden zyn aan \'t verhui- zen. De zoogenaamde hervorming, die alle edelmoedige aspiratien tot verbetering drie eeuwen lang in slaap wiegde, heeft weldra uithervormd, en zal eenmaal in de geschiedenis der mensheid staan afgeteekend als \'n dwarssteegjen op de heirbaan van vooruitgang... neen, als \'n cul-de-sac waarin de zoekende geest, met groot verlies van tyd en kracht, vruchteloos \'n uitgang meende te vinden. De riddertyden . . . beloof je my m\'n oordeel over de hefboomen die toen alvermogend werkten, geheim te houden? Zal je er niet over spreken, zelfs niet in je feuilleton van \'t Noorden? |
|||||||
|
ONDER DEN GROND.
|
33
|
|||||||||||
|
Ik beloof het, schoon me die voorzichtigheid bevreemdt, na
den vryen toon waarop ge u over het protestantismus hebt uit- gelaten. Het protestantismus is aan z\'n naam verplicht, genoegen te
nemen met elk protest. De ridders uit myn tyd . . . maar ik reken op je diskretie, want ik wil me niet brouilleeren met hun nazaten in leeuwen, adelaars, olifanten, kousebanden en eikenloof. Je be- looft my dus . . . Ik beloofde, en mag dus den lezer niet oververtellen dat de hoog-
geboren ridderschap der middeleeuwen, volgens de opinie van den goeden adoi.f, \'n lafhartige, gemeene, wreede, en alzoo önridder- lyke, bandietentroep was. *) En wat kwam er na dien Schwindel, ging de Meester voort,
laat zien . . . hofkabaaltjes, nieuwere krygstaktiek, godbeter\'t! . .. diplomatie: in-tweeën- Vouwevy ... \'t woord is zoo mal niet geko- zen, maar toch zeg ik: godbeter\'t! En godbeter\'t voor de derde maal! maltressen- Wirthschaft ■\' Eindelyk, na de apokriefe historie |
||||||||||||
|
*) De behoefte van verzenmakers en zeker soort van schryvers aan
valsche romantiek \'t verontschuldigt hen geenszins, dat «Publiek" daarmee gediend was! heeft den leugen in omloop gebracht, dat er zooveel schoons lag in \'t ridderlyke der middeleeuwen. Die ridders waren in den regel van zielenadel spieek ik niet eens zelfs geen vechthelden, \'t minste en laagste dat er van \'n man, hoe onbeschaafd en dierlyk dan ook overigens, verlangd kan worden. Ze stonden be- neden \'n bulhond, die dan toch ruwen moed heeft. Dit is te bewyzen uit de loftuitingen zelf van tafellikkende minnezangei\'s en chroniqueurs. (Men leze met aandacht: joiNVir.LE, FROISSART, boucicault, ph. de commines, e. d.) En wat, na de uitvinding van \'t buskruid, die ridders verving . . .
ik zal op dit onderwerp terugkomen, al is \'t niet in deze millioenen- studien M\'n thesis is, dat zoowel vechtbenden op z\'n Wallensteins saamgeraapt, als buurkorpsen en zoogenaamd-nationale staande legers, ten allen tyde oefenscholen waren van onmannelyke oud-wyfsche vieze poltronnerie. En de soldaten zelf weten dit, blykens hun spreekwoord : \'n oude generaal, \'n oude hoer! Ik verwys overigens naar m\'n stelling in de ideen:
Krygskunde is lafhartigheid met rang van wetenschap.
Reeds sedert twee of drie jaren ligt ook die handschoen onópgeraapt
in het strydperk. Zyn ei geen welgeboren mannen van myn rang die zich daarover schamen? Kiygen we nooit \'n minister van oorlog met of zonder zotte linien van defensie! dien \'t de moeite waard is de verslagen der vechtgeschiedenis eens aandachtig te lezen-? Is er geen lid der volksvertegenwoordiging, die zoo\'n minister daartoe uitnoodigt 1 En moet het Volk maar altyd door, belasting blyven betalen voor militaire hansworstery ? |
||||||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||||
|
3
|
||||||||||||
|
34 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
met dien theeketel der tante van james watt, na fulton, na den
armen SALOMON VAN CAVZ . . . De industrie!
Ja, de industrie . . . verschoon me een oogenblik, ik heb
huishoudelyke bezigheden . . . De Meester riep \'n kobold, die zooveel of zoo weinig als loop-
jongen scheen te wezen, en gaf bevel tot het maken van yzer, millioenen, millioenen, millioenen centenaars. Er scheen spoed by .. . Ze gebruiken tegenwoordig daarboven verdammt viel, zeide hy,
weder naast my plaats nemende. De navraag is zoo groot dat ik in de stellige overtuiging verkeerde dat ze \'t aten. Waar waren we ook? We waren genaderd tot den sterken hefboom die thans de
wereld regeert, tot de industrie, Meester. Juist! Welnu, waarom heb je geen luciferfabriek opgezet?
Waarom niet \'n handel »in kurk en kurken ?" Dat is zielverheffend. Wat zeg je van \'n «kantoor op Portugal en de Middellandsche zee" anders uitgedrukt: dat je onrype messina\'s-appels opkoopt in \'t groot, en die in \'t klein doet rondventen langs de straten. Heb je geen lust in \'n «assurantiezaak" ? Of, als je dit te eenvoudig mocht zyn, in \'n hèrverzekeringsstandje ? Dat kleedt \'n mensch! O, \'t veld der industrie is zoo ruim! Daarop is plaats voor ieder- een. Neem aandeden in Indische spoorwegen, liefst als je neef of zwager minister van koloniën is. Dat rendeert, al zyn die wegen slecht gelegd . . . \'n verantwoordelyk minister is altyd verant- woord. *) Of wil jyzelf minister zyn ? Dat \'s ook industrie. En als je meent daartoe niet . . . gediplomeerd te wezen, niet genoeg saamgevouwen, wat belet je de myngeldenjacht, op publieke ver- koopingen? Dat is \'n zeer dichterlyk beroep. Een handel mivynver- valschinga-middelen is ook niet kwaad, tenzy je de voorkeur geeft aan \'t fabriceeren van kofflboonen uit gebruind roggemeel. ") Meester, ik wil geld, geld, geld! Is \'t niet anders te verkrygen
dan op de velerlei manieren die gy opnoemdet? O, ik was niet ten einde. By-lange-na niet! Daar is nog . . .
\') Naar myn oordeel had men op Java weinig of geen acht moeten
slaan op de thans bestaande centrums van bevolking en produktie. Indien men zich in de keus der richting byna geheel had laten leiden door den wensch om met de minste onkosten de meest mogelyke ver- binding daartestellen, als men namelyk overal waar het terrein daar toe uitnoodigde, sporen gelegd had, zouden die centrums zich mits onder \'n ander bestuur dan tegenwoordig zeer snel verplaatst hebben en van grooter belang zyn geworden dan de tegenwoordige die ver beneden de gemiddelde mogelykheid staan. De Amstel en het Y zyn niet te Amsterdam gekomen om die koopstad te believen, maar Am- sterdam is dóór z\'n ligging, in verband met bestaande kommunikatie, koopstad geworden. Binnen twintig jaar zullen er groote steden zyn langs den nieuwen Pacific-railroad, en iets dergelyks zou weldra op Java hebben plaats gehad, als de zaak niet zoo baars-europeesch ware behandeld. **) Zie het 2e hoofdstuk van specialiteiten.
|
|||||
|
ONDER DEN GROND. 35
Verschoon me, Meester. De keus is ruim genoeg, en wie niet
tevreden is met de vele middelen die ge hebt opgenoemd, vind ik al te keurig. Ik zou dan ook kiezen, indien me niet nog \'n ander middel bekend ware, dat me beter aanstaat dan uw half verrotte messina\'s-appels en geheel verrotte . . . andere dingen. Industrie dus! Leefden we in Indie, ik zou kosmogonien scheppen. In Egyp- te? Droomen uitleggen, kuisheid verkoopen en koren samelen. In Arabie? Paardenfokken en vertellingen dichten. In Skandinavie? Ik zou de voorste zyn der vikings, koning der zeekoningen, de woedendste der berserkers. In uw riddertyden? In m\'n nachthemd zou ik reuzen verslaan, en zonder hemd zelfs den stryd opnemen tegen de yzeren mannen die \'t ontkennen durfden dat m\'n fancy hooger staat dan hun heilige maagd . . . Die uitdaging is zoo dapper niet, sedert je weet dat ze zich
wel wachten zouden te verschynen. Maar ga voort. Ik ben be- nieuwd wat je nu wilt doen, nu, in dézen tyd. Wat hoor ik daar ? Kobold No. 17009, ga eens kyken wat daarginds boven te doen is? Een zonderling gebrom! Ik hoor \'t rammelen van metaal yzer is \'t niet het schynt goud en zilver te zyn. En er wordt Fransch gesproken . . . één deun! Ik versta er niets van. Welnu, ga voort, wat wil je doen in dézen tyd? Ik wil geld, Meester, en veel, veel, veel! Ik wil meer goud
dan gy yzer kunt maken in honderd weken, al werkten al uw gnomen en kobolden mee. Ik moet me een plaats koopen in de volksvertegenwoordiging . . . Worden die plaatsen gekocht?
Indirekt ja. Of liever ze worden door en met geld verkregen
zonder betaling, \'t Is nog goedkooper dan m\'n Hollander. Ik moet dan, dóór of met geld, me een plaats veroveren vanwaar ik waar- heid kan doen hooren aan ministers ... \'11 ministersplaats ook, om de waarheid te kunnen zeggen aan koningen. Geld heb ik noodig om zelf koning te zyn, opdat ik \'t recht en de macht be- zitte goed te doen aan het volk . . . liefst zonder ministers. Geld heb ik noodig voor legers, om menschenslachtende vorstjes te ont- troonen in Afrika ... en andere werelddeelen. Geld om bevoegd- heid te koopen tot liet nazien der boeken van weeshuizen en armen- inrichtingen. *) Geld voor volksbibliotheken . . . Je wilt dat het volk lezen zal?
Zóóver gaat m\'n eerzucht niet. Ik wenschte dat het in staat
"werde gesteld lezen te leeren, \'n kunst die nog in haar kindsheid is. De meesten brengen \'t daarin niet veel verder dan noodig is voor \'n benoeming tot brief besteller. Ik heb geld noodig, Meester, tot het bezoldigen van onderwyzers in de natuurkunde, geld voor |
||||||
|
") De kursief-drük dezer woorden is te wyten aan de boosaardig-
heid van \'n zettersleerling, wiens moeder in \'t «gasthuis" stierf. Z\'n grootvader wordt in \'n oudemannengestieht, en z\'n broertjen in \'n weeshuis «verpleegd." De kwajongen beweert stokstyf dat er viel faule* bestaat in die inrichtingen van «liefdadigheid" en durft ver- langen naar \'n napoleon (eerste editie) om »dien vuilen boel eens opteruimen." |
||||||
|
\\
|
||||||
|
36 MILLIOENEN-STUDIEN.
algemeene hygiëne, geld tot het wegruimen van rivierdyken, die
vervloekte oorzaken van watersnood en verzande havens. *) Geld tot het uitwisschen van grenzen, geld voor vruchtboomen langs de wegen, geld voor den beul . . . Hè?
Ja, pensioen. ") Geld tot ondersteuning zonder smaad van in-
valide burgers, geld tot betaling van des-noods onvry willigen arbeid derzulken die arm werden door traagheid. Geld voor ware, d. i. veredelende kunst. Geld voor beschaving. Geld voor genot. Geld voor geluk. Geld voor deugd! En, Meester, zooveel geld wenschte ik, dat er, na dat alles . .. maar ik vrees onbescheiden te worden ? Volstrekt niet. Je moogt hier zeggen wat je wilt ... maar weer
hoor ik dat eentonig gerammel en dien Franschen deun. Kabouter 317 y2 bis, ga eens zien waar 17009 blyft? Nu schynen ze met pa- piertjes te frommelen.. .ga voort, wat wenschte je, na dat alles, nog meer ? t Meester, na dat en veel meer nog gedaan en bewerkt te heb-
ben door de macht die het geld geeft... maar ik durf waarlyk niet. .. Komaan, wees niet kinderachtig. Nur Lumpen sind bescheiden,
heeft m\'n vriend göthe gezegd en dat is byna waar spreek op! Ik zou wenschen, Meester, dat er, na. dat alles, nog iets over-
schoot om m\'n lief gezin te behoeden tegen gebrek. Ik moet erkennen dat je \'t recht hebt, niet voor \'n Lump
te worden aangezien.. .wat beduidt toch dat ritselend gekreukel van papiertjes? Nummer Half-dertien, onderzoek jy nu eens wat de oorzaak is van dat leven schuins boven ons, in \'t zuidwest-ten-zui- den? *") Men kan z\'n eigen yzermaken niet verstaan. Enjy, ga voort, vriendje, en zeg me nu eens eindelyk wat je hier beneden komt uitvoeren ? Meester, fancv zond me tot u die heer zyt in \'t ryk der
kobolden en aardgeesten ... ik wil door uw gnomen onderwezen worden in de kunst van rykworden. Dem kann geholfen werden, riep adoi.f.
|
||||||
|
*) Ideen, V, iO\'Md, 1050e. (Uitgaaf 1877)
**) Toen dit geschreven werd was de doodstraf nog niet afgeschaft.
***) De ruïne Sonnenberg ligt N. 0. t. N. of N. N. 0. van Wiesbaden.
|
||||||
|
DE AUTEUR WORDT GEKAPITTELD, EN VERZOEKT DEN
LEZER DAARVAN HET ZYNE TE NEMEN. |
|||||||
|
Dem kann ycholfen werden, had adolf gezegd, zonder achtte-
slaan op wat hy zeide, want by-voortduring hielden hem de ge- heimzinnige geluiden bezig, die zich \'n weg baanden door de sple- ten^van \'t gewelf: Messieura, faites Ie jeu!
Le jeu est fait!
Rien ne va plus!
L\'or va au rouleau!
|
|||||||
|
Moil ie a la masse!
|
|||||||
|
38 MILLIOENEN-STUDIEN.
Dix luuis au billet!
Trois . . . quarante!
Un! Un aprhsl La carle est noire . . .
Rouge gagne et couleur!
Ilovge perd, la couleur gagne I
Onze, noir, impair et manque!
Trente-six, rouge, pair et passé!
Aux quatre premiers, s. v. p.\\
A cheval, neuf h douze!
Transversale, treize a dixhuit!
Zéro!
En tusschen dat alles in, hoorde men het rollen van muntstuk-
ken, \'t glitterend geschuifel van^bankbilletten. Soms ook, maar zel- den, het gekibbel van spelers. Ik kon niet langer zwygen, en zonder op de terugkomst van de
uitgezonden boden te wachten: Meester, riep ik, ge hoort de echo van de bank te Wiesbaden.
Daar wordt gespeeld men noemt dat spel, o goden ... is er sarriger lusus a non ludendo denkbaar? daar wordt gewonnen en verloren, daar wordt getournooid a outrance tusschen ligtzinnig- heid en moed, tusschen hartstocht en koelbloedigheid, tusschen ver- twyfeling en hoop! Daar is een der scherpst-geslepenbrandpunten van den feilen Kampf um\'s Dasein dien wy, arme menschen, ge- noodzaakt worden wormpjes, atomen en zonnestelsels natestryden. Daar, Meester ... ik vocht liever mee op dat terrein, dan nu op m\'n ouden dag te gaan schacheren in kurk, roggekoffi of assurantie. Meester, ik verzoek u my door uw gnomen te doen onderrichten in de kansrekening. Dem kann geholfen werden, zei ADOLF nogeens, en ditmaal
zonder verstrooidheid. Kabouter -%-, laat wat ertsblokken brengen, en zet ze in orde. Er is groote vergadering van-avend. Zorg voor veiligheidslampen, en denk aan suikerwater voor de redenaars. Daarop wendde hy zich weder tot my, en vroeg:
Wat bewoog je tot de meening dat m\'n kaboutermannetjes
iets van de kansrekening verstaan? Fancy heeft me hierin gegooid. Zyzelf moge verantwoorden
waarom! |
||||
|
AUTEUR EN LEZERS WORDEN GEKAPITTELD. 39
|
||||||
|
Ze is verantwoord! Er bestaat tusschen fantazie en verstand
\'n soort van overeenstemming waarvan gy menschjes u zelden rekenschap geeft, schoon u toch iets van de zaak schynt te ahnen, daar ge vaak en dat is \'n tweede fout! verbeeldingen oordeel verwart. Men is daar boven ons gedurig bezig met de al te goed gelukte oplossing van \'t probleem: hoe men dwalen kan tegely- kertyd op tweeërlei wys, en dit heeft ulieden geleid tot de zotte meening uw derde fout! dat er kans is op \'t terugvinden van den rechten weg door van die dwalingen \'t gemiddelde te nemen. Daarover misschien later, als je na de zitting van heden avend nog wat hier blyft. Is dat je plan? Ik moet volstrekt naar boven. De portier zal ongerust zyn,
en bovendien de lezers van y>f£et Noorden" wachten op m\'n millioe- nen-studie . . . Ik mag lyden dat dit laatste waar is. Je hebt wel wat recht
op belangstelling, al ware het ter eere van den titel alleen, die goed gekozen is . . . om de studie niet, maar om de millioenen. Wat den pórtjeh aangaat, hy zit in de Schenke beneden in \'t dorp, en schtvciUt van Königsgratz en Sadowa . . . Maar staccata?
Die is aan \'t kibbelen met de meid over \'n gebroken schnaps-
glaasjen, en vindt nu op haar beurt zoo\'n onhandigheid «zu kolossal." Je hoort het, ze praat den student na. Dat dacht je niet! Over \'t geheel heb je die zeer ordinaire stumpert voor belangwekkender aangezien dan ze inderdaad is ... je gewone fout! De oorzaak is dat je haar persoon verward hebt met de indrukken die je bezig- hielden toen je \'r voor \'t eerst zag in \'56. . . Ik zal \'t niet weer doen.
Dat kan je niet beloven. Wat jyzelf eenmaal over politiek
evenwicht zei *) is van volle toepassing op \'t baskuleeren der ver- schillende werkingen van den geest. Volkomen balans is ondenk- baar ... en zou dan ook evenmin te wenschen zyn als elke andere stilstand. Stilstaan, niet-bewegen, is \'n feitelyke ontkenning van het zyn dat in beweging bestaat. Wat niet beweegt is dood . . . neen: is niet. Dat \'s nog minder dan dood. Begryp je dit? Nagenoeg. Maar ik weet niet of m\'n lezers . . .
Dat gaat my niet aan, en ik geef ook u den raad daarnaar
nooit te vragen. Zeg en schryf wat je voorkomt waar te zyn, tracht zoo duidelyk mogelyk overtebrengen wat FANCY je in de gelegen- heid stelde te hooren, en laat de rest over aan de toekomst. Er is veel kans dat men daarboven eindelyk eens zal leeren lezen. Nog \'n paar generatien . . . Meester, ik kan zoolang niet wachten!
Waarom niet? Is \'t je dan om de claque te doen? Dat zou
me spyten. Ik herinner me dat ik in myn tyd ook zoo mensachtig ongeduldig was, maar na m\'n dood vond ik het dom. Ook ik wou terstond vrucht samelen, en zaaide slordiger dan \'t geval zou ge- weest zyn als ik wat verder vooruit had gezien. Je hebt er geen begrip van hoe snel de geslachten elkaar opvolgen wanneer men |
||||||
|
*) Minnebrieven, blz. 82, 83. (Uitgaaf 1875.)
|
||||||
|
40 MIU.TOENEN-STUDIEN.
eerst goed en wel onder den grond zit. Een moeder meent hemels-
breed ver te staan van haar zuigeling, en \'n paar eeuwen later is de geschiedschryver in de war tusschen grootvader en kleinzoon. Op zekeren afstand smelten alle Rhamsessen in elkander, en ik heb opgemerkt dat er in je geschiedenisboekjes heele dynastien \'t ach- terste-voren gezet zyn. Maar denk niet dat wy onder-den-grond- wezens u zulke blunders kwalyk nemen. Waarlyk niet! Och, \'t doet er zoo weinig toe. Iets van meer belang is, dat gylieden zoo on- achtzaam omgaat met die andere geschiedenis, met de geschiedenis van uw eigen wording. Al uw Genesissen zyn geen oortje waard. Misschien had ik moeten zeggen: geen kreutzer, heller, batzeof pfenning, omdat ik \'n Duitscher geweest ben ... je ziet het, natio- naliteit gaat hier onder den grond totaal naar de maan. Uw Scheppingen deugen niet, voornamelyk omdat er wel bezien nooit iets geschapen werd, of als dit u aangenamer is omdat het scheppen altyd voortduurt, \'t Gaat hiermee als met het liefdedevies: >ii jamnis, ni toujours, door \'n omgekeerden kyker gelezen. Ge- schapen wordt er nooit of . . . immer. Holah, hei, hé da! De aardmannetjes verschenen op den roep des Meesters.
Is er nafta genoeg ? Wordt er behoorlyk gewerkt aan salpeter ?
Wie zorgt voor kool ? Meesterknecht, laat je de werkstalen voor- leggen, en zie eens na of er wel by voortduring alles wordt voort- gebracht wat als noodzakelyk gevolg van vovigen arbeid gefabriceerd worden moet? De meesterknecht haalde z\'n schouders op, als wilde hy zeggen:
my te herinneren aan m"n plicht. Hoe menselyk! Men kan wel zien dat de Meester nog niet lang dood is. Hy heeft gelyk, zei adoi.f. Het was dom van me, zulke be-
velen te geven aan baas LOGOS die meer van de zaken weet dan ik. Ik schreeuwde dan ook maar zoo om je te doen vatten dat er \'n dubbelpunt moet staan tusschen dat averechts liefdepraatje en m\'n bevelen. Logos begaat zulke overbodigheden niet. Wie geen verstand heeft van interpunktie moet volgens hem maar ongepunt blyven. Die onverschilligheid is misschien \'n gevolg van z\'n langen diensttyd. Z\'n opzienerschap dateert van den beginne *) dat is: hy stond altyd aan \'t hoofd van de zaken . . . Toch zou \'n medaille voor twaalfjarige trouwe dienst den eer-
lyken LOGOS slecht gekleed hebben, want hy was jong en krachtig, en zelfs droeg z\'n nooit verwisseld gewaad niet de minste sporen van slyting. Geen leerjongetje zag er zoo frisch uit als hy. Onder ons gezegd, fluisterde adolf me in \'t oor, hy is hier
eigenlyk de man waarop alles aankomt, en ik zou terdeeg met de *) Evangelie van Johannes I, vers 1, naar nvyn overzetting luidende:
in den beginne was de rede, en de hede was by God, en de rede wès God. Vgl. 906, in ween III. (Uitgaaf 1876.) |
||||
|
AUTEUR EN LEZERS WORDEN GEKAPITTELD. 41
|
|||||
|
handen verkeerd staan, als-i eens z\'n ontslag nam. Maar dat zal
hy niet, dat kan hy niet, want hy heeft aandeel in de zaken . . . Geërfd?
Neen, ipso jure. Zonder hem zou de heele fabriek . . .
Niet opgezet zyn?
Mis!
Niet geworden zijn wat ze is?
Half waar, dus ook mis! Neen, zonder hem was de fabriek
niet, want hy is de zaak. Dit werd reeds op Pathmos erkend door iemand die overigens ik moet dit tot m\'n leedwezen erkennen z\'n verstand al te wild liet op-en-neerwippen door z\'n fantazie. Het eerste woord dat de arme joannes tot de wereld sprak, was waar, en van dieper zin dan begrepen wordt door de meesten dergenen die hem tot \'n heilige maakten. Het ware te wenschen dat velen wier oordeel iets minder dan \'t zyne te lyden heeft van overwe- gende verbeeldingszwakte gy menschen noemt het kracht, geloof ik den braven LOGOS zoo ruiterlyk de eer gaven die hem toe- komt. Dat zou veel nutteloos gekibbel hebben uitgewonnen . . . Maar, aldus ging ADOLF voort, ik ben je nog de uitlegging schul-
dig van de onbewuste gegrondheid uwer hoop dat je hier beneden iets van de kansrekening zou te weten komen. Fancy had volko- men gelyk in de meening dat je verbeelding daarin verder zou doordringen dan je verstand. Gy menschen zyt minder dom dan gezelf weet . . . Ik stond op, en boog.
Meester, geeft ge my vryheid dat kompliment overtebrengen
aan m\'n lezers? Och ja, als je meent dat het hun aangenaam wezen kan, en
zeg er dan by dat dit hen te verachtelyker maakt. Ik ging weer zitten.
... te verachtelyker! Want niet weten, dom zyn, weinig begry-
pen, ware eer te verschoonen dan dat voortdurend wèl begrypen, wèl weten, en anders doen. Gyzelf zult heden avend weinig of niets vernemen dat je óf niet bekend was, of waarvan je de kennis niet zou hebben kunnen opdoen boven den grond. De meesten uwer weten genoeg voor hun behoeften. De fout is dat ge meestal het bekende verkeerd toepast, en u daarby gewoonlyk laat leiden door indrukken die met weten niets te maken hebben. Belang, hartstocht, eigenzinnigheid, sleur, mensenvrees . . . Nu dit laatste is \'t zotste van alles, en wel \'n blyk dat gy daarboven elkaar meer eer bewyst dan u vice versa toekomt. Hoe kan \'n mens, die dan toch by ondervinding weet wat buikpyn is en verkeerd oordeelen . . . hoe kan-i bang zyn voor andere schepsels die even als hy zelf laboreeren aan verkeerd oordeel en buikpyn ? Noch uw deugden, noch uw fouten zyn vrees waard. Geen uwer driften is bestand tegen \'n onverwacht speldeprikjen in de kuit. Probeer \'t eens als je iemand ziet die verliefd is of \'n moord wil doen. Met \'n paar theelepeltjes |
|||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
42
|
||||||||
|
glauberzout op \'t juiste tydstip ingegeven, verandert men je heele
toekomstige wereldgeschiedenis, en zonder de Veuve Cliquot waar- aan alexander zich te-buiten ging te Persepolis, hadden de Ro- meinen waarlyk zoo\'n rol niet gespeeld . . . Adolf weidde nog verder uit over al de zaken die anders zou-
den geweest zyn indien deze of gene kleinigheid anders geweest ware. Ik was zoo vry hem in de rede te vallen met de opmerking dat nietigheden die groote gevolgen hebben, juist daardoor géén nietigheden zyn, en dat \'n wereldgeschiedenis-veranderende spelde- prik van meer belang is dan de onregelmatigheid in de deklinatie van \'n wereldzon wezen zou, indien de gevolgen van zoodanig wan- gedrag ons onbekend bleven. Waarschynlyk om zich te wreken over de gegrondheid van m\'n
opmerking de Meester was nog niet lang genoeg dood, om alle ydelheid vaarwel gezegd te hebben . . . ik leef heelemaal nog, he- laas! begon hy uittevaren tegen de door my veronderstelde mogelykheid van \'n afwyking. Pas um Gottes Willen op, dat LOGOS je niet hoort! Van zóó\'n
suppozitie zou hy buikpyn krygen! Al wat is, moet wezen, en al wat er wezen moet, is. Daarop kan je staatmaken! De meest or- dinaire centraalzon doet z\'n plicht haar plicht, zeggen je school- meesters en wat gy afwyking noemen zoudt,is de oude onveranderlyke onvermydbare norm. Rechthaberei... juist! Ik noemde dit zoo-even op onder al die andere Spitsbuben die, ais wangunstige schoolmak- kertjes, de slotsommen van de lei wisschen, die ulieder verstand heel aardig had uitgerekend. Nogeens, gy menschen zijt minder dom dan gezelf weet, en FANCY hoopte dat er voor u iets zou te leeren vallen van m\'n kereltjes omdat ze by hun begrafenis dien gansenen armeebedervenden stoet van treinsoldaten daarginder achterlieten. Er is iets nuchters in \'n doode, waaraan gylieden u maar niet kunt gewennen. Duizend byzaken trekken uw aandacht van de hoofd- zaak af. Ge zyt als kinderen die men appels te tellen geeft. In plaats van tellen, snoepen ze \'t ooft op. Heb ik ook jacht op gees- tigheid genoemd onder de zaken die \'t verstand belemmeren? Neen, Meester, maar er is nog tyd toe.
Welnu, ik gun me dien tyd. Jyzelf hebt menigen appel opge-
geten, die je te tellen was gegeven. Waarom zei je dat de Pruisen de steenen poppen op \'t slot te Biberich hadden stukgeslagen? Meester, ik zag dat die beelden er dezolaat uitzagen . . .
Juist. En toen hadden dat volgens u mir nichts dir nichts de
Pruisen gedaan, omdat het zoo in je fraze te pas kwam. Welnu, \'t is onwaar. Zulke schryverskunstjes brengen veel dwaling in de wereld. De ridders in myn tyd voerden ook veel verkeerds uit, al schreven ze niet. En dat ze vaak . . . onwaarheid spraken, stem ik toe, maar ze lieten zulke dingen niet drukken. Trek je leugen in . . . |
||||||||
|
Lezer, dat doe ik by dezen.
|
||||||||
|
AUTEUR EN LEZERS WORDEN GEKAPITTELD.
|
|||||||
|
43
|
|||||||
|
Misschien, vervolgde ADOLF, dat ik dan ook de straf verzacht,
die de zetter van y>Het Noorden" over je heeft uitgesproken . ..\'i\\ ware vargas ! Welke straf? Ik weet van niets . . .
Ei, heb je niet bemerkt dat hy je onlangs door rismarck
deed opknoopen? Het doet me leed want ik ben je niet onge- negen . . . Ik wist waarlyk niet waaraan ik deze vriendelyke stemming van
den gewezen Keizer te danken had. En ik erkende die onwetendheid, Herinnert ge u den nacht van . . .
En hy noemde een datum die ik vergeten heb, maar \'t jaartal
was \'66. Neen, Meester!
Nu, ik wel. In weerwil van je fouten heb ik \'n vriendschap-
pelyk gevoel voor je ... en had dit reeds lang voor \'t fancy in \'t hoofd kwam je in dezen kuil te gooien, \'t Was zeer lief van je. Ik meen de historie met dien paal . . . blauw en goud . . . denk eens na. Overigens moet ik erkennen dat ik niet houd van senti- mentaliteit. Maar, Meester, aan welke sentimentaliteit heb ik me dan dien
nacht schuldig gemaakt? En \'n paal? Blauw met goud. Ikbegryp er niets van. Dan zal fancy \'t je wel herinneren, zoodra \'t haar gelegen
komt. Maar denk niet dat ik je daarom, of om andere gevoelig- hedens gekheid! je schryversfouten vergeef! Wat hoef je te schryven als je geen waarheid schryft. Metsel dan liever, of . . . maak yzer als wy. Daarin is nooit \'n leugen. LOGOS zou \'t niet dulden. Wat is, is . . . en wat gy mensjes zoo-al praat ofschryft, is soms niet. Meen je misschien dat het \'r niet op aankomt, met juistheid te weten of \'t de Pruisen zyn die de beelden te Biberich hebben stukgeslagen? Dat heb je mis. Zy hebben geen deel in de eer betrekkelyke eer, ja! die er liggen zou in zoo\'n vandalisme. Eer?
Ik weet wat ik zeg. Zie je my voor \'n schryver aan? Jyzelf
vertaalde het stuk van andrieux, dat met de woorden eindigt: Zie, een landschap wordt gestolen,
En een molen blyft gespaard . . . Meen je dat dit sparen van molens mooi is? \'t Lykt er niets
naar. Sei was du bist, koning, dief, annexateur . . . wees schryver in \'s hemelsnaam als \'t wezen moet, maar noch \'n mal: sei was du bist! Het wegnemen van heele landen, toegesuikerd met het ontzien van \'n paar steenen poppen, is erger dan roof. \'t Is huiche- lary. Ik bedoel hiermee niet dat ieder die wel poppen of steenen stukslaat, daarom geen huichelaar wezen zou. Weet je waarom de Pruisische soldaten die beelden niet deerden? Dat is moeielyk te zeggen, Meester.
|
|||||||
|
44 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Volstrekt niet. Ze konden er niet by omdat die poppen op
\'t dak staan van \'n kasteel dat ze niet mochten binnengaan. Niet mochten! Zy die \'t heele land namen?
Ze mochten niet. En daarin steekt juist de huichelary die ik
zoo kwalyk neem. M\'n dappere achterneef en naamgenoot vocht zeer uit de verte. Hy verdedigde z\'n landje . . . per telegraaf, ge- loof ik. Z\'n vrouw, de hertogin, bleef te Biberich, met iets als . . . moed. Onder ons, ze wist dat men haar niet deren zou, en kon 2ich dus zonder gevaar aanstellen als \'n soort van deborah die de heerscharen des vyands tart. Die vyand nu was . . . van de familie des mans die zoo goedig met molens omging. Hy kende dat kunstje: \'n hutspotje van fortiter en suaviter. Nu, héél suavis was hy niet, maar \'t had er toch den schyn van,
en om dien schyn is \'t by zulke gelegenheden te doen. M\'n achter- nicht werd niet geradbraakt. Integendeel, ze kreeg \'n Pruisische eerewacht, welker soldy niet eens ten-laste van de Nassausche be- grooting gebracht werd. Ja, later toch, maar dat betaalden de Nassauers niet, omdat ze toen geen Nassauers meer waren. In-stede van die heldhaftige vrouw \'t kasteel uittejagen zulke domheden deed men in de dagen der heilige elisabeth van Hongarye, en van GF.noveva verbood men haar zelfs \'t vertrekken, tenzy ze beloven wou héél ver te gaan. Den omgang met de bewoners van Biberich scheen men nadeelig voor haar zedelykheid te vinden je weet het, al die Rynplaatsjes zyn vol Bierkncipen en Weinivirlh- echaften althans men belette haar uittegaan. Zy, koppig van haar kant, wandelde niet eens in den Schlossgarten, waartoe ze permissie had mits ze zich gedroeg naar de geafficheerde policie- Verordening: geen bloemen te plukken, geen honden meetebrengen, hiet te rooken, en over \'t algemeen keinerlci Unfitg zu treiben. Wat nu den een voorkomt als Unfug, kan den ander deugd schynen ... er is ten-allen-tyde over zulk verschil van opvatting veel stryd geweest. Ook maakt het \'n groot onderscheid, ol men zelf iets doet, of datzelfde ziet verrichten door \'n ander. Misschien zouden de Pruisische moralisten er kwaad in hebben gezien, als m\'n nicht door de hektralies heen haar hand had te kussen gegeven aan al die teerbeminde aanstaand-gewezen onderdanen. En zy zelf had dat mooi gevonden, schoon ik niet zeggen kan dat ze \'t dikwyls deed toen ze nog in de gelegenheid was \'t honderdmaal daags te doen. Ze liet het nu uit dépit, en vroeger ... ge kent dien slottuin? O, zeer goed.
Ei, voyons! Zeg me eens waarom m\'n nicht er nooit inwan-
delde toen ze nog regeerend hertogin was ? Om de muggen ?
Neen.
Omdat ze \'t publiek niet zien wilde?
Ook niet. Er zyn genoeg laantjes met nerbolener Zugang-\'
bordjes, waar men \'t publiek ontwyken kan. Je goed-kennen van dien tuin is weer \'n schryvers-fraze. Waarom niet nog liever gelo- gen met de spreek-fraze: ik ken hem perfekt... \'n woord dat de mensjes nooit moesten gebruiken. Jy dan, die den Biberichschen slottuin zoo goed kent, wat zeg je van den gehangen man? |
|||||
|
AUTEUR EN LEZERS WORDEN GEKAPITTELD. 45
Een gehangen man? In dien tuin?
Ja, zeker! Zie je wel schry ver dat je zeer onopmerkzaam
zyt? Daar hangt een man aan \'n boom, of liever een geraamte, want de persoon is nu hier, by ons . .. hy werkt aan steenzout. Nu, dat geraamte heb je niet gezien. Zeg dus niet dat je dien tuin kent. Verzoek fancy eens je by-gelegenheid te vertellen wat dit skelet aan dien boom beduidt. .. neen, in den boom, of \'r tégen liever . . . zóó is het. Nu! Hertogin adelheid was er bang voor, en daarom vermeed zy den tuin, lang voor ze \'r uitbleef uit tegenzin in de Pruisische permissie. Die Pruisen dan martelden haar juist genoeg om plezier van
\'t martelen te hebben, zonder haar \'t genoegen te gunnen voor ge- marteld door te gaan. \'t Mens at er geen boteram minder om, dat ze geen hertogin meer was. Dit is trouwens by veel onttroonde vorsten het geval. Ze gelyken daarin op grandioze bankroetiers, die gewoonlyk redelyk wel leven na \'n akkoord van 15 pCt. Adelheid kreeg schoon linnen zooveel ze begeerde. Dat ze zich niet verschoo. nen wou, was haar eigen verkiezing. Misschien vond ze \'t pikant de zaak isabellig optenemen. Maar denk je nu dat de Pruisen haar kost en inwoning gaven
uit mensenliefde? Of dat men die beelden spaarde uit kunstge* voel? Der Teufel auch, nenni! Geen soldaat mocht \'nvoet in huis zetten, veel min de trappen beklimmen, die naar de tinnen voeren waar die beelden zich staan te vervelen. Verbeeldje dat \'n Feldwebel eens by vergissing natuurlyk de slaapkamer van m\'n nicht ontwyd had met z\'n spykerschoenen en andere dingen.. . shocking.\' Neen, neen, niets daarvan! De soldatery bepaalde zich tot de,
nogal sterke, corps-de-yarde in de voorwarande, en wat patrouilles. Overigens, geen schyn van dwang, of beter: wel dwang maar géén schyn. Respectons la décence, zal men gezegd hebben. Daar woont \'n strooweduw dat geloof ik graag, zyzelf hadden haar man weggejaagd we zullen ons aanstellen als beschaafde lui. Dat kleedt." En.. . hoor eens, er is nog iets: «heden myn, morgen dyn." Mis-
schien dachten de Pruisische Feldwebels er aan, dat ook zy mis- schien eenmaal hün lusthoven zullen moeten beschermen... uit de Ity verte, \'t Was my ook niet voorgezongen in de wieg dat een van m\'n nazaten of z\'n vrouw, permissie zou noodig hebben van \'n... hoe heeten ze ook? Van \'n Hohenzollern.
Ja. Ik kan die namen zoo slecht onthouden de vorstenhuizen
uit myn tyd ken ik op m\'n duimpje nu, dat \'n Nassauer of Nassauerinn, verlof zou noodig hebben van zoo\'n Hohenzollern, om in z\'n eigen tuin te wandelen. En dat kan \'n Pruisischen Feldwebel ook gebeuren, zieje, als-i maar lengte van leven heeft. Om tegen dien tyd hun eigen beelden en vrouwen heeltehouden, hebben ze m\'n nicht niet geradbraakt, en de steenen poppen gespaard. Ik erken dat ik schik begon te krygen in de historisch-filozofische
expektoratien van m\'n interessanten gastheer. Maar tevens ver- langde ik naar de avendzitting, waarin ik iets zou te weten komen van de millioenen die ik absoluut noodig had. Ook kittelde my |
||||||||
|
46 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
de nieuwsgierigheid naar dien paal, dat nachtsentiment oorza-
ken van z\'n genegenheid mywaarts, had hy gezegd en naar dat skelet, aan, in, tegen \'n boom, dat ik moest gezien hebben. Ik knikte dus op \'n manier die iets als »ja, juist!" beduiden
moest, maar waarin te-gelyker-tyd zekere uitdrukking van onge- duld schynt gelegen te hebben. Althans hy antwoordde: Nu ben je precies \'n lezer . . . dat\'s nog erger dan \'n schry-
ver. Meen je nu inderdaad dat ik, Inhaler van de twaalfjarige- keizersdienst-medaille, ik die daarginds op de korst van ons bolletje Graaf was en hier beneden Meester ben, meen je dat ik hier zes- honderd jaar onder den grond heb gezeten om m\'n vertellingen interichten naar den luim van den eersten den besten die . . . me opslaat ? Hy sprak als \'n boek dat door my gelezen werd . . . \'n feuille-
ton misschien. Ach neen, Meester, ik vraag vergeving . . .
Zeer wel. Bedenk dat je géén keizer zyt, géén prins, en wees
beleefd jegens \'n Meester die geesten kommandeert. Zoodra je \'t zoover gebracht hebt op de wereld of er in als ik, zal ik mis- schien te-rade gaan met uw keus van gesprekken. D\'ici-la . . . a propos, heb je \'r lust in, goed te leeren spreken? Ach, zoo gaarne, zoo gaarne!
Nu, leg je dan op luisteren toe, en wees aandachtig als ik
spreek. Een zonderling wezen, zoo\'n onder-den-grondkeizer!
Met \'n zedig buiginkje beloofde ik zwygend het gevorderde. En hy ging voort: Dat half-martelen, dat byna-doodknypen, dat fatsoenlyk kleu-
ren van brutaliteit, stuit me. In myn tyd sloeg de een den ander dood, dat \'s waar, en al waren de middeltjes soms niet zeer eerlyk, die men aanwendde om altyd de »een" te wezen, en zoo zelden mogelyk de «ander", het doodslaan rymde iets beter op wat voor- afging en volgde. En, leer dit van my, rym is behalve in ver- zen de schoonste zaak ter-wereld. Wat goed rymt, is goed. Vriendelyk praten en ruw handelen, is zedelyk-ongerymd, is slecht. Kerneis slikken ik weet niet of \'r tegenwoordig zulke dieren in \'t Nassausche zyn ... in myn tyd niet kerneis doorlaten en muggen uitziften die zyn er veel in den Bibericher tuin . . . nu, dat\'s weer \'tzelfde geloof me, dat rymt niet! En daarom beweer ik dat de Pruisen beter zouden gedaan hebben die beel- den flink naar beneden te gooien. Ik begryp er nu iets van, Meester.
Ik geloof integendeel dat je \'r nog altyd niemendal van be-
grypt. Ik verwed \'n centenaar yzer tegen \'n pruisische Silberc/roach .. . zeg eens, is \'t waar dat er onlangs te Berlyn \'n chemikus is op- gehangen? |
|||||||
|
AUTEUR EN LEZERS WORDEN GEKAPITTELD. 47
|
|||||||
|
Ik heb er niets van gehoord ... ik denk het wel, want de
Noordduitsche Bond houdt veel van de doodstraf. *) ■■ Dat is waar. Er is kans op \'n goede karrière voor je zetter,
als-i naar Berlyn wil gaan. Maar ze zullen daar toch niet iederéén ophangen ? En die chemist. .. Wat had-i gedaan?
Men vertelt hier dat hy wegens laster is ter-dood gebracht
omdat-i beweerde, na jaren tobbens ik erken dan ook, \'t is \'n lage insinuatie! zilver te hebben gevonden in \'n Pruisisch dub- beltje Doch ... laat dien man hangen als hy hangt. Misschien zien we hem later hier. Nu, ik verwed \'n schep yzer tegen zoo\'n zilverlooze Siibergrosch,
dat je nu nog niet weet wat het allerminst rymt in dat ontzag voor die standbeelden ? Ik beet verlegen op m\'n wysvinger.
Houd je Siibergrosch maar gelukkig, ik had er geenje
zoudt haar verloren hebben. Wil je, als je straks weer naar boven gaat, wat yzer meenemen, goed! We zien hier niet op\'n kleinigheid. Wat je transporteeren kan, mag je hebben... als je \'t maar eens zyt met LOGOS. Nu dan, je hebt niet eens acht gegeven op \'n veel groo- ter kemel die zeer ongerymdelyk verslikt wordt. Je hebt weer niet bemerkt... Ach, lieve hemel, dacht ik, zou ik weer \'n skelet over \'t hoofd
Tiebben gezien? Waarachtig, \'t was zoo. En ditmaal \'n heele verzameling van
skeletten. Je hebt niet eens. gelet op al de geraamten die daar je aarde
bevuilen by Königsgratz! Foei, foei, ben je \'n schryver ? Een bre- kebeen ben je, \'n beginnertje, \'n rekruut, \'n mazette, \'n kruk, \'n tiro! Houd je eerst eens \'n paar jaar bezig met onderzoeken, opmerken, denken! Oefen je, en wacht nog \'n eeuw ot wat, voor je je opwerpt als voorganger. Die zetter is après-tout zoo mal niet. De man moet waarachtig naar Berlyn... Lezer, om u de waarheid te zeggen, ik houd niet van u. Maar
toch wensch ik u \'t lot niet toe van m\'n armen wysvinger! Adoi.f zag misschien dat ik erg verlegen was, en met iets als
medelyden misschien dacht hy aan de zoo vreemd rekomman- deerende paalhistorie haalde hy me weer te voorschyn uit den wand waarin ik me had weggedrukt. Blyf maar zitten, zei hy, en bederf m\'n behangsel niet. Ik
|
|||||||
|
*) Men weet dat de voorgestelde afschaffing niet is doorgegaan. De
tegenstemmers kunnen gelyk hebben. |
|||||||
|
48 MILLIOENEN-STUDIEN.
zal je niet terstond geheel-en-al verdammen. ") Er kan nog altyd
iets redelyks van je komen. Byt maar veel op je vinger . . . dat is nuttig. Leer denken. Ik zal m\'n best doen.
Ganz wohl! En tracht je duidelyk uittedrukken.
Ik zal m\'n best doen.
Ganz wohl! \'t Is je eigen schuld als men je niet begrypt...
Ik zie den lezer groeien!
Je vergeet te vaak dat »Publiek" aartsdom is . . .
De lezer krimpt weer. De mensen willen \'t goede wel . . .
Groei! Maar die vervloekte trainbuben maken hen verachtelyker. . .
Krimping! Verachtelyker dan ze wezen zouden indien \'t goede dat in
hen is . . . Groei!
Niet bedorven werd door dat gespuis. De slotsom is dat ze ...
|
||||||
|
Hier laat ik \'n paar regels van m\'n gesprek met adolf onin-
gevuld, omdat ik me niet juist de konklusie van z\'n mensenta- xatie herinner, en dus niet weet of, ik me tenslotte m\'n lezers als dwergen of als reuzen moet voorstellen. Wie \'t liefst precies blyft zooals hy is, kan \'t ook doen, meinentwegen ! Hoe dit zy, ging ADOr.F voort, het is je plicht begrepen te
worden . . . Als ik onder den grond zit?
Ja! Ben je daarmee niet tevreden? Wat verlang je meer ? Zie
m\'n kobolden eens. Zien ze \'r niet flink uit ? En wou je beter zyn dan \'n onschuldig graankorreltje ? Heb je ooit \'n eikel hooren kla- gen omdat men hem begroef? Wil je zaad, kiem, bloesem, vrucht alles tegelyk? Pas-op dat LOGOS \'t niet hoort . . . hy zou je ka- pittelen ! Hy is veel strenger dan ik, moet je weten. Ook is hy \') Dit wnord heeft \'n minder uitsluitend harde beteekenis dan ons
verdoemen. Het komt in den zin van veroordeelen, in deftige drainaas voor, en misstaat niet volstrekt, in den mond zelfs van \'n dame. Ety- mologisch is deze opvatting korrekter dan de onze. |
||||||
|
AUTEUR EN LEZERS WORDEN GEKAPITTELD. 49
|
||||||||
|
minder gunstig gestemd jegens u . . . over dien paal, want hy is
geen Nassauer. Maar toch m\'n vriendschap gaat niet zoover dat ik \'t je vergeven zou als je minder waart dan \'n eikel. Weet te sterven, dan zal je leven! Laat je begraven, je zult opstaan! Leer verrotten . . . dat is de weg naar bloei! M\'n zonderlinge meester zweeg \'n oogenblik, en ik spande my
in tot het begrypen van wat hy gezegd had. |
||||||||
|
MILLIOENEN\'-STUDIEN.
|
||||||||
|
4
|
||||||||
|
MONARCHC iLOGIE.
|
|||||
|
Na eenig zwygen ging ADOLF heel goedmoedig aldus voort:
Potzlausend, jongen, ik was ook zoo kinderachtig toen ik nog
keizer was. Voor den dood was ik . . . doodsbang onder ons, dat waren de meeste ridders, anders hadden de papen zoo\'n in- vloed niet gekregen! en toen ik hier aankwam begreep ik dat de heele zaak eigenlyk niets om \'t lyf heeft. Maar wel spyt het me dat ik daarboven niet wat méér ben geweest dan \'n keizer die ridders vechten liet, en torens bouwde. Als ik ooit terugkwam op de korst, zou ik trachten \'n goed mens te zyn. Logos heeft me verzekerd dat dit \'n hooge rang is . . . ja, de hoogste. En wat LOGOS zegt, is waar. Wees jy nu maar tevreden, en zorg dat je \'t \'n klein beetje
verder brengt dan tot zoo\'n mizerabel keizerschap, en wees niet te haastig, en leer wat er te leeren valt, en deel \'t behoorlyk mee |
|||||
|
SI
|
||||||||||||
|
MONARCHOLOGIE.
|
||||||||||||
|
aan anderen ... die op hun beurt je onderwyzers zyn, meer dan
je weet of erkennen wilt. Wat zou er terechtkomen van je mens- teekenen, als er geen mensen waren die pozeerden? En scheld je modellen niet uit. Dat jaagt de bevalligheid van hun trekken, uit je atelier, en van je paneeltjes. Denk dat het niet pleizierig is voor \'n lezer, daar zoo naakt te zitten als pauline borghese by CANOVA. Hy stookte zwaar, en dat maakte de zaak dragelyk, zei ze. Jy echter zet deuren en vensters open, zoodat alles bevriest tot je leden-mannekens *) toe. Waar was ik? Meester, ge zoudt iets zeggen over den grootsten kemel . . .
\'t Doet me genoegen dat je goed geluisterd hebt. De tyd zal
komen;" dat je in staat bent \'n feuilleton te lezen. Ga zoo voort. Juist, de grootste kemel! Duizenden sloegen ze dood, dood, dood . . . en er mocht geen kreukje komen in \'t behang van m\'n nicht\'s ledekantje! Weet je waarom niet? Omdat ze uw nicht was?
Neen, omdat ze zyn en hun nicht was, de nicht van die . . .
hoe heeten ze ook? Hohenzollern.
Van die Hohenzollerns. Van de BOURBONS. Van de WITTELS-
BACHERS. Van CARLOVINGIERS en MEROVINGIERS. Van YORKEN en LANCASTERS. Van WELFEN en GIBELLYNEN. Van de ROMANOES Van cyrus en priamus. Van david en herodus. Van artaxer-
XES, PALAIOLOGO, KODRUS, KOMNENEN, MARTEL en PEPYN. Van
VICTOR-EMANUEL. Van ANTIOCHUS-EPIFANES, PHARAMOND, OG, NIMROD, barbarossa en ALEXANDER den groote. Van achab en
jezabel. Van de faineanten . . . \'n talryke familie! Van cecrops, danaus, kadmus en pelops. Van arpad. Van inachiden en HERAKLIDEN. Van henri IV. Van de koningin van scheba. Van macbeth. Van jagellonen, habsburgen, ptolemekn en arsaci- DEN. Van orelius den prokureur. ") Van iwan den slachter en karel den gek... den zesden. Van faraonen enGRlMALDl\'S. Van de centauren HENGIST en horstan. Van Heirmannen, Helmannen, Khans, Beg\'s, |
||||||||||||
|
\') Mannequins, \'n woord, dat de Franschen uit het Hollandsch of
Vlaamsch annexeerden. **) Een Franschrnan, antoi.ne tonnens, had zich eenige jaren geleden
in Araukanie koning gemaakt. Hy voerde oorlog met Chili, en richtte meer koninklyke zaken uit. Toen \'t hem tegenliep vertrok hy naar z\'n vaderland, waar hy ik weet niet in welk provinciestadje proku- reur geweest was. Natuurlijk werd hy in Frankryk vaderlandig behan- deld : bespot, geplaagd, wegens schulden vervolgd. Hy stond zelfs terecht wegens escroquerie. Om aanhangers te werven tot het heroveren van z\'n Ryk had hy gelden opgenomen, en toen hy niet spoedig genoeg slaagde in z\'n grandioze plannen, werden al z\'n schuldeischers op een- maal antiroyalist en demokratisch. Een koning moet ryk zyn. Toch is hy, naar ik onlangs vernam, thans (1870) weder in Zuid-Ainerika, en staat hy op \'t punt weer «neef" te worden van al de neven in m\'n tekst. Prosit! (Het is niet gelukt. Op-nieuw uit z\'n Ryk gejaagd, is hy in Frankryk doodarm gestorven.) |
||||||||||||
|
52 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
Bey\'s, Orang-toeiva, Ricos-hombres, en Franken- Voorsten. Van omar.
Van de godsgeschenken aan Habesch en Korsika. *) VanATALlBA, montezuma, en GUATEMOZtN. Van de schoolmeesters louis-phi- lippe en dionys. ") Van braganza\'s en Paus-Koningen. Van den wreeden alfons en de heilige elisabeth. Van messalina, cleo- PATRA en katharina van Rusland, geboren Zerbst. Van despoten, dynasten, turannoi. Van den vaderdragenden aeneas en de konink- jes zonder duim, uit Richteren zooveel. Van radboud den Fries die naar de hel ging. Van LOUIS XVI die ten-hemel voer. **") Van roodharige Vikings en wat er woedendst woedde onder de Berser- kers. Van Noordsche ROLLO\'S, Skandinavische Stoere\'s en Musko- vitische Dobbre\'s. Van Basileén, in purper geboren. Van al wat zich wist te doen houden voor Dioskuur, Krisjna, betoea of taboe. Van ieder die legioenen beguichelde met kleine laarsjes of groote woor- den, met teekens in de lucht of champagnewyn en gloire, met circen- ces, regie-sigaren of uitzicht op ongestraft plunderen. Van den zwerm swaardigsten" na alexanders dood. Van ieder die \'t eerst onder z\'n stamgenooten het bloedgierig geduld had \'n steen te slypen tot wapen. Van al wat moordde met koperen staaf, toen burger- lul dat werk nog verrichtten met \'n stuk knoestig hout. Van ieder die in de messingperiode z\'n boschpubliek deed verbaasd staan over de nieuwigheid van \'n framee met yzeren punt. Van ontrouwe Majordomen, Stewards, Ruwaarden, Wakhils, Praefecten, Graven en Hertogen, die hun meesters land, leger en gezag ontfutselden. Van al wat zich handig de uitvindingen ten-nutte maakte van SCHWARTZ, CONGREVE, PAIXHANS, DREYSE of CHASSEPOT. Van Sul-
tans, Soedans, Pakoe-Alam\'s, Baginda\'s, Caciquen, Soesoehoenan\'\'s, Bel\'\'s, Badi\'s, El\'s. Elohim, Adonaï, en wat er,al zoo meer den naam droeg van »Heer." Van Khalifen, Inka\'s, Njang-di-Pertoean\'s, Kami\'s, Radjah\'s, Sehach\'ê, Sjerh\'s, Cheik\'s, Padischah\'s. Caesar\'\'s, Kaisers, Czaren, Khans, Kongs "")... hoe staat het met je borst ? Je hoest \'n beetje. Meester, m\'n longen . . .
Schon gut! Oefen ze wat, en ga jy nu eens voort. Ik ben
niet verkouden en heb dus geen oefening noodig. Noem wat ko- ningen op. Stoor je niet aan chronologie . . . dat deed ik ook niet. \'t Zal me benieuwen of je den rechten noemt. Noemdet gy dan den rechten niet, Meester?
Wel zeker! Maar er is één die allen vertegenwoordigt, en dat
\') Theodorus van Abyssinie en de Baron theodor von neuhoff die
\'n tyd lang gi-ootendeels in partibus koning van Korsika geweest is. De laatste overleed in \'n arinengestieht. ") Dioxysius van Syrakuse en lodkwyk Philips gaven in oogenblikken
van gedwongen loisir, ondeiwys aan de jeugd. ***) ï>Fils de ST. louis, monte au ciel!"
****) Waarschynlyk zal de vry nauwkeurige ADOLF ook Maleks of
Melchen genoemd hebben. Maar ik sla die over. om de pointe niet te bederven. Op de meesten der in den tekst voorkomende titels zal ik terugkomen in m\'n idee.N\'. Daarover zyn belangryke opmerkingen te rnaken. |
|||||||
|
MONARCHOLOGIE. 53
|
|||||||
|
is de ware rechte. Wie \'t geluk heeft neef of nicht van hèm te zyn,
is \'t ipso jure van de heele Sippschaft. Ik luister. Van Zyne Majesteit WILLEM den derden, Koning der Neder-
landen, Groothertog van Luxemburg, Keizer van Insulinde . . . Deugt niet! Men kan wel zien dat je pas \'nen Holldnder ge-
bruikt hebt. Je maag praat mee. Noem anderen. Van Keizer Plebiscit?
Ga voort, ga voort!
Van octavianus augustus die \'t leven van caesar . . .
voortzette. Van eteocles en polynices, scheikundigen na hun dood. Van DAGOBERT qui mettait sa culotte a V envers, van NAU- SlCAa\'s vader die \'r geen waschvrouw op nahield . . . Laat de kommentaar weg. Die maken we hier-beneden zelf.
Ga voort! Van SEMIRAMIS, AGNES SOREL, MAINTENON, DUBARRY en LOLA
MONTEZ . . . Hè? Was gefalligf
Vergeving, Meester! Van de LOUIS1 en de ludwigs, van de
Eyksos, van de heptarchen, tetrarchen, duodecimorchen . . . allerlei archen. Van bajazet, timoer-leng, DJENGIS en attila. Van den lieftalligen heerscher in DAHOMEY wiens naam ik niet weet . . . Dan had je \'m kunnen overslaan. Ga voort!
Van romulus, remus, egeria . . .
Hè?
Van numa pompilius, Meester. Van tullus hostilius,
ANCUS . . .
Ik schenk je wat daarby hoort, tot augustulus toe. Ga voort!
Van CHARLEMAGNE en den koning van Rome-Reichstadt.
Meester, ik begin moe te worden. Ganz wohl ... ga dan maar voort. Het zal je goed doen.
Van . . . van . . .
Ga voort!
Ik moet bekennen dat m\'n voorraad koningen aanving geweldig
te dunnen. Ik trachtte byeen te sprokkelen wat ik kon. Al de keizers van China, riep ik.
Bichtig. Ga voort!
Al de dynastien van Egypte . . .
Zeer wel. Vivant sequentes! Ga voort!
De honderden koningen uit Ilias, Odyssea, Exodus en andere
Arabische vertellingen . . . Dat helpt \'n beetje. Ga voort!
Meester, riep ik hoestend en ik moet dit erkennen, eenigs-
zins ongeduldig alle koningen die ooit over eenig volk hebben geheerscht! Was het te veel verwacht dat ik meende nu \'n oogenblikje tyd
te hebben tot uithoesten? Ik voelde me ontlast als de Keulenaar die, bluffend op \'t aantal relieken in z\'n Dom, zich verbeeldde al heel wat gezegd te hebben, toen hy zich op de een-en-twintig-duizend- |
|||||||
|
54 MILLIOENEN-STUDIEN.
negen-honderd-acht-en-negentig knieschyven van URSULA\'S kame-
raadjes beriep . . . Helaas, ik had buiten m\'n gastheer gerekend! Men moet erken-
nen dat hy \'n lastig heerschap was. Alsof ik nog niets genoemd had, bromde hy me z\'n ontevreden: »ga voort, ga voort!" toe. M\'n toestand was inderdaad vreeselyk. Ver van m\'n dierbaar
Vaderland . . . Ik zat in angst! Die ADOLF zag er niet naar uit, alsof hy me \'t
minste prinsje schenken zou. Hy gaf me den indruk van SHYLOCK, en sidderend betastte ik myn niet zeer vleeschig lichaam, om te onderzoeken uit welk deel daarvan hy zich voorstelde \'n pond of wat dynastien te snyden . . . helaas! Als de toekomst van \'t koninkschap daarvan afhing . . .
Heel bedaard, en als vorderde hy de gewoonste zaak van de
wereld, gelastte hy me nogeens voorttegaan, en voegde er sarrend by: wenn ich hitten darf! De minst magere deelen van m\'n stoffelyke ikheid verscholen
zich diep, diep, in \'t granietbankje waarop ik zat. \'t Scheen dat ze, als espartero onlangs, geen lust hadden in \'t souverein gezag. Wenn ich nochmals bitten darf!
Meester, ge behoeft niet te verzoeken, ge kunt bevelen, maar...
Oanz wohl! Welnu: ik beveel.
Een koning die niet over \'n volk geheerscht heeft? Ik ben er,
dacht ik: MELCHI . . .
Getroffen! riep ADOLF. Maar dat riep hy te snel. Want ter-
stond trok hy z\'n goedkeuring in, toen ik met misplaatste blyd- schap voortging: Melchior, kaspar, balthazar, de monarchen van 3 Januari.
Gekheid ! Ook zy zyn wel bloedneven van m\'n nicht adelheid,
maar staan haar niet nader dan de rest. Ik eisch \'n consin xareZóföv Dien ken ik niet, zei ik beschaamd.
Je bent ■ nog dommer dan de biechtvader die me bediende
toen ik Keizer was. De kerel absolveerde voor \'t vaderland weg. Ik wil je hooren zeggen, wie de neef is: by uitnemendheid, van m\'n nicht adelheid ? De neef in de honderdste macht, de neef die veroorzaakt dat al haar neven haar neven zyn? Ga nu voort, en haast je wat! In den angst van m\'n hart riep ik fancy tehulp, zooals ik ge-
woonlyk doe als \'t me te benaauwd wordt gemaakt, en zy... ze werd ondeugend. Dat is haar gewoonte ... als ik \'t benauwd heb. Ze fluisterde my in, en ik rammelde in een adem na:
Meester, uw nicht, de nicht van de hohenzollerns die haar
zoo vriendelyk behandelden, is tevens de nicht: van BERANGERS roi d\'yvetot,
van Lady STANHOPE, the queen of the desert. van kaulbach\'s Leeuw in Reintje de Vos. van Fi-edrische, Esopische, Lafontanische leeuwen, |
||||
|
MONARCHOLOGIE. 55
|
|||||||
|
van de leeuwen in Arlis,
van simson\'s honigleeuw,
van de leeuwen die DANIEL niet opaten,
van den Nederlandschen leeuw, *
van king-charles-\\ceu\\vt]es . . .
Leeuwen genoeg. Ga voort!
Van Adelaars en Walvisschen, lucht- en waterkoningen.
Geen dieren meer. Ga voort!
Van CAMBRINUS den bierkoning. Van . . . Asschepoester\'s
gemaal. Van . . . Batavia, de koningin van het Oosten . . . Ga voort!
Van alle winterkoninkjes. Van \'t Haagsche Dagblad. *) Van
harten-, schoppen-, klaver- en ruitenheer . . . oef! Meester, ik ben öp.
Ja, zoo zyt gy, mensjes, antwoordde AüOLF, goediger dan
ik gevreesd had. Het scheen nu dat hy zich maar wat met m\'n angst had willen vermaken. Redelyk welwillend vischte hy me op uit de granietmassa waarin ik nogal diep verzonken was. Ik meende reeds duidelyk de voetzolen van \'n paar antipoden te onderschei- den. En hy begon weer te schoolmeesteren: Wil ik je nu eens zeggen waarom je den rechten niet wist
te noemen ? Je hadt meer lust aardig en geestig te zyn, dan waar. Dat is \'n groote fout, m\'n jongen . . . wen je dat af. Maar, Meester . . . dan lezen ze me niet!
Dat \'s hïin zaak! En nu . . . wanhoop je aan \'t vinden van
den echten oorspronkelyken hoofdneef? Meester, ik wanhoop.
Sehr wohl! Je weet dus niet wien ik bedoel ?
Meester, ik weet het niet.
Vorzüglichl Je kïmt niet?
Meester, ik kan niet!
Zum Entziicken . . . bezauberend! Nu, dan moet je!
En fancy, die altyd by-de-hand is als er iets onmogelyks moet
gedaan worden, riep, uit myn mond lachend, met luider stem: Van MELCHIZEDEK den gezalfden koning van Salem!
Getroffen... endlich! Juist! De ware grond der beleefdheid
jegens m\'n nichtje ligt in de heilige zalf van dien algemeenen stamöom. Het doet me genoegen dat je eindelyk geraden hebt. Hm... verdrietig omgaan met menschen dien men alles moet voorzeggen ! |
|||||||
|
*) Met het oog op de wyze waarop zeker soort van lezers scherts
opvatten \'n gevaarlyke zaak in ons landje! verklaar ik uitdruk- kelyk dat deze niets kwaads bedoelende toespeling op den naam van den heer lion, niets, volstrekt niets te maken heeft met de taktiek die z\'n tegenstanders tegen hem bezigen. Non tali auxilio tegen \'t behoud! Ik schat den yver en het talent van dien publicist zeer hoog, en wenschte dat we in \'t liberale kamp wat meer stryders hadden van zyn gehalte. Dat schelden op personen moest nu eindelyk eens ophouden, vind ik: we schiyven 1871. Noot van 1878. "t Is er waarlyk niet op verbeterd !
|
|||||||
|
56 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Wie wat leeren wil moet ook iets geleerd hebben. Denk daaraan,
ook van avend in de vergadering, en zeg \'t je lezers. Die MALEK zadok is de Aartskoning van wien elk rechtschapen
heerscher z\'n heerlykheid afleidt. Bygeloof en baasspelen gaan altyd hand-aan-hand. Dat men beleefd is jegens \'n man die aan \'t hoofd van de zaken staat, keur ik goed. Waarom zou men door lompheid of wrevel de taak verzwaren van iemand die belast is met druk- kende verantwoordelykheid ? Maar dat aanbidden van \'t gezag als \'n heiligheid, is \'n fout die uvvJieder Geschiedenis ontsiert . . . De eerbied voor \'t Goddelyk-Recht is zeer aan \'t dalen, Meester!
Mit nichten! Als ik je nu liet doorspreken, zou je my iets
voorliegen van uw Beschaving, van uw Verlichting, van \'t On- derwys, niet waar? In myn tyd, dien gylieden de periode der don- kere middeleeuwen noemt heel komiek, waarlyk! pronkte men ook met zulke dingen. Ook wy verbeelden ons al byzonder ver gevorderd te zyn. Elk geslacht vergelykt zich met het vorige, en blaast zich zonder reden op. \'t Menschdom lykt wel \'n jongen die zich voor \'n eerst worstelaar houdt, omdat-i minder stram is dan z\'n jichtige grootvader. De kinderachtige eerbied dien gy allen nog koestert voor zekere heilighedens . . . ziedaar, ge meent zeker dat gylieden daarin iets minder dom zyt dan myn tydgenooten? Fehlqeachossen! Althans er zyn uitzonderingen. In uw geschied- schryvery verwart ge altyd den indruk dien oude zaken op u maken, met de beteekenis die daaraan gehecht werd toen ze nieuw waren. Wy bouwden geen ruïnes, gij vondt bouwvallen. Over \'t geheel is niets zotter dan de wys waarop gy menschen uw Geschiedenis op- vat ... nu ja, \'t schryven zelf. Die Sonnenberg boven ons hoofd was eens spikspeldernieuw. Om je eenigszins te verontschuldigen, moet ik erkennen dat wy van onzen kant ons niet konden voor- stellen dat het ding eenmaal voor\' \'n paar groschen zou bekeken worden als herinnering uit den voortyd. En dat \'n Pruisische pórtjeh . . . gottsdonnerwetter! Alle kleur is naar \'t licht dat er op valt, en wie zich niet weet
te verplaatsen in den tijd der gebeurtenissen, ziet ze anders gekleurd dan ze waren. Of zou misschien . . . ADOLF haperde. Hy keek me vragend aan, en ging na eenig
zwygen aldus voort: Ik zie wat je denkt, \'t Is redelyk intelligent van je. Nu ja,
\'t is mogelyk dat alle kleur valsch is, en dat zoowel ik verkeerd deed myn eeuw en myn torens te beschouwen van al te naby, als gy die ze van al te ver ziet. Niets is geheel waar, m\'n jongen. Onthoud die spreuk, en zend haar als waarschuwing vooruit als je weer ideen schryft. Of deed je \'t al? Schon gut! Niets is geheel waar. Dus ook alweer dit niet, mannetje . . .
Ik nam dat verachtelyk «mannetje" op als \'n uitval van spytig-
heid. Adülf scheen \'t kwalyk ,te nemen dat ik eens byna gelyk had. Dooden zyn zoo. |
|||||
|
MONARCHOI.OOIE. 57
Geloof me, niets is geheel waar. Dus ook niet dat gylieden
met uw Verlichting en Beschaving den zotten eerbied voor \'t droit divin zoudt geknakt hebben, \'t Heerscht nog in al z\'n kracht, ster- ker zelfs dan in myn tyd. Ik maakte een beweging die ongeloof aanduidde.
Wel zeker! Ge vergeet altyd juist als met de oude torens
dat de oudste geslachten eenmaal nieuw moeten geweest zyn. In de middeleeuwen waren alle Vorsten parvenus, en wie op oud- heid van afkomst geroemd had, zou gevaar geloopen hebben iemand te ontmoeten die z\'n grootvader als vechtman van de laagste soort, als boer of zelfs als lyfeigene gekend had. De adel was dan ook aanvankelyk veel minder hovaardig dan ze later geworden is, toen de getuigen van lage afkomst begonnen uittcsterven. Hoe verder men zich verwyderde van den oorsprong der «huizen" \'n gekke uitdrukking in \'t oor van iemand die ze als hutjes of holen gekend heeft! hoe makkelyker \'t viel dien oorsprong op te sieren met legende. Dat verheffen der afkomst van graven en prinsjes, was \'n handig middeltje tot kostverbeteren voor ieder die \'t lezen en schryven verstond. Voor \'n slok gerstebier kon men z\'n grootvader .tot \'n deftig man laten verklaren, die \'n byl in eigendom bezat. Nog \'n slok . . . hy was aandeelhouder lui dixième in \'n ploegyzer. Een paar nappen honigmee maakten de voorouders tot eigenaars van \'n ommuurde hoeve, tot landheeren, tot scheidslie- den in gedingen, tot gezaghebbers. En voor \'t minst dat zoo\'n voorvader twistziek van aard en tevens lui was, kon men hem doen ophemelen tot held. Dit wist je zeker niet, dat er oorspionkelyk zooveel traagheid schuilde onder die heldhaftighedens ? Nu, \'t is zoo. Er werd ten-allen-tyde \'t meest gevochten door wie \'n afkeer van werken had. Kort vechten is minder vermoeiend dan lang spitten. Het bewerken van \'n klein akkertje vordert grooter inspanning dan noodig is tot het doodslaan van honderd menschen... vooral wanneer ze niet in yzer gekleed zyn. En met dezulken vochten onze ridders \'t liefst, al zeggen uw balladen daar niets van. Grafelyke afkomst kostte eenige dagen herbergens van \'n tafel-
likker die dichten kon, en wie zoo\'n kerel \'n ring gaf of \'n rok van vriesch laken, was zeker hertog. Hongerige verzenlymers heb- ben alzoo den Adel gemaakt... wat jammer genoeg is. Waarom noem ik dit jammer? Adel is \'n misbruik, Meester, \'t Is \'n zotterny, \'n schande, \'n
vooroordeel, \'n pest, \'n vloek . . . Prachtvoll! Zorg jyzelf maar geert pestte worden door\'t ver-
tellen van zulke zotte dingen. Adel is een der schoonste zaken die LOGOS aan u, domme menschen, gegeven heeft. Gy misbruikt, gy, maar zeg niet dat Adel zelf \'n misbruik is. Ik wil je dit wel uit- leggen, maar wees dan minder burgerlyk-plomp van opvatting. Jammer noemde ik het, dat uwlieder Adel door verzenknoeiers
gemaakt is en de papen deden ook mee, dat spreekt vanzelf omdat hy juist daardoor z\'n ware beteekenis verloor. Dat schelden op Maren adel is afgezaagd en bekrompen, \'t Moet zeker demokralie |
||||
|
58 MILLIOENEN-STUDIEN.
heeten ? En zelfs het schimpen op de valsche is oneerlyk. Toen je
overgrootvader wegens diefstal werd geradbraakt... Ik vloog in woede op, en wilde...
Ga maar weer zitten, zei adoi.f. Ik weet niets kwaads van
den man, en stelde maar even zoo-iets, om je te dwingen tot blyk- geven dat je wel terdege waarde hecht aan geslachtseer. Gy demo- kraten die de wettigheid der aanspraken van erfglorie ontkent, wordt razend als men u geërfde schande verwyt. Indien je demo- kratie oprecht was, zou \'t je volkomen onverschillig zyn hoe die overgrootouweheer aan z\'n eind gekomen was. Wees toch konse- kwent, jongenlief, en wordt niet zoo boos als ik je doe gevoelen dat je \'t niet zyt. Dat flikvlooien dan van ieder die \'n plaatsjen aan \'n gedekte tafel
te begeven had dekken zeg ik by wyze van spreken, want ta- fellakens gebruikten we niet heeft \'n valschen Adel in de we- reld gebracht, die veel kwaads stichtte. My zeiden ze dat ik afstamde van . .. wien denk je wel ? Ik durf niet raden, Meester.
Bescheiden! Ze vertelden dat ik van de familie van AUGUSTUS
was, en wel door ondeugende bemiddeling van ovidius NASO. Ver- beelje, die verzenmaker zou verbannen zyn omdat hij zich met be- hulp van juua boosaardig had meester-gemaakt van \'n onwettig stamvaderschap der Nassau\'s! Er is geen woord van waar. Zoover ik heb kunnen nagaan waren m\'n voorouders onbesproken lieden in \'t Dillenburgsche, en namen ze later den naam aan van \'t landje waarin ze tot welvaart en aanzien geraakten. De neus van ovidius heeft hiermee niets te maken.") Doch ik zeg dit alles maar als gis- sing, want eigenlyk hadden we geen andere familiepapieren dan vlashaar en blauwe oogen, waaruit ik opmaak dat we Germanen zyn. Nu, dit zegt niet veel. Heel Duitschland is er vol van. Toen \'t kunstje der familielegenden begon te slyten, was men op
nieuwe middelen bedacht om die «huizen" aanzienlyk te maken, en als gewoonlyk nam men z\'n toevlucht tot iets heel ouds. Gylie- den doet hierin als de modemaaksters die in oude prentjes modellen zoeken voor \'t nieuwe. Overal had men ten-allen-tyde grootheid ontleend aan goddelyke afkomst, en dit ging zoover dat men heel lichtzinnig omsprong met de eer van \'n stammoeder, wanneer men slechts haar afwyking van \'t spoor der deugd gebruiken kon als ") Of \'t waar is dat men adow trachtte wystemaken dat het woord
Nassau (= vochtige laagvlakte) van naso zou afstammen, weet ik niet. Maar wel weet ik dat \'n Waalsche abbé, kort na den val van napo- leon, den Souvereinen Vorst der Nederlanden \'n rechtstreeksche fami- liebetrekking met juijus caesar opdrong, \'t Stond in \'n boekje dat my werd gegeven als prys: «voor vorderingen in de Geschiedenis, en als aanmoediging om op den ingeslagen weg voorttegaan." Men treft zulke aardigheden het meest aan in tyden van restauratie, als \'n terugge- keerd Vorstenhuis in de oogen van oude en nieuwe onderdanen moet verheven worden tot iets buitengewoons. |
||||
|
MONARCHOLOGIE. 59
|
|||||
|
geleidelyk verbindingspadje tusschen hemel en aarde. Daarom zyn
alle mythologien zoo liederlyk. De DON JUAN\'S van den Olymp zie me zoo\'n JUPITER eens! werden uitgevonden om menschen die \'t betalen konden, aan goddelyken oorsprong te helpen. Dit ge- schiedde in Griekenland, in Egypte, in Indie, in geheel Azië, overal. ") En de papen wezen ons Noordwesterlingen den weg om dat nate- volgen. Ploegyzers, hoeven, en heldenfeiten van grootvaders hiel- pen niet meer. Er moest meer bezeten zyn of iets fraaiers uitge- richt al was \'t dan maar \'n zonderlinge geboorte om zich hooger voortedoen dan anderen. Men zocht in de Schrift, en vond dien zadok »een priester van den Waren God." Daar nu de ver- beelding onzer verzenmakers minder bloemig was dan die van hun zuidelyke of oostersche voorgangers, en ook omdat ze by-voor- keur den makkelyksten weg kozen juist als de ridders ... je ziet hoe ook hier luiheid \'n rol speelde! maakten zy elke by- zondere vertelling overbodig door eens vooral dien MELCHIZEDEK aantestellen tot algemeenen stamvader . . . Van alle Koningen?
Meer nog. Van het Koninkschap. En de eerbied daarvoor is
in-geenen-deele versleten. Als byhangsel ziet men overal de gedwee- heid waarmee; eder zich buigt ook voor ander gezag dat wel niet koninklyk is, maar met de koninklyke voorrechten staat of valt. Een vooroordeel drupt waar \'t niet regenen kan, en zelfs in je zoo- genaamde Republieken waar men den koning verjaagde, schept men zich allerlei koninkjes uit halve- kwart- en negatieve groot- heden, die zich ter verontschuldiging van hun existentie waarachtig niet kunnen beroepen op jupiter\'s nachtloopery. En ook de goeie MELCHIZEDEK is de stamvader van de zoodanigen niet. Maar wel wordt het ontzag voor de barons van den winkel in-stand gehou- den door iets als melchizedeksche verkrachting van eigenwaarde. Cessante causd . . . Cessat effectus . . .
Glad verkeerd! Na \'t ophouden van \'n oorzaak blyven zeer
dikwyls de gevolgen bestaan, en ze worden zelfs oorzaak op hun beurt. De lamlendigheid waarmee men eeuwen lang dat geestelyk stamvaderschap van den Salemschen koning eerbiedigde, heeft bewerkt dat men aan dezen eerbied de gewoonte ontleende zich te buigen voor allerlei waardigheid die toch met dien «priester des Heeren" niets te maken heeft. Wie lang gebogen ligt voor \'n altaar, wordt krom en blyft krom. Hy zal zich later niet oprichten, al staat-i voor toon- bank of geldla. Zoo gaat het dan ook. En \'t staat burgerlut die zich ter-aarde werpen voor den mammon, heel gek dat ze laag neerzien op de aanbidders van \'t droit divin. Meen je dat er maat is in zotterny? Ja . . . neen . . . neen . . . ja . . . Meester, ik geloof . . .
Je gelooft dat je \'t niet weet. Heerlyke meening! Ik zeg je
dat elke zotterny precies even zot is als zoodanig. Maar er is zedc- lyk verschil tusschen wanbegrippen die op voordeel azen, en kin- ") Behalve misschien in China. Doch dit weet ik niet zeker. In Japan
zyn, meen ik, de kahi\'s van goildelyken oorsprong. |
|||||
|
6o MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
derlyke dwaling die bewys geeft van oprechtheid. Ten-allen-tyde
offerde men zich op voor zoo\'n koninkschap. Daar is iets liefs in. Je vindt me behoudend? Ik meesmuilde. Waarlyk, ik raadde zoo zelden juist dat ik den
moed verloor \'n meening te uiten. Ik mompelde iets over de «libe- ralen" en wat zij misschien zeggen zouden als adolf\'s opinie hun ter-oore kwam . . . Maar ik had den tyd niet m\'n indruk behoorlyk onder woorden
te brengen. Een vreeselyke woede scheen zich van m\'n gastheer meester te maken. Hy viel my in de rede niet \'n vloek dien ik gelukkig vergeten heb. \'t Was erg! Daarop: Li . . . li . . . liberalen ? Wat zyn dat voor dingen ? Met zul-
ke voddery houden wy ons in \'t Ryk der Geesten niet op, hoor- je? Voor myn deel kunnen ze in \'t een of ander dagblad vertellen dat ik me heb laten omkoopen, of redakteur van \'n krant worden wil. En jy die me aan boord komt met zulke ploertery ... als \'t nog ééns gebeurt, jaag ik je naar boven. Daar mag je dan \'n Rotterdammer lezen, of \'n Nieuw Bataviaasch Handelsblad, of \'n Arnhemmer, godbeter \'t, in gezelschap van je civil veraorgten pór- tjeh die ook zit te libera\'lizeeren ... in de Bierachenke. LIBERALISMUS . . . parle moi de ca! Dat is wat anders, hoorje,
dan praatjes van liberalen over liberalismus. Die pórtjeh de kerel is op \'t oogenblik zat en die kranten ... ze kennen van waar liberalismus de eerste letter niet... en jyzelf blykt er ook niet sterk in, als je me hier komt beprofaneeren met zulke praatjes! Ik zeg ivatik voor wddr houd. Dat is liberalismus, verstaje? Als je straks weer op de korst komt, en je ontmoet zoo\'n liberaal, zeg hem . . . Ik werd bang. Want ik vreesde dat ADOLF me belasten zou met
\'n boodschap, zóó onvriendelyk dat men daaruit duidelyk de tonnen schats zou byeentellen die \'t «Behoud" me voor die dienst had geschonken, \'t Liep deze keer nogal goed af. AdOLF was klemen- ter dan ik verwacht had, en misschien verdiend. Als je zoo\'n liberaal ziet, zeg hem dat-i wel zou doen naar
school te gaan, en te beproeven . . . liberaal te worden, als hem dat nog mogelyk is. Die lieden hebben aan geen ding meer behoefte dan aan \'n beetje vryzinnigheid. Ook zyn ze precies als myn ridders alweer! dikwyls lui. Velen laten zich aanwerven onJer de liberalen om gemakshalve alles te ontkennen. Dat wint de moeite van \'t onderzoek uit. Ik zie wat je denkt . . . Ja Meester, \'t komt me voor dat sommige Behouders . . .
Deze keer heb je gelyk . . .
Goddank, eindelyk eens!
Ja, de meeste behouders nemen om dezelfde reden alles voet-
stoots aan. Zóó is het! Als de menschen wat minder traag waren, zou je daarboven minder last hebben van \'t domme partygeknoei |
|||||
|
MONARCHOLWHE. \' 6l
|
|||||||
|
dat het vinden van waarheid vierkant in den weg staat. Wie te
lui is voor \'t scheppen van \'n eigen opinie, neemt aandeel in de een of andere helft van \'n allemans-meening. Maar dit is nog \'t allerergste niet. Het vuilste gevolg van dien annoed aan geesteJyk eigendom, is \'t verdacht-maken van den enkele die onverdeeld be- zitter is van \'n geestelyk ploegyzer. Dat maakt ziel- of lyfeigenen afgunstig, zieje, en afgunst is de moeder van veel . . . boekbe- oordeelingen. Wat overigens je liberalen aangaat . . .
Hier begon adoi.f te hoesten. Maar z\'n kuchjes waren gemaakt.
Ik bemerkte duidelyk dat hy slechts \'n voorwendsel zocht om van gesprek te veranderen. Met iets als angst zag hy schuins-uit. Ik volgde de richting van z\'n blikken, en ontwaarde dat LOGOS in de buurt was. Nu ja, erkende ADOLF na eenig wachten, hy hoort niet gaar-
ne dat ik me bezighoud met die dingen. By zulke gelegenheden verwyt hy me dat m\'n gnoomschap van zoo jongen datum is, en dat ik me telkens aanstel als \'n ongestorvene. Ik erken dan ook dat ik nog altyd m\'n menselykheid niet behoorlyk heb afgeschud. Waarom heb je me boos gemaakt met die kranten! \'t Is waar,ik had geen notitie moeten nemen van \'t geleuter over zaken die voor m\'n domsten kobold te laag by den grond zyn. *) |
|||||||
|
") Ja, wat laag by den grond. In \'s hemelsnaam, men bukt zich soms.
De redakteur van \'t N. Batav. Handelsblad zou zich vergissen als-i nwende dat ik z\'n kritiek van m\'n laatste werkjon over vryen-arbeiu gelezen had. De som die \'t «Behoud" my voor m\'n opinien betaalt, is wat schraal. Ik kan me daarvan noch indische bladen aanschaften, noch de weelde veroorloven van \'n overbodigheid als waaronder ik \'t kennis nemen van zyn oordeel over myn werk en javasche toestanden meen te moeten sorteeren. Men schryft me dat de Bataviasche voorlichter het nauw verband
ontdekt heeft tusschen myn oordeel over Vryen-Arbeid, en zekere mo- gelyke vakature by \'t Haagsche Dagblad. Ook vernam ik by die gelegenheid dat ik den Max Havelaar heb
ingetrokken. Dat zal van twist pleizier doen! Ik vind het overigens niet fraai van onzen liberalen Laurens Coster,
dat hy z\'n uitvindingen zoo lang verborgen hield. Zoowel uit de Inlei- ding der Minnebrieven immers, als uit m\'n eerste brochure over vry- en-arbeid bleken reeds lan» m\'n venaliteit, m\'n eerzucht en \'t her- roepen van den Havelaar. Waarom eerst nu \'t Publiek bevoorrecht met de mededeeling van die ontdekkingen? Van geniën is edelmoedigheid te vorderen. Door dit misdadig verzuim heeft nu de brave van twist tien jaren
lang ten-onrechte zich verbeeld \'n ellendeling te zyn. Wat al wroeging voor niemendal! En ook de aandeelhouders van \'t Dagblad hebben oor- zaak tot klachte. Door de zoo late ontmaskering van m\'n duizeling- wekkende ambitie, liepen ze gevaar hun aktien te zien dalen in de |
|||||||
|
62 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||
|
Ik behoudend? Ik? Dat zal je terstond zien als ik die koningen
by-gods-genade onder-handen neem. Want al zyn ze m\'n neven .. . recht gaat voor. Wat doen ze voor de volkeren die hen als half- goden aanbidden? \'t Is drommels gemakkelyk, eeuwen lang voor- deel te trekken van olympische medeplichtigheid aan voormoeder- lyke misstappen, men behoorde ook nu-en-dan te toonen dat ras en hooge afkomst iets waard zyn. Een arabisch paard loopt en gedraagt zich als \'n arabisch paard. Zoo behoort het! Maar veel godenzonen in Europa maken \'n figuur alsof hun grootmama zich met SILENUS of diens ezel had ingelaten. By zooveel rnture in han- deling is \'t waarachtig de onzedelykheid niet waard zich voor \'n bastert-naneef van jupiter uittegeven. Dat voelden uw koninkjes wel, en \'t drukte hen wel, en ze schaam-
den zich wel, maar ... als gewoonlyk werkten dat gevoel en die schaamte verkeerd. Om ras te toonen, of iets wat er naargelyken zou, legden ze zich op vechten toe, de makkelykste manier om veel bombarie te maken met weinig inspanning. Je ziet het, in m\'n oor- deel ben ik oud-keizer! geheel demokraat. Es wird nochbes- ser kommen in \'n volgend hoofdstuk. Zeg eens, jy, schryver.. . De minachting waarmee adolf dit woord uitsprak, is niet weer-
tegeven. Wat zou ik doen! Jy schry ver, ideenhandelaar, gedachtenkleeder, denkbeeldvormer...
zou je kans zien twee engelsche aristokraten te gebruiken als toon- beelden van \'n mishandeld Volk? Ik zal je op den weg helpen. Lord fitz-william had \'n koetsier die z\'n meester haatte. Of
onze FITZ daartoe reden had gegeven, weet ik niet. Maar \'t is zeker dat TOM op middelen zon om by de eerste gelegenheid z\'n gemoed te koelen. Hy deelde dit voornemen mee aan z\'n vriend BILLY, die in dezelfde stemming verkeerde omtrent z\'n eigen heer, lord fitz-james, doch ook niet wist hoe hy de zaak behoorlyk,\'d. i. gevaarloos, zou aanleggen. Op eenmaal werd billy\'s verstand ver- licht door \'n vonk van genie. Wat deden zy, denkje? Meester, ik weet het waarlyk niet. Fosfer in de soep ? Vet in
\'t hooi? ■ Afgezaagde middeltjes! Den eersten keer dat de beide heeren
elkander in open rytuig ontmoetten, gaf TOM aan billy\'s lord \'n |
||||||
|
handen van iemand die geen enkel Waar-Geloof heeft, en zelfs nu-en-
dan \'n gladverkeerde spelling. Nog meer gebrek aan edelmoedigheid! Mag \'t in den scherpzinnigen
stenograaf /air heeten, my aantevallen nadat er uit blz. "137 van m\'n IVn Bundel ween (3e uitg.) gebleken was hoe bang ik voor hem ben? Is dat het loon voor den hem in m\'n Brief aan de Javaannutmaat- echappu zoo gul gegeven raad om te leeren lezen f Ik herhaal by dezen dien raad met de meeste welmeenendheid, en om
de maat dei- gloeiende kolen voltemeten, beloof ik hem, by den eersten herdruk van m\'n specialiteiten, \'n plaatsjen in de noot op blz.1, vlak naast den Nieuwen Rotterdammer. Meer kan ik niet voor den man doen ... ik heb \'t spit in den mg.
|
||||||
|
MONARCHOLOGIE. 63
flinken zweepslag. BlLLY aan \'t razen: »hoe, zouje myn meester
slaan, dat zal ik je afleeren . . . ziedaar!" En de arme fitz-wil- LIAM ontving twee slagen voor één. Tom, in woede ontstoken, be- taalde daarvoor vier aan fitz-james, waarop weer bili.y z\'n mis- handelden heer wteekte met \'n half dozyn striemen om de ooren van den anderen lord. Daarop TOM weer. Toen billy nogeens. Vervol- gens beiden te-gelyk, en om \'t hardst. De brave koetsiers trokken zoo vurig party voor de eer en de ruggen hunner meesters, dat de twee lords eindelyk als geleebraakt werden naar huis gebracht. En toen ze genezen waren voelden zy zich fatsoenshalve nog verplicht hun koetsiers te bedanken voor de genomen moeite en tentoongespreide heldhaftigheid. Die lords zyn de Volkeren, m\'n jongen. En de Koningen hande-
len daarmee als TOM en billy, die zich bij zulke gelegenheden redders noemden van de respektieve Vaderlanden op wier rug de striemen neerkwamen. Vertel dit gerust aan je lezers, en zeg dat ze daarmee hun voordeel doen, onverschillig of zy lord of koetsier zyn, Volk of Koning. Maar ga nu niet denken dat je Vredebonden iets waard zyn . . . gekheid! Tom geeft er niets om, en BILLY ook niet. Als men hen de zweepen afnam, waagde ik beschroomd in
\'t midden te brengen. Dummheit! Dat noem ik \'t kind wegwerpen by \'t leeggieten
van de badkuip. Neen, zweepen hebben ze noodig voor de paarden. Een koetsier zonder zweep is géén koetsier. Hoofdzaak is dat men hen niet toejuicht als ze daarmee hare lordschap Algemeene Wel- vaart hebben afgeranseld. Men moet ze niet dronken maken met wierook en verzen. Menig vechtkoning die de rymelende praatjes van zoo\'n dichter zoo noemen zich die kerels, waarachtig! d la lettre opnam, meende inderdaad iets heel fraais te hebben uitgericht als hy duizenden en duizenden had laten om-hals brengen. Dat heette dan . . . hoe drommel noemen ze \'t ook? Meent ge misschien: gloire, Meester ?
Ja, zoo-iets. Je begrypt dat men zulke dingen vergeet als men
dood en \'n geest is. Sire, cessez de vaincre, ouje cesse oVécrire, roept \'n verzensmid de man deugde niet eens voor stenograaf, dat zieje! is \'t geen schande? En gy, mensjes, die op de uitvinding bluft van de drukkunst \'n makkelyk uitvindinkje bei meiner Seele.\' gy slikt zulke dingen. Quicquid deliranl reges . . . welnu, als de Achivi dit dan zoo goed weten, waarom maken ze dan de Koningen gek ? Weet je waarom LOGOS u zooveel slechte Vorsten gaf? Ik zal\'t je zeggen. Gy verdiende de goeden niet. Als de menschen zelf wat meer deugden, hadden ze in \'t geheel geen Koningen noodig, maar zoover zyt ge nog in lang niet. Dus . . . betert u ! |
||||
|
DEMOLOGIE.
|
|||||
|
Ik keek op m\'n horloge.
Wals gili\'s dat je haast hebt, riep adolf wrevelig. Je ver
langt naar de millioenen . . . Vergeef my, meester, ik meende . . .
Dat het tyd was voor de avendzitting. De zaal is gereed. De
lampen branden. De stoelen zyn gezet, en ook \'t suikerwater is klaar. Wil je weten waarop nog gewacht wordt? Weet je wat niej gereed is? Ga eens kyken. ADOLF wees my den weg naar \'n opening die zeker de ingang
beduiden moest van de verhandeling-zaal. Ik ging daarheen, maar werd ruw afgewezen door \'n paar deurwachters die iets als \'n toe- gangkaartje schenen te vorderen. |
|||||
|
DEMOLOGIE. 65
Teleurgesteld keerde ik naar m\'n armezondaarsbankje terug, en
klaagde m\'n nood aan ADOLF. Maar hy troostte me niet. Zie je dan niet in, zei hy, dat alles gereed is op uzelf «<(.*
Dacht je dat we hier de millioenen weggaven om-niet, en aan ie- dereen ? Als je niet op je horloge had gezien, zou je nu byna ge- reed zyn. Je was redelyk oplettend en hebt wel onthouden wat ik je zei, dit moet ik erkennen. Maar je ongeduld bederft alles. Wie \'t goede wil, moet er den tyd toe nemen. Jy die \'t verkeerde wilt uitroeien, moest het geduld hebben je behoorlyk toeterusten. Waar was ik? Meester, ge zeide dat ook de Volkeren . . .
Immerhin! Ja, zy deugen ook niet. En als de vorsten eens
geschiedenissen schreven van hun onderdanen ... \'t zou wat fraais worden ! Dat zal ik je bewyzen. Maar tracht wat minder dom te zyn dan in je sentimenteelen paaltyd. En wees niet zoo ver- dammt oppervlakkig, als toen je je zoo boos maakte over \'t ver- woesten van den hortus te Biberich. Dat hebben de Pruisen gedaan, zeg je, alsof \'t iets heel leelyks was. \'t Ware te wenschen dat Prui- sische en andere soldaten nooit iets ergers hadden uitgevoerd, \'t Was vergelykenderwyze \'n ridderlyk stuk, en als ik van verzen hield, zou ik \'n verlost Jeruzalem bestellen, in oltnve time, >op die gebro- ken glazen . . . zonder tencatische vertaling altyd, omdat men dezelfde zaak niet tweemaal moet verlossen en omhalsbrengen. Dat ruïneeren van de oranjerie is de mooiste zweepslag dien ooit \'n Hohenzoller Kulscher heeft uitgedeeld. Primo, de slag trof den lord niet, maar TOM of billv zelf, wat ik behoorlyk vind. Die trek- kasten waren gebouwd voor \'t zeer privatief vermaak van m\'n naamgenoot. Het Volk had er niets aan. Ten-tweede, vind je \'t zoo onedel, luid te waarschuwen als men iemand aanvalt ? \'t Ge- rinkkink van de broeikastruiten was \'n heusche vermaning aan m\'n neef den Hertog om op z\'n zaken te passen. De Pruisische soldaten wilden . . . vechten. Tous les goüls sont dans la nature, dat was hun zaak. En schoon ik, yzer- en koolindustrieel maar ik doe in steenzout ook schoon ik niet gaarne vecht, noem ik het toch, als men eenmaal met zoo\'n smaak behebt of door Tom daartoe aangehitst is, fatsoenlyker z\'n vyand by den naam te roepen, dan hem in z\'n slaap ... te sparen om z\'n zalf. Die Oranjerie diende voor deurkloppertje of huisbel. Konden de Pruisen \'t helpen dat m\'nheer niet thuis was, en dat mevrouw geen boodschappen aannam ? De weddingschap van m\'n neef met von DREYSE Gotthab\' ihnselig dat er nooit \'n geweer kan worden uitgevonden dat ver genoeg schiet om hem te raken (lonnerwetterkreuzsappermentnoch\'nmal... ik geloof \'t graag, als je buiten schot blyft! nu, die pari ging den soldaten niet aan. Ze belden aan de voordeur: schone Emp- fehlung vom Cousin in Berlin . . . hy laat verzoeken om je land ! Eenmaal, tweemaal . . . niemand antwoordt ? Ten-derdenmaal: bel stuk, en de hamer viel. Nassau was toegewezen door . . . Den vendu-afslager?
Volstrekt niet. Door logos, die \'t niet verdragen kon dat ze
daar hertogje-speelden en niet Herzog waren toen \'t er op aan- |
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
5
|
|||||||
|
66
|
|||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||||
|
kwam iets wezenlyks te heirtogen. Hoe, sedert eeuwen dynasteer-
den ze, en lieten zich handkussen, en hoheilen, en durchlauchten, en bedomeinen! En ze lieten vechten ... en \'t Volk vocht! En als ze weer lieten vechten . . . vocht het Volk, en bloedde. En we- der werd er gevochten, en \'t Volk, vechtend en bloedend, betaalde. En als ze huwden niet \'n nicht altyd! betaalde het Volk voor hippokras en Morgengabe. En als er \'n nicht im Wochenbellc la^, genesen von einem Prinslein \'n nieuw neefje van mei.chi- ZEDEK altoos dan leverde dat Volk kandeel en looien soldaatjes en apanage. En als de Landesherr lust kreeg in wat afwisseling van huwlyksgeluk, dan betaalde dat Volk Schmerzensgeld, Douuire, aflaat en proceskosten, niet zonder wat Aussteuer aan de nieuwe passie . . . die gewoonlyk drie, vier kasteelen of Auen noodig had voor \'n onderrokje reken jy nu eens uit, wat \'n japon met \'n sleep kostte ... en nog lasterde men dat de hofdames indecente- lyk naakt liepen! En zoo\'n Hertog sierde zich met \'n parel- snoer van ministers, Hofralhe, Geheimralhe, Oberkammerrathe, Hofmarschalle, Ceremonienmeister, Kammerjunker ... ja hol\' mich der Teufel, ik geloof waarachtig dat ze soms ook höchstynüdig ge- rultten, Obergeheimhofbettjnnker aan hun snoer te rygen, en ... \'t Volk betaalde al den Schmuck die z\'n hals te-etter schaafde als \'n hondeketen. En als zoo\'n Hertog stierf, huilde dat Volk allerge- hoorzaamst, en bad God in de kerken om \'n beetje zaligheid voor zoo\'n dooien geheimhertog. En als er een nieuwe »op den troon" kwam, dan dankte het z\'n god voor zóó\'n gunst, met \'n innigheid alsof er vrees bestond voor uitputting der hemelsche goedertieren- heid, die nu-en-dan in \'n gullen bui twee Hertogen tegelyk gaf met . . . wat burgeroorlog, de saus op \'t gerecht. En intusschen, biddende, bloedende, huilende, dankende, kerkende, burger-oorlo- gende ... \'t Volk betaalde! Welke uitgaaf was de grootste, denkje? Meester, ik heb nu berekend dat zoo\'n japon van \'n onge-
kleede hofdame . . . vyt baan . . . negen-achtste breed . . . drie meters sleep . . . Zum Teufel auch .. . Unsinn! De grootste uitgaaf was: verlies
van mannelykheid, mens-zyn, karakter, waardigheid, gezond ver- stand ! Wat staat beneden zoo\'n Hertog, spreek! Niemendal.
Fehlgeschossen.\' Raad beter!
Een Hertogin?
Bei Leibe nicht. *) De vrouw van \'n regeerend Vorst is in
den regel beter dan haar gemaal. Zonder \'t plankje te kunnen bereiken waarop de Schnapps staat, heeft ze gewoonlyk \'n afschrik- kend bel vedere op \'n beschonken heloot voor oogen. Schnapps is hier macht, weetje. Raad lager. Bensden zoo\'n Hertog? Bedoelt ge die sleepdames?
O neen. Niet als zoodanig ten-minste. Raad lager.
Meent ge misschien ik werd verlegen die geheime ober-
of unterhof . . . beddejonkers? |
|||||||||
|
") De vloek is oorspronkelyk: beim heiligen Leib unseres Herni
Jesu Christi, iets als \'t corpo di Bacco of di Christo der Italianen. |
|||||||||
|
DEMOLOGIE. 67
Ook! Maar alweer niet qua tales. Lager, lager, algemeener,
gemeener! Ik begon angstig te worden. Zou hy weer \'n Melch verlangen,
dacht ik? Meester, ik weet niet wat lager staan zou . . .
Dat is zeer bekrompen van je. Zulke jongens . . . basta daar-
van! Houd je van Valer ARNDT? - Neen, Meester.
Das lasse ich geiten.\' Ik ook niet. . . \'t Is\'n soort van tyr-
TAEUS op pantoffels, en \'t getuigt niet voor m\'n Duitschertjes dat ze \'t vaderlandpronkerig gerymel van dien man zoo hoog stellen. Er schynt wel gebrek aan patriotismus te zyn, dat men arndt\'s knoeiwerk meent noodig te hebben als loeier- und Schwertlieder. Het schoonste rym van korner . . . Rymt niet: Valer, ich rufe dich, himmltscher Fiihrer der Schlach-
ten. Faule Fische! \'t Is \'n prul. God: Oberfeldmarschall.\' Ja, \'t rymt
niet, en dat is nog \'t minst ongerymde van \'t heele ding. Neen, Korner\'S schoonste gedicht was . . . z\'n dood. Dat rymde! Nu, die ARNDT liet zich niet doodschieten. Integendeel. Hy vers-rymel- de tachtig jaar lang. Ik hoor dat hy eindelyk doodgegaan is, en hoop dat we \'m niet hier krygen. LOGO3 is zeer keurig op z\'n personeel. Die ARNDT dan . . . zou je me nu kunnen zeggen wat ik je vertellen wil? Meester, ik* denk dat ge een versje van dien patriotismus-
lcramer gaat opzeggen. Dan veroordeel ik u daartoe. Maak\'t kort, zooals barnevelt
tot den beul zei. Ik zal wel moeten, Meester, want ik ken maar weinig Arndt-
\'sehe verzen auswendlg. Daar ben je niet minder om. Geef \'n klein, heel klein staaltje
van z\'n gerymel dat zooenlziïckend schiingevonden wordt... golts- donnerioetlerelement! In de Neue Anlagen, die Koningin AUGUSTA ten-geschenke
geeft aan de wandelaars te Coblenz . . . Zeer goed. Je ziet wel, zy regeert niet en doet wat goeds, wat
liefs, voor \'t Volk ... ga voort! Meester, daar staat \'n Therm . . . \'n buste van MAX von
SCHENKENBERG . . .
Ook \'n leverancier van ongerymd patriotismus op rym.
Precies, Meester. En \'t lofdicht op den socle is van arndt ...
Asinim asinum fricat. Laat hooren!
Daar staat:
Er hal vom Rhein,
Er hal vom deutschen Land Machtig gewingen,
Daas Ehre auferstand Wo e» . . .
|
||||
|
68
|
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
Rym dóór, voor den drommel. Arxdt moest ook wel, of\'t
mooi was of niet. Wo es. . .erklungeu. Meester ik moet erkennen, \'t is prachtig.
Ja, en wel hard voor schenkenberg. Maar loontje komt om
z\'n boontje. Hyzelf maakte ook zulke grafschriften. Ik weet wat uw bef.LOO er van zeggen zou? Gy? -- Waarachtig niet!
Och, hy zou er van zyn kant een tweede rympjen op maken,
als in \'31, toen JAN VAN SPEYK die rymde goed! in de lucht vloog. Na de explozie . .. wat denk je dat er volgde ? Ik denk dat de stukken en brokken in de Schelde vielen, Meester.
Ook. Maar de hoofdzaak was: verzen, verzen, verzen ... ac/j,
du gnadiger Gott, wat al verzen! Beeloo maakte er ook een, en dat beviel me: Van speyk verdween.,
Een prulpoëet verscheen ... Een ongeluk, komt nooit alleen! Lees voor: prulpoëet, \'n heele bende van dat gespuis. Zóó is \'t
gemeend. Als beeloo hier komt, zal hy \'t goed hebben. Ik geef tien Henriades... en wat yzer, voor die drie regels. Yzer, juist! Die ARNDT durft ook van yzer spreken. Hy zegt ergens: Der Gott der Eisen wachten liess...
\'t Eerste woord het beste is al \'n fout. God doet er niets aan...
LOGOS is de man. Nu: Der Gott der Eiien wachten liess
Der. . . Hoe is \'t verder? En weet je nu nog niet wie lager staat dan
zoo\'n Hertog en zoo\'n BettjunkerP Ik begin te begrypen, Meester.
Adolf vloekte... onkristelyk. M\'n arme pen weigert my haar dienst
in \'t weergeven. Ook verstond ik er maar \'n klein gedeelte van. Er kwam iets in van: Gottsollmirseligdreiundachzigtausendmillionenmal- siebendoppelschockmerinoschafegebenmitsauglcimmchen ... jedes\'nblau- goldseidenesbctndclienamhalse .. . und ein Schuiert! Ja.. . ein Schwert, ging hy, na wat adem te hebben gehaald,
voort. Ein Schivert. .. dan mag onze-lieve-heer z\'n schapen houden.. Ein Schwert, om die honden . . . vertel me nu of je wel eens in \'n luchtschuitje hebt gezeten? Ach neen, Meester. Dat ontbreekt aan m\'n ondervinding.
Alsof die overigens kompleet was! Kan je je voorstellen hoe
\'t den luchtschipper te-moede is, als hy alle bestuur over \'t dalen of ryzen van z\'n ballon verloren heeft? Als de klep die de gas- moet\' binnenhouden, niet sluit? Als er geen anderen ballast meer valt wegtewerpen dan de schipper zelf? Dit nu geschiedde eens. |
|||||||
|
DEMULOGIE. 69
|
|||||
|
te Kassei, in den tyd toen ook daar nog een van m\'n Neven woon-
de, \'n Keurvorst . . . nu is hy weggeannexeerd. Vertel me eens wat kwaads van dien Neef of van z\'n familie. Meester, toen Amerika z\'n onafhankelykheid bevocht, had
Engeland soldaten noodig, veel soldaten, en by voorkeur van de soort die blind is voor gevaar.. . Blinde Hessen, juist! Ik zie. je kent de historie. Infaam, niet
waar, dat verkoopen van z\'n onderdanen ? Men zou er vloekzangen op maken. Of\'t ooit gedaan is weet ik niet. Ik gis neen, en waarom niet? Misschien omdat vloekzangen lager gehonoreerd worden dan
triumfliederen, Meester. M\'n vriend ROORDA... Zoo dom niet. Nu weer onze luchtschipper. In de rezidentie
van m\'n Neef was alleman op de been om dien ballon te zien. Het ding was bijna uit-zicht, maar nog niet geheel. Op-eens be- merkte men dat er iets haperde, en dat de luchtman z\'n vaartuig nog minder meester was dan gewoonlyk. Hy versmeet al z\'n zand, en \'t ding zakte, zakte . . . slingerde vreeselyk. De man trachtte langs een der koorden die z\'n schuitje verbonden aan den ballon, naar boven te klimmen, klaarblykelyk met het doel om de gas- klep te sluiten, die onklaar of gebroken was. Hy verwarde z\'n voet in de einden touw die heen-en-weer zweepten door de lucht . . . liet verlamd misschien door schrik en angst, want de ballon daalde met toenemende snelheid ■ los wat hy inhanden had . . . viel... en bleef hangen aan één been onder z\'n schuitje. Gajynu eens voort . . . schryver! Vertel eens iets van wat men gewaar- wordt als men daar zoo aan één been in de lucht hangt. Ontzettend! Daar slingert hy in de eindelooze ruimte . . .
Dat heb ik al gezegd. Overigens, geen pathos,icenn ich bitten darf.
Ik zal m\'n best doen, Meester. Daar hangt hy aan één been,
en voelt zich dalen wyl de horizon van alle zyden dreigend op hem aanrukt, zich sluitend als de muil van \'n kauwend monster. Zoo-even nog overzag hy tal van vorstendommen, nu slechts Hessenland. Elke volgende sekonde vernauwt den kring der punten die hy overziet, en zet tot kringen uit wat hy als punten waarnam. Het geheel krimpt in, maar al grooter en grooter worden de deelen. De toenemende scherpte waarmee de omtrekken zich voor hem afteekenen, spelt met wreede nauwkeurigheid z\'n vonnis, en martelt hem met sar- rend herinneren aan de naderende voltrekking. Elk punt wordt \'n vlek. Elke vlek wordt cirkel. De cirkels nemen \'n onregelmati- gen vorm aan, langzaam en grillig eerst alsof ze weifelden in keu- ze, weldra met snelheid veranderend als onherroepelyk besloten in hun ware gedaante. Wat \'n boog scheen, is hoek geworden. Het rechte kromt zich en \'t gladde zaagt. Het glooiende wordt kantig. Golving en ronding gaan over in gebroken lyn. Het geleidelyk- toevallige wordt bepaald, het onbestemde nauwkeurig. Het gescheurde vereenigt zich, en wat gesloten scheen, brokkelt in gapingen af. Millioenen stippen, voortgestuwd door stralen die zich ontwikkelen, in het midden, springen in razende vaart naar en over den rand der figuur waarin zy ontstonden, daarna over de kim die zich al nauwer en nauwer sluit. En iedere stip tracht figuur te worden voor ze vergaat, en elk dier pogingen baart nieuwe stippen, wegvliegend uit |
|||||
|
70
|
|||||||
|
MILUOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
het midden om aan den rand te versterven ... of, recht onder
den ongelukkige, inderdaad \'n vorm aannemend, die zich met bloed- gierigen yver uitbreidt om ruimte te maken voor den verpletteren- den schok. En al dalend herkent hy Kassei, Wilhelmshóhe, de Casselei- Aue...
die lieve poëtische Au! Zou daar \'t schrikkelyk vonnis voltrokken worden? Daar? Nog altyd weet hy zich rekenschap te geven van z\'n toestand.
Geen weldadige bewusteloosheid belet hem de donkere plek te zien, daar juist beneden hem, de markt . . . Helaas, weinige oogenblikken geleden nog, zou hy geen onder-
scheid hebben waargenomen tusschen een graafschap en \'n plein met joelend volk. Wat moet men de Aarde naby zyn, als zoo\'n verschil in \'t oog valt! En hy daalt altyd! En reeds begint hy paleizen te onderscheiden
van andere woningen. Waarlyk, de beslissing nadert. Eerst vreesde hy dat de strik die z\'n voet gevangen nam met
wreeden gril, dien zou loslaten met even grillige wreedheid. Nu vreest hy dit niet meer, maar \'t baat hem weinig verlost te zyn van dien eersten angst. Met of zonder z\'n schuitjen immers is hy veroordeeld. Hy valt mèt den ballon die, na \'t verlies van z\'n laat- ste gas, fladderend en klepperend werd overgeleverd aan de onver- biddelyke wet der zwaartekracht, zonder ander tegenwicht dan wat onvoldoende wryving met de atmosfeer. Want ze laat zich gewil- lig klieven, de ontrouwe vleister die zoo-even \'t stygend gevaarte verhief tot de wolken, toen \'t niet gekwetst was! En het daalt al sneller en sneller. Daar begint de noodlottige
vierkantsrekening te tellen, byna in al haar duizelingbarende kracht. Geen genade, sneller, sneller, tot de uiterste grens van bereikbaren spoed. Nog weinige oogenblikken, en hy valt te-pletter. Dat zyn kerken . . . dat is \'n kerk ... de kerk! Daken ... schoorsteenen ... gevels . . . \'n hoop menschen. Nog \'n oogenblik, hy zal personen kunnen onderscheiden, vrouwen van mannen, man van man, kind van kind! En hy daalt!
En nog altyd heeft hy besef van z\'n toestand. Nog begaf hem
\'t bewustzyn niet van wat hem te wachten staat, al zy \'t dan niet helder genoeg om hem te doen hopen wat te voorzien is! dat hy \'t verliezen zal voor \'t eind van z\'n vreeselyken tocht. Hy is nog wakker genoeg om angst te voelen, al den angst van z\'n toestand. Nog kan hy zien en hooren. De strik om z\'n been knelt niet
meer. De koord die hem aan \'t schuitje verbond, hangt slap. Het vaartuig, niet langer gedragen door \'t byna geledigd hulsel van de gas, nadert even snel als hyzelf den bodem, slingert naast en onder hein rond, of om hem heen. Alles suist en warrelt. Hy hoort het snerpend fluiten van de lucht die hy verplaatst door z\'n val. On- gebruikt schuurt zy de machtelooze lippen voorby, en bespot den gekrompen long, vergeefs pogend haar te vatten tot wat adem. Het geruisch dat opgaat uit de volksmenigte, treft z\'n oor. Het wordt al duidelyker en duidelyker. Weldra zal hy enkele stemmen kun- |
|||||||
|
DEMOLOGIE.
|
|||||||
|
71
|
|||||||
|
nen onderscheiden onder \'t eentonig gegons dat hem de nabyheid
van \'n groot aantal mensen verkondigt. Hy voelt en riekt de warme uitwazeming van \'t volk... En altyd daalt hy!
Xog een oogenblik, en hy zal.. .
Gedaald tot de laagte der hoogste gebouwen, slingert hem de
wind tegen het dak van den schouwburg. Verstuikt, gekneust, gewond, heeft hy nog besef om den kreet
te verstaan dien de zucht naar zelfbehoud hem toeroept: houden, houden! Kracht ook maar \'t was de laatste! om te doen wat hem geboden werd door \'t instinkt. Hy slaat door de leien, grypt en omvat de bindten, klemt zich vast, en weerstaat den schok van \'t voorbyvallend vaartuig dat hem tracht wegterukken van z\'n schuilplaats . . . hy is gered! "*■ Voor iemand die nooit uit de lucht viel, is de beschryving
zoo kwaad niet, zei adolf droog, \'t Doet me genoegen dat je daar- in meer optika gebracht hebt dan gevoelighedens. Ik merkte niet zonder eenig genoegen op dat je \'s mans zwangere vrouwen en kinderen hebt overgeslagen . . . inderdaad vry wel. Ga zoo voort. Tracht te begrypen en begrypelyk te maken, dan komt het gevoel vanzelf ... \'t ware! En \'t onware . . . nu, dat dient tot niets . .. hm, trainbub! Wie aandoeningen dikteert, ondergaat ze niet, en wie zulke diktaten noodig heeft . . . gekheid! Van optika gesproken, je hebt vergeten optemerken hoe elke
stip, juist loodrecht onder den armen drommel, tot hem scheen op- testygen, en zich vertoonde als de punt van \'n dolk en raccourci, zooals GUSTAVE DORÉ de dingen teekent, omdat-i meer handigheid heeft dan smaak. Die kunstenmaker bevalt zeker de lui daar- boven ? Een tuimelend luchtreiziger meent gespiest te worden. Och, \'t is u mensen zoo moeilyk u met juistheid voortestellen hoe men valt, zoolang ge vasten bodem onder de voeten hebt. Stu- deer daar wat in. Het zal je goed doen. En vertel me nu eens wat er later gebeurde met dien Kassel-
schen luchtschipper ? Ik denk dat het volk zal gejuicht hebben, Meester.
Volk, Volk, jy met je Volk! \'t Volk schreeuwde, zooals \'t doet
by elke gelegenheid, \'t Volk had zich vermaakt. Spreek me niet van dat gejuich. Het beduidt gar nichts. \'t Volk juichte ook toen nero komedie-speelde en Romen in brand stak. Ik zal je zeggen wat er verder gebeurde.
Het eerste groetje dat de arme schipbreukeling ontving, toen hy
zich door de dakbindten had heengewerkt, en bewusteloos neerzonk op de vliering van \'t Hoftheater, was \'n scheldwoord en \'n bedrei- ging. De intendant van den schouwburg noemde hem: \'nen frechen Hund der sich an, einem Kurfilrstlichen Gebaude vergrepen had! Hy zou \'m voor \'t gerecht brengen wegens Beleidigung der königlichen Majesteit ... ja, königlich! Hoe dit rymt met de keurvorstery, mag |
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
72
|
||||||||
|
je vragen aan de METTERNICHS en konsorten. *) Er blykt uit de
bejegening die onzen armen Phaëton tebeurt viel, dat de oude Keurvorst, wiens onderdanen aan Engeland werden verschacherd, zeer ten-onrechte de twee grootvaders in \'t land had gelaten, die met behulp van \'n stel egaas dien intendant voortbrachten. Waar- achtig, als men let op de soort der mensen die onverkocht ble- ven, voelt men meelyden met de koopers van de anderen. Die Hessen hebben in Amerika goed gevochten, dit weet ik wel. Maar wordt de zaak hierdoor beter gemaakt? Wat is schandelyker, \'t verkoopen zelf, of de lamlendigheid waarmee men zich verkoopen liet? Met \'n klein deel van de mannelykheid die nu tegen de Ame- rikaansche vryheidshelden gebruikt werd, had men tien keurvorsten kunnen wegjagen. Dat durfden ze niet ... de oude zalfhistorie! Familiezwak heb ik niet, en ik trek waarlyk geen party voor \'n Keurvorst omdat-i m\'n neef is, maar ik heb nog liever hem in de familie dan dat ik oudoom van dien intendant wezen wou, en van de velen die allerunterthanigst op zoo\'n wezen gelyken. Zy zyn het die de slechte vorsten maken, \'n Prins is geen zoutpilaar die in z\'n eentjen onbedorven blyven kan, als alles om hem heen verrot is. Gy demokraten spreekt altyd kwaad van de vorsten, en ik be-
ken dat daaronder velen zyn die het verdienen. Maar ligt de schuld niet aan de Volkeren zelf? Kunt ge u voorstellen dat domitianen of CARACALLA\'s slechts één maand lang hun bloedige zotternyen hadden kunnen voortzetten, als er geen handlangere geweest waren, die hun bevelen uitvoerden, geen onderdanen die deze handlangers duldden ? Uw historieschryvers melden gemakshalven alweer, en precies als andere sprookjesvertellers alleen de zaken die Ko- ningen betreffen. En al doen ze ook dit nog zeer gebrekkig, die sprookjes nemen plaats genoeg in om ook ulieden alleen te doen letten op de misslagen van die Koningen. Waar \'n stier grazen kon, moet gras geweest zyn. Naast en onder die Vorsten beston- den Volkeren die het terrein leverden waarop \'t koninklyk wan- gedrag zich botvieren kon. Wanneer ge den opgeblazen louis XIV veroordeelt en min-
acht, hoop ik: de kerel was \'n uil! vergeet gy gewoonlyk dat hy zoo winderig gemaakt werd door z\'n omgeving. Bewaar dus de helft van uw verachting voor z\'n tydgenooten, en meet wat ruim. En zoo\'n andere LOUIS, de vyftiende! Men verwyt dien ellendeling z\'n Parc-aux-Cerfs, en ik heb er niets tegen tegen \'t verwyten, meen ik maar eilieve, duizende vaders in Frankryk boden om- stryd hun nog onvolwassen dochters aan, pour servir aux augus- tes plaisirs de la Majesté Royale. Er zyn daarover brieven gevon- den, die tot gissing nopen dat van alle souvereinen, Z. M. het Sou- vereine Volk de allerlaaghartigste is. Hebt ge ooit in uw heele Geschiedenis den dolsten tiran zoo waanzinnig zien woeden als \'n losgelaten menigte ? Moogt ge \'t alzoo \'n Volk tot eer rekenen dat het niet uitspat, moordt, brandt en verwoest, zoolang \'t niet losge- laten is ? Zoo verdienstelyk was nero ook.. . toen-i in de wieg lag. |
||||||||
|
") De Hessisehe Keurvorst had van \'t Weener Congres de aalmoes
der koninklykheid aangenomen. |
||||||||
|
DEMOLOGIE.
|
|||||||
|
73
|
|||||||
|
Om te beoordeelen of iemand den rechten weg inslaat, moet men
hem zien loopen, en \'n Volk dat te ingekankerd melchizedeks vroom en schriftuurlyk is om \'n boozen heerscher wegtejagen, mag zich waarlyk niet beroepen op de deugd die \'t beoefenen zou, als \'t wat beoefende. Over \'t geheel houdt gy demokraten u onevenredig veel bezig met politiek. Of liever, ge meent ten-onrechte dat poli- tiek hoofdzakelyk bestaat in studie van wetten en regeeringstelsels. Verbetert uzelf, dan zal geen verkeerde Wet, geen gebrekkig sy- steem standhouden. »Die koning of keizer doet z\'n plicht niet" klaagt de schrynwerker. Misschien heeft-i gelyk, maar . . . hyzelf maakt scheeve kasten en kreupele tafels. »Weg met de konstitutie" roept \'n publiekspreker ... en z\'n eigen konstitutie is zoo in de war, dat geen omwenteling noodiger is dan de zyne. Boekenmakers vertellen veel van de onzedelykheid der hoven ze hebben in hun sprookjes satyn en fluweel noodig, en schittering van titels, om gebrek aan talent te verbergen maar, eilieve, zie de lagere standen eens! Zyn die zoo heilig? De Adel en de voornamen zyn niet op de hoogte van hun roeping, op verre na niet! Maar is uw burgerstand adelyk in z\'n begrippen? Voornaam in z\'n streven? Indien al \'t kwaad dat men gewoonlyk van vorsten verhaalt, waar is, zou men in verzoeking komen uw heel publiek van burgerlul voor \'n vergadering van koningen aantezien, die hun zalf hebben afgewischt om inkognito schandaal te maken. En uw gemeen . . . \'t is keizerlyk! Wordt niet overal, en onder de lagere klasse niet het minst
waarachtig, \'n hoofdrol gespeeld door die ellendige jacht op geld ? Rouge gagne et couleur, klonk het door de spleten van \'t gewelf,
als uitroepingsteeken op adolf\'s verwyt. Kunt gy beweren dat de middelstand onbaatzuchtiger is dan
de ryke? Voelt de arme meewarigheid voor de rampen van z\'n lotgenooten ? Minacht niet de werkman z\'n medewerklieden ? Heerscht er iets als broederschap tusschen de minder bedeelden, zy die zoo klagen en overigens met recht, waarlyk! dat de ryken on- broederlyk zyn ? Is niet eigenbelang en die vervloekte geldzucht. .. Trente louis au billet.\'
\'t Is waar ook, viel adolf zichzelf in de rede. Ook jy houdt
je bezig met schatryk-worden . . . by gebrek aan beter. Nu, jy behoeft je m\'n verwyten niet aantetrekken. Ik weet dat je niets zoekt voor jezelf, en dat je geofferd hebt wat er zooal op uw kleine wereld geofferd worden kan. Meenje dat er met en door geld iets te bereiken valt . . . immerhin! Maar wees niet zoo bekrompen demokratisch eenzydig. Uw Koninkjes daarboven deugen niet veel, maar wat gylieden \'t volk noemt . . . Weet je hoe theseus aan a*n eind gekomen is ? Ik zal \'t je zeg-
gen. Die aegeus had volkomen gelyk toèn-i in zee sprong. Z\'n , zoon was inderdaad niet aan-boord, al vertellen uw mythologie- boekjes dit anders... uit schaamte zeker. Theseus werd na \'t ver- |
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
74
|
|||||||
|
slaan van den Minotaurus voor den rechter geroepen om zich te
verantwoorden over \'t stelen van \'n klosje garen uit ariadne\'s naaidoosje. Men martelde hem zoolang met verhooren en kontra- verhooren dat hy zwak werd en gaf hem toen te verscheuren aan de burgers van Kreta, die \'t niet verdragen konden dat hy hen van \'t monster verlost had. Zóó is je volk! Meester, ik weet er iets van! En toch ... toch ...
Desto besser! Ook jy zult verscheurd worden. Indien dit je
niet afschrikt? Het schrikt me niet af. Als ik maar hopen mag dat later.. .
Schon gut! Later is later. Tracht slechts thans je plicht te
doen. Zoek de waarheid, en zeg wat je vondt, en stoor u niet aan die Kretensers... Maar, Meester, als ze nu \'n liberale krant opzetten, en daarin
vertellen dat ik verkocht ben aan \'t behoud ? Liberale krant? Behoud? Wat zyn dat voor dingen? Spreek
verstaanbare taal als je wilt dat wehier beneden ons met je inlaten. Meester, ze tasten m\'n karakter aan...
Zoodra je je daaraan stoort, zou \'t \'n blyk wezen dat ze groot
gelyk hebben. Analyzeer den gedachtenloop van de velen die je moét aantasten om waar te zyn, dan zal je inzien dat hun weinig anders overblyft dan processen over \'n klosje garen. Theseus had ongelyk zich intelaten met zulke praatjes. Ze deren slechts voor- zoover men zich door zoo-iets kwetsen laat. Wat de scherpte der wapens aangaat, waarmee men je bestrydt ... \'t is de oude his- torie van den dolk en raccourci . . . optisch bedrog, mannetje! \'t Lykt maar zoo zoolang je belieft te dalen. Houd je op boven dat gespuis, of liever nog, blyf stygen, dan zal je holte ontdekken in al wat beneden je is. Wat puntig scheen, wordt \'n kuil . . . zoo- als het terrein van m\'n Sonnenberg waarmee je zoo gespot hebt. Maar ... als zy intusschen door kwaadspreken, woord ver-
draaien en laster my \'t leven verbitteren . . . Wie? Koningen? Keizers?
Neen, Meester, van beroep zyn ze boekenmakers, kranten-
schryvers, stenografen, taalkundige doktoren in de heilige theologie, gouverneurs-generaal in-ruste .. . Ei, burgerluï alzoo! Ik wed om al wat je wilt dat er niet
eens \'n markies onder is! Zie je wel dat gy demokraten verkeerd doet, het lage altyd onder de hoogen te zoeken ? Leven verbitte- ren ? Unsinn! Had je dan de zoetheid in je leven van anderen ver- wacht ? Verbitteren ? Wel, dat is \'t métier. Wou je goeddoen, en nog geprezen worden bovendien ? Dat is te veel verlangd, m\'n jon- gen. Wie slagen wil moet matig in z\'n wenschen zyn. Maar ze leggen het er op toe, my \'t leven onmogelyk te ma-
ken. Daarboven wordt alles geregeerd door geld, en... Tout va!
Hm . . . tout ? Dat is \'n leugen, dat is eine verdammte Lage f
Niet alles staat op \'t spel . . . Zeer veel toch, Meester! En zoolang ik rondzwerf, soms zonder
|
|||||||
|
DEMOLCXHE.
|
||||||||
|
75
|
||||||||
|
brood, en zelden verzekerd van m\'n onderhoud voor den dag van
morgen *) valt het me moeielyk behoorlyk te arbeiden . . . Klim dan naar boven, en sluit de gasklep, en zorg dat je je
been niet verwart in de strikken van \'t schuitjen, en houd je vast als je ergens te-land komt, en vind de zonde zoo groot niet, hier of daar de leien intetrappen van \'n poppenkast ... al heet dan ook zoo\'n ding soms königlich. Potz-tauzend, jongen, de ware bal- lonman moet zelf keurvorst, koning, luchtkeizer wezen ... en die Herr Hofintendant was \'n gek. Een gnoom kwam vragen of de leerling eindelyk gereed was.
Ik zag adolf aan, om te weten of dit my gold. Hm . . . ja . . . zoo, zoo! Heel ontwikkeld is hy niet, ant-
woordde de Meester. Zooals velen van dat ongestorven tuig, is hy wat dom . . . widerlich bekrompen. Ik spreek over u, geldzoeker! Meinentwegen kan hy binnengaan. Of \'t hem veel baten zal ? lm-
merhin . . . geef hem \'t wachtwoord. En jy, mensje, hör \'n mal, als je straks, weergekeerd op de
korst, iets wilt verbeteren, zie dan om u, in u. Niet altijd naar boven ... en altyd naar beneden ook niet. Wat je je »Volk" noemt . . . De zonderlinge adolf besloot de zitting met z\'n hartigen vloek
over al die zuiglammetjes . . . wnd ein Schwert! De Meester is nog wat menselyk, zei de gnoom die my den
weg wees naar \'t gewelf waar ik iets leeren zou. Ik was ook zoo toen ik pas hier kwam. Hoe oud zyt gy dan wel, vroeg ik het gryze mannetje.
Toen ik hier aanlandde waren alle apen nog in de bosschen.
Lang geleden?
Dit is \'n kwestie van opinie. Bovendien, hoedanigheden moe-
ten naar punten van vergelyking beoordeeld worden. De steen waarop gy gezeten hebt, is ouder dan ik, en m\'n kameraad Semi-ur die daar ginds aan \'t kristallizeeren is, heeft hem zien worden. Misschien zegt hy er straks wel iets van in z\'n verhandeling. Hy is een der sprekers, weet ge, en gaat nooit buiten z\'n vak. Krist allizat ie?
-Ja. |
||||||||
|
") Dit was geschreven in 1870, en toen volkomen waar. Heden by
de korrektie, Maart \'72, verklaar ik uitdrukkelyk dat de toestand waar- op in den tekst gedoeld wordt misschien wel ten-gevolge van adolfs raad geheel-en-al veranderd is. By \'t vurig rechtsgevoel dat in onze natie blaakt, zou \'t allicht te vreezen zyn dat deze of gene zich \'t zonderling genoegen verschaffen wou, my andermaal in de hinderlaag van \'n MULTATULi-kommissie te lokken. De liefhebbers van onedele mystifikatien zullen zich voortaan met \'n ander soort van sujetten moe- ten vergenoegen. Ik ben zoo vry te gelooven daartoe te goed te wezen, en zéker is \'t, dat ik er me niet toe leen. |
||||||||
|
^6 MILLIOENEN-STUDIEN.
En de Meester had me beloofd dat ik iets vernemen zou over
speelbanken en kansrekening? Nu ja, kansrekening, kristallen. . . \'t komt overeen uit. Alles
i\'s in alles! ziet ge. Dit is juist heden avend het wachtwoord. Ga binnen! Alles is in alles! riep ik, en de wachthebbende koboldjes lie-
ten me door. |
|||||
|
%-
|
|||||
|
AI.I.ES IX AIXES.
|
||||||
|
*
|
||||||
|
De prezident verzocht den sekretaris de notulen van de laatste
vergadering voortelezen. Het oude gnoompje dat de funktien van geheimschryver vervulde, voldeed hieraan, en ik kwam dus te weten met welke byzonderheden de onderaardsche mannetjes zich hadden beziggehouden, lang voor ik er aan dacht hen te bezoeken. De behandelde zaken waren meest van huishoudelyken aard. \'t Spreekt vanzelf dat de ekonomie van \'t yzer daarin \'n hoofdrol speelde. Een gnoom die als inspekteur naar de korst was gezonden, leverde \'n uitvoerig rapport over het toenemend verbruik van stalen pen* nen, waarvan hy \'n exemplaar ter bezichtiging had meegebracht. Het ding deed de rondte, en ieder zei er wat van. Toen \'t aan my kwam, deed ik m\'n best het met gehuichelde belangstelling te beschouwen, en voorzichtig, alsof ik bang was iets aan \'t kosN baar voorwerp te bederven, reikte ik het m\'n buurman over. Ik wilde namelyk de goede kereltjes die met de veroverde kurioziteit |
||||||
|
;8 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
zoo in hun schik waren, niet doen bemerken dat ik, wel beschouwd,
niet veel waarde hechtte aan zoo\'n instrument. De vreugd van m\'n gastheeren kwam me onnoozel voor, en ik begon voor \'n slechten uitslag van m\'n studiën te vreezen. Maar deze stemming verander- de eenigszins toen ik de benaming hoorde waaronder de ingevoerde zeldzaamheid \'n plaatsje zou bekomen in \'t onderaardsch muzeum. Het mannetje dat de pen had meegebracht, zei dat het \'n werk- tuig was waarmee men voor oppervlakkige toeschouwers z\'n gedach- ten verbergen kon, en met behulp waarvan oppervlakkige denkers zich in de oogen van sommigen konden aanstellen alsof ze gedach- ten hadden. De voorzitter bracht hulde aan den yver van den gnoom die zoo \'n kostbaar gedenkstuk van menselyke industrie had neergedolven, en er werd met algemeene stemmen besloten ruim te voorzien in de behoefte aan \'t metaal waaruit zulke nut- tige zaken kunnen vervaardigd worden. Ook het lood kwam aan de beurt. De vergadering voteerde een
afkeurend oordeel over de verkwisting der mensen. Er werd by die gelegenheid \'n statistiek ter-tafel gebracht, waaruit men zien kon hoe welbegrepen heldhaftigheid zich openbaart in misschieten en niet geraakt worden, welke beide verdiensten zich laten samen- vatten in de kunst van distantie bewaren en op den loop gaan. Ze schynen daarboven te meenen dat wy hier beneden \'t me-
taal voor niemendal hebben, zei de voorzitter grommend. De Meester was met z\'n bastert-neef Moritz van Saksen overeengekomen dat hy ons de dooden zou leveren tegen hun gewicht in lood, en tegen- woordig nemen ze tweehonderd-lwee-en-zevenliy pond per man. Ik geloof \'t graag dat ze klagen over overbevolking. Is dat \'n huis- houden! *) |
|||||||
|
") De Prezident had gelyk. Het aantal dooden in den oorlog is schan-
delyk gering. De gemakkelykheid waarmee generaals, naar de vry zon- derlinge begrippen van militaire eer, zicli overgeven, grenst aan . . . krygskunde. (ii>ee 475) Volgens officieele opgaven zyn te Solferino door de Oostenrykers
achl-millioen-vier-honderd-duizend geweerschoten gelost, waarmee \'t hun gelukte niet meer dan tienduizend Franschen en Piemontezen te treffen, en daarvan werden slechts tweeduizend behoorlyk gedood. Men had dus middel weten te vinden meer dan achthonderd schoten te ver- spillen om één man te raken, en vitrduizend-tweeltonderd om er een te dooden. De zeer beleefde afstand dien de wederzydsehe helden in acht namen om dit menslievend rezultaat te bereiken, kan uit zulke cyfers gemakkelyk berekend worden. Wie deze opgave kontroleeren wil, wordt verwezen naar \'t stuk van paul de <;arches: »Ce qui sepasse," in den Oaulois van 19 Juni 1871, of liever naar \'t relaas van alle vechthistories. \'t Is altyd hetzelfde: la garde se rend et ne meurt pas. Ik geef den raad, eens-vooral by \'t beoordeelen der cyfei-s van ge-
wonden en dooden, de getallen te vcrgelyken met de uitgebreidheid van \'t gezelschap waarin de getroffenen zich bevonden, en het tradi- tioneele hè! te bewaren voor \'t groot aantal ongedeerden die wegliepen of zich overgaven. Men ziet uit de opgave van des BARCHES, dat óf Maurits van Saksen
|
|||||||
|
ALLES IN ALLES. 79
|
|||||
|
Na eenige diskussie over dit onderwerp werd er besloten \'n ver-
hoogde dozis mephitische dampen en handleidingen tot vervalsching van levensmiddelen naar-boven te zenden, om door konkurrentie den oorlog te dwingen tot wat yver. Hierop kwamen de verhandelingen aan de beurt. Het aantal in-
geschreven sprekers was zeer groot, en ik moet erkennen dat het my in weerwil van m\'n begeerte om iets te leeren over de speel- banken, benauwd te moede was. Redevoeringen namelyk . . . Pourquoi parlez-voua doncf riep men emile de GIRARDIN toe, toen
hy eens zeer veel woorden gebruikte om te bewyzen dat woorden niets waard zyn. Ik heb den lezer \'n zonderlinge konfidentie te doen. Van kinds-
been af is \'t my onmogelyk \'n verhandeling of preek ten einde toe met oplettendheid aantehooren, en ik vind dus dat emile de GI- RARDIN terdege begon ongelyk te krygen toen hy betoogde dat-i gelyk had . . . wat ik overigens volkomen toestem. Wie langer of anders spreekt dan met de strikte eischen der
interlokutie overeenkomt, wordt slaperig en verwekt slaap ... of zicli verrekende wat niet te verwonderen wezen zou in \'n krygs-
kundige als hy, die ter-nauwer-nood lezen en schryven kon öf dat het métier na den tyd van dien held nog is achteruitgegaan, wat veel gezegd is. In zyn tyd betrok men nog »winterkwartieren" \'n weelde waaraan weinig andere werklieden zich mogen overgeven en nie- mand schaamde zich. Ziehier \'n andere berekening, waaruit ook het voorzittertje der gnoom-
vergadering schynt geput te hebben, en die ontleend is aan de Nieuwe Rotterd. Courant van 28 December 1871. »Er is \'n opgave openbaar gemaakt van de werking der vuurwapens in den oorlog met Frankrijk, bij vergelijking met den oorlog van 1866. Volgens dat stuk zijn er in laatstgenoemden oorlog voor het geweervuur 2 en in dien met Frankrijk 25 millioen patronen gebruikt. Blijkens het aantal Oostenrijkers, die in 1866 door geweerkogels waren gewond of gedood, bedroeg het aan- tal schoten die van den kant der Pruisen hadden getroffen 1,5 pCt., doch in den oorlog met Frankrijk slechts 3/4 pCt. Van de 3453 Uuit- sche gewonden bij Metz waren er 1)5,5 pCt. door chassepot-kogels, 2,7 pCt. door geschutkogels en slechts 0.8 pCt. door bajonet of sabel ge- troffen. Door het Duitsche geschut zijn 25 tegen 70 man door kogels uit infanteriegeweer gewond. In het geheel zijn door het Duitsch kanonvuur ongeveer 25,000 Franschen gedood of gewond. Naar ver- houding van het aantal gedane schoten heeft ieder Duitsch kanon in de drie schoten een Franschman doen vallen. Door de Fransche artillerie zijn per 100 schoten slechts 4 a 5 en door de mitrailleuses 5 man gedood en gewond. Zeer groot is het verschil tusschen de trefschoten bij de oefeningen in vredestijd en die te velde in den oorlog. De ver- houding daarvan is bij de infanterie 1 : 33 en bij de artillerie 1 : 28." Ik zal me niet vermoeien met de oplossing van een-en ander in deze
opgave dat ik niet begryp. Voor myn doel is de daaruit blykende slot- som voldoende, en ik zal niet noodig hebben lang aantedtingen op \'n eerepalm voor de beininneuswaardige bescheidenheid van de rol die |
|||||
|
8o MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||||
|
erger. Ja, erger! De gruwelen die op dit gebied dagelyks worden
gepleegd zyn hemeltergend, ook zonder de minste vergelyking nu met den gezondheidbevorderenden oorlog die zooveel menschen in \'t leven houdt. Van die gruwelen \'n voorbeeld, lezer. Zeker tiran had \'n vyand dien hy uit den weg wilde ruimen.
Hy zond z\'n knechten uit, een voor een of allen te-gelyk, maar ze kwamen onverrichter-zake terug. Dolk en gif schenen geen wer- king te hebben op het taai gestel van dien boozen tegenstander. Het radbraken deerde hem in \'t minst niet, en na tusschen twee planken in allerlei richting te zyn doorgezaagd, voegden zich de brokken weer aan elkaar, alsof er niets gebeurd was. Onze tiran klaagde dat hy slecht bediend werd, en liet, om den yver van z\'n hovelingen aantevuren, door z\'n hofpoëet \'n ode maken op den vernuftigen phalaris. Oogenblikkelyk wemelde het land van ko- peren stieren waarin de nachtmerrie van den goeden koning ge- braden werd. Zonder baat, helaas! Want de eenige klacht die de patiënte hooren deed, was dat ze vreesde kou te vatten ik heb verzuimd u te zeggen dat de te vermoorden vyand\'n vyandin was en eenmaal zelfs kwam ze, na gebakken te zyn, half bevroren voor den d?.g. Een wyze stelde voor, haar uittehongeren, en ook van dit middel nam men de proef, maar de uitslag was als-voren. Ze |
|||||||||
|
sabel en bajonet by deze gelegenheid gespeeld hebben. Men zou er zieke
zuigelingen mee bakeren. Als men \'t visschers aan \'t verstand kon brengen hun vak zoo diskreet uitteoefenen als de doodslagers het dood- slaan, zou weidia de nieuwe haring onder antikwiteiten moeten gezocht worden. Maar . . . dan kwamen die visscherlui van honger om. en de niemendal-doodslaande helden worden heel goedig in \'t leven gehouden. Daarin ligt het verschil. Zien de voorstanders van vrede j\'en suis! niet in, dat de
tegenwoordige krygshelden slechts behagen scheppen in oorlog zoolang men hun toeslaat daarvan \'n laffe spelery te maken? I.aat de Natiën die voor «heldenmoed" betalen, goed werk vorderen
voor haar geld, dan zal de liefhebbery eensklaps te-niet gaan. En waarschynlyk zullen de oorlogen die na deze verandering van systeem gevoerd worden, nuttig zyn. Dit is thans \'t geval niet. Elke lamlendige vei htparty is oorzaak van nieuwen stryd, of, erger nog, van zotte ge- wapende vredes. Men heeft onlangs \'n prysvraag uitgeschreven: of Nederland verdedigd
woiden kan ? Onder de vragers zyn natuurlyk militairen, generaals. . . Met antwoord is eenvoudig. Of Nederland te verdedigen is? Wel neen,
omdat ge \'t vraagt, en omdat ij\\j \'t vraagt. Nogeens: is Nederland te verdedigen? Met krijgskunde zeker niet. Door militairen niet, want die heeren maken de zaak tot \'n kwestie. Het vraagstuk is dus in ontkennenden zin uitgewezen, en Pruisen
kan zich gereed maken ons op de kosten te jagen van veel lood . . . uit de verte, heel uit de verte, uit krygskundig-militaire verte. Tienduizend mannen die \'t sterven verstaan de herbergier noren
had er zooveel niet! en géén vyand komt over de grens! Die Prui- sische generaals zouden geen lust hebben zich intelaten met zulk on- kiygskundig volk. »Gar zu unanstandigP\' zouden ze zeggen. |
|||||||||
|
ALLES IN ALLES. 8l
|
||||||||
|
scheen aan \'t hongerlyden van oudsher gewend, en wel verre van
te bezwyken, begon ze zich, na gedurende zeer langen tyd niets ge- noten te hebben dan onthouding, te-buiten te gaan aan zwaarly- vigheid. Onze Sire Geweldenaar was radeloos, en loofde drie ko- ninkryken uit voor \'n behoorlyken martelmoord. Of de prys kontant betaald werd, is my onbekend gebleven,
maar betaald is ze. Een geniale beul heeft de patiënte doodver- handeld. Ze heette demokratie. De zeer intelligente lezer zal begrypen hoe onaangenaam my, die
\'t relaas van deze boosaardige strafoefening eerst onlangs in \'n volksblaadjen ondergaan had, het vooruitzicht was \'n dergelyke methode te zien toepassen op m\'n beminde kansrekening. Het scheen dat die vrees op m\'n gelaat te lezen stond, althans een der leden van de vergadering stelde my ongevraagd gerust. Hy verzekerde my dat de verhandelaars in de onderwereld nooit waarschuwden in hoeveel deelen de hoorders hun aandacht te splitsen hadden, en ook dat de sprekers zich zelden hielden aan den tekst. Hieruit, zeide hy, vloeit voort dat het auditorium gedurig door de een of andere verrassende wending wordt wakker geschud. Daar bovendien de toepassing soms voorop, soms in \'t midden werd gesteld, en men niet dan by uitzondering de stukken daarmee besloot, kon niemand vooruit weten op welk oogenblik hy overtuigd moest wezen, aan- gedaan, geestdriftig of zoo-iets, en men was dus wel genoodzaakt zich daartoe voortdurend gereed te houden. Ook gebeurde het vaak en dit zou heden avend waarschynlyk het geval zyn dat de lezing werd opgeluisterd door proeven. Nu, ik be- speurde al terstond dat dit de zuivere waarheid was. De eerste redenaar namelyk die optrad, had \'n bosje jongelut in
de hand die hy neerlegde naast z\'n suikerwater. Het opgegeven onderwerp van z\'n verhandeling was: nauwkeurig onderzoek ot Duitsche badplaats-kellners mensen zyn ? Ziet ge, zei m\'n buurman, nu moet ge wel wakker blyven.
Waarschynlyk snydt hy ze open, en wie zou dat niet willen zien ? Ik moet erkennen dat het onderwerp me byzonder interesseerde,
vooral omdat ik, juist door \'t groote verschil daarvan met myn streven, genoopt werd te zoeken naar den samenhang, die dan ook moeilyk genoeg te vatten was om me wakker te houden door wat inspanning. De geachte spreker behandelde, in den aanvang gelei- delyker dan ik gevreesd had, den kellner naar uit- en inwendige eigenschappen. Zonder van myn kant aanspraak te maken op nauw- keurigheid er zyn voorbeelden dat het reporterschap allerna- deeligst werkt op geest en oordeel, en daar ik nog geen hoofdre- dakteur van \'n krant ben, kan ik die dingen niet missen wil ik \'n gedeelte van z\'n voordracht aan den lezer ten-beste geven. Wie welwillend is, denke zich \'n prentje daarby. De verhandelaar trok het lint los, waarmee z\'n studie-exemplaren
als \'n bosje sprot waren byeengebonden, nam één daarvan tusschen duim en vinger, en demonstreerde: Rokje . . . zwart, als by den mensch. De slipjes opligt-
baar . . . |
||||||||
|
6
|
||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
82 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Hy voegde de daad by het woord, en vertoonde het achter- on-
der- middendeel van z\'n modelletjen aan de blikken der verbaas- de toeschouwers, die eenstemmig uitriepen: \'n mens, \'n mens, precies \'n mens! Zacht wat, geëerde hoorders. Ware wetenschap overhaast zich
niet. Slaat er eens op. De leergierige menigte maakte van de vriendelyke uitnoodiging
\'n gulhartig gebruik. En: »hy schreeuwt . . . hy schreeuwt I" klonk het door \'t gewelf. Ja, hy schreeuwt ... als \'n wezenlyk mens. Ziet nu hier
met aandacht die witte das, dat vest, dien doekspeld, die horloge- ketting . . . »Een mens, \'n mens!"
Hm . . . dat zullen we zien! Beschouwt deze blonde haren,
verzadigd van smeer, en met zorg gescheiden aan den linkerkant.. . »Een mens, \'n mens!"
Mogelykhcid, zeer geachte hoorders, is nog geen waarschyn-
lykheid, of althans niet altyd het waarschynlyke. In allen geval is het geen zekerheid. Wachten wy ons alzoo voor onwetenschappe- lyke overyling. Het voorwerp dat ik de eer heb u te vertoonen, bezit nog meer eigenschappen die den oppervlakkigen beschouwer zouden doen gelooven dat wy hier inderdaad te doen hebben met \'n exemplaar van \'t vereerd ras dat heden avend door een zyner uitstekendste leden in deze vergadering vertegenwoordigd is. Die gnoom was zoo dom niet.
Neus, mond, ooren, dat baardje, die knevel . . . alles precies
als by den mens, ging de spreker voort . . . Om ook de verder-afzittenden in de gelegenheid te stellen zich
hiervan te overtuigen, draaide hy z\'n armen kellner den kop af, en wierp dien in de zaal. Het leergierig publiek bekeek dat hoofd met aandacht, en hield het naast het myne. De gelykenis scheen byzonder treffend, want allen riepen weer om-stryd: \'n mens, \'n mens! Ziet, geachte hoorders, by \'t ontblooten van den arm blykt
ons dat hy gevaccineerd is, en in z\'n linkerbroekzak vinden wy \'n doopceel . . . »Een mens, \'n mens!"
De redenaar hierop \'n tweede exemplaar uit het bosje nemende,
kneep er drie, vier talen uit . . . »Een mens, \'n mens!" schreeuwden weer allen.
Ge ziet, geachte hoorders, na \'t uitknypen van die talen is
\'t mannetje slap en dood. Al z\'n levensgeesten bestonden in de hebbelykheid om zekere zaken op drie manieren aantespreken. Hy kon chou, kohl, kraut, cabbago en hazepeper zeggen. We willen nu eens de dingen van-binnen beschouwen.
Bloed ... rood.
«Een mens, \'n mens!"
Spieren, zenuwen, pezen . . .
»Een mens, \'n mens!" Tot-nog-toe, ja. Maar wat zien we verder ? In-plaats van hart,
nieren en ingewand . . . |
|||||
|
ALLES IN ALLES. 83
|
|||||
|
Al de mannetjes werden nu opengesneden, en de voorwerpen
die voor den dag kwamen, leverden \'n kurieuze verzameling. Men vond kreutzers, franken, shillings, dubbeltjes, klontjes suiker . . . Dit alles vond ik zoo vreemd niet, maar onder het verder ont-
leden werden wy onthaald op allerlei zaken van eenigszins anderen aard. Ik begryp evenwel dat de overgang niet allen hoorders zoo spoedig als my in het oog viel. Daar waren rekenfouten, traagheid, eigenbaat, verwaandheid, gal, afgunst, oproepingen tot spekulatien in ... \'t een of ander, chicanes, pleidooien, reglementen van vrede- bonden, krankzinnigheid, kadaster- en agrarische wetten, filantro- pie, liefdadighedens, babbel- schryf- eer- heb- en andere zuchten, jazelfs by sommigen vond men niemendal. Dat waren de diksten. De Vergadering begon al minder vast te staan in de meening
dat zulke kcllners onder de mensen behooren gerangschikt te worden, en ik hoorde hier-en-daar iets mompelen over spotvormen. De redenaar gaf hierop \'n uitvoerige beschryving van de hoe-
danigheden die den waren mens kenmerken, en juist op \'toogen- blik toen men de konklusie verwachtte dat alzoo de daaraan niet beantwoordende Duitsche badplaats-kellners géén mensen zyn, vertelde hy op-eenmaal dat hy dit niet verzekeren kon, omdat-i, by gebreke van \'n voldoend aantal kellnertjes, z\'n proeven met andere exemplaren had genomen, die naar hy meende voor het doel genoegzaam op kellners geleken: kooplui, bankiers, staatslieden, advokaten, schryvers, enz. Dat had ik moeten weten! Het begon me nu te spyten dat ik
niet op een der voorste reien had gezeten, toen hy in \'t begin van z\'n rede de gevoeligheid zyner modelletjes aan \'n publieke proef onderwierp. De spreker trad af, na te hebben medegedeeld dat-i by \'n vol-
gende gelegenheid z\'n krachten beproeven zou aan \'t vraagstuk: of \'n mens Kellner wezen kan? Wat-i by die gelegenheid zal opensnyden, weet ik niet. Hierop gaf een der kwestoren last de gebruikte studie-exemplaren
wegtevegen, en die na eenige reparatie weer op de korst en aan hun werk te zetten, \'t geen zoo goed mogelyk geschied is. Er trad nu \'n andere spreker op, die ons onthaalde op \'n be-
schouwing van \'t Heelal. Schynbaar eenigszins in-stryd met de ver- zekering dat hy niets zou overslaan, was dit stuk zeer kort, daar hy zich bepaalde tot de verklaring dat twee maal twee hem voor- kwam vier te zyn. Van deze grondwaarheid, zeide hy, hingen alle andere dingen af. De geestdrift der vergadering by deze bondige behandeling van zaken, was onbeschryfelyk. De gnoom | die belast was met het arithmetisch gedeelte der
zitting, zag van het woord af «omdat de geachte spreker die zoo- even de tribune verlaten had" en dien hy by deze gelegenheid den eerenaam toekende van Heelalmannetje, hem het gras voor de voe- ten had weggemaaid. Iets dergelyks verklaarden de kobolden half- dertien, 317 \'/2 bis, en een tal van anderen, zoodat my \'n schrik door de leden voer by de vrees dat ook m\'n beminde kansreke- ning zoo peremptoir zou behandeld worden. Die gnomen zyn zon- derlinge wezens, van wie alles kan verwacht worden omdat ze nu |
|||||
|
84 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
eenmaal de gewoonte hebben iemand gedurig te plagen met het
onverwachte. Ik hoopte dus dat m\'n gegronde vrees ongegrond blyken zou, waarin ik me alweer vergiste. Als hadden die kereltjes m\'n angst bemerkt, schenen zy zich er op toeteleggen ditmaal juist te doen wat ik op grond van het voorafgegane te verwachten had, en waarop ik dus niet verdacht was. Ik werd namelyk nu tot luis- terende getuige gemaakt der welsprekendheid van a2 die onder luide toejuiching der Vergadering verzekerde dat alle waarheden zich oplossen in de stelling dat twee maal twee gelyk is aan vier. Een der aanwezige leden had niet meegejuicht. Men deelde my mee dat hy "n vinnige tegenstander van den vorigen spreker was. Ik hoorde met innig genoegen dat hy \'t woord vroeg, en wel voor \'n personeel feit. Hoe heet dat lidje, vroeg ik,
Nu zult ge wat hooren! Hy is woedend op den ander. Noord
en Zuid, Welf en Gibellyn, Geloof en Goed, Liefdadigheid en Recht, Volksgeluk en Staatkundery, moed en krygskunde, staan niet ver- der van elkaar dan hy van o2 . . . Ik wil dat alles wel gelooven, maar wie is hy dan ?
Wel, de beroemde a2. Sjt . . . daar begint-i!
Ik haalde adem. Gewoon aan den choc des opinions die op ons
wereldje sedert eeuwen zoo byzonder veel licht verspreidt, kwam my de eenstemmigheid van die gnomen wat lauw en onwaarheid- lievend voor. Ik voelde behoefte aan wryving en tegenspraak, en vriend minus a2 zou die leveren. My dacht dat-i dit aan z\'n naam verplicht was. Zeer geëerde hoorders. De brekebeen die zoo-even de tribune
is afgestrompeld . . . Maar, eilieve, fluisterde ik, dat sprekertjen is onbeleefd.
Negatief, mens, negatief! Straks zal-i lomp zyn . . . ook
negatief. Multipliceer dat eens. \'t Produkt is pozitief humaan... zooals gylieden op de korst dat noemt. Het negatief a-txveede-machije ging voort.
De pozitieve stumpert die u trachtte op den mouw te spelden
dat twee maal twee gelyk vier is, zou beter gedaan hebben z\'n on- wetendheid te verbergen, dan die zoo onbeschaamd bloottestellen aan \'t licht van onze smeerkaarsen. De ware vier bestaat uit minus twee maal minus twee. En daarop berust al wat bestaat. Ik heb gezegd. Aan de verschillende wyzen waarop deze verhandeling werd op-
genomen, bemerkte ik dat de Vergadering gesplitst was in twee partyen, de negativisten en de pozitivisten. Toen ik dit ontwaarde, was m\'n eerste gedachte of AUGUSTE COMTE zich in de zaal bevond ? Maar m\'n buurman zei dat de gnomen, al scheen het soms anders, volkomen by hun verstand waren. Ik zocht dus niet langer. Het kwam me vreemd voor, dat a2 van \'n persoonlyk feit had
gesproken, en ik vernam op m\'n verzoek om inlichting daaromtrent, dat dit de wyze was waarop iemand te kennen gaf dat-i z\'n beurt niet kon afwachten. Die goede o2 was ingeschreven onder de laatste sprekers, maar om \'t persoonlyk feit had men hem eenige honderd nummers hooger-op geschoven. |
|||||
|
ALLES IN ALLES. 85
|
|||||||||
|
Toen dit incident afgeloopen was de tegenstanders schenen
na \'t verlaten van de tribune volstrekt niet boos meer kwam de gnoom 7 : 22 aan de beurt. Deze beklaagde zich over z\'n inkompleetheid, doch zei dat-i \'t
niet helpen kon. Twee maal twee was nu eenmaal vier, en dus moest men het met z\'n gebrekkige existentie »die, als al \'t andere, op die grondwaarheid gebazeerd was" voor lief nemen. Met \'n hartelyk applaudissement gaf de Vergadering te kennen
dat ze hierin geen bezwaar zag. De nu volgende 118/gsgi ofschoon hy er eenigszins meer gesoig-
neerd uitzag dan z\'n voorganger, had evenwel met dezen een in \'t oogloopenden familietrek. Ook z\'n redevoering geleek op de ver- handeling van den vorigen, als \'n zuster of minstens als \'n nicht. Hy zou veel beter in orde wezen, verzekerde hy, als twee maal twee niet gelyk vier was. «Deze grondwaarheid, geachte hoorders, waar- uit alle verschynselen voortkomen, behooren wy te eerbiedigen." Een derde cirkelkwadratuur, met \'n naam waarvan het aantal
cyfers voldoende wezen zou om \'n oorlogsvergoeding in centen uit- tedrukken, verhaalde nagenoeg hetzelfde. »Ik ken en betreur m\'n gebrek, aldus weeklaagde hy, maar ge weet dat tweemaal twee... Nu ja, dat wisten wy.
Logarithmos, \'n aardig handig mannetje, betrad hierop de tribune.
Hy beweerde door zeer persoonlyke dankbaarheid zich gedrongen te voelen tot de verklaring dat twee maal twee gelyk was aan vier. »Zou ik die grondwaarheid waaraan ik m\'n bestaan te danken heb, niet loven ? Geachte hoorders, ik doe \'t by dezen, en heb gezegd." Hierop volgden gelyke betuigingen van binomium, ar, magneet,
deklinatie, straalbrekinq, eleclron, donder, hagel, affiinileit, zenuw- leven, instinkt. Alles en ieder zei \'tzelfde. Daar waren:
Solon, Chilo, Pittakus,
Thales en Cleobulus, Bias en Periander . . . |
|||||||||
|
Mercurius, Venus, Luna, Sol,
Mars, Jupiter, Saturn . . . |
|||||||||
|
Hou-op, m\'n kop wordt dol . . .
Ik ken dat volk toch niet. Dat \'s je eigen schuld kamacho !
Al die bomunkeltjes, en veel meer nog, kwamen verzekeren dat
twee maal twee gelyk vier is, en dat op deze grondwaarheid alles berust. Hieruit konden, volgens hun meening, zoowel de zonder- lingste als de ons eenvoudiger voorkomende verschynselen op \'t gebied van moraal, geschiedenis van wereld en mensdom, staat- en natuurkunde, wetenschap, kunst, industrie, handel . . . alles in één woord, met de meeste gemakkelykheid opgehelderd worden. \'t Was wel mogelyk. Maar ik wilde gaarne iets weten van de
|
|||||||||
|
86 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
kansrekening. Niet zonder spanning zag ik alzoo \'n spreker optre-
den, die my was aangewezen als specialiteit in dat vak. Hy heette Hiiyghens. Slevin. de Gelder, Lobotto of zoo-iets. Misschien ook was z\'n naam Leibnitz of Descartes. Men zei my dat hy direkteur was van \'n onderaardsche assurantie-zaak tegen \'t onregelmatig afwy- ken van de kompasnaald. Eindelyk zal ik iets vernemen wat my aangaat, dacht ik, want ik begreep dat ik in m\'n lievelingsstudie met afwykingen zou te doen hebben. Ik spitste m\'n ooren: De kansrekening, geachte hoorders, is de eenvoudigste zaak
van de wereld. 7.y berust op de grondwaarheid . . . Lezer, neemt ge \'t my kwalyk dat ik begon ontevreden te wor-
den ? En dat die ontevredenheid in drift overging toen die Slrabbe, Adam van T-inz, Bartjens, Arinloteles of hoe dan \'t ventje mag geheten hebben, begon en eindigde met de stelling die ge nu wel eenigszins kennen zult? Toch verbeet ik m\'n ontevredenheid omdat nu Semi-ur aan de
beurt was, het kristalmannetje. Een van m\'n buurtjes fluisterde my in dat deze spreker gewichtige onderwerpen te behandelen had, en dat ik wel zou doen aandachtig toeteluisteren. Nu, dit deed ik. Onze geëerde voorzitter, aldus begon Semi-ur, heeft my wel
willen opdragen, by-wyze van rezumtie, nogmaals \'n duidelyke ver- klaring te geven van alle zaken die door de vorige sprekers be- handeld zyn. Geenszins omdat m\'n geachte ambtgenooten die deze onderwerpen in \'t byzonder behandelden, eenigermate zouden te- kort geschoten zyn in het volbrengen van hun taak, maar om nog beter dan tot-nog-toe geschied is, te beantwoorden aan de begeer- te van den zeer geeerden mens die deze Vergadering bezoekt met het voornemen om iets te leeren. Hoogstwaarschynlyk ziet hy, naar den aard van z\'n ras, met verlangen uit naar zekere samen- vatting van het verhandelde. Dit verlangen is verklaarbaar uit de grondwaarheid . . . Dat twee maal twee gelyk is aan vier, riep ik.
De mens heeft het gezegd, hernam Semi-ur. Om aan zyn
wenschen te voldoen, breng ik in herinnering hoe ons gebleken is dat het yzerworden, de Schepping, steen- planten- en dierengroei, het leven, kanker, pest, stedenbouw, annexatie van vorstendommen, prostitutie, geschiedenis, staatkunde, liefde, hoop, vrees, darwinisme, millioenen-studien, kansrekenig . . . Allereenvoudigste zaken zyn, riep ik.
De mens heeft het gezegd. Al die zaken zyn één, gelyk-
soortig, homogeen, elkander verklarende, helpende, voortbrengende, veroorzakende, volgende, herstellende, vernietigende, verdringende, vervangende, volmakende. Ze zyn: het zyn. Myn taak is nu dit verband optehelderen, en ik beroep me te-dien-einde op de eeuwige wet der kristallizatie. De kristallizatie, zeer geachte hoorders, is... De eenvoudigste zaak van de wereld, riep ik.
|
|||||
|
87
|
|||||||||
|
ALLES IN ALLES.
|
|||||||||
|
De mens heeft het gezegd. Die eenvoudige zaak nu berust
op de even eenvoudige grondwaarheid . . . Dat hvee maal twee gelyk vier is, schreeuwde ik.
De mens heeft het gezegd, hervatte de redenaar met on-
verstoorbare deftigheid. We mogen nu de vergadering sluiten in de gegronde hoop dat onze zeer vereerde gast, na de oordeelkundige interruptien waarmee hy zoo welwillend het meest gewichtige deel van m\'n taak heeft op zich genomen, nu ook zal inzien hoe allea in allea is. De hamer viel, en ik zat in nachtbroek en kabaai te ontbyten
in de kamer No. 32 van het hotel Zum gelben Adler te Wiesbaden ... Oef!
|
|||||||||
|
VERTALEN.
|
|||||||
|
Göthe zegt ergens: een vertaling is \'n tapyt van den verkeer-
den kant gezien. Ik wil beproeven de verkeerde zyde van myn tapyt overtezetten in den rechten kant. Misschien worden de figu- ren van \'t borduursel iets duidelyker . . . Zóó nagenoeg zat ik te peinzen toen ik dien ochtend het hoog-
bruin lauw water gebruikte, dat op de rekening van den braven Gelen Adelaar als thee zou geboekt worden. »Daar heb je \'t al, mompelde ik verdrietig, alles is in alles . . . verf in thee! Wie iets te schilderen heeft, zal zeker thee in z\'n kleursel vinden. Die ver- vloekte Semi-ur, -°, half-dertien ... en de rest!" Ik schelde. Niet om over de thee te klagen ik heb genoeg
rondgezworven om te weten dat dit \'n reiziger niet past maar ik wilde m\'n tapyt omkeeren, en hiertoe moest ik \'n middel te- baat nemen, dat my in dergelyke gevallen weleens gelukt is. Zoodra ik iets niet begryp, zoek ik inlichting by personen die
|
|||||||
|
VERTALEN. 89
gerekend kunnen worden in ontwikkeling of kennis beneden me
te staan, en die, als ik maar ernstig zoek, inderdaad soms te vin- den zyn. In \'t buitenland, natuurlyk. Deze methode om wyzer te worden zou voor hoogmoedig kunnen doorgaan, en misschien is ze ■dit. Men kan haar vertalen ziehier reeds \'n begin van de tapyt- werkery in iets als: daar ik de zaak niet begryp, moet ze be- neden me zyn, want ik ben gewoon \'t hooge te vatten. We zullen dus inlichting zoeken beneden ons. Wie zich dezen wenk ten nutte maakt, heeft kans op wys worden.
De lezer die van m\'n methode wil gebruik maken, wachte zich evenwel voor \'t doen van abstrakte vragen. Hy moet o goden, "hoe vermyd ik \'t vrceselyk woord, den hedendaagschen ploerten- vloek? hy moet vooral objektief zyn. \'t Staat er! Ik ontleende de kracht tot die gemeenheid aan de woede die my aangreep over *t wegblyven van den kellner. Juist op \'t oogenblik toen ik op \'t punt stond me niet te kunnen neerbuigen tot zoo\'n allemans-uit- drukking, kwam hy nog niet, en my bleef alzoo eenige tyd over om \'n objekt te zoeken voor de objektivitcit waaraan ik me ging bezondigen. Want \'n objekt moest er zyn I Als vercerende uitzon- dering geef ik myzelf de waarachtige getuigenis dat ik dit nog altyd inzag. Zoodra ik naar de mode van den dag zulke woorden gebruik waar ze heelemaal niet te-pas komen, zal ik den lezer waar- schuwen. Ik telde m\'n geld na, en berekende dat ik even genoeg had om
de wetenschap te betalen, die me zou geleverd worden. Maar hoe m\'n vragen intekleeden? Welk objekt . . . Daar kwam hy, de kellner:
Was gefalligt
Herr Oberkellner, ziehier \'n thaler. Ik ben gewoon goede fooien
te geven ... * \'t Objekt, \'t objekt!
De kellner kratzfihste, en wou vertrekken. Nog altyd had ik geen
objekt gevonden, en daar ik alzoo niet wist wat ik zeggen zou, be- gon ik te spreken: Herr Kellner, ik wilde u meededen dat ik \'n yverig beoefe-
naar ben van ... ik wilde ... ik zoek . . . hoe zal ik my uit- drukken? HORATIUS zegt er iets van: rerum cognoscere causa» ... Es wird im Adreshueh slehn . . .
Neen, daar staat Het niet in. Zoo\'n boek krioelt van drukfou-
ten, en men maakt ze hoe langer hoe inkompleter. Ik wilde u vragen . . . zeg eens, waarom heet deze kamer, nummer 32 ? M\'n objekt was gevonden!
Ganz einfach, zu dienen! Nummer 31 is hier naast, en 33 aan
de andere zy, und also . . . Het ganz einfach van den kellner deed me genoegen. Hy, \'n
»mens" sprak precies als de gnoompjes van gistr\'avend. Er be- gon kans te dagen dat ik de onder den grond opgedane wysheid 2011 kunnen gebruiken op de korst. En daarom was het me te doen. M\'n leermeester wilde vertrekken. Ik hield hem terug, en vroeg:
Waarom hebt ge my, toen ik hier aankwam, deze kamer aan-
gewezen ? [
|
|||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
90
|
|||||||
|
Ganz einfach, zu dienen, ze was onbezet.
Kon het duidclyker? De jongen begon waarachtig op Semi-ur
te gclykcn, en \'t kwam me reeds eenigszins vreemd voor dat-i geen smeerkaarsjen op \'t hoofd droeg. Ook had hy, in-plaats van \'n gry- zen kiel, maar \'n zwart rokje met slipjes aan. Overigens was alles wat-i zeide yanz einfach, en ik begon byna intezien dat de waar- heid op of onder den grond nagenoeg dezelfde is. Dat ik op Xo. 32 logeerde, was ... de eenvoudigste zaak van
de wereld, en berustte op de grondwaarheid . . . Wel zeker! \'t Sprak vanzelf dat men my niet had ingekwartierd
in 23, waar \'n Rus woonde, nog op nummer 12, dat door twee Polinnen bezet was. Ook niet in 37, 38, 39, en nog \'n paar num- mers meer, die ingenomen waren door Amerikanen, Franschen, Hollanders. Nummer 51 had men my niet gegeven ganz ein- fach ! omdat er maar vyftig kamers waren in \'t hotel. En \'t was even duidelyk waarom men my niet by die Polinnen gebracht had, of by die Hollanders . . . shocking! Is dit alles einfach of niet? Ik was byna tevreden. Toch drong my de verbazende scherpzinnigheid myner ingewor-
telde wysbegeerte tot het voorwenden van onvoldaanheid. Ik vroeg, of dan alle andere kamers bezet waren? O neen, we hadden nog open . . .
En hy telde al z\'n leege kamers op de vingers. Dit gaf me weer
\'n objekt: Eilieve, als er over zooveel kamers te beschikken was, waar-
om hebt ge my dan juist in 32 gebracht? Ganz einfach, zu dienen! De onbezette kamers zyn van drie
soorten, familiekamers, middelmatige en kleine kamers. En daar m\'nheer er uitzag alsof-i maar \'n kleine kamer behoefde . . . Alweer precies de nuchtere waarheid, en eenvoudig als bonjour.
Maar toch: Was dan onder de kleine kamers deze de eenige?
O neen!
Waarom my dan juist deze gegeven?
Ganz einfach, zu dienen! M\'nheer kwam, verlangde\'n kamer,
ik lichtte m\'nheer voor, en bracht m\'nheer hier omdat hier de eerste leege kamer was in dezen gang op deze verdieping. Zyn er meer gangen op deze verdieping?
Ja. Nog een, rechts van den trap.
Waarom hebt ge my links van den trap geleid?
Omdat er in den anderen gang iets in den weg stond.
Zoudt ge my anders de rechterzy gewezen hebben?
Dit weet ik niet. Maar omdat nu eenmaal die andere kant
versperd was . . . Wat stond er in den weg ?
" Stoelen, tafel, beddegoed waarop \'n reiziger gestorven was...
zu dienen! Das Zimmer wurde ausgeholt . . . alles moest gereinigd worden, en gelucht . . . Ja, er was \'n reiziger gestorven op dat nummer zooveel in dien
anderen gang. Hy had zich doodgeschoten. y>Ein SpieleS\' zei de |
|||||||
|
VERTALEN.
|
||||||||
|
9\'
|
||||||||
|
kellner, maar hy vergiste zich ... als \'n mens. Hoogstens was
de overledene iemand die gespeeld en verloren had. Een speler speelt ook, en verliest ook meer altyd dan de bank van hem wint! maar schiet zich niet dood. Een der hoofdbestanddcelen van z\'n hartstocht . . . neen, hartstocht is het niet, van \'t speler- schap liever, is: hoop. De ware echte onvervalschte ouwerwctsche speler vertwyfelt nooit. Hoe wreeder \'t grillige toeval hem plaagde, hoe meer de verwachting toeneemt dat weldra \'n gelyke gril in omgekeerden zin hem \'t verlorene met hooge rente zal doen terug- winnen. Wanhoop is de lievelingsfout van nieuwelingen. Wanneer ge dus in de couranten leest dat deze of gene ongelukkige speler zich verdronken heeft, houd het er dan maar voor dat \'n stumpert zich langs den natten weg van \'t leven beroofde omdat hy \'t on- geluk had geen speler te zyn. Ge zult reeds lang hebben opgemerkt, lezer die zoo gewoon zyt
alles in alles te vinden, dat wanhopen \'n blyk is van slordig ge- bruikte ondervinding. Wie de Geschiedenis bestudeert van we- reld, volkeren, familien, eigen gemoed of speelkaartjes, om \'t even! heeft \'n tabel voor zich, waarin de eindelooze wisseling zich zóó vreemd voordoet dat men weldra dat vreemde heel gewoon begint te vinden, en zelfs vreemd zou opzien van gewoonheid. »Ik heb zes zéroos achter-elkaar gezien!" roept \'n habitué van de groe- ne tafel. Waarom zou dan de Engelsche Marine onverstoorbaar wezen? voeg ik er by. Of \'t DuitscheRyk? Of de Inkomende-Rech- ten ? Of de thans heerschende begrippen over goed en kwaad ? Juffrouw lannoy had groot gelyk. Babiion, \'mus\' zegeboog, \'t
Mauzoleum, Nineve, haar «baleinen rok" . . . van al die dingen zyn de haken losgegaan. En veel meer nog, beste juffrouw lannoy. Ge meendet al heel
wat vergankelykhcid bekeken te hebben, toen ge u door Wys- begeerte en Geschiedenis troosten liet over \'t losgaan van die haak. Zou uw filosofie bestand zyn geweest tegen \'t verlies van al uw kleeren, met of zonder balein dan ? Tegen \'t verlies ook van wat daarin zat, van uzelf? Die kans is reeds lang werkelykheid gewor- den, al scheen ze u moeielyker denkbaar toe dan die zes hardnek- kige nullen op de roulet: J/37s , dat is, op \'n paar eeuwigheden dooréén gerekend, slechts eenmaal op meer dan twee-en-een-half duizend millioen zetten! *) O, die cavsae rerum! De kellner vroeg my of me nog etwas gefüUig war 9 Ik bedacht
me een oogenblik of ik hem vragen zou waarom Amerika bewesten Europa ligt, maar de vrees weerhield me dat hy ook dit objekt met z\'n ganz einfach zoo radikaal zou oplossen, dat ik my zou be- ginnen te vervelen by gebrek aan vraagpunten ter onderzoek. Boven- dien, ik wilde beproeven van nu af mezelf te helpen. Om hem in geval van nood te kunnen weervinden, vroeg ik z\'n naam Hans Schlungel, zu dienen! was \'t antwoord onthield me niet zonder eenige moeite van nader onderzoek waarom hy juist Hans St7i/un- gel heette, en liet hem gaan. |
||||||||
|
*) De noemer der breuk waardoor de kans wordt uitgedrukt, dat zes
vooruitbepaalde nummers op de roulet zullen uitkomen is :2,565,726,409, |
||||||||
|
92 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Ziehier nagenoeg hoe ik daarop redeneerde:
Ik logeer op dit nummer 32, om . . . \'n reden. Deze reden be-
staat uit \'n oneindig aantal oorzaken die er zich niet aan storen of ik ze ken of niet ken. Maar zoodra m\'n belang meebrengt ze wel te kennen, is \'t m\'n plicht my op die kennis toeteleggen. Indien ik had zorggedragen alles te weten waardoor het nummer van deze kamer bepaald wordt, had ik dat nummer kunnen opgeven voor ik \'t op de deur las. Onder die oorzaken is niets willekeurigs. Alles is even eenvoudig. Wat is, moet zyn. Deze grondwaarheid . . . Ja, ja . . . twee maal twee is vier, en dus moest flans Schlungel
\'n jongetje wezen toen hy ter-wereld kwam. En als hy \'n jongen blyft, dan ook is de oorzaak van dat verschynsel ganz einfach. De eisch dat hy in z\'n ontwikkeling de wetten van de Natuur zou ver- krachten, is onbillyk. En ook de arme drommel die zich dood schoot op nummer zoo-
zeel, kon niet anders. Hy is \'n slachtoffer van de grondwaarheid ... Ik begon nu tevens intezien dat ik een der medewerkende
oorzaken van z\'n dood was. Zonder my, was er iets anders in de wereld. Zoodia er iels anders ware, werd alles anders. Zeker, als twee maal twee geen vier was, zouden ook drie maal drie zich te vergeefs inspannen om negen te zyn, enz. Dan zou al \'t ware on- waar vezen, en onwaarheid is niet. Wanneer alzoo alles onwaar, en dus niet was, zou er niets zyn. En als er niets bestond zou ook die man op nummer zooveel er niet geweest zyn, en hy had zich in dat geval niet kunnen doodschieten. Aan den anderen kant had hy dus aan my misschien zoowel
z\'n leven te danken als z\'n dood te wyten. \'t Eerste hangt van den ouderdom af. Maar dat ik meegewerkt heb in \'t vermoorden, is zeker. Hyzelf ook. Waarom was-i geen speler ? Dan had hy hoop en
leven behouden. De arme man moet een verdrietig twee maal t>ree gehad hebben in hersens, bloed, hart, lever ... ja, waar? Mis- schien lag de fout aan z\'n grootouder-. Ik had grooten lust hem en z\'n voorgeslacht opentesnyden. Maar \'t mag niet. Ze noemen dat lykschenden. O, VESALE, u richt men standbeelden op, alsof\'t byzonder kunstig ware spiertjes, celletjes, vezeltjes, wecfseltjes te bekyken door \'n vergrootglas! My zouden ze korrektioneel ver- volgen als ik in dien man van nummer zooveel op de jacht ging van de oorzaken die hem belet hebben \'n bchoorlyk speler te zyn. De aardmannetjes hebben \'t gemakkelyk. Niemand stoort hen in
hun onderzoekingen. Ik geloof \'t graag dat ze, alle tusschen- en byoorzaken overslaande, zich bepalen tot . . . allereenvoudigste grondwaarheden! Ze mogen uit de bron scheppen. Ik »mens" moet me heenworstelen door struik en doorn, tot ik afgemat neer- zyg. Wel beschouwd was \'t zoo-even \'n verwaandheid van me, te zeggen dat ik weet waarom ik op 32 logeer. Wat drong my naar den Gelen Adelaar? Wie, wat, belette my aftestappen in den paar- sen, den groenen ? In leeuwen, zwanen, vossen, of andere beesten ? Predestinatie? Gekheid! Ook predestinatie is ... de eenvoudigste zaak vah de wereld., en dus even moeielyk te begrypen als de rest. Oorzaken kennen, \'t verband opsporen, daaruit afleiden wat vol-
|
|||||
|
VERTALEN. 93
|
|||||||
|
gen moet, zich naar die kennis regelen . . . dat zullen m\'n aard-
mannetjes bedoeld hebben. Als ik me daarop toeleg, is de toepas- sing op de praktyk ... de eenvoudigste zaak ter wereld alweer, en de millioenen zyn gevonden. Ter oetening zullen we nu maar beginnen met het opensnyden
van de voorouders dier zes nullen, en methodisch te-werk gaan. \'t Zal m\'n koboldjes pleizier doen, en adolf ook, als ze vernemen dat ik korrekt redeneer, en my in acht neem tegen trainbuben. Ik moet beginnen met me te ontdoen van die gekke begeerte naar
millioenen. Dit is de hoofdvoorwaarde van \'t slagen. Waarom kristallizeerde Semi-ur zoo handig ? Wel, omdat hyzelf geen kristal- letjes gebruikte. Hy droeg niet eens \'n doekspeld, en scheen er niet naar te verlangen. Juist z\'n onverschilligheid maakte hem bekwaam. Geeft de zywormen satynen kleertjcs, ze zullen terstond ophouden met spinnen. Zoolang ik begeer, ben ik maar \'n mens, en mensen vergissen zich. Ik wil \'n zyworm worden, of \'n ko- bold. Dat is de weg. Na kort beraad koos ik het laatste. Zoo goed mogelyk bevestigde
ik my \'n eindje bougie op het hoofd, kromp wat in, en sloeg me \'t byvoegsel van de jongste Kblnische om de lenden. Ik had zoo spoedig geen ander kiekje by de hand, en er was haast by de zaak want zoo-even had ik gelezen dat er weer \'n paar »Vereeni- gingen" waren opgericht, dingen die gelyk ieder weet de nood tot het uiterste dryven. Overbevolking, hongerlyden, en ver- handelen ook nog ... \'t is te veel! Nu, m\'n Kblnische deed me goeden dienst. Ik voelde my redelyk
clairvoyant, en begon ecn-en-ander te begrypen, waaronder zelfs eenvoudige dingen. Zes nullen achter-elkaar!
Waarom kwam er één nul? Waarom volgde daarop \'n tweede,
\'n derde, \'n vierde, vyfde, zesde? Waarom geen zevende ook . . . halt spitsboef, dat is vandaag nog de vraag niet! De oorzaken van \'t niet-zyn kunnen gezocht worden als er wat tyd overblyft na de behoorlyke verklaring van alles wat is. Dat eerst! Zes nullen alzoo, die ieder voor zich slechts y310\\<.a.ns hadden.
Wie de oorzaak van deze kombinatie kent, kan by analogie weten wanneer zy of \'n dergelyke zich weder zal voordoen, en dit maakt hem jure et facto tot kollega van ... de grondwaarheden die de wereld regeeren. Wanneer dit me gelukt, kan ik een-en- ander tot stand brengen dat me na aan \'t hart ligt. Wat al verffabrieken zou ik oprichten om aan \'n beetje drink-
bare thee te komen! Ook de arbeiderskwestie zou ik trachten optelossen, \'n zaak
waartoe ik nu nog altyd geen kans zie. Ik ben zeker dat m\'n vriend Hans Scltlungel haar ganz einfacli zal vinden. Helaas, er was \'n tyd dat ook ik meende daarvan iets te begrypen. Ik ben achteruit gegaan . . . neen, gevorderd in kennis misschien, omdat ik van die achteruitgang besef heb. \'t Is zoo makkelyk niet, iets op goede gronden niet te weten! De taak van den wysgeer is begrypen, oplossen. Waar hy niet begrypt, kan men van hem eischen dat |
|||||||
|
94 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
hy de redenen opgeve, waarom dat begrypen onmogelyk is. En in
zekeren zin kan dit \'n oplossing genoemd worden. Voxjons! Zoodra men de loonen verhoogt, daalt de waarde van \'t geld,
en zeer kort daarna zal de werkman zich voor \'t meer ontvangene juist even weinig levensgenot kunnen aanschaffen als vroeger voor \'t mindere *) en alzoo . . . Ik schyn by deze gelegenheid my te hebben overgegeven aan
\'n gestikulatie die m\'n kieltje niet verdragen kon. De Kölnische scheurde. Er liep van Hollowaypillen en dood-advertentien, langs wat omwegen \'n breuk naar de politiekery die aan flarden hing. Onder weg was \'n paar verloofden gescheiden, die juist gister elkaar eeuwige trouw hadden beloofd, en ook de katholieke eenheid zag er jammerlyk gespleten uit. Het Duitschc Ryk . . . Zoo\'n krant is toch \'n onbruikbaar klcedingstuk voor iemand
die wat weten wil. Ik wierp haar weg, en trok \'n beddelaken aan. Ik wil weten!
Aanvankelyk schreef ik \'t aan de kleur van m\'n nieuwen kiel
toe, dat ik mezelf wat minder helderziend voorkwam dan zoo-even. By eenig nadenken echter, begreep ik dat de fout niet zoozeer aan dat laken lag als aan mezelf. Ik had me door spitsboeven van den weg laten brengen. Die arbeiderskwestie is hoogstbelangryk voorzeker, maar door denken en redeneeren alleen niet optelossen. ■ Pourquoi parlez-vous doncf By de vereischte intelligentie, is macht noodig om de gevonden denkbeelden te imponeeren. Macht is te verkrygen door geld. Om geld te bekomen ik zie wel, \'t loopt in \'n kring is intelligentie \'n eerst vereischte . . . Had niet zoo-even m\'n kellner aan z\'n verklaring der oorzaken
van \'t nummer myner kamer, \'n heelen thaler te danken? Ik ben zeker dat z\'n kameraden hem met andere oogen aanzien, na dien klinkenden triutnf van z\'n scherpzinnigheid. Ze zullen voortaan z\'n oordeel eerbiedigen, al beweerde hy . . . ik weet niet wat! Dit zal zoo blyven tot \'n ander twe£ thalers bezit. Deze wordt ont- troond door \'n kapitalist van hoogeren rang, enz. Wie alzoo de rykste is . . . Ik wil de rykste zyn. Dan zal men my gelooven al zeg ik de
waarheid. Om daartoe te geraken is orde noodig, stipte orde. De arbeiders-
kwestie en die verffabrieken zullen hun beurt krygen. \'t Zyn . . . de allereenvoudigste zaken van de wereld, zeker! Maar . . . eerst die zes nullen. De eerste vertoonde zich . . .
Ja, \'t is moeielyk genoeg te zeggen waarom ? Hadden de overige
nummers zich doodgeschoten ? Dat zou \'n reden zyn. Stond er bed- degoed in den gang waarlangs 17, of 23, of 4, of de anderen komen moesten ? Wie dat nu maar precies wist! |
||||||||
|
*) Niet juist even weinig. De ontwikkeling dezer stelling die NB.
in de schiyvery van den dag gewoonlyk over \'t hoofd wordt gezien is niet hujus loei. Ik stip maar aan. Zoo is er meer in deze studiën. Ik beroep my te dien aanzien ejns-vooial op den regel waarmee ze aanvangen. |
||||||||
|
I
|
||||||||
|
VERTALEN.
|
|||||||
|
95
|
|||||||
|
De croupier die de eerste nul voortbracht, bezat, of werd bezeten
door, zekere eigenschappen van vochtmenging, karakter, hoofd en hart. Hy dacht aan iets of aan niets toen hy \'t balletje wierp, en de roulet in draaiende beweging zette. Hy wierp en draaide harder of zachter naarmate van den indruk dien al \'t bestaande op hem uitoefende. Door gelyke invloeden werd almede het oogenblik be- paald, waarop hy den worp deed. De vraag kan zyn, of\'tstikheet was in de zaal? Dit maakt zenuwachtig, en heeft invloed op de spieren. Misschien ook was \'t koud en tochtig, en wie by zoo\'n gelegenheid z\'n neus snuit, moet z\'n andere werkzaamheden \'n oogenblik uitstellen. En de omstanders! Was er iemand die hem aan den elboog stootte? De invloed van zoo\'n handeling op\'t num- mer dat volgen zal, is zeer groot. Wy weten reeds van adolf hoe de feestgelagen te Persepolis de Romeinen zyn te-stade gekomen. Die alexander . . . nu, dat was er ook een die zich met train- buben inliet! Kr zyn geen twee zaken aan elkander gelyk, en dus ook geen twee
gelyke manieren waarop men den arm uitstrekt of de vingers beweegt. Om met juistheid te berekenen hoe onze croupier den worp deed, moeten we nagaan of z\'n vader veel met koorts geplaagd was, of de man "n dronkaard was, of konservatief, of\'n vondeling, of landweerman, of jichtig, of \'n boekenschryver ? Dit alles zullen wc nauwkeurig onderzoeken, daar \'t van hoog belang is te weten welke hoedanigheden misschien door den zoon kunnen geërfd zyn. Het zou, behalve dit alles, roekeloos wezen den invloed voorby
te zien, die nog altyd op den toestand van de spelers die om de tafel staan en dus middelyk op onze zes nullen wordt uit- geoefend door \'t innemen van Konstantinopel in 1453. In-weerwil myner oplettendheid had ik dit byna uit het oog verloren, maar ik word hieraan herinnerd door den Rus die \'n bankbriefje van hon- derd roebels te wisselen geeft. Een der geëmployeerden vraagt z\'n kollega die \'t balletje werpen zal, hoe hoog de koers is? Deze wendt onder \'t antwoorden eenigszins het hoofd, en de beweging van de nekspieren deelt zich aan den arm mee. Ook wordt hierdoor de worp \'n onberekenbaar klein deel van \'n sekonde vertraagd ... Die Rus is achterkleinzoon van \'n boer die onder Katharina II
door dapperhedens tegen de ongeloovigen en wel eenigszins ook door andere verdiensten bewerkt heeft dat z\'n nageslacht zich met behoorlyke roebelbilletten vertoonen kan aan de speelbank te Wiesbaden. Ge ziet wel, lezer, dat de eerste zéro \'n gevolg was van \'t inne-
men van Konstantinopel. Of althans dat die verovering . . . Neen, neen, weg, trainbuben! Ydelheid en traagheid wilden me
daar verlokken tot het voorgeven dat ik wist wat me nog altyd gedeeltelyk onbekend is. Dit bemerkte ik onder \'t zoeken naar de oorzaken van den tweeden zéro. Ik liet my \'n lystje voorleggen van alle veroverde steden, van Jericho af tot Parys toe, en zocht daaronder de kauzale stamvaders van de tweede nul. Vergeefs! t Was me onmogelyk de familierelatie optesporen, en daar ik toch van m\'n gnoompjes had meenen te begrypen dat die bestaan moest, begon ik nu ook m\'n rezultaten omtrent den eersten zero te wan- |
|||||||
|
96 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||||||
|
trouwen. Dat mahmoud-ii;n-mourad \'n rol in de zaak gespeeld
heeft, kan waar zyn, maar \'t was de hoofdrol niet, en zeker niet de eenigc. \'t Was heel slordig van me dat ik de schandelyke vrede- brenk van de Europesche vorsten oversloeg, waardoor de nieuwe oorlog veroorzaakt werd. En de goochelmoraal van de Roomsche Curie die uitgerekend had dat men aan ongeloovige Turken z\'n woord niet behoefde te houden, \'t Is waar dat die Curie gemaks- halve ook haar vriend PALAIOLOGO behandelde als \'n ongeloo- vigen Turk. Zeker, zeker, ik had veel overgeslagen! De eigenlyke hoofdoor-
zaak der Byzantynsche katastroof en van m\'n zéro dus zal wel geweest zyn dat de Grieken zoo ontydig redekavelden over \'t al of niet zuren van \'t avondmaalsbrood, en over de vraag: of de H. G. uitstraalt van den Vader of van den Zoon ? En nog veel meer clan dit had ik over \'t hoofd gezien. Wat zou adolf me gekapitteld hebben! Hoe is \'t mogelyk dat ik de geschiedenis voorbyging van den
olifant, wiens slagtand het ivoren balletje geleverd had! En de liefde van den zwarten Akwasi voor Kwammina, de negerin! Nu, dat is intehalen. Formomm servus Akwasi ardehat Kwamminam. Ik noem hem
servus, omdat-i slaaf was en geen herder, maar de zaak is er niet minder idyllisch om, dat zult ge zien. Hy wou zich loskoopen, en begreep dat-i daartoe geld noodig had. Om dit doel te bereiken ging hy, met versmading der meer ordinaire middelen, op de oli- fantenjacht, en schoot zooveel van die dieren dood als noodig was. Het eerste gebruik dat hy van z\'n, voor \'k weet niet hoeveel ivoor gekochte, vryheid maakte, was dat hy zich levenslang wegschonk aan \'t «voorwerp van z\'n vlam" zooals de smaakvolle Franschen zoo\'n objekt noemen. De jongelui waren gelukkig, en \'t scherm viel. Maar hiermee was de zaak niet uit. Ónder de olifanten die onze bruigom geraakt, maar tot hun groot genoegen niet geveld had, was er een die by deze gelegenheid mede-oorzaakvoorvader of kauzaal-zwager werd van den man die z\'n leven belaagde. Akwasi\'s kogel namelyk, was in z\'n slagtand gedrongen, en hield zich daar honderd jaren op tot-i er werd uitgehaald door andere jagers. Het ivoor om den kogel had zich niet zonder beleid in de zaak geschikt, en trachtte zoo geregeld voorttegroeien als in zulke |
|||||||||||
|
£
|
enible omstandigheden mogelyk was. Naar bevind van zaken
|
||||||||||
|
adden de vezeltjes zich hersteld, en zouden weldra den heelen
kogel vergeten hebben ak ze niet door de persing genoodzaakt waren geweest wat nader naar elkaar te schuiven, en hierdoor dichter stofte leveren dan ze in normale omstandigheden gewoon zyn. Toen nu eindelyk uit dien slagtand \'n ivoorballetje gedraaid
was, bevond zich \'t zwaartepunt niet midden in den bol. Wanneer men Kwammina\'s bekoorlykheden wegdenkt galant is \'t niet, maar wysbegeerte en millioenen-studic brengen zoo\'n rusticiteit mee zou \'t balletje naar de rezultante van al de overige gege- vens in \'t vakje naast den zero gevallen zyn. Maar de onregelma- tigheid in \'t specifiek gewigt der massa ... ik behoef u niet te herinneren, intelligente lezer, dat dynamika en statika de eenvoudig- |
|||||||||||
|
VERTALEN.
|
|||||||||||
|
97
|
|||||||||||
|
ste zaken van de wereld zyn, en geheel-en-al berusten op de grond-
waarheid dat twee maal twee gelyk is aan vier. We weten dus nu precies . . . halt! Het overlyden van de doch-
ter des ivoordraaiers was \'n treurig geval. De man was bitter be- droefd. Ze was z\'n laatste kind. Ze stierf ?.ls haar moeder, broers en zusters, aan de tering, en nu stond hy alleen in de wereld. Zoo- lang hy nog schreien kon, bleef z\'n hand vast, maar toen men meende dat-i z\'n kommer overwonnen had, voelde hy zich gebro- ken. Minder gelukkig dan die olifant, droeg hy den door \'t lot ge- schoten kogel in \'t hart. In \'t hart, dat zich niet schikken wou naar den vreemden gast. Daarom beefde hy zoo onder den arbeid, en ook de draaibank sidderde mee onder z\'n onvasten tred. Was \'t wonder dat het balletje slecht gedraaid was, slordig gepolyst, ruw, hoekig, geen bol? Ik weet wel dat ook onze aarde, wat juistheid van bewerking
aangaat, iets te wenschen overlaat. Misschien is ook die bol in smart gedraaid, en zoodra het op m\'n weg ligt zal ik dit onder- zoeken. Voorloopig bepaal ik me tot de verklaring dat er veel droefheid van den werkman was onder de feiten die \'t hunne toebrachten tot het veroorzaken van den eersten zéro. De groot- ouders hadden fouten begaan. Z\'n moeders-moeder ging zich te- buiten aan lafontaiNE, den romanschryver, en de echtgenoot van die dame pakte z\'n keel in \'n byzonder dikken cachenez. Daarom stierven de kinderen van den ivoordraaier aan de tering. De oorzaak van m\'n nul begon te schitteren van duidelykheid.
Slechts op enkele plekken stuitte m\'n begrip nog eenigszins op iets onbekends. Ik moest namelyk in \'t voorbygaan nog onderzoe- ken waarom toch eigenlyk de overgrootvader van dien Rus zoo in den smaak viel van katharina II, dat ze hem in één sprong bevorderde van tamboer-majoor tot krygskunstig generaal ? De man was zes voet negen duim lang: daar hield ze van. Goed. Maar waarom was-i zoo lang? Als zoon van \'n lyfeigene had men hem in z\'n jeugd veel geslagen. Bevordert dit den groei? En nog iets: om hoeveel en om welke redenen had men hem niet doodgeslagen ? Dit had ook kunnen gebeuren, en in dat geval ware m\'n zéro weggebleven. Door welken samenloop van omstandigheden was z\'n vader ter-wereld gekomen ? Als nu die oude heer eens tien maan- den voor de geboorte van z\'n zoon overleden was, wat zou er dan van m\'n zéro geworden zyn? Of . . . als de schoone Kwammina \'n liefdewerend puistjen op haar neus had gehad ? Of ... als katharina de krygskunstige waardigheden by-voorkeur had op- gedragen aan dwergen? Of . . . kortom, de ofjes zyn ontelbaar. Ik zag in dat ik nog altyd iets te leeren had, en trok m\'n wit-
ten kiel sluitend om my heen. Hoe meer ik in \'t onmenselyke op \'n spook geleek, hoe grootcr de kans werd iets te begry- pen. Sommigen zullen beweren dat ik me by al dat nasporen aan den duivel verkocht. En in zekeren zin kan ik dit niet tegenspre- ken. Ik voelde dat ik van rechtswege z\'n slaaf werd, maar troostte my met de gedachte dat ik zeer geduldig ben, en dat \'n beetje slaverny meer of min . . . Bovendien, als \'t me verveelde kon ik altyd op de olifantenjacht gaan
|
|||||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||||||
|
7
|
|||||||||||
|
«
|
|||||||||||
|
9s
|
|||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||||
|
Die eerste nul! Daar ging me een nieuw licht op. De ware stam-
vader was BOILEAU, en de filiatie ... de eenvoudigste zaak van de wereld. Die nul zou er niet geweest zyn als er geen speelban- ken bestonden. De speelbanken zyn uit Frankryk gekomen. Wies- baden, Ems, Nauheim bloeiden, en Homburg ontstond, na de af- schaffing van \'t spel in \'t Palaia Boyal. Deze afschaffing was \'n gevolg der moralistery van i.ouis-philippe, die z\'n eigen neven de kroon ontstal maar \'t onbillyk vond dat arme drommels fortuin zochten op de roulet. De pruderie van dat koninkje was... \'n oli- fantenjacht op \'n beetje burgerlyke distinktie na al de liederlyk- heden van z\'n voorgeslacht. De eigenschappen van dat voorgeslacht stamden lynrecht af van allerlei puistjes op \'t karakter van Louis XIV. Die aap . . . Wie maakten hem tot \'n aap? Wel, de dichters, de leugenaars
op rym, de verzensmeden. Wie was daaronder de yverigste, de zot- ste, de verderfelykste ? Dat was Iïoileau despréaux, de ware type van \'t ras. Leve boileau DESPRÉAUX, oorzaak-neef van kwammina, van lafontaine, van den olifant, van den Rus, van mahmoud, van \'t ongezuurde brood, van den H. G. der Grieken, van Kon- stantinopcl en van den bedroefden ivoordraaier. De stamboom der dynastie van \'t koningshuis OORZAAK ontrolt
zich voor m\'n oog. Dat \'s heel wat anders dan lola montez, melchizedek en orelius van Araukanie! Wat zou adolf tevre- den zyn over zooveel scherpzinnigheid. Ik zie nu duidelyk in dat ik alles weet. De eerste nul ligt met z\'n heele voorgeslacht naakt voor m\'n oog, tot het indecente toe. Die Kwammina ... maar dat\'s nu de vraag niet. Eén nul heb ik, bezit ik, begryp ik, doorgrond ik. Nog vyfmaal zooveel inspanning, en ik ben gereed. Hier begon ik te bemerken dat m\'n kaarsjen in de pyp gebrand
was. Ik schelde om \'n ander te vragen, na eerst my ontdaan te hebben van m\'n beddelaken, omdat ik geen aanstoot geven wou. Misschien was de kellner evangelisch-luthe\'risch of zoo-iets, en dan zou \'t z\'n vromigheid beleedigd hebben, te zien dat ik met gnomen en duivels te doen had. Het was weer \'t oude, niemand kwam. Ik nam me by deze gelegenheid voor, na \'t oplossen van alle andere vraagstukken, \'n nieuw soort van kellners te fabriceeren, wier spe- cialiteit wezen zou \'n heele sekonde vroeger te komen dan men ze riep. Nog niet geheel-en-al gereed my met die verbetering bezig te houden, schelde ik nog-eens, maar alweer te-vergeefs. Wachten is altyd verdrietig, vooral wanneer men verlegen is om
wat licht. Ditmaal echter troostte ik my gemakkelyker dan gewoon- lyk, omdat ik me kon verdiepen in een alleraangenaamst onderwerp. Ik was namelyk byzonder tevreden met m\'n intelligentie, en sprak daarover liefkozend met mezelf. Ik had me wel willen kussen. Veel be- geeren is geen kunst, maar zoo flink den waren weg opsporen waar- langs uien al dat begeerde bereiken kan, is waarlyk geen kleinig- heid, \'t Is waar, ik moest nog oplossen hoe de Franschen en ande- ren ■ er toe kwamen \'t laf gerymel van zoo\'n boileau met z\'n tolus\') |
|||||||||
|
| *) Tolus beduidt: het Tolhuis, waar louis se plaint de sa grandeur
gui V allache au rivage, d. i. hy bleef buiten schot. De heele Epitre |
|||||||||
|
VERTALEN.
|
|||||||
|
99
|
|||||||
|
en de rest, voor poëzie aantezien. Ook lag er nog \'n waas van
twyfel over \'t verband tusschen de krankzinnigheid van die Grieken en andere krankzinnigheden van jonger datum . . . Met m\'n pas verworven intelligentie zou ik dat wel oplossen.
En ik schelde nog-eens, zoo hard ik kon. Wie, als ik, alles begrypt, kan alles naar z\'n zin dwingen. Dit
was me redelyk helder ... als ik m\'n kaarsje maar had! Ik ■schelde weer. Dat ik op \'t oogenblik niet alles even duidelyk inzie als zoo-even,
dacht ik, wordt veroorzaakt door m\'n gebrekkig toilet als gnoom. Straks zal ik . . . En ik schelde nog-eens. Een doode zou gekomen zyn op zoo\'n
gerinkel. Ik zou zeker by deze gelegenheid gebruik hebben gemaakt van
ADOLF\'s vloek over die lammeren, als niet m\'n intelligentie me had doen inzien dat ik onmogelijk zoo\'n kudde stallen kon. En ook \'t Schwert . . . lieve god, wat heeft men aan \'n Sehwerl zon- der krygskunde! Heel, heel eindelyk kwam er iemand opdagen. Het was Eerr
Prellmayer zelf, de eigenaar van \'t hotel. Hy verontschuldigde zich over \'t wegbly ven van den kellner. Ik vernam by deze gelegenheid dat m\'n vriend en vraagbaak Hans \'n allergemeenst sujet was. y>Der Bub ies a Vieh" zei de heer Prellmayer op \'n toon van ge- moedelyke overtuiging. Hy is lui, dom . . . Hm! Dom?
Wie cl Vieh! En ... \'n zuiper. In de Wirtaohaft kan men
geen aangebroken flesch laten staan, en zoodra hy zes kreutzers in z\'n zak heeft drost-i naar de kroeg. Hoe hy vandaag aan geld kwam, mag de drommel weten. Hy is weggeloopen, en kwam be- schonken terug. Ik heb \'m an die Luft gesetzt. Daarom heeft m\'nheer zoo lang gewacht. Entschuldigen Sie, het zal niet weer gebeuren. waarin deze vaak aangehaalde zinsnede voorkomt, is \'n gedenkstuk van
zotterny. Onze verzenmaker beklaagt zich daarin bitter over de onwel- luidendheid der namen van Hollandsehe steden, enzeker om\'n staal- tje te geven van z\'n bedrevenheid in \'t overwinnen van zulke bezwa- ren vraagt hy: Quel vers ne tombemit an seul nom de Heusden,
Et qui peut sans frémif aborder Woerden? Quelle muse a rimer en tout lieu disposée Oserait approcher des bords du Zuyderzée (zé... e) Comment en vers heureux assiéger Doösbourg, Zutphen, Wageninghen . .. Nu ja . .. ouagéningan en oeöairdain zyn gekke woorden, vooral voor iemand die nooit \'n andere taal hoorde dan z\'n min sprak. Elders klaagt-i over Ie fameux fort de Skink, en iaat den naam van Pauhut Würtx rymen op murs. In-weerwil van dit alles moet ik erkennen dat de armzalige versifikatie prachtig is als men ze vergelykt met de Ideen die de kunstenmaker verkondigt. Dat noemden ze, en zoo-iets noemen velen nog heden: poëzie! |
|||||||
|
IOO MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Hoe hy aan z\'n geld gekomen was? Wel, dit wist ik.
M\'n thaler was stamvader geworden, of liever medestamvader,
van dat schandaal. Luiheid, domheid, dronkenschap . . . alles had met die dertig groschen meegewerkt om den kwant op-straat te zetten. Dit was de eenvoudigste zaak ter wereld, en berustte op de grondwaarheid . . . Daar vlogen op eens meiden, knechts, kellners, kinderen, vrouw,
de heele familie van den huize Prellmayer de kamer in. Ach herrejees! Nun, wie der Sclnvein hat, der Hans, der
Schlungelhans! Nun, Papa, nun liéber Mann, nun Herr Prellmayer . .. kolossal . . . grof-sartig . . . nein, aber so\'n Sehwein! Wersichdas hal ie denken können! De lezer wete dat Sehwein in Kladderadatsch-taal «geluk" be-
duidt. Het woord staat in beteekenis tegenover Pech, en in rang daarmee gelyk. Wat was er gebeurd?
De kwajongen was met den gulden dien hy na z\'n bezoek in
\'t Wirtshaus over had, naar \'t Kurhaus geloopen, en had dat geld- stuk op rood gezet. Hy won, won, won . . . was te beneveld om z\'n inzet terug te nemen, liet tevens de winst staan, die al hooger en hooger klom, bereikte na twaalf zetten \'t maximum, won daarna nog \'n keer of tien, en bevond zich, zonder \'t zelf te weten, in \'t bezit van meer dan veertigduizend gulden! Daar zat ik met m\'n intelligentie!
Gottsolmirselig . . . enz. geven, riep ik nu ADOLF na, zonder my
in \'t minst te bekommeren over de eventueele stalling. Ik ver- vloekte m\'n kauzaal-dynastien, m\'n wyzighedens, m\'n gnomen met kaarsjes en beddelakens inkluis . . . Want ik gaf me over aan drift, aan \'n trainbub, zou ADOLF zeggen.
En ik vloog naar de Kursaal.
Onder weg kwam ik Hans tegen. Hy had zich reeds drie dames
en \'n rytuig aangeschaft, of was mèt het rytuig door die dames geannexeerd. Op badplaatsen is men op zulke geluksvoorvallen ten-allen-tyde voorbereid. Hoe het zy, de dames en Hans . . . »alles" was ditmaal in het eene, want ze zaten met hun vieren in den wagen, en koetsierden . . . Gottsollmirselig . . . enz. Was \'t niet om alle schapen van de
wereld by-elkaar te vloeken? Nu, dat deed ik.
Het stuit my dit hoofdstuk zoo onzedelyk te eindigen. Niet om-
dat ik dien vloek zoo erg vind, maar om den triumf van \'t booze. \'t Zou den schyn krygen alsof m\'n intelligentie en werkzaamheid veroordeeld waren tot machtelooze woede, terwyl de luie, liederlyke Hans voor z\'n genoegen uit is. Zoo behoort men geen hoofdstuk te sluiten. Want wie \'t boek na die epizode dichtslaat, zou allicht in verzoeking komen z\'n geluk te zoeken in verkeerdheid, en ik haast me dus daartegen te waarschuwen. De »dames" waardoor Hans zich had laten aanschaffen, ontlastten hem in zeer weinig dagen van \'n groot gedeelte zyner weelde. Hy zag dit zonder veel ergernis aan, omdat-i wist . . . |
|||||
|
VERTALEN. 101
|
|||||
|
Ja, ja, welen, welen! Ook onze Schlungelhans begon in intelli-
gentie te doen. . . . omdat-i nu precies wist hoe hy te handelen had om veer-
tigduizend andere guldens te krygen. Men behoefde slechts in half- beschonken toestand op rood of zwart te zetten, en z\'n geld te laten staan tot de benoodigde som by elkaar was. Dit immers was de eenvoudigste zaak ter wereld, en berustte op de grond- waarheid . . . Les extrêmes se toucltent. M\'n wyze gnoompjes hadden iets der-
gelyks gezegd. Maar die overeenstemming mag ons niet verlokken tot verkeerde toepassing. Het wordt tyd van gnomen en kellners afscheid te nemen, en uit eigen oogen te zien. Dit zal ik dan ook beproeven, na alvorens in \'t voorbygaan de moraal te hebben ge- red door de mededeeling dat onze Hans, weinig weken na z\'n kolossales, grossarliqes Schwein, in handen van de policie viel we- gens poging tot diefstal van \'n paar oude laarzen. Hy had name- lyk om opnieuw veertigduizend gulden te winnen, een éérsten gul- den noodig om intezetten, en dien eenvoudigen eersten zocht hy in dat schoeisel. Ten-onrechte. Hy werd gestraft, en zal later wel weer gestolen hebben, zoodat hoogstwaarschynlyk z\'n Schwein stam- vader is geworden van veel Pech. Welk geluk er daarentegen later zal voortvloeien uit z\'n verblyf in het tuchthuis, is me tot heden toe onbekend gebleven. |
|||||
|
GELYKVLOERS.
|
|||||
|
Lezers die meenen dat toon en inkleeding der vorige hoofdstuk-
ken gevolgen zyn van keuze of smaak, vergissen zich. De grillig- heid van \'t geschrevene is de getrouwe, maar nog altyd zeer on- volledige, afspiegeling van den indruk dien een nauwkeurige be- schouwing van het spel op den onderzoeker maakt, althans wan- neer hy begaafd of geplaagd is met de eigenschap der iissimilatie, d. i. als hy zich met z\'n onderwerp zóó vereenzelvigt dat hy zich \'t woord uit den mond laat nemen door de feiten. Die feiten zyn nog veel zonderlinger dan de wyze waarop ik daarvan iets beschreef. De speelwereld wordt beheerscht of gevuld door spokery, luim, gezond verstand, gemeenheid, door al wat er liggen kan tusschen Hans Schlungel en den goeden ADOLF. Boven dit alles troont de onverstoorbare LOGOS. Wie in burgerlyke verhoudingen het dagelyksch brood met dage-
lykschen arbeid betaalt, kan zich het accidenteele niet voorstellen |
|||||
|
GELYKVLOERS.
|
|||||||
|
103
|
|||||||
|
dat het bestaan van den speler kenmerkt, noch den vreemden
invloed dien het spel uitoefent op maatschappelyke verhoudingen zoowel, als op verbeelding, verstand, karakter en geloof. Want dat ook de geloovery zich niet onbetuigd laat, ligt in den
aard der zaak. Bleef zy ooit buiten spel waar zich ziekelyke ver- schynselen voordoen? Stond ze niet altyd daarmee in de dubbele verhoud\'ng van oorzaak en gevolg tevens? De geloover die niet speelt, is dwaas en \'n huichelaar. Dwaas, omdat hy \'t eenvoudigst middel versmaadt, zich en de zynen tot welstand te brengen, hy die met behulp van zyn God . . . welzeker, als hy op die hulp niet vertrouwd is z\'n geloof het ware niet. Waartoe dienen de go- den, o goden, als ze niet beschikken mogen over den loop van \'t balletje der roulet? Als zy de macht niet hebben, serien te schep- pen op de trente-ct-quarante f Als ze geen intermitlenws beheerschen? En wie aan \'t spelen raakt, wordt n\' geloover, zoo goed of kwaad
als molenaars, jagers en zeelui. De oorzaak is idcntisch. De loop van hazen en winden is moeielyk te berekenen. Waarom sloeg dat dier of die orkaan zoo onverwachts den hoek om ? Men weet het niet . . . dus: dat heeft de duivel of \'n god gedaan, al naar de wyze waarop zoo\'n wind in wieken of zeilen valt en \'t haasje ons meer of min gefopt heeft. Men kan er zeker van zyn dat Schlun- gelhans zich op dien fameuzen geluksdag heel intiem voelde met z\'n lieven-heer. Toen d« kans omsloeg vulde hy z\'n kathechismus met \'n paar dozyn duivels aan,en de geloofs-bagage was weer kom- pleet. By het schetsen van de atmosfeer der speelplaatsen, is \'t alzoo
onmogelyk zich te onthouden van \'n beetje duivelary. Dat ik m\'n toevlucht tot heidensche gnomen nam, was uit aangeboren kiesheid die me waarschuwde tegen \'t party-nemen tusschen katholieken en protestanten. Vooral met het oog op den zielverheffenden twist over de ware beteekenis der Brielsche feestviering gezuurd of onge- zuurd zal wel de cardo quaestionis wezen. Konstantinopel werd in- genomen ... nu ja, dit weten wy al ik wil maar zeggen dat ik niemand jaloers maken wilde. Ook zou m\'n gewone onkunde aan \'t licht gekomen zyn door de verkeerde manier waarop ik by zoo\'n gelegenheid geschermd had met christelyk-nationaal-historische beginsels of standpunten, en meer dingen die de Schlungelhansen duidelyk voorkomen, maar myn begrip te-boven gaan. Ook stond ik niet vast genoeg in de kennis der Heiligen. Ik wist byv. niet wie \'t rouge et noir tot z\'n departement heeft, en vreesde my te vergissen. Ziedaar de reden waarom ik my met gnomen vergenoegde. Of ik iets van die kereltjes geleerd heb ? Wie weet! Misschien zien wy ze terug, en wel boven de grond, gekleed, sprekend en handelend als gy en ik. Die Semi-ur met z\'n kristallizatie was zoo dom niet. Maar niet daarom heb ik dit hoofdstuk »gelykvloers" genoemd.
De lezer zal verlangen naar de millioenen, en daar ik die nu een- maal beloofd heb, is \'t noodig \'n kleinen voorbereidenden kursus te houden over het spel in allergewoonsten zin. Het zou wreed zyn iemand bloottestellen aan de misrekening die eens \'n godvruchtigen jongeling op \'t verlies van geloof in de Heilige Morfondaria te staan kwam. |
|||||||
|
104 MILLIOENEN-STUDIEN.
Die geschiedenis wil ik even verhalen om gelykvloers te komen.
Het tooneel is voorloopig op \'n stoomboot tusschen Coblenz en Mainz. De passagiers verveelden zich. Zelfs Engelschen en Hollanders
begonnen hun medereizigers minder stuursch aantezien dan anders de gewoonte meebrengt. Waarom dit by de eersten zoo moeielyk gaat, weet ik niet, maar de teruggetrokkenheid van den waren Neder- lander wordt door my volkomen begrepen en gebillykt. Men kom- promitteert zich zoo ligt. Er zyn reizigers die zich verraderlyk uit- dosschen op z\'n zondags, en als men de heeren later weerziet in \'t dierbaar vaderland, blykt er soms dat ze in \'n verkeerde straat wonen. Ik heb \'n dame gekend die zich door \'n jong-mens liet verleiden tot de onvoorzichtigheid om »ja" te antwoorden op z\'n betuiging dat de eerstvolgende station Breukelen heette. Haar ge- meenzaamheid berustte op de veronderstelling dat ze met \'n student te doen had, die hoofdredakteur van \'n krant, minister, ambassadeur of dominee worden kon. En zie, die indringer was koopmansbe- diende. En dan dat droevig geval met m\'nheer Hebbelman die eigen zaken doet... op Groenland, geloof ik. Hy liet in \'n oogenblik van onbezonnenheid, z\'n dochtertjen in den waggon helpen door \'n ma- kelaar. De arme bedrogene gelastte zelfs by die gelegenheid z\'n kleine Ifigenia: »dankie" te zeggen. De heele Hebbelfamilie heeft er om gerouwd. Tot overmaat van ramp werd z\'n vrouw kort daarna aangesproken door \'n winkelier. Zulke dingen zyn ook my overko- men, en wel met denzelfden groenlander, die nu overal rondvertelt dat-i zeer intiem met my is. Onvcrdragelyk! Niemand is altyd wys, en dus begonnen ook\'n paar Hollanders
wat de verveling al doen kan! ditmaal iets menselyks te ver- toonen. Ze spraken. En waar is de reis naar toe?
Hm, ja, zoo... zaken! En m\'nheer?
Zaken.
Naar Frankfort?
Ja, zoo . . . hm! Misschien óók. Of eigenlyk niet. Gaat m\'n-
heer ook naar Frankfort? Wel mogelyk.
Ik zag de beide sprekers eens aan, en wist meer van hun reis
dan zy zich voorstelden dat aan iemand bekend wezen kon. By ge- breke van andere ambten heb ik \'t begrypen tot handwerk geko- zen, en hoewel nog altyd leerling in m\'n vak, bracht ik het daar- in toch reeds ver genoeg om uit de niet-gegeven inlichtingen te besluiten tot het doel der reis van de beide heeren. Ik sla nu over, welke bykomende omstandigheden my hierin te-hulp kwamen. Zy waren op-weg naar Homburg, en wilden spelen. Een bittertje? stelde een hunner voor.
Nu ja, komaan, \'n bittertje!
En zy gebruikten Hollandsche bittertjes ... tot openhartigheid toe.
Het doel van de reis werd weldra volmondig erkend en besproken. Er bleek nu ook dat ze geen nieuwelingen waren. Ze spraken als mannen van \'t vak over coup» de deux, coups de trois, over paroli, over martinga\'es. |
||||
|
GELYKVLOERS. 105
|
|||||
|
Ja, zieje, ik zeg maar, er moet toch iemand winnen ! En waar-
om zou ik het niet zyn? Ik heb berekend . . . Hier volgde een der vele berekeningen waarop ik later zal terug-
komen. De ander stemde wel alles volkomen toe. maar beweerde, precies
als wylen mimu o- dat de ware manier juist\'ag in \'t omgekeerde, een frontverandering die op de meeste speelsystemen van toepassing is. Ik hoorde nu eenige verhandelingen ann, waarby LOGOS zeker
de schouders zou hebben opgetrokken. En ook de godvruchtige jongeling, dien ik nu de eer heb voortestellen als de held dezer epizode, scheen de redeneeringen van de beide spelers allerbespot- telykst te vinden. Dwaasheid!
Hy sprak wel dit woord niet uit, maar de meening lag zoo dui-
delyk op z\'n gelaat, dat de beide Hollanders er door getroffen waren. Nu is de ontmoeting van wyzen die alle spelberekening voor
iets onzinnigs aanzien, niet vreemd, en onder dezulken worden er velen gevonden wier ongeloof op even slechten grondslag rust als "\'t vertrouwen van de anderen. Minachtend verwerpen is de goed- koopste manier om met \'n schyn van intelligentie te pronken. Dit laat zich ook en niet zonder toepassing van de waarschynlyk- heidsrekening elders waarnemen. Met het oog op de algemeene neiging tot het aankleven van onjuiste meeningen (idee 145) biedt "het ontkennen van \'n verkondigde stelling eens-vooral zekere kans -op waarheid aan, \'n soort van hazardspel op het gebied van den geest, dat meer kwaad heeft gesticht dan alle rouge-et-noir-tafels van de wereld. De twee reizigers vroegen \'t pedant jongetjen of hy misschien
meende dat alle zekerheid van winst tot het gebied der onmoge- lykheden behoorde ? Geenszins, heeren. Maar gy bewandelt den waren weg niet.
Den waren weg kende hy. Nu begonnen de beide spelers hun respektieve systemen te ver-
dedigen. Deze taak is min of meer moeielyk naar de mate van \'t ■wiskundig begrip der hoorders. Onder tien personen, voor de hand ■weggegrepen, zyn er negen wien men op honderd manieren kan -wys-maken dat niets eenvoudiger is dan het winnen van eenige Tcapitalen daags. Met evenveel gemak echter zou men kunnen aan- nemen dezelfde negen personen te doen inzien dat ieder speler verliezen moet, en dat alzoo alle systemen dwaasheid zyn. Op alle speelplaatsen bevinden zich professeurs de jeu, mannen die, na ■eenige dozynen karrières den nek te hebben gebroken, den nieu- weling te hulp komen met hun kennis der nukken van het lot. Toen ik, vele jaren geleden, voor \'t eerst door zoo\'n wichelaar werd aangesproken ik moet er onnoozel hebben uitgezien! beant- woordde ik \'s mans voorstel om drieduizend franken toetevertrouwen aan z\'n tinfalllible" wetenschap, met de vraag: waar hy z\'n equi- page stalde ? Er bleek toen dat hy niets van dien aard bezat, maar zelfs ter-nauwernood \'n hemd aan had. Ik zei dat dit me vreemd voorkwam in iemand die door z\'n specialiteit geroepen was tot millionairschap. |
|||||
|
io6
|
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
Het jonge-mens op de boot was nog altyd geen millionair, maar
hy wist zeker dat-i \'t worden zou, en dit komt op \'tzelfde neer. Hy bleef den neus optrekken voor de armzalige berekeningen der anderen, doch hield zeer verstandig z\'n eigen systeem voor zich. Hierdoor begon ik eenig respekt voor hem te krygen. Z\'n geslo-
tenheid stak gunstig af by \'t onbesuisd openbaren van kostbare geheimenissen, waaraan de anderen zich schuldig maakten. Ieder toch ziet in dat \'n publiek speelsysteem geen systeem wezen kan. Ieder? O, neen! Geen dwaasheid zoo plomp waaraan Publiek
zich niet bezondigt. De honderden Manuels pour gagner d la ban- que, boekjes die voor weinige stuivers te koop zyn, leveren daar- van \'t "bewys. Iemand die de ware echte onfeilbare manier heeft gevonden om schatten te winnen, vliegt niet ■ gelyk te verwach- ten ware van \'n gewoon sterveling naar de speelzaal, om daar z\'n ontdekking vruchtbaar te maken in eigen belang, o neen, hy sluit zich in z\'n kamer op, en schryft \'n brochure waarin hy z\'n vondst meedeelt aan den eersten den besten die vyf armzalige groschen te missen heeft. Dat noem ik menslievendheid! We kwamen te Mainz. Den volgenden dag dreef my de lust om
iets meer van die spelers en hun systemen te weten, naar Hom- burg. Ik vond hen in de speelzaal, zittende op een van de sofaas die belast zyn met het ontvangen der teleurgestelden. Er is iets eigenaardigs in de wyze waarop die rustplaatsen door de gedeca- veerden dit is de term bezet zyn. «Gesprongen, weg, op, verloren, bankroet . . . \'t zy zoo! Dan wil ik zitten voor m\'n geld." Zoo-iets leest men op de gezichten. Lieve hemel, wat is dat zitten duur, al mag men dan voor denzelfden prys \'t prachtig stuc der wanden bewonderen, de schoone luchters aangapen, en \'t publiek bekyken, dat straks op zyn beurt, in deelen afwisselend, \'n plaats- jen op diezelfde sofaas zoeken zal. Ik weet wel dat sommigen na \'t verlies van hun laatste geldstuk de sierlyke zitplaatsen en de schitterende zalen verlaten, en de een of andere laan in \'t park kiezen tot tooneel hunner alleenspraken over de domheid van \'t lot . . . ook dat eenigen zich doodschieten of verdrinken by die gelegenheid dit vernamen wc reeds maar de ware liefhebber blyft in de buurt. Al speelt hyzelf op dit oogenblik niet meer mee, toch boezemt hem de roep van den croupier belang in, en hy kan misschien z\'n opmerkingen daarover gebruiken voor \'n volgenden keer. Gewoonlyk komt het den gedecaveerde voor, dat de kans gekeerd is, en dat-i juist nu zou gewonnen hebben ... als hy maar had kunnen doorspelen. Helaas, \'t laatste stuk is weg, en parole-zetten worden niet aangenomen. Een voorzichtigheid waarin ik de bank geen ongelyk geven kan, en die bovendien in \'t belang der spelers-zelf is. Zoo zaten dan nu ook m\'n twee landgenooten op de sofa. Ik
sprak hen aan. Als ik \'n speler was zou dit \'n fout geweest zyn, waartegen ik den lezer waarschuw. De verklaring hiervan ligt dit- maal niet alleen in de mogelykheid dat men zich zou kunnen kompro- mitteeren. Al ware men verzekerd met \'n reeder op Groenland of \'n orthodoxen dominee te doen te hebben, toch blyft het altyd |
|||||||
|
GELYKVLOERS. I07
|
|||||||
|
verkeerd zich intelaten niet iemand die verloren heeft. De aan*
raking met ongeluk veroorzaakt Pech. Het vooroordeel der spelers op dit punt als véél bygeloof, slechts mystieke inkleeding en opvatting van praktische waarheid is geenszins ongegrond. Tegen- spoed werkt aanstekend, omdat het staren daarop geestkracht en zelfvertrouwen verlamt. Napoleon I rekende in z\'n generaals het geluk onder de goede eigenschappen, en handelde hierin naar z\'n gewoonte zeer menskundig. Daar we nu eenmaal niet in-staat zyn alles te berekenen liever: daar wy slechts zeer weinig be- rekenen kunnen moeten wy den uitslag van onze ondernemin- gen voor \'n zeer groot deel overlaten aan \'t zoogenaamde toeval. Hiertoe is zekere moed noodig, die verloren gaat, niet alleen by herhaalde mislukking van eigen pogingen, maar ook door \'t acht- slaan op de slechte gevolgen van vermetelheid in anderen. Het is mogelyk dat eenmaal de behoefte aan voorzichtigheid de overhand nemen zal, en in dat geval zal \'t nuttig wezen zich te spiegelen aan de nadeelen van te groot vertrouwen. Voor-als-nog echter blyft het tegendeel waar. In spel en wereld beide is het getal der goe- de kansen die ongebruikt voorbygaan ten-gevolge van beschroomd- heid, veel grooter dan dat der kwade die wy door onvoorzichtig- heid te dragen hebben. Toen ik die twee heeren vroeg hoe \'t hun gegaan was, vernam
ik wat ik reeds wist, want die vertellingen komen altyd op \'tzelf- de neer. Verbeeld u, zei de een, en hy vertoonde my eenige geprikte
kaartjes in vyfhonderd-dertig zetten geen enkele serie boven de vyf! \') En ik die altyd paroli op de gagnante speel! Niets dan inter-, mittences . . . ongehoord! Hierin had de man gelyk. De vyfhonderd-dertig zetten die hy
nu gespeeld had, verschilden van alle andere zetten die hy ooit bestudeerde. Ongehoord was het dus, maar dit is altyd zoo. Meende hy dat ooit twee groepen van vyfhonderd zetten aan elkander ge- lyk waren? De fout lag dus hierin dat hy op \'t ongehoorde niet verdacht was geweest. En ik, zei de ander, heb op nummers gespeeld. Ik zette meer
dan \'t halve tableau vol, en als had zich \'n duivel met de zaak bemoeid, gewoonlyk mis! Onmogelyk iets te winnen. M\'n geld is op, Ei, waarom bezette hy niet liever de nummers die hy oversloeg ?
Dan ware z\'n duivel \'n god geweest. Op m\'n vraag daaromtrent, legde hy me nogeens \'t systeem uit, waarvan ik reeds op de stoom- boot iets vernomen had. Op staartnummers volgden altyd getallen die, nadat men drie-achtste van de som der vyf voorgaande num- mers daarby had opgeteld, deelbaar waren door . . . \'k weet niet wat. Deze berekening rustte op \'n grondwaarheid . . . Daar trad onze godvruchtige jongeling de zaal binnen.
Zehn Groschen auf vierziy! riep hy den chef de partie toe,
die met de heele //alerie in lachen uitberstte. Zehn Groschen namelyk wordt niet als inzet aangenomen, daar
|
|||||||
|
*) Geen enkele? Dit is moeielyk te gelooven. De norm is datserien
boven de vyf, in vyfhonderd-dertig zetten, 72l/3a maal voorkomen. |
|||||||
|
Io8 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
de laagste mise een gulden is. En nummer veertig bestaat niet op
de roulet. Dit prachtig speelsysteem was den geloovigen jongeling in \'n
droom geopenbaard door de heilige Morfondaria, die na dit staal- tje van savoir-faire haar afscheid kreeg. Daar het me leed zou doen, den lezer aan \'n dergelyke misre-
kening blootgesteld te zien, wil ik hier \'n beschryving geven van de beide spelen die op de badplaatsen in zwang zyn. De roulette is \'n soort van draaibord, in welks buitensten rand
zeven-en-dertig vakjes met de nummers van één tot zes-en-dertig en een nul, gemerkt zyn. Deze laatste is kleurloos, maar de andere nummers zyn in achttien roode, en achttien zwarte verdeeld. *) Ze staan zonder de minste regelmaat door elkaar, \'n voorzorg die men had kunnen sparen, dewyl er toch op de plaatsing geen berekening te gronden is. Indien dit anders ware, gelyk door sommigen die daarop \'n systeem gronden, beweerd wordt, zou het niet veel moeielyker wezen zich de thans bestaande onregelmatig- heid in het hoofd te prenten, dan wanneer de nummers reeksge- wys in gewone volgorde waren geplaatst. De geheele schyf van om- streeks twee voet in doorsnee, is met \'n geel koperen plaat bedekt, die naar \'t midden in zwakke helling kegelvormig oploopt. Het centrum wordt ingenomen door \'n koperen stander die \'n horizon- taal kruis draagt. Deze cylinder is omgeven door \'n onbewegelyken opstaanden
rand van gepolyst hout, in welks binnenzyde, eenigszins hooger dan de zich daarin bevindende schyf, \'n gleuf is. In deze holligheid wordt het fameuze ivoorballetje door \'n handigen vingerdruk van den croupier in beweging gebracht. Terstond hierop stuwt men door \'n greep aan een der armen van het kruis ook den cylinder rond, altyd echter in tegenovergestelde richting van het kogeltje. Terwyl dit nu herhaalde malen den omtrek van den houten bak snorrend doorloopt, vliegt het de nummervakjes, die den rand van den draaienden schyf uitmaken, met groote snelheid voorby. Zoodra de middelpuntschuwende kracht die het kogeltje in de gleuf vast- hield, uitgeput en door de zwaartekracht overwonnen is, valt het over de vakjes heen op de koperen plaat, met \'n schok die het gedurende eenige oogenblikken doet heen-en-weer springen, en wel tot de beweging van den cylinder zich aan het kleine voor- werp heeft meegedeeld. Dan valt dit langs de helling naar den rand en in een der vakjes, niet altyd zonder nog in dit laatste gedeelte van z\'n reis belemmerd te worden door voorbedachtelyk aangebrachte hindernissen. Op de plaat namelyk zyn hier-en-daar kleine verhevenheden aangebracht, waardoor het balletje, als het die ontmoet, gedwongen wordt van richting te veranderen. Meer- |
|||||||
|
*) Ter vereenvoudiging maak ik nu geen melding van de banken
waar de roulet met twee Zéro\'s gespeeld wordt, waarvan alsdan de pene voor zwart, de andere voor rood wordt gerekend. In de beschou- wingen die nu volgen, bepaal ik my gemakshalve tot de spelregeling te Homburg. |
|||||||
|
GELYKVLOERS. 109
|
|||||||
|
malen huppelt het zoo wild heen-en-weer, dat het eindelyk \'n vakje
bereikt vry naby de plaats waar \'t op den cylinder aanlandde, na eerst diametraal daar-tegenover her- en derwaarts gesprongen te zyn. Soms ook ontstaat er tusschen schyf en kogeltje, na oplossing van \'t verschil in traagheid, een zoo homogeene beweging, dat de kleine bol, neerkomende op een der zeer dunne opstaande koperen plaatjes die de nummervakken van elkaar scheiden, daarop gedu- rende vele sekonden als besluiteloos liggen blyft. Dit is dan een der gevallen waarin waarschynlyk iets als onze olifanten-geschiedenis den uitslag bepaalt, m. a. w. de oorzaken die dezen uitslag beheer- schen, ontsnappen aan ons waarnemingsvermogen. Niemand kan berekenen op welk punt van den kring de centrifugaal-kracht zal uitgeput zyn. De kracht van den worp is onbekend, en tevens de snelheid van de beweging des cylinders waarop zich de vakjes be- vinden. Men voege hierby de grilligheid der sprongen van het kogeltje voor het z\'n party kiest van afrollen naar den rand, alsof \'t ding in twyfel stond op welk nummer \'t zich ter-ruste zal leggen na zooveel gedraai. Om al deze onzekerheden nog met een nieuwe te bezwaren, wordt het kogeltje herhaaldelyk vervangen door \'n ander, dat natuurlyk altyd ligter of zwaarder is omdat er geen twee dingen gelyk zyn, en het geringste verschil is hier van invloed. Ook wisselt de arm van \'t kruis waaraan de cylinder wordt rond- gestuwd, op onregelmatige wyze af. En eindelyk verandert men telkens de richting die aan dezen toestel, en dus tevens die welke aan het balletje wordt medegedeeld. Het aantal invloeden waar- door de zet ten-laatste beslist wordt, is oneindig, en we hebben hier alzoo te doen met wat wy, uit onwetendheid en gemakshalve, gewoon zyn toeval te noemen. Voor zoover we kunnen nagaan, biedt elk der zeven-en dertig
nummers, zoowel by eiken worp als gedurende het geheelc spel, volmaakt dezelfde kans aan, en de uitslag logenstraft dit vermoe- den niet. Al moeten we namelyk voor zeker houden dat iedere worp door byzondere en altyd verschillende invloeden geregeld wordt, toch wischt zich het verschil dier invloeden door hun oneindigheid uit, waardoor alweder de algeheele gelykheid in kans wordt ge- waarborgd. Ten-zyner-tyd zullen wy opmerken dat de minste af- wyking hiervan, het bestaan der Speelbanken tot \'n onmogelykheid maken zou. Hiervan wilde ik den lezer overtuigen. By twyfel aan deze waarheid, vervalt hy in nasporingen van de soort als waar- aan ik my in \'t vorige hoofdstuk bezondigde, en waarschynl/k zal hy me dankbaar zyn dat ik hem door \'t schetsen myner te- leurstelling, de moeite van \'t vruchteloos zoeken naar zulke oor- zaken uitwon. Dit is evenwel geheel iets anders dan die oorzaken te ontkennen. Ze bestaan inderdaad. Het is onze taak natesporen of we daarvan iets kunnen te weten komen, zonder onzen weg over Konstantinopel of neger-idyllen te nemen. |
|||||||
|
HET TABLEAU.
|
|||||
|
Men moet z\'n «bekommernissen op den Heere werpen." En »een
Vaste burcht is onze God." Van de waarheid dezer beide stellingen ben ik innig doordrongen, en het is de vraag of ooit \'n asceet die voorschriften zoo getrouw naleefde of althans, na afwyking, met zoo penitente volharding daartoe terugkeerde als ik. Als boete voor dat onbehoorlyk ronddolen in Afrikaoch, m\'n
bedoeling was zoo kwaad niet, ik wilde maar op myn wys aantoo- nen dat de millioenen die we zoeken, daar niet te vinden zyn leg ik mezelf de taak op, den lezer \'n goeden raad te geven. Wy allen zyn meer of min krankzinnig. Even als men in de
rykste schoonste hoofdstad achterbuurten vindt waar armoed zich op afzichtelyke wyze vertoont, zouden wy, goed zoekend, in onze hersenen \'n ongezonde plek vinden, en misschien meer dan één. Men kan er zeker van zyn dat zoo\'n fout in ons organisme heersch- zuchtig is en naar uitbreiding streeft. Het is onze plicht haar te |
|||||
|
HET TABLEAU.
|
|||||||||
|
III
|
|||||||||
|
leeren kennen, en ons tegen overweldiging te verzetten. De hulp
van God is hiertoe noodig. Zonder Hem zyn we niets, weten we niets, kunnen we niets. Wie de wonde plek in z\'n denkvermogen laat doorkankeren en dit wordt onmisbaar \'t geval wanneer we Gods hulp versmaden maakt zich schuldig aan zelfmoord. Stipt gezegd is iedere krankzinnige goddeloos. Hy diende z\'n God niet. Die god heet logos, de rkde. Hy is wys, goed. eeuwig, almach-
tig, trouw. Zyn bestaan berust op de waarheid der feiten. Hyzelf is die waarheid. Hoe dienen wy Hem? Door Hem d. i. de waarheid te
zoeken. Hoe beleedigen wy Hem? Door waarheid te versmaden. Door \'t bederven der middelen die ons gegeven zyn om de waar- heid te benaderen. Welke ritus is de geschiktste om den godsdien- stigen zin levendig te houden ? Denken, overdenken, redeneeren. Wie redeneert dient de rede, en de rede »zal u vry maken." Als onderwerp van denken kieze men by-voorkeur ... eenvoudige
grondwaarheden. In majesteit van symmetrische logiek staan ze op gelyken trap met de meest ingewikkelde vraagstukken, die allen en altyd uit zulke eenvoudige gegevens zyn saamgesteld. *) De |
|||||||||
|
*) Ik behandelde dit onderwerp reeds in de iüeen 167 en-1(58. Noch
daar noch hier beweer ik iets nieuws gezegd te hebben, doch wel is \'t dan te verwonderen dat zoovelen nog altyd blvk geven van zulke oude waarheden niet beter doordrongen te zyn. Dit zou de vervloekte gewoonte van niet-begrypen genezen, (idee 462). We kunnen alles begrypen, en hebben \'t recht niet, lafhartig uit den weg te gaan voor welk Mysterie ook. Bovendien, er is er maar een: het zyn. (idee 175). Ieder vindt het natuurlyk dat de ongekwetste Horatius de drie ge-
wonde Curiatiers een-voor-een afmaakte. Elke syllogisme bestaat uit \'n meer of min groot aantal Curiatiers, die ieder op-zichzelf zwakker zyn dan wy. Het staat aan ons, die vyanden \'t onbekende is onze natuurlyke vyand! zóó te verdeelen dat wy ze geleidelyk, en zelfs zonder buitengewone inspanning, kunnen verslaan. De meening dat sommige vraagstukken moeielyker zyn optelossen
dan andere, is \'n wanbegrip. Geen wiskundige heeft, voor welke be- weiking ook, iets anders noodig dan de vier hoofdregels der lagere Rekenkunde, die zich nog laten terugbrengen tot deze twee: vermeer- deren en verminderen. Al wat hy overigens te doen heeft, is \'t oor- deelkundig verdeelen en \'t geleidelyk aantasten van den vyand. Dat men zich hiertoe zoo dikwyls onbekwaam acht, vloeit uit traag-
heid voort, (idee 460). Men ziet die Curiatiers op \'n hoop by-een staan, en schuwt de moeite van \'t verdeelen. »Hoe, zou ik alleen al die vy- anden kunnen verwinnen?" vraagt men. Wel zeker, dat kunt ge! Het staat aan u hen te splitsen in zooveel onderdeeleti als ge verkiest, en de oplossing van de zwarigheid wordt verkregen door konsekwente volharding. Men verhaalt dat sommige reizigers heel Azië en Europa te-voet
hebben doorkruist. Toch deed nooit iemand hunner meer dan één schrede te-gelyk. Die eene schrede kan ieder doen. Een boekhouder die millioenen in z\'n boeken heeft verhandeld, drukt
ten-laatste, na \'t opmaken van de balans, z\'n saldo in één bedrag uit. |
|||||||||
|
112 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||
|
gnoompjes hadden gelyk: twee maal twee is vier. Wie zich schrap»
zet om \'t geloof hieraan, en de toepassing daarvan op alles wat beslaat, in \'t oog te houden, kan niet verloren gaan. Waarde lezer, als ge bedroefd zyt, angstig voor \'t afnemen uwer zedelyke kracht, als gy gebukt gaat onder zorgen: denk! En kunt ge \'t niet, leer denken. Kies ter oefening onderwerpen die op de meest in \'t oog vallende wyze de macht der logiek openbaren: de verhoudingvan cyfers en lynen, den elementairen katechismus van het Zyn. Dwing uzelf tot de stiptheid van het twee maal twee, en ge zult weldra erkennen dat God zich niet onbetuigd laat aan wie Hem dienen in geest en in waarheid. Wat my betreft, ik heb innig berouw over de onheusche wys
waarop ik naar de Kursaal vloog, toen ik in den waan verkeerde dat die Hans nader aan de millioenen was dan ik. Wat zou die kwajongen met zooveel geld doen ? En ik, zoo intelligent! Ik, die zoo> precies wist wat er haperde aan de maatschappy ! Nu ja, maar ik zocht de oorzaken van die zes nullen waar ze niet konden gevonden worden. In de haast waarmee ik m\'n fameus nummer 32 in \'t logement
verlaten had, verzuimde ik meer dan een thaler meetenemen. Er bestonden nog andere redenen om dien dag geen grooter kapitaal te wagen, maar die ga ik nu voorby. Ik was woedend. Het was niet voor \'t eerst dat Schlungels me voorbystreefden, maar ditmaal scheen de zaak me buitengewoon ondragelyk omdat ik juist bezig was me zoo byzonder te verheugen over m\'n intelligentie. Het regende dien dag. Dit, of het tegendeel, ziet men meer. Ook
mooi-weer kan ons plagen, en we vinden daarin gewoonlyk \'n sar- kasme. Dom genoeg, vatten wy alles wat de Natuur ons te aan- schouwen geeft, als om onzentwille gemaakt op, en hierin gelyken we nog altyd op schryvers van genesissen. Nu, \'t regende. Ik gaf m\'n paraplui af, en ontving \'11 kartonnen merkje. . . Nummer 32!
O, Heilige Morfondaria, hoe duidelyk spreekt gy tot uw uitver-
korenen. M\'n kamer in \'t hotel was één onder vyftig. Van die kar- tonnen merkjes had de deurwachter honderden! Twee-en-dertig antwoordde op Twee-en-derlig. »Troost u, lieve Morfon, sprak ik in m\'n binnenste, over den afval van dien anderen jongeling, die zeker de kunst niet beoefend had u zoo goed te verstaan als ik. |
||||||
|
De wyze waarop hy daartoe geraakte, moge omslachtig zyn geweest,
tnoeielyk was ze niet. (iedurende den ganschen loop van z\'n werk- zaamheden, kwain hein nooit iets voor, dat op zichzelf beschouwd bijzondere inspanning vorderde, lly debiteerde en krediteerde. Dit was all«s. Z\'n verdienste ligt dus in de geregede aaneenschakeling van z\'n arbeid, in de volharding. Wie deze voorbeelden logisch toepast, ook op vraagstukken van
schynbaar ingewikkelden aard, zal ten-slotte zich verheugen in \'n ever bondig eu beviedigend rez.ult.aat, als dat van den boekhouder. Maar... men moet beginnen met den ernstigen wil om de Curiatiers regel- matig te veideelen. |
||||||
|
HET TABLEAU.
|
|||||||||||||
|
"3
|
|||||||||||||
|
Troost u! Ziehier in my \'n nieuwen aanbidder die zeker den ander
waard is. Ik zal u eeren en loven . . . Zoo viel ik den goeden LOGOS af, en zette m\'n thaler op 32.
De schrandere lezer begrypt dat er \'n ander nummer uitkwam.
Inderdaad? Begrypt-i dit? Welnu, dan haaste hy zich, zyn in-
telligentie toetepassen op het spel. Als men overtuigd is dat hotel- kamers, paraplui-merken en Heiligen verkeerde nummers opgeven, kan men veel kwade kansen uitwinnen, en de winst is zeker. Toen ik thuis kwam, nam ik m\'n toevlucht tot kamillenthee en
\'n korrespondentie-schaakparty. Maar ook beter nog! tot cyfers. »Als ik eens nauwkeurig de roulet beschreef, dacht ik, en de kansen berekende?" Wel zeker, dit zal my helpen. En sommige lezers ook. Ik weet
wel dat het getal onïngewyden in de geheimenissen van het tapis vert hoe langer hoe kleiner wordt, en dat alzoo voor de meesten \'n beschryving overbodig is. Maar men vindt nog altyd hier-en-daar iemand wiens opvoeding wat te wenschen overlaat, en het is voor dezulken dat ik in \'t vorig hoofdstuk den eenvoudigen toestel be- schreef, die zooveel oneenvoudige gevolgen heeft. Dezelfde reden beweegt me dan ook ten-behoeve der weinige achterblyvers in be- schaving, met m\'n beschryving voorttegaan: gelykvloers! |
|||||||||||||
|
Wees gegroet, LOGOS, vol van waarachtigheid!
|
|||||||||||||
|
De houten bak, waarin de eenigszins beschreven draaischyf dan,
bevindt zich op \'t midden van \'n lankwerpige tafel die met groen laken bekleed is, en waarop zich tweemaal namelyk aan beide\' zyden der machine \'t zoogenaamde tableau vertoont. Een en ander ziet er aldus uit: |
|||||||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
8
|
||||||||||||
|
114
|
||||||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||||
|
er /rvr/z.sh/0
éx>prrer/u/ffarFu>fta/ifqc
r fat foxpMTi -frtki/ti |
||||||||||||
|
tt/h>itt\'//ttiti/enra\'nr7.
|
||||||||||||
|
HET TABLEAU. 115
|
|||||||
|
De verschillende wyzen van zetten zyn de volgende:
Op één nummer, waartoe men zoowel de nul als een der andere
cyfers kiezen kan. Deze wyze van spelen heet en plein, en biedt V37 kans op winst aan. Als het bezette nummer uitkomt, wordt de inzet vyfen-dertig maal betaald. Op twee nummers. Men noemt dit d cheval. Het geschiedt door
» <len inzet te plaatsen op de lyn die twee nummers van elkander .scheidt, byv. tusschen 17 en 20. De kans is alzoo \'-/37. De mise wordt in geval van winst, zeventien maal betaald. Op drie nummers: transversale pleine. Door de mise te zetten
op een der buitenste lynen van \'n dwarsrei byv. op den rand naast 4 of naast 6 geeft men te kennen dat men wedt op een der drie in deze rei voorkomende cyfers. De kans op winst is dus \'V37, en de betaling elf maal. Op vier nummers. Men zet hiertoe z\'n geld op het kruis tusschen
vier cyfers, in spelerstaal carré genoemd. Gelyke beteekeiüs heeft het zetten op een der hoeken by 1 of 3, hetwelk de vier eerste cyfers o, 1, 2 en 3 aanduidt, en met het corre\'-spel gelyke beteekenis heeft. Deze wyze van zetten biedt V37 kans op winst aan. By \'t uitkomen van een der aangeduide nummers, wordt de mise acht maal betaald. Op zes nummers: transversale. Dit geschiedt door den inzet aan
den rand te plaatsen, op \'n punt waar deze door \'n dwarslyn ge- raakt wordt. Men verklaart hierdoor, te wedden op een der zes nummers die aan weerszy van die dwarslyn liggen. In geval van winst de kans hierop is %-, wordt de inzet vyf malen betaald. Op twaalf nummers: het spel op de colonnes, of: op de douzaines.
De kolommen zyn de langsche reien van 1 tot 34, van 2 tot 35, van 3 tot 36. Door het plaatsen der mise in een der ledige vakjes onder 34, 35 of 36, wyst men het spelen op een van de in die rei voorkomende nummers aan. Voor de douzaines zyn afzonderlyke vakken die met V(remiêre) M(»7»eu) en D(erniére) geteekend zyn. Door P worden de nummers van 1 tot 12, door M die van 13 tot 24, door D die van 25 tot 36 aangeduid. Het spreekt vanzelf dat de zéro niet in deze reeksen begrepen is, en dat alzoo dit nummer, als \'t uitkomt, eiken zet op colonnes of douzaines tot \'11 verliezende maakt. Dit is wel ook by andere gekombineerde nummerzetten het geval behalve by den quatre-premier-zet, of by de & cheval-zetten o en 1, o en 2, o en 3 maar ik maak hiervan uitdrukkelyk melding om te voorkomen dat men den Zéro beschouwe als, byv. tot den middelsten kolom te behooren, die alsdan wederrechtelijk dertien nummers bevatten zou. De kans op winst in \'t colonne- of <touiaine-spel is 14/37. Als een der nummers van den gekozen reeks uitkomt, wordt de mise twee maal betaald. |
|||||||
|
116 MILUOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Op vier-en-twintUj nummers. Dit is het douzaine- of co/onne-spel
d cheval. Men zet op de lyn die P van M, of M van D scheidt, of by \'t kiezen der langsche reien op de lyn tusschen twee der ledige vakjes, en verklaart daardoor den inzet te verwedden op twee reeksen van twaalf nummers te-gelyk. De kans op winst stygt hierdoor tot \'2i/37> doch de betaling daalt tot de hel ft der mise. Wat de bovengenoemde manieren van zetten aangaat, valt het
in \'t oog dat de betaling in omgekeerde rede staat tot de kans op winst. Arithmetisch juist is evenwel deze uitdrukking niet. De en- plein zet, byv. wint vyf-en-dertig, en de carre\'-zet acht maal. In \'t eerste geval heeft men slechts één kans op winst tegen vier kan- sen op den carré. Daar nu één tot vier niet in verhouding staat als de omgekeerde rede van vyf-en-dertig tot acht en \'n gelyke afwyking valt ook in de andere verhoudingen optemerken schynt er in dit alles \'n onregelmatigheid te bestaan. Dit is evenwel zoo niet, daar by al de tot-nu-toe genoemde manieren van zetten, de onderlinge verhouding der betaling stipt in acht genomen wordt. Op één uitzondering na, die de simple ehance betreft en die ik straks noemen zal, is \'t speltarief nergens met zichzelf in stryd, omdat alles uitgaat van dezelfde voorwaarde: de kans op winst der Bank staat tot die van de spelers als 19: 18. Deze verhouding wordt te-weeg gebracht door de ongelykheid tusschen het aantal kansen op winst, en de betaling als men wint. Ze zou vervallen indien de Bank de op \'n uitkomend nummer gezette mise ze.s-en- dertig malen uitbetaalde in-plaats van vyf-en-dert\\g maal. De in- vloed van dit verschil is op al de nu genoemde manieren van zet- ten, volmaakt dezelfde. Iemand die alle nummers en plein met gelyke mises bezette, zou
op één daarvan vyf-en-dertig inzetten winnen. Daar evenwel de overige zes-en-dertig verliezende nummers aan de Bank vervallen, wint de Bank één van de zeven-en-dertig mises, of 1/37, d. i. door- een gerekend 22C/37 procent van al \'t geld dat op de nummers gezet wordt. De dwaasheid om op die wyze, door \'t bezetten van alle num-
mers te-gelyk, by eiken coup J/37 van de som der zetten ten-ge- schenke te geven, valt in \'t oog. Geen individu begaat haar dan ook op één oogenblik. Maar, doorspelende, mag hy zich geen an- deren uitslag voorstellen. En \'t geheele speelpubliek te-zamen ge- nomen levert op \'t nummerspel onophoudelyk die fatale 220/37 procent. Het is minder overbodig dan velen misschien denken, deze waarheid helder in \'t licht te stellen. Onder de habitués van de groene tafel zyn er velen die behoefte hebben aan oefening- in .. . verstandsgodsdienstiglyk rekenen. Ik verzeker den lezer dat ik meermalen zoogenaamd-ernstige diskussien heb aangehoord over de vraag of \'t care\'-spel meer kans op winst aanbood dan de co- lonnes? Of de transversalen voordeeliger waren dan de nummers en plein, enz. Ik wil daarom nu eens de onderscheiden kansen, altyd in vér-
houding tot de betaling, nauwkeurig ontleden. Ik zei dat die verhouding kan worden uitgedrukt met 18 : 19,
|
|||||
|
HET TABLEAU.
|
II7
|
||||||
|
of anders gezegd: dat de speler op zeven-en-derlig mogelykheden, door-
ééngerekend en op-den-duur slechts achttien keeren wint en negen- Hen keeren verliest. *) Dezelfde speler die begrypt, dat hy door \'t gelyk bezetten van
alle nummers, in één zet het bedrag van een zyner zeven-en-dertig mises verliezen zou, ziet dikwyls niet in dat hy zich blootstelt aan dezelfde zekerheid van verlies, door zeven-en-derlig keeren achter- een slechts één nummer te bezetten. Het maakt geen verschil of hy tot die zeven-en-dertig zetten telkens hetzelfde nummer kiest, of soms verandert of telkens verandert. Altyd blyft het waarheid, dat men van zeven-en-dertig mises op \'n nummer en plein tegelyk of successivelyk gezet, om \'t even dooreen gerekend één mise verliezen moet. Deze waarheid het palladium van de Bank, voor-zoover de
arithmetische verhouding der nummers aangaat, want nog ge- heel andere oorzaken werken hier mede openbaart zich in de andere nummerzetten op de volgende wyze: By het zetten eener mise d cheval op twee cyfers, wordt de helft
van dien inzet beschouwd als op ieder van deze twee nummers te staan. In-geval van winst zou dus het uitkomend nummer vyf-en- dertig halve mises moeten opbrengen = 17V2 m. Daar evenwel de andere halve mise die op \'t cyfer daarnaast stond, verloren is, wordt deze van de betaling afgetrokken, waaruit volgt: ly\'/^m 1/2 m = zeventien maal de geheele inzet. Een winnende transversale pleine verliest op de twee niet uitge-
komen nummers */8 m. Het winnend nummer waarop slechts \'/a der mise stond, moet ontvangen 35 X\' */3 m = n*/a m. Na af- trek van \'t verlorene, ontvangt men alzoo elf mises. By \'n carré is de rekening aldus: 35 X \'/« m = 83/4 m. Hier-
van afgetrokken die drie verloren kwart-mises, blyft de betaling acht maal de inzet. De transversale van zes nummers heeft aanspraak op 35 X 1/e
»i 5/0 m 5 m, d. i. vijf maal de mise. By \'t cofewe-spel wordt verondersteld dat elk nummer der aan-
geduide kolom met 1/i2 van de mise bezet is. Voor \'t winnend nummer heeft dus de speler 35 X Vi2 m of 2,)/i2 mises te vor- deren. De Bank heeft aanspraak op de i1/,a m welke gezet waren \') In rie bladzyden die nu volgen, komen telkens de woorden »keer\'
en smaal" voor. Zonder te beweren dat deze uitdrukkingen, stipt ge~ nomen, van elkaar verschillen, stel ik by dezen \'n onderscheiding voor; waaraan ik, om duidelyk te zyn, behoefte heb. Ik neem \'t woord smaal\' in den zin van reehtstreeksche oogenblikkolyke vermenigvuldiging, en »keer" in dien van opvolgende of ook soms gelyktydige herha- ling, e g: Wie tien keeren drie guldens ontvangt, bezit: tien maal drie guldens.
Wie te-gelykertyd \'n stuk zet op \'n nummer en np de kolom waarin
d:it nummer voorkomt, kan twee keeren winnen. L)e betaling van het eerste stuk is vyf-en-dertig maal, van \'t andere: twee maal. liet zou tot misverstand aanleiding geven, deze misschien willekeurige
doch onmisbare distinktie over \'t hoofd te zien. |
|||||||
|
118 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
op de elf nummers die niet uitgekomen zyn, en betaalt dus \'t ver-
schil, d. i. twee maal den inzet. Wie z\'n geld a cheval op twee kolommen zet, behoort, indien er
een der aangeduide vier-en-twintig nummers uitkomt, te ontvangen 35 X V24 m \'"/sm rn- Doch er waren onder de bezette nummers,
drie-en-twintig die niet wonnen. De daarop geplaatste "23/.24 mises vervallen aan de Bank, die dus slechts 1 n/M m 23/.24 m = \'/» *"> of de helft der mise te betalen heeft. Men ziet alzoo dat tot-nog-toe de »yze van betaling nergens
met zichzelf in tegenspraak is. Overal oeient de verhouding 18: 19, of één verliezer meer dan de Bank op elke zeven-en-deilig zetten, onveranderlyk haren invloed uit. Het spreekt vanzelf dat men om, byv. zes nummers te bezetten,
niet juist \'n transversaal behoeft te kiezen. Wie aan de cyfers 1, 8, 19, 21, 28 en 33 de voorkeur geeft boven\'n arithmetische reeks, kan dit wel niet in één zet uitdrukken, en hy moet daartoe elk van die nummers met \'n afzonderlyke mise bedekken, doch de uit- slag is dezelfde. Gesteld dat men op elk der genoemde cyfers een gulden gezet had en dat een daarvan uitkwam, dan zou men op \'t win- nend nummer vyf-en-derlig gulden betaald krygen. Maar de inzet op de vijf overige nummers wordt weggestreken, zoodat de netto winst slechts dertig gulden bedraagt, of: vyf maal de geheele mise van zes gulden, hetgeen ook de betaling is van \'n transversaal. Gelyke berekening kan op alle gekombineerde nummerzetten wor- den toegepast. Daar we nu gezien hebben dat men met slechts één mise wedden
kan op twee, drie, vier, zes, twaalf vier-en-tivintig nummers tc- gelyk, schynt het vreemd dat zeer veel spelers deze gemakkelyke manier versmaden, en, byv. instee van twaalf eenheden eener geld- soort op \'n kolom te plaatsen, juist twaalf afzonderlyke nummers verkiezen en die met zooveel eenheden bezetten. Wat beweegt iemand om eerder een der cyfers o, 1, 3, 7, 8, 13, 17, 25, 26, 31, 32 en 36 te verwachten, dan een der termen uit de arithmetische reeks
van 1 tot 12? Of, dan een der twaalf getallen op het tableau, die deelbaar zyn door drie, namelyk de derde kolom? Ik zal dit later onderzoeken by de behandeling der niet-arithmetische elementen van de zaak. Dit is zeker, dat veel spelers er zyn er die byna alle nummers op het tableau bezetten zich oneindig meer moei- te getroosten dan uit \'n rekenkunstig oogpunt noodig wezen zou. Sommigen maken van het spel \'n zoo afmattenden arbeid dat het zweet hun langs de slapen loopt. De roulet namelyk werkt zeer snel. De coups volgen elkander zoo spoedig op, dat er soms in- spanning noodig is om daarvan aanteekening te houden, \'tgeen door de mannen van \'t vak niet te verwarren met dezulken die zich laten meesleepen door hartstocht gedaan wordt. Tot die boekhouding nu is de speler op nummers niet in staat, en \'t schynt ook niet noodig te zyn voor z\'n «systeem." Wat hem leidt in de keus der nummers, weet ik nog maar ten-deele. En misschien is \'t hemzelf onbekend, in welk geval hy te beklagen is over de on- noodige moeite die hy zich geeft om z\'n geld te verliezen. Het bezetten van twintig, dertig nummers en plein, van eenige transver- |
|||||
|
HET TABLEAU.
|
|||||||
|
lig
|
|||||||
|
salen en earrés, en vooral het achtgeven op al de geldstukken die
men heeft uitgezet, het verdedigen van z\'n eigendom tegen anderen die óók op nummers spelen, en al licht ter-goeder trouw vaak meenen dat zekere door \'n ander gezette winnende mise de hunne is, het ontvangen en narekenen van de behaalde winst \'t spreekt vanzelf dat men, zóó spelende, byna telkens iets ontvangt, al zy \'t op-den-duur minder dan de som van al de verloren mises die de Bank naar zich toestrykt dit alles vordert \'n inspanning waar- van men zich geen denkbeeld maken kan zonder het te hebben bygewoond. En wie zich dit tracht voortestellen naar boekerige beschouwingen van »het spel" als onderwerp van dramatische harts- tocht alleen, is op \'n verkeerden weg, gelyk ieder die z\'n indrukken aan iets anders ontleent dan aan de werkelykheid. Ik wil eens zoo »gelykvloers" mogelyk aantoonen wat \'n num-
merspeler wel te onderscheiden van spelers in \'t algemeen, die ik behandelen zal by de simple chance al zoo te doen heeft. Men denke hierby alle aandoeningen van fyner soort weg, men beschouwe hem nu slechts als werkman, en z\'n bedryf als \'n am- bacht. Ik ga dus vooralsnog alle zielkundige opmerkingen voorby, en spreek niet van gemoed, doch slechts van handen, spieren, oogen en lenden. De laatste lichaamsdeelen moeten uitdrukkelyk genoemd worden omdat zoo\'n nummerspeler, als hy hart voor z\'n vak heeft, niet zitten kan. Z\'n lief hebbery-métier noodzaakt hem voortdurend het geheele tableau te overzien, en elke plek daarvan te kunnen bereiken, wat soms moeielyk genoeg is. Stellen wy voor- loopig dat hy slechts gebruik maakt van ééne geldsoort, van \'t minimum der mise: den gulden, hetgeen z\'n arbeid, en den mynen by \'t berekenen, eenigszins vereenvoudigt. Z\'n speelkapitaaltje ligt vóór hem op de tafel, die naast en achter hem door \'n drie- vier- dubbele rei spelers omgeven is. Dozynen handen reiken langs en over hem heen. De een tracht den arm om hem te buigen. De ander strekt de hand over z\'n schouder uit. Velen zoeken \'n noor- der-doortocht tusschen z\'n lyf en armen heen, d. i. ze stryken ra- kelings langs de som die vóór hem ligt, en die alzoo wel behoefte heeft aan \'n beetje bewaking. Daar klinkt het: Messieurs, failes Ie jeu! Onze vriend neemt \'n
handvol guldens, en zet, byv. op ieder der nummers o, 6, 3, 32, 17, 19, 12, 11, 3, 9, 12, 23, 2, 11, 18, o, 2, 26, zo, 36, ii, alles en plein. Voorbedachtelyk verwaarloosde ik hier alle volgorde. Ik boots
daarin m\'n speler na, om zoo waar mogelyk te zyn. Ook volg ik zyn voorbeeld in \'t meer dan eens bezetten van dezelfde nummers. Wat hem beweegt, na reeds op den zéro, op 2, 3, 11 en 12 gezet te hebben, later nog mises daarby te voegen op de elf zelfs by herhaling mogen hy en de H. Morfondaria verantwoorden. Myn taak bepaalt zich tot relateeren. Toch is m\'n relaas nog op-verre-na niet volledig. En onnauw-
keurig was \'t ook. Ik nam nog zekeren regel in acht, door eerst alle en plein-ietten te noemen en alzoo de mises volgens hare soort |
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
120
|
|||||||
|
te rangschikken. Zoo ordelyk gaat onze speler niet te-werk. Z\'n
hand zweeft en zwiert snel en onregelmatig in zenuwachtige trek- kingen over de tafel, zoodat niet alleen de toeschouwer daarop geen oog houden kan, maar hyzelf onmogelyk met juistheid kan weten waar-i z\'n geld . . . gestrooid heeft. Stellen wy dat er tusschen al de ptetn-zetten in, mises komen te staan: h cheval op: O d 3, 3 & 6, 8 d II, 36 d 35, 22 a 23, 14 d 17,
25 d 28, 16 d 19, 22 a 19, 11 d 12, 12 d 9, 10 d 11, 11 d 12, 11 d 14,
op de plein transversalen op: 7 d 9, 31 d 33, 16 d 18, 12 d 10,
34 d 36, 10 d 12, 12 a 10, 10 d 12, 12 d 10 . . . Vindt ge dat telkens terugkeeren op die eene transversaal zon-
derling, lezer, wyt het my niet. Ik teeken naar model, en ben ver- antwoord met juistheid. Dat ik dezelfde transversaal dan eens 10 d 12 noem, dan weder 12 d 10, geschiedt alweer om zoo korrekt
mogelyk te wezen in \'t schetsen van al dat inkorrekte. Onze spe- ler namelyk zet mises op den rand naast 12, en tevens aan den anderen kant naast 10. Hy moet hiervoor z\'n redenen hebben, en al ontsnappen die aan myn waarnemingsvermogen, ik word liever voor dom gehouden dan dat men my zou verdenken van onwaar- achtigheid. Maar we zyn nog niet gereed. Er worden of werden door
dat alles heen mises geplaatst: op de carris 5 d 9, 28 a 32, II d 15, 25 d 29, 26 d 30, 7 d II, 31 d 35, 8 d 12, 10 d 14, op de transversalen 28 d 33, 25 a 30, 1 d 6, 1 o d 15, 19 d 24, 7« 12,
op de première douzaine,
op de derde colonne. . .
Wat die ongelukkige ééne gulden op twaalf kansen beduidt 8f/j
cent op één nummer! begryp ik weer niet. Men kan er uit leeren dat er juist geen onderaaidsche reis noodig is om mysteriën te ont- moeten. De ongerymdheid van zoo\'n zet door gebrek aan verhou- ding met de overigen, valt ieder ander dan den nummerman in het oog. Maar \'t is onvoorzichtig de oorzaken die hem hiertoe be- wogen al te nadrukkelyk optesporen. Toch zal ik dit later doen omdat ik me nu eenmaal heb voorgenomen alles te weten. . . Hm, ziedaar \'n kolonne-zet van mezelf!
Onvoorzichtig noemde ik \'t zoeken naar de oorzaak der verschy-
ning van die zeventien halve centen op zoo\'n kolom, omdat hieruit de schyn wordt geboren als hadden wy wel begrip van den kau- zaal-nexus die de andere zetten beheerscht, en alsof wy onderscheid van rang toekenden aan verschillende manieren van niet-weten. We moeten ons vergenoegen met de hoop dat de speler, om niet te worden verdacht van krankzinnigheid, zekere geheime aanleiding vond welker gegrondheid wy voor-als-nog niet kunnen beoordeelen. Misschien blykt ons later iets daarvan. |
|||||||
|
HET TABLEAU.
|
|||||||
|
121
|
|||||||
|
Zoodra onze nummerzetter z\'n werk verricht heett, ziet het tableau,
voor zooveel de zetten van dien éénen speler aangaat, er aldus uit: |
|||||||
|
122 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Men bedenke evenwel dat ook de andere spelers gedurende dien-
zelfden tyd hun zetten gedaan hebben, en dat er alzoo \'n afmattende oplettendheid toe behoort, ik zeg niet: om \'t vaderschap van al die mises uit elkaar te houden ■ dit is onmogelyk maar om dit voortdurend te beproeven. Hierover ontstaat dan ook soms twist. Niet zoo dikwyls echter als \'n oningewyde veronderstellen zou. Dat een zelfde mise zeer vaak door meer dan een persoon voor de zyne wordt aangezien, is zeker. Doch dit verschil van meening openbaart zich slechts wanneer de kwestieuze inzet op \'n winnende plaats staat, daar al \'t verloren geld aan de Bank ver/alt, en in dat geval nie- mand er belang by heeft te weten wie \'t gezet had. Ook moet hierby worden opgemerkt dat er van de eigenaardige soort van spelers die ik nummerzetters noemde, gewoonlyk slechts één aan elke tafel te vinden is. Vele leden van \'t speelpubliek nog altyd spreek ik niet van de beoefenaars der simple chance: de hoofdzaak! bezetten op de nummers slechts eenige kansen. De een speelt op twee, drie nummers en plein, de andere op \'n paar carré\'s , enz. Doch al die zetten saamgenomen bedragen al ligt zooveel als de door my veronderstelde nummerzetten van dien eenen speler. Ook gebeurt het soms dat twee of drie van deze soort, in het drukste van \'t saizoen wel genoodzaakt zyn elkaar op \'t zelfde jachtveld te ontmoeten. Dan staat het tableau letterlyk vol. Men moet erkennen dat de croupiers *) zeer oplettend zyn, en
meer acht geven op de belangen der spelers dan in zekeren zin van hen kan worden gevorderd. In de reglementen namelyk wordt uitdrukkelyk bepaald dat de Bank zich met de geschillen der spe- lers onderling, niet behoeft intelaten. De geëmployeerden zyn echter dikwyls genoodzaakt iets als uitspraak te doen, en wel door \'t feit der betaling zelf, of liever door er in te berusten dat de naastby- zittende, of de onbeschaamdste door snel toegrypen, zich van de massa masse is speelterm ■ en alzoo van zeker jus primi occu- pantis meester maakt. Wie \'t op \'n winnend nummer betaald geld naar zich toestrykt, heeft veel vóór boven den reklamant die de litigieuze som niet in z\'n bezit heeft, omdat het gemakkelyker valt iets te behouden dan het te bekomen, de eenvoudige waarheid waarop dan ook die fameuze rechtsregel gegrond schynt. Er moet nog worden opgemerkt dat de Bank de door \'n speler
behaalde winst eigenlyk niet uitbetaald aan \'n persoon, maar aan \'t winnend nummer of aan de winnende kleur. Zy gedraagt zich alsof ze met den speler niet te maken heeft, en beschouwt de winnende plek op het tableau als \'t domicilie van haar krediteur *) Sommigen zeggen verkeerdelyk groupier. Volgens sommigen zou
dit woord afgeleid zyn van croupe, het schopje waarmee men \'t geld toeschuift of wegstrykt. Maar dit instrument wordt nooit dan met het woord rdteau aangeduid, waarvan de Duitschers natuurlyk: rahtoh maken. Wat die croupiers beweegt het woord croupier voor \'nbelee- diging te houden, is my onbekend, doch zeker is \'t dat ieder die voor beleefd wil doorgaan, van: Messieurs les employés de la Banquti spreekt. En waarom niet? Men heeft wel voor erger dingen zachte benamingen uitgevonden. |
|||||
|
HET TABLEAU. 123
|
|||||||
|
wien dan ook waar zy zich van haar verplichting op wettelyke
wyze kwyten kan. Het gaat haar niet aan wie er al mochten be- weren in dat domicilie vertegenwoordigd te zyn. Dit is principe en regel. Toch komt het voor, dat de Bank \'n reeds weggestreken winstmassa nogeens aan een anderen speler uitbetaalt. De oorzaken die haar tot deze grootmoedigheid nopen zy weet wat ze doet! zal ik later behandelen, doch reeds nu maak ik de opmerking hoe hieruit te besluiten valt dat de kansen op winst niet alleen ■ of juister: niet hoofdzakelyk op arithmetische gronden berusten, dewyl alle voor de Bank gunstige cyferverhoudingen die 2\'2li/:n procent op de nummers! worden omvergestooten door zoo\'n genereuze afwyking van den regel. Ik ben niet vreemd van \'t denk- beeld dat de Bank goede zaken maken zou, ook zonder die 2\'2nl31 procent, dat is: wanneer ze den inzet op winnende nummers zea-en- dertig malen betaalde. Toch behoort ieder die \'t spel doorgronden wil, aanvankelyk van \'n
stipt-wiskunstig standpunt uittegaan, en ook later, by de ontleding van de meer ingewikkelde verhoudingen, omstandigheden en aan- doeningen die het spel beheerschen, blyft zekere wiskunstige opvat- ting altyd noodig. Niet- minder dan elders voorzeker zal op \'t ge- bied der menselyke zwakheden, deugden en hartstochten, twee maal twee altyd gelyk zyn aan vier. Het opmerken daarvan moge meer inspanning vereischen, meer gevaar opleveren van afdwalen, dan de onbedriegelyke openhartige trouwe cijfers: waarheid is altyd waarheid. En gelyk overal het een licht het ander toe. M\'n gnomen
waren zoo onverstandig niet. Zy . . . Neen, eerst onze nummertobber. We zagen dat hy om \'n som
van een-en-zestig guldens aan verschillende kansen te wagen hy tast het lot op honderd-twee-en-zeventig plaatsen te-gelyk aan! even zooveel malen den arm uitstrekte. Het getal van die bewe- gingen wordt nog verhoogd door de weifeling in keus. Slechts weinige guldens worden gezet als \'t gevolg van \'n vooruitberaamd plan en met iets als moed van overtuiging. De hand van den spe- ler dwaalt van 36 naar de nul, van de douzainea naar \'t midden, naar den zéro weder, en terug naar den rand, weer naar \'t mid- den . . . neen, zéro is beter, of . . . toch niet, elf is goed ... neen, liever \'n transversaal of . . . wat anders. Dat andere hy weet niet wat? is altyd beter . . . hy weet niet waarom? Eindelyk vindt het stuk z\'n plaats ... \'t mocht wat! Tusschen al de overige zetten in, wordt het, na reeds twee- driemaal verplaatst te zyn, nog eens spoedig naar \'n ander vak geschoven, of van carré tot plein bevorderd, gedegradeerd ook van volle transversaal tot \'n dito van zes. Dat woelen, werken, wurmen, houdt aan tot het kogeltjen op
de koperen plaat springt. Op dit oogenblik roept de croupier: rien ne va plus! Nog tracht de speler in der haast het Noodlot \'n ver- beterde kans aflegrissen. De olykert wil nog in extremis pest mortem liever, want volgens het reglement rikketikt de kleine kogel den uitvaart van alle besluiteloosheid: men mag z\'n misea niet meor aanraken hy wil nog even dat carré 5 a 9 veranderen in . . . in . . . |
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
124
|
||||||||
|
Het was te laat! Jammer, niet waar? Hy had zoo gaarne dien
éénen gulden verschoven naar 4 a 8, of op \'n ander carré gezet, \'tgeen natuurlijk veel beter is dan 5 a 9, Hy moet er nu in-gods- naam in berusten, maar \'t is wel hard. Waarom hy \'t enorm ver- schil in kans van \'n ander carré zoo laat inzag, en waarom hy dan niet al z\'n geld op \'n meer bevoorrecht kruis plaatste, is me tot-nog-toe onbekend gebleven. Met nog meer grond zouden som- migen \'n gelyke vraag kunnen doen omtrent het zoo druk bezette nummer elf. Er schynt in het hart van onzen nummerman zekere ingenomenheid met dat cyfer te heerschen. Hy zet er op, er naast, er by, er omheen. Hy bekranst het met \'n guirland van zetten. De man heeft vertrouwen op dat fameuze nummer . . . Vertrouwen ... ja, vertrouwen . . . neen. \'t Is zoo heel vast
niet. Nu ja, hy vertrouwt wel, maar hy weet z\'n vertrouwen bin- nen de perken te houden. Hy vertrouwt met mate. Hij vertrouwt. .. met bezadigdheid, met verstand, met voorbehoud, dat is, wel be- schouwd, met \'n beetje wantrouwen. Want al belydt-i z\'n geloof, z\'n vast geloof in dat nummer elf, door twintig malen \'n deel van z\'n geld aan de hoede van dienzelfden Heilige optedragen: drie maal en plein,
vijf maal <i cheval,
vyf maal op \'n transversale pleine,
vier maal op \'n carré,
twee maal op \'n transversaal van zes,
een maal op de première douzaine,
en wel tot \'n gezamenlyk bedrag van: 3 -f- r\'/.2 4- 5/;1 -f- 4/4 -f- 2/(j -j- ila gulden d. i. acht guldens, acht-en-vyflig en een derde cent, of nagenoeg \'7 van z\'n geheelen inzet, dien hy overigens over kon- derd-lwee-en-vt/flig andere kansen verdeelt er blykt toch etwas faules in dat «geloot" te zyn. Als ik die elf was, kwam ik niet uit. En jehova ook niet!
»Men kan geen honderd-twee-en-zeventig kansen dienen. Geloof in My, of aanbid iSAaL, vleesch, wetenschap, zinnen, eigen oordeel of andere nummers, maar verwacht niet dat ik me zal\'openbaren in vijf-en-drrtigvoud\\gc winkracht, zoolang ge u inlaat metio, 12, vry onderzoek, en hoe al dat andere tuig heeten moge. Die 10 en 12 zyn vèr van my ... op de draaischyf, al vermeten zy zich rechts en links van me te liggen op het tahleau. Bedenk dat uw nummer elf \'n jaloers nummer is. Dat het geen hinken op honderd-twee-en- zeventig kansen verdragen kan. Zoodra straks het balletje valt, zal ik er zyn of ik zal er niet zyn, maar \'t modern-gemiddelde van die twee mogelykheden is \'n ónmogelykheid. Weeselfmanof anderman, naar verkiezing, maar wees óf het een of het ander. Geloof of ont- ken, maar seij was du bist en schandvlek uw karakter niet door gebrek aan moed om aantenemen of te verwerpen. Dat heden- daagsch geschipper met vasthouden en loslaten . . . Het voortzetten van deze preek behoort op \'n andere plaats te
huis, misschien by de behandeling der wonde plekken in \'t modern denkvermogen. Voor \'t oogenblik hebben we nog slechts met den lichamelyken arbeid van onzen nummerzetter te doen. Men houde in \'t oog dat hy, zonder juist te verliezen, voortdurend z\'n zilveren munt uit de handen geeft, daar telkens byna al z\'n guldens wor- |
||||||||
|
f
|
||||||||
|
HET TABLEAU. 125
|
|||||
|
den weggestreken en de Bank hem gemakshalve de gewonnen veel-
vouden in goud betaalt. Gedurig moet hy dit wisselen om \'t cir- culeerend zilvermedium van z\'n bedryfs-kapitaal aantevullen. Al dezen arbeid nu verricht hy zeventig malen in het uur, het-
geen men als de gemiddelde frekwentie der coups op de roulet kan aannemen, en dit houdt hy \'n geheel saizoen lang te Hom- burg \'t gansche jaar door! zes of arkt uren daags uit. Hy is, en daarom sprak ik zoo-even van lenden, hy is wat de Franschen zoo eigenaardig uitdrukken met het woord: éreinté. . . ontwricht, ont- heupt. Gedurende al dien tyd verdroeg hy het dringen, stooten, stom-
pen, van z\'n omgeving. En nog andere dingen ving-i op, die ik nu voorbyga, omdat ik geen kans zie de velerlei soort van warmten te beschryven, die dikvvyls in zoo\'n zaal heerschen. Na dit gedeelte van m\'n schets alzoo te hebben overgeslagen op \'n manier die be- grypelyk maakt wat ik had kunnen zeggen, is \'t rechte oogenblik daar om te verzekeren dat het grootste deel dezer variëteit van spelers uit . . . vrouwen bestaat. Vrouwen, d. i. dames, gravinnen, prinsessen. Om \'t ware doel leebraken volkomen te bereiken is zekere
tyd noodig, of liever \'n zékere tyd die door \'t beschikbaar kapitaal vry nauwkeurig wordt bepaald. De arme stumper die slechts wei- nige honderde guldens te verliezen heeft, loopt gevaar de speelta- fel te verlaten zonder behoorlyk ontwricht te zyn. Doch deze op- merking behoeft den middelmatig gefortuneerden lezer\'niet moede- loos te maken. Er worden voor \'n normaal geschapen persoon die de kuur wil doorstaan tot de éreintement inkluis, geen schatten vereischt als die welke, byv. door de gravin KIS.seleff aan deze gymnastie besteed zyn. De lenden van deze dame wedyveren met haar kas in taaiheid. Men verzekert dat zy, zonder omtevallen, al de omschreven kittelingen met de niet-omschrevene daarby vele millioenen guldens lang heeft uitgehouden. Naar ik verneem speelt ze nog altyd door, doch mag zich thans, ten-gevolge eener wreede beperking van haar middelen ik heb hooren mompelen van kurateele jaarlyks slechts voor honderd-duizend roebels van lendenpyn voorzien. Zoodra deze som verkanst is, trekt ze zich op \'t een of ander kasteel terug, en zit morrend te wachten op \'n volgend jaar. »La Kissele/f\' vient de partir" beduidt te Homburg: \'t is vandaag de zooveelste. *) Toch ben ik als waarheidlievend *) Honderd-duizend roebels bedragen f 192,000. Aannemende dat onze
gravin op eiken coup een-en-dertig goudstukken plaatst, en dertig stukken van twee gulden \'n z.eer courante muntsoort aan de speel- tafel dan bedragen al haar mises tezamen driehonderd-en-zeventig gulden, welke som ze dus éénmaal verliest in elke zeven-en dertig coups. In de veronderstelling dat ze zich met zeven uren pleizier daags ver- genoegt, gedurende welken tyd ze nagenoeg vy f honderd maal zetten kan, gaan er alzoo eiken dag byna vyfduizend gulden verloren, zondat de arme vrouw telken reize na slechts veertig dagen pleizier, uitge- pleizierd heeft, \'t Spreekt vanzelf dat ik niets aftrek voor de gedwongen rust op Zon- en christelyke feestdagen. Liefderyk het beste hopende, |
|||||
|
I2Ö MILLIOENEN-STUDIEN.
geschiedschryver verplicht te erkennen dat eens iemand die z*n
horloge had geregeld naar \'t klepsydrisch verloop der Kisseleffsche roebels, zich drie minuten en eenige sekonden vergist heeft. Ze had vyf coups ongebruikt laten voorby gaan, \'n gaping in de existentie van de dame, die dan ook haar zenuwen ungeheuer angegri/fen hat. Zoo-iets zou h;iar éreinteeren! Er ligt in \'t noemen van de naam dezer gravin, volstrekt geen
indiskretie. Ieder kent die zaak, en zyzelf maakt daarvan niet het minste geheim. Men beweert zelfs dat ze niet ongevoelig is voor de onderscheiding als matadore in \'t niimmerspel bekend te staan. Daar ik haar niet persoonlyk ken, weet ik niet of ik haar ooit zag spelen, doch wel bestudeerde ik dikwyls de heldenfeiten van haar geestverwanten. Zekere andere dame van dezelfde volée, prin- ses * * * byv. die ik aanvankelyk met den naam BUDA doopte, omdat ik haar, ten onrechte, voor \'n Hongaarsche hield geeft aan Mad« kissf.leff in lenden en fortuin niets toe. Gedurende den zomer is zy te Wiesbaden, en daar altyd aan de groene tafel te vinden, \'s Winters ontwricht ze zich te Homburg, waar de speel- zaal nu, 1872, voor \'t laatst, gelyk men weet het gansche jaar door geopend is. Volgens sommige dagbladen bestaat het vooruitzicht dat soortgelyke inrichtingen eerlang in Frankryk we- der zullen worden in \'t leven geroepen. In dat geval zullen de kisskleff\'s en buda\'s haar jacht op vermoeienis en millioenen in dat land moeten voortzetten. Ik wil nu eens nagaan wat de financieele gevolgen zyn van al
de zetten die ik den nummerspeler wagen liet op één coup. Het ligt in de rede dat hy door zyn wyze van spelen, als-\'t-ware zich- zelf tegenwerkt. Wy zagen dit reeds in de zeer gegronde jeremia- den van nummer elf. Elke nieuwgeplaatste mise immers, kan be- schouwd worden als \'n weddingschap tégen den vorigen, en wie alle kansen bezette, zou, om de kans van verlies te ontwyken van de zéker verloren 2SG/37 procent spreek ik nu niet tevens alle mogelykheid op winst afsnyden. Er ligt alzoo in dat spelen op zooveel nummers te-gelyk, iets kinderachtigs, iets onnoozels, iets kisseleff en buda lezen geen Hollandsch iets idioots. Men wil winnen, maar durft niet verliezen, en 0111 de kans van verlies tegentegaan verzekert men zich zóó daartegen, dat ten-slotte het geheele doel namelyk winst verydeld wordt. Dit moge by \'t uitkomen van \'n overladen nummer soms anders schynen, op-den-duur blykt er dat men zich zeer veel moeite getroost heeft voor weinig fluctuatie, en dat men indien \'t althans behalve die lendenpyn ook op zekere kitteling van hoop en vrees is aangelegd \'n andere manier van spelen had moeten kiezen. Slotsom: num- merzetters zyn de ware spelers niet. veronderstellen we dat ze die treurige grèves ingehaald heeft, door in
de week \'n paar schoft overtewerken. Met diepe roering zien we neer op de diiehonderd-vyf-en-twintig dagen van de schrikkeljaren spreek ik niet eens die dan zoo\'n mens moet besteden in den vreese- lyken omgang met zichzelf... hul |
||||
|
HET TABLEAU. 127
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ziehier \'n opgave der mogelykheden die de veronderstelde een-
en-zestig zetten van onzen bedryvigen idioot treffen kunnen. Men houde daarby evenwel in het oog dat ik m\'n schema in zekeren zin te gunstig heb ingericht, omdat het overladen van \'n paar nummers nog altyd zekere spanning te-weeg brengt. Nog \'n wei- nig meer gelykmatige verspreiding, en \'t wordt voor den speler byna onverschillig waar \'t balletje valt. Hy zweeft dan niet tus- schen hoop en vrees, maar houdt zich goedmoedig bezig met het leveren der aan de Bank vervallende 2-\',/:)7 procent van alles wat er op de tafel komt, d. i. één mise van de zeven-en-dertig mises, of van elke zeven-en-dertig guldens, één. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
128
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
MILL10ENEN-STUDIEN.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
HET TABLEAU.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
129
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN. 9
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
] 30 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
HET TABLEAU. 131
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Efn-en-zestig gulden verlies in z&ien-en-derlig zetten. Nadat wy
de successivelyk op tafel gelegde 61 X 37 = 2257 stukken, alle kansen lieten doorloopen, komen wy alzoo tot de slotsom dat daar- van de bekende 2"20/37 procent behoorlyk zyn verloren gegaan. Wat ik bewyzen wilde. Slechts van zeer oppervlakkige beoordeelaars van buda zelf,
byv. verwacht ik de tegenwerping dat m\'n berekening onjuist is omdat de zeven-en-dertig kansen zich nooit in even zooveel coups voordoen, en er alzoo mogelykheid bestaat dat, byv. de elf, ten koste van andere nummers méér dan eens en zelfs dikwyls voor- komt, in welk geval onze tobber niet alleen de belasting van 22e/37 procent zou uitwinnen, maar nog \'n batig slot overhoudt. O zeker, indien \'n zwaar bezet nummer meer keeren uitkomt dan de norm meebrengt, is er winst. In dat geval blyft het altyd jammer die ontvangst te bezwaren met zooveel onnutte uitgaven aan de andere kansen. Doch men bedenke dat er over \'t geheel genomen even- veel kans op \'t uitkomen van een niet- of schraal-bezet nummer bestaat, en dat hierdoor het tydelyk voorheerschen van \'n voor- deelig nummer veronzydigd wordt. Tegenover de bewering dat on- ze modelspeler zou gewonnen hebben indien \'t meest-bezette num- mer méér dan z\'n beurt had gekregen, staat z\'n grooter verlies ingeval dat nummer eens geheel-en-al ware weggebleven. Het een gebeurt zoowel als \'t ander, en ook die kansen worden ten-laatst» op de oneindigheid volkomen verevend, d. i. zonder winst optele veren noch verlies te veroorzaken. Maar \'t najagen van deze ver evening kan alweer niet geschieden dan ten-koste der belasting van \'/37 op alle sommen die daartoe worden aangewend. Hoe komt het toch dat de spelers met het opbrengen van deze
belasting genoegen nemen? L\' homme est dans ses écarts . . .
Het spel is \'n écart!
L\' homme est dans ses écarts un étrange problème!
Gesteld eens, dat twee individuen of genootschappen onderling
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||
|
132
|
||||||||||
|
zoo\'n spel op zeven-en-clertig nummers beoefenend, door zekere om-
standigheden genoodzaakt waren de winst viee-verza te doen over- brengen door \'n derde persoon. Dan zou men het toch onaangenaam vinden gedurig minder te ontvangen dan op wiskunstige gronden berekend worden kon \'t juiste bedrag te-zyn, niet waar ? Niemand ook zou genoegen nemen met stukken geld waarvan die tusschen- persoon by elk transport V37 deel had afgevyld. Aan de Bank echter schynt men tegen dat leeuwendeel van den onderhandelaar geen bedenking te maken. De ontleding der oorzaken van deze grootmoedigheid behoort even-
wel onder de rubriek menskunde te-huis, en we zyn nog aan de cyfers. De stipte berekening van \'t aantal nummers dat in elke zeven-
en-dertig coups voorkomt in rechtstreeks verband met het aan- tal keeren waarin zich altyd eenigc nummers in zoo\'n groep van zetten herhalen *) zou me verder leiden dan ik nu gaan wil. Het is ook bovendien onnoodig dit optegeven met mathematische juistheid, omdat de gemiddelde norm slechts in \'n denkbare ver- rekening van oneindige mogelykheden bestaat en zich nooit inder- daad vertoont. Over dit verschil tusschen werkelykheid en wiskun- stige theorie *) wensch ik liever een-en-ander te zeggen by \'t be- handelen van de simples chances die juist door den meerderen een- voud aangenamer berekeningen toelaten. Het bepalen der kansen van \'t nummerspel is door den hoogen noemer der breuk van de kansen op eiken coup, zeer omslachtig. We zagen reeds op blz. 91, hoeveel cyfers er noodig zyn om de kans op zes achtereen- volgende nummers te bepalen. In deze omslachtigheid nu zoek ik de reden waarom vooral dames, en zeker soort van heeren die nóg slechter rekenen dan spelers op andere kansen gewoon zyn, juist het nummerspel kiezen tot terrein van hun onnaspeurlyke |
||||||||||
|
\') Zoodra een nummer verschenen is, staat de kans dat het zich her-
halen zal, tot die dat het zal gevolgd worden door \'n ander, als 1: 36, of als y37 : 36/37. Nu eens aannemende dat het tweede nummer \'n an- der is, dan verandert by den derden zet de kans op een der verschenen nummers tot al de anderen, in \'2/37 : 35/37. Gaandeweg neemt de eerste breuk toe, de ander af. Na den negentienden zet, is de kans op herha- ling van een reeds uitgekomen nummer gesteld eens dat er nog geen repetitie had plaats gehad grooter dan die op \'n nieuw nummer, en na vier- vyf- of zes-en-dertig zetten wordt de kans op herhaling van reeds uitgekomen nummers, byna tot zekerheid. Men beweei\'t dat somwylen een nummer gedurende meer dan dui-
zend coups is uitgebleven. De mogelykheid hiervan wordt door de on- evenredige frekwentie van andere nummers bewezen. Waar de een te veel ontvangt, moet de ander derven. Dit is overal zoo. Maar in de kansrekening worden zulke afwykingen later stipt verevend. Of ook dit overal zoo gaat, weet ik niet. Twyfel is geoorloofd. *) In verband met m\'n idee 500, behoef ik immers niet te zeggen
dat dit verschil slechts schynbaar is? Een volledige, juist omschrevene theorie stemt wel degelyk overeen met de werkelykheid. De zaak is maar dat we ons zoo vaak gebrekkig uitdrukken. |
||||||||||
|
ti
|
||||||||||
|
HET TABLEAU.
|
|||||||
|
\'33
|
|||||||
|
kombinatien. Men voelt zich \'t begrip over dat grillig opvolgen
der nummers ontsnappen, en put onbewust uit z\'n eigen onwetend- heid iets als hoop dat ook de goede natuur in de war wezen zal, en zich door allerlei kunstgrepen laten verschalken. Men wil, in één woord, het lot foppen. Omdat men zelf \'n slordig boekhouder is, verwacht men dit ook van den Aard der dingen, die zeker niet zal kunnen wys-worden uit zoo\'n volgezet tableau, en nu-en-dan wel eens onbedachtelyk \'n paar elfjes zal toegeven. Op die wyze verklaar ik eenigszins wat ik tot-nog-toe voorstelde als zotterny, al beweer ik niet dat deze verklaring m\'n oordeel wyzigt. Alleen voer ik als verschoonende omstandigheid aan dat we \'tzelfde verschyn- sel overal waarnemen. Zy die den onveranderlyken Aard der din- gen tot \'n persoon maken, tot \'n Wezen dat z\'n wil voor \'t kiezen heeft willekeur! zyn gedurig in de weer met pogingen om die persoon op allerlei wyzen te bedotten. Men liefkoost hem, vleit hem, streelt z\'n eigenliefde, belooft hem aangename dingen, beroept zich op bewezen dienst, op partytrekken tegen z\'n vyanden, op \'t laagstellen van eigen oordeel, om alles overlelaten aan Zyn genadige beschikking, d. i. men hoopt dat hy, geroerd door zooveel misken- ning van wetenschap, door zooveel verkrachting van eigenwaarde, nu-en-dan \'n gunstig elfje zal toegeven. Ziedaar de godsdienst! Of nu deze hazard-flikvlooiery wel heel pleizierig is voor de arme
drommels die niet op zoo\'n nummer elf hebben gezet? Maar de- zulken vleien, bidden, foppen óók . . . De mensenvriend kan gerust zyn. De REDE laat zich niet ver-
schalken. En de speelbanken ook niet. Elf en met-elf zullen juist zoo dikwyls komen als met de eischen der rechtvaardigheid en \'t belang van de aktiehouders overeenstemt. Elke tydelyke af- wyking zal hersteld worden, en zelfs in die afwykingen is zekere regel optemerken, die den denker eerbied inboezemt ziedaar de ware godsdienst! voor de majestueuze waarachtigheid van alles wat is. Ook op dien regel zelf zyn weer uitzonderingen, op haar beurt weder beheerscht door de wetten eener indrukwekken- de symmetrie. Met verbazende stiptheid zien wy het lieve twee maal twee zich uitbreiden tot \'n oneindige reeks van syllogismen, altyd geleidelyk volgende, altyd op elkaar sluitende, altyd één weg betredende, altyd uitloopend op één harmonisch geheel: eenheid, or- de, waarheid! Daar valt geen kogeltje van ivoor in eenig nummervak zonder
den wil van LOGOS die van den beginne af alle serien, alle inter- mittences geteld heeft en niet wil dat één nummer verloren ga. Hy laat z\'n kansen opgaan over vyven en zessen, openbaart zich in rechterkwadrant en linkerzy, aan hoogen en aan lagen. Hy schenkt z\'n gunst aan allen naar ieders wiskunstig bescheiden deel. Wat zich scheef voordoet, is recht. Wat onregelmatig scheen, is stipte opvolging van de wet. Logos bouwt overeenstemming uit eindelooze afwykingen, en schept uit de onderlinge vernietiging van verwarringen, één rezultante van harmonie. Al dwaalt ónze denkkracht in \'t wilde, by \'t zoeken in Afrikaan-
sche bosschen naar de oorzaak van \'n gebrekkig waargenomen feit, en al zyn de pogingen vergeefs waarmee wy trachten de eeuwen |
|||||||
|
134 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||
|
optezweren uit het verledene, om rekenschap afteleggen over \'t
een-of-ander dat ons mysterie schynt. . . niet alzoo dwaalt de rede af, zy die uit \'n keten van redenen bestaat. Zy, LOGOS, de logiek. het Zyn, de teitelyke uitdrukking der gevolgen van al wat was, en DUS van al wat is, vergist zich niet. Zy moet wel weten waar \'t kogeltje vallen zal, omdat die val \'n noodzakelyk gevolg is van alles wat voorafging. Welen? Neen. De behoefte aan weten de heerlyke onvolko-
menheid die ons prikkelt tot volmaking is, als honger, pyn, on- afgebroken ontbinding, \'n menselijke eigenschap, en tevens de voorwaarde van ons bestaan. Locos heeft geen weten noodig: hy drukt uit. Zyn slotsommen worden in feiten verkondigd. (Ideen 161 166.) En al moge er nu misschien zekere tint van weemoedige beschim-
ping onzer onkunde liggen over de grillige manier waarop ik voorgaf my in \'t zoeken der oorzaken van die zes nullen te verdiepen men heeft gezien dat ik reeds met de eerste geen raad wist ■ toch kan de rusteloosheid van zulk een onzinnig streven leiden tot iets als bemoediging. Ik hoop dat de lezer by die olifanten-historie zal hebben uitge-
roepen: zoo kan men zoo véél stellen, veronderstellen, droomen, fantazeeren . . . daar is geen eind aan! Juist: daar is geen eind aan! Er is inderdaad geen eind aan ons
niet-weten. En dat wilde ik op mijn wijs aantoonen. »Maar is \'t niet treurig, aldus overtuigd te worden dat er aan
die zucht tot weten die voorwaarde van ons bestaan dan, onze roeping, ons geluk nooit kan voldaan worden ? Zyn we daar- door niet gedoemd tot de pyn van Tantalus? Is dan niet ons ge- heel leven één teleurstelling?" Waarlyk niet. Juist andersom. De moeielykheid van \'t doorgron-
den, de onmogelykheid van doordringen tot \'n eerste oorzaak, maakt onze taak tot \'n oneindige bron van genot. Zoo\'n eerste oorzaak bestaat niet. Zeer gelukkig voor ons d. i. zeer nood- zakelyk ! werd ze altyd voorafgegaan door \'n andere eerste, door \'n allereerste, die toch op haar beurt weer, \'n zeer gehoor- zaam gevolg was van iets vroegers . . . »Wie kan-ons zeggen, wat begin is? Welke stip
Van il\'evenaar kan roemen: ik heb \'t eerst De zon gezien, by my begon de dag!" Wat is beginnen? Wat is einden! Niets! Bewegen zal altyd, wat eens bewoog. Bewegen, voortgaan niet vooruitgaan immer
Is voorwaarde en bestemming van het Zyn. Bestaan is: anders worden. Elke teiz Van \'n sekonde draagt z\'n navelmei k Als wy. Wie \'t loochent, zegge: ik had geen moeder. *)
|
||||||
|
*) Uit VORSTENSCHOOL.
|
||||||
|
HET TABLEAU.
|
135
|
||||||
|
Ach, \'t zou zoo verdrietig wezen als dit anders was! Verdrietig ?
Ja, neen ... er zou dan niets zyn . . . geen verdriet dus ook, over zooveel doodsheid. Een eerste oorzaak ware per se \'n onlogisch verschynsel. Er be-
staat geen enkele reden waarom de gevolgen zich logischer zouden gedragen dan zoo\'n ongefundeerde stammoeder. Twee maal twee zou zich al zeer spoedig veroorloven drie ot vijf te zyn, iets anders dan vier. Dit doet die lieve eerlyke stelling niet! Overal en immer loopt ze uit op \'n onomstootelyk vier van werkzaamheid, van streven, stryden. Ons niet-weten, in-verband met den lust om wèl te weten, en vooral met de behoefte aan weten, is de triumf der Mensheid. Juist daarin ligt het verschil in aanzien tusschen ons en andere organismen van de stof, dat wy geraken kunnen tot het besef van onze onkunde, en dat wy die mogen en moeten bekampen in riddertournooien van den geest. Welken prikkel zou \'t hebben, onzen inzet neerteleggen op de
vakjes van \'t groote wereld-tableau, indien we daarop speelden n coup sür? Of beter en dit bewyst alweer het niet-zyn, indien iets anders ware dan \'t is zou niet terstond dat geheele spel \'n onmogelykheid worden zoodra de kansen vooruit bekend waren ? Zou er iets te winnen vallen als ieder won? Werden niet allen onmachtig door de sterkte van iedereen ? Allen dwaas, indien wys- heid algemeen^ware ? Zouden niet allen arm zyn als rykdom het deel van allen was ? Zou niet in die gevallen de gansche maatschap- py op eenmaal stilstaan, gelyk dan aan \'t uurwerk waaraan de veer of \'t gewicht ontbrak? Neem eens de proef, lezer, met \'n huisroulètje. In alle beschaafde
landen kan men zoo \'n ding koopen. Ontsla u van dat vruchteloos zoeken van onbekende kogels in de evenmin bekende slagtanden van \'n onbekenden olifant, wees onverschillig omtrent het innemen van Konstantinopel, en zet uw mise op \'n nummer, na in den draai- schyf \'n gleuf gemaakt te hebben die \'t kogeltje dwingt altyd op dat nummer terecht te komen. Of laat het maar eens-vooral liggen op die plaats, en betaal uzelf slag op slag de winst. Zeer spoedig zult ge ondervinden hoe \'n alles-weter er van binnen uitziet, en weldra ontsnapt u de verzuchting: Sancta Morfondaria, geef me m\'n onwetendheid terug! Ik heb nog vergeten u te wyzen op de veronderstelde kas van
uw Bank, die tegen zoo\'n aanhoudend ebben niet bestand kan wezen. Doch ook zonder dit bezwaar, al stond die kas onder speciale
bescherming van \'n zestienhonderd-twee-en-zeventigschen God van Nederland *) het is den mens niet te-doen om winst alleen. Hy *) Voor den waren Nederlander vereischt deze toespeling geen verkla-
ring. Daar echter myn Vlaamsehe lezers m\'n groet! tegenwoordig \'n ander vaderland nebben, en daardoor misschien minder geschiedenis- vast zyn in de wonderbare weikingen van hun gewezen nationaal-god, worde ten hunnen behoeve hier aangeteekend dat er in genoemd jaar \'n Nederlandsch wonder geschiedde. Een verlengde ebbe preludeerde met goed succes, in-zake kustbewaking, op de torpedoos. Liberale Vlamingen, gy die \'t roomsch klerikalisme bestrydt, meent
|
|||||||
|
136 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
wil die winst veroveren met moeite. Hy wil stryd. Hy wil hersens
en lenden breken . . . Daar zyn we zoowaar weer aangeland by onze vriendinnen KIS-
SELEFF en BUDA! Nu, als onwetendheid geluk geeft, dan zyn die prinsessen zalig.
Ik ben overtuigd dat ze in den droom zelfs er niet aan denken hoe ik hier bezig ben \'n fatsoenlyk schryvers-honorarium te trekken van de miae die ik inzette op haar onnoozelheid. Uit de vruchten van haar gebroken lenden ga ik straks \'n zomerjasje koopen. Dit is op-zichzelf \'n goede zaak, maar toch spyt het me dat die
beide speelsters me daar kwamen storen in den welgemeend ernsti- gen toon dien ik \'n paar alineaas geleden aansloeg. Ook hierin weten zij niet wat ze doen. Absolvo. Met gelyke zachtmoedigheid vergeef ik den lezer dat hy \'t vreemd vond, iets als godsdienstige verrukking te ontmoeten in \'t aanroeren van spelkansen. Al maak ik geen onderscheid tusschen hoog en laag, toch herinner ik my dat zoodanig verschil in de wereld wèl wordt in acht genomen, en dat men daar gewoonlyk z\'n emfase bewaart voor van-den-dag-kwes- tien, kerk, tragédie, aanbevelingen van Kamer-kandidaten, enz. My bleef \'t altyd moeilyk, m\'n aandoeningen zoo nauwkeurig te schif- ten. De »Heer" blaas\'t in myn gemoed waar hy wil, en soms blaast-i in \'t geheel niet. Maar juist om die reden mag ik \'t geringste briesje niet versmaden: misschien is \'t morgen bladstil. En daarom ook preekte ik zoo innig geen scherts, ik verzeker het u! toen ik aan \'t overpeinzen raakte van het schoone der feitelyke waarheid. Opgetogenheid by \'t behandelen van zoo triviale zaken als ha-
zardspel, by zaken zoo dor als nummers en kansen, moge vreemd schynen, ik verbind my de pen niet neerteleggen voor ik my over die aandoening zal hebben verantwoord. De alles beheerschende rede openbaart zich gelyk overal! op eerbiedwaardige wyze in de waarschynlykheidsrekening. |
|||||||
|
toch niet dat de Protestanten, enz. Ik kan m\'n waarschuwing zonder
scha afbreken door \'n verwyzing naar idee 434. |
|||||||
|
SIMPLE CHANCE!
|
|||||
|
De lezer ontsnapt daar aan \'n groot gevaar, en ik wensch hem
van-harte geluk. Ik stond in verzoeking dit hoofdstuk te beginnen met den haatnerschen aanloop: wees gegroet, enkelvoudige kans! Schoon en beminnelyk zyt gy onder alle kansen die de groene ta- fel omgorden! Wees gegroet met uw serien en intermittences, met uw tweeslagen en coupa do Irois! Wees gegroet . . . Nu, men kan voorloopig gerust zyn. De lezer ziet dat ik hem
voor-als-nog de moeielyke taak uitwin, in verrukking te geraken over \'n onderwerp dat hem al te eenvoudig toeschynt. Ik verwacht nu dat hy uit dankbaarheid zes vakken op het tableau zal hebben opgemerkt en wel de grootsten waarvan ik nog niets gezegd heb. Ze munten boven alle andere deelen der spelteekening uit in de heerlyke hoedanigheid van receptiviteit. Men kan er veel geld op zetten. En dit geschiedt dan ook. Het zyn de deftige simples chances,
de eenvoudigste voorstellingen van winst of verlies. De winnende mise a ontvangt o. Als o verliest, is er \'n a verloren. Op die vak- ken wordt de stryd gevoerd tusschen niet-zyn of dubbel-zyn, tusschen objektief en subjektief, tusschen plus en minus, tusschen ja en neen. Hier geen voorbedachtelyk ingewikkelde tegenstelling van \'t aantal |
|||||
|
138 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
kansen tegen \'t bedrag der mogelyke winst. Hier geen finesses om
\'t doorgaand verschil tusschen zes-en-dertig en zeven-en-dertig weg- tegoochelen. Hier is eenvoud de naam duidt het aan: de chance is simple. Achttien roode nummers verkondigen de zegepraal van rouge.
Achttien zwarte roepen la noire tot imperator uit. *) De cyfers van negentien tot zes en-dertig behooren met hun achttienen tot passé. Wat beneden negentien is, heet manque. Ook de onëvenen ■ de godenbehagende nummers hebben
hun vakje. En de evenen! Ach, niets is volmaakt! Met innige genoegdoening zie ik terug
op de ingetogenheid waarmee ik dit hoofdstuk begon. Hoe beschaamd zou ik staan als ik me had overgegeven aan \'n al te hartelyk ver- welkomen van de simple chance, ik die nu genoodzaakt ben te er- kennen dat ook zy, de eenvoudige, de oprechte, de onopgesmukte, mank gaat aan \'n euvel dat maar al te zeer. . . De heele inkleeding van dit hoofdstuk, had bepaald geen ander
doel dan neer te gaan komen op het feit om \'t fraaie maar al te \'n plaatsje te gaan bezorgen, omdat die uitdrukking zoo bepaald mode is gaan worden dat ik onlangs iemand bepaald hoorde verzekeren dat z\'n mama maar al te waar.. .was gaan herstellen van haar laatste ziekte. Misschien is \'t onnoozel van me die inwoekerende hebbelykheid
\'n paar ezelsooren optezetten, daar \'t z\'n voordeel hebben kan door zulke stopwoorden op edelmoedige wyze herinnerd te worden aan de onwaarde der denkbeelden waarmee ze getoond zyn, of... die ze vervangen. Men houde my in dat geval m\'n misslag ten-goede. Ik was wat driftig na \'t lezen van . . . van . . . Dat doet er niet toe. \'t Is \'n feit dat de producent van stop-
woorden zoowel den verbruiker bedriegt, als deloyale konkurentie pleegt ten-opzichte van anderen, die zich . . . éreinteeren om by be- nadering \'t juiste woord te vinden voor hun indrukken, \'t Is dief- stal, my de woorden aftenemen die ik noodig heb om exakt te zyn, en ze te bederven door misbruik. Van de tien hedendaagsche jongelieden is er ternauwer-nood één die, nog weet wat het woord »bepalen" beteekent, en borger\'s schoone regel: En \'t vorst\'lyk regtsgebied bepaalt!
is tot onzin geworden. De afschaffing van \'t courantenzegel \'n
gewenschte zaak overigens heeft er geen goed aan gedaan. Overal dringt de schryfwys door van «onzen eigen korrespondent" in \'t gehucht X, waar misschien iemand byna \'t ongeluk zou gehad hebben, verdronken te zyn, als-i \'t «ongeluk" had gehad in \'t water te val- *) Volgens één boekje dat voor me ligt het bevat \'n système in-
faühbte natuurlyk, en is voor \'n paar groschen te koop zyn te Homburg, de nummers 1, 3, 5, 7, 9, 12, 14, 16, 18, 19, 21, 23, 25, 27, 30. 32, 34 en 36 rood, de anderen zwart. Ik ineen dat dit te Wiesbaden eenigszins anders verdeeld is. Ook geloof ik dat hier de nummers \'n andere plaats innemen op de draaischyf. Dit doet niet ter-zake, myn teekening is naar \'t Homburger boekje. |
|||||
|
SIMPLE CHANCE! 139
|
|||||
|
len. Laat ons hopen dat er altyd \'n sheer" in de buurt zou ge-
weest zyn: »die zich gekleed te-water begaf." Ik wou dat al die schryvertjes, met of zonder kleeren dan, in de nattigheid lagen. . . neen, zy niet! Maar de deftigen, de ernstigen, de lilt. hum. etc. professores die zich niet schamen zulk geschryf natebootsen, en daarop \'t vcrraderlyk zegel te zetten van hun officieele waardigheid. Nederlanders, voor zoover de stevigheid van uw bestaan als onaf- hankelyk volk gekenschetst wordt door uw taal van school- meestery spreek ik niet! door de wyze waarop ge meent denk- beelden te mogen inkleeden, zeg ik u dat ge alle tegenwoordige en toekomstige Bismarcken \'t werk uit de hand neemt. Er is geen ziel in uw geschryf. En de lezer raakt aan stoplappen zoo gewoon, dat-i te traag
wordt om . . . om . . . Om nategaan, byv. wat de simple chance te maken heeft met de
niet gebeurde »ongelukken" van dien man te X. Wel, \'t is om u te zeggen dat ook de enkelvoudige kansen
achttien tegen achttien \'t «ongeluk" hebben nu-en-dan in\'t water te vallen. Daar is \'n zeven-en-dertiyste die de zes-en-dertig anderen van tyd tot tyd meedogenloos «geheel gekleed" daarin dompelt. Mocht ik liegen ... ik zei dat het niet waar was. Mocht ik hui-
chelen ... ik wendde iets anders voor. Mocht ik valsch getuigenis geven ... nu ja, dan werd ik moderne dominee en zette m\'n ge- moed, h cheval op God en wetenschap tegelyk. Maar nu eenmaal geen dominee zynde, moet ik erkennen dat
ook de eerwaardige simple chance \'n vlekjen op haar karakter heeft. Wel zondigt ze niet zoo grof tegen \'t evenwicht als al die andere kansen, doch \'t is helaas maar al te waar. . . Daar is \'t alweer! De lezer zal me, hoop ik, gaan dank wyten
voor \'t feit dat ik ga schryven naar z\'n smaak, zooals ik die ga meenen optemerken op de modeplaten van den dag. Hy bedenke dat ik me maar al te zeer toeleg op de kunst hem te gaan beha- gen, op-straffe van daardoor maar al te zeer te gaan afleeren hoe iemand die inderdaad iets te zeggen heeft zich van stopwoorden onthoudt. Nu, maar al-te, of niet al-te, waar is het, dat er \'n zeven-en-
dertigste kans bestaat: de zéro. Laaghartige zéro! Dubbelnatuur, onnatuur, hermafrodiet, jusle-
milieu, niemendal! Ge zyt niet rood, niet zwart! Welke kleur draagt ge dan,
vreugdbederver, winstdief, verlieskweeker, systeemplaag, colonne- termiet ? Ge zyt niet passé, niet manque, niet pair, niet impair. Ge zyt
vervloekt. Gy zyt \'n satan, \'n heele . . . neen, \'n halve, en dus zelfs als duivel niet volmaakt. Want, in afwyking van z\'n vroegere meer radikale bestemming,
toen de zéro alle op de simples chances gezette mises aan de Bank deed vervallen *) heelt de menslievende direktie ze wist weer ") Dit is onjuist gezegd. Vroeger waren er op de roulet en by
sommige speelbanken is dit, naar ik verneem, nog \'t geval twee |
|||||
|
140 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
wat ze deed! die vernietigende werking van de nul gehalveerd.
Wanneer de zéro uitkomt, beslist de daarop volgende zet of men verliest dan wel: niet-wint. En de verdrietige onzekerheid tusschen deze beide kansen kan men afkoopen voor de helft der mise, in spelerstaal: partageeren. Dit «partageeren" is, eenmaal de halve werking van den zéro
aangenomen zynde, korrekt, daar de door \'n nul getroffen inzet juist tot op de helft der waarde herleid is. Aanvankelyk zag ik dit anders in, omdat het blootstellen van \'n geldsom die niet winnen kan aan \'t gevaar der belasting welke voor de kans op winst be- taald wordt, me nadeelig voorkwam. Door \'n mogelyken tweeden zéro immers, zou de mise teruggebracht zyn tot een vierde-deel, omdat er twee gunstige coups vereischt worden = 1/4 kans, om haar tot \'n achtste der waarde, enz. Deze beschouwingen zyn wel waar, doch onjuist. De mise wordt inderdaad door de nul tot de helft gereduceerd, en de Bank veronderstelt dat die heltt door den speler op den volgenden coup gezet is. Ze laat de haar behoorende helft daarby staan om daarmee, als die coup den speler gunstig is, haar verlies te betalen. De helft eener en prison geplaatste mise, deelt dus eenvoudig in de algemeene kans van alle zetten op de simples chances. Het spreekt overigens vanzelf dat de speler \'t recht heeft de plaats te kiezen waar z\'n geld de hechtenis ondergaat. Hy mag \'t van rood op zwart, van zwart op manque, van passé op pair schuiven, enz. De slotsom is dat éénmaal in de zeven-en-dertig coups, de helft
der inzetten op enkelvoudige kansen, aan de Bank vervalt, d. i. \'741 °f l i3ki procent van alles wat op de simples chances gezet wordt. *) In-weerwil van \'t groot verschil tusschen deze belasting, en die
zéroos, waarvan de ééne voor zwart, even en passé gold, de ander
voor het tegenovergestelde. Hierdoor werd de kans op \'t nummerspel ten voordeele van de bank = 10 : 9, en veel nadeeliger alzoo voor den speler, dan thans, nu ze 69 : 18 staat. Op de simples chances werkten die nullen in \'t schoonste geval: behoudend, di. i. men verloor niet als de goede uitkwam. De ander militeerde natuurlyk voor de Bank. Die dubbele nul maakte het spel op de simples chances juist even na- deelig voor den speler als thans de enkele zéro op de nummers werkt. Tegen achttien winnende zetten, gingen er negentien verloren. *) Uit de couranten heb ik vernomen dat men te Homburg gedu-
rende eenigen tyd de werking van den zéro op de simples chances, tot een-vierde verlaagd heeft. Hoe men \'t inlichtte om dit doel te bereiken weet ik niet, doch \'t kwam neer op m\'n belasting van (/148 = 25/37 procent van alles wat in groote vakken gezet werd. Het verwonderd me dat dit wéér veranderd is, daar de Bank naar myn inzien geen schade kan geleden hebben by die edelmoedigheid. Misschien ligt er zekere fynheid in \'t herstellen van de vorige bepaling, om niet op \'t denkbeeld te brengen dat zy des-noods de zéro wel geheel en al missen kan. De grondslag van haar winst ligt op \'n heel ander terrein, en zoo- dra dit aan ieder duidelyk werd, zou \'t met de gansche inrichting ge- daan zyn. Men wil de Schlungelhansen niet te wys maken. Lieve hemel, dat gevaar is nog zoo groot niet. |
|||||
|
SIMPLE CHANCE! 141
|
|||||||
|
welke op nummerzetten geheven wordt, worden deze groote vak-
ken op de roulet niet zeer druk bespeeld. De ware speler die \'t zetten op nummers versmaadt «omdat men hun loop niet be- rekenen kan" hoort men dikwyls zeggen zoekt z\'n simple chanse op \'n andere tafel, in \'n ander spel, in de trente-el-quarante. Dit spel staat tot de roulet als \'n frak tot \'n boezelaar, als \'n heer tot \'n burgerjuffer, als \'n beursman tot \'n huishoudster. Geen gravin- nen of prinsessen zyn in-staat de minachting te wyzigen die \'n rechtgeaard simple-chance-spe\\er voor dat »domme wedden op \'n ivoren balletje" bezielt. Straks zullen wy eenigszins kunnen beoor- deelen of deze minachting gegrond is, en zoo ja, of ze hèm fraai staat, hem den frak- en beursman, den ernstigen »spekulant." Als zoodanig namelyk beschouwt zich de ware speler. Het trente-et-quarante, is \'n spel, schitterend van eenvoud. Niet
alleen heeft men hier slechts de keus tusschen twee kansen rood of zwart maar ook het toepassen der weddenschap daarop is maar op twee manieren mogelyk. Men zet z\'n geld op rouge of op noir dan wel op couleur of inverse. Dit is alles. Het plaatsen van \'n mise op de lyn die zwart of rood van couleur of inverse scheidt, heeft geen andere beteekenis dan dat men de beide helften van z\'n geld op ieder der naastliggende kansen plaatst. *) De zaak wordt er niet ingewikkelder door. Ziehier het tableau. |
|||||||
|
\') Dit is iets minder onzinnig dan \'t spelen a cheval op twee num-
mers. Wie dit laatste doet, wedt op minstens één onmogelykheid,[daai- |
|||||||
|
142 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
De door my met R en N gemerkte vakken stellen rood en zwart
voor. De letters I en C beduiden de onderling wedyverende kansen op inverse en couleur. De gestipte lynen beteekenen de plek waar de mises en prison geplaatst worden die ten-gevolge van \'n refait iets als tegenhanger van den zéro op de roulet de beslissing over haar lot van \'n volgenden zet moeten afwachten, d. i. of ze niet-winnen dan wel verloren zyn. Kans op winst hebben ze na zoo\'n refait niet. De wyze waarop de uitslag der coups wordt bepaald, is als volgt:
Een der croupiers heeft \'n pak van zes spellen kaarten voor zich
liggen. Deze worden ten-aanschouwe der galerie dooreengemengd, waarna door een der leden van \'t publiek, daartoe uitgenoodigd, de coupe gedaan of «afgenomen" wordt, zoodat die 6X 52 = 312 kaarten geplaatst zyn in \'n volgorde die aan niemand kan bekend zyn. \'t Spreekt vanzelf dat ik hier \'n uitzondering maak voor clair-
voyante somnambules. Toch zy \'t me by deze gelegenheid vergund die dames plechtig aantebevelen in de algemeene bewondering. Elk ander dan zy, \'t vermogen bezittende met de oogen van den geest acht, tien of twaalf centimeters karton te doorboren, zou waar- schynlyk die gaaf misbruiken om alle banken van de wereld te doen springen, d. i. uitteroeien. De moraliteit... weg daarmee! We spreken nu van geld alleen, en daarom zeg ik dat aan elke helderziende die niet schatryk is er zyn er zoo! \'n plaats onder de engelen toekomt. Toen Göthe verzekerde dat nur Lumpen bescheiden waren, heeft-i de clairvoyantes over \'t hoofd gezien. Dit begryp ik met myn clairvoyance. Maar . . . Publiek en helderzien zyn twee verschillende zaken.
Men ziet nu eenmaal niet door die met den rug naarboven gekeerde kaarten heen en weet niet hoe ze op elkaar volgen. Mocht misschien \'n onïngewyde hier denken aan de mogelykheid van valsch spel, dan antwoord ik hierop voorloopig dat hy blyk geeft... \'n onïngewy- de te zyn. Hy oordeelt naar de indrukken van de profane wereld diehy misschien kent . . . maar de speelbanken kent hy niet. Valsheid is overal elders mogelyk, denkbaar, waarschynlyk misschien, maar de Bank is \'n tempel van integriteit. Nergens ter-wereld vertoont zich wat ik nu gemakshalve lotsbeschikking noem, zoo zuiver, zoo ongeschonden of wil men liever: zoo ongekorrigeerd als aan publieke speeltafels. Indien de goede trouw met schimp en smaad uit de harten der mensen ware verdreven, de stumpert zou am grünen Tisch te Homburg en Wiesbaden haar laatste, maar zekere, toevlucht vinden. Ze wordt daar als nergens elders geacht, geëerd, |
|||||||
|
\'t veiscliynen van een nummer alle anderen uitsluit. By den a-cheval-
zet op de trente-et-quaranle kan men beide helften van z\'n mise win- nen, omdat rood en zwart niet met couleur en inverse konkuireeren. Deze kansen zyn onafhankelyk van elkander. Dit belet evenwel niet dat ook zulke wyze van spelen de kans op
verlies verhoogt, omdat de helft van de coups niet geldt, waardoor de speler grooter bedrag aan de belasting blootstelt dan z\'n uitzicht op winst waard is, of liever dan hy daarvoor volstrekt storten moet. |
|||||||
|
SIMPLE CHANCE !
|
||||||||
|
143
|
||||||||
|
ontzien, geëerbiedigd, gehoorzaamd. En dit moet wel! Ze heeft daar
rang van twee maal twee. Ze is daar \'n tyrannieke majestueuze noodzakèlykheid. Schelmen, dieven, spekulanten, aktie-opdringers, staatsleening-uitschryvers ... zet \'n speelbank op, en wordt eer- lyk! \') Gelykvloers weer:
De croupier neemt van die kaarten \'n pakjen in de hand, en
keert een-voor-een \'n kaart om, die hy voor zich op de tafel legt. Hy telt de points, waarby de aas voor één gerekend wordt en de beelden voor tien. Zoodra de rei kaarten meer dan dertig punten bevat, begint hy \'n tweede rei te leggen, waarvan de points op gelyke wys geteld worden. Indien de eerste rei het laagste point heeft, wint de zwarte kleur. In \'t omgekeerd geval, rood. De be- slissing tusschen couleur en inverse hangt af van de kleur der eerst gekeerde kaart in-verband met den uitslag van de points. Indien rood wint en de eerste kaart van den coup diezelfde kleur draagt, telt de slag voor couleur. Inverse beduidt het omgekeerde. Het aan- tal punten der beide reien wordt slechts naar de eenheden boven de dertig genoemd: un, deus, trois, enz. tot neuf toe. Veertig, het maximum, heet quarante. Indien het aantal punten der beide reien gelyk is met uitzondering van de refait is de coup nul. Er is dan niets geschied, en ieder kan over z\'n inzet beschikken. Daar de zes spellen kaarten tezamen 2040 points bevatten, zyn
ze gewoonlyk in 25, 26, 27 of 28 coups uitgeput. Deze groep heet taille. Na \'t afloopen van \'n taille worden de kaarten op-nieuw ge- mengd en door dezen of genen uit de galerie het Publiek - gecoupeerd. Als refait werd oorspronkelyk gerekend: het samentreffen van
un en un. Tegelykertyd met het halveren van den zéro op de rou- |
||||||||
|
\') Noot van 187-2. Het zwendelaartje tiiiers heeft, naar ik uit de
couranten verneem, zich ten sterkste tegen de weder-invoering der speelbanken in Frankryk verklaard. Dit is geheel in z\'n rol, en stemt volkomen overeen met z\'n tegenwerking der gratuite aflossing van de oorlogsschuld, waarop door zooveel welmeenende patriotten was aange- drongen. Valsche spelers houden meer van staalsleeningen mei premien, zeer voordeelig voor wie zelf kaarten uitzoekt en rangschikt. Het be- hoeft" immers geen betoog dat thiers den nieuwen emprunt kan laten ryzen en dalen naar verkiezing ? Et la pauvre France de payer! Dat de jongste Fransche Leening zoo «goed geslaagd" is noem ik
\'n treurig verschynsel. \'t Bewyst namelyk: dat het slecht geschapen staat met produktieve industrie.
dat de voorwaarden waarop ze werd uitgeschreven, onéreux zyn
voor Frankryk, en alzoo onbeschaiimd-voordeelig voor dien THIERS en konsorten. Zy weten zoo goed als iemand dat die Leening nooit zal worden afgelost, omdat het geheele stelsel van Staatskrediet op \'t in- vallen staat. Doch dit is voor die heeren de vraag niet. Lang vóór de krisis die heel Europa dreigt, hebben zy hun papieren met eigenge- maakte agio van de hand gezet. Tegen den tyd der algemeene Euro- pesche Staatsbankroeten die toch eens komen moet! dragen de kleine renteniertjes den last. Alzoo: leven de eerlyke Speelbanken! |
||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
144
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
let, is ook deze belasting met de helft verminderd. Slechts wanneer
de laatste kaart zwart is, wordt dat un en un als van werking beschouwd. Laat ons zien hoeveel dit bedraagt. Ik geef de nu volgende berekening niet als wiskunstig juist. Het
nagaan der mogelykheden waarop die 312 kaarten op elkaar kun- nen volgen, en op hoeveel wyzen alzoo de daardoor voorgestelde 2040 punten kunnen verdeeld zyn, zou me verder leiden dan noo- dig is. Voor \'t tegenwoordig doel is \'t voldoende my te bepalen tot de beschouwing der laatste kaart van elke rei, en van den in- vloed dien zé op het sluiten daarvan uitoefent. Die laatste kaart wordt:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
De kans dat \'n rei met \'n kaart van tien punten sluit, is alzoo
hooger dan dat ze met een der andere kaarten eindigt, die ove- rigens met elkander gelyk in kans schynen te staan. Ook dit is evenwel zoo niet. De aas kan alleen de reien sluiten
die reeds dertig punten bedroegen. De twee maakt slechts \'n eind aan de rei als er negen-en-twintig of dertig punten op de tafel lagen. De drie heeft acht-en-twintig, neg en-en-twintig of dertig noo- dig voor ze als slotkaart dienen kan. De tien maakt \'n eind aan elke rei die voor \'t neerleggen der laatste kaart meer dan twintig punten bedroeg. Hieruit vloeit voort dat de hoogste slotkaarten het meest kans hebben \'n laag point voorttebrengen, anders ge- zegd: dat de kans van het point in verhouding staat tot de fre- kwentie der kaarten die \'n rei kunnen sluiten. Stellen wy dat ééne rei die op dertig stond, werd gesloten door
\'n aas. Daar nu \'n twee het dubbel getal der reien sluiten kan door \'t point op een-en-dertig of twee-en-dertig te brengen, brengt deze slotkaart twee kansen voor un, tegen slechts ééne op deux mede. Aldus voortredeneerende komen we tot het volgend rezultaat: un is mogelyk by alle slotkaarten, en komt dus voor..........................13 maal
deux, mogelyk by alle slotk. min één........12 »
trois, » » » » » twee.......11 »
quatre, » » » » » drie........10 »
cinq, » » » » » vier........ 9 »
six, » i> » » » vyf........ 8 »
sept, » » » » » zes......... 7 »
huit, » » » » » zeven....... 6 »
neuf, » » » » » acht........ 5 »
guarante, alleen mogelyk by \'n slotkaart van tien
punten....................... 1 »
aantal mogelykheden der slotkaarten.........82.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
SIMPLE CHANCE! 145
De frekwentie van un wordt alzoo uitgedrukt door de breuk
13/»2 , en de kans op twee un\'s achter elkaar met \'3"\'S;2 = 16!\'/i!-24- Daar nu de refait slechts geldt als de laatste kaart rood is, be- draagt de doorgaande belasting op alle sommen die men op de trente-el-quaranle-takl neerlegt, ,69/i 34411, of nagenoeg 11/4 procent hetwelk met den cyns op de simples chanccs der roulet geen noe- menswaardig verschil maakt. Daar betaalt men 1/T4, en hier llllt van z\'n geld. |
|||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN IO
|
|||||
|
SYSTEMEN.
|
|||||
|
De belasting of het administratieloon alzoo dat er dooreengenomen,
wordt geheven van al het geld dat er op de trente et quarante gezet wordt, is 1*/4 procent. Wat beweegt het publiek dien cyns te betalen? De weelde van de salons trekt \'n speler niet aan. De schoone wandelingen in den omtrek zyn hem onverschillig. De mu- ziekuitvoeringen, twee keeren daags, laten hem koud. De jacht die de Kurhaus-administratie ten-behoeve der bezoekers gepacht heeft, is z\'n zaak niet. Doch al ware dit anders, wat beweegt nem \'t zyne bytedragen tot de bekostiging van dit alles om nu nog niet te spreken van de hoofdzaak: de dividenden! daar niets hem nood- zaakt zyn aandeel in de uitgaven van de Bank te betalen ? De tou- rist immers die niet speelt, geniet kosteloos alles wat de badplaats oplevert. Het is dus hier wel \'n zeer eigenaardig verschynsel, zonder den minsten dwang groote sommen te zien by-een brengen ten-be- hoeve van anderen die zich aan die kontributie weten te onttrek- |
|||||
|
SYSTEMEN.
|
|||||||
|
147
|
|||||||
|
"ken. Ieder toch meet dat er van al \'t geld dat op de groene tatel
wordt neergelegd, \'n zeker gedeelte aan de Bank vervalt. Welke reden heeft nu de speler om te meenen dat zyn inzet aan die al- gemeene wet zou onttrokken zyn ? Men betaalt de fatale 1 \'/4 pro- cent slechts inzooverre voor z\'n vermaak, als er kans op winst be- staat. De meest verblinde speler immers zou genezen zyn van z\'n neiging, zoodra het uitgemaakt ware dat steeds de kleur uitkwam waarop hy niet gezet had? En meer nog. Het vermaak zou zelfs ophouden indien men zich niet voorstelde meer kans op winst te hebben dan op verlies. Niemand zou zich vermaken door om-en-om gelyke som te verliezen en te winnen, en alzoo op dezelfde hoogte te blyven. De prikkel ligt niet in \'t spel zelf maar in den stryd tegen het lot, en die stryd zou weinig aantrekkelyks opleveren als men zich niet de overwinning voorspiegelde. Ieder die \'n geldstuk neerlegt, moet meenen dat de kans grooter is het door winst ver- dubbeld dan door verlies verloren te zien. Waarop grondt zich die hoop?
Op \'t een of ander systeem.
Ieder weet wel dat alle spelers lezaamgenomen verliezen, doch
dringt zich op dat juist hy \'t middel gevonden heeft heenteslippen door de mazen van \'t net dat de Bank met logische onbarmhartig- heid ophaalt. Systemen dus! De beschouwing van die systemen levert stof tot zonderlinge op-
merkingen. De lezer die de speelwereld niet kent, en door de vorige hoofdstukken eenigszins op exakte cyferverhoudingen is voorbereid, zal verbaasd staan als ik hem verzeker dat cyfers in verreweg de meeste systemen maar \'n zeer ondergeschikte rol spelen. Hier, gelyk elders, nemen duizenderlei morfondarien \'n onbescheiden plaats in. Rekenen, eenvoudig rekenen, is by de meeste spelers byzaak. Men is daartoe te dom, te onontwikkeld of ... te traag. Het gehoor- geven aan \'n droom, het letten op voorteekenen, het steunen op \'n gebed, op zekere verstandhouding met de H. Maagd, op de kracht van \'n reliek ... dit alles kost minder inspanning dan \'t logisch voortredeneeren op den onwrikbaren grondslag myner gnoompjes, dat 2 X 2 = 4 is. Hebben wy, lettende op heel andere zaken dan \'t onnoozel spel,
het recht ons hierover te verwonderen ? Waarschynlyk niet. En ook zonder nu juist te doelen op de ziekelykheid die Bygeloof heet zoolang ze individueel is, en «Geloof" genoemd wordt zoodra ze door wat aanhang en \'n plaatsjen op \'t budget wordt gestempeld tot iets officieels, is \'t zeer opmerkelyk hoe mannen die op \'n hoog wetenschappelyk standpunt behoorden te staan, zich schuldig ma- ken aan even groote verstandskettery als de onnoozelste speler. Men verhaalde my onlangs dat \'n oude dame zich de gunstige nummers van de roulet liet aanwyzen door \'n . .. kruisspin. Dom! Maar wat te zeggen van EDGAR QUINET, \'n Hoogleeraar in de na- tuurlyke wysbegeerte, die in z\'n Traite des Probabilités z\'n heul zoekt in empirische proeven ? Om eenig inzicht te verkrygen in de frekwentie en uitgebreidheid der serien by simple chance, liet die geleerde \'n vaas vullen met \'n aantal balletjes van tweeërlei kleur, en meende iets verkondigd te hebben toen-i den uitslag meedeelde |
|||||||
|
I48 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
over de volgorde van \'n paarhonderd coups zooals die door \'t suc-
cessivelyk uithalen der kogeltjes werd aangewezen. Zeer veel hoo- ger in denkkracht dan die dame met haar kruisspin staat alzoo professor QUINET niet ") en met het oog op \'t standpunt dat hy behoorde intenemen, stel ik hem zelfs daar beneden. Ik veront- schuldig nog eer dat men eenmaal het denkvermogen als door bygeloof verzwakt aannemende «onder opzien tot hooger invloed" verband zoekt tusschen de beweging van \'n insekt en de nummers die morgen zullen voorheerschen op de roulet, dan dat iemand van wetenschappelyke ontwikkeling behoefte voelt aan empirie in zaken die toch zoo gemakkelyk a priori kunnen worden vastge- steld. De zeer eenvoudige theorie omtrent die serien zullen we straks onder de oogen krygen. Ze spelen in de spekulatien op de simpie chance \'n groote rol. En dit spreekt vanzelf. Indien men er, byv. op rekenen kon dat zekere kleur slechts vier keeren achter elk- ander zou uitkomen, behoefde men slechts successivelyk i, 2, 4, 8, 16 eenheden daarte\'gen te zetten, om altyd door, minstens één keer in de vyf coups \'n eenheid te winnen. «Welnu, zegt de optimist, op z\'n ergst geef ik vyf zetten toe aan de
kwade kans, en win m\'n eenheid met \'n mise van 32 op den zesden." Zeer wel. Maar als ook die zesde zet tegenslaat ?
«Dan waag ik 64 op den zevenden."
En als die zevende hardnekkig weigert u al de vorige misespZus
één terug te geven? «Dit zou vreemd zyn! Maar als \'t geschiedde.. . dan, ja dan zou
ik toch met gerustheid 128 eenheden wagen." ") Noot van 1872. Ik beveel hem dus ten-zeerste aan in de attentie
van Kamerleden, debattisten en hoofdartikelschryvers. Ter afwisseling, na \'t uitputten der wyshedens van stuart mill en andere vreemde grootheden die in de mode zyn, is \'n wel te-pas gebracht: »edgar quinet zegt" niet te versmaden als vulsel, elfektfraze of voorbereiding tot neus- snuiten en suikerwater. Het kleedt heel aardig. Men make uit uitvallen als deze nu juist niet op, dat ik byv. stuart
miia laag stel. Ik ken den man niet, en ben wel genoodzaakt in deze onkunde te volharden, omdat de taak die steeds te wachten ligt op be- arbeiding door m\'n eigen denkvermogen, me lust noch tyd overlaat om school te gaan by \'n vreemde celebriteit . . . celeher gewoonlyk alleen omdat ie vreemd is. Ik ben dan ook zoo vry daaraan niet de minste behoefte te voelen, en wensch stuaut mill en konsorten van- harte toe dat ze myn denkbeelden zoo goed kunnen missen als ik tot- nog-toe de hunne. «Güthe zegt . . . mac aulay beweert . . . prescott verzekert . . .
PAULUS betuigt . . . HABAKUK . . .
Ja, wat zegt habakuk?
Ik weet het waarachtig niet. In-plaats daarvan echter weet ik wat
CAMBronne ... zou gezegd hebben, en met den oncitablen uitroep van dezen dapperen generaal, besluit ik dit nootje. Ach, lezer, doe toch de N. Rott. Courant en veel andere publieke-opinieleiders \'n plezier en sla \'t over! Waarachtig, zulke opmerkingen zijn lastig toor hoofdartikelschryvers en kamerspeeehers I Waar bleven de armen van. geeste zonder hun stuart mill\'s, e. d? |
|||||
|
149
|
|||||||
|
SYSTEMEN.
|
|||||||
|
Aldus redeneert de speler van martingales, die eigenlyk juist
daardoor blyk geeft geen speler te zyn. In de oogen van den wa- ren habituê maakt hy zich schuldig aan de fout de courir après son argent. Deze vage uitdrukking beduidt: het hoog zetten om vorige verliezen te dekken. »De martingalist waagt veel om weinig te winnen. Men behoort integendeel weinig te wagen met de kans om véél te winnen. Il faut jouer avec V\'argent de la Banque." Zoo luiden de praatjes waarmee de ware speler zyn methode meent te kwalificeeren. Instede van te verhoogen na verlies, laat hy z\'n inzet staan als die gewonnen heeft en dus verdubbeld is. Deze manier heet paroli. Juist omgekeerd als by den spekulant op martingales, die by eiken winnenden zet één eenheid profiteert met de fatale kans eindelyk al de gewonnen eenheden op éénmaal te verliezen, hoopt de parolist ééns door \'n lange serie die de winst hoog doet oploopen, al de uitgeschoten eenheden met voordeel terugtekrygen. Het spreekt vanzelf dat het voor den speler van belang wezen
zou met juistheid te weten door welke wet die serien worden be- heerscht. Dit zou voor den martingalist niet noodig zyn indien hy over oneindig kapitaal te beschikken had, en tevens niet gebonden ware aan het door de Bank vastgesteld maximum. Beginnende met het minimum der mise, d. i. twee gulden *) zou hy, zeker wetende dat hy ten-laatste toch ééns winnen moet, kunnen voortgaan met verdubbelen. Daar nu evenwel z\'n kapitaal niet oneindig en ook het bedrag van \'n zet door het reglement begrensd is, moet hy weten of er kans bestaat dat de telkens noodige winnende zet altyd binnen die grenzen vallen zal ? Dewyl nu \'t maximum van de mise op vierduizend gulden is bepaald, en de dertiende term van de ge- ometrische reeks der verdubbelde zetten reeds meer dan achtduizend bedraagt, moet hy zich de vraag voorleggen of hy zeker is nooit meer dan twaalt keeren achter elkaar te verliezen? * *) *) Namelyk op de trente-et-guaranle. Het minimum op de roulette
is lager. Doch ik verneem Jat dit soms verandert. * *) Te Homburg schynt het maximum op 12000 franken bepaald.
Dit geeft den martingalist slechts gelegenheid om z\'n geometrische op- klimming één term verder voorttezetten, en verandert dus niets aan de slotsom van m\'n redeneering. En zelfs by nóg hooger maximum blyft de konklusie \'tzelfde. Hoe weinig vrees deze manier van spelen de Bank inboezemt, blyke uit het volgend berichtje dat ik dezer dagen in den Rheinischen Kurier vond: Homburg, 12 Sept. 1872. Seit einigen Tagen halt hier ein schon
seit mehreren Jahren dahier bekannter g rosser Spieier Namens V. Buceja von Malta, die Bank sotvie das ganze Badepublikum in gros- ser Spannung. Bei seiner Ankunft legte er sofort eine halbe Million in Tausend-Francs-Billets vor sich auf den Spieltisch hin und ver- folgte sein hohes Spiel mit so anhaltendem Olücke, dass er bisjetzt bereits über 400.000 Frcs. gewonnen hul. Doch geht das die allgemeine Aufmerksamkeit fesselnde Spiel unausgesetzt in hohen Progressionen tveiter, da ihm die Bank ausnahmsweise das Maximum von 12.000 auf 20.000 Francs erhóht hat und wird wol auch nur mit einem Bankbruch eines der beiden kampfenden Theile endigen. |
|||||||
|
150 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
Ik liet me zoo-even, toen ik het zeven keer achtereen verliezen
als mogelijk stelde, antwoorden : »dat zou vreemd zyn \'." En hier- mee schetste ik allernauwkeurigst de oppervlakkigheid waarmee de meeste spelers de arithmetische verhouding der kansen bcoordee- len. Er is hier namelyk niet de minste spraak van «vreemd" of «niet vreemd." De Natuur is cxakt en geeft haar sericn juist zoo dikwyls als tot behoud van de meest stipte symmetrie noodig is. Over het geheel genomen zal de martingalist juist zooveel keeren stuiten op het fatale maximum als noodig is om hem de gewonnen eenheden te doen verliezen. Treft hem die tegenspoed vóór hy dat bedrag van gewonnen zetten naar zich toe streek, dan verliest hy \'t ver- schil. Blyft de nadeeligc serie iets langer uit, dan kan hy zich eenige oogenblikken of al waren \'t dagen verheugen in voorloopigc winst. Dat evenwel in dit geval ten-slotte de likwideerende tegen- spoed komen zal, is zeker. En waarschynlyk wordt het eenigszins langer uitblyven weder opgewogen door \'n evenredig snellere her- haling. Het verschynen of uitblyven der serien is evenzeer onder- worpen aan de wet der Noodzakelykheid, als van de simple chance op rood of zwart zelf, al schyne clan ook het betoog dezer waar- heid eenigszins meer ingewikkeld. Ieder ziet in dat \'n oneindig aan- tal coup* verdeeld moet zyn in "," roode en ~r zwarte zetten. Om nu niet te vervallen in te spitsvondige verwikkeling die men zou kun-
nen te-voorschyn roepen door \'t goochelen van den mystieken zin van \'t woord «oneindig" bepaal ik me, by \'t kiezen van \'n voor- beeld, liever tot \'n zeer groot aantal zetten. En om bovendien te voorkomen dat men aanmerking make op de betrekkelykheid van de uitdrukking »zeer groot" kies ik \'n benoemd getal. By de rede- |
|||||||
|
Men ziet dat de Bank het maximum gerust durft verhoogen. Het
schynbaar hooge maximum van 10.000 gl. levert nog niet één term boven de gewone 6000. De uitdrukking »bankeroet" in dit berichtje kan slechts gelden voor
den speler. De Bank heeft vele millioenen in kas. Dat zoogenaamd «springen" beteekent slechts dat de op een der tafels uitgestalde som van drie- of vierhonderdduizend franken is uitgeput. In zoo\'n geval wordt het spel aan die eene tafel eenige minuten gestaakt. Men haalt eenvoudig \'n nieuw inlegkapitaal uit de hoofdkas en de zaak gaat op- nieuw haar gang als vroeger. De verbazing van den berichtgever uit Homburg over \'t winnen van
die 400.000 franken is ongegrond. Zoo\'n winst is zeer gering voor iemand die over méér dan die som beschikt en daarmee alzoo z\'n ka- pitaal nog niet eens verdubbelt. Die Mr. B. uit Malta zou slechts twintig maxima gewonnen hebben, iets dat zeer dikwijls geschiedt, en wel door spelers die de Bank aantastten met \'n kapitaaltje dat niet eens zoo\'n maximum bedroeg. Het is zonderling dat de lieden die zich zoo naby \'t spel ophouden
en daarover hun opmerkingen meedeelen, zoo weinig van de verhou- dingen weten. Dat publiek-voorlichtend krantenberichtje is weer heel onnoozel. |
|||||||
|
SYSTEMEN. I 51
neering die nu volgt, stel ik voor, de speelmethodcn te toetsen aan
de kansen die door 2.097.152 zetten worden opgeleverd. Met dit cyfer zou zelfs KISSELEFF tevreden zyn, dunkt me. Even zeker als rood en zwart daarin 1.048.576 keeren moeten verschynen, zal \'t slechts een kleine opheldering behoeven om aantetoonen dat ook de serien daarin, schynbaar onregelmatig maar niettemin in vry juist aftebakene frekwentie, moeten voorkomen. En zelfs dit schyn- baar gebrek aan regelmaat is terugtebrengen tot zekeren norm van afwyking, die alweer over \'t geheel genomen zich oplost in sym- metrie. Wie 2.097.152 zetten spelen zal, moet beginnen met één zet. Die
eene zet is \'n winner of \'n verliezer. We noteeren dit met W en V. Indien de eerste zet W was, kan d;iarop \'n W of \'n V gevolgd zyn. Ditzelfde kan plaats hebben indien het spel met \'n V begonnen is. De notatie staat alzoo, na den tweeden zet, aldus: w of y of w of y
De derde zet brengt het getal der gelyke aanspraak hebbende
mogelykheden op acht: W , W , V e V
w of V of W 0f V
W of V W of V W of V W of V
Vier zetten bieden zestien mogelykheden aan:
WWWW V VV V wwvvwwvv
wvwvw vwv W of V W of V W of V W of V W of V W of V W of V W of V
Er blykt hieruit dat de frekwentie der serien van winst of ver- lies geometrisch afneemt, naarmate de uitgebreidheid der serie arith- nieliscli klimt. Men heeft \'/,,; kans om vier keeren achter elkaar te winnen, 1/s kans om drie keer te winnen, 1/4 kans om twee keer te winnen, \'/j kans om ééns te winnen. Deze berekening voortzet- tende, blykt er dat men in \'t aangenomen getal zetten, achteréén winnen of verliezen zal: ééns.................... 524,288 keeren
twee keer............... 262,144
drie »............... 131,072 »
vier » ............... 65,536 »
vyf » ............... 32,768 »
zes » ............... 16,384 »
zeven » ............... 8,192 »
acht » ............... 4>o96 »
negen » ............... 2,048 »
tien » ............... 1,024 B
elf » . . . <■........... 512 »
twaalf » ............... 256 »
dertien » ............... 128 »
veertien » ............... 64 »
vyftien » . ............. 32 »
|
||||
|
152 MILLIOENEN-STUDIEN.
zestien keer.............. 16 keeren
zeventien » .............. 8 »
achttien » .............. 4 »
negentien » .............. 2 »
twintig » .............. 1 »
Al deze serien met de dusgenaamde intermittences, waarby
men slechts één keer wint of verliest bedragen: de intermittences.............524,288 zetten.
de coups de deux.............524,288 »
de coups de trois.............393,216 »
de serien van vier............262,144 »
» » » vyf............163,840 »
» » » zes............. 98,304 »
» » » zeven........... 57>344
» » » acht............ 32,768 »
» » » negen........... \'8,432 »
» » » tien............ 10,240 »
» » i> elf............. 5>632 »
» » » tivaalf........... 3>o72 »
» » » dertien.......... 1,664 »
» i> » veertien.......... 896 »
» » » vyftien.......... 480 »
» » >) zestien........... 256 »
» » » zeventien......... 136 »
» » » achttien.......... 72 »
» » » negentien......... 38 »
» » » twintig.......... 20 »
totaal 2,097,130 zetten.
Er blyven alzoo op dit schema, 22 zetten ongeplaatst, dat is
en deze verhouding is konstant twee zetten meer dan de ver- moedelyk-hoogste serie. De kans dat deze 22 zetten met elkander één serie van twee-en-lwintig winners of verliezers uitmaken, is zóó gering dat men haar in de praktyk als onmogelyk stellen mag. De waarschynlykheid brengt mede dat zy elf intermittences leveren, en vyf of zes keeren \'n inlermillence maken tot \'n coup de deux. Twee of drie keer verhoogen zy \'n coup de deux tot \'n drieslag, enz. *). We zouden dan, om by benadering de schets der samen- stelling van onze 2.097.152 zetten te kompleteeren, kunnen aanne- men dat daarin voorkomen: |
||||||
|
\') Deze berekening is gegrond op de relatieve frekwentie van de se-
rien. Elk der niet-geplaatste 22 coups heeft evenveel kans \'n intermit- teerende coup te zyn, als tot een der serien te behooren die te-zamen zoo frekwent zyn als de intermittences alleen. Dit is in gelyke verhou- ding van toepassing op de tweeslagen, drieslagen, serien van vier, enz. Volkomen juistheid evenwel is hierin even overbodig als lastig. Ze zou zonder nut den gang der redeneering belemmeren. Ik bepaal my alzoo tot het noodzakelyke. |
||||||
|
SYSTEMEN.
|
153
|
||||||||
|
524,299 intermittences,
262,149 C0UPS de deux, 131,075 coups de trois, 65,538 serien van vier, 32,769 serien van vyf. Het valt in \'t oog dat deze aanvulling geen verandering maakt
in de algemeene verhouding tusschen zetten en serien daar het in de praktyk volkomen \'tzelfde is of men, byv. de frekwentie van de tweeslagen stelt op 4/a der zetten, dan wel op 8e,-14e/».096-i5»> eiu> Er blykt uit dit alles:
dat het aantal intermittences met dat der serien saamgenomen,
altyd de helft moet bedragen van \'t aantal zetten. dat het aantal serien van elke soort altyd het dubbele bedraagt
van de onmiddelyk-hoogere soort. dat de gemiddelde waarde van intermittences en serien saamge-
nomen, zich oplost in den tweeslag. dat elke serie juist zooveel keeren voorkomt als al de hoogere
serien saamgenomen. *) dat elke serie die den parolht zekere som opbrengt, vergezeld
gaat van dat is: wordt voorafgegaan of gevolgd door juist evenveel verloren eenheden als de winst op die voordeclige serie bedraagt. dat alle gewonnen eenheden die de martingahst naar zich toe-
strykt, verloren gaan door één serie die hy niet kan dóórzetten en welker bedrag hy dus verliest. De beide laatste beweringen hebben misschien eenige toelichting
noodig. Stellen wy dat de speler van paroli zyn telkens op-nieuw gezette
eenheid eindelyk eens kan laten staan tot ze twaalf keeren gewonnen heeft, en dus geklommen is tot \'n bedrag van 4096 eenheden. Dit komt in het door ons aangenomen getal zetten 256 keeren voor. **) Hy ontvangt dus 1.048.576 eenheden. Dit evenwel is juist het getal van de verliezende zetten die elk hem \'n eenheid doen verliezen, en hy heeft dus niets gewonnen. Dat hy winnen zou indien de winst- gevende serien frekwenter waren dan de verhouding meebrengt, is waar.- Doch even waar is het dat hy verliezen zou als ze oneven- redig lang uitbleven. Deze beide kansen staan in gelyke kracht tegen elkander over. |
|||||||||
|
*) Minus één altyd. Doch dit maakt in de zaak waarom \'t hier te
doen is, geen verschil. Onder de cyfers die straks volgen zyn er meer die, zeer stipt gesproken, konstant met \'n eenheid moeten verminderd worden. Ik mag die zonder schade voor de juistheid der redeneering ge- makshalve verwaarloozen. **) Dit cyfer kan uit het staatje op blz. 151 onveranderd worden over-
genomen. Stipt gezegd zou \'t slechts de helft bedragen omdat daar van winners en verliezers wordt gesproken, en er dus slechts 128 winnende serien van twaalf in ons schema zyn. Doch daar de hoogere winnende serien saamgenomen evenzeer 128 bedragen minus één altyd, of stipter nog: minus */l maS \'t cyfer van 256 onveranderd blyven. |
|||||||||
|
154
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
De martingalist die door verdubbeling na verlies telkens in één
slag de verloren som plus één tracht terug te halen, stuit \'n bepaal- baar aantal kceren op \'n maximum, hetzy dan op \'t willekeurig be- paalde maximum der veroorloofde mise, \'tzy op de uitgeputheid zyner middelen, \'tzy op moedeloosheid. We moeten wel aannemen dat altyd op zeker oogenblik een dezer oorzaken hem belet z\'n systeem voorttezetten, en stellen nu eens dat dit geschiedt nadat hy achter- eenvolgens i, 2, 4, 8 .. . 2048 eenheden verloren heeft, welke reeks 4096 eenheden bedraagt. Dit komt alweder in \'t aangegeven schema 256 keeren voor, en hy verliest 1.048.576 eenheden, juist het bedrag alzoo van de gewonnen zetten die hem telkens één eenheid winst opleverden. Z\'n pogingen zyn dus even ydel als die van denparolist. De een verliest in-ééns wat vele zetten hem opleverden. De ander verliest aan eenheden wat hy nu-cn-dan haalt in één slag. \'t Is hier inderdaad \'n stryd tusschen skcer" en »maal." *) Ik meen te mogen beweren dat alle zoogenaamde speelsystemen
aan de bovenstaande stellingen kunnen getoetst worden, en onmis- baar met denzclfden uitslag. Het baat niet of men tracht door ge- zochte ingewikkeldheid de onomstootelyke wet van de op den Aard der dingen gegronde symmetrie te ontduiken. Toch schynt .dit by veel spelers het opzet te zyn, en hieruit vloeien allerlei methoden voort die, wat de hoofdzaak aangaat, slechts schynbaar van de ge- geven schets afwyken. Sommigen laten, nadat \'n inzet eenige malen gewonnen heeft,
slechts 3/4 of 2/3 staan van het geld dat op de tafel ligt, en klim- men dus langzamer in winst doch sparen iets voor \'t offeren van nieuwe eenheden. Hoe men dit gewyzigdparoli ook inrichte, wyzige, uitbreide of inkrimpe, steeds zal men tot de slotsom geraken dat de kans op \'t winnen van hooge sommen geheel-en-al wordt geab- sorbeerd door al de kleine bedragen die men daartoe moet uit- schieten. Anderen die na verlies hun inzet verhoogen de beoefe- naars der martingale zoeken verhoudingen die niet juist \'n vol- slagen verdubbeling vereischen, om zoodoende minder snel te klim- men. Het spreekt vanzelf dat dezulken, als ze ten-laatste na een nadeelige serie \'n zet halen, niet op-eenmaal gedekt zyn voor de uitschotten, en nog altyd \'n deel van \'t verlorene in volgende zetten moeten trachten terugtewinnen. Hierdoor zyn ze verplicht aftewyken van de eenheid waarmee zy anders elke nieuwe serie openden. By den minsten tegenspoed stygen dan hun uitgaven na weinige zetten verlies veel hooger dan anders \'t geval zou geweest zyn, en ze bereiken dus spoediger het fatale maximum. Onder de martingalisten die \'t al te snel klimmen wenschen te
vermyden, vindt men er die in-plaats van de geometrische progres- sie, \'n arithmetische opklimming verkiezen, en ik begryp dat deze wyze van spelen aan velen kan worden voorgesteld als . . . infail- lible. De zoodanigen klimmen na verlies, niet op door verdubbe- ling, maar met de termen 1, 2, 3, 4, 5 . . . enz. Schynbaar levert dit het voordeel dat men met veel lager mises hetzelfde doel bereikt. |
||||||||
|
\') Zie de noot op bh. 117.
|
||||||||
|
SYSTEMEN.
|
|||||||
|
\'55
|
|||||||
|
Dit doel nu is, volgens de geometrische progressie, een halve een-
heid winst per zet. De hoogste term van de reeks die met één aan- ving en welker rede twee is, bedraagt altyd een meer dan de som der andere termen. By intermittences wordt die eenheid terstond gewonnen. Daar nu intermittences en serien saamgenomen, de helft uitmaken van \'t getal zetten, blykt hieruit dat de steeds verdub- belende martingalist, indien hij altyd kon doorzetten, op ons voor- gesteld schema: 1.048.576 eenheden winnen zou. By \'t kiezen van de arithmelische progressie, is alzoo de winst
dezelfde en de zetten zyn lager. In-plaats van al de verloren zetten eener nadeelige serie in-eens met winst van één eenheid terug te verlangen, vergenoegt men zich met de poging om slechts de iaatst- verloren zet plus één, tèrugtekrygen. Door eiken winnenden zet wordt alzoo één verliezer veronzydigd en \'n eenheid gewonnen, hetgeen almede de totale winst, in eenheden uitgedrukt, aan de helft der gespeelde zetten gelyk maakt. Oppervlakkig beschouwd is deze wyze van spelen niet onlogisch.
Voor ik daarvan de zwakke zyden aantoon, wil ik \'n kleine schets geven van \'11 dertigtal zetten waarop ze met goed gevolg kon toe- gepast zyn. Ik stel daarin \'t aantal keeren winst en verlies gelyk. De eerste zet is \'n verliezer (V) die \'n eenheid kost. Ook de
tweede, waarop twee eenheden gezet zyn, houden wc nu eens voor V. Stellen we dat de derde zet drie eenheden wint. Hierdoor wordt de tweede zet gedood, plus één eenheid winst. Laat de vierde zet W zyn. Hy bedroeg twee eenheden, en dekte dus met winst den eersten zet. Dit alles levert, met wat daarop volgt, iets als de schets op de volgende bladzy, waarin men zal opmerken dat de mise tel- kens na W een eenheid daalt en na V zooveel stygt, gelyk \'t zoo- genaamde systeem voorschryft. Daarin worden zestien eenheden, d. i. \'n getal gelykstaande met
de helft der gespeelde zetten, gewonnen, welk doel ook bereikt zou zyn door paroli, d. i. gedurige verdubbeling na verlies. By die me- thode echter had men na den 12" coup den 5» term van de geo- metrische reeks moeten zetten, d. i. 16, terwyl thans de hoogste mise slechts 7 eenheden bedraagt. Hiertegenover staat evenwel dat men, na geometrische opklimming ééns winnende, terstond weer met het zetten van één eenheid volstaan kan, terwyl men, de arithme- tische progressie volgende, na eiken gewonnen zet die slechts den teatst-verlorenen dekt nog al de vroeger verlorenen moet inhalen. De slotsom hiervan is dat er voor beide methoden \'n even groot kapitaal noodig is, hetwelk uit m\'n schema over 2.097.152 zetten kan worden berekend. Een verschil tusschen de beide methoden blyft evenwel steeds
hierin bestaan dat men, arithmelisch te-werk gaande, nooit \'n zeer hooge som tegelyk op de tafel legt en dus niet belemmerd wordt door \'t maximum van de mise, daar \'t ondenkbaar is dat ooit het aantal verliezende zetten op de simple chance, dat der winnenden met vierduizend zou te-boven gaan, noch zelfs met tweeduizend, voor \'t geval dat men begonnen ware met het tweeguldenstuk, \'t minimum aan de trente-et-quarante tafel. Doch men behoeft zoo\'n fantastische afwyking niet als mogelyk
aantenemen om intezien dat het lot dat is alweer: de stipt- |
|||||||
|
.56
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
MI I.LIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
voordeelig verschil 16 eenheden
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
16.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
SYSTEMEN. 157
|
|||||
|
rechtvaardige Natuur der dingen zich evenmin arithmetisch als
geometrisch . . . foppen laat. De kleine schets van zoo-even name- lyk is willekeurig opgesteld, omdat ik wilde aantoonen wat de be- doeling der methode was, geenszins om \'n doorgaand voorbeeld van \'t vermoedelyk slagen te geven. Ik stelde daarby \'t aantal winnende en verliezende zetten als gclyk, en juist hierop kan men in de werkelykheid geen staat maken. Integendeel. De cindelyke gelykheid op \'n zeer groot aantal zetten bestaat juist uit \'n verre- kening van ongelykheden, en met zulke telkens voorkomende af- wykingen heeft de speler te doen. Indien er op de door my ver- onderstelde 32 zetten, die ik 16 eenheden winst liet opleveren, \'n afwyking ten nadeele des spelers had plaats gehad, van slechts vier zetten (14 W : 18 V) zouden er i° slechts veertien eenheden op even zooveel gedoode verliezers gewonnen zyn, en 2° tien verloren eenheden onaangezuiverd zyn gebleven, in den vorm van de niet ingehaalde reeks I, 2, 3, 4. Als \'n niet onopmerkelyke verhouding noteer ik hier dat in de toepassing deze soort van arithmetische progressie uitloopt: op gelykheid van winst en verlies, zoodra \'t getal onaangezui-
verde verloren zetten één minder bedraagt dan de wortel van \'t aantal gespeelde zetten plus één. Deze opmerking vervalt indien de speler in-den-beginne eenheden
gewonnen heeft die geen voorafgaande verliezers doodden, waar- over straks. Het is niet onmogelyk dat de bedoelde verhouding die men aldus
zou kunnen uitdrukken: " l l"la 0 som v. d. reeks i, 2, 3... V(a 1) 1
2
eenig licht verspreiden kan over den norm der afwykingen. Ik
moet evenwel erkennen dat zich hierin \'n zwarigheid voordoet die ik nog niet heb kunnen oplossen. Voor ik ze behandel, wil ik trachten die formule omtrent de verhouding van de onaangezui- verde reeks met het getal gewonnen eenheden, tot helderheid te brengen. Het getal gespeelde zetten duidde ik met a aan. Stellen we dit
op 99. De wortel van dit met \'n eenheid verhoogd getal, is 10. Zoodra nu \'t getal achterstallige verloren zetten dien wortel minus één bedraagt, moet men 54 zetten verloren hebben, en slechts 45 zetten gewonnen. Elk van die gewonnen zetten doodde een verlo- ren zet plus één eenheid winst. De winst bedroeg alzoo 45 eenheden, Maar de negen onaangezuiverde zetten bestonden uit den arithme- tischen reeks 1, 2, 3, 4 ... 9, waarvan de som 45 bedraagt Er is dus noch gewonnen noch verloren. Wie 9999 zetten speelt, en een achterstand heeft van 99 coups
d. i. den wortel minus één, van 9999 plus één heeft 4950 keeren \'n verliezer gedood en evenveel keeren \'n eenheid winst behaald. Daar hy echter 5049 zetten verloren heeit, en de 99 on- aangezuiverde coups uit den reeks 1, 2, 3, 4 . . . 99 = 4950 be- staan, is hy na al dit gehaspel juist even ver als toen hy z\'n eerste eenheid op de tafel wierp. Hy betaalt dus de belasting van de |
|||||
|
158 MILLIOENEN-STUDIEN.
refait, die ik by al deze berekeningen gemakshalve onvermeld liet
doch die in de werkelykheid zich niet onbetuigd laat, geheel h pure perte. Een ander bezwaar dat ik reeds noemde, ligt hierin dat men
soms in-den-beginne eenheden wint waardoor geen voorafgegane verliezers worden gedood, in welk geval men ten-slotte tot \'n na- deelig rezultaat komt, ook al ware het getal winnende zetten aan dat der verliezers gelyk, of zelfs binnen zekere grenzen hooger dan dat. Ik vermeed dit nadeel voorbedachtelyk in \'t schetsjen op blz. ) 56. Gesteld dat \'n speler aanvangt, met byv. vyf winnende zetten die hem alzoo vyf eenheden winst opleverden, en dat hy later die vyf coups met \'n gelyk getal verliezers boet, dan bestaan die ver- liezers in de reeks 1, 2, 3, 4 en 5 15, zoodat er \'n bedrag van 10 ongedekt blyft. Zoodra er sprake is van \'n systeem, dat natuur- lyk altyd moet gegrond zyn op evenwicht, mag men geen aanspraak maken op \'n voordeelige önevenredigheid, en die 10 verloren een- heden zyn dus niet intehalen. Men heeft er in de met »Lot" geo- pende rekening-courant geen aanspraak op. Om dezen tegenspoed te veronzydigen kiezen sommigen in-plaats
van de eenheid als punt van uitgang, \'n hooger bedrag dat hen in-staat stelt, na winst in den beginne, terstond te dalen, waardoor inderdaad latere verliezers kunnen worden gedekt. Nemen wy weder aan dat iemand met vyf winnende zetten begint en dat z\'n eerste mise 10 was. Dan haalt hy 10, 9, 8, 7 en 6. Zoodra later de kans zich verevent, betaalt hy voor de vyf aan de gelykheid verschul- digde zetten, slechts 9, 8, 7, 6 en 5. Instede van geleden verlies te dekken door later winst, gebruikt hy de winst van \'t begin tot dekking van later verlies, en elke winner brengt hem inderdaad even als in myn schetsje de bate van \'n eenheid op. Maar
wat zou hem, na \'t halen van die vyf eerste slagen, tezamen 40 eenheden bedragende, bewegen voorttegaan? In slechts vyf zetten immers heeft-i \'n doel bereikt, waartoe volgens z\'n eigen systeem en dit nog slechts als \'t op z\'n best slaagt tachtig zetten
zouden noodig wezen. Reeds na \'t winnen van den eersten zet be- haalde hy \'n winst als die hy zich slechts van twintig welgelukte coups mocht voorstellen. Z\'n eigen methode zou hem dus voor- schryven die methode niet verder toetepassen, \'tgeen wel bewyst dat ze ongerymd is. Bovendien, men weet niet vooruit of de marche spelersterm met winnende zetten beginnen zal. By tegen-
spoed bedraagt \'n verloren reeks van tien zetten (io. . . 19) byna het driedubbele van den reeks 1 . . . 10, en daar de winst by welslagen altyd slechts één eenheid op eiken winnende zet gelykstaat, is \'t \'n ware zotterny zooveel geld geheel noodeloos overteleveren aan den korrodeerenden invloed van de refait. Het spreekt vanzelf dat de verhouding nog nadeeliger wordt als men, om zich op daling voortebereiden, aanvangt met hooger cyfer dan 10. By \'t behandelen der systemen bepaalde ik my tot de twee hoofd-
richtingen die zich verdeelen laten in opklimmen na verlies: mar- tingales, en opklimming na winst: paroli. Het spreekt vanzelf dat de varianten op deze beide themaas oneindig zyn. By \'t speelpubliek |
||||
|
SYSTEMEN. 159
|
|||||||
|
en de .geëmployeerden van de Bank gaan de martingalisten voor
naïf door. vNous leur o/frons den sicgcs rl\'or" heb ik eenmaal \'n croupier hooren zeggen. Dit vooroordeel schynt zich te gronden op de meening dat men verkeerd doet veel geld op de tafel te leggen, waartoe de martingalist die steeds alle vorige verliezen in één coup dekken wil telkens genoodzaakt is. Na \'n serie van ver- liezende zetten, waarby elke nieuwe zet één meer bedraagt dan al de vorigen saamgenomen, klimt de som die hy telkens waagt, meer in \'t oog vallend op dan \'t verlies van den parolist. Hierop zal dan ook wel die afkeer van \'t marlinga/e spc\\ gegrond zyn, of liever niet gegrond, want de berekening van de anderen, quijouent avec l\'argent de la banque zooals \'t heet, is volstrekt niet minder naïf. De een waagt n keeren a, in de hoop dat-i ééns meer dan n maal a winnen zal. De ander legt telkens n maal a op tafel, meenende meer dan n keeren a te winnen. Lood om oud yzer. Dat die varianten evenmin steekhouden als de hoofdzaak, ligt in
de rede. Geen enkele daarvan is bestand tegen nauwkeurige toet- sing aan m\'n schets op blz. 151. Er scheen me onlangs uit\'n Fran- sche courant te blyken dat ook de.scartes zich met de op \'t spel toegepaste waarschynlykheidsrekening had beziggehouden, en dat-i zich had schuldig gemaakt aan een der 1001 systhmes infaillibles van de soort die men te Homburg en Wiesbaden in eiken boek- winkel voor weinige groschen koopen kan. Een feuilletonist in de Indépendance Beige namelyk, beklaagde zich y>que rien n\'y faisait. Hèlas, zeide hy, ce n\' est ni noir qui gagne, ni rouge, c\'est toujours . . . BLANC. *) Pas mème Ie sgslème de DESCARTES!"\' Ik begryp niet hoe CARTESIUS men moet toch veronderstellen
dat hy rekenen kon! ■ zich zou hebben schuldig gemaakt aan de . . . naïveteit die hem door dien feuilletonist wordt aangewreven. Dat systeem dan zou bestaan hebben in \'n martingale, waarby men in-stede van de meer gewone opklimming door verdubbeling na verlies, telkens nog bovendien een eenheid daarbyvoegde. Wie 1 verloor, moest zetten 2 X 1 \' = 3. Na \'t verlies van 3, volgde 2X3 1=7. Nu volgde 15. Na 15, 31 enz. Dat men, steeds doorspelende, op die wyze één eenheid per zet winnen zou, is nogal makkelyk te vatten. Maar de feuilletonist zei er niet by hoe DES- Cartes zich wapende tegen het maximum? Het valt in \'t oog dat men, zóó stygende, altyd één term hooger is dan by eenvoudige verdubbeling, en dat men om \'tzelfde doel te bereiken de winst van \'n eenheid per zet slechts had hoeven te beginnen met dubbele mise. De opklimming 2, 4, 6, 8, enz. zou precies hetzelfde rezultaat geven als\'t cartesische 1, 3, 7, 15, enz. **) Ik zou minder genegen zyn descartes te verdenken van zoo\'n blunder voor- al niet op \'t gezag van \'n Franschen feuilletonist indien ik niet ook QUINEï\'s onnoozelheid had gestaafd gezien in een door hem- zelf uitgegeven werk. By vakmannen moet men op \'t gekste ver- dacht zyn. Welke leek kraamde ooit zotter meeningen over \'n |
|||||||
|
") Blanc was de naam van den Direkteur der Bank.
**) Alweer: op één na. |
|||||||
|
l6o MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
«Opperwezen" uit, dan die welke hy dagelyks kan hooren verkon-
digen door hen die zeer speciaal de eigenschappen van dat Wezen bestudeerden, Godkenners, Theologen ? Deze opmerking noopt ons tot wat inschikkelykheid voor de
velen die, iets lager staande dan DESCARTES, middel meenen ge- vonden te hebben den loop van \'t spel te beheerschen. De rede- neeringen die men over onfeilbare systemen te hooren krygt, loopen in \'t koddige. Dat redeneeren zelf reeds is \'n blyk van zeker kreti- nisme. Wie toch zou \'n schat als \'t vinden van \'n système infailli- ble om ryk te worden, zoo klakkeloos wegschenken? Geloof me, roept de een, men moet de gagnanle spelen. Il
faut loujours suivre la couleur. Dit beduidt: na zwart zal er zivart komen. Simple comtne bon-
jour ! Komiek is \'t ook dat ieder die zoo\'n grondwaarheid ontdekt
heeft, haar terstond weet te omkleeden met «redenen van weten- schap." Niemand geeft z\'n onzin rauw. Ieder stooft hem op en bereidt hem toe met \'n sausje van frazen. Precies als in Politiek, Staat- huishoudkunde, Theologie, officieele Moraal, akademische schoolwys- begeerte en meer soorten van publieke spelen. T.a gagnanle toujows! Et voici poiirguoi. Quand une couleur
sort, c\'est . . . qu\'elle veut sortir. Il ne faut pas la contrarier, c\'est irritant. Anderen betoogen de wenschelykheid om «kleur te volgen" aldus:
La couleur qui sort est en retard. Elle veut se rêtablir, c\'est
clair. Et ainsi ... Och, hoe duidelyk en ganz einfach! Ik ben zeker dat onze
Schlungelhans met zoo\'n redeneering volkomen tevreden wezen zou. Misschien ook professer QUINET en die dame met haar kruisspin. De waarheid is dat elke coup onafhankelijk blyft van den laatst-
voorgaanden zoowel, als van alle voorgaanden. Dit strydt geenszins tegen \'t verband tusschen allis en alles, waarop ik doelde met m\'n aanhaling uit vorstenschool, op blz. 134. Dat verband bestaat niet voor wie \'t niet kent, en daarom stuit de speler tenzyd-i beter dan ik mocht tehuis zyn in de causa rerum die ik zoo vruch- teloos naspoorde in een der vorige hoofdstukken by eiken nieuwen zet tegen \'n ondoordringbaren muur. |
|||||
|
REKENEN.
|
||||||||
|
Ik nam op blz. 151 als zeker aan, dat 2.097.152 coups in
1.048.576 rooden en even zooveel zwarten zouden verdeeld zyn. Er bestaat namelyk geen reden voor het tegendeel. Dit immers zou stryden tegen de eischen der simple chance, waarby rood en zwart volkomen gelyke aanspraak hebben. Al zy het nu dat telkens een der beide kleuren voorheerscht, toch komt er eindelyk steeds \'n oogenblik van gelykheid. Om dit te ontkennen zou men moeten aannemen, öf dat de kleur die vooruit is, steeds zal blyven voor- heerschen, \'tgeen strydt tegen de gelyke aanspraak van de andere kleur, öf dat de kleuren, nadat een daarvan eenmaal is vooruit- geraakt, overigens altyd in frekwentie aan elkander zouden gelyk blyven, waardoor dan \'t eenmaal bestaand verschil zou worden gekonsolideerd. Dit is hierom ondenkbaar, wyl dan de voortdurende afwykingen éoarls vermeden werden, die toch in den aard der zaak liggen \'tgeen ook reeds uit het aanvankelyk vooruitgaan van die eene kleur gebleken was. |
||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
II
|
||||||||
|
IÓ2 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Zeer wel weet ik dat het aannemen der gelykheid van de kleu-
ren op 2.097.152 zetten, willekeurig is. Doch de aanmerking hier- op vervalt, zoodra ik instede van \'n benoemd getal te gebruiken, het aantal der te behandelen zetten op n stel. Ieder toch zal inzien dat daarin keeren rood, en even zooveel of keeren zwart
2 2 moet voorkomen, of althans dat men op geen andere verhouding
\'n berekening gronden mag, en hierom is \'t ons in dit geval te
doen.
Ten-overvloede de opmerking dat ik by de behandeling der sim-
ple chance gemakshalve slechts van rood en zwart sprak. Al wat daarover viel optemerken is evenzeer van toepassing op alle an- dere kansen die by eiken zet de waarde hebben van \'/.2, en wel- ker soort men naar willekeur kan uitbreiden. Er zyn, byv. even- veel kleurvolgende coups, als niet-kleurvolgende. Evenveel die ge- lyk zyn aan den voorlaatsten, als die daaraan niet gelyk zyn. Even- veel die \'n beginnende serie afbreken tot intermittence, als die haar maken tot \'n tweeslag, enz. By al deze verhoudingen zyn ook te voegen die welke op de
relatieve frekwentie van even en oneven serien gegrond zyn. Het getal even serien bedraagt de helft van dat der onevenen, doch de op deze verhouding gebazeerde coups zyn, even als de kans op rouge of noir, onderworpen aan de wet der door schynbaar wissel- vallige afwykingen telkens verbroken doch juist daardoor ein- delyk teweeggebrachte gelykheid. Dezelfde opmerking past op \'t aantal zetten dat de speler wint
of verliest, onverschillig of hy doorgaande dezelfde kleur kiest, of
hy geregeld dan wel nu-en-dan en al ware het naar luim alleen,
afwisselt, of hy voor of tegen de gagnonte speelt, of hy z\'n heul
zoekt in intermittences of serien, of hy spekuleert op de verhouding
der evene en onevene serien . . . altyd blyft de waarde van elke
, 2 m -4- 0 ...
neergelegde mine: ----------!-------. Niet meer, met minder.
2
Deze nog al eenvoudige waarheid ...
\'t Is zoo heel overbodig niet, haar den speler voortehouden! Door
\'t neerleggen immers van \'n geldstuk dat in zyn beurs de waarde had van een eenheid, schynt hy de meening te openbaren dat ------------------ meer bedraagt dan één ? Met andere woorden, er
blykt, öf dat de gelyke kans z\'n eenheid tot 2 verhoogd dan wel
tot 0 verminderd te zien, hem verkieslyk voorkomt boven de ze- kerheid dat hy \'n eenheid bezit, öf dat hy die kans voor niet ge- lyk houdt. Deze eenvoudige opmerking zou in zekeren zin kunnen volstaan
om alle spelers van hun systemen te genezen. In de speelwereld echter is \'n adagio in omloop dat die genezing
als onmogelyk voorstelt. Daar gelyk elders! vond men deunen en zegswyzen uit om de moeite van \'t zelfdenken te besparen. De STUART MILL\'S van de groene tafel verzekeren: qui ajoué,jouera! Ik beweer dat er wèl \'n middel bestaat om iemand van \'t spel
|
|||||
|
REKENEN. 163
te genezen. Men moet den patiënt leeren rekenen. Rekenen, rede-
neeren met cyfers, behoort tot de Natuurkunde die ik in de ver- handeling over Vrye-Studie *) aanbeveel als probaatmiddel tegen allerlei soort van bygeloof. De aanbidding van \'t rouge et noir is evenmin als andere theologien bestand tegen den invloed van den invloed van den LOGOS, van de rede. Wie krankzinnig genoeg is \'n god te bidden om regen, om droogte, om herstel van \'n zieke, zal baat vinden by dezelfde artseny die den speler geneest van z\'n vrees om de gagnante te beleedigen, of van z\'n vast vertrouwen op \'n «figuur." \'t Is waar dat ik van «figuren" nog niet gesproken heb, en de
lezer heeft recht op verklaring van dit woord. Niet zonder jacht op zeker soort van finesse, zoeken sommigen op de groene tafel hun heil in \'n meer of min willekeurig vastgestelde kombinatie van zet- ten. De zoodanigen spelen noch op intermittences noch op serien, maar op \'n vooruitbepaalde byzondere volgorde der kleuren van zekeren groep. Men stelt, hoopt of meent, byv. dat er zal uitkomen: drie keeren rood, ééns zwart, twee keeren rood. vijf keeren zwart, ééns rood, ééns zivart, en daarna nog een keer rood. Op de door de Bank verstrekte speelkaartjes, waarin de zetten met \'n speld worden geprikt, zou die figuur er aldus uitzien: Noir Rouge
Het spreekt vanzelf dat de meesten hun verbeel-
dingskracht niet wagen aan \'t vooruitbepalen van \'n zéér groot aantal zetten. Wat hun aanleiding geeft om de gekozen figuur voor waarschynlyker te houden dan \'n andere, is my onbekend. Misschien zouden wy, by nasporing van de redenen die daartoe leidden, weer aanlanden in de buurt der bekende krnisspin. Mis- schien ook berekende men dat die figuur kon ver- wacht worden omdat zy zich in-lang niet had voorge- daan. Dit lang uitblyven is zoo vreemd niet, als men na- gaat dat de volgorde van veertien coups zich op 16384 verschillende wyzen kan voordoen. Wie dus z\'n geluk laat afhangen van de ééne manier die inderdaad komen zal, neemt één lot in \'n lotery van 16384 num- mers waarin slechts één prys is. Ik behoef bovendien niet te zeggen dat er niet de minste reden bestaat om aan \'n grillig bepaalde afwisseling de voorkeur te geven boven \'n regelmatige serie die uit \'n gelyk getal zetten zou saamgesteld zyn. Veertien zwarten, of veertien rooden, hebben evenveel recht op bestaan als de veertien zetten die ik zoo-even geheel willekeurig tot \'n zoogenaamde figuur by- eenvoegde. Ik deed dit dan ook geenszins om me verder te verdiepen in
de verwachtingen van winst die op zulke spelery gegrond worden. M\'n bedoeling is, naar aanleiding van die figuren, later overtestap- pen op \'n geheel ander terrein, op de regelmaat van al wat is. |
|||||
|
*) In den Uien bundel der ideen.
|
|||||
|
IÓ4 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||||||||||
|
Ieder speler weet dat elke zet onzeker is. Toch geeft hy telkens
aan deze of gene kleur de voorkeur. Wat beweegt hem hiertoe ? Het moet de intuïtieve meening zyn dat er door de Natuur zekere
orde wordt in acht genomen. Te-gelyker-tyd echter schynt hy \'t |
||||||||||||||||
|
1
N R |
2
N R
|
3
N|R
|
4
N|R
|
5
N R
|
||||||||||||
|
f
|
||||||||||||||||
|
165
|
|||||||
|
REKENEN.
|
|||||||
|
vreemd te vinden als die orde zich duidelyk openbaart. Hierin ligt
\'n zonderlinge tegenstrydigheid. Stellen wy dat het speelkaartje waarop \'n geheele taille geprikt
was, een der figuren vertoonde die op de vorige bladzyde v/orden voorgesteld, met welk recht vinden wy de schynbaar onregelmatige afwisseling in model 1, minder vreemd dan de regelmaat in de andere modellen ? Sommigen zouden \'t zelfs onmogelyk achten dat \'n gansche taille uit intermittences bestond, als in model 2. Uit coups de qualre, als in 3. Dat ze in twee helften was gedeeld, als in 4. En vooral doch zonder meer grond dat ze geheel-en-al was samengesteld uit zwarte coups, als in model 5. By eenig nadenken toch moet men toestemmen dat al die tailles
niet alleen mogelijk zyn, maar dat ieder daarvan evenveel recht op bestaan heeft als elke andere groep van zeven-en-twintig zetten. Toch blyven velen die regelmaat beschouwen als . . . onnatuurlyk, en zoeken daarachter iets anders dan den loop van \'t zoogenaamde slot." Het Toeval met of zonder indiskreete bemoeienis van \'n god kan wel tailles leveren volgens model 1, maar die andere modellen gaan boven z\'n kracht! Dat »lot" is hier dus zwakker dan de mensch zelf, dan \'n kind, ja dan \'t hondje MUNITO op de kermis. Het zou immers wel in ónze macht staan om uit \'n Qui- netsche vaas, willekeurig en met opzet, zooveel keeren zwarte bal- letjes te doen verschynen als ons lustte? Om deze tegenstrydigheid van opvatting te doen in \'t oog vallen,
kies ik als voorbeeld \'n speler die kreupel, lam of ziek is. Hy zit gevangen, en kan zich niet naar de speelzaal begeven, doch zie, hy heeft door bemiddeling van de H. Morfondaria zeker van rood gedroomd. Het treft gelukkig dat-i in \'t romantisch bezit is van \'n »ouden getrouwen" bediende, dien hy naar \'t Kurhaus zendt, met den last een geldstuk op de gedroomde kleur te zetten. De oude-getrouwe komt terug met de boodschap dat de mise
verloren is: «omdat zwart uitkwam." Indien nu onze gevangene beweerde dat dit onmogelijk was, en
z\'n knecht wegens oneerlykheid wegjoeg, zou hy handelen als \'n dwaas. De kans we zyn hier en pleine probabiliteitsleer dat z\'n ouwe-getrouwe op-eenmaal \'n dief was geworden, komt hem kleiner voor dan dat er ditmaal tegen z\'n verwachting \'n zwarte coup zou uitgekomen zyn. Hy gelooft dus wat de man berichtte, en geeft hem nu twee
stukken, weder om die te plaatsen op de roode kleur. De knecht komt terug met de boodschap dat de slag zwart was.
Heeft hy nu die twee stukken gestolen? Of misschien wel Miert
f wee, als hy zich de mise toeeigende zonder te zetten. Vier, indien ny ze gezet heeft en twee daarby won? Onze gevangene is niet kleingeestig. Hy twyfelt alweer niet aan
de rechtschapenheid van z\'n bediende, en zendt hem nogmaals uit om \'n mise op rood te plaatsen, ditmaal \'n inzet van vier stukken. De slag was zwart.
De knecht wordt daarop uitgezonden met acht stukken . . .
De slag was zwart.
. . . met zestien stukken . . . |
|||||||
|
166 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
De slag was zwart.
. . . met twee-en-dertig stukken . . . De slag was zwart. . . . met vier-en-zestig stukken . . . Ik kan hier afbreken. De lezer denke zich nu eens \'t maximum.
der mise weg, en wordt verzocht dit heen-en-weer loopen in gedach- te voorttezetten tot de heer z\'n knecht wegjaagt als\'n dief. Vrage: by den hoeveehten zet men den heer hierin gelyk durft gevent By den hoeveelsten zoudt gyzelf, lezer, uwen ouwen-getroüwen hebben onthaald op \'n onvrindschappelyk consilium abeundit Er kan toch niet altyd zwart uitkomen, niet waar?
Altyd? Neen. Maar ikzelf heb twee-en-twintig zetten van dezelf-
de kleur achter elkander gezien, zonder nog te weten of de serie daarmee sloot. De taille was geëindigd, en ik bleef niet wachten op de volgende die misschien nog de serie kan hebben voortgezet. Waarom niet! Oude habitués spreken van hooger serien, en de kansrekening brengt mee dat ik, die zeer zelden de speelzaal be- zoek, niet juist een der zeldzame allerhoogsten heb bygewoond. Er zouden er geweest zyn van vier-en-dertig. Wie zich hierover ver- wondert, verliest alweder uit het oog dat elke andere vooruitbe- paalde groep van vier-en-dertig zetten zich even zelden voordoet. *) Elke eerste zet is onmisbaar \'n afwyking van de gelykheid. De uit-
gekomen kleur staat tot de niet uitgekomene, als i : o. Na den tweeden zet is de kans op verhooging van den écart even groot als op \'t gelykworden. De kleuren staan dan als 2 : o of als i : I. Op vier mogelykheden 2 of Z of r of r
z r r z
is de som der afwykingen 4, d. i. gemiddeld op elke mogelykheid,
één. Dit, gedeeld door \'t aantal zetten in dit geval: twee zou de gemiddelde afwyking over twee coups kunnen doen vast- stellen op een half per zet. Drie zetten kunnen zich voordoen op acht manieren: zzzzrrrr
zzrrzzrr
zrzrzrzr De som der afwykingen is 12, of, gedeeld door\'t getal mogelyk-
heden, i4/j, dat almede tot het getal zetten staat als 1 : 2. Vier zetten vertoonen zich als: zzzzzzzzrrrrrrrr ,. ^
zzzzrrrrzzzzrrrr
zzrrzzrrzzrrzz-rr zrzrzrzrzrzrzrzr |
|||||||
|
\') De noemer der breuk waardoor de kans op \'n serie van die uit-
gebreidheid wordt uitgedrukt, is 17.179.869.184. Het is namelyk de 34e term der geometrische reeks waarvan de eerste term, en tevens de rede, twee is. |
|||||||
|
REKENEN. 167
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
De som der afwykingen is 24. Dit bedraagt op 16 mogelykheden
I\'/d waaruit zou voortvloeien dat de vermoedelyke afwyking op vier zetten 3/8 per zet bedraagt. Deze berekening heeft niet de minste waarde wanneer men haar
toepast op kleine groepen. En zelfs komt ze ongerymd voor, daar alle écarts uit geheele zetten bestaan en hier alzoo elke breuk on- denkbaar is. Dit is echter de gewone fout van \'t gemiddelde. Ik geloof niet dat men op andere wyze tot \'n oordeel over de ver- moedelyke afwykingen op \'n grooter aantal coups geraken kan. Als handleiding voor wien dit wenscht te beproeven, de volgende opgave: |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Enz. Enz. Het is me niet duidelyk in hoever deze berekening kan
worden overeengebracht met de wortelverhouding die ik aanroerde op blz. 157. Ook zie ik niet in hoe ze den speler baten kan. Ten- eerste weet hy niet aan welke zyde de afwyking plaats hebben zal, en daar elk der beide kleuren gelyke aanspraak heeft op vóórzyn, volgt hieruit ten-tweede: dat by eiken overgang \'t punt van vol- komen gelykheid moet bereikt en gepasseerd worden. De loop der zetten is \'n voortdurende stryd tusschen afwykingen en gelykwor- den, en kan vergeleken worden met het op- en nedergaan der ar- men van \'n balans. Dat dit oscilleeren ons minder regelmatig toeschynt, ligt hierin
dat we gewoonlyk geen achtslaan op de oneindig vele soorten van evenwicht, die door de natuur der dingen moeten bereikt worden. Op- pervlakkig, byv, zou de symmetrie vorderen dat er na: |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
i68
|
||||||||
|
MILLK )EN EN-STUDIEN.
|
||||||||
|
N. R,
|
||||||||
|
een roode zet volgde, omdat de zwarten zes coups vóór zyn. Doch
tevens zien we in dit schetsje tien zetten die «kleur volgen" en slechts drie die niet overeenkomen met den vorigen. Om-den-wille der gelykheid in dat opzicht alzoo zou de vyftiende zet, na rood, \'n zwarte moeten zyn. Doch in dat geval werd de coup de trois van rood met \'n oneven zet gesloten, hetgeen dan reeds de vier- de keer wezen zou, zonder \'n enkele even serie. Hieruit zou te be- sluiten vallen dat de vyftiende zet rood zal wezen, en wel om dien drieslag tot \'n coup de quatre te maken. Maar in dat geval stui- ten wy weer op de aanspraak der kleine serien en intermittences die in ons schetsje niet genoeg vertegenwoordigd zyn. Ook zy moe- ten hun achterstand inhalen, en er is dus als vyftiende zet \'n zwar- te te verwachten of ... \'n roode! Zóó is het! Want wy verliezen ons in onzekerheid.
En nu sprak ik hierby nog niet eens van \'t oscilleeren der af-
wykingen, van \'t afwyken der écarts die op-zichzelf, evenzeer als elke zet, dan eens intermitteeren, dan weder gedurende eenigen tyd hoofdig denzelfden kant kiezen. Ook hierin komt eindelyk ge- lykheid, maar niet dan ten-koste van aanhoudende schynbare on- regelmatigheden waarop de scherpzinnigste rekenaar geen systeem gronden kan. Helaas, ik begin te vreezen dat myn studiën onbruikbaar zyn
|
||||||||
|
REKENEN. 169
|
|||||
|
vpour gagner a la banque!" Gelukkig dat er in die behoefte door
andere professeurs de jeu wordt voorzien. Men beweert zelfs dat Schlungelhans in het tuchthuis z\'n vryen tyd aan \'n systême infail- lible besteedt... In de veronderstelling dat-i niet rekenen kan, ken ik hem meer
kans op welslagen toe dan aan myzelf, en ik geef den lezer ver- lof de vruchten van zyn loisir met verlangen tegemoet te zien. Myn onderzoekingen leiden vooralsnog niet verder dan tot de ze- kerheid dat de uitslag van eiken coup even onzeker is als van alle anderen, en dat men dus alleen in \'n byzonder geval, reden hebben zou --------------- te verkiezen boven m.
2
Dit geval zou aldus kunnen worden gedacht. Iemand bezit m,
en moet \'n reis doen waartoe meer dan m, doch niet meer dan 2 m (stel r) noodig is. Om het ontbrekende te verkrygen zou hy daarom moeten schryven, doch \'t wachten op antwoord veroor- zaakt hem o onkosten. Indien hy nu z\'n m neerlegt op de simple chance, heeft dit geld als mise voor hem meer waarde dan toen hy \'t in z\'n beurs had. By verlies namelyk, heeft hy \'n negatieve bezitting van o -f- r.
M. a. w. hy heeft niets in kas, en moet onkosten en reis be- talen. In geval van winst, bezit hy 2 m r. Hy vermydt de uitgaven
voor \'t wachten, en kan de reis bekostigen. Wanneer hy niet speelt, houdt hy m in kas doch is onkosten
en reis schuldig. Z\'n bezitting is dan: m r o. Daar nu evenwel de gemiddelde waarde van die beide mogelyk-
heden, als hy wèl speelt, neerkomt op: o r -4- 2 m r o
----------------------------------- m r
2 2
blykt er dat m, als mise op de simple chance, \'/a ° (d. i. de helft
der te maken onkosten) meer waard is dan in z\'n beurs. Het spreekt vanzelf dat deze konklusie onjuist wezen zou indien men kleiner stelde dan of , dewyl in dat geval de kans
2 74 79\' op \'t uitwinnen van de onkosten niet zou opwegen tegen de zéro
ot refait. Men wordt voorts uitgenoodigd het door my gekozen voorbeeld
van urgentie, uittebreiden tot voorvallen van grooter belang. Ik sprak slechts van reiskosten, en van één zet op de simple chance. Het ligt voor de hand dat \'n koopman er groot belang by heb- ben kan, op \'n bepaald oogenblik te kunnen beschikken over ze- kere som, welker verlies minder schade toebrengt dan er voordeel kan worden verwacht van mogelyke winst. Er wordt beweerd dat dit aan de Frankforter beurs redelyk wel bekend is, en dat het spekuleeren in staatspapieren vry geregeld wordt afgewisseld met het beoefenen der theorie van de simple chance. Waarom dit steeds «onder de roos" geschiedt, begryp ik niet. De effektenlu! zullen |
|||||
|
170 MILLIOENEN-STUDIEN.
zich toch niet in \'t hoofd halen dat ze derogeeren door \'t ver-
plaatsen van hun kantoor naar de groene tafel? Ja, dat meenen zy!
Het is koddig, pretentieus, onoprecht, huichelachtig, of misschien
in-plaats van dit alles: dom, maar \'t is zoo! En niet effektenlul alleen. Ook andere spekulanten...
Daarvan iets in \'n volgend hoofdstuk.
|
||||
|
foei!
|
|||||
|
Ik begin eenigszins intezien waarom adolf my de taak oplegde
iets meetedeelen omtrent de gewaarwordingen van dien luchtrei- ziger. Hy zal daarmee zekere oefening in \'t beschryven beoogd heb- ben. Laat ons zien of ik van z\'n zonderlinge lessen eenige vrucht heb getrokken. Ik erken dat de lezer recht heeft op \'n niet al te oppervlakkige schets van wat er in \'t gemoed der spelers omgaat. Doch zie, met gemoedskunde houden de Guides en Führer in
Wiesbaden zich niet op. Uit die boekjes kan ik alleen overSchryven dat de speelzalen allerprachtigst ingericht zijn. Waarom toch? Is \'t dan zoo volstrekt noodig dat de daar aangebrachte weelde den bezoeker sart met den toeroep: ik ben zoo zeker van m\'n winst dat het overbodige moeite wezen zou m\'n welvarendheid te ver- bergen. Men moet erkennen dat dit pronken met overmacht zeer oprecht
is, en dat ook hier alweer het spel, of liever de wys waarop \'t aan |
|||||
|
172 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
zulke openbare banken wordt uitgeoefend, zich doet kennen als
by-uitnemendheid eerlyk. Onze effektenhandelaars . . . doch we behoeven de tegenstelling
nu juist niet in den papierhandel te zoeken. Liever verhaal ik \'n klein voorval dat ik voor omstreeks tien jaren te Amsterdam by- woonde. Er zou \'n tabaksveiling worden gehouden in den zoogenaamden
Brakken-Grond. Zonder \'t minste voornemen om mededingen was ik daar tegenwoordig. Het lokaal was vol makelaars en «patroons." In-weerwil van de op adolf\'s aandrang beoefende gymnastie, zie ik geen kans te beschryven wat eigenlyk \'n »patroon" is, en waarin de funktien van «makelaar" bestaan. Ik geloof dat\'n makelaar... neen, ik waag er me niet aan. Al wat is, moet wezen. Dus zal ook het makelaarschap wel z\'n reden van bestaan hebben, en een onmisbaren schakel uitmaken in den grooten keten die \'t Heelal.. . Wel zeker, zonder makelaars geen Heelal. En zonder «patroons"
ook niet. Al die onmisbaarhedens dan, liepen bedryvig heen-en-weer. Ze
spraken, praatten, fluisterden, noteerden, rookten . . . neen, rooken deden alleen de patroons. Ieder moet op z\'n plaats blyven, zooals de juffrouwen Pieterse zeiden. En nog \'n ander onderscheid merkte ik op. De makelaars waren beleefder, en minder ongedwongen in kleeding en beweging. Het kwam me voor dat er in \'t modern liberaal maatschappelyke-standstelsel zoo omstreeks tien makelaars op één patroon gaan. Gaarne had ik hiervan iets meer geweten, maar \'t opensnyden zou me kwalyk genomen zyn, en ik moest dus berusten in de niet zoo heel gemakkelyke meening dat ik \'n gansche vergadering van wezenlyke mensen voor me zag. Fatsoenlyk waren ze altemaal. De derde man ik spreek nu van de patroons, na- tuurlyk was ouderling of diaken. Op-eenmaal bemerkte ik dat er iets byzonders geschied was. Men
drong by-een, scheen te luisteren naar iemand die \'n bericht mee- deelde, gaf blyken van belangstelling in \'t vernomene, en bracht het aan anderen over. Zoodra \'t my mogelyk was een der zeer be- dryvige lieden bedryvig, niet zoozeer omdat ze iets verrichtten, maar omdat ze heen-en-weer liepen als mensen die wat te ver- richten hebben zoodra \'t mogelyk was me van \'n oogenblikjen aandacht meester te maken, vroeg ik naar \'t zoo belangryk schy- nend nieuws? Overstrooming op Java . . . telegram van Alexandrie . . .
tabaksoogst Rembang . . . totaal vernield! Lezer, ik gis dat ge nu reeds het oogenblik van aankomst dier
tyding in-verband brengt met . . . Wel zeker, \'n manoeuvre om de pryzen optejagen!
Zoo was het! Maar ik verklaar u, op\'t gevaar af van doortegaan
voor al té naïf, dat ik daaraan niet dacht. Dit gebrek aan Ameri- kaansche smart, komt mezelf thans vreemd voor. Doch de waar- |
|||||
|
foei!
|
|||||||
|
73
|
|||||||
|
heid is \'t dat ik, half schertsend maar geheel ter-goeder-trouw, een
der verkoopende «patronen" met wien ik in betrekking stond, geluk wenschte met den hoogen prys dien nu waarschynlyk z\'n tabak behalen zou. Hy liet zich dit aanleunen, en tevens dat ik zonder erg nog altyd de ontvangst van dat bericht op dien dag en dat uur zoo toevallig noemde. Iemand die daarby stond en m\'n woorden gehoord had we
mogen voor zeker houden dat hy geen tabak te verkoopen had! vroeg my \'n oogenblik daarna of ik inderdaad meende dat
hier toeval in \'t spel was? Er ging me nu \'n licht op de lezer zal vinden dat het wat
laat kwam en ik zocht m\'n vriend, den «patroon" weer op om hem ernstig te vragen wat er van de zaak was? «Er wordt be- weerd dat die tyding valsch is, zeide ik, en uw eer vordert alzoo ... Ikzelf heb de telegram van Alexandrie, aan \'t huis S. & Cie
dat waren ook «patroons", natuurlyk! gelezen, antwoordde
hy, zonder te willen treden in nadere verklaringen die ik toen ook niet meer noodig had. Eenmaal aangespoord tot opletten ben ik niet veel minder scherpziend dan \'n gewoon mens. \'t Ging vol- strekt niet boven m\'n begrip dat het huis S. & O» voor gezamen- lyke rekening met andere «patroons" \'n depêche uit Alexandrie bestellen kon. Minder helder is \'t me nog altyd en hierin zal wel de verklaring liggen van de naïveteit die ik me zoo-even te- last legde hoe lieden die gewoon zyn te leven in zoo\'n atmosfeer van bedrog, zich laten toppen door middeltjes die dan toch in hun eigen kring reeds lang als versleten moesten zyn ter-zy gelegd. Dit nu wenschte ik den lezer te verzekeren, dat nooit speelbanken
\'n cent betalen aan telegrammen uit Dodona, Dein of \'s Graven- hage, om \'t publiek te moveeren ditmaal eens flink z\'n geld op nummer zooveel of op een der kleuren van de groene tafel te zetten . . . Daar is-i waarachtig . . . m\'n tabakspatroon uit den Brakken-
Grond! Hy treedt de speelzaal binnen met weifelenden tred, als ware hy \'bevreesd zich vuil te maken aan den zindelyk gecireerden grond. Mevrouw hangt aan z\'n arm, en aan den haren \'n vracht van bra- celetten, die waarschynlyk nafamilie zyn van zoo\'n Alexandrisch telegram. Ook lees ik duidelyk \'n Rembangsche oogstvcrnieling in de gouden ketting die \'t mens torscht. De lezer meene nu niet dat ik, over \'t geheel genomen, de Hol-
landsche dames beschuldig van al te «opzichtig" toilet. Doch waar is \'t, dat m\'n Amsterdamsche tabakspatrones in uitstalling van kostbaarheden wedyveren kon met de meest voyante dame van de demi-monde. Dat evenwel haar prullen echt waren, en die van de anderen soms ... nu ja, niet ieder heeft te beschikken over \'n flinken banjir op z\'n tyd! Och, de stumpert 1
Zyzelf zou gewis heel vreemd hebben opgezien, als ze dezen uit-
roep gehoord had. Ik rilde op-eens van medelyden. Ziehier waarom.
|
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||||
|
174
|
|||||||||
|
Verbeeld u lezer, dat ik \'n trouwe stamgast ben van \'t Wies-
bader muzeutn. Ik heb namelyk \'n minnares in dat gebouw, en door \'n ondeugendheid van semi-ur, dien ik heel onverwacht naast me zag toen ik berekende hoeveel bouws tabak m\'n studie-exemplaar om den hals droeg, nam \'t mens op-eenmaal de trekken van m\'n beminde uit het Muzeum aan. Dit nu op-zichzelf zou geen reden geweest zyn haar \'n stumpert te noemen de rang van beminde is waariyk altyd zoo laag niet! maar . . . maar . . . Ik zal \'t u dan maar zeggen. De myne bevindt zich sedert \'n
paar duizend jaar in den onaangenamcn toestand van skelet. Het is of was \'n oudgermaansche dame -- ja, dame, dit zou ik kunnen bewyzen die zich \'n paarhonderd jaar voor Christus allerver- drietigst verrekend heeft. Haar nog altyd prachtig-gave tanden en kiezen wyzen uit dat ze niet veel ouder dan vier- of zes-en-twintig jaren kan geweest zyn toen ze zich begraven liet, in de meening na- tuurlyk, dat men haar onder den tumuliu met rust laten zou. Mis! Nieuwsgierige oudheidzoekers matigden zich \'t recht aan haar af- zondering te storen. De tumulus werd weggespit, men kalfaterde zoo goed mogelyk de stukken en brokken van \'t geraamte, maak- te van alles \'n vry volledig geheel ... en daar ligt nu m\'n vrien- din op den rug in \'n glazen kast te-kyk voor ieder die \'t besef heeft dat er te Wiesbadcn nog andere merkwaardigheden te zien zyn dan de Speelbank. Gelukkig is \'t getal van dezulken zoo heel groot niet, en ik ben zeker dat onze tabaksnian en ZED. gemalin daaronder niet behooren. Dit nu doet me genoegen voor hem. semi-ur mocht hem eens
den streek spelen waarop-i my vergastte naar aanleiding van . .. nu ja, zelfs \'n gnoom heeft iets noodig als punt van uitgang, en lykt daarby op \'n poëet. Het middel waardoor m\'n ondeugende begeleider als zoodanig scheen \'t mannetje me ter-zy te staan my in de dikke Hollandsche dame, m\'n Germaansche SARAH*) |
|||||||||
|
\') De naam sarah beteekenende heerin, rjpa, en ook, even als
Czaar en de uitgang van onzen komparatief, met dit woord etymolo- gisch verwant is in Europa veel ouder dan de Germaansche brons- periode. Ze is, gelyk do meeste Hebreeuwsehe eigennamen, öf van Keltischcn oorspong, öf van \'n wortel dien de oud-Europesche talen met de Oosterlingen gemeen hadden. Er is me op \'t gebied van alge- meene taalkunde dezer dagen \'n licht opgegaan waarvan ik zoodra mogelyk aan belangstellenden een-en-ander hoop meetedeelen. Wat ik ahnde (idee 488, 489) zal waarschynlyk tot \'n redelyk hoogen graad van zekerheid kunnen gebracht worden. Maar . . . men moet niet bly- ven staan by \'t Sanskrit, \'n taal die reeds door haar overkunsti- gen bouw mangel aan Ur verraadt. Byna alles wat men tot he- den toe als wortels aannam, is vergelykenderwyze van jongen datum. Zeer stipt gesproken zyn er geen andere wortels dan die de mensheid ontleende aan de natuur. Filologie die met iets anders begint dan na- bootsing van indruk is de ware niet. En ik geloof in-staat te zyn daartoe alles, of zeer veel toch, te kunnen terugbrengen. Het getal wortels, in strikten zin, is zeer gering. Onze filologen zyn te spoedig voldaan, en meenen al heel wat opgehelderd te hebben door «aalmoes" |
|||||||||
|
foei!
|
|||||||
|
175
|
|||||||
|
deed zien, was haar gouden halsketting! Dat droomde \'t mens
niet toen ze zich voornam plezier te hebben van \'t zwQegen onder zoo\'n vracht metaal! Ach, ook m\'n arme SARAH had zware ringen om hals en pol-
sen, om de enkels. Wie kan ons zeggen hoeveel Germaansche deer- nen haar eenmaal benyd hebben om al dat brons! Ik bemerkte nu dat m\'n Amsterdamsche met begeerigheid werd
aangestaard door... deernen, Germaansche dan, Gallische ot Britsche. In meer bekyk had zich m\'n SARAH nooit verheugd. Semi-ur ver- taalde my handig den blik dien een zoo-even gedecaveerde aven- turierster op de halsketting van de tabaksvrouw wierp: Sapristi . . , tout cela vaut bien trois mille francs chez ma tante! Comme je me rdttraperais a la rouge! Haar tante ... nu ja, dat is \'t pandhuis, gelyk ieder lezer weet.
Anders zou ik \'t hier byzeggen, omdat ik niet gaarne onduidelyk ben. Toen die hartelyke ongesproken uitboezeming me in \'t gemoed
klonk, dacht ik aan sarah\'s brons, omhelsde in gedachte m\'n rammelende geliefde, en door \'n zotte konkatenatie van denkbeel- den . . . Alles is in alles, fluisterde Semi-ur.
... de sjaal viel af. De zyden japon viel af. Corsage en bovenrok
vielen af. Nog een-en-ander viel af. Het onmisbaarste . . . doch neen, om niet indecent te worden noem ik liever wat er overbleef. Niets! Niets dan de ringen en de kettingen.
Ga voort met decentralizeeren, gebood nu de kleine Semi-ur,
alsof-i thorbecke zelfs was. Zie dóór! Dit wilde ik wel, maar \'t gelukte niet zoo spoedig, omdat ik
door \'t vreemde schouwspel eenigszins in de war raakte. De dame was zeer . . . lyvig, en als ikzelf niet haar zoo-even had uitgekleed, als ik niet vry zeker ware geweest van de onmogelykheid dat ze zich op-eens kon hebben weggegoocheld, zou ik waarlyk op \'t denkbeeld gekomen zyn dat ze zich, om my te plagen, had laten vervangen door \'n reusachtige termietkoningin. De lezer weet, en daarom behoef ik ook dit alweer niet te zeg-
gen, dat de koningin der witte mieren zich voordoet als \'n vorm- looze klomp halfgesmolten vuil kaarssmeer. Zoo nagenoeg zag m\'n studie-exemplaar er uit, en juist was ik van plan haar te schaken ... Zeker, \'t was zoo\'n dwaas voornemen niet, rondtereizen met die
mierenkoningin als remedie tegen de heerschappy der zinnen! . . . toen ik op Semi-ur\'s bevel doorzag. Jawel, de huid volgde
de kleeren. Peezen, zenuwen, spieren . . . alles droop af en weg van den vetklomp, alles op \'t goud na. De omstanders zouden zeker verdronken zyn in den vloed van al dien afval, indien ze \'t minste besef hadden gehad van zoo\'n zonderlinge vleeschverhuizing. Maar afteleiden van êksij/togovrj, of «keizer" van Caesar. Er is meer te doen
op dat gebied! Dit aan \'t adres van dezulken die \'t vreemd vinden dat ik \'n Germaansche durfde doopen met \'n aartsmooderlyken . . . titel. Want \'n titel is het. |
|||||||
|
176 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
de zaak deerde hun niet omdat ze niet wisten wat er voorgevallen
was. Ook scheen niemand te bemerken hoe gek het stond toen \'t horloge van onze touriste beklemd raakte tusschen de valsche rib- ben, en na eenige vergeefsche pogingen om zich lostemaken uit het gedrang, slingerend te land kwam in de ruimte waar \'t mens vroeger gewoon was heel zorgvuldig haar buik te bewaren. Nooit vergeet ik \'t verbaasd gelaat van dat instrument ... ik spreek van \'t horloge. Als vragend om wat opheldering stak het z\'n kleinen wyzer naar \'t linker schouderblad uit, en telde met den grooten de wervels van den ruggegraat. De nauwkeurige lezer kan uit deze byzonderheid berekenen dat het vyf, zes, zeven minuten over half- tien was, en tevens alzoo dat de gedaanteverandering juist drie minuten geduurd heeft. Dit tydsbestek namelyk is noodig, maar dan ook geheel voldoende, om iemand inzicht te geven in \'t ge- halte van echt Nederlandsch burgerlyk reisfatsoen, iets anders nog dan \'t gewone buurt en huisfatsoen. Wat my betreft, ik wist reeds waaraan ik my te houden had toen de groote wyzer den derden rib telde, en wachtte slechts \'n paar ribben langer om zeker van m\'n zaak te zyn, en my te vrywaren tegen de altyd onaangename verdenking van overyling. By dezelfde gelegenheid bemerkte ik dat onze tabakspatroon z\'n
genegenheid had weggeschonken aan \'n exemplaar van lager anthro- pologisch standpunt dan ieder welgeaard frenoloog aan m\'n SARAH zal moeten toekennen. Deze namelyk mag zich verheugen in \'t bezit van \'n fraaien Kaukazischen langschedel *) terwyl \'t geraamte in de Kursaal zich levenslang met \'n doodeenvoudigen Kalmuks-tourani- schen rondkop scheen beholpen te hebben. Als \'t mens er mee tevreden geweest is, my wel! Misschien was dat ding in den kring waar ze zich bewoog voor haar gebruik voldoende, en \'t zou dus van kleingeestigheid getuigen haar dit kwalyk te nemen. Toch kon ik me niet onthouden verband te zoeken tusschen de weinige moeite die de Natuur aan haar kop had ten-koste gelegd, en zekere preuts- heid waarmee ze neerzag op al wat haar omringde, maar vooral op \'t betrekkelyk onschuldige rouge et noir. Dat haar gebit niet te vergelyken was by dat van m\'n favorite in \'t muzeum, nam ik min- der kwalyk. Ik schreef die onvolkomenheid heel goedig toe aan \'t ge- bruik van koek en warme dranken. De zaak was wel heel leelyk, maar raakte het ras niet. Ras . . . ras ... ik daag elk ras ter-wereld uit, natedoen wat me-
vrouw de tabaksprinses met \'r neus deed? Ze trok hem op. Geen anatoom zal me gelooven, maar waarachtig ze trok hem
op! My komt die manoeuvre als \'n triumf der fatsoenlykheid voor. Onthoud dit, lezer, en beproef gyzelf uw kracht eens aan zoo\'n kunststuk als ge godsterwereld niets meer zult aanhebben dan wat beenderen en \'n gouden ketting. Ik zet het u in tienen. Op-eenmaal begon ik nu intezien en \'t was voor \'t eerst
|
|||||||
|
*) Zie waartoe blinde liefde vervoeren kan! Dat geraamte in \'t Wies-
bader muzeum behoort inderdaad tot de dolichocefalen, maar ik had ongelyk den schedel fraai te noemen, \'t Spyt me wel om sarah\'s wil, doch waarheid bovenal: haar kop is scheef. |
|||||||
|
foei! 177
niet met hoeveel gnomen-vernuft de kleine cicerone m\'n in-
drukken en gedachten hanteerde. Eerst deed hy me verlieven op de jeugdige kiezen van de tweeduizendjarige sarah. De schalk wilde dat ik haar beeld voortdurend in \'t gemoed dragen zou, om door de herinnering aan haar bronzen tooi terstond gereed te zyn tot assimilatie by \'t zien van al dat tabaksgoud. Daarop volgde heel geleidelyk \'t ontkleeden. Dichters en gnomen staan voor niets. De bliksem zelf zou zich hebben laten weerhouden door \'t zyden weefsel van haar kleed, en ik, schryver, poëet en barbaar, drong dóór... verder, dieper ... o vesale ! Wel zeker! Als m\'n lieve SARAH daar naakt te-kyk lag in \'n
glazen kast, hoefde ik toch geen omslag te maken met dat vreemde mens. Dit had Semi-ur precies uitgerekend, en langs dien vreem- den maar zekeren weg leidde hy my en den lezer tot de opmer- king: hoe \'n fatsoenlyke Hollandsche vrouw die zichzelf en de firma
van m\'nheer respekteert, na \'t verlies van al haar spieren nog al- tyd fatsoenskracht genoeg bezit om den neus optetrekken voor za- ken, die ... wel beschouwd, niet zoo heel veel schandelyker zyn dan zekere telegrammen uit Alexandrie. De konklusie van dit hoofdstuk is alzoo: de speelzalen zyn ware
Brakke-Gronden van onzedelykheid, en de brave mevrouw FOEI VAN DER bandjir neemt zich vast voor, al haar nichten, neven, kennissen, buren en vereerders te waarschuwen tegen \'t verschrik- kelyke spel. Hier, had ik vrede mee. Na \'t mens weer behoorlyk in vleesch en kleeren gezet te hebben, liet ik haar de zaal verla- ten in de vaste overtuiging dat ze nu precies wist »wat er alzoo op badplaatsen voorvalt." Ze zal daarmee effekt maken op de krans: \'n specialiteit van reis-indrukken en nauwgezette zedelykheid. |
|||||||
|
K ILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
12
|
|||||||
|
PRIESTERS, TRUFFELS ENT SPEELBANKEN.
|
|||||
|
. . . ne sont pas ce qn\'un vain peuple penset
Zóó sprak de onnoozele Tartuffe, en omdat er anderhalf voet te-kort
kwam aan de maat, liet molière hem \'t vers aanvullen met: les prêtres. Lodewyk XVIII was \'n vraat, of \'n lekkerbek, of \'n gourmand,
of \'n glouton. In een of meer dezer hoedanigheden hield hy veel van truffels. Doch zie, z\'n dokter had hem die lekkerny verboden, omdat Z. M. wat overvoerd was en aan \'t pootje leed. Toen nu de welmeenende geneesheer z\'n patiënt eens betrapte by \'n sterk gc- truffelde leverpastei en zich gereed maakte tot \'n dokterlyke beris- ping, sloot LOUIS hem den mond met . . . De koning had groot gelyk. Wie niet weet wat-i zeggen zal,
moet citeeren. Stuart mill zegt . . . Ach, er was nog geen stuart mill in die dagen! Lodewyk,
minder gelukkig dan onze publieksprekers in de Kamer, moest |
|||||
|
PRIESTERS, TRUFFELS EN SPEELBANKEN. 179
|
|||||
|
zich behelpen met molière en z\'n al te klassiek gemaakten Tar-
tuffe. Les truffes, beste dokter, zeide hy, les truffes ne sonl pas ce qu\'un vain peuple pense.\'
Zoo verantwoordde zich de koninklyke boeteling, en de dokter
was ontwapend. Lieve lezer, wees nu eens even inschikkelyk als die dokter, en geloof me op m\'n woord van reis-indrukbeschry ver: het publieke spel aan de badplaatsen is niet ce qu\'un vain peuple pense. De vrouw van zoo-even die zich uit verregaande bravigheid meende
te moeten bezighouden met het optrekken van het neusje dat ze niet meer bezat . . . geloof me, die vrouw had ongelyk. De goede God beware my voor de onhebbelykheid al m\'n lezers en lezeres- sen zoo tot op \'t been toe uittekleeden als ik haar deed. Maar \'n klein hoekje wil ik toch opligten van den jurk waarmee de wereld veel leelyks bedekt. Ik wenschte dat de alkeer waarmee men fat- soenshalve \'t hazardspel beschouwt, \'n redelyken grond had. Hier- uit namelyk zou te besluiten zyn dat er buiten de speelzaal \'n maat van cerlykheid en loyauteit gevonden wordt, die \'t minachten van wat daarbinnen voorvalt rechtvaardigen zou. Maar ... dit is zoo niet! Evenals de geringste myner lezers heb ik veel onder- vinding, en al sta ik in opmerkingsvermogen en scherpzinnigheid eenigszins beneden al m\'n landgenooten Haagsch Kamerpeil zal men my toch eenig recht van beoordeeling toekennen omtrent zaken die ik onderwierp aan \'n gezette studie, gelyk men bemer- ken zal dat ik met het spel en . . . wel eens met sommige andere dingen gedaan heb. Het komt me dan voor dat de openbare speelbanken, ook in
stelligen zin, doch vooral vergelijkenderwijze, zaer eerlyke loyale inrichtingen zyn. Sedert eenigen tyd is \'t mode geworden op die banken te schel-
den. Moralizeerende couranten wedyveren daarin met gedecaveerde spelers. De eersten tasten het spel in principe aan. De laatsten beweren dat het onlangs »by gelegenheid van die fameuze déoeine onmogelyk zuiver kan toegegaan zyn!" Op- en aanmerkingen van de laatste soort, wil ik \'t eerst beant-
woorden. Ieder speler meent dat hyzelf \'n soort van mikpunt voor de sla-
gen van \'t lot is. Deze waan is kinderachtig, hoogmoedig, bekrom- pen maar ... ze heerscht overal. »Dat nu ook juist my zoo\'n vreemde samenloop treffen moest!" heet het. In dit ojuist my" ligt het zwaartepunt van de dwaling. Wie z\'n persoonlyk belang weet te abstraheeren en met wysgeerige onverschilligheid het geheel overziet, zal bemerken dat het »lot" niet de minste notitie neemt van ieders ikheid, en met koude rechtvaardigheid z\'n slagen of gunstbewyzen rechts en links uitdeelt naar de wet van oorzaak en gevolg. De loop der kansen leidt tot evenwicht, doch deze balans kan niet worden verkregen dan door stipte verrekening van ein- delooze afwykingen. Indien nu zulke afwyking \'n speler benadeelt, komt het hem voor, eerst dat juist hy zoo byzonder ongelukkig is, |
|||||
|
180 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
en later beschuldigt hy de Speelbank van oneerlykheid. Toch zyn
zoowel het »lot" als die Bank volkomen onschuldig. Om van het eerste overtuigd te zyn behoeft men zich slechts \'n
weinig toeteleggen op de kennis der arithmetische verhoudingen. Het arme »lot" kan niet rechtvaardig wezen omtrent allen zonder telkens den eenling tydelyk te benadeelen, en daar nu elk op z\'n beurt de rol van dien eenling vervult om z\'n billyk aandeel te le- veren tot de harmonie van \'t geheel, meent ieder dat juist hy de uitgekozen wryfpaal is voor de nukken van \'t zoogenaamde toeval. Deze meening verraadt wel gebrek aan doorzicht, maar is op-
verre-na nog niet zoo dom als de klacht over oneerlykheid van de Bank. Men verliest uit het oog dat de Bank met het voor- of na- deel van eiken speler op-zichzelf beschouwd, volstrekt niet te maken heeft. A zet op rood, B op zwart. Eén der beide kleuren van. zéro of refait spreek ik nu niet komt uit. De Bank behoeft al- zoo de inzetten van A en B slechts by elkaar te schuiven en toe- tewyzen aan den speler die op de winnende kleur gezet heeft. Het is haar volkomen onverschillig aan wien dezer twee zy de som van die beide mises uitbetaalt. Dat dit niet of niet voortdurend ieder in \'t oog valt, .wordt veroorzaakt door de aanhoudende afwisseling der personen die gezamenlijk voorstellen wat ik nu gemakshalve A en B noemde. De som der zetten aan de roode zyde bedraagt op den duur juist zooveel als de som der zetten aan den zwarten kant, en daar nu tevens: op den duur rood evenveel keeren wint als zwart, is de Bank slechts de tusschenpersoon die óf de in \'t begin verloren mises bewaart om ze aan later winners uittebetalen, öf die indien de speler met winnen begint het noodige voor- schiet tot op \'t oogenblik dat verliezende spelers haar dat bedrag rembourseeren. Dat de verrekening van deze sommen meermalen eenige uren, dagen, ja misschien soms weken, wordt uitgesteld, ligt in de rede, doch dat die verrekening vroeg of laat plaats vindt, is zeker. Gesteld dat \'n speler die een goudstuk opzette, negen keer achter
elkander wint, zonder iets van de daardoor telkens verdubbelde mise terugtenemen, dan zou hy 5110 gulden gewonnen hebben. Daar het maximum der mise 4000 gulden is, moet hy nu, indien hy wil voortgaan zoo hoog mogelyk te spelen, 1110 stukken van de massa afnemen. Stellen wy dat hy daarna nog twintig keeren wint, dan heeft de Bank ruim tachtigduizend gulden verloren, d. i. voorgeschoten. De veine van dien eenen speler wordt langzamerhand geboet, öf door hemzelf als-i doorspeelt, óf door \'n ander, óf door vele anderen gezamenlyk. Het gebeurt soms dat zulke veines, in- plaats van terstond door tegen- veines te worden veronzydigd, elk- ander opvolgen, maar dit verandert niets aan den loop der zaak in \'t algemeen beschouwd. Het kapitaal van de Bank is groot ge- noeg om \'t hoofd te bieden aan alle binnen de grenzen der waar- schynlykheid gelegen afwykingen. Ze heeft dus den tyd tot afwachten van de likwidatie der kansen die gewis komen zal. Deze likwidatie zou evenwel onmogelyk wezen zonder \'n aaneen-
schakeling van tegenspoed voor sommigen, die dan niet inzien dat zy de terugbetaling leveren van wat de Bank aan anderen aan. |
|||||
|
PRIESTERS, TRUFFELS EN SPEELBANKEN. l8l
|
|||||
|
henzelf misschien in gelukkiger oogenblikken heeft voorgescho-
ten. En, omgekeerd, waar zulke hier veronderstelde groote winsten niet behaald werden, moet de schijnbaar onregelmatige tegenspoed der spelers dienen tot verevening van gelukkige kansen die later zullen opdagen. Dat zulke betere kansen niet juist altyd, of liever zelden, aan dezelfde persoon ten-deel vallen die bydroeg tot de betaling, verandert niets aan de verhoudingen van het spel in \'t algemeen. Wie met winst begint, kan later verliezen. Doch de kans op later winst van iemand die met verlies begon, is veel geringer. Deze verloor soms den moed, doch byna immer de noodige mid- delen, om voorttegaan en de verevening aftewachten. Hierin ligt dan ook de doorgaande overmacht van de Bank. Waarschynlyk zouden haar dividenden veel lager zyn indien zy zich met het uit zéro en refail voortvloeiend kassiersloon moest vergenoegen. De betrekkelyk kleine kapitalen waarover ieder speler te beschikken heeft, zyn niet bestand tegen de nadeelige afvvyking die ieder op z\'n beurt treffen moet, terwyl de Bank, altyd kunnende doorspelen, verzekerd is \'t verlorene vroeger of later te zullen terugwinnen. Een treffend* voorbeeld is daarvan, volgens de couranten, gele-
verd door zekeren GARCIA, \'n speler die door aanhoudende veine tydelyke afwykingen slechts in \'t nadeel van de Bank eenige millioenen gewonnen had. De man speelde door, en einde- lyk keerde de kans. Er bleek nu dat de Bank hem die millioenen slechts eenige maanden geleend had. De afvvyking van kans her- stelde de gelykheid door even hardnekkig omteslaan naar de bank- zyde als ze vroeger aan GARCIa\'s kant geweest was, en de man verliet Homburg, naar men my verzekert, zonder \'t minste vermo- gen. Ik las onlangs in de courant dat die schlungelhans op groote schaal thans Kellner is in \'n kroeg te Monaco. Sic transit! Nogeens herhaal ik hier de opmerking dat de door \'n speler
behaalde winst, even als in dat voorbeeld, gewoonlyk door hemzelf weder verloren wordt, terwyl de likwidatie van het door hem ge- leden verlies omdat hyzelt niet kan doorspelen ten-voordeele van andere spelers plaats heeft, die evenwel op hun beurt ook weer met verlies eindigen. Doch er bestaat niet de minste grond om by \'n zoo natuurlyk te verklaren loop van zaken aan oneerlykheid te denken. Indien de bankdirektie invloed op de coups uitoefende, zou zy immers de winst van dien GARCIA niet zoo hoog hebben laten oploopen, op \'t gevaar af dat hy zich eensklaps met z\'n buit verwyderd had. Zoodra men de administratie der speelbank beschouwt als ver-
bindingspunt tusschen de spelers onderling, vervalt alle verdenking van deloyauteit. Misschien beweert die GARCIA ■ \'n schelm: hy werd te Parys veroordeeld wegens diefstal in den eerde van den hertog de grammont-caderousse misschien beweert hy dat het verliezen der toch eerst door hem gewonnen millioenen, op oneerlyke wys plaats vond. Dit is zoo spelersmanier. Maar, eilieve, waarom liet hem dan de Bank dat geld winnen? En meer nog. Gesteld dat men hem later op oneerlyke wys al de door hem gezette mises\'wist te doen verliezen, wie of wat belette dan\'t ove- rige Publiek tégen garcia te zetten, e» aldus zooveel of meer nog |
|||||
|
182
|
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
van de Bank te halen als die speler in z\'n winstperiode van haar trok ?
Doch bovendien, de wyze waarop onder de oogen van \'t Publiek
de kaarten worden gemengd, gecoupeerd en gelegd, laat geen be- drog toe. By de roulette is \'t zelfs vergund z\'n mise te plaatsen nadat cylinder en kogeltje in beweging gebracht zyn, zoodat \'n croupier die belast was niet de oneerlyke poging om invloed uitte- oefenen op den loop en \'t vallen van den kleinen kogel, niet eens. tydig weten kan hoe hy dien invloed zou moeten besteden om den speler te benadeelen. Kort voor den val van \'t balletjen ook, kan men de mise naar willekeur nog verplaatsen. En al v are dit alles zoo niet, al kon de Bank haar talryke ge-
employeerden africhten tot oneerlykheid, dan nog zou zyzelf daar- van \'t eerste slachtoffer wezen. Ligt het niet in de rede dat die geêmployeerden door middel van compêres terstond zouden misbruik maken van hun gevaarlyke handigheid? Een croupier die de kunst verstond het Publiek te bedriegen ten-voordeele van de Bank, zou al \'n zonderlinge schelm moeten zyn als-i z\'n schelmery niet toe- paste in eigen voordeel. Stipte eerlykheid is dus voor de speelban- ken \'n voorwaarde van bestaan. Dit wat de loyaliteit aangaat van die inrichtingen op-z:chzelf beschouwd. En vergelykenderwyze ?
Het is my \'n raadsel hoe men, achtslaande op den toestand van
de wereld in \'t algemeen, zich verontwaardigd durft toonen over het bestaan der speelbanken! Is dit kortzichtigheid? Domheid? Of moeten wy dat angstvallig uitziften van de mug en \'t slordig door- laten van kerneis toeschryven aan huichelary? Gy die voorgeeft zoo byzonder innig te gruwen van \'t rouge et
noir, weet ge dan niet wat er dagelyks in uw eigen kring en «aast u voorvalt? De administratie en de aandeelhouders van zoo \'n Speelbank trachten winst te behalen. Dit hebben ze met alle andere ondernemers en spekulanten gemeen. Maar vindt men ergens zoo- veel oprechtheid in \'t omschryven der verplichtingen ? Zooveel stiptheid in \'t nakomen? Met welke onderneming op financieel gebied ook men de Speel-
banken vergelykt, nergens zal ieder die daarmee in aanraking komt zoo zeker kunnen staatmaken op de vervulling van \'t uitgeschreven program. Nergens ook worden de rechten der geldstorters duide- lyker en bondiger omschreven. De Bank lokt niet aan door voor- spiegeling van winst. Integendeel, daar zy den aandeelhouders hooge dividenden toezegt, en die inderdaad uitbetaalt, waarschuwt zy eiken speler dat hy verliezen moet. Ze omzwachtelt niet als de uitschryvers van Slaaldeeningen! de eenvoudige arithmetische waarheid met \'n tal van voorwaarden die \'t Publiek in de war brengen. Ieder kan nauwkeurig weten wat hem te wachten staat. Wie zooveel op \'n kans zet, zal öf dien inzet verliezen, of zooveel ontvangen. O\'est a prendre on a laisser. Nooit gekibbel. Nooit chicane. Nooit ook de minste poging om iemand overtehalen tot het wa- gen van z\'n geld. Men heeft meermalen de Bank beschuldigd van . . . ongevoelig-
heid. »Die croupiers stryken \'t verloren geld met yskoude onver- schilligheid weg" heet het. Eilieve, wilde men dat ze belangstelling |
|||||||
|
PRIESTERS, TRUFFELS EN SPEELBANKEN. 183
|
|||||
|
voelden of toonden ? Belangstelling in wie, in wien ? In den speler
die op zwart gezet had toen rood won ? Maar dan zouden zy tege- lykertyd zich moeten verheugen over de winst van anderen die op rood hadden gewed. By eiken zet zouden ze \'t van hen gevorderd »menselyk gevoel" zoo zonderling moeten splitsen dat de poging daartoe inderdaad even belachelyk wezen zou als \'t slagen onmogelyk. Gyzelf, lezer, zyt gy zoo byzonder gevoelig ? Maak u dan gereed
tot het ondergaan van \'n aaneengeschakelden reeks van indrukken, treurige en blyde, maar treurige het meest. Di>izenden millioenen mensen moesten sterven om uw bestaan mogelyk te maken. Het is nu eenmaal zoo dat we zyn als kerkhofsbloemen die sappen, bloei, geur en tint opzuigen uit verrotting. Gedurende den tyd dien ge aan \'t lezen van één bladzy dezer Studiën besteedt \'n paar minuten slechts! blazen honderden uwer natuurgenooten den laatsten adem uit. Treurt ge niet? Het is waar dat er gedurende diezelfde oogenblikken even-zooveel,
en meer nog, geboren werden, wat trouwens onmogelyk wezen zou zonder \'t sterven van die anderen. Verheugt ge u niet ? Of verrekent ge het debet en kredit van die aandoeningen »met
gesloten beurs." Zeker! Geen gemoed zou in-staat zyn al de in- drukken te verwerken die de wereld hem opdringt. We zyn ge- woonlyk reeds al te zwak in \'t besturen en gebruikmaken van wat onszelf rechtstreeks aangaat. Waar zou \'t heen als we bovendien ... Eilieve, waarom dan die croupiers hard gevallen over de onver-
schilligheid waarmee ze den inzet van A doen overgaan in \'t bezit van B ? Zy kennen beide personen zoomin als gy den Chinees kent, die op dit oogenblik . . . Daar sterft waarachtig \'n neger ook ... en \'n Hongaar . . .
en \'n Duitscher . . . \'n Franschman . . . \'n Hollander . . . nog een . . . nog een . . . nog een . . . Lieve hemel, ik wilde iets vertellen over den dood van dien Chi-
nees . . . hy is reeds vergeten, en werd bedolven onder \'n tal van dooden dat sneller aangroeit dan m\'n pen kan byhouden. Treurt ge niet, lezer? Laat ons oprecht zyn, en niet verwachten dat zeer gewone men-
sen, in zeer gewone betrekking wat toch zyn ze anders dan ge- employeerden op \'n kassierskantoor? zich zouden te-buitengaan aan \'n sensiblerie die onszelf weldra bespottelyk voorkomen zou. En onze m\'nheer A die misschien vordert dat men tranen wydde
aan z\'n verloren mise . . . laat hem eens aan partner B vragen of deze tevreden wezen zou met het niet uitbetalen of \'t beknibbelen van z\'n winst ? Zeker neen ! Uit welke bron zou die winst geschept moeten worden, hoe zou de volledige betaling van \'t gewonnene mogelyk wezen, als er geen verliezers waren? De klacht over de werktuigelyke ongevoeligheid van zoo\'n Bank
is kinderachtig niet alleen spelers zyn kinderachtig maar men zou reden tot klagen hebben, en tot aanklacht zelfs, zoodra ze blyk gaf van belangstelling. Juist door zich hiervan te onthouden is zy de meest zuivere vertegenwoordigster van wat wy «toeval" noemen, van de natuur. Ook deze immers laat den noodzakelyken schakel tusschen oorzaak en gevolg niet breken uit medelyden, uit |
|||||
|
184 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||
|
ingenomenheid met dezen of genen, uit zwak toegeven in onze
wenschen, hetgeen dan ook nooit zou kunnen geschieden zonder onrechtvaardigheid jegens anderen. Ze doet wat ze moet. Ze laat zonder aanzien des persoons elk voorval voortschryden op den weg dien alle voorafgaande gegevens het opdreven. Oude wysgeeren vonden in deze onverbiddelykheid iets zoo verhevens, dat ze juist dit ttnxet aanzien van personen" als een der goddelyke eigenschap- pen hebben voorgesteld, en te-recht !\' Maar ik behoef niet zoo hoog te grypen om de Speelbanken in
bescherming te nemen tegen ziekelyke of huichelachtige moralistery. Sedert eenigen tyd is men hier-en-daar misschien naar aan-
leiding der schandaleuze zaak van LANGRAND eenigszins wakker geworden. Maar nog altyd verheugen zich over \'t algemeen de zwendelaryen van de soort als waartegen ik voor vele jaren reeds waarschuwde *) "is beschamenden bloei. Het is koddig, en tege- lykertyd treurig, aantezien hoe men in \'n maatschappy die tot zulke zaken gewillig het terrein levert, laag durft neerzien op het eerlyke spel. Om deze kwalifikatie te rechtvaardigen behoeft men slechts den
toestand van den speler op de eenvoudigste wys te omschryven. Hy koopt voor zekere premie zéro en refait de kans om zekere som o malen verhoogd te zien tegen a kansen die som te verliezen. Heeft hy ongelyk \'t zékere bezit van z\'n geld bloottestellen aan
de onzekerheid dier beide mogelykheden, dit is zyn zaak. Het mag niet verweten worden aan de Bank die hem niet de minste voor- deden beloofde. Zy bedong slechts haar administratieloon, zonder iemand overtehalen z\'n geld te wagen, noch hem voortepreeken op welke kans hy dit het voordeeligst wagen kan. Wie nauwkeurig achtslaat op de heerschende begrippen over
zedelykheid, en die toetst aan de handelingen der mensen, doet \'n droevige ervaring op. Even als wy gewoonlyk in boeken nogal ver afwyken van de geschreven volkstaal, worden er in schryvery en in vals-deftige gesprekken zekere konventioneele begrippen voor- gewend die in de werkelykheid of niet bestaan, of maar zeer zel- den worden toegepast. Ik zou niet durven beweren dat dit juist altyd aan huichelary moet worden toegeschreven. Deze ondeugd toch vordert talenten die niet aan velen gegeven zyn, en zekere inspanning, waaruit dan ook volgt dat er minder huichelaars zyn dan men gewoonlyk meent. De ware oorzaak van de overal bly- kende afwyking tusschen zeggen en doen, zal wel hierin liggen dat men tot slechte handelingen zich vervoeren laat van-Ueverlede. Al zy het dan dat dit niet geheel onbemerkt geschiedt, men kan zich- zelf gedurende eenigen tyd diets maken dat de rechte weg niet verlaten is, of althans meer of min moedwillig daarvoor de oogen sluiten. Het ronduit goedkeuren van iets verkeerds evenwel, zou moeten plaatshebben in één oogenblik, en vereischt alzoo \'n meer |
||||||
|
") In nummer 451 der ideen.
|
||||||
|
PRIESTERS, TRUFFELS EN SPEELBANKEN. 185
|
|||||
|
brutale, min geleidelyke miskenning van het goede. Een diefstal,
byv. kan, wat de logische aaneenschakeling van aandrift, voorne- men en uitvoering aangaat, verdeeld zyn over vele dagen of weken, terwyl de uitdrukking: «stelen is geoorloofd\'\' zekere oogenblikke- lyke verkrachting van \'t zedelykheidsgevoel vereischen zou, waartoe weinigen in-staat zyn. Vanhier dan ook dat het woord: »gy zyt \'n dief!" den betrokkene altyd in de ooren klinkt als \'n onrecht- vaardige uitspraak, en voor \'n beleediging geldt in alle gezelschap- pen, zelfs in een tuchthuis. Indien we met omkeering van de oude wapenspreuk: fays ce
que dis! ons konden aanwennen alles te durven zeggen wat we mondjesmaat durven doen, zou er veel gewonnen zyn. Dan eerst ware er \'n nuttig debat over meeningen mogelyk. Thans echter zyn we \'t over braafhedens en deugdprincipes zoo volkomen eens ... in de boeken, dat er veel te weinig wordt gelet op de vraag: of al die schryvery wel in overeenstemming is met de werkelykheid ? We zyn door klank van frazen bedorven, en laten ons oordeel in slaap wiegen by \'n deun, die niet eens welluidend behoeft te zyn als ze maar door gedurige herhaling gelyken tred houdt met onze tot geloovig aannemen voorbeschikte vatbaarheid. »God is . . . Wie daarop volgen liet: »klein, koppig, lastig, groen, vierkant,
kluchtig of abrakadabra" zou zekeren schok teweegbrengen die ons hindert, last veroorzaakt, pyn doet. Het onverwacht afwyken van den bekenden deun veroorzaakt iets als de onaangename gewaar- wording van \'n plotseling omzien ten-gevolge van schrik, of van \'t op-eens gestuit worden in snellen loop. \'t Geheele verschynsel komt neer op afkeer van \'t brusk aanranden onzer traagheid. »Het verfoeielyke spel . . . het noodlottige spel . . . het ver-
vloekte spel" ... dit alles zyn geykte termen, minder onjuist dit erken ik dan \'t bepalen der grootheid van \'n God wiens eigenschappen ons onbekend zyn. Maar dat de afkeer van het spel voor \'n groot deel is toeteschryven aan invloed van den deun waarop die opinie nu eenmaal gezet is, houd ik staande. Het ware te wenschen ik zeide dit reeds dat we \'t recht
hadden zoo laag neertezien op \'n verkeerdhcid die vergelykender- wyie onschuldig heeten mag. Onze moraliteit schikt zich op met puriteinsche lappen om vuile wonden te verbergen. Het is opmerkelyk hoe ver het berusten in zoo\'n deun zich uit-
strekt. Wy weten nu eenmaal dat het meerendeel der mensen door verwaarloozing van \'t denkvermogen z\'n eigenlyke roeping verkracht. Maar voorgangers, wysgeeren, wetgevers, dichters, zy die \'t nasporen van waarheid tot hun vak kozen? Van hen toch ware iets beters te verwachten. In-plaats daarvan stuit men overal op schandelyke oppervlakkigheid. In oude en nieuwe tyden heerscht de hebbelykheid zich met \'n machtspreuk van opgeworpen vraag- stukken aftemaken, en \'t is bedroevend aantezien hoe de niet zeer heilbegeerige gemeente by-voortduring blyk geeft zich daarmee tevreden te stellen. Zelfs SOKRATES, die zelf zoo goed wist hoe hy vragende z\'n te-
genstanders kon doen aanlanden op \'n beschamend concerto, zou meermalen te-kort geschoten zyn als men zyn methode van debat |
|||||
|
186 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
had toegepast op z\'n eigen stellingen. Wat zou JEZUS geantwoord
hebben, als men hem gevraagd had en daarop kwam de zaak neer Rabbi, wat is des Keizers? Of: wie zal rechtspreken, indien alleen de onzondige daartoe bevoegd is? Of: hoe wordt door op- somming van de velerlei wyzen waarop \'n man zich ongeschikt maken kan tot de voortteeling, de juiste waardeering van \'t huwe- lyk bevorderd? (idee 182) Dergelyke vragen zyn er honderden te doen. Het heeft byna
den schyn alsof ten-allen-tyde de voorgangers der Volkeren zich niet zoozeer ten-doel stelden den mensen heldere begrippen mee- tedeelen, als wel hen afterichten tot gewoon raken aan duisterheid. By onze nieuwere moralisten is dit niet beter gesteld. Sedert jaren zoek ik te-vergeefs naar oplossing van de tegenstrydigheid hoe men te-gelyker-tyd werken kan doen verschynen over exakte wetenschap waarby dan toch het 2 X 2 = 4 als erkend verondersteld wordt en zoogenaamd zedekundige opmerkingen of vertoogen die de logische waarheid brutaal in \'t aangezicht slaan? Niemand zou durven verkondigen dat \'n driehoek vier zyden
heeft, maar wel mag larochefoucaui.d de huichelary voorstellen als \'n hulde die de ondeugd aan de deugd bewyst. Wel magOP- zoomer ■ iemand die zich liet aanstellen tot \'n hoogleeraar in de wysbegeerte! den Volke verkondigen dat »God het beginsel van de Rede is." *) Voorbeelden van dergelyke . . . slordigheid, heb ik voor \'t gry-
pen. Indien ik hier met den lezer sprak en wel met iemand dien \'t inderdaad om waarheid te doen was, zou ik hem voorstellen my naar zyn keuze \'n stuk voorteleggen, waarin eenig zedelyk principe verkondigd of \'n zielkundig vraagstuk behandeld wordt. Ik neem aan, hem overal blyken te toonen van de waarheid myner stelling: dat er misbruik wordt gemaakt van de gemakzuchtige hebbelyk- heid om klank aantenemen voor iets wezenlyks. Nog altyd verkeeren duizenden en duizenden in de meening dat
er op \'t gebied van algemeene wysbegeerte iets degelijks werd te- berde gebracht door mannen als professor kant, e. d. Dit is \'n treurig verschynsel. »Als ik met den lezer sprak." Maar dit is nu eenmaal zoo niet.
En als ik \'t woord richtte tot iemand t>dien \'t inderdaad om waar- heid te doen was." Dit komt zelden voor. Altyd blyft het \'n bezwaar dat ik om m\'n stelling te betoogen door voorbeelden, die zelf zou moeten kiezen, \'tgeen den indruk^ verzwakt, daar \'t allicht den |
|||||||
|
*) De dwaling van lauochefoucauld heb ik reeds ergens in m\'n
ideen aangeroerd. En wat de zotterny van opzoomer aangaat, vcrwys ik naar zeer vele bladzyden uit den III" bundel, waar ik \'t godsbestaan behandel. De wysgeerige professor schynt niet intezien dat hy z\'n God een slechten dienst bewyst door hem te benoemen tot yibeginsel van de Rede" dewyl juist deze hoedanigheid hem beletten zou met die Rede homogeen te zyn, daarbuiten plaatst, en alzoo daartegenover, wat ten-slotte neerkomt op redeloosheid, op krankzinnigheid, q. a. Precies in\'n idee! |
|||||||
|
PRIESTERS, TRUFFELS EN SPEELBANKEN*. 187
schyn hebben zou alsof ik my in de keuze had laten leiden door
vooroordeel. Sommigen immers zouden altyd meenen dat ik mij te beau jeu gaf door \'t aanvallen, byv. van verouderde bybelsche mo- raal, of schools-duits-wysgeerige mystiekery. Liever dus iets meer dagelyks, iets eenvoudigs. Ik zoek ... ik zoek . . . Misschien zal zich in \'n volgend hoofdstuk wel \'n geschikt voor-
beeld van valsche moraal aan m\'n pen opdringen, waaruit dan te- vens zal kunnen blyken dat ik onder de dingen qui ne sont pas ce qu\'un vain peupJe pense, tusschen truffels, priesters en speelban- ken in, heel gevoegelyk \'n plaatsje had kunnen inruimen aan schry- vers. De lezer gelieve voorloopig genoegen te nemen met \'n kleine
vertelling die hem in kennis brengen zal met \'n bondgenoot in af. schuw van \'t verderfelyke spel. |
||||
|
VIEUX-DELFT EN MORAAL.
|
|||||||
|
Hy was \'n oudheidkenner, en als zoodanig dan ook kwam ik
met hem in aanraking. Wy ontmoetten elkander op \'t kerkhof by de zoogenaamde »alte Kirche" op den heuvel ten Z. O. van Son- nenberg. Tot specialiteit had hy antieke en middeleeuwsche oor- logskostumen en vernielingswerktuigen gekozen. De man was ex- pert in stormrammen, balisten en katapulten, in jambards, bras- tsards, godendars en miséricordes *) Ook deed-i in »Vieux-Délft." Over al die dingen had hy boeken gesebreven. |
|||||||
|
*) Miséricordes heetten de korte dolken waarmee men den ter-aarde
geworpen vyand afmaakte, tenzyd-i om genade bad. Misschien ook, al bad hy om genade. Tot dit slachterswerk was \'n kort wapentuig noodig, omdat men met andere gereedschappen niet zoo goed de voegen van \'t harnas vinden kon. Godendars is een der vele Waals-Fransche verbas- teringen van den Nederlandschen goedendag, \'n soort van knuppel. Men vindt ze ook genoemd godendacs, goudendars, godendaz. Wie hiervan meer weten wil, wordt verwezen naar huydecoper\'s schoone uitgave Van Melis Stoke, uitg. 1772, deel III blz. 81, vlgg. |
|||||||
|
VIEUX-DELFT EN MORAAL. 189,
|
||||||||
|
Op \'n wandeling naar de overblyfselen van \'t Romeinsche Castel-
lum te Rambach, wandelden wy de Kursaal voorby, en \'t spel kwam ter-sprake. Tot z\'n groote verwondering keurde ik eenvouT dig die uit- of inspanning af, zonder heel hartstochtelyk intestemmen met al de verwenschingen die hy de üTur/ta«s-direktie naar \'t hoofd wierp, en de Regeering die zulke zaken duldde. Daar hem van m\'n streven, werken en stemming een en ander bekend was, meende hy hieruit \'n reden van bevreemding te mogen putten over de kalmte waarmee ik z\'n verontwaardiging beantwoordde. Hy ver* wonderde zich bravelyk dat ik niet heviger was in m\'n uitdrukkingen, Est-il possible qite vous . . . vous qui éles moraliste . . .
Ja, zei ik, ik ben moralist. En juist daarom ... ik vind
dat spel zoo heel erg niet. En daarby bleef het dien dag.
M\'n nieuwe kennis was \'n Duitscher die sedert \'n dertig jaren
Parys bewoonde, en in die stad, naar-i my verzekerde, een muzeum bezat dat wel \'n halfmillioen franken waard was. Uit Parys ver- dreven by \'t begin van den oorlog, wachtte hy den vrede af om zoodra mogelyk z\'n schatten overtebrengen naar \'n beschaafder land. Intusschen vermaakte hy zich zoo goed mogelyk met het op* sporen en waarnemen van de oudheden die de omtrek van Wies- baden oplevert. Maar hy ging te diep gebogen onder z\'n specialiteit om \'t rechte te genieten van Romeinsche kastelen en Germaansche graven. Ingestorte aardheuvels *) kalk en steen, kammetjes van Romeinsche onderofficiersvrouwen, grafsteenen met den staat van militairen dienst der overledenen . . . och, dit alles was voor onzen man \'t ware niet. Om zich gelukkig te voelen had- i Delftsch por- selein, yzeren harnassen en wapenhoeden noodig. Het Wiesbader muzeum ook voor zyn vak overigens hoogstbelangryk kende hy spoedig van-buiten, en ik verdenk hem van minachting voor de beide daar bewaarde Romeinsche soldatenschoenen, omdat er geen sporen aan zyn. **) Ce n\'est que de l\'infanterie, zeide hy. Bo- |
||||||||
|
*) Ingestort na \'t omwoelen. Zelden of nooit vindt men \'n tumutux
ongeschonden. Wat men daarin vond, ligt in \'t muzeum. **) Een dier schoenen is blykbaar van \'n kind, \'n enfant de troupe
waarschynlyk, van \'n caligulaatje. Bedoelde schoenen staan in den ka- talogus als van Romeinsche soldaten genoteerd, en dit kan in-zoover juist wezen dat ze gedragen zyn door individuen die tot \'n Romeinsch legioen behoorden, doch eigenlyke Romeinen zyn hier, buiten de be- velhebbers, slechts zeer weinig geweest. De Romeinsche legers beston- den uit krygslieden van den Romeinschen Staal, die in allerlei gewesten waren byeengeraapt. De lyksteenen, die gewoonlyk den landaard der overledenen opgeven, wyzen dit uit. Men vindt Pannoniers, Rhetiers, Dooiers, Illyriers, enz. doch eigenlyke Romeinen, of zelfs Italiers, maar zeer zelden. Noot van 1878 Sedert ik \'t bovenstaande schreef, zyn er veelmeer
schoenen van Romeinsche soldaten gevonden. |
||||||||
|
»
|
||||||||
|
ICJO MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
vendien, men vindt in dat muzeum geen » Del ft." Niet het minste
schoorsteenticheltje. Dit scheen hem zeer te hinderen, want: croyez- mois, en fait d\'archéologie, du vieux-Delft avant tout! Nu weet ik wel dat alle smaken in de natuur zyn, maar \'t ligt
in myn natuur te willen doorgronden waarom sommigen \'n zon- derlingen smaak hebben. Ik liet dus m\'n archeoloog voor my pozeeren, en beloofde mezelf
hem niet lostelaten voor ik den terp had omgewoeld waarin hy z\'n byzondcre voorliefde voor Delftsch aardewerk bewaarde. Ik lette aandachtig op alles wat hy omtrent oude wapenrustingen meedeelde, en stond meermalen verbaasd over de nauwkeurigheid van z\'n kennis. Op zeer weinige jaren na wist hy de ouderdom van elk stuk te bepalen. De vorm van \'n staafje, spykertje, schroefje, scheen hem landaard en dagteekeningen, ja, heele perioden uit de geschiedenis toeteroepen. Hy las in de platen, ringen of schubben van \'n pantser, als waren \'t Enkhuizer almanakken geweest. De lezer zal me wel genoeg scherpzinnigheid toekennen om te ge- looven dat ik z\'n opgaven kontroleerde, of althans genoeg waar- heidszin om dit te beproeven. Hy vond dit aangenaam, en was zeer in z\'n schik met de hulde die ik wel genoodzaakt was te bren- gen aan z\'n zaakkennis, maar: Hélas ... si novs avions du vieux-Delft ici!
Dit moest beteekenen dat-i my in dat vak nog grooter reden tot
verbazing geven zou. By-gebreke van ticheltjes in natura, sloeg-i my \'n kursus voor in de werken die hy over die zaken geschreven had. Ik leerde daaruit juist genoeg om intezien dat m\'n roeping elders lag. Hoogstens interesseerde my de opmerking hoe weinig onze ouwelui konden voorzien dat die leelyke potjes en schoteltjes, die wanstaltige pagoodjes, en die Chinees-Hollandsche poppen op de schoorstcentegeltjes, eenmaal stof zouden leveren tot ontwikke- ling van zooveel geleerdheid als m\'n vriend daarby wist te-pas te brengen. En niet alleen geleerdheid! Er kwam ook hartstocht by, iets als poëzie, waarachtig! By-gelegenheid zal ik \'n drama maken van den argonautentocht naar zeker merk . . . Vous avez beau rire, zeide hy, je vous jure qu\'il n\'y a rien de
si interessant que Ie vieux-Delft. Si j\'ai Ie bonheur de revoir ma collection a Paris . . . hélas, cela vaut cinq cent mille francs! Hy stond duizend angsten uit dat de Communards z\'n huis zou-
den omver halen, of dat het vernield worden zou door \'t bombar- dement. Ook drukte hem, in afwachting van \'t weerzien zyner lievelingen, z\'n werkeloosheid. Gelukkig dat de man «auteur" was. Hy kon zinsneden ronden, aan elkaar lymen, \'n stuk maken, had relatien met uitgevers . . . wat wil men meer? En hy bevond zich te Wiesbaden. Alzoo: Le jeu, m\'sieur . . . c\'est atroce, infame, pernicieux, infernal!
C\'est . . . Ja, zei ik, men kan z\'n tyd beter besteden.
Die lauwe afkeuring was hem weer niet genoeg. Hy noodigde
my uit, hem te bezoeken om eens te hooren wat hy over \'t spel geschreven had. Dit geschiedde. Ik vernam: que le jeu était... nlroce, infame, pernicieux, infernal. Als \'t werk uitkomt, zal \'t |
|||||
|
VIEUX-DELFT EN MORAAL. 191
|
||||||||
|
zeker opgang maken, want het is vol gemeenplaatsen die zich heel
gemakkelyk laten aanhooren, en den lezer op niet de minste kos- ten van inspanning jagen. Ook verbeelden velen zich, blyk van deugdzaamheid te geven door \'t mooivinden van zulke vertoogen. Eigenaardig was het dat de «auteur" zich zoo verdiept had in de- klamatien, dat hy evenmin op \'t denkbeeld was gekomen de arith- metische verhoudingen van \'t spel natesporen, als om de geheele inrichting der Speelbanken te vergelyken met die van andere finan- cieele of industrieele genootschappen. De deun was nu eenmaal dat het spel: était atroce, enz. en op dien deun werd alles gezet. Toen ik \'t kostelyk fragment had aangehoord, wenschte ik hem
geluk . . . Neen, niet over uw stuk, voegde ik er snel by om hem niet
in den waan te laten dat ik z\'n geschryf hoog stelde, maar hiermee dat ge op uwen leeftyd hy was zoo oud als ik nog zooveel verontwaardiging hebt overgehouden voor byzaken. De myne is sedert lang aan erger dingen besteed. Ik erken dan ook dat ik er nooit heel zuinig mee omging. Het gesprek nam \'n andere wending. Hy was dikwyls in Hol-
land geweest natuurlyk: vieux-Delft! en verstond de taal van dat land »hiel geut." E. g. vassiblif meneer .. .borreljé mësoekker." Daartegen was niets intebrengen. Ook de zeden had hy nauw- keurig bestudeerd, doch alweer heel specialiteitig met zekere voor- liefde voor sommige onderdeden. Zoo wist-i niets van duur vleesch, moderne theologie, verrotte politiek en slechte boter, maar hierte- genover staat dat ik door hem werd opmerkzaam gemaakt op heel andere vervalschingen die my weer onbekend waren, en die waar- schynlyk ook voor den lezer al \'t aantrekkelyke zullen hebben van de nieuwheid. De vcasques" der «boerinnen" dit woord beduidde in zyn mond: alle vrouwen in de provincie, dus ook Friesche dames zyn van koper en blik. Te Amsterdam worden de huwelyken gesloten zonder dat bruid en bruigom elkaar ooit gezien hebben. Die zaken worden geregeld door i>den papa, mit \'n lange piep im moend." Alle Hollandsche vrouwen hebben \'n pruim tabak achter de kiezen. y>Zelf gezien."
. . . De dames breien, en de mannen rooken, in de kerk . . . »Zelf gezien."
. . . Ergens in \'n provinciestadje . . . tiZelf gezien!"
Het stadje, denk ik.
. . . worden in \'n herberg . . . vZelf gezien!"
De herberg, denk ik.
... de gasten bediend . . . »Zelf gezien!"
Die gasten, denk ik.
. . . bediend door des femmes absolument nues! \'t Fameuze «zelf gezien" bleef ditmaal weg. En ik vroeg er niet
naar, omdat ik te bang was dat-i brutaalweg ja zeggen zou. Wat had ik dan moeten antwoorden ? Ik vloog op in ... \'n zachtmoe- |
||||||||
|
.
|
||||||||
|
192 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
dig berispen van de kleingeestigheid waarmee hy \'t zoo eenvoudig
en gemakkelyk kostuum van de Hollandsche kellnerinnen afkeurde. Bovendien, zei ik, hebt ge te veel gezegd door ze geheel naakt te noemen. Het schynt uw aandacht ontsnapt te zyn dat ze zich toch altyd eenigszins klceden, en wel met \'n knipbeursjen aan den lin- kerhiel waarin ze \'t betaald gelag bergen. In vroeger eeuwen be- waarden ze dat in ... den mond, maar na de grondwetsherziening ... \'t Scheen voor ditmaal genoeg, \'t Zou onzen oudheidkenner men ziet, hy deed by-gelegcnheid in haute nouveauté ook zeer verwonderd hebben als-i had kunnen gissen dat ik z\'n bespottelyke leugens onzedelyker vond dan \'t infdddme spel. Hy koos de beste party, en vermeed het al te gevaarlyke tizelf gezien" door \'n ge- maakt lachen over m\'n charge, die hy voorgaf koddig te vinden om de erkentenis te ontwyken dat ze kaustiek was. Wat overigens de vreemdelingen beweegt zulke zotte en dikwyls kwaadaardige vertellingen omtrent Holland in omloop te brengen, is me raadsel- achtig. Schryversarmoed? Sans badinage, ging de ethnologische werelddeelontdekker
voort, ik heb in Holland zeer zonderlinge zaken beleefd. Eens te Delft . . . Ik maakte my gereed hem te vertellen dat men te Berlyn zelf
gezien! de zoogminnen by-voorkeur onder de hermafroditen kiest. Maar \'t hoefde niet. Want in-plaats van \'n nieuwen trek uit de zonderlinge zeden van \'t Hollandsche volk, werd me nu \'n verhaal meegedeeld dat alle kenmerken van waarheid droeg, en dat tevens \'n helder licht verspreidde over de aesthetische beteekenis van oud porselein in-verband met de waarde van zekere muzeums te Parys. Onze man had te Delft in \'n achterstraatje de deur van \'n klein
huis zien openstaan, en gluurde naar-binnen. Z\'n oog viel op den haard in de achterkamer, welks geheelc mantel was opgebouwd of gevoerd met \'n illustratie van \'t Evangelie. Er ontbrak geen steen- tjen aan, van den Betlehemschen kindermoord af tot de hemelvaart, jazelfs tot de vurige tongen van \'t Pinksterfeest toe . . . \'n kom- pleet zaligheids-epos! En dit alles in blauwe poppen en figuren op verglaasde steentjes van \'t beste merk uit de goede periode . . . \'n ware schat: Je calculai tout d\'un coup que cela valait ses vingt mille francs!
Wat deed de oudheidkenner? Ging hy \'t huisjen in om denon- noozelen bezitter van zoo\'n schat geluk te wenschen met z\'n ryk-
dom? Pas si béte! Hy leende van den knecht in z\'n hotel \'n pak kleeren, waarmee hy meende zich te kunnen voordoen als \'n zeer gering burgerman, en informeerde zich naar den prys der huisjes van de soort als dat waarin hy al die schoorsteenheiligheid ontdekt had. Met \'n vier- vyfhonderd gulden kwam men ver, werd hem gezegd. Hierop meldde hy zich by den eigenaar, gaf voor zich te Delft te willen vestigen als behanger, en dat-i zoo\'n huisje misschien wel zou kunnen gebruiken »als \'t niet te duur was." Na eenig bieden en dingen werd de koop gesloten. De schoorsteentegeltjes werden voorzichtig losgemaakt, zorgvuldig ingepakt naar Parys verzonden . . . |
|||||
|
VIEUX-DELFT EN MORAAL. 193
\'t Schynt dat er op myn gelaat iets als afkeuring te lezen stond.
Que voulez-vous, mon ami: satisfaction de collrctionneur!
En hy wilde my uitleggen hoe zoo\'n handeling sin zyn vak"
niet alleen geoorloofd, maar zelfs in zekeren zin pryzenswaardig was. Als stopwoord maakte hy daarby gebruik van \'t nogal. bekende: »als ik \'t niet gedaan had, waren anderen daarmee heengeloopen." Ik veroorloofde my \'n scheldwoord tegen die «anderen." Die man nu schreef \'n tirade-stuk tegen \'t spel, \'t verfoeielyke
spel! Huichelary? Toch niet. Huichelaars moeten dan toch zeker doel beoogen. Wie zou \'t onzen wapenkenner en porseleinman dank- weten, dat-i \'n veldtocht tegen de speelbanken had meegemaakt? Immers niemand. En als \'t z\'11 doel geweest was zich tegenover nvj voortedoen als zoo byzonder zedelyk er was geen reden toe! dan had immers z\'n huichelary hem moeten weerhouden van \'t open- baren der manier waarop men zich voor betrekkelyk weinig geld \'n kollektie kan aanschaffen »die \'n halfmillioen waard is." Z\'n af- keer van \'t spel was gemeend, nagenoeg gemeend. De man ver- beeldde zich inderdaad, toen hy de pen in de hand nam om iets te verkondigen, dat die passie, die noodlottige passie . . . Wy weten nu eenmaal, hoe boekerigheid haar eischen meebrengt,
\'t Maakt \'n groot verschil of men daar als publiekschryver zit te oreeren tegen . . . iedereen, of in onderhandeling is met den on- noozelen bewoner van \'n achterbuurt, sik" zoekt z\'n voordeel. »Wy" is moralist. »Wy" dweept met deugd, eer, onbaatzuchtigheid. »Wy" is hoogepriester, martelaar, apostel, profeet. »Wy" \'n krant soms, godbeter\'t! draagt \'n onbevlekt kleed van hermelyn . . . Maar: ik ... ik ... ikf Dat \'s wat anders! Satisfaction de
collectionneur! ■
L\'homme est Men variable, heeft ANDRIEUX gezegd. Ei zie, daar
hebben we waarlyk reeds \'t nuchter voorbeeld van schryvers-op- pervlakkigheid, waarnaar ik zocht in \'t vorig hoofdstuk. Hoe kon net zoo lang wegblyven! De goede adolf had er my immers reeds op gewezen. Zou er inderdaad zoo\'n tegenstelling liggen in \'t wegnemen van
provinciën en \'t ontzien van \'n molen? Misschien niet!
De moraliteit op kleiner schaal kon wel eens de tol wezen dien
wy betalen aan \'t konventioneele Recht. Een afkoop der konscientie, \'n assurantie-premie tegen \'t vergaan onzer zielescheepjes, \'n luim, \'n welkome vergissing, \'n krul onder de naamteekening van ons gemoed . . . Och ja! en vooral \'n slaapmiddel:
»Wat moet m\'n hartelyk geliefde cousine maria ïheresia wel
van me denken!" zal frits menigmaal gedacht hebben als-i zich ter-ruste legde . . . sKomaan, laat ik me liever bezighouden met dien molenaar...
rechters te Berlyn . . . goed gezegd! En de Fritsen slapen in:
MILLIOENEN-STUDIEN. 13
|
||||
|
\'94
|
MILUOENEN-STUDIEN.
|
||||||
|
Charmes que sous leur règnc on croit a la justice.
En die ander: »Delftsch aardewerk ... \'t heele evangelie niet kraamkamer,
herders, hemelvaart en gloeiende tongen au grand complet op blau- we plateeltjes . . . echt merk . . . spotprys . . . twintigduizend franken waard . . . finesse . . . bedrog ? «Gekheid! De man was meerderjarig en moest weten wat-i deed.
«Bovendien, waai om zou ik niet gerust slapen? Heb ik niet \'n
verhandeling geschreven over \'t spel ? \'t afschuwelyke spel ? La moralité, m\'sieur, la moralité! «Toch zou ik wel eens willen weten, of er meer zulke huisjes
in Delft zyn ... 7a moralité avant tout! De echte merken worden zeldzaam . . . En de man slaapt in, zoo gerust als FRITS zelf.
Noemt ge dit variable, o ANDRIEUX? Is dat \'n écart?
My komt die normale afwyking van zichzelf allergewoon^t en
zelfs eentonig voor. We zyn zoo! De geschiedenis van Mensdom en Mens is uit zulke écarts saamgesteld. Wie hierover verwon- derd mocht zyn, vrage zich alweer af: wat er bestaan zou indien er iets anders ware dan \'t is f Seriën die óns onregelmatig of zelfs onbestaanbaar voorkomen, worden opgewogen door schynbaar gril- lige kombinatien, en waar wy afwyking meenen optemerken, be- staat slechts poging tot verevening. Waar dit pogen het doel voor- byschiet, is nieuwe inspanning in tegenovergestelde richting noodig tot het bereiken der gelykheid. Nero was \'n serie van vier-en- dertig zwarten ... als \'t waar is wat de habitués der Geschiedenis over dien man op hun kaartjes geprikt hebben! Doch ook dan wordt hy opgewogen door millioenen figuren die op hün beurt uit intermitteerende deugdjes zyn saamgesteld. De Natuur der dingen is \'n nauwkeurige boekhoudster. Ze laat muschjes ter aarde vallen en planeten tegen de zon, zoodra die schynbare afwyking van den aard der musschen en planeten noodig is tot het sluitend maken van de balans. Ze weet wat ze doet, en verzekert aan al wat reden van bestaan heeft, z\'n bescheiden plaats. Aan domheid en genie, aan raderdiertjes en zonnestelsels, aan vyven en zessen op de roulet, aan Neroos en Marc-aurelen in de wereldge- schiedenis . . . Ze spint den vlok tot draad, en weeft den draad
Tot doek, waarop zy, eindloos voortbordurend, Den loop van al wat is, te aanschouwen geeft. En wie \'t verband ontkent, is schuldig blind, Ter-nauwernood onschuldig, wie \'t niet k^nt. Hm! Die blindheid zelf ligt immers in den aard der dingetjes
die zich vice-versa mensen noemen? Weg met die verzen! Wat zou Meester adolf daarvan zeggen! Kom liever nogeens mee naar |
|||||||
|
VIEUX-DELFT EN MORAAL. 195
|
|||||
|
<le Kursaal. Daar is altyd nog een-en-ander voor u op te merken.
Al m\'n kameraadjes wachten beneden . . . Zóó werd ik in m\'n ontbytmymering gestoord door den kleinen
■Semi-ur. Voor ik z\'n uitnoodiging aannam, liet ik hem bezweren dat-i me ditmaal geen dikke dames zou doen uitkleeden. «Zelfs gekleed zyn ze gevaarlyk voor zekere soort van zeden, riep ik. -Ziehier- \'n Publikatie van de Regeering te Amsterdam, waarin wordt te-velde getrokken tegen vrouwelyke zwaarlyvigheid op de kermis. M\'n vrindje haalde de schouders op.
Hebt ge met die Regeering iets uittestaan ? vroeg hy.
Neen. Waarom?
Wel, ik zou u dan den raad geven haar niet te vertrouwen.
Wees verzekerd dat er koolzwarte serien liggen naast zoo\'n inter- mittence van rooskleurige deugdzaamachtigheid. Na de malle preuts- heid van dien zet, kan men heel gerust z\'n mise wagen op . . . schelmery. Als ge molens ziet sparen . . . pas op je provinciën, en handel nooit in vieux-delft met moralisten die tegen \'t onnoozele Spel uitvaren. Kleine deugd, groote zonde . . . reken daarop! Dit is geen afwyking, \'t is regel. Uw analyze van zoo-even is weer zeer oppervlakkig . . . hm, verzen! Dit verwyt noopte my tot doordenken. Ik begon intezien dat ik
me van de opheldering der schynbare afwykingen in de karakters, inderdaad wat al te gemakkelyk had afgemaakt, en dezelfde fout beging die ik zoo-even in LAROCHEFOUCAULD berispt had. Wat ik voorstelde als gewetenstillende hulde aan de deugd, kan in zeer veel gevallen worden opgevat als hulde aan \'t belang. Ik had verzuimd optemerken dat het sparen van molens niet als de schynbare te- genstelling naast het stelen van provinciën staat, maar daartoe zeer analogisch den weg bereidt. Moest er niet eerst lang en handig met kleine binnenlandsche deugd gepronkt zyn, voor men \'n gansch Volk kon biologeeren tot deelnemen aan \'n Hinken rooftocht aan gene zyde van de grens? Zoo is het! Wat wy ons ge woonlyk voor- stellen als luim van Recht, was niet anders dan een der velo mid- delen die \'t Onrecht uitvoerbaar maakten. En spruit niet meestal \'t ongelyksoortig lot dat muggen en kerneis beschoren is, uit de- zelfde oorzaak? Wie zal ons zeggen hoeveel kleine moraliteitjes er steeds noodig waren oin den weg te banen tot groote onzedelykheid! Zou ook- niet hier alweer alles in alles zyn? Onbeschaamdheid in pudeur? Kerneis in muggen? Gestolen landschappen in gespaarde molens ? Dat kan wel waar zyn, riep Semi-ur. Kleine bravigheidjcs . . .
Daar kwam het deugdzame kamermeisje my \'n kreutser bren-
gen, dien ze gevonden had by \'t vegen . . . Dat \'s \'n gespaarde molen, mannetje, pas op je provinciën!
En nu kom mee. We worden gewacht. In den korridor van den Gelen Adelaar vond ik inderdaad al
m\'n gnoompjes by elkaar. Daar waren binomium en magneet, f- en |
|||||
|
196 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
half-dertien, ie en logarithmos de twee z-tweede-tnachtjes en \'t kristal-
mannetje ... al m\'n vrindjes die onder den Sonnenberg logeerden, en nu om mynentwil vakantie schenen te hebben. Ze hadden, zeker om geen opzien te baren, menselyke gestalten aangenomen, en vergezelden my naar de Speelzaal. Onder-weg dacht ik over Semi-ur\'s systeem na, en \'t kwam me
hoe-langer hoe-meer gegrond voor. Had ik niet in dezelfde stad die zich nu te goed achtte voor dikke vrouwen, slechts weinig jaren geleden, door \'n geverfden wilde levende konynen en duiven zien verslinden tot amuzement van \'t hoog zedelyk publiek ? (idee 484) En was \'t niet ook daar, dat \'n zeer vrome Burgemeester door de stads-courant aan \'t volk Het wys-maken dat de aandeelen in \'n onderneming, waarby hyzelf als kommissaris betrokken was, en die toch later bleek volstrekt niet »goed" te zyn, opgeld deden op de Londensche beurs? (idee 451) Semi-ur heeft gelyk: afwyking is regel. De goden bewaren ons
genadiglyk voor kleine deugd. Amen! En nu weer: am grünen Tisch!
|
|||||
|
AM GRÜNEN TISCH.
|
|||||
|
Het maakt \'n groot verschil of men zoo\'n speelzaal met of zonder
wetende gnomen bezoekt. De tourist die daar binnentreedt, alleen omdat-i »nu eenmaal te Wiesbaden of te Homburg zynde", later toch moet kunnen zeggen dat ook hy \'t fameuze spel gezien heett en »er alles van weet" denkt er waarschynlyk niet aan dat juist hyzelf dikwyls een van de belachelykste figuren is die men om de groene tafel aantreft. Dat idiote rondzien, die open mond, of wat later die mislukt-voorname minachting in de saamgeknepen lippen, die burgerlyke zugeknopftheit, die armoedige verbazing over \'n paar hoopjes goud, die fatsoenlyke viesheid . . . alles roept, of liever alles affekteert den roep: je ne boirai pas de cette eau! We zagen reeds dat er touristen zyn, die thuis wel genoegen
nemen met onsmakelyker drankjes! En, daar ze \'r dikwyls niet naar uitzien alsof ze goed konden rekenen, hebben wy recht tot de gissing dat ze misschien later wel eens zullen drinken van dit |
|||||
|
I98 MILLIOENEN-STUDIEN.
water ook. 7.e zouden er niet beter om zyn. Maar wel zyn ze \'r nu
minder om dat ze \'t nalaten uit houterigheid. De meesten die voor \'t eerst \'n speelzaal bezoeken, liggen on-
der den boekerigen indruk van moralizeerende vertellinkjes. Alle spelers moeten volstrekt tragische figuren zyn. Om de drie, vier,, minuten hoort men \'n schot vallen. De weg is bezaaid met lyken. De vyvers in den omtrek hebben geen water genoeg om al de aspirant-drenkelingen van behoorlyke stikking te voorzien. Een stoet ongelukkigen maakt queue voor de deur der zwaardvegers. Men- senvrienden vinden mitrailleuses uit, maar ook deze dingen kun- nen \'t werk niet af. Zelfs de handige strichnine schiet te-kort . . . En in de zaal zelf ziet men telkens \'n kind op de tafel . . . zui-
gelingen . . . maagdjes en jongelui . . . heele kroosten . . . laatste bezittingen altyd van wanhopige vaders die \'n verkeerd systeem hadden . . . Ik neem deze gelegenheid waar om die vaders, en tevens de lar-
moyeerende romanfabrikanten, opmerkzaam te maken op zeker artikel uit het reglement van de speelbanken. Men zet gulden- thaler- of frankengeló. In gouden munt worden geen andere stukken dan louis-d\'or of Pruisische friederichs aangenomen. En papier is slechts in hoedanigheid van Fransche bankbilletten geoorloofd. Wie nu geen dezer soorten van waarde bezit, zou eerst moeten wisselen, waartoe de Bank altyd naar de koers van den dag bereid is. Dramatische faiseurs die \'n kind laten opzetten, behoorden alzoo den lezer mee- tedeelen tegen welken prys zoo\'n objekt door de Bank wordt aan- genomen, en hoe zy \'t in de boeken verantwoordt? De aktiehou- ders zouden vreemd opzien als men hun \'t dividend in kindertjes uitbetaalde, en ook de spelers zelf zouden \'t niet aangenaam vinden hun winst in een zoo vreemd betaalmiddel naar huis te moeten dragen. Een Speelzaal gelykt hierin vry juist op moraal-litteratuur van
de bekende soort, dat er veel koddigs valt optemerken. Ik erken dat dwaasheid altyd \'n treurigen indruk maakt, doch deze soort van smart is overal optedoen en wel in zóó ruime maat dat \'n denker zelden anders dan verdrietig kan gestemd zyn. Doch dit terzyde gelaten, mag men beweren dat het bestudeeren van \'n speelbank- publiek minstens zooveel stof tot lachen als tot schreien oplevert. Dat menigeen die daar z\'n geld verliest, zeer onaangenaam gestemd is, zal wel waar zyn, doch dit wordt vry wel opgewogen door de vreugd van den winner. En al ware dit zoo niet, van de vreeselyke wanhoopstooneelen die boekenmakers schynen noodig te hebben voor \'t effekt, vindt men nooit of zelden \'n spoor. Ik geholpen door m\'n gnoompjes kon het den vertrekkenden speler aanzien als-i verloren had, maar dit blyft den gewonen bezoeker byna al- tyd onbekend. De oorzaak der schynbare onverschilligheid van de spelers zal wel niet zoo zeer in hun geestkracht of zelf beheersching te zoeken zyn, als wel hierin dat het verliezen aan de Bank slechts zeer zelden \'n oogenblikkelyke katastrofe te-weeg brengt. Velen hebben inderdaad op de groene tafel \'n fortuin verloren, doch dit geschiedt gaandeweg, van-lieverlede, en nooit op \'n wyze die \'n geschikt oogenblik aanbiedt tot het plaatsen van tooneelachtige |
||||
|
AM GRÜNEN 1ISCH. 199
|
|||||
|
wanhoop. Een van m\'n geleiders wees my als voorbeelden daarvan,
\'n paar sujetten: Lord CI-DEVANT, Madame de V. en Mevrouw X, geboren baronnes Y, \'n Hollandsche. De laatste kende ik reeds zonder hulp van m\'n gnomen. Ik had haar eens \'n paraplui ten- geschenke gegeven . . . hoe was ook weer die historie ? Meminissu juvabit. Het was in de dagen van STACCATA\'s . . . mindere overrypheid.
Ik zat achter \'t Kurhaus en dronk m\'n koffi, toen tpi\'n aandacht op-eens getrokken werd door \'n rumoer by den uitgang van de Speelzaal. Een vrouvvestem schreeuwde en schold: >^L Spiesboeben . . . allemaal! M\'nsjirm . . . chans nn?VY\\ pas
gekauft voor tien goelden ... \'t is \'n ware sjant . . . herejees, wat \'n sjant! Eine Landsmanninn! zei \'n heer met wien ik in gezelschap
was. Sie werden mir eingestehen dass Ihr Hollandisch eine sonder- bare Sprache ist! Ach ja, vooral waar ze op Duitsch gelykt! Ik vatte ditmaal den
handschoen voor onze taal eens niet op, daar ik \'t dien dag al tot vervelens toe gedaan had, en moê was van \'t gekibbel met al- lerlei volkje dat pour tout bagage littéraire de gewone bezwerings- formulieren over z\'n entzückenden, riesenhaflen, göttlichen, enz. Dichterheroen van-buiten geleerd had. Doch er scheen me in de opmerking dat die schreeuwster \'n landgenoote van me was, iets verwytends te liggen Kon ik \'t helpen dat het mens zich zoo gemeen aanstelde? Kent ge haar? vroeg ik.
O gewiss! Wer sollte die baronin Y nicht kennen! Sieistganz
auf den Hund . . . En hier volgde een vry schandaleuze geschiedenis van die vrouw.
Zoowel haar eigen naam, als die van haar gewezen man ze was van hem gescheiden klonk allerdeftigst. Medelyden en nieuws- gierigheid drongen my tot kennismaking. Misschien ook wilde ik den Duitscher die zoo minachtend over haar sprak iets als. . . Hol- landsche ridderlykheid laten zien, door partytetrekken voor \'n land genoote in dekadentie. Hy raadde \'t my af, maar ik bleef by m\'n voornemen, en sprak de vrouw aan. Mevrouw, zei ik, misschien kan ik u de paraplui terug be-
zorgen of althans . . . Uwe sind Hollander ? vroeg zy terwyl ze zonder den minsten
omslag m\'n arm greep. Ja, ja, kom maar mee.
En ik geleidde haar in een der winkels van de kolonnade, waar
men parapluien verkocht. Ach, liebe chott, uwe sind ja de eerste chenereuse Hollander
die me bechéchen. Ik schryf haar taal by-benadering nauwkeurig, maar moet erken-
nen dat ik soms moeite had haar te verstaan. Ze had zich zoolang Dherumgetrieben" in de wereld, dat ze geen enkele taal meer sprak. Toen ze \'n paraplui naar haar zin had uitgezocht, verlieten wy den winkel, en \'t berouwde my spoedig dat ik den my gegeven raad |
|||||
|
2CO MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
om haar niet aantespreken, in den wind had geslagen. Ze liet me
niet los, en verhaalde in één adem vyf-en-twintig jaren levens: één schandaal! Ze was op haar zestiende jaar getrouwd . . . Chéchen m\'n sin, zei ze. Was wees \'n wurm vansesseenjare
van de welt! Nu, en omdat \'n wurm van zestien jaar zoo weinig van de Welt
weet, was ze nu op haar vier, vyf of zes-en-veertigste . . . Hoe zal ik \'t noemen. Ik wilde schryven: zoo liederlyk, maar
durf niet. \'t Mens was ziek. Ik mot immer jemand haben die ik liep, zei ze. Als ik das
haben ken, ben ik chans soefrieden, warhaftig! Ja, ze was ziek!
Zoo goed mogelyk maakte ik me van de stumpert af \'t ging
niet gemakkelyk! en toen ik terugkwam by m\'n Duitschen ken- nis, erkende ik ronduit dat-i de waarheid had gezegd: ganz auf den fiund! Was dit \'n gevolg van \'t Spel ? Ik geloof het niet. Wel verspeel-
de \'t schepsel vry geregeld alle kwartalen de som die krachtens rechterlyke uitspraak haar gewezen echtgenoot verplicht was haar uittekeeren, maar zedelyk bedorven was ze reeds lang voor zy \'n voet in de Speelzaal gezet had. Haar opvoeding was weelderig en vals-wereldsch geweest. Men had haar nooit geleerd zich bezigte- houden met zichzelf, of liever men had dit immer belet. Haar denk- vermogen was blyven staan op de grenzen der kindsheid, en ar- beiden had ze niet geleerd. Nooit kwam \'t in haar op dat inspan- ning plicht wezen kon, noch zelfs dat inspannen mogelyk was. Wat haar niet in den schoot viel, ving ze niet op, en \'t lot had al zeer ongerymde serien van voorspoed moeten verzinnen om \'t pad van die vrouw op iets anders te doen uitloopen dan \'n sterfbed van stroo. Ze bezocht my in m\'n hotel, en noodigde my uit, haar geschie-
denis te schryven. Nu, dit wil ik wel doen, en korter dan ze meen- de. Luiheid en hysterie. Ziedaar alles. Ik hoop dat ze dood is. Wat anderen aangaat, die in haar leven \'n rol speelde ... ik
wil geen onschuldige verwanten leed doen. Mocht ik dat, er zou misschien blyken hoe er valsch gespeeld wordt in heel andere krin- gen dan te Homburg en Wiesbaden! Lord . . . ci-devant zoo doopte ik \'n anderen type aan de
groene tafel was vroeger ryk, Engelsch ryk. Hy bekleedde een- maal \'n hooge betrekking in Britsch-Indie, kwam in Europa terug," verslaafde zich aan \'t Spel, en wordt op dit oogenblik door z\'n verwanten in Engeland onderhouden. Hy ontvangt maandelyks twin- tig pond, en verteert daarvan hoogstens honderd gulden. De ove- rige honderd-en-veertig gulden zyn voor de Speelbank. Wanneer \'t hem na ontvangst van z\'n onderstand wat snel tegenloopt, zoo- dat-i eenige dagen of weken veroordeeld is tot onthouding, geniet hy van \'t aanschouwen. Dan houdt-i boek van de zetten om ter- stond op-nieuw gereed te zyn tot . . . misraden zoodra hy weer wat in z\'n beurs heeft. Nooit verraadt de minste trek op z\'n ge- laat dat hy smart gevoelt, noch over oogenblikkelyke déveine, noch over \'t verschil tusschen z\'n tegenwoordigen toestand en vroeger |
|||||
|
AM GRÜNEN TISCH. 201
|
|||||
|
welvaart. Ook z\'n fatsoenlykheid is niet uit de plooi te brengen.
Het broodje met mostert en kaas ein Hollander dat in pe- rioden van tegenspoed het diner vervangt, gebruikt-i met dezelfde onverstoorbare deftigheid als waarmee hy vroeger aan officieele gastmalen aanzat. Hy scheldt niet op \'t »lot" hy beklaagt zich niet, zoekt geen querelle d\' allemand met de Bank wat anders nogal in den aard van verliezers ligt, vooral van Franschen ■■ hy laat zich niet in met professevrs de jeu of ander gemeen volk, hy is en blyft \'n gentleman. Waarschynlyk zou \'t voor hem te betreuren zyn indien eens \'n gelukkige veine hem al \'t vroeger verlorene te- rugbezorgde. Ik betwyfel of z\'n wysbegeerte tegen zoo\'n geluks-eoup bestand wezen zou. Het bereiken van \'n doel dat hy zooveel jaren lang vruchteloos najaagde, en waaraan hy zooveel ten-offer bracht, zou hem \'n ondragelyke leegte veroorzaken, en waarschynlyk \'t signaal van z\'n dood wezen, het beslissende: rien ne va plus! Ik ben zeker dat-i \'n paar rolletjes goud ter-zy heeft gelegd voor
\'n «fashionable" begrafenis. We hopen de plechtigheid bytewonen, en zullen by die gelegenheid het oor aan de kist leggen om hem z\'n aanstaanden kontubernalen, zoo beleefd als in zyn pozitie mo- gelyk is, te hooren toemompelen: ladies and gentlemen, don\'t trouble yourself, 1 want but a very litlle place. My last coup was a deadly refait . . . never mindl Madame de V is of was want ook deze habiluée der groene
tafel is gescheiden van haar man de echtgenoote van \'n voor- naam magistraatspersoon in Frankryk. Men zou haar kunnen voor- stellen als geïnkarneerde vertegenwoordigster van \'t Spel in z\'n allerdomste uitdrukking. Voor dertig jaren was Madame DE V een der schoonste en meest gevierde vrouwen van Parys, en nog heden dragen haar trekken de sporen van vroegere distinktie. Van vorige behaagzucht en élégance evenwel is haar niets overgebleven. Ze schynt haar best te doen er uittezien als \'n voddenraapster. Kuchend en hoestend en kortademig neemt ze eiken dag haar plaats aan de groene tafel in. Haar speelkapitaaltje bedraagt gewoonlyk twee- driehonderd gulden, die ze in \'n twintigtal stapeltjes van ongelyke hoogte voor zich legt, en waarvan steeds \'n gedeelte in franken- geld, halve-guldenstukken en thalers bestaat. Dat afdeelen in sta- peltjes schynt in-verband te staan met zeker systeem. Ze legt de gewonnen stukken dan hier dan daar op een van die hoopjes, en meermalen zag ik haar \'n reeds gezet geldstuk terugnemen, en verwisselen voor \'n stuk van gelyke waarde dat ze dan van een <ler andere stapels nam. Doch nog diepzinniger finesses schynen haar ten-dienste te staan. De ingenieuze oude dame heeft middel gevonden om \'t minimum van de Bank te ontduiken. Waar, byv. gewone stervelingen \'n geheelen gulden moeten wagen aan de kans der simple chance op de roulet, tast zy \'t lot in kreutzers en gro- scfcen, jazelfs in centimes aan. Vanhier dan ook haar behoefte aan verschillende muntsoorten. Ze is zeer bygeloovig, \'n eigenschap die by zulke slimmigheden van- rechtswege behoort. Wanneer deze of gene morfondarische ingeving haar de roode kleur heeft aange- wezen, doch niet met genoeg aandrang of zekerheid om op-ééns |
|||||
|
202 MILLIOENEN-STUDIEN.
haar geheel speelkapitaal op die kleur te schuiven, en zelfs niet
om daaraan \'t vastgesteld minimum te wagen, plaatst ze, byv. één- en-\'n-halve gulden op rood, en matigt deze verregaande onbezon- nenheid door één gulden op zwart daartegen te zetten. Somtyds. daalt ze nog lager af. Twee gulden, minus een daartegenover ge- plaatsten thaler, bedragen slechts vyftien kreutzers = 25 cents. Men kan deze al te geniale modifikatie tot in \'t oneindige voortzetten, en onze onnoozele stapeltjesvrouw zoo doopte ik haar doet dit dan ook zonder intezien dat ze meer geld blootstelt aan de werking van den zéro dan ooit haar vermoedelyke winst bedragen kan. Maar ... ze speelt, en daarom is \'t haar te doen. Ze kan niet leven zonder de kitteling van de driehonderd malen daags herhaal- de onzekerheid of \'t balletje ditmaal in \'n rood of in \'n zwart vakje vallen zal. Dat ze op deze manier lang genot hebben kan van haar stapeltjes, mag waar zyn, langer althans dan de onvoorzichtige die in twee, drie coups z\'n heele genoegen en z\'n kas uitput. Maar ik noem \'t een vervelende ziekte die als middel tegen verveling zoo\'n vervelende methode aangrypt. De tering . . . Daar zyn ze nu waarachtig toch! riep \'t Kristalmannetje
driftig. Wie, wie? vroeg ik, omziende.
Wel, die nuchtere schoenmaker van zoo-even, met z\'n jonge
vrouw. Ik had hen zoo graag naar Worms teruggezonden. Winnen zal-i, maar \'t spyt me waarlyk. Ik herkende \'t paartje dat de Speelzaal binnentrad. Op weg na-
melyk van m\'n logement naar \'t Kurhaus had de man ons verzocht hem te wyzen »wo denn doch eigentlich gespielt wurde?" Tot m\'n. groote verwondering hadden \'n paar der anders zoo welwillende jongelieden die my vergezelden, hem geantwoord dat de speelzalen heden en de gansche week gesloten waren, en aangeraden met den eersten trein naar-huis te gaan. Dat \'s waar ook, zei ik, waarom toch hebt ge hem zoo ver-
keerd ingelicht? Het Kristalmannetje verhaalde me nu dat de man pas baas was
geworden: Schuhmachermeister! Dit wil wat zeggen in den Duitschen burgerstand! Hy had zich \'n vrouwtjen aangeschaft, deed nu z\'n huwelykreisje, was te Wiesbaden aangeland, und wollte sich nurt das Spiel auch \'n mal mit ansehn . . . Winnen zal-i, zeiden m\'n gnoompjes, maar \'t is jammer van
den jongen. Och die bolle vergenoegde gave gezichtjes! \'t Vrouwtje, verschrikt
van al \'t verguldsel, kneep haar nieuwen schoen- en laarzenmaker in den arm. Ze hoorden \'t geroep van den croupier, en begrepen er niets van. Nu, dit behoort er by. Het spreidt \'n waas van ge- heimzinnigheid over de zaak. De man ging op z\'n teenen staan om over de galerie heentezien, en deelde van-tyd tot-tyd iets van z\'n opmerkingen aan z\'n vrouw mede. Heel veel anders dan dat-i geld zag heen-en-weer stryken, kan hy niet verteld hebben. Het scheen wel dat een van de spelers eenige keeren \'n som naar zich toehaalde die onzen schoenmaker groot voorkwam en vreeselykin |
||||
|
AM GRÜNEN TISCH. 20J
|
|||||
|
de oogen schitterde, want er straalde verbazing en begeerlykheid
uit de trekken van \'t vrouwtje toen-i haar de wonderen vertelde die hy gezien had. Daarop nam ik van haar kant zekere gebaren waar, en \'n uitdrukking van gelaat die wy in \'t Hollandsch zouden vertalen met het woordje »toe!" Langzaam en weifelend haalde hy z\'n portemonnaie uit, aarzelde,
zocht, keek weer naar de tafel, nam eindelyk een thaler ... \'t Vrouwtje kneep hem geweldig, en keek \'n anderen kant uit,
als om te verbergen dat ze haar man zoo aanmoedigend geknepen had. Sein Sie so gut tnir zu sagen wo ich den eigentlich mein
Geld hinsetzen soll? Dit vraagde hy aan my. Onnoozel was de man, doch niet zóó
onnoozel als sommigen misschien uit deze vraag opmaken. Hy ver- wachtte juist niet dat ik hem zou kunnen zeggen welke kleur of welk nummer winnen zou, maar verzocht me hem den weg te \\vy- zen op het tableau. Wo Sie wollen, antwoordde ik. Sie haben es nur irgendwo
hin zu werfen. Hy weifelde weer, en \'t driftige vrouwtje kneep hem bont en
blauw. Na eenig vergeefs pogen om z\'n thaler ergens neerteleggen er zaten allerlei marquises en courtisanes in den weg wierp hy dat geldstuk over de galerie heen, en zag z\'n jonge vrouw aan met \'n uitdrukking van: ziedaar dan! De thaler rolde, en kwam te-recht buiten het tableau.
A qui ce thalerr? riep \'n croupier.
A m\'sieur! antwoordde een der tallooze gravinnen of cour*
tisanes, terwyl ze met den duim over schouder onzen schoenma^ ker aanwees. Ze wist het zoo goed omdat-i by z\'n wanhopigen worp tegen haar kapsel had gestoten, en \'t mens scheen gewoon zich edel te wreken. Als ze geen courtisane was zal \'t zeker \'n gra-. vin geweest zyn, of misschien wel \'n marquise. Habe ich nun gewonnen? vroeg my \'t mannetje.
Noch nicht, antwoordde ik, en om \'n eind aan de zaak te
maken, riep ik den croupier toe dat vm\'siew" hem verzocht z\'n, mise op twaalf te zetten. En plein?
Was {ragt er? zei de schoenmaker, die wel bemerkte dat men
\'t woord tot hem richtte, maar niet begreep wat men van hem weten wilde. Er verlangt zu wissen wie alt Ihre Grossmutterf fluisterde een
van m\'n vrindjes hem ondeugend in. Drei und aehtzig! schreeuwde de jonge man, en: habe ich nun
gewonnen? vroeg-i nu my weer. Douze, rouge, pair, manque! riep nu de croupier onder \'t luid.
lachen van de galerie. Nein, Freundchen, gewonnen haben Sie nicht. Ihr Thaler*
wurde nicht gesetst . . . der coup v>ar vorülier. Dit was zoo. M\'n toevallig gelukkige ingeving van dat nummer
twaalf had m\'n kliënt weinig gebaat, maar hy voelde \'t verdriet over de teleurstelling niet omdat-i niet wist wat er geschied was. |
|||||
|
204 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
De croupier die gevraagd had of \'t stuk en plein moest gezet wor-
den, en natuurlyk niet wys worden kon uit die drei und achtzig, had het tot nader order naast zich neergelegd, en de roulet was haar gang gegaan zonder dat die thaler in \'t spel kwam. Terwyl nu de schoenmaker me vroeg wat er verder met z\'n geld
geschieden zou, drong iemand door de drie- vier-dubbele rei van omstanders heen. Het was de chef de partie, een der geëmployeer- den van de Bank, die achter de hun ondergeschikte croupiers op hooge stoelen zittende, de geheele tafel en \'t Publiek overzien om de nauwkeurigheid van de uitbetalingen te bewaken en op den loop der zaken acht te geven. Voor-i z\'n stoeltje verliet, had ik reeds bemerkt dat hy met \'n uitdrukking van ontevredenheid op \'t gelaat, den croupier die vóór hem zat, op den thaler van den schoenmaker had gewezen. Na eenig fluisteren en wyzen hy wees ook op my, misschien by \'t beweren dat ik duidelyk douze had ge- roepen liet hy zich geld geven . . . Ist es nicht dieser Herr der den Thaler auf zusölfsetztef vroeg
hy den omstanders. Oui, c\'est m\'sieur! liep alweer een van de menigvuldige . . .
hertoginnen, op den schoenmaker wyzende. En ook ik knikte toestemmend.
Het gekke gezicht van onzen ambachtsman was wel de zes-en-
dertig thalers waard, die men hem daar zoo onverwacht kwam brengen. Vyf gouden friederichs en nog \'n handjevol zilver! De man was onthutst en verrukt. Het vrouwtje trok hem weg, niet uit vrees zoozeer dat-i dit geld weer verspelen zou daaraan dacht se niet, en ze zou \'t onmogelyk gevonden hebben als ze \'r aan ge- dacht had maar ze wou alleen zyn met haar schat. Ze had lust dat geld te voelen, te betasten, te tellen, te wegen, te streelen, te wryven, te koesteren, te vertroetelen. Ja, ze wou \'t kussen, ergens op \'n bank in \'n eenzaam laantje van \'t park . . . De Kurhaus-direktie is edelmoedig, zei ik tot een van m\'n
vrindjes. Hm! Ze weet wat ze doet. Zoo\'n chef de partie heeft men-
senkennis . . . dat sommetjen is op hooge rente gezet. Wat vroe- ger of wat later zal onze schoenmaker die friederichs met woeker terugbrengen. Ze zyn \'t eerste goud dat-i in handen krygt . . . het zal hem heugen! Ik had hem liever z\'n thaler zien verliezen. Nu verlaat hy Wiesbaden in de meening dat-i slechts onder \'t uitroepen van den ouderdom zyner grootmoeder \'n zilverstuk over de hoofden der mensen hoeft heentegooien om \'n handvol goud te winnen. Dit denkbeeld zal heel nadeelig werken op z\'n waardee- ring van achterlappen, toonstukken en halve zolen. By den min- sten tegenspoed werpt-i eist en pikdraad weg, en komt hier terug. Mocht hyzelf daaraan niet denken, dan zal z\'n vrouw hem den ver- keerden weg opjagen, want ook zy is voortaan bedorven voor de kleine huishoudelyke zuinigheid die anders in haar toestand zoo\'n genoegelyke plicht is. Ach, ik had het paartje zoo graag naar Worms teruggezonden, maar er was niets aan te doen. Wat wezen moet, is/ |
|||||
|
AM GRÜNEN TISCH. 20J
|
|||||
|
Dat zulke mildheid van de Bank uit eigenbelang voortspruit, zag
ik in. Maar vinden we niet overal elders \'t zelfde eigenbelang . . . zonder die mildheid? Lezer, zie maar eens terdeeg om u heen in \'t leven en de we-
reld. Misschien zal de verfoeielyke Speelbank u aanbiddelyk voor^ komen. Nu, dat hoeft juist ook niet!
|
|||||
|
EEN TEGEN ZEVEN
|
|||||
|
Let nu eens op die dame aan de trente-et-quarante, fluisterde
een van m\'n gezellen my in. Haar man heeft om z\'n zaken gaan- de te houden veertigduizend franken noodig, en wel spoedig, zeer spoedig! Zie eens hoe ze zich inspant! Nu ja, ik had die dame reeds dikwyls gezien, en ook haar man
die pruilend de zaal op-en neerliep als ze verloor. Beiden boezem- den my door hun aangenaam uiterlyk belangstelling in. Het ver- heugde my telkens als \'t vrouwtje won, en ik betreurde haar verlies alsof \'t mezelf aanging. Over \'t geheel is \'t zeer moeielyk den loop van \'t spel gade te slaan zonder als \'t ware party te kiezen voor of tegen den speler. Geheel onwillekeurig neemt men aandeel in de stomme gewaarwordingen die onmisbaar \'t gevolg zyn van de luimen der kans. Elke coup kan dikwyls voor \'t bedryf van \'n dra- ma gelden. Het ging de vrouw die ik voor \'t oogenblik tot heldin had ge-
|
|||||
|
EEN TEGEN ZEVEN! 2QTJ
|
|||||
|
kozen, vry slecht. Ze wisselde \'t eene billet van duizend franken
voor, \'t andere na, en maar zelden kreeg ze er een terug. Sedert vele dagen had ik opgemerkt dat ze vier of vyf van die briefjes oezat. Er was afwisseling van eb en vloed in dat getal, maar op- den-duur bleef ze op dezelfde hoogte. Reeds lang voor m\'n gno- men my iets over haar toestand meedeelden, was me gebleken dat ze behoefte had aan \'n bepaalde som ... die maar niet kwam opdagen. Ze speelde niet als iemand die winnen wil, maar als iemand die winnen moet. De paarduizend franken die haar kapi- taaltjen uitmaakten, bergde zy in \'n allerliefste damesportefeuille . . . in haar keurs. Twintig keeren by elke zitting werd het saamge- vouwen pakje daaruit gehaald, gedeeltelyk gewisseld, by wat voor- spoed weer kompleet gemaakt, weggeborgen telkens met \'n zwygende uitdrukking: nu voor goed ... ik breek \'t niet meer aan! en telkens werd het weer voor den dag gehaald, om op- nieuw tegen louis-d\'ors te worden ingewisseld, waarmee dan de hardnekkige stryd werd voortgezet. Gedurig scheen de man haar met \'n wenk toeteroepen: »houd
op, houd op! \'t Gaat niet! Laten wy in \'s hemels-naam die vyfduizend franken bewaren!" Maar \'t vrouwtje was hoofdig, hardnekkig, mis- schien standvastig en moedig. Zulke definitien worden dikwyls door den uitslag bepaald. Wanneer haar oogen den blik van haar man ontmoetten, scheen
ze dan eens te beloven dat ze zorgen zou twee- drie- of vierduizend franken overtehouden, dan weer dat ze eens haar inlegkapi- taaltje kompleet hebbende \'t niet weer zou aanbreken. Maar ook \'n andere uitdrukking lag dikwyls op haar gelaat, vooral wan- neer ze, in oogenblikken van tegenspoed op-nieuw \'n billet wisse- len moest. Ik las er uit: «beste vriend, wat baten ons die paar- duizend ? We hebben méér noodig! Er op of er onder dus\'." En angstig, misnoegd, verdrietig, keerde hy zich om. Hy scheen meer te lyden of z\'n leed minder flink te dragen dan zy. Ze had nu vier billetten geborgen. Vóór haar lag \'n twintigtal
louis. Ze zette onveranderlyk moest het \'n systeem beteekenen. die goudstukjes op zwart, liet de winst staan tot het getal vier-en- twintig bedroeg, en plaatste dan één louis er by om de mise vol te maken tot vyfhonderd franken. Hiertoe waren drie achtereen- volgende winnende zetten noodig. Na den vierden winner lagen er duizend franken, zoodat er na den vyfden een billet by haar inzet werd geschoven. Van die billetten had zy \'n veertigtal noodig om niet te-gronde te gaan met man en kinderen . . . Gedurende al de dagen dat ze speelde, trof ze slechts eenmaal
\'n winnende serie van zes, en juist genoeg serien van vyf winners om telkens haar geslonken kapitaaltje weer aantevullen. By \'n ze- venden winner zou ze vmoïtié" zeggen ... dit had ze met haar man afgesproken. Maar ze kwam niet eenmaal zoo ver! *) \') Niet altyd geldt de geheele masse als inzet. By \'t neerleggen van
bankpapier, of ook wanneer de mise door herhaalde verdubbeling tot \'n hoog bedrag gestegen is, geven de spelers te kennen dat zy slechts de helft of een nog kleiner deel van de daar liggende som aan de kans |
|||||
|
208 MILLIOENEN-SÏUDIEN.
|
|||||||
|
Ook liepen de zaken van de arme tobster niet voordeelig. Wat
al interrnittencesI Drie louis werden zes louis, en zes louis wer- den . . . niets! Weer drie gezet! En zie, alweer zyn ze zes geweest en . . . niets geworden. En die treiterende tweeslagen! Drie ge- weest, zes geworden, twaalf . . . wèg alweer, alle twaalf! Daar volgen weer interrnittences: gewonnen . . . wèg! Gewonnen . . . wèg! Gewonnen ... wèg! Och, \'t baat niet! Een vierslag! Drie . . . zes . . . twaalf nu zal \'t lukken!
vierentwintig . . . waarachtig, \'t zal eindelyk gaan! Spoedig een louis er by, om de vythonderd franken vol te maken tot \'n. rouleau . . . Rouge gagne!
Weg zyn de vy f honderd franken!
Madame aurait du relirer la masse, zegt \'n profeet apris eoupr
die achter haar staat. Och, waar staan, zitten of kruipen zulke wezens niet, zy die altyd precies weten na den slag! wat er had moeten gedaan worden? Maar ze stoort zich niet aan die ergerlyke wysheid, en gaat voort
haar drie louis uittezenden tot het opsporen van \'n flinke serie. Nogeens: was \'t koppigheid of moed ?
Wie zal sterker wezen, zy of\'t lot? Helaas, haar kapitaal tj e dreigt
telkens te bezwyken, en dat »lot" is onuitputtelyk in coups de deux, de trois, in interrnittences, en zelfs in serien van rood, als dit alles dienen kan om \'t geduld op de proef te stellen van den armen drommel aie zich nu eenmaal voornam op zwart te spelen. Rouge! Rouge! Rouge! Telkens die vervloekte rouge! De een of
andere Schlungelhans was zeker bezig kapitalen op die kleur te winnen. En m\'n beschermelingetje dit was ze geworden door de aan-
dacht waarmee ik haar spel en gemoedsbeweging volgde wis- selde het eene billet voor, \'t andere na. Ze had er nu nog één. »Dat zou ze bewaren!" knikte zy haar man toe . . . Maar hy was zeer bedroefd, en scheen \'t gemartel niet langer
te kunnen aanzien. Hy ging naar buiten, wierp zich op \'n stoel by een der tafels achter \'t Kurhaus, nam \'n sigaar dien-i niet rookte, bestelde \'n glas limonade dat-i niet dronk . . . Die man is zoo dom niet, zei Semi-ur. De limonade zal hem
goeddoen. Ik vond dat hy dan zeer verkeerd handelde, z\'n glas onaange-
roerd te laten staan. En dit zei ik. Och, \'t doet er zoo weinig toe, riep nu \'t Kristalmannetje.
Alles is in alles. Gedronken of niet gedronken, die limonade zal zich wel in de zaken hinein kristallisiren zoodra de tyd daar is. Semi-ur heeft gelyk, \'t zal hem zeker goeddoen! Nu, de man zag er waarlyk naar uit, alsof er haast by was dat
|
|||||||
|
wagen. Om geldig te zyn moet deze -oannonce" door een der croupiers
overluid herhaald zyn, ten-einde als \'t ware de galerie getuige te ma- ken van de aangegane overeenkomst. Vanhier \'t zeer eigenaardig aan- houdend geroep: vingt, trente, quarante louis d la masse! Moitié au. billet! Cent louis a la masse! |
|||||||
|
EEN TEGEN ZEVEN ! 209
|
||||||||
|
iets hem goeddeed! Met starren blik zag hy voor zich neer, en
beschreef zonderlinge figuren in \'t zand. Hy scheen zich moeite te geven om te glimlachen, maar \'t lukte niet, Aan de beweging van z\'n lippen bemerkte men dat-i mompelend met zichzelf sprak. Wat anders kon-i zich te zeggen hebben, clan dat hy geruïneerd was? Geruïneerd, niet om de vyfduizencl franken die door z\'n vrouw nu byna geheel verloren waren, maar om \'t mislukken van dat stoute program hunner hoop, door \'t niet-winnen van de veertigduizend die hy volstrekt noodig had om niet te-gronde te gaan. We traden weer de zaal binnen, en bespiedden het vrouwtje dat
zoo\'n moeielyken stryd voerde. Behalve dat ééne billet in de keurs, bleven haar nog slechts twee huis over. Ze stond op, en wierp die beide stukjes op de favoritekleur die haar zoo valsch behan- deld had. De eerste rei der neergelegde kaarten had \'n zeer laag point.
De kans stond dus goed voor zwart . . . \'t Zou ook wat baten of die twee stukken aangroeiden tot vier!
En al ware het tot acht, of zelfs tot zestien! Toch bleef ze wachtend staan, en hield de hand op den rug van
haar stoel, als om die kans aftewachten tot het uiterste toe. Immers, zoodra ze die plaats verliet, en de tafel, en de zaal . . . dan zou de zaak beslist zyn, onherroepelyk beslist in haar nadeel! En dat zou ze dan haar man moeten meededen, zy die zoo overmoedig haar wenschen en hopen had opgeschroefd tot zekerheid! Systeem? Berekening? Ach neen, dat had ze niet. Wat wist zy,
acht dagen geleden nog, van \'t spel ? Maar ze was moedig, en voelde wilskracht. Dit was alles, al bleek \'t niet genoeg te wezen. Ze wachtte.
\'t Was toch nog altyd mogelijk dat die twee louis-d\'or, die twee
laatste stukken . . . Nu, haar laatsten waren \'t eigenlyk niet. Ze bezat nog altyd dat
eene bankbriefje. Neen, dat bezat ze niet. Het was alsof ze \'t niet had. Ze beloofde immers haar man dat ze \'t niet wisselen zou? Misschien was dit ook niet noodig ... de eerste rei kaarten had \'n laag point . . . zwart zou dezen keer zeker winnen . . . Et trente poinls! riep de croupier, de laatste kaarten der gedn-
digde taille in den bak schuivende. De coup gold niet, omdat de tweede rei kaarten minder dan
een-en-dertig punten haalde, en de zet dus niet afliep. Daar lagen nu die twee louis, waarmee ditmaal \'t lot zich niet
scheen te willen bemoeien Wat zou ze doen ? Indien de laatste zet verloren ware geweest, ze zou heengegaan zyn, waarachtig! Maar nu? Wachten op de nieuwe taille? Niet wachten? Wat was er na al haar tegenspoed van die twee onnoozele goudstukjes te hopen ? Van die twee laatsten . . . \'t Is waar . . . dat bankbillet! Oók \'t laatste . . .
Neen, neen, ze had haar man beloofd . . .
Haar hart bonsde.
Weggaan? Nu?
Ze kon toch die veertig franken niet ten-geschenke geven aan
de Bank? |
||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
14
|
||||||||
|
2IO MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Wel neen! Maar ... \'t was immers haar geld. Ze kon het terug-
nemen . . . Zou dat niet »gek staan" voor de galerie f Lag er niet iets in,
alsof ze die twee louis noocig had om vandaag te eten, te wonen, te leven ? Moesten nu al die vreemde mensen weten hoe arm ze was? Weifelend en niet besluitend, besliste zy. Want haar uitstel van
weggaan was blyven, en blyven was beslissing. In-allen-geval kon ze immers «afwachten wat er in de volgende taille van die twee louis worden zou, en dan ook heusch niet meer!" En wat die vreemde mensen aangaat . . . waarom dat bank-
billet niet gewisseld? Ze kon dan opstaan met vyftiglouis,en »ieder zou zien dat ze niet op was als ze vertrok met haar portemonnaie vol goud." Zeker! Maar ze had haar man beloofd . . .
Beloofd? Nu ja . . . niet te spelen met dat laatste billet. Maar...
wisselen? Dat kon ze altyd doen. Daarmee was immers niets ge- waagd ? Ze zou \'t alleen doen »om de mensen" en om goed te doen zien dat ze niet »op" was- Ach, hoe innig, innig gaarne had ze haar man verrast met \'n
goeden uitslag van haar waagstuk! De redding-zelf uit den nood kwam haar minder begeerlyk voor, dan de vreugd hem te mogen zeggen dat-i gered was, en . . . door haar! Zeker zou hy haar schoon vinden en liefhebben op dat oogenblik . . . Wat al illuzien verstoord! Het ware al te dwaas nu nog iets te
hopen van die twee louis! En de andere vyftig . . . neen, neen, daarvan zou ze geen enkelen zetten. Ze wist nu immers by her- haalde ondervinding, hoe snel men een billet verspelen kan met mises van zestig franken! Bovendien, er moest geld bewaard worden voor de logements-
rekening, die nogal hoog was opgeloopen, want ... ze »had er zoo vast op gerekend dat ze winnen zou." En voor de reis naar huis... Naar huis ? Zou haar man werkelyk naar huis durven gaan, waar
hy gewacht werd door wisselprotesten, schaamte en schande, ban- kroet, ondergang, wanhoop ? Doch ... als ze niet naar huis gingen, waarheen dan? En het fatale oogenblik naderde! De veertigduizend franken
moesten heden gewonnen worden, heden op \'t allerlaatst, of.. . Toch zou ze niet voortspelen met de vyftig goudstukjes, die ze
ontvangen zou voor haar billet ... als ze \'t wisselde! Neen, neen, spelen zou ze niet met dat geld, waarlyk niet! Wis-
selen slechts, en ook dit maar »om de mensen." Ze haalde nu \'t zesmaal saamgevouwen brietje voor den dag...
\'t was warm en vochtig. Lord Cl-nEVANT had er gaarne duizend pond voor gegeven ... in z\'n goeden tyd! Ach, dat vodje papier had kunnen getuigen\' hoe pynlyk die boezem klopte! Met \'n mislukte poging om \'n onverschillig gelaat te toonen, ont-
plooide zy de vouwen . . . Haar hand beefde . . .
»0 fortune, a Ion caprice . . . klonk de muziek uit het park ach-
ter de Kursaxl. En, als om haar beven te doen opgaan in andere beweging...
|
|||||
|
EEN TEGEN ZEVEN!
|
|||||||
|
211
|
|||||||
|
ze trilde met het billet de melodie na: Hens, je livre mon destin!
nL\'or n\'est qu\'une chimère . . . antwoordden Robert\'s kameraden
in koor. Die Robert en z\'n kameraden hadden makkelyk spreken. Zy wa-
ren nooit met vvisselprotesten en bankroeten in aanraking geweest. In hun tyd kwam men ver met \'n beetje dierlyken vechtmoed. Sdchor.s nous en servir ...
Nous en servir t Van wat ? Van moed ? Dien had ze! Van geld ?
Dat had ze byna niet meer . . . Haar knieën knikten.
üGrdce . . . grdcet" smeekte of beloofde? ■ nu de muziek.
»Non, non, non, non!" bulderde Robert.
Daar ze nu toch eenmaal wachtte, kon ze dit evengoed zittende
als staande doen. Ze nam de plaats op haar pas verlaten stoel weer in . . . neen. niet geheel! Het was de moeite van \'t gemak niet waard, vond ze, zich weer aan de tafel te zetten, alsof ze onbe- scheiden genoeg was nog iets te hopen! Ze schoof ... ze liet zich glyden ... ze zeeg neer, en zat . . . nu ja, ze zat, nagenoeg als MOLIÈRE by \'t ontbyt van LODEWIJK xiv, op \'t hoekje van haar stoel . . . heel, heel eventjes maar op \'t hoekje. Byna zat ze dus eigenlyk niet, maar ... ze zat toch. En ze wachtte. Wachten is de zwaarste arbeid dien gy mensen al zoo te ver-
richten hebt, zei Semi-ur. Wie dat kan, is sterk. Zal ze wisselen? vroeg ik.
Neen.
Zal ze voortspelen?
Neen.
Zal ze ophouden?
Neen.
Zat ze weggaan ?
Neen.
Geruïneerd?
Neen.
Maar . . . maar . . . hoe kan dit alles?
Kristallizatie, mens! Ze zal wachten. Wie dat kan!
Ik mompelde:
Wat baet het of gy draeft en zwoegt en u verhit?
Fortuin liefst hem bezoekt, die wacht en stille zit . . . Is het dat? vroeg ik m\'n gnoompjes.
Hm . . . gekheid! \'t Zit \'m in de limonade.
Maar . . . hy drinkt ze niet.
Dat is ook volstrekt niet noodig.
En bovendien, als er \'n calmans gebruikt moet worden, zou
zij eer daaraan behoefte hebben. Zie hoe ze beeft. Ik begryp er niets van. Blind . . . mens, riep \'t Kristalmannetje met \'n minachting die
an\'n schryftalent te-boven gaat. Blind mens, stekeblind mens, mens ! |
|||||||
|
212 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Die gnomen hebben vreeselyke scheldwoorden. Ik zou erg be-
schaamd geweest zyn, als m\'n nieuwsgierigheid naar den afloop me daartoe den tyd had gelaten. In \'t voorbygaan noteer ik hier ten- behoeve van den leergragea
^.ezer, dat in gnomentaal het woord MENS schynt te beduiden: \'a ding dat niet recht wys is. In-godsnaam ! Neen, niet: in-godsnaam! Berusten doe ik niet!
|
|||||
|
ROUGE PERD!
|
|||||
|
Intusschen hadden de croupiers zich beziggehouden met het ge-
reed maken van de kaarten voor de nieuwe taille. De zes spellen waren opgenomen uit den in de tafel weggezonken bak, waarin na eiken coup de kaarten worden weggeschoven. Ze werden in pakjes verdeeld, tusschen elkander ingeschoven, van-hand tot-hand over- gegeven, telkens weer door-een gemengd, en eindelyk weer by-el- Icaar gevoegd tot één pak. Nu bood een van de croupiers aan iemand uit het Publiek, de
vcoupe" aan. Dit coupeeren geschiedt steeds door \'n lid der galerie, die hierdoor in zekeren zin tegenover de Bank het Publiek verte- genwoordigt. Men steekt op \'n willekeurig te kiezen plek,\'n stukje "wit karton tusschen de gemengde zes spellen, die hierdoor in twee deelen worden gesplitst, waarvan dan het onderste boven-op wordt gelegd. Het spreekt vanzelf dat deze coupe een altyd onbekenden, maar zeer rechtstreekschen, invloed heeft op de taille die door de ligging der kaarten bepaald wordt. |
|||||
|
214 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
yiMaiti a t/ui donc la coupe f\' vroeg de croupier, nadat verschillende
aanwezigen geweigerd hadden de rol van onbewusten lotbeschikker te vervullen. Spelers namelyk zyn byna zonder uitzondering bygeloovig, en
meenen dikwyls: qu\'ils n\'ont pas la main heureuse. Anderen vree- zen dat ze \'t »lot" boos maken door \'n al te stoute inmenging in z\'n zaken. Z. H. wil eerbiedig behandeld zyn. Ook zyn er die zich laten afschrikken door den mogelyken wrok van dezen of genen, wanneer de door \'t coupeeren bepaalde taille niet naar z\'n zin is. Ons studie-exemplaartjc staarde verdrietig voor zich neer op de
tafel, en prikte arabesken op \'n speelkaartje. Hierdoor konden de blikken van den croupier, die uitnoodigend den kring rondgingen, de haren niet ontmoeten. Eindelyk toch verwonderd over \'t lange wachten waarvan ze de oorzaak niet kende, zag zy op. De geëm- ployeerde bood haar de kaarten aan . . . »Et viens diriger ma main! suisde \'t haar in de ooren. Byna
wezenloos en als gebiologeerd nam ze \'t kartonnen blaadje . . . vGrdce . . . gr ace! Non . . . non!"
... en stak het ergens tusschen de driehonderd-en-twaalf speel-
kaarten. Zyzelf had nu de taille bepaald! Helaas!
De eerste zet was rouge: de twee huis die daar zoo lang sarrend
hadden liggen wachten, en oorzaak waren dat ze by \'t eind van de vorige taille niet vertrokken was, werden door een der geëm- ployeerden weggestreken. Nu was de tyd daar, om werkelyk optestaan. Wat anders?
»Rouge perd!" werd er geroepen. O zeker: rouge perd, zwart
wint, nu zy niet gezet heeft! *) En weder: rouge perd!
En nogeens!
En nogeens!
Ztvart won zeven of acht keeren achter elkander.
Il parait que la noire o une série cette fois Madame aurait
dü jouer a la noire, zei achter haar stoel een der bekende profeten die zoo precies alles weten te voorzeggen wat geschied is. Ach ja, ze had moeten zetten!
Zou ze \'t nu doen ? Nu nog ? Rouge perd!" Alweer \'n zwarte . . . En voild dix, zei de profeet. Je vous l\'ai bien dit . . . dest
une série de la noire. Pourvu qu\'elle ne s\'épuise pas trop löt, il y en aura davantage. Zeer juist. Als er nog meer zwarten volgen, zal de serie nog-
grooter worden. Als de serie grooter wordt, komen er nog meer zwarten. De man was opzettelyk geboren voor kranten-politikus.. «Rouge perd!" riep de croupier.
\') By \'t uitp\'oej.en der coups van de trente-et-quarante, wordt altyd
de roode kleur genoemd. Rouge perd of rouge gagne, heet het. Waarom men niet eenvoudig de winnende kleur noemt, is \'n mysterie. Zoo zyn er meer terminologische duisterheden. Op de roulette heet nummer éér» nooit un, altyd premier. |
|||||
|
ROUGE PERD! 215
Que vous ai je dit? blufte de ziener.
»Rouge perd!" Voila la douzaine au grand complet.\'Douze noires! Ei même .. .
eh . . . eh . . . rayons ■ . ■ altenriet! » Rouge perd!"
Treize noires! Eh . . . eh ■ . . eh . . . je l\'ai bien dit! A\'e
l\'ai-je pas dit! Voyez, m\'sieur! Madame, voyez.\' C\'esl u>ie série de treize, et , . . peul-êlre tlarantatje.\' Qui sait! Qitand la itoire persiste, il y aura . . . voyons . . . allendez . . . Met uitgerekten hals volgde hy nu, binnen\'smonds meetellend,
de neergelegde kaarten, en was hierin de eenige niet. De heele galerie verkeerde in spanning. Velen stonden op, en bogen zich over de tafel naar \'t midden, om toch vooral den eersteling te ge- nieten van \'t nog nieuwere nieuws dat gaandeweg scheen toete- nemen in belang. Alleen Lortl CI-DEVANT bleek geen lust te heb- ben in verbazing. rBoutje perd!" riep de croupier.
Quatorze! Xe l\'ai-je pus dit, m\'sieur? Madame, ne l\'ai-je pas
dit! C\'est qu\'une couleur . . . une fois en train ... el pourru qu\'elle continue . . . dBange perd!"
En roila encore une.\' Quinze r.oires! C\'est prodigieux, n\'est-ce
pas 2 Voyez . . . De vervelende babbelaar toonde aan al de omstanders het kaartje
waarop hy den loop der zetten naprikte, en deed dit met \'n soort van zelfvoldoening alsof het spel zich naar zyn kaartje geregeld had. Precies \'11 krant alweer! «Hebben we niet gezegd dat er oorlog komen zou als de vrede verstoord werd?" »Rouge perd!"
Eh . . . eh . . . seize\'. C\'est extraordinaire, en vérité. Mais . . .
on aurait du en profiter.\' C\'est qu\'on n\'a pas voulu me croire! Waarom had hyzelf dan daarvan geen gebruik gemaakt?
Il y avait la une fortune a gagner!
Dat kan men van eiken groep zetten zeggen.
C\'asi incroyablet Voyez m\'sieur! Voyez. madame! Il ij en a
seize déjal Eh , . eh . . . vuila ce qui s\'appelle une série! Et il se pourrait. que . . . peul-êlre . . . qui sait! Allendons encore ce coup la! Vous verrez que . . . peul-êlre . . . «Rouge perd!"
N". l\'ai-je pas dit! En voila dixsept! C\'est . . .
Zu koïossal, riep hier onze oude kennis, de heer friedrich
plump, der Wisxenschaflen Zögling, die by dezen zet \'n heel twee- guldenstuk op rood had gewaagd. Zu koïossal . . . auf Ehre! So \'ne Seeeerje ist mir mein
Leblag nicht vorge.kommen! Zyn Lebtag!
Waarde friedrich plump, alle respekt voor je Lehtag, maar
als \'n serie van zeventien zwarten te kolossaal is en dus onmo- gelyk, want er is geen »te" in de Natuur waarom smeet je dan niet na den zestienden zwarte de zes gulden die je nog in je zak hebt, op rood? |
||||
|
216 MII.LIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
«Rouge yierd" klonk het nogeens.
«Dixhuit! Eli . . . eh . . . qu\'ai-je ditl
Zu holossal!
» Rouge perd!" Eh . . . eh! Dix-neuf! N\'est-ce pas que c\'est inouil C\'est . . .
fabuleux, m\'sieur! Madame, c\'est incroyable! Alier ncin! So etwas ist noch nie da gewesen! Es ist nun
aber wirklich zu . . . u . . . u . . . ■ C\'est . . . énorme!
Grossaitig! Kolossal!
Hier mag de schrandere lezer plaats geven aan de opmerking
hoe wysbegeerte de mensen verbroedert. Herr FRIEDRICH PLUMP had zich nooit aan kennis van de Fransche taal bezondigd, en de Franschman verstond geen woord Duitsch, maar de zielen van die twee heeren ontmoetten elkaar zoo eensgezind op den breeden zottenweg der verbazing, dat ze elkanders adjekti ven grif verstonden. En, op weinig uitzonderingen na, deed de galerie eenstemmig
mee. Het langgerekt blazend »hè" dat bekend is aan ieder die ooit \'n vuurwerk zag afsteken, verving met goed succes al de uit- roepingen die ik den lezer spaar. Nog welsprekender was de stilte die telkens \'t algemeen losberstend bewondering-pneuma vooraf- ging. Het scheen wel of men bevreesd was, het »lot" te storen in de verlossing van al die zwarten. De milde kraamvrouw had rust noodig. Maar als dan eindelyk weer \'n nieuwe telg behoorlyk ter- wereld gekomen en geproklameerd was, werden de sissende hé\'s des te luider uitgeblazen. Ze vormden dan één zucht, \'n geluid dat het midden hield tusschen de voorspelling van aanstaand be- zwyken, en \'n ademhaling na \'t op-eens wegwerpen der al te zware vracht van opgespaarde bewondering. Men meene niet dat die belangstelling in-verband stond met
winst en verlies. Byna niemand speelde. Zelfs FRIEDRICH PLUMP was uit het veld geslagen. Hy kneep de drie dubbelguldens die hy in den zak had, maar durfde er geen van zetten. Spelers zyn by zulke gelegenheden bevangen door zekeren schroom. Er werden slechts enkele geringe mises op de tafel geworpen door nieuw aan- gekomenen die niet ingewyd waren in de krizis, en alzoo onbewust de geheimzinnigheid van \'t slot" trotseerden. De onthouding van de anderen berustte op iets als vrees: dat de zwarte kleur nu toch wel uitgeput wezen zou." En op rood te zetten . . . tégen de gag- nanle. . . . shm, hm, dat is gevaarlyk, zeer gevaarlyk!" Ook onze Lord ci-devant speelde niet. Maar dit lag aan den
tyd van \'t jaar. We waren in de laatste week van \'n kwartaal. Niets evenwel duidde aan, dat-i deze taille vreemder vond dan elke nndere. Ik geloof \'t graag. Hy was uitgestudeerd in \'t nü mirari. Die oefening had hem honderd-duizend pond gekost. Hy hield zich heel tevreden bezig met den tandenstoker die z\'n eenig diner op dien dag had uitgemaakt. De twintigste zwarte was ook gekomen.
C\'est excessivemenl dnngereux maintenant, verzekerde de pro-
feet. Vous comprenez que la noire . . . quand elle se déclare si opi- nidlrement ... c\'est pyramidal! Vingt noires! Tenez, m\'sieur, je |
|||||
|
ROUGE PERD!
|
|||||||
|
217
|
|||||||
|
vous expliqnerai ce que c\'est. II faut connaitre Ie jeu, tout est la!
C\'est une taille qui . . . qui . . . contient une série énorme de noires . . . voila ce que c\'esl! Et la raison en est . . . voyons ce coup ei . . . nRouge perd!" Ne V aije pas dit? Vingt-el-une. m\'sieur. vingtet-une! C\'est...
une série de la noire! Il faut connaitre Ie jeu. La noire élait en retard, m\'sieur, et elle se rattrapé. Voila la raison! C\'est madame qui o fait la coupe. Une couleur en retard . . . eela se rétablit tou- jours, et vous verrez que . . . eelle fois ei ... a tnoins que la rouge ne reprenne Ie dessus . . .
nRouge perd!" Qu\'ai-je dit f Ne l\'ai-je pas dit! N\'esl ce pas que c\'est . . .
Das ist nun aber wirklich zu . . . u . . . u . . .
Noch de profeet noch de andere wysgeer hadden adjektiven
meer. En ook \'t vunrwerks-pneumo van de anderen klonk wat ge- dempt, en als onder zeker voorbehoud. Men wilde adem sparen voor nog grooter verbazing. Hoe toch, als eens \'t »lot" meer zwarten in voorraad bleek te hebben dan men in-staat was vreemd te vinden ? nRouge perd!"
Vingt-deux ! Que vous aije dit f C\'est la noire qui . . .
En ons arme vrouwtje dat daar nog altyd zat met haar onge-
■wisseld billet vóór zich! Bitter, bitter, bitter was \'t voor haar, al die zwarte slagen te hooien uitroepen, zy die reeds lang op slechts \'n klein deel van zoo\'n serie gehoopt had! Och, hoe wreed, hoe valsch, hoe martelend ! Was \'t niet of \'t »lot" haar bespotte ?»je ziet dat ik wel serien van zwart in voorraad heb, maar voor U niet!" Ach, nu had ze gaarne willen opstaan, maar daartoe had ze de
kracht niet meer. Waarom niet terstond dat billet gewisseld, ter- stond na \'t verlies van het laatste goud? Dan had ze geen zetten laten voorbygaan! Dan ware in weinig slagen haar doel bereikt geweest! Dan had ze nu opgetogen van vreugd de pynbank kun- nen verlaten, waarop ze zoo gefolterd werd! Dan had ze . . . C\'est madame qui a fait la coupe, hoorde ze nu weer ver-
kondigen door den allemans-profeet, die nog altyd achter haar stoel stond. Ze voelde dat-i haar aanwees als de scheppende artiste van \'t aanschouwd wonder. Mais madame a eu Ie tori de n\'enpaspro- fiter! Eh . . . eh . . . eh . . . si madame voulait me procurer une nouvelle taillepareille . . . eh . . . eh. . . eh . . .parole d\'honneitr, je saurais parfaitement ce que j\'aurais a faire . . eh .. . eh .. . eh I Ik gis dat dit geestig lachje z\'n voornemen aanduidde om op
zwart te spelen, zoodra hy vooruit weten zou dat er zóó\'n serie in de kaarten lag. En weer scheen hy onze arme gemartelde aan de omstanders voortestellen als de veroorzaakster van zooveel vreemds. En voila une qui sait couper! moest ze nogeens hooren, en
de wyzende vinger van den hatelyken kornak brandde haar in den rug. Ze zat als wezenloos. Opstaan kon ze niet. Ze voelde dat ze neer-
zygen zou, zoodra ze haar stoel verliet. Aan \'t wisselen van dat billet dacht ze niet meer. Bovendien, voortspelen ? Nu ? Op welke kleur? De serie van zwart, waarop ze zooveel overspannen hoop |
|||||||
|
218
|
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
gevestigd had »de serie die toch ééns komen moest" naar zy altyd
gemeend had, was er nu geweest, en wel veel grooter dan voor haar doel noodig was. Wat ze voor \'n grond van hoop had ge- houden, was werkelykheid geworden, maar . . . voor haar \'n sar- rende bespotting! Wat nu?
Ze verlangde weg te zyn, ver weg . . . dood misschien!
En na de mislukking van \'t plan, die haar zoo wreed martelde,
wachtte haar nog een andere pyniging. Ze moest hem zeggen dat alles, alles, voorby was, en dat voortaan hy, zy, de kinderen . . . Om die vyfduizend franken by elkaar te krygen, hadden ze . . .
Neen, denken kon ze niet. Overmaat van smart maakte haar ge-
voelloos. Ze was als vernietigd. Daar werd ze zacht op den schouder getikt door een van de
zaallakeien, die haar kwam vragen om: »einen Lewih für den Herrn Gemald der draussen sass." Dit nu was wel meer geschied, als zy den gemeenschappelyken
portemonnaie by zich droeg, en hy in den restaurant\'n kleine ver- tering te betalen had. We hebben hem \'n glas limonade hooren bestellen. De huishoudelyke aard van deze boodschap riep haar tot be-
zinning. Sedert uren had ze gedroomd van duizenden, of liever be- paald van de veertigduizend franken die ze noodig had, en de waarde van geld in den dagelykschen omgang, kwam haar geheel veran- derd voor. De drie, zes, twaalf louis die herhaaldelyk als haar mine op \'t tableau hadden gelegen, schenen haar slechts speelmerken, fiches, legpenningen, toegangkaartjes tot het verblyf van de be- wuste veertigduizend franken . . . geen geld dat waarde had op- zichzelf. Op-eenmaal kwam nu \'t verzoek van haar man, om \'n geldstuk dat strekken moest tot het voldoen eener kleine schuld, haar wekken uit de begoocheling die zich van eiken gast aan de groene tafel meester maakt. Ze begreep wel dat haar man niet juist \'n geheelen louis-d\'or noodig had, maar »hy kon toch door\'n knecht niet om groschen of kreulzers laten vragen?" En, bovendien... O God, dat was het misschien! Hy wilde weten of ze nog \'n
louis bezat? Er was haast by, hem ten-minste daarover gerust te stellen. Snel
wierp ze het billet den croupier toe, en wilde hem verzoeken daar- voor goud te geven, maar de woorden stikten haar in de keel. Ze kon geen verstaanbaren klank uitbrengen. Sedert lang was de fameuze serie gesloten, en ook de door haar
gecoupeerde taille was door \'n andere vervangen. De liefhebbers bewaarden het kaartje waarop de vorige geprikt stond, als \'n ku- rioziteit die jaren lang dienen zou tot tekst over de grilligheid van het »Lot." Der fferr lasst bitten um nur einen louis-d\'or, herhaalde de
knecht die meende dat ze hem niet verstaan had. Natuurlyk, mompelde Semi-ur, de limonade moet betaald
worden . . . En kristallen schieten, zei \'n ander gnoompje.
|
|||||||
|
ROUGE PERD! 219
Het billet dat ze wisselen wilde, was op zwart gevallen.
Tout ? vroeg de welwillende croupier, omdat-i sedert lang had
opgemerkt dat ze gewoon was lager mines te zetten. Ze wilde te-kennen geven dat ze \'t bankpapicr slechts had toe-
geworpen om het te doen wisselen. Maar de als dichtgeschroefde keel weigerde haar den dienst. Nu trachtte zy den rdleau te gry- pen, om daarmee het dure papiertje van z\'n al te gevaarlyke plaats wegteschuiven, maar \'t ding was in-handen van andere spelers. En toen \'t eindelyk vry kwam, en zy \'t met bevende hand opgenomen had: Tout va au billet! riep de croupier, dien \'t verveelde dat-i geen
antwoord kreeg, en: «Rien ne va plus!"
Met zyn harkje sloeg hy nu de niteau ter-zyde, waarmee zy einde-
lyk op \'t punt stond haar laatste bezitting te redden uit de klauwen van \'t verfoeielyke spel. Pardon, madame, c\'est trop tard. Le poinl est connu!
Inderdaad! Reeds was er quarante geroepen voor de eerste rei. Quarante, \'t hoogste poinl, en dat alweer voor rood!
Ne l\'ai-je pas dit? C\'est excessivement dangereux mainlenant
de jouer a la noire. Vous comprenez . . . après une taille comme la dermère . . . la noire est épuisée! C\'est la rouge cjui dominera cetle fois . . . a moins que . . . ce coup-ci . . . eh . . . eh . . . eh . . . que vous ai-je dit ? Waarachtig, ook de tweede rei telde quarante! De slag was nul.
Nou, dat bankie is deur \'t oog van \'n naald gekrope, zei \'n
jonge dame uit Amsterdam tot den dikken en Wel-Edelen Heer, die haar papa scheen in koffie en suiker. Ook decd-i in deftigheid en afkeer van \'t spel. Wel waagde hy soms \'n paar gulden: »och, ik doe dat zoo voor \'n aardigheid, weet u!" maar altyd als z\'n dochters er niet by waren. En ook de jonge dames speelden nooit als papa \'t zag. \'t Was \'n familie vol principes en P. C, die zeer behoorlyk wist te gruwen van elke onbehoorlykheid. De ionge dame was op \'t oogenblik bezig, papa «aan den praat" te houden by de kaartentafel, om haar zusjes gelegenheid te geven tot wat gedobbel op de roulet. En om deze taak iets aangenaams bytezet- ten, maakte zy liefderyk den ouden heer opmerkzaam op ons stu- die-exemplaartje. Kyk \'t mens ereis chek uitzien. Se svveet er van! Se dee ook
beter as ze maar chou na huis ging! Ach ja, de druppels parelden haar op \'t voorhoofd. En ze zag
doodsbleek. Of la noire zoo byzonder épuisée was als de spelpro- fessor op-nieuw betuigde, weet ik niet, maar zeker was zy uitgeput, onze wanhopige strydster. Ze hoorde niet wat men rondom haar zeide, of althans ze verstond het niet. Al wat ze waarnam, loste zich op in één vermoeiend gegons. Ze begreep ter-nauwernood wat dat quarante en quarante après beduidde, en dat de slag niet gegolden had. Ook had ze \'t besef niet, haar inzet nu terug te nemen. Ze voelde zich als vernietigd, en zou neergezegen zyn wan- neer niet de drukkende volte aan weerszy haar had overeind ge- houden op haar stoel. De profeet waagde nu ... \'t was z\'n eerste waagstuk, dien dag ...
|
||||
|
MII.LIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
220
|
|||||||
|
Je frequente les Jeux depuis trente ans, verzekerde hy den
omstanders, et j\'ai toujours remarqué que . . . Nu ja, om de een of andere reden waagde hy \'n tweegulden-
stuk op rood, wat zeer kiesch van hem was. Hy die door z\'n diepe studie van de geheimenissen der groene tafel de fortuinen maar voor \'t grypen had, vergenoegde zich, nu hy ten-laatste iets deed, met het minimum van de mise. De edele man wilde de Bank niet plunderen, naar \'t schynt. C\'est un coup sur . . . a moins que . . . y Rouge perd!" riep de croupier.
Sacró nom de dieu! De Iels contrelemps n\'arrivent qu\'ü moi!
Faut-il être déveinard pour avoir vne chance pareille! Voyez, m\'sieur ... madame, voyez, moi qui ai prêdit correctement mais cor. ree. te. ment! lom les covps, ne voila-l-il pas que Ie premier que je joue . . . mon dieu, queue tuile! Voyez un peu, je vous en prie ...
voyez, madame! En hy betoogde uit \'n zestal geprikte kaartjes, dat hy volgens
alle goddelyke en menselyke wetten dien fameuzen coup had moeten winnen. Daar lagen nu waarlyk twee billetten van duizend franken op
zwart. De eigenares van dien inzet was suf, wezenloos, onmachtig. Misschien wist ze niet eens dat die briefjes haar behoorden . . . des-te-beter! Want: vRouge perd!" riep nu de croupier.
Er werden twee billetten bygelegd.
Ik sou se chou wegnemen as \'k haar was! betuigde deAm-
sterdamsche. Want sieje, papa, as se se nou weer verliest. . . dan het se niks, en \'t is \'r êêge skult. Dit is waar. Maar zy verloor ze niet. Er kwamen vier billetten
by. Daar lagen er acht . . . het maximum van de mise op simple chance. Er volgden nog vier zwarten . . . By eiken slag werd er \'n maximum bygelegd . . .
Combien y a-t-il de billets maintenant? vroeg onze patiënte
stamelend, en als ontwakend uit \'n akeligen droom. Quarante, madame! antwoordde de croupier. Voulez vous re-
tirer la masse ? O God, ik dank u! Ja, ja, geef hier, geef alles hier, alle veer-
tig! Veertig ... o God, ik dank u! Dit riep ze met dezelfde woorden die ik hier schryf, want ook
zy was \'n Hollandsche, en vergat in de verrukking van haar hart alle andere talen dan die waarin ze zoo vurig had gebeden om uitkomst. Hm! God deed er niets aan, zei Semi-ur. \'t Was de limonade!
Als haar man niet had laten vragen om \'n louis . . . De croupier lachte haar vriendelyk toe. \'t Scheen den man ge-
noegen te doen, dat-i haar zoo \'n schoone som mocht uitbetalen. Hy sloeg vyf-aan-vyf de billetten om \'t klampje van z\'n rdteau, en reikte haar achtmaal achtereen dien fladderenden schat toe. Ze greep de briefjes, kneep ze saam tot \'n vormloozen klomp, en vloog, de omstanders ter-zy dringend, de zaal uit. |
|||||||
|
ROUGE PERD! 221
|
|||||
|
Nou, loop me niet omfèr! klaagde haar landgenoote, nydiger
dan eigenlyk gewettigd werd door \'t onbeduidend stootje dat ze ondergaan had. Dat mens lykt wel mal! En wat \'n chemeen Hol- lans! Seker uit \'n achterbuurt, of uit Den Bos of Défeter, of soowat. \'t Is werachtich sonde f\'n \'t chelt! Chot weet wat s\'r mee doet! Very nice, indeed! zei Lord ci-devant tot zichzelfde eeni-
ge persoon met wien hy gewoon was zich optehouden en voor \'t eerst bespeurde ik iets als aandoening op z\'n gelaat. Het was de zeer adelyke vreugd over \'t geluk van \'n ander. Waarschynlyk zou hy zich geschaamd hebben, blyk te geven van banaal mede- lyden, die al te goedkoope misdrukuitgaaf van goedhartigheid. Et moi qui croyais la noire épuisée, kermde onze profeet.
Doch terstond daarop legde hy zeer duidelyk uit, waarom de noire.. . als ze »épuisée" was ... en als ze toch eigenlyk niet vépuisée" was . . . kortom, hy had het voorzien, en zou er zeker op gezet hebben, indien slechts . . . Zu kolossal! verkondigde friedkich plump.
Limonade! riep Semi-ur.
Kristallizatie! juichte het Kristalmannetje.
En: «alles in alles!" jubelde m\'n heele lyfwacht van gnoompjes
door elkander. Zelfs de muziek deed mee: heil dir im Siegerkranz t Voor \'t eerst van m\'n leven hoorde ik dien lamlendigen deun met genoegen. Ik volgde m\'n heldinnetje. Mee gehoopt en mee geleden: mee
genieten! Was \'t niet billyk? Haar man zat nog altyd op de plek waar we hem \'n uur gele-
den verlaten hadden. Ze vloog op hem toe, wierp den veroverden schat op tafel, en viel hem om den hals: Gered, gered! Daar zyn ze . . . alle veertig! Tel maar, tel
maar ... o God, gered! O God, ik dank u! En nu . . . nooit, nooit, nooit weer \'n voet in dien vreeselyken hel! Hm! Heel dankbaar is ze niet, bromde Semi-ur. Heb je
van z\'n leven, daar gooit ze waarachtig \'t glas limonade omver, dat haar zooveel goed heeft gedaan! Dom volk, die mensen 1 Nu krygt God die haar zoo onbarmhartig tobben liet, al de eer van de zaak, en die arme scherven trapt ze tot gruis. Dat komt er van, als men oorzaak en gevolg niet aan elkaar weet te knoopen . . . dom! Ze heeft dapper gestreden om haar gulden-vlies, bracht ik
bedeesd in \'t midden. Dat kan waar zyn, maar veroverd heeft ze \'t eerst, toen ze
niet streed. 7,y gaf den moed op, en had Ie bras cassé, zooals de spelers dat noemen. Ze kon geen vin verroeren. Wat zou er van haar heldenstuk geworden zyn, zonder de limonade ? Zeker! Maar zeg eens, waarom liet ge my\'t vorige hoofdstuk:
.ȃen tegen zeven\' noemen? Wel ... de eenvoudigste zaak van de wereld. Uw mevrouw ...
JASON, die met haar vyf billetten vyf-en-dertig winnen wilde, moest |
|||||
|
222 MILLIOENEN-STITDIEN.
|
|||||
|
zeven vyanden uit het veld slaan. Dit lukt eens in de acht keer.
Wy gnomen houden daar boek van. En erger nog, toen ze maar één briefjen overhad, stond de kans als één tot negen-en-dertig. Geslaagd is ze, maar . . . wie na haar iets dergelyks beproeven zou, heeft niet veel schoons te wachten: épuisé.\' Zeg haar dit, als ge \'t mens mocht weerzien. Of beter nog, maak
\'t bekend in uw millioenen-studien . . . ook \'n kristallizatie! |
|||||
|
1NDUSTRIEN.
|
|||||
|
Toen we de zaal weer binnentraden, kozen wy een der roulette-
tafels tot hoofdkwartier. Buda was druk in den weer. Ze speelde als naar gewoonte op de nummers, en zette by eiken coup \'n twin- tigtal louis-d\'or uit. Dit weerhield haar niet, tevens van-tyd tot-tyd \'n paar zilverstukken op de colonnes te werpen, en zelfs op de simple chance. Ik vroeg m\'n geleiders om opheldering van deze zonderlinge handelvvys, en vernam nu dat hierachter \'n diepzinnig systeem verborgen lag. We weten reeds dat buda\'s favorietnum- mer achttien was. Zoodra dit nummer meer keeren dan eens in de zeven-en-dertig coups uitkwam, zou ze winnen. Oppervlakkig be- schouwd, had ze dus daarop alleen haar geld moeten plaatsen. Maar eilieve, dan zou \'t »lot" al te duidelyk zien wat ze beoogde, en alzoo z\'n nummer achttien gretig voor zich houden. Door nu ook op andere nummers te zetten, bracht ze dat »lot" terdeeg in de war, daar het dan niet zoo spoedig weten kon op welk num- |
|||||
|
224 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
nier ze \'t meest gezet had. Ik bemerkte nu ook, dat ze zeer dik-
wyls met \'n achtelooze beweging en als zonder erg, haar goudstuk- ken op nummer achttien met \'n onaanzienlyk vyffrankstuk bedekte. Het werpen van \'n zilverstuk op de colonnes of simple chance,
had hetzelfde verheven doel. Het »lot" haar uitdaging ziende op première en derniére douzaine of op de zwarte kleur, zou meenen \'n heerlyke overwinning behaald te hebben door \'t voortbrengen van \'n rood nummer uit het midden . . . by-voorbeeld: achttien? Ieder ziet in, hoe deerlyk dan dat anders zoo slimme »lot" gefopt was. Het ontving slechts wat onbeteekenend zilver en eenige enkele lonis-d\'or, terwyl het op dat eene winnend nummer twee- driedui- zend franken zou te betalen hebben, \'t Is inderdaad voor zoo\'n »lot" om zich in woede voor \'t hoofd te slaan, en ik verwacht dan ook zeker dat we \'t eerstdaags in den vyver vinden. Buda zal \'t op haar geweten hebben, als de karpers en goudvisschen er zich ziek aan eten . . . Hoor, daar wordt gekibbeld:
Mais, m\'sieur, je vous assure que ce/torin est bienpositivement
a moi . . . Non, m\'sieur!
Pardon, m\'sieur!
J\'en suis parfailement sur, m\'sieur!
Au contraire, m\'sieur! Le florin est d moi, m\'sieur!
Madame me Va vu mettre . . . n\'est-ce pas, madame f
M\'sieur m\'en est tcmoin . . . n\'est-ce pas, m\'sieur?
Tout le monde Va vu . . .
Jen appelle a tout le monde ...
Nu, Mr. tout-le MONDE \'n allerpoverst getuigetje! houdt
z\'n mond. De chef de partie maakt \'n eind aan den twist. Hy wenkt den croupier toe, aan beide spelers hun gulden te geven, met de winst er by: Calmei vous, messieurs, la banque paye deux f ui»!
Onze kibbelaars laten zich de magnificentie van de Bank aan-
leunen, maar brommen voort om toch vooral te doen blyken dat het hun om \'t spelrecht te doen is, en volstrekt niet om de knik- kers . . . die ze toch niet versmaad hebben. Ieder hunner tracht de omstanders te overtuigen dat eigenlyk »de andere" de bewel- dadigde is, en dat hyzelf slechts ontving wat hem wettig toekomt. til y a des indiridus si indélicats!" heet het aan beide zyden. Zeker! Maar toch zou men zich vergissen, indien men zulke on-
eenigheden altyd aan kwade trouw toeschreef. Zeer dikwyls zyn beide partyen onschuldig, tenzy men hun dat onbeschaafd rumoer- maken over \'n kleinigheid die voor hen misschien geen klei- nigheid is als schuld aanrekene. De tafel is, vooral by \'t rou- lette-spel, bedekt met minimum-zetten, zoodat de spelers-zelf dik- wyls niet juist weten welk geldstuk \'t hunne is. Ook wordt iemand die zich wat lang in zoo\'n omgeving ophoudt, ten-laatste eenigszins versuft, en \'t gebeurt zeer dikwyls dat men, als \'t spel wat snel gaat, \'n reeds afgeloopen coup verwart met den tegenwoordigen waarop men verzuimd had te zetten. Het is \'n blyk van bekrom- penheid, by zulke gelegenheden terstond aan kwade trouw te denken. |
|||||
|
INDUSTRIEN. 22 5
|
||||||||
|
De Bank die hoogst ongaarne door ergerlyke tooneelen in op-
spraak gebracht wordt, maakt gewoonlyk op milde wyze een eind aan \'t krakeel. En dit kan ze te eerder doen omdat de stryd ge- woonlyk over zeer kleine sommen loopt, en zelfs byna altyd over \'t minimum. Het eigendomsrecht op de hoogere mises valt beter in \'t oog, en wordt dan ook zelden betwist. Dat er onder \'t zeer gemengd speelpubliek gevonden worden
erger nog, dat ze zich dikwyls niet laten vinden die zich toe- leggen op diefstal, ligt in de rede. Hoe zou dit anders kunnen, daar de Speelzaal \'n kort begrip van de wereld is, \'nmikrokoêmott Men moet evenwel erkennen dat juist hierdoor de geémployeerden van de Bank dikwyls \'n maat van mensenkennis verkiygen, die hen in-staat stelt onderscheid te maken tusschen vergissingen ter-goe- der-trouw, en \'n minder onschuldige industrie dan \'t beoefenen van de nuchtere waarschynlykheidsrekening of stupide morfondarien. Ook in \'n ander opzicht zou men volgens sommigen aan den
blik en \'t oordeel der croupiers zekere onfeilbaarheid kunnen toe- kennen. Men verhaalt dat ze eens, zonder hun toevlucht te nemen tot opensnyden, \'n marquise wisten te onderscheiden van \'n pu- blieke vrouw. Maar de toepassing van de hierby aangewende me- thode is door de direktie verboden, omdat daartoe \'n zoo uitput- tende inspanning wordt gevorderd, dat men weldra geen fondsen zou kunnen aanwyzen tot het pensioneeren van al de ongelukkigen die recht hadden op verzorging ten-gevolge van »in den dienst" bekomen hersengebreken. Die zonderlinge verwarring van stand, rang en zedelykhedens . . .
Wel beschouwd komt de zaak dikwyls alleen neer op \'t nietig
verschil tusschen huur en koop! ... die bontheid dan, gaf eenmaal aanleiding tot \'n Fransche
vaudeville, waaraan ik straks wat geestigheid ontleenen wil omdat \'t geschryf van \'n Hollander zoo droog is. Wy waren getuige van dat twisten by de groene tafel. Daar is
iets onnoozels in, en als industrie raad ik \'t af. Ik betwyfel zeer of ooit iemand \'n burgerlyk bestaan vond in dat gekibbel, en zeker kan \'t uit \'nlukratief oogpunt in de verte niet worden vergeleken met het zeer winstgevend zakkerollen, welks meest uitstekende beoefenaars gewoonlyk uit Engeland overkomen, waarschynlyk om \'t heilzame der badkuur te verbinden met het aangename van \'n zeer gemakkelyke broodwinning. Uit het Wiesbader krantje ver- neemt men telkens dat aan prinses die, haar portemonnaie, aan graaf zóó, z\'n portefeuille ontfutseld is. Het zou iemand die weinig in de wereld had rondgekeken, en dus \'t niet genoeg bekende »de majoribus non eurat praetor" over \'t hoofd zag, misschien vreemd voorkomen, dat de Policie, die zeer moedig optrekt tegen losloopende honden in de Kur-anlagen, en in woede ontsteekt over \'t afplukken van \'n bloem, geen raad weet tegen zulke Engelsche vrypostigheden. Het vangen van zakkerollers komt me nog mak- kelyker voor dan \'t zakkerollen zelf. Ik moet evenwel erkennen dat de bestolenen altyd ruimschoots worden schadeloos gesteld door \'n milden vloed van verzekeringen dat er naar den dief zal gezocht worden. |
||||||||
|
MILLIOENEN-3TUDIEN.
|
||||||||
|
\'S
|
||||||||
|
226
|
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
In-weerwil hiervan zou ik toch niet durven beweren dat de Po-
litie op de badplaatsen, over \'t geheel genomen, slecht is, tenzy men de byzondere zeldzaamheid van meer brutale diefstallen vergezeld van inbraak, mishandeling en moord, byv. toeschryve aan de verslapte geestkracht van de hedendaagsche annexatie-in- dustrieelen. Semi-ur zei dat die heeren zich tegenwoordig meer toeleggen op hoogere bankzaken, staatsleeningen, aktiengenoot- schappen, ondernemingen met premien voor de oprichters en niet zeer stoelvaste kassiers. Hoe dit zy, er moet \'n byzondere reden bestaan, waarom men
zoo weinig verneemt van roof op de meer ouwenvetsche manier. Eiken avond verlaten honderde personen, die toch zoo-even onder \'t oog van de heele galerie groote sommen gelds by zich staken, de Kursaal, en velen hebben \'n eenzamen weg naar huis afteleg- gen. Aannemende dat dezulken voorzichtig genoeg zyn zich te doen vergezellen, of wel dat ze met rytuig naar hun woning gaan, dan blyft het evenwel opmerkelyk dat dieven hen niet naar en in die woning volgen, of hen niet daar opwachten zelfs, wat niet zeer moeielyk wezen kan. De meeste huizen en woningen op zoo\'n badplaats zyn toegankelyk voor eiken gauwdief die lust heeft zich tot kontubernaal te maken van ieder dien hy bestelen en desnoods vermoorden wil. Daar dit evenwel zelden of nooit geschiedt, en daar de Politie zelfs tegen vreedzame zakkerollers niet opgewassen schynt, zou men zich haast genoopt voelen de verklaring van m\'n gnoom voor de ware te houden. De wel- willende mensenvriend doet dit te liever, omdat hy dan te-ge- lyker-tyd \'n vergenoegden blik mag slaan op den moordweren- den invloed van de hedendaagsche finantiebeschaving. Wie zal \'t aantal berekenen van de mensen die in leven bleven, alleen omdat de reien der moordenaars zoo vreeselyk gedund zyn door de zegepralende konkurrentie van hooge Russisch-leeren kantoor- stoeltjes? Eén Fransche Leening model thiers-POUYER be- zorgt een genisten nacht aan honderden die onder \'t vorig régime \'s morgens tot hun groote verbazing zich met afgesneden keel en ledige portefeuille in hun bed zouden gevonden hebben. Behalve \'t zakkerollen bestaat er op speelplaatsen, en wel aan
de groene tafel zelf, \'n andere soort van schelmery waarvan \'t be- spieden niet onvermakelyk is. Men zou ze kunnen noemen: het aanvaarden van onbeheerde boedels. En zoo werd ze dan ook ge- doopt met \'n Fransche uitdrukking: faire lei hérilages. Dat »faire" hebben we in \'t Hollandsch heel aardig overgenomen. Ookwy zeggen: de man »doet" in . . . \'t een of ander. De beoefenaar van \'t hier bedoeld vak tracht zich meester te maken van masses welker eigenaar onbekend is. Hy gaat wel op diefstal uit, maar tracht de zaak zoo aanteleggen dat er geen bestolene is, of althans geen klager. De manier waarop dit geschiedt, vereischt zekere toelichting. Even als sommige spelers nu-en-dan aanspraak maken op \'n mise
die anderen toebehoort, ter-goedcr-trouw meenende dat zyzelf die gezet hadden, geschiedt het meermalen dat de ware eigenaar van \'n mise z\'n geld uit het oog verliest. Dit kan vreemd voorkomen, daar het toch natuurlyk schynt dat ieder acht geeft op \'n zoo |
|||||||
|
INDUSTRIEN. 227
rechtstreeks belang, maar de oorzaken van dit misverstand zyn
menigvuldig. Het gebeurt meermalen dat \'n speler die in de ach- terste rei der omstanders geplaatst is, en dus de tafel niet over- zien kan, \'n geldstuk meent te werpen op zekere chance die hy \'n oogenblik later als verliezer hoort uitroepen. Wanneer dan z\'n mise op \'n andere kans gerold was, zou hy buiten z\'n weten gewonnen hebben. Het is aardig by zulke gelegenheden optemerken hoe by som-
migen de begeerte om zich \'t onbeheerde geld toe-te-eigenen, in stryd is met de vrees dat de ongeziene eigenaar, ot iemand namens hem, wel kennis draagt van z\'n aanspraak. Ofschoon de croupiers slechts hebben afterekenen met de op-tafel
liggende inzetten, en zich niet om de eigenaars daarvan hoeven te bekommeren, weten zy toch byna altyd meer van de herkomst dan sommigen aangenaam is. En zeer dikwyls wenden ze hun oplet- tendheid ten voordeele van den fatsoenlyken speler aan. Eens zag ik iemand \'n geldstuk op impair werpen. Er werd ge-
roepen: neuf, impair, manque. De man scheen: deux en dus: pair, manque verstaan te hebben. Althans hy keerde zich om, en verliet de tafel als iemand die na \'t verlies van z\'n ééne stuk geen lust had verder te gaan. Het was zeer vol, en ik vond het niet de moeite waard door de menigte te dringen om hem beter intelichten. Dit zou dan ook \'n fout geweest zyn, omdat welwillend- heid op die plaats allicht kon worden opgenomen als \'n verdachte poging om kennis te maken. Er zyn professeurs de jeu die den -vreemdeling aanklampen met \'n kleine beleefdheid, gewoonlyk uit- loopende op \'11 verzoek om \'n middagmaal. Dat ze by zulke ge- legenheid hem dan tevens voorstellen z\'n geld te wagen in een van hun menigvuldige syslêmes infaillibles, spreekt vanzelf. Hoe dit zy, ik waarschuwde den man niet, wiens mise op impair
gewonnen had, en verloor de zaak uit het oog. Eenige oogenblik- ken daarna vertoonde hy zich weder, en wierp \'n geldstuk op pair. tiComment, zei de croupier, met de aan de Bank inderdaad heer- schende loyauteit, comment m\'sieur, vous jouez des deux cóté-i a la fois? Er bleek nu dat de gedurende de afwezigheid van dien spe- ler uitgekomen coups, allen impair waren geweest. Zyn oorspronke- lyke inzet was tot \'n niet onbelangryke som aangegroeid, en men had eenige moeite om hem uitteleggen dat dit geld wel inderdaad het zyne was. Indien er facteurs d\' héritayes aan die tafel zaten, zyn ze zeker boos geweest op den welwillenden croupier die den man uit den droom hielp. Het jachtmaken op verlaten boedels vereischt zekere scherpzin-
nigheid. De jager moet elke mise die op de tafel ligt, in-verband brengen met het gelaat en de houding der aanwezigen, om daar- uit optemaken of er masses zyn waarover niemand zich bekommert. Spelers die met de hand of de rdteau hun geld kunnen bereiken, zyn gewoon na elke uitbetaling eenig blyk te geven van eigendom, door de masse even aanteraken of by-een te schuiven. Waar dit nu na \'n eenigszins lang voortgezet paroli niet geschiedt, riekt de erfenisjager zeker spoor. Hy tracht in de oogen van de omstanders te lezen of de door hem begluurde boedel inderdaad onbeheerd is ? |
||||
|
228
|
|||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
Voor hy toeslaat, onderzoekt hy nogmaals het terrein door \'n klei-
nigheid op de tafel te werpen, en wel in de nabyheid van \'t aas dat hem aanlokt. Als de masse nogeens wint, schuift-i zyn tnise ook verdubbeld in dat geval daarby. Eerst wanneer dit zonder protest wordt aangezien, meent hy den volgenden coup zeker van z\'n zaak te wezen, en hy aanvaardt de héritage. Geen trek op z\'n gelaat mag dan verraden dat-i niet zoozeer op kans speelt, als wel op buitenkansjes. Maar . . . altyd gelukt het niet, zelfs niet na die laatste proef.
Eens heb ik \'n industrieel van die soort heel aardig zien betrappen. Hy zat aan de trente-et-quarante-tafe\\ naast den croupier, noteerde zeer yverig de coups op z\'n kaartje alsof hy wachtte op \'n «fi- guur" naar z\'n zin zette zelden iets, en dan nog slechts \'t mi- nimum, en gluurde rond. Een Pruisisch officier die spelen wilde, en niet zelf zetten mocht het is den officieren streng verboden had zich achter den chef de portie geplaatst, en dezen \'n frie- drich ter-hand gesteld met verzoek dien op rood te zetten, het vak dat onze jager recht voor zich had. De chef reikte den friedrich aan den croupier, waarschynlyk met de hem geworden opdracht dat geldstuk gedurende \'n bepaald aantal coups te laten staan. Dit kon ik uit het vervolg opmaken. De croupier was bezig met het dooréénmengen van de kaarten voor \'n nieuwe taille, en legde den friedrich achteloos naast zich neer, zeer dicht by ander goudgeld dat aan de Bank behoorde, zoodat slechts de zeer weinigen die als ik hadden achtgeslagen op \'t kort gefluister tusschen den officicr en den chef, en op de kleine beweging die deze met z\'n arm ge- maakt had, weten konden dat dit stuk voor \'n mise bestemd was. Even voor den eersten coup, schoof de croupier het met \'n zoo- geringe beweging van z\'n pink op de aangewezen kleur, dat slechts zeer weinigen konden opgemerkt hebben waar \'t vandaan kwam. Zeker is \'t dat onze boedelberedderaar in spe het niet wist. Ook \'t gefluister en de pantomime achter z\'n rug was heïh onbekend gebleven ... tot groot nadeel van z\'n industrie, gelyk \'t vervolg; leeren zal. Rouge won twee keeren, en het tableau stond zeer vol, vooral
in \'t vak van rood, daar de meeste spelers geheel of gedeeltelyk paroli houden. Sommigen lieten de geheele winst staan. Anderen namen eenige stukken van de masse af, en gaven daardoor \'t ge- wone blyk van eigendom. Ook zy die niets terugnamen, roerden met hetzelfde doel hun inzet even aan. Maar de vier friedrich\'» lagen daar als verweesd. Ik stond aan den overkant, en had alzoo de akteurs van \'t kleine-
drama vlak in \'t gezicht. De officier, die altyd achter den chef stond,, geliet zich alsof hy \'t plafond bewonderde. Toch bemerkte ik dat-i wel degelyk lette op de masse die hem behoorde. Chef en croupier toonden \'t onverschillige gelaat van altoos. Maar de erfenisjager t Z\'n oogen zochten den eigenaar van die vier friedrich\'s. Na den kring nauwkeurig gemonsterd te hebben, zonder blikken te ont- moeten die hem voorkwamen dat goud te bewaken, wierp hy aarselend \'n tweeguldenstuk op rood, niet ver van den beoogden buit. Hierop schouwde hy weder vorschend rond, en niets ontdek- |
|||||||
|
INDUSTRIEN. 229
|
|||||
|
leende dat hem in z\'n plannen scheen te hinderen, schoof hy z\'n
mise nog iets nader. Ze raakte nu byna het goud. Onwillekeurig dacht ik by \'t waarnemen van deze handgrepen,
aan zekere voorzorg van de dieven op Java, die voor ze \'n kamer binnenkruipen waartoe ze zich toegang verschaften door ondergra- ving, \'n nagemaakt mensenhoofd op \'n stok gebonden door de opening steken. Als er door \'t graven alarm verwekt is, meenen zy, zal er in de kamer iemand gereed staan om den kop die zich vertoonen zal, met \'n klewangslag te ontvangen. Ze vervaardigen 200\'n bliksemafleider van \'n klapperdop, toegetakeld met gemoetoe, de zwarte vezels die aan den stam van zekere palmsoort groeien. Klapper kelappa ij kokosnoot, gelyk de lezer weet. By \'t verschuiven van dat tweeguldenstuk bemerkte ik op-een-
maal leven in \'t gelaat van den chef de partie. Er bleek dat-i meer had te-doen gehad met zulke klapperdoppen, en dat hy niet ge- woon was toeteslaan, voor-i zeker was den echten kop voor zich te hebben. Hy zag den aanstaanden delinkwent eenige oogenblik- ken scherp aan, als om te verkennen tot welke soort van spelers hy behoorde. Daarop boog hy zich \'n oogenblik voorover, en fluis- terde den croupier iets in \'t oor. Ik zag hoe deze, zonder \'t hoofd te wenden, z\'n blikken rusten liet op \'t roode vak. Het spel ging voort, en Rouge won. De croupier wierp schynbaar zeer onachtzaam \'n zilverstuk tusschen de vier friedrich\'s, en betaalde daarna het gewonnen goudgeld. De officier maakte \'n beweging als om de integriteit van z\'n mise te handhaven, maar de chef gaf hem \'n "wenk, en hy zweeg. De croupier zag \'n anderen kant uit. Men scheen het er op toeteleggen onzen erfenisjager \'t wild goed onder schot te brengen. Met \'n onverschilligheid, waarvan \'t gemaakte my in \'t oog viel, omdat ik de heele zaak zoo oplettend had gade- geslagen, maar die aan anderen echt kon toeschynen, schoof-i nu ook het door hemzelf gezette zilverstuk onder de masse. De annexa- tie was, om met de politici te spreken, \'n voldongen feit geworden. Zoo scheen \'t nu ook den officier voortekomen, daar hy op-nieuw blyk gaf van ongerustheid. De chef de partie legde den vinger op den mond, verliet z\'n stoeltjen, en plaatste zich met opgeheven hand achter den jager, die er weinig aan dacht dat-i op \'t punt stond gedegradeerd te worden tot betrapt wild. Hy staarde op \'t daar liggend geld, met \'n uitdrukking alsof hy\'t onvoorzichtig vond die som bloottestellen aan de kans van \'n volgenden coup, en strekte de hand uit om z\'n roof in veiligheid te brengen. Voor-i evenwel hierin slaagde, greep de chef hem by de pols, en scheen hem zoo te knypen dat-i de reeds opgenomen stukken moest laten vallen. De croupier zocht de beide zilverstukken uit de masse, en reikte hem die toe: Dass ist Ihr Geld, zei de chef, op »Ihr" drukkende tot het
zooveel als »dief" beduidde. Und nun . . . Hy wenkte \'n paar zaalknechts.
. . . der Herr verlangt seinen Hut, und wünecht nie ivieder ein-
y dassen zu werden. Man soll ihm die Bitte gewahren. Merkt euch sein siengjalemang 1 Dit beloofden de knechts. Ze leidden den betrapte met zekere
|
|||||
|
230 MILLI0ENEN-STCD1EN.
|
|||||
|
statie naar de deur, en bevalen z\'n ssiengjalemang" in de welwil-
lende aandacht van de daar geposteerde policie-beambten. Eenige dagen daarna hoorde ik dien kerel uitvaren tegen de on-
zedelykheid van \'t spel. Hy zat met \'n paar galgebrokken aan \'n tafeltje in de buiten-restaurant, en verzekerde z\'n vrinden op eere- woord, dat zoo \'n Speelbank . . . Cent un repaire de voleurn. messieurs.\' Un antre debrigands!
Vn Iwuge infect! Un enfer d\'immoi altlè.\' Un gou/fre de perdition. Pour tolérer ces institulions-ld, il faut étre d\'une perversité accom- plie . . . comme tous ces maudits. Allemands du reste. Son contents de nous avoir pillés en Franco, ils nous égorijent ici dans leurs in- fdmes tripots! Ah, la revannnche! Men kan er zeker van zyn dat elke Franschman die op diefstal
betrapt is. zich in de politiek werpt. Sommigen zelfs kiezen dit vak vóór ze betrapt zyn, en stellen dan hun industrie onder de bescher- ming der staatkundige aticn of ismen van den dag. Onder de takken van nyverheid die niet zoozeer rechtstreeks op
\'t spel betrekking hebben, als wel daarnaast en daardoor . . . «Bloeien" is \'t woord niet. Hoe zal ik \'t noemen?
Nu dan, er zyn op die speel-badplaatsen nog andere industrien,
en daaronder ééne die zoo goed mogelyk \'n plaatsje krygt in \'t volgend Hoofdstuk. |
|||||
|
MIKROKOSMOS.
|
|||||
|
De titel van dit hoofdstuk werd me door m\'n gnomen ingeblazen.
Ze beweerden dat zoo\'n badplaats vrywel alles te aanschouwen geeft wat de wereld oplevert, en noodigden my uit, daarvan \'n fotogra- fischen afdruk te nemen. Juist was ik van plan hiertoe overtegaan, toen ik me herinnerde dat ik den lezer \'t verslag van \'n Fransche vaudeville beloofd had. Gezien of gelezen heb ik \'t stuk niet, maar de inhoud moet nagenoeg als volgt geweest zyn. De heer slenterman had z\'n geld verspeeld, en hield de by
zulke gelegenheden gebruikelyke alleenspraak. Ik hoef hier niet by te zeggen dat ze werd aangehoord door de persoon die den zelf- moord voorkomen zou, omdat ieder begrypt dat de auteur den braven slenterman nog wat in \'t leven moet houden voor z\'n vaudeville. De schr/ver almachtig als altoos had gezorgd dat de alleenspraak juist op \'t allerkritiekste moment overging in \'n |
|||||
|
2 32 MILLIOENEN-STUDIEN.
dialoog, en wel met den direkteur van de Bank. Deze industrieel
namelyk had SLENTERMAN\'S zwanenzang afgeluisterd, en hield z\'n hand vast, juist op \'t oogenblik toen-i bezig was zich nog niet doodteschieten. Haast u byzonder langzaam, zei de welmeenende direkteur.
Of, beter nog, haast u eens ditmaal in \'t geheel niet. Dat uw »figuur" niet komen wilde, was hard! Maar . . . ook ik heb te stryden met figuren die me niet aanstaan. Misschien kunnen wy elkander helpen. Ik heb u \'n voorstel te doen. Als \'t u mishaagt, zal ik u niet dwarsboomen in uw sterfplannen, parole d\'lwnneur! Maar doe me in dat geval \'t genoegen, u elders optehangen. Zie- hier twintig franken voor de reis. Geloof me, dat zelfmoorden op \'n plaats waar gespeeld wordt, is mauvais genre. Zaagt ge \'t ooit doen door effektenlut op de beurs? [ -£Beste vriend, ge behoeft het noch hier noch elders te doen. Wat
dunkt u van \'n goedbezoldigde betrekking? Ik heb iemand van wereldkennis noodig, iemand die takt heeft, en verstand van zeden . . . \'n expert in fatsoen. Onze SLENTERMAN meende dat hy zeer goed voor de gezochte
specialiteit dienen kon, en stelde z\'n zelfmoord uit om naar den direkteur te luisteren. Deze bracht hem aan \'t verstand waar \'t om te doen was. Sedert eenigen tyd, zeide hy, wordt de directie van de Bank
bestormd met klachten over de onverdragelyke »gemengdheid" van \'t Publiek, die zich zóó ver uitstrekt dat ze volgens sommigen byna overgaat in . . . ongemengdheid. Monde wordt verdrongen door lenü-monde. Deze door kwart-wereld, en zelfs de kwart-wereld moet een niet altyd zegevierenden stryd voeren met iets dat naar géén wereld gelykt. Heel, half, en valsch fatsoen zit in de klem tusschen allerlei önfatsoenlykheid. De Erfprinses van luttelc.au heeft naast \'n . . . hm. hm! . . . gezeten, en is byna flauw gevallen. Twee... hm, hmmen! . . . hebben op \'t kleed getrapt van \'n maréchale de Frrrance, zoodat het mens niet zoo spoedig kon wegloopen als ze aan den rang van haar geniaal meende verschuldigd te zyn. En dit is zeer hard voor \'n maréchale de Frrrance! Ook de her- togin van China heett geklaagd. Een . . . hm, hm! . . . heeft haar de r&leau toegereikt, en dit past toch niet meende de hertogin. Lord sevenfi.OWEr komt op voor \'t fatsoen van z\'n dochters. Hy heeft er zeven, en ligt dus onder zevenvoudige verplichting om zorgtedragen voor \'n zevendubbele respectability. Een van z\'n voor- ouders was keukenjongen by den Saksischen harold, en toch heeft onlangs \'n . . . hm, hm! . . . Miss ADELHEIDINELLA uitgelachen om haar malle gezicht. De jonge Ladies verklaarden dat dit wel eens meer gebeurde. »Over \'t geheel he did n\'t care a ttraw for il" zei Lord sevknflower, en z\'n Ladies ook niet. Integendeel, ze vonden \'t prettig als men op haar lette. Maar ditmaal was de anders zoo gewenschte onderscheiding uitgegaan van wezens, die ... |
||||
|
MIKROKOSMOS. 233
|
|||||
|
van \'n schepsel, dat . . . van \'n . . . hm, hm! Miss ADELHEIDI-
Nella kon in waarheid betuigen dat ze niet wist wat zoo\'n . . . hm, hm! . . . eigenlyk voor \'n beroep uitoefende, en de andere Ladies ook niet indeed! maar juist daarom was \'t shocking, too shocking, really loo shocking! Om te weten wat voor =oort van wezen zoo\'n . . . hm, hm! ... is, hadden de misses minder ver- regaand onschuldig moeten wezen, dan ze inderdaad met dure eeden konden bezweren te zyn . . . ttpon nnj faith! Maar omdat ze \'t niet wisten truly! of althans omdat ze \'t niet exaclhj wisten, hadden ze volkomen \'t recht zich byzonder te ergeren. En dit <ieden de misses dan ook, alle zeven, zoo fatsoenlyk als maar «enigszins mogelyk was. Zoo sprak Lord sevenflower. De misses betuigden dat papa de
waarheid gezegd had, en dat ze zich niet zoo erg zouden geërgerd hebben, als ze verdorven genoeg waren geweest om te begrypen waarom ze zich eigenlyk zoo erg moesten ergeren . . . indeed! En dan juffrouw krent, vervolgde onze direkteur snikkend en
deugdzaam, zy die in haar land voorzitster is van drie genoot- schappen tot zedelyke verbetering van de mensen die geen leden zyn van haar genootschappen: één filanthropie! En de oude Ma- dame *SKA, geboren *WITSZCH, die zich op den na-avend van haar leven voor \'t zuurbespaard geld van een harer laatste echtgenooten, \'n piepjongen gemaal heeft aangeschaft om hem te redden uit de klauwen van \'t celibaat: één offergeest! En die Poolsche gravin met haar oranje sleepjapon, afgezet met zwarte kant: één adel! En Mevrouw van der happel, die op de Keizersgracht woont in zee-assurantie, verfwaren en \'n huis met dubbele stoep: één deftig- heid ! En Miss lovehunoer, die \'n boek heeft geschreven over de zedelyke beteekenis van den plumpudding: één moraal! En de freules KROMKRUIS, die eigenmondig den paus hebben gezoend op z\'n grooten teen één geloof! En de dames treurneep, uit- vindsters van de zoo algemeen toegejuichte zaligheids-wedloopen met hindernissen, patronessen van \'t weekblad de volmaakte en zuinige ziélmodiste: één modern-religieuze, ouwerwets-litterarische illustratie! En freule HEMELGElï, die \'n Buiten heeft, en \'n koet- sier, en \'n schaapskooi en nóg \'n neef in de Kamer, en aandeel in schepen, en tantes waarvan ze met Gods hulp erven zal: één dis- tinktie! En de baronnes THRftNENSCHLUCKER, de dierenbescherm- ster die den zwaren rouw aanlei en al haar bedienden vasten liet uit droefheid over \'n jeugdige vloo, verongelukt in haar pomadepot: één gevoel! En de douairière pretnyder, die de on- noozelheid van haar katje zoo krachtig ompalissadeerde met \'n stekelige mozaïk van glasscherven in de dakgoot: één zedelykheid! En Lady messalina darkpincher, de afstammelinge der al te maagdelyke stovenzetster van Koningin elisabeth, die de vyf oogen van Bessy\'s onbescheiden stoof toekurkte met verontwaar- digde hand: één kuisheid! En prinses RUSSIKOFF die nooit \'n lyfeigene doodschopt, zonder er den pope byteroepen om de ziel van den patiënt in den hemel te helpen: één delikatesse! En Maddam DE IA maquérellerie, de goudgekettingde Maintenon van \'n bloeiend St. Cyr te Londen: één achtenswaardigheid! En de zeer invloed- |
|||||
|
234 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
ryke familie kappelman : één fatsoen, één soliditeit, één P. G.,
één deugd! Al die noblesse moet ik tevreden stellen, jammerde de wanhopige
direkteur. Alles dreigt met oogenblikkelyk vertrek, indien ik de speelzaal niet zuiver van ... ge begrypt me wel! Ik heb er hon- derd louis-d\'or in de maand voor over. Als wy de Erfprinses ver- liezen ... en de maréchale ze staat op \'t punt van wegloopen, waarachtig en Lord SEVENFLOWER met z\'n kroost ... en de Manclarine ... en Juffrouw krent \'n martingaliste van de verrukkelykste zwakte, \'n ware engel! en Madame *ska, gebo- ren *WITSZCH, die zoo aanbiddelyk dom op de nummers speku- leert ... en de prinses die zoo godsdienstig haar volk doodschopt... en onze Maintenon . . . en de dikke Mevrouw in zeewaren en verf- assurantie ... en de grafelyke oranje-jurk op m\'n eer, haar droomen over de chance zyn goud van 24 karaat . . . voor de Bank! en de volmaakt zuinige wedloopsters, de heilige treur- NEEPEN ... en Lady messauna ... en de weenende Niobe van de gestikte vloo ... en de afstammelinge van die stovenmaagd .. . en de kappellu! . . . och, m\'n waarde byna-doodgeschoten SLEN- terman, wanneer ik al die steunpilaren moet verliezen, dan zakt m\'n onderneming in elkaar! Dan ben ik \'n bedorven man! Dan zou ik genoodzaakt wezen, de twintig franken die ik u zoo edel- moedig voorschoot, terug te verzoeken, om te dienen tot reisgeld voor myzelf, reisgeld naar \'n oord waar \'n te-gronde gericht Bank- direkteur gevoegelyk sterven kan! Zoo huilde de byna-ongelukkige. En ook SLENTERMAN begon te
schreien. Dit vooruitzicht zou zeer treurig wezen, zeide hy. Maar eilieve,
hoe kan ik . . . Ja, gy kunt me redden! De hoedanigheden die u versieren,
opgescherpt en veredeld nog door \'t vruchteloos maar karaktervol najngen van uw idealen op de groene tafel, maken u geschikt tot het verleenen van de hulp die ik noodig heb. Beste vriend, wilt ge m\'n . . . zeef zyn? Slenterman verklaarde dat niets hem aangenamer wezen zou,
dan de aan alle mogelyke funktien verbonden bezoldigingen in ont- vangst te nemen. Hoe meer hoe liever zelfs, maar hy wenschte te weten . . . Geen maren, bescheiden vriend! Ge hebt slechts de keus tus-
schen ziften en sterven. Zoo ge \'t eerste kiest, is uw plaats aan den ingang van de zaal. Ge zift, weegt, onderzoekt, proeft, beproeft, oordeelt, veroordeelt of spreekt vry, al wat er vrouwelyks nadert. Onverbiddelyk voor \'t kaf, laat ge \'t koorn binnen . . . om ge- malen te worden. Ge wyst de bokken af, en laat de schapen door. Over \'t melken behoeft ge u niet te bekommeren . . . daarvoor zorgt de Bank. Begrepen! riep slenterman.
Hy liet adreskaartjes drukken: |
|||||
|
MIKROKOSMOS.
|
235
|
|||||||||
|
Mr. SLENTERMAN.
Gewezen bynagezelfmoorde wanhoopsfiguur-ideaüst. SPECIAALZEEF VAN MORALITEIT
e n
KONTROLEUR-QENERAAL VAN\' INKOMENDE FATSOENLYKHEDBNS.
|
||||||||||
|
De Bank verschafte hem een met de waardigheid van z\'n be-
diening overeenkomend kostuum, \'n weegschaal, distilleerkolven, \'n mikroskoop, \'n paar retorten, \'n exemplaar van KNIC.ge\'s men- senkennige werken, en daar stond hy, behoorlyk toegerust met al het noodige, aan de deur. Weldra naderde er een zevengesternte. Zeven roode Murray\'s *)
zeven oogglazen, zeven lange halzen, zeven bonte toiletten, zeven chignons de Murray\'s leken er bleek by zeven slingerende halskettingen, zeven stel niemendallige pretentie! De brave slenterman Jack in office! zette zich schrap,
Hy begreep dat de vyand de vesting met storm veroveren wilde. Barsch wees hy den overmatigen huwelykszegen van Lord seven- FLOWER af, en wreef zich de handen van genoegen over z\'n scherp- zinnigheid en vastheid van karakter. De Erfprinses van LUTTEL- GAU onderging \'n gelyk lot. » Vade retro, m msel! riep hy haar toe. Of, als je geen Latyn verstaat, maak dat je wegkomt!" Zoo ging \'t ook met Juffouw krent, en met Mevrouw VAN DER
HAI\'PEL, en met Madame *ska, geboren \'witszch, en met de rest. Alleen de Maddam van St. Cyr werd doorgelaten, omdat ze zich gewapend had met \'n kerkboek. Tegen zoo\'n certifikaat van fat- soenlyken oorsprong was onze zeef niet bestand. De onnoozele slenterman vergiste zich telkens. Wat-i doorliet,
deugde soms niet veel. En wat-i afwees ... nu daaronder was ook dikwyls een-en-ander dat niet deugde. Maar amen behoorde toch onderscheid te maken tusschen koop en huur" beweerden \'n paar schapen, die zich ten-onrechte naar ze meenden als huurbokken behandeld zagen, terwyl ze toch waarlyk de heele bad- kuur slechts ondernomen hadden om heel fatsoenlyk in wettig hu- welyk te worden verkocht. Onze kontroleur kreeg zeer spoedig z\'n ontslag hy had «een der echte vrouwen van den direkteur voor kaf aangezien! en hy achtte zich gelukkig dat-i de twintig franken bewaard had, die hem in-staat stelden \'n prettiger dood te zoeken dan hem door dozynen opgeheven nagels van verongelykten werd toegedacht. |
||||||||||
|
*) Murray is de Engelsche Baedeker, gelyk men weet.
|
||||||||||
|
236 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Karikatuur ter-zyde, dat veel dames zich opschikken op \'n manier
die \'t recht geven zou haar te minachten, is waar. Want, ook zonder de minste vergelyking met vrouwspersonen die zich beroeps- halve moeite geven om in \'t oog te vallen, zonder te spreken van \'t gebrek aan zedelijkheid dit woord nu eens in gewoon- bekrompen zin genomen wat valt er te oordeelen over de verstandelijke ontwikkeling van volwassen mensen die zichzelf op de laagte stellen van kannibalen en kinderen ? Hoe toch moet men \'t anders noemen, dat behangen met allerlei vodden van wol, zyde of metaal ? Dat gefiadder van linten en strikken ? Dat pronken met schreeuwende kleuren? Die steltige hakjes waarop men niet bs- hoorlyk loopen kan, en ter-nauwernood gaan? Dat afschuwelyk ophoogen van den benedenrug ? Meent ge, dames, dat die mode ik bedoel dit laatste nu uit Parys komt? Dit hebt ge mis. Ze is van Zuid-Afrikaanschen oorsprong, en \'n welgelukte poging om de wanstaltigheid van de Hottentotsche vrouwen natebootsen, die afzichtelyk zyn uit overmaat van vormen, formosissimae! Maar \'t staat die stumperts minder leelyk dan u, en zeker is \'t haar minder kvvalyk te nemen. Eerstens kunnen zy \'t niet helpen dat ze wan- staltig zyn. En ten-tweede, ze maken haar natuurlyk gebrek niet viezer dan volstrekt noodig is, door er hooge hakken by te dragen, zooals gy die in uw gebukte houding en posterieure uitstekendheid, er uitziet alsof ge . . . Ik wil kiescher zyn dan gy, en noemen \'t niet. Maar ge hadt
verdiend dat ik u de vuiligheid plompweg in \'t gezicht smeet, \'t Zou uw werk geweest zyn, en \'t myne niet! En dat durft spreken van emancipatie! De vrouw die haar ziel
weggeeft aan lappen, linten, vodden en mismakende opvulsels, mag niet geëmancipeerd worden. En, al wilde men, het kan niet! Wie zich tot slavin maakt van de smakelooze sletten der Parysche mode- wereld, mag geen aanspraak doen gelden op den rang van ontwik- keld mens, en zou ook dien rang niet weten optehouden, al ware het dat wetten en zeden haar dien toekenden. De emancipatie der vrouw behoort uittegaan van haarzelf, en daartoe is in de eerste plaats noodig dat ze deugdelyk blyk geve van mondigheid, door zich niet aantestellen als \'n kind, als \'n Zuidzee-eilandster of als \'n gekkin. Ook van \'n laag standpunt beschouwd, van \'t allerlaagste als
men wil ik spreek nu tot bokken en schapen beide vraag ik de dames die »de mode volgen" of ze meenen daarmee de mannen te behagen ? Ze vergissen zich. Zy behagen noch den man die slechts \'n mannetjes-mens is, noch den man die »wel zou willen trouwen" noch den man die in gevoel doet, noch vooral den artist. De eerste soort, o bokken, heeft geen lust, uw hooge hakken en
hottentottery te betalen. Hy weet dat ge die zaken . . . by de le- vering aflegt. En de heeren die aan \'n huwelyk denken moet ik hier \'t woord richten tot kaf of tot koorn? nu, ook zy be- oefenen zekere spaarzaamheid, en betoonen zich hierin vry gelyk aan de vuile eerste kathegorie. Die sleep en dat achtergebergte schrikken hen af. En dit is zoo vreemd niet in onzen praktischen |
|||||
|
MIKROKOSMOS. 237
|
|||||
|
tyd. Gesteld dat hun opvatting u wat al te laag van verdieping-
voorkwam, moogt gy \'t hun euvel duiden, gy die zelf blyk geeft van zoo weinig schoonheidsbesef? Zorgt hooger te staan, o vrouwen, voor ge aanspraak maakt op hooger waardeering. En den gevoelige, hem die inderdaad vatbaar is voor liefde, of
al ware \'t maar voor verliefdheid . . . hem bekoort ge \'t minst van al, door om- en aanhangsels, door onderzetsels, opvulsels, pral- en suffixen. Hy geeft zich moeite om heentezien door al die on- bevalligheid, en als \'t hem gelukt is u niet belachelyk te vinden, heeft-i \'n lastig werk gedaan, \'n dubbel werk dat z\'n welwillend- heid vermoeid heeft. Hy droomde u vleugels aan. Dit bracht z\'n stemming mee, en \'t lukte wel. Maar om u daarna al de andere dingen waarin ge u hult, aftedroomen . . . waarachtig, de taak is zwaar! Ge vliegt niet, en zweeft niet ... o meen niet dat ik dit afkeur! Integendeel. De man die \'t verlangde, zou over \'t hootd zien dat hyzelf, niet zwevend, al zeer spoedig \'n treurig eenzaam figuur maken zou by uw onmenselyke verhevenheid. Dat de verrukte fantazie van den minnaar in deze fout vervalt, is te ver- geven. Maar ze zou zieker moeten wezen dan aan flinke liefde op- den-duur past, zieker ook dan volstrekt noodig is tot het kort op- vlammen van verliefdheid, indien ze niet spoedig zich vertrouwd wist te maken met de ware poëzie, met de poëzie van het ware. Al dat wolkerige vliegen en zweven is dus goddank! even onnoodig als onmogelyk, maar eilieve, meisjes, laat u dit niet af- schrikken om behoorlyk te gaan! Dit misstaat nooit. De opgewon- denste verbeelding moet zich schikken en dit zal ze! in \'t vergeefs zoeken naar de wiek die rug en schouder zou inschulpen tot \'n ernstigen Cherub, maar \'t walgt haar dat hulsel te zien at- zakken tot . . . beneden de lenden! En de artist! Meent ge hem te behagen, dames, met den vlerk
dien ge verlaagd hebt tot \'n windkussen om op te zitten ? Ge kunt \'n. vrouwebeeld teekenen, niet waar? Neem \'n modeplaatje, boe Paryscher hoe liever, en schets binnen den omtrek van zoo\'n met vodden omhan- gen pop, \'n VENUS of uzelf. Al waart ge niet byzonder schoon gevormd, de lynen waarmee Natuur heup en lenden eener vrouw teekent, zyn altyd prachtig als men ze vergelykt met de omtrekken der dingen waarmee gy die vormen ontsiert. Meent ge \'t schoonheids- gevoel van den artist te bevredigen met zooveel onsmakelyke tarra ? Waarom niet \'n paar stappen nog verder gegaan, en ook neus en lippen gewikkeld in \'n kussentje? Dit zou zot staan, meent ge? En \'t andere dan ? Waarom moogt ge u beneden-achter verdikken, en niet boven-voor? Weest konsekwent, en neemt \'n pruim tabak in den mond, als \'n matroos. Dat zet de wang op. Mag dit niet? Waarom dan \'t andere wel? Meent ge dat zinkings die \'t gelaat doen opzwellen, de schoonheid niet verhoogen ? Welk heil verwacht ge dan van \'t zadeltje dat eiken voorbyganger schynt toeteroepen: styg op! ik stem voor emancipatie . . . van zulke dingen! De rest zal
wel volgen. Laat ons de handen in-een slaan, en . . . Hier berstten al m\'n gnoompjes in lachen uit.
|
|||||
|
238 MILLIOENEN-STUDIEN.
Uw verhandeling tegen die achtervoorgebergten is byna aardig,
mens. Maar nu . . . Ze schaterden weer van lachen.
De handen in-een slaan, zegt ge ? Ge wilt dus meehelpen aan \'t
opzetten van vVereenigingen tot veredeling, tol ontwikkeling van... enz? Mens, mens, denk eens na! Nu, dit deed ik, schoon de uitnoodiging wel wat beleefder had
mogen zvn. Door den spot van m\'n meestertjes tot begrypen ge- prikkeld, begon ik weldra intezien dat de zaak waarvoor ik aan \'t yveren was, gestuit werd door de middelen die wy aanwenden om haar te bevorderen, \'t Is waar ook, al wat speciaal voor »de vrouw" gedaan wordt, stempelt immers het vooroordeel dat ze maar \'n half mens is, tot erkenden regel? We hooren spreken van »Na- tuur- Staat- Geschied- en Letterkundige Voordrachten voor DAMES!" Dit is \'n onnatuurkundige, onstaatkundige, ongeschiedkundige, on- letterkundige leugen. En onmenskundig is \'t ook . . . Hm, onmenskundig ? Als reklame vind ik de taktiek zoo dom
niet, zei Semi-ur. Maar \'t pleit niet voor de mensenhelft die ge: »Dames" noemt, dat ze zich aangetrokken voelen door de verne- derende klassifikatie die men haar opdringt, en dat ze nota bene onder voorwendsel van beoogde ontwikkeling zich door markt- schreeuwers op \'n kinderstoeltje laten zetten. Het toegeven in de pogingen om de vrouw te verlagen tot \'n onvolkomen wezen, tot n . . . mens van de tweede klasse, hoort precies by de hooge
hakken en opgetorende achterlyven waartegen gy zooeven gepreekt hebt. Die . . . dames moesten zich beleedigd voelen, als men ze te-gast noodt op \'n kinderkostje dat voor haar buitengewoon zwakke maagjes afzonderlyk is toebereid. En de mannen die zich met zoo- iets bezig houden . . . waarachtig, zyzelf zyn er niet te wys toe, zich te laten kleeden door \'11 Parysche modiste! Ulieder heele mens- schap staat al laag genoeg. Hoe ge \'t nu nog bovendien in \'t hoofd hebt gekregen, zeker verschil aantenemen . . . hm ! De gansche zaak komt ten-slotte neer op verwaandheid. Vindt gy mannen u zoo wys? ■ Maar, beste Semi-ur, zei ik, we tooien ons toch niet zóó be-
spottelyk op! We ... Ga voort! Het zal me benieuwen wat ge van de mannen te
zeggen hebt. Wy . . . wy . . .
Ik was verlegen, en zocht \'11 uitweg.
Ziedaar nu, by-voorbeeld het schepsel daar, die darns.. . .
Ge zoudt iets van de mannen zeggen! -^
O zeker! Maar zie nu eens die vrouw. Jong is ze niet meer .. .
Ze is in de vyftig. /
■ Dit schynt zoo! Ik zeg u: het is zoo.
|
||||
|
MIKROKOSMOS.
|
|||||||||
|
239
|
|||||||||
|
Welnu, op jeugd kan ze zich niet beroepen ter vergoelyking
van haar dwaasheid. Zie eens, hoe zot ze zich toetakelt . . . Ge zoudt iets over mannen zeggen!
Ja, ja. Maar . . . die vrouw! Hestaat er niet eenige grond om
wezens die zoo haar geheel bestaan toewyden aan nietigheid . . . Beneden de andere helft van uw ras te stellen, dat z\'n . . .
geheel bestaan toewydt aan belangrykheden ? Komaan, gy pracht- exemplaar van de minder nietige helft, ik zal u te-hulp komen. Ge kent alzoo die vrouw niet? Wel neen!
Ik wel. Ze is nog dwazer dan ge meent. Ziehier \'n lystje van
haar opschik gedurende één dag. En. let wel, géén dag is aan den vorigen gelyk. Maar \'t verslag van \'n enkelen is. ruim voldoende om . . . n denkend wezen misselyk te maken. Des morgens voor ze \'n bad neemt . . . maar ge zoudt iets zeggen over de mannen f Neen, gy eerst over die vrouw.
Welnu dan. Des morgens vroeg vertoont ze zich in \'n Faye-
japon met \'n overjurk van wit gaas. *) Op \'t hoofd draagt ze - \'t schepsel is over de vyftig! \'n herderinnehoedje van lichtgeel stroo, met blauwe fladderende linten. De hoeveelheid van die linten doet er niet toe, maar zy is over
de vyftig! Dit doet er wèl toe, niet waar? Aan de voeten draagt ze iets als Chinesche babouches, kleiner eigenlyk dan wèl gemeten mogelyk is. De rooskleurige kousjes kyken verbaasd over den rand heen. Om den hals heeft ze \'n zesdubbel snoer Turksche goudstuk- ken die niet recht schynen te weten wat ze daar te doen hebben. En dit weet ik ook niet, maar . . . wèl dat zy boven de vyftig is. Ze kwam ter-wereld zoo omstreeks den tyd toen haar oom stierf. . . Het schynt dat ik hier \'n vragend gezicht zette. Althans Semi-ur
antwoordde: Nu ja, napoleon 1. Laat me voortgaan met haar eerste
ochtendkostuum. Daartoe behooren nog de in oosterschen smaak bewerkte ketting van haar horloge, en \'n driedubbel snoer duka- ten die \'t zonderling genoegen hebben op haar heupen te rinkelen. Haar tweede uitmonstering, na \'t bad, is aldus. Een Kashmir-
kleed van witten grond met zeer breede roode streepen. Een man- tille van andere stof, maar even rood en even gestreept. Ze draagt nu \'n stroohoed waarvan de bol zoo ver mogelyk op den voor- kant van \'t hoofd staat. De rand of klep, als om te protesteeren tegen \'t brutaal voorwaarts dringen, misschien ook uit angst voor \'n val op haar neus, wyst steil omhoog als \'n kam. Aan de lin- kerzy van dien halven hoed hangt \'n guirland van eikenloof te |
|||||||||
|
\') Ik weet niet wat zoo\'n Foye-japon voor \'n ding is. Er komt in
de nu volgende beschryving meer voor, dat m\'n begrip te boven gaat, doch ik relateer getrouwelyk wat ik in de couranten over de hier be- doelde persoon vermeld vind. Te Wiesbad^n heb ik haar niet ontmoet, maar \'t schynt dat ze onlangs met haar hansworstenpukjes de lionne geweest is der hofhouding van Z. M. thiers te Trouville. |
|||||||||
|
240 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||
|
slingeren, ter . . . versiering, weetje! In den monsterlyken haar-
wrong steekt \'n naald met reusachtigen knop van hoogroode kleur, die tot vlaggestok dient van vuurroode linten, twee ellen breedt Bevreesd, naar \'t schynt, dat al dit rood niet voldoende is om \'n kudde runderen of \'n drift kalkoenen woedend en de heeren der schepping verliefd te maken, draagt ze om de lenden \'n soort van gordel, \'n zyden lap die er alweer uitziet als in bloed gedoopt. Alles bloost aan \'t schepsel, behalve zyzelf. Neen, toch ... ze heeft zich \'n paar blosjes aangeschilderd. Ook de oogleden en wenkbrau- wen zyn geverfd. En de lippen! Met die bepleisterde lichaamsdee- len zal ze, moet ze, wil ze ... ja wat? Toch niet kussen, willen we hopen? Eilieve, m\'n beste Semi-ur, laat die lippen rusten! Bedenk
dat m\'n lezeressen liever willen weten hoe ze zich opschikt voor \'t diner. Ze draagt by die belangryke gelegenheid \'n japon van blauwe
zyde, en over devyftig! laag uitgesneden, zeer laag! We zullen daarlaten of deze taktiek tegen kalkoenen en ossen, of tegen mans- personen gericht is. By de schouders, beneden de keurs, en nog hier-en-daar meer, bengelen blauwe kwasten. Op \'t hoofd draagt ze nu \'n bloemperk, en om den hals ditmaal slechts\'n dunne gou- den ketting met broche van brillanten. Haar vierde of avend-toilet is voor Bal en Casino. Het bestaat uit \'n wit moiré kleed natuurlyk met \'n heele vracht oplegsels, strooken, poffen, linten en festons. Om hals en armen torscht ze voor honderdduizend francs aan diamanten. Dat \'s wat anders dan . . . och neen, \'t is precies het- zelfde als met je sarah op blz. zooveel, uit. . . dien anderen brons- tyd! Ik durf niet zeggen dat de Germaansche meer smaak had, maar zeker is \'t dat ze zich minder schuldig maakte aan smake- loosheid. En waarschynlyk bracht ze haar avendeh niet zoo dwaas door, als deze. \'t Schepsel danst, springt en huppelt of schuift heen-en-weer van \'s avends negen tot \'s nachts twee, liefst en byna uitsluitend met jongelieden wier moeder ze wezen kon. Ia den cotillon, die \'n paar uren duurt, slaat ze geen figuur over. Geen pas of maat in wals en polka. En dat wil onsterfelyk zyn! En zalig worden! En dat vraagt om stemrecht en emancipatie! Ge zyt me nog altyd iets schuldig over de mannen. O, zeker! Maar . . wie is ze?
Mevrouw rattazzi, bonapartewyse, prinses van solms.
Als ze Duitsch spreekt haar moedertaal noemt ze zich liever: de Solms. Dat klinkt possessiever en dynastieker, meent ze. Maar ge zoudt iets over mannen zeggen? Nu, zóó gek tooien zich de mannen toch niet op!
Meent ge? Zie dan eens rond in de klein-wereld hier om u
heen, en in de wereld-zelf daarbuiten. Hebt ge \'r nooit op gelet, dat zij in dwaasheid zulke portretten ver teboven gaat? Onze zottin hier . . . behaagt! Zeg me nu eens, gy man, aan wie be- haagt ze? Wie laten zich betooveren door haar domme kunstjes? De mannen immers! Waar zulke waren op-den-duur ter-markt worden gebracht, moeten koopers zyn! \'t Schepsel heeft middel weten te vinden, zich tweemaal te doen trouwen. Tweemalen dus |
||||||
|
>
|
||||||
|
MIKROKOSMOS. 241
|
||||||||
|
heeft \'n Man zich haar om den hals laten hangen, in gezelschap
van al die sequinen en fladderlinten en misselyke nietigheid! Twee- malen heeft zy \'n heer der schepping weten te vinden, die zich niet schaamde mbi et orbi te bekennen: »kyk, dat is nu eens einde- lyk \'t ware pronk-ideaaltje dat ik aantrek voor levens-kostuum \'." In die vrouw zal m\'n zeer onsterfelyke ziel voortaan gekleed gaan, tot er de dood na volgt! Tweemaal? Wel, als rattazzi sterft,\'trouwt ze nögeens. Help
maar kyken! En nu sprak ik nog maar van koop. Ge vindt het misselyk, dat zoo\'n bejaarde vrouw met jongelieden danst? Wat dan te zeggen van de jongelui-zelf, die zich verdringen om dat stapel- tje zotheid \'n kwartier te huren voor polka, wals, cotillon, of . . . wisseling van denkbeelden ? Ge weet immers dat het onder u mensjes voor \'n groote eer doorgaat, met Madame rattazzi ge- danst te hebben? Ook in de letteren, zooals gylieden dat noemt, heeft ze naam. Ze heeft boeken en boekjes geschreven, die zeer »mooi" worden gevonden door de heeren der schepping. Waarlyk, de mannen dragen de schuld van alles wat men aan de vrouwen verwyt. Zy zyn het de mannen, hoort ge! die behoefte hebben aan emancipatie! Dat aandringen op \'t vrygeven van negers en vrouwen, is \'n pover dekmanteltjen om den toestand te verbergen van witte slaven, en . . . eigen nietigheid. Uw mikrokosmische beschouwingen van zoo-even zyn weer . . .
T)iawne/j//c-eenzydig. Dat de exemplaren van \'t meer opgeschikt ge- slacht, die uit alle oorden van de wereld op zoo\'n badplaats by-een komen, inderdaad kurieus zyn, zal wel waar wezen. Maar . .. door wie wordt dat geslacht »het schoone" genoemd? Wie bederven het door bespottelyke, en nog niet eens welgemeende, aanbidding? Kinderachtigheid, ydelheid, gemaaktheid, onkunde, hovaardy, preuts- heid, smakeloosheid ... al deze fraaie eigenschappen der vrouwen van de dusgenaamde Wereld en je boerinnen zyn geen haar beter! wedy veren zegevierend in uitbreiding en invloed met gelyksoortige hoedanigheden der schepsels van allerlaagste soort. Maar nogeens . . . wie willen dit zoo ? Aan wie behaagt men daar- mee? Wie laten zich door dat alles aantrekken en . . . vangen? Wie deelen de pryzen uit, op deze kermis van dwaasheid? De mannen immers? Al wat ge de vrouwen ten-laste hebt gelegd, komt wel beschouwd
neer op Leugen. Ze pronken met \'n houding, met \'n gang, met vormen, die ze niet hebben. En ook de indruk dien ze door dat alles willen geven van haar ziel, is onwaar. Het meest passend devies voor die eene helft van uw geslacht, zou wezen: »ifc lieg." Maar ... de andere helft? Dagelyks en overal geeft ze blyk genoegen te nemen met die onwaarheid, moedigt haar aan, is daar- van de voortdurend opwekkende, aanmoedigende oorzaak. Vrouwen zyn waarlyk niet meer dan mannen tot leugen geneigd, en zouden waarschynlyk al was \'t dan maar gemakshalve niets liever zyn dan oprecht en eenvoudig, maar . . . wanneer nu eenmaal verdraaidheid van ziel en lichaam gewild is op de koop- en huur- markt, waar de smaak bepaald wordt door \'t volkje dat de koor- den van de beurs in-handen heeft, door de mannen . . . wat dan ? |
||||||||
|
16
|
||||||||
|
MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||||
|
242 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Laat de vrouwen beginnen . . .
Ei! Nu zouden op-eens de arme schepsels moeten voorgaan,
nu! En ze moesten altyd zwygen in andere zaken die voor belang- ryker worden uitgekreten . . . ten-onrechte wel-is-waar, maar gy mannen méént toch dat uw geleerdheidjes, en wetenschapjes, en politiekjes, en vertoogjes, en krantenpraatjes, meer beteekenen dan vodden en lappen. Geloof me, laat de vrouwen ydeltuiten blyven. De mannen zouden \'n al te gek figuur maken, wanneer dit ver- anderde . . . Semi-ur liet hierop z\'n zakdoek vallen, en wandelde achteloos
voort, alsof hy \'t niet bemerkt had. Een heer met zilverwit haar en \'n allerdeftigst voorkomen, waarschuwde hem: Pardong, m\'sieur, fötre mouchewaar!
Waarom of waarvoor de man vpardon" vroeg, kan ik niet zeggen.
Hy had dit zeker vdri Franschen gehoord, en meende dat het mooi stond. Misschien ook dacht hy dat zoo\'n gekke slingerslag thuis- hoorde by z\'n deftigheid en menigvuldige ridderschappen. Want z\'n borst was bezaaid met lintjes. De scherpzinnige gnoom bedankte koeltjes, en fluisterde my toe:
dit is nu \'n man ... let op! Hy heeft allerlei verdiensten \'t blykt immers? ■ en . . . veel honger. Spreek eens met dien respektablen heer. Nu, de man wou niet liever. We vernamen terstond dat hy
Obergeheimrath was, en zeer hoog stond aangeschreven by allerlei vorsten en autoriteiten, waarvan-i de bewyzen op z\'n rok droeg. Eens had-i behoord tot het gevolg van \'n buitengewoon ambassa- deur, die heel genialig aan Prinses X was komen boodschappen hoe allergenadigst Prinses Y zich verwaardigd had te bevallen van \'11 jongetje: \'n groen lintje! Ook was hy sekretaris geweest van den vernufteling die dat schoone rapport had ingediend over \'t kostuum der veldwachters: \'n rood lintje ! Hy had uitgerekend behuwdneef te wezen van den stationschef, die by \'t doortrekken van zekere Hoheit, zoo bliksemsnel \'n fleschjen Eau des Carmes by-de-hand had, toen de bonne der prinses haar kleinen vinger had kunnen schaven aan den kruk van \'t portier: \'n purper lintje! Z\'n moeder had het kindje gezoogd van de min eener dame die op \'t punt had gestaan min te worden van ... o hé, \'n melkwit lintje! Zoo droeg onze man de veelkleurige blyken van allerlei verdien-
sten zonder uitzondering van dezelfde soort op z\'n zwoegen- de borst. Maar juist vandaag ■ niemand is ter-aller-ure wys! had-i de gekheid begaan, \'n gladverkeerde figuur op de roulet natejagen, en . . . daarom voelde hy zich nu genoopt tot de vraag: waar de heeren gewoon waren te dineeren? Semi-ur antwoordde:
By den bakker, Herr Graf! Daar kan ieder te-recht die \'n
qrosche in z\'n zak heeft. En water kunt ge aan de Faulbrunnen om-niet krygen. \'t Stinkt \'n beetje, maar dit mag U niet hinde- ren, Herr Graf! |
|||||
|
MIKROKOSMOS.
|
|||||||
|
243
|
|||||||
|
De man droop af.
Moet het niet \'n zonderlinge vrouw zyn, ging m\'n geleider
voort, die voor zoo\'n wezen niet goed genoeg is? Zouden haar lint- jes gekker staan dan de zynen? Van zulke «heeren der schepping" is ... de schepping vol. En die kerel is nog geenszins de ergste ... hm, dit is de vraag! De heerschappy der bekroonde nietigheid benadeelt de Maatschappy meer dan misdaad. Een balk met kwas- ten en spleten is bruikbaarder dan vervuurd hout, en tygers richten minder schade aan dan witte mieren. Bovendien, tygers zyn zeld- zaam. Uw-lieder . . . beschaving doet ze verbasteren in hyenaas en jakhalzen. Ziet ge ginds den man die zoo aandachtig naar den grond kykt? Ge meent dat-i herborizeert ? Volstrekt niet, hy be- peinst \'n schurkenstreekje. Z\'n tegenwoordige betrekking is aspi- rant-roover mit Umstanden. Maar hy is \'n knoeier in \'t vak, dat zult ge zien. Even als onze Herr Graf van zoo-even, is-i z\'n geld kwyt. Hy heeft reeds \'n dozyn infaillible systemen den nek gebro- ken, of zy hem! Daarna »deed" hy in erfenissen op de groene tafel, maar \'n onbarmhartige chef de partie heeft hem de deur uitgegooid . . . Ik weet, ik weet! riep ik. De historie staat heel fraai beschre-
ven op blz. 229. Ik zie dat ge u z\'n eerbiedwekkend sienyjalemang «gemerkt"
hebt . . . des-te-beter! Ja, de kerel scheldt nu op: ces maudits allemands! En ziehier z\'n verheven plan voor de revannche! Van beroep was of is hy . . . financier, \'n man van Schwindel- en bank- zaken. Met den eigenaardigen zin voor kombinatien die deze hee- ren kenmerkt, wil hy nu z\'n lievelingsvak verbinden met wraak, patriotismus en hebzucht. De Duitsche speelbank \'n Fransche on- derneming, nota bene! moet gestraft, en tevens zoekt hy z\'n verloren geld terug, liefst met \'n beetjen er by. Z\'n plan is . . . subliem. Hebt gy er wel op gelet dat de speeltafels \'s avends ver- licht worden door olielampen ? Komt u dit niet wat ouwerwets voor, in dezen gustyd? Ik moest dit beamen.
Welnu, onze spekulant zint op middelen om \'n kompagnie-
schap tot-stand te brengen, om aandeden in de Bank te koopen. Zoodra hy zal kunnen beschikken over \'n genoegzaam aantal stem- men om invloed uitteoefenen op de huishoudelyke zaken, laat-i \'n verhandeling schryven ik zal hem onzen beridderden Graaf aan- bevelen over den nadeeligen invloed van olievlammen op de gezondheid van Russische speelprinsessen. Er moet Gas zyn. Gas, wel zeker! Want, zoodra de zaak doorgedreven is . . . tien kordate aandeelhouders in de zaal, vier anderen buiten de zaal by de gas- buis . . . flap, \'t licht uit, en de paar millioen francs ingepakt, die in \'t goede saizoen op al die tafels voor \'t grypen liggen. Hoe -vindt ge dit plan! Wel eenigszins . . . indelikaat, maar praktisch!
Neen, \'t is dol en dom. De aandeelhouders die hy noodig
|
|||||||
|
244 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
heeft, zyn niet te vinden. Wie geld heeft om aktien te koopen,
steelt liever op gevaarlooze manier. Daartoe dient, byv. het aan- bevelen van buitenlandsche spoorwegen, hoe verder weg hoe beter. Goedig toch van Russen en Amerikanen, dat ze by \'t opzetten van hun zaakjes, hooge rente en dividend gunnen aan allerlei vreem- delingen, tot Hollanders inkluis. In xzaken" vind ik dat \'n zonder- linge . . . edelmoedigheid! Van zaken gesproken, hoe staat gy met de uwen? Ge zocht geld, meen ik . . . Ach ja!
Die . . . spekulatie op uitgedraaid gaslicht, raad ik u sterk
af. En \'t opzetten van \'n buitenlandsche-spoorweg-aanpryzery ook. \'t Publiek zal eindelyk wakker worden. Wakker? Nu eerst? Ikzelf immers heb reeds gewaarschuwd
in 1864. *) Neem dan maar aan, dat ik gedrukt heb op: eindelijk. En
ttio zaken? Ook . . . eindelyk? En uwMillioenen-Studien? Ook... eindelyk ? Onder ons, beste Semi-ur, Herr PRELLMAYER wordt lastig,,
en ik zou gaarne . . . Geld?
Ja! Als ik maar wist . . .
Mens, weet ge dan nu nog niet wat er te doen valt ? Neem
me niet kwalyk of wel, naar verkiezing! ge zyt byna zoo dom als \'n »man van zaken." Zorg toch geen zot figuur te maken in uw eigen hoofdstuk: mikrokosmos! Dat »mens" klonk weer even sarkastisch als in de vergadering
onder den grond. Al m\'n gnoompjes drongen plagend, grinnekend,. sarrend, om my heen. Kristallizeer iets! riep de een.
Denk! zei \'n ander.
Leer rekenen! schreeuwde a\'2.
Juist! rekenen is hoofdzaak, verzekerde z\'n negatief tegenstzn-
dertje. Zie naar my! Ik kronkel me bevruchtend om\'n kameraad- jen, en we maken minus tot plus. Doe dit ook. Dat is: schep waarde ! voegde Semi-ur er by.
En hy zag me vriendelyk aan, als om my \'n wenk te geven dat
z\'n vermaning geen spotterny was. Schep waarde, herhaalde hy. Dit doen wy ook, en daarom
heeten wij gnomen, weters! En daarom wierp u de groote fancy- dwtyxT) in den kuil . . . Maar ik weet nog altyd niet! Ik ben géén gnoom. Ik ben
maar . . . \'n Mens, nu ja! Veel byzonders is dit niet. Maar dit weet
ge toch, dat twee maal twee . . . *) In dat jaar namelyk, of eigenlyk reeds in 4863, schreef ik de re-
pels die in den herdruk van \'72, voorkomen op bladz. 42 vlgg. van den Hu bundel. Kan men ontkennen dat ik daar de schelmery schetste, die nu duizenden aan den bedelstaf brengt? Komaan, mannen van zakent |
|||||
|
245
|
|||||||
|
MIKROKOSMOS.
|
|||||||
|
O, lieve hemel! Daar was \'t weer!
Ja, ja, twee maal twee is vier! Dit weet ik, goddank!
Dan kunt gy ook weten dat, byv. het verkrygen van geld . ..
De eenvoudigste zaak van de wereld is, snauwde ik hem toe.
Gewis! Wie behoorlyk voortbouwt op den onbedriegelyken
grondslag van het twee maal twee, wordt gelukkig, deugdzaam, en zelfs wanneer hy dit verkiest, maar \'t is byzaak ryk! Geestelyk, zedelyk, figuurlyk . . . connu! Maar prellmayer
eischt betaling in andere munt. Ook in uitsluitend-prellmayerschen zin, kan iemand die zeke-
ren rang bekleedt in \'t Ryk der gedachten, z\'n doel bereiken. Het winnen van millioenen is gemakkelyker dan \'t schryven van Mil- lioenen-studien, onverschillig of ge die beide woorden al dan niet verbindt met \'n streepje. Al de Prellmayers van de wereld zouden niet in-staat zyn één der bladzyden te leveren, die gy moet afstaan voor \'n ryksdaalder ... Nederlandsch courant. Maak de Prellmayery beschaamd op haar eigen terrein. Ge moet het kunnen, dunkt me, wanneer ge dit doel voor \'n oogenblik aanneemt als hoofdzaak. Maar, beste Semi-ur, het is my hoofdzaak, my en de velen
die van m\'n slagen hun heil wachten. Ik smeek u, help my aan de middelen! Dat kan niet. Wy gnomen maken yzer, en gy hebt goud
noodig. Doe als wy . . . Met yzer ben ik niet geholpen.
Doe als wy! Op bevel van LOGOS voegen wy de aanwezige
bestanddeelen, waaruit yzer worden kan en worden moet, by elkan- der. Zoek en voeg by-een, wat er noodig is om goud te maken. En nu . . . De kring der gnomen werd al dunner en dunner.
Om-godswil, Semi-ur, verlaat me niet! De Meester uw mees-
ter ook, immers ? had my hulp toegezegd. Is dan zyn keizerlyk woord . . . bedrog? Wat keizers doen of laten, doet niet ter-zake. Maar bedrog
is er niet in \'t woord van den Meester der geesten. i>Dem kann geholfen werden!" heeft hy beloofd . . .
Dem kann geholfen werden, inderdaad ... als LOGOS het
toestaat. Hebt gy u tot logos gewend? Zonder hem zyt ge niets! Gy niet. De Meester niet. Wy niet. Niemand, en . . . niets! . Maar is dan dichterlykheid \'n leugen, één leugen?
Zonder LOGOS, ja! Mèt LOGOS, neen!
Vervloekte fantazie!
Mens, laster fancy niet! Ook in \'t allerkleinste is ze mach-
tig boven alles! Wat baat me haar macht, als ze die niet aanwendt ten-
mynen-behoeve ? Dit mag ze niet op de manier die gy in uw domheid haar
zoudt voorschryven. Ze levert geen . . . elfje meer ook aan U niet, hoort ge! dan de onverbiddelyke rechtvaardigheid der |
|||||||
|
246 MII.LIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
boekhouding van het z\\\'N toelaat. Gyzelf hebt uitgerekend dat dit
zoo wezen moest, omdat noch Speelbanken noch . . . Werelden zouden kunnen bestaan by de geringste afwyking van het korrekte. En zoudt ge nu vorderen dat Zy om-uwentwil zichzelf niet was? Dat Zy, de trouwe, de logische, de exakte . . . Doch welk nut geeft me zoo\'n . . . negatief rezultaat?
Misschien was de bedoeling, uw oordeel te scherpen tot waar-
deering van wat gy mensjes: pozitief noemt. Maar de Prellmayers zyn nu eenmaal zulke mensjes!
Gy ook! Pas daarom uw gaven toe op menselyke zaakjes.
7.e moyen u niet vreemd zyn. Doe vooral haar de grief niet aan, dat haar beschermeling, op welk gebied dan ook, lager zou schynen te staan dan . . . anderen. Oefen uw denkvermogen, let op, reken, vergelyk, kristallizeer, breng \'t vereenigbare tezamen, en houd daar- by vooral den raad van a"2 in het oog. Doe uw dichtersplicht door \'t scheppen van waarde die gangbaar is . . . zelfs op de markt van de Prellmayers en konsorten! Zy gelast het u . . . vaarwel! Helaas!
Troosteloos wierp ik my ter-aarde, verborg m\'n voorhoofd in \'t
gras, en smeekte . . . De gnomen waren verdwenen, en ik bevond my alleen met me-
zelf en m\'n verdriet. Ach, \'t was waar geworden wat ze voorspel- den: ikzelf maakte in myn mikrokosmos \'n allerdroevigste figuur! |
|||||
|
WAARDE IN REKENING.
|
|||||
|
Toch bleek er spoedig dat ik minder alleen was, dan ik by het
slot van \'t vorig hoofdstuk meende. Een oud man met \'n vriende- lyk gelaat, richtte my op, en vroeg of ik veel verloren had? Alles, zei ik.
Dat is zeer veel. Ge hadt niet moeten spelen.
Wie zegt u dat ik gespeeld heb. Juist andersom. Ik ben de
schryver van Millioenen-studien, waarin zoo ernstig tegen \'t spel wordt gewaarschuwd door het betoog dat alle systemen gekheid zyn. En . . . toch alles verloren?
Ja. Ik verloor de hoop iets te weten te komen van den sa-
menhang tusschen oorzaak en gevolg, en juist die kennis heb ik noodig om niet te-gronde te gaan. Met uw kostschool?
Kostschool? Hoe komt ge daaraan?
|
|||||
|
248 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Ik meende dat ge schoolmeester waart, om al de kinderen
die u zoo-even vergezelden. Ze spraken verstandig . \'. . En ik zeg dat hond noch kat kan wys-worden uit hun praatjes!
Honden en katten zyn niet zeer scherpzinnig. Ik begreep alles
zeer goed. Met geld kan ik u niet bystaan, maar m\'n raad is tot uw dienst. Ik ken u eenigszins, en heb \'n schuld aan u aftedoen ... Een schuld aan my? En dit kwam hyzelf me zoo trouwhartig
vertellen? Die man moet in \'n muzeum! Op-eens, hem goed aan- ziende : Adolf ! riep ik. Maar ik weet niets van \'n schuld aan my ...
Ik heet johann, zeide hy, en . . . muller, of MEYER, of
schultze, zooals ge verkiest. Van beroep ben ik molenaar, met- selaar, broodbakker ... al wat ge wilt, als \'t maar menselyk is. Ik ben geboren ... in \'t Dillenburgsche. Adolf! riep ik nogeens. En . . . ter-zyde: houdt nog altyd
die duvelary niet op? Ik heet johann . . .
Hebt ge niet vroeger gewoond . . . op, in, onder, den Son-
nenberg ? Te Sonnenberg woonde in vroeger jaren \'n neef van me.
Op wien ge precies gelykt?
Dat kan wel wezen. Maar gy kunt hem niet gekend hebben ...
hy is dood, en zeer lang reeds. Zeg my eens, wat waren dat voor kinderen waarmee gy gewandeld hebt ? Meester . . . vriend . . . m\'nheer, dat waren . . . gnomen.
Wat is dat?
Het woord beteekent: weter, naar ik hoor. Helaas, ik heb
weinig van hen geleerd! Dit zou dan uw eigen schuld zyn. Ze spraken duidelyk ge-
noeg. Ik begryp niet hoe hun taal onbegrypelyk voor u was. Ben je misschien te . . . geleerd, te verboekt, voor\'t eenvoudige ? Leer dan wat af, en tracht intezien dat het geleidelyk voortbouwen op \'n stevigen logischen grondslag . . . Maar . . . gy kunt niet oordeelen, omdat ge myn behoeften
niet kent. Zyn uw wenschen billyk?
-Ja. t Zou al heel zonderling wezen, indien de bevrediging van
billyke wenschen niet kon bereikt worden langs geleidelyken weg. Zóó immers arbeidt ook de Natuur. Ze schept voortdurend iets nieuws door \'n oneindige atwisseling van samenstelling, en elke nieuwe figuur die ze voortbrengt, is \'n noodzakelyk gevolg van de hoedanigheid der vorigen. Om dezen wenk te begrypen, is slechts de cxakte toepassing noodig van de grondwaarheid . . . Ja, ja, van de waarheid die me tot vervelens toe verkondigd
werd onder den grond! Zeg me liever als ge dan inderdaad... niet adolf zyt ik keek hem schuins aan zeg me liever, van- waar ge my kent? Leest ge misschien m\'n Ideen? God-bewaar-me. Lezen doe ik nooit. Ik ben \'n praktisch man,
|
|||||
|
WAARDE IN REKENING. 249
|
|||||
|
die er z\'n eigen ideen op nahoudt. En . . . wat m\'n schuld aan-
gaat, ik ben \'n oom van staccata. Ge hebt haar lief behandeld in \'56, toen ze nog niet gesetzt was, als nu. Waarom wildet ge haar onlangs niet kennen? Ze had u graag de hand gedrukt. \'t Is waar ook. Ik herinnerde my nu eensklaps dat STACCATA
tot het klein getal meisjes behoorde, dat ik by-ongeluk onverleid
heb gelaten. En haar oom scheen beter dan ik te weten wat ik op dien toren tot haar gesproken had . . . De lezer herinnert zich immers dat ik by die gelegenheid door
\'n aanval van kiespyn of kramp gekweld werd? Maar dit is niet ons eenig punt van aanraking, ging . . .
JOHANN voort. Ik heb u nögeens gezien, by-nacht, \'n oogenblikje maar. Ook toen waart ge bezig met het oprichten van iets dat overhelde naar \'n verdrietigen val. Ja, ja, dacht ik. Zeker weer \'n deugdzaamachtige kiespynhistorie !
Want we zyn nu eenmaal zoo, dat we niet gaarne iets verkeerds nalaten als \'t ecnigszins anders kan. Neen, kiespyn hadt ge niet ...
Ik heb geen woord van kiespyn gesproken . . .
Zoo ? ik meende dat ge u beriept op \'n voorwendsel ter ver-
ontschuldiging van iets goeds. Dit behoeft niet. In \'66 woonde ik aan den Ryn, tusschen Ehrenbreitslein en Lahnstein, niet ver van Pfaffendorf . . . Heb ik u daar gezien?
Neen, maar ik U wel. Ik bespiedde u, toen gy in die buurt
eens \'s avends laat bezig waart met schennis van de Pruisische majesteit. Ik riep u uit den heg myner woning toe: waarde inre- kening! Zeg me nu wat ik voor u doen kan? Er ging my \'n licht op. By zekere zeer byzondere gelegenheid,
had ik inderdaad eens die zonderlinge woorden meenen te verstaan. En . . . alweer was alles in alles. M\'n goedige nieuwe kennis roerde hier \'n punt aan, dat even als z\'n trekken my herinnerde aan den ADOLF uit m\'n droom, of wat was het ? Inderdaad, ik had eens in \' 66 . . . Ziehier de kleine historie, die tevens verklaart waarom ik in de
onderwereld zoo buitengewoon vriendelyk was ontvangen geworden. O, scherpzinnige FANCY! In den zomer van genoemd jaar woonde ik te Coblentz . . . als
\'t wonen heeten mag, het zwerven waartoe ik veroordeeld was door de laaghartigheid van m\'n landgenooten. De oorlog brak uit, en ik was ooggetuige van \'t binnenrukken der Pruisen in Nassau. Een deel ter troepen trok van Ehrenbreitslein langs de dorpen |
|||||
|
250 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Arzheim en Fachbach naar Ems. \'n Andere troep marcheerde langs
den rechter Rynoever, Pfaffendorf en \'n paar andere dorpen voorby, naar Lalmstein. Ik was meegegaan, om te helpen niet, maar om te zien hoe men in Europa \'n land verovert. In andere streken had ik z\'.ilke handgrepen meer dan eens aanschouwd. De zaak is heel eenvoudig, en de moeite van \'t beschryvcn nauwelyks waard. Op- marsen passeerden wy den slangsgewys met blauw en geel in heraldieke brabbeltaal: d\'azur en d\'or beschilderden paal, die door wapen en opschrift verkondigde dat daar \'t gebied van Nassau \'n aanvang nam. Een o-zer helden beging\'t wapenfeit, dien armen paal met den kolf van z\'11 geweer \'n stoot te geven. Natuurlyk: er was geen Nassausch soldaat in de buurt! By zulke vechtzaken is gewoonlyk een der beide partyen afwezig, \'t geen de taak van de andere party allermakkelykst maakt. Nieder- en Ober-Lahnstein lieten zich en alle andere Nassausche plaatsen ook even ge- duldig stooten en stampen als die paal, en nemen zelfs! De lezer kent de geschiedenis, \'t Deed me zeer. Om de Nassauers niet, maar om de teleurstelling der arme dappere Pruisen die nooit \'n vyand te zien kregen. Dit is heel hard . . . zelfs voor krygskunstige gene- raals, die dan toch gaarne nu-en-dan \'n lystje van gewonden inle- veren, al zy \'t dan maar van één op de duizend man die uren lang zoo onwrikbaar pal stonden in \'n kogelregen In-weerwil van m\'n innig medelyden met zulke generaals, voelde
ik toch deernis met dien paal ook. Het stomme ding vertegenwoor- digde iets . . . neen, zóó was \'t eigenlyk niet. Ikzelf houd niet van grenzen, en mag er geen party voor trekken . . . »LOGOS is geen Nassauer" had adolf gezegd.
. . . hoe minder grenzen, hoe beter! Maar toch, als men daar
zoo ruw \'n symbool ziet mishandelen, dat sedert duizend jaren dierbaar was aan dertig geslachten . . . hoe dit zy, sentimenteel of niet, ik was boos op dien dapperen soldaat. En op de paarduizend anderen die hoerah! riepen by z\'n heldenfeit. De arme paal waggelde. Ik moet erkennen dat het ding poda-
greus was, en dat het weldra, ook zonder den soldaat die met z\'n onverschrokkenheid de logische volgorde der zaken \'n beetje te-hulp kwam . . . Vergeef me, verstandige lezer, ik had eens in alle stilte dien paal
weer overeind gezet, en rondom vast toegestampt met aarde. Was \'t \'n fout? Was \'t \'n deugd? Ik geef \'t niet voor deugd. Maar wie \'t \'n fout noemt, wordt uit-
genoodigd z\'n deugden te laten zien. Hoe dit zy, ik dééd het. En dit wist m\'n nieuwe kennis, \'n Nas-
sauer patriot, naar \'t scheen. Want: ivaarde in rekening! had hy geroepen. De paal is niet geheel verdwenen, zeide hy. Ze wordt... ergens
bewaard. Men moet nooit oude grenspalen wegwerpen. Al wat ge- weest is, kan terugkomen, en veel er van zal terugkomen. Uw po- ging baatte niemand of niets, maar gaf getuigenis van \'n aandoe- ning die ik gaarne zie, en daarom: waarde in rekening! Kan ik u van dienst zyn? Spreek vry uit. |
|||||
|
WAARDE IN REKENING. 251
Vooreerst wou ik gaarne de rekening van Herr prellmayer
betaald zien. Hoe hoog is die? Wees niet beschroomd, want ofschoon ik-
zelf geen geld heb . . . Dan helpt me z\'n aanbod van hulp bitter weinig, dacht ik. En,
verstoord, noemde ik \'n onmogelyke som . . . duizende millioenetu Dan moet ge met \'n éérste millioen aanvangen, zeide hy zeer
kalm. Alle duizenden worden van één afgeteld. De grootste dingen zyn van geringe afkomst . . . parvenus, als gy en ik. Er is \'n tyd geweest dat men \'n mikroskoop zou noodig gehad hebben om ons te zien. Er was iets sarrigs in deze woorden. Hy scheen niet te willen
opmerken, dat ik m\'n eisch slechts zoo buitensporig hoog stelde om lucht te geven aan wrevel. Ja, ja, ging-i voort, de prellmayers maken hooge rekenin-
gen ! Dat is hun vak. Welnu, betaal den man! Ik keerde me knorrig van hem af. Waarom my voor gek te hou-,
den. Wat beteekende zóó\'n waarde in rekening f Hoor eens, zei ik, toen ik die paal stutte . . .
\'t Ding was verrot. Het moest vallen.
. . . toen poogde ik de laatste levensdagen van dat symbool te
verzoeten. Juist! zooals iemand die \'t kussen van \'n stervende opschudt,
al weet hy dat de arme drommel bezwyken zal. Daarom zei ik: waarde in rekening! »Zoo wat gy den minsten myner palen gedaan hebt ... Laat me met rust! riep ik. De Prellmayers maken \'t me las^
tig genoeg. Is \'t u misschien, als dien Graaf van zoo-even, om \'n maal eten te doen ? Hebt gy gespeeld ? Neen, \'n speler ben ik niet. Ik ben \'n denker. En gedineerd hèb
ik. Wees toch niet boos omdat ge my niet begrypt. Dit is myn schuld niet. Maar . . . ook ik ben \'n denker.
Stel dan prellmayer tevreden.
Ik begryp \'t verband niet . . .
Dat is juist de fout. Uw plicht en roeping is, wèl verband te
begrypen, en de millioenen by elkaar te denken, die ge voor de Prellmayers noodig hebt. Een paard verdient den haver met schoft en pooten. Een koe, haar gras met de melk die ze geeft. En gy, mens, d. i. denkdier, kunt en moet betalen met gedachten. Maar, eilieve, sedert jaren schreef ik ideen! Indien ik Fransch-.
man, Engelschman of Duitscher was, zou ik ryker zyn dan alle Prellmayers van de wereld. Maar Holland is \'n klein land, en kan z\'n schryvers niet dan met moeite in \'t leven houden. Men betaalt |
||||
|
252 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
me niet het honderdste deel van wat in \'t buitenland wordt ge-
noten door schryvers van lageren rang dan den mynen. *) Kan dit anders?
Misschien niet. Maar diezelfde landgenooten hebben toch mil-
lioenen over voor \'n oorlog, welks oorzaken hun onbekend zyn. Diezelfde landgenooten verspillen toch schatten in spoorwegen, via Amerika en Rusland . . . naar de maan. Daarvoor schynt wel geld in \'t land te zyn! Zulke domheden zyn hun eigen schade, en dat is hun zaak.
Denk gy uw eigen millioenen by elkaar. Gyzelf hebt gezegd: »\\vie denkt, overwint!" Overwin! Was dat nu de hulp die hy me toezei ? En vanwaar in zyn
mond, dat aanhalen van \'n gezegde dat hy uit myn werken geput had? Hy die niet las, naar z\'n zeggen. Er moet \'n fout in uw gedachtenloop wezen, ging hy voort,
\'n rekenfout. Zeg eens, waarmee hebt ge u den laatsten tyd bezig gehouden ? Zooveel de Prellmayers me toelieten, met . . . denken.
Wanneer ge goed gedacht hadt, zoudt ge nu myn hulp niet
behoeven, en geen last hebben van de familie prellmayer. Een denker is geen halfvergane grenspaal, die zich laat omwerpen door den eersten den besten die hem \'n stoot geeft! En wat deed ge met uw gedachten? Hoe hebt gy ze aangewend, toegepast? Versjes aan de maan toch niet ? O neen! Ik schreef Millioenen-studien voor millionairs en men-
sen die \'t worden willen. En komen daarin slotsommen, praktische slotsommen voor ?
Helaas, neen! Daarop juist ligt de laatste aflevering te wach-
ten. Zonder zoo\'n slot en de daarby behoorende sommen, vooral! durf ik m\'n lezers niet onder de oogen komen. Laat my die Sludien eens lezen. Er zyn zeker fouten in. Ik
heb nog nooit gezien, dat iemand die zuiver denkt z\'n doel niet bereikt. We gingen tezamen naar den Gelen Adelaar. Daar gaf ik hem
m\'n bundeltje dat afgedrukt was tot bladzyde 300 toe, en hy ging er mee heen. |
|||||||
|
*) De Rabagas van Sardou, \'n gelegenheidsvodje zonder de minste
letterkundige waarde, heeft volgens gespecificeerde opgave in den Figaro, den schryver \'n jaarlyksche rente opgebracht van zesmaal \'t honorari- um dat ik in-weerwil van de in edelmoedigheid overgaande loyauteit myns uitgevers voor Vorstenschool ontving. En dan wordt \'n Hol- landsen schryver, zoodra hij zich verstout minder armzalige prullen voorttebrengen dan . . . sommige anderen, nog uitgescholden, belas- terd, in den ban gedaan, op den koop toe! En men durft nog spreken van vNeerlanrts Letterroem!" En men zou nog vorderen dat \'n auteur zich schikte naar de eischen van zoo\'n Publiek! Dit is wat veel gevergd, m\'nheer Kappelman! |
|||||||
|
WAARDE IN REKENING. 253.
|
|||||
|
Waarde in rekening! riep hy me onder \'t weggaan toe. Let
op, en . . . denk! De afspraak was dat-i me \'s middags zou komen afhalen voor
\'n wandeling. Maar hy vertoonde zich niet. Men moet nooit iets leenen aan \'n onbekende, zei de zeer
verstandige PRELLMAYER. Die man heeft u beet gehad. In heel Pfaffendorf woonde nooit iemand die Johann Meijer of Muller of Schultze heette. De mensen in dat dorp schryven zich Mager en Möller en Schüllz, weetje! Dus nog floué voor \'n exemplaar van m\'n arme Millioenen-studien
toe! Dat noem ik chance! Leve de eerlyke roulet, by zóó \'n: waarde in rekening! Zou ooit één systéme infaillible zoo valsch geweest zyn, als \'n . . . mens? En de man zag er zoo goedaar- dig uit. Hy geleek waarachtig op den adolf in \'t gewelf, en nu ik me wel bezin, ook op den metselaars-knecht uit de Minnebrieven. Helaas, ook dat werk heb ik nog altyd niet kunnen afmaken! Wat zei ze toch op \'t slot? Zy . . . fancy! |
|||||
|
PRAKÏYK!
|
|||||
|
M\'n ontbyt-thee werd hoe langer hoe bruiner. De verf konsoli-
■deerde zich tot »vaste kleur" in \'t kopje, en waarschynlyk ook in m\'n maag. Wie me opensnydt . . . Helaas, ik ben nog zoo ver niet! De Wirth martelde my vreese-
lyk . . . erger dan opensnyden. De domheid die ik beging met het uitleenen van dat onafgewerkt boek, kwam my te staan op \'t ver- lies van \'t beetje krediet dat ik nog by m\'n reeds van hotelnatuur wantrouwenden schuldeischer kon gehad hebben. Herhaaldelyk vroeg hy me: wat dan toch eigenlyk m\'n Geschaft was? ■■ üenn. ein Geschaft muss doch Jeder haben!
Een oogenblik voelde ik den lust in my opkomen, hem te zeg-
gen dat ik van beroep aar.pryzer van verre spekulatien was, maar ik durfde me zoo\'n hoogen rang niet aanmatigen. Bovendien, aan m\'n bagage en plunje was bemerkbaar, dat ik de minder winstge- vende betrekking vervulde van vagabond of . . . |
|||||
|
PRAKTYK! 255
Ik ben denker, zei ik.
Können Sie ein gehöriges Patent davon zeigen f
Drr ungtückselige Herr . . . JOHANN MEYER, oder MULLER,
eder SCHULTZE, hal es mir stipitzt, und . . . Ein anstandiger Mann laszt sich nicht berauben.
Waarschynlyk om te bewyzen dat hy \'n anstandiger Mann was,
liet nu Herr prellmayer de policie roepen. Troosteloos ging ik naar m\'n kamer \'t fameuze nummer 32, helaas! en begon m\'n boeltje te pakken. Hiermee bezig, hoorde ik aan de deur kloppen, en ik was zeer
verwonderd, op m\'n: herein! de figuur van schlungei.hans voor me te zien. Kerel, waar kom jy vandaan? Zit je niet in \'t tuchthuis? Hoe
kom je hier? Herr PRELLMAYER zendt my om optepassen dat je niets mee-
neemt. Straks komt de policie, om je over de grenzen te zetten. En de brutale lummel nam grinnekend plaats.
Maar . . .
Er valt hier niet te maren. Ge hebt my ten-toon gesteld voor
de heele wereld: waarde in rekening, vriendje! Als ik me bedrin- ken wil, en met dames ryden, en laarzen stelen.. . dat is myn zaak! Er werd weer geklopt. Herein!
Lezer, ik heb u by-tyds gewaarschuwd dat ik ditmaal niet voor..
"burgerlu! schryf. Men moet minstens geestelyk hertog zyn of... »in" effekten ■ om zonder flauwvallen te vernemen wie er nu binnentrad, en wat er verder voorviel. Op m\'n: herein! verscheen de vrouw van \'t Alexandrisch telegram. Ze schold me vreeselyk uit, en noemde dat: waarde in rekening! Nauwelyks had ik \'t mens herkend, of ik werd onthaald op \'n bezoek van den rood- geouwelden Herr friedrich plu.mp, die \'n gelyksoortige boodschap kwam brengen . . . kolossal! Hy werd gevolgd door buda en la Kisseleff, die \'t zomerjasje kwamen terugvorderen, dat ik uit haar lenden geput had. Door slenterman. Door den pórtjeh van Son- nenberg. Door krümmacher en lamartine. Door al de Konin- gen uit hoofdstuk zooveel . . . Al dat volkje scheen my iets te verwyten te hebben, en schreeuw-
de: waarde in rekening! Duizelig greep ik naar m\'n haren . . . Dat helpt niet, zei melchizedek. Ik zal je leeren spotten
met m\'n zalf! Hertogin adelheid en haar dappere gemaal verkeerden in de-
zelfde stemming. Ook ARNDT was woedend. Idem de intendant van zekeren keurvorst, en die keurvorst zelf, met z\'n heele familie. Een hoop kerels in lompen ze noemden zich: Volk! storm- den binnen met \'n afgryselyk: pd ira! Hadden ze broeken aan ge- had, ik zou die heeren \'n schop hebben gegeven, maar nu vond ik de pedoeuvre te vies. Ook waren er generaals, die my euvel na- men dat ik hun de welvarenheid van geslagen legers verweet. En *n bende Kellners! Ze wilden my . . . opensnyden, lieve godl |
||||
|
256 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
Wis en zeker, riep de Alexandryne. Wat heb je my gedaan ?
Naakt uitgekleed, en meer! En ons! schreeuwden de Kellners.
En ons allen! riep \'t Publiek dat m\'n arm nummer 32 be-
stormde. Zeven-en-negentig professeurs de jen waaronder zes-en-negentig
bankiers kwamen wraak-nemen over \'t bederven van hun mé- tier. BOILEAU, historiën de France en hofpoëet, dreigde met \'n vers. Ik sidderde. KATHARINA van Rusland was eenigszins zachtmoedi- ger: ze stelde maar voor, my te laten villen. Ook MORFONDARIA eischte slechts \'n ouwerwetsch brandstapeltje. De God van Neder- land kwam my m\'n twyfel aan z\'n wonderdadige eb inpeperen, en \'t zwendelaartje thier.s . . . Hèm vraag ik excuus. La belle France heeft middel gevonden
het mannetje te doen betreuren, door hem \'n opvolger te geven, \'n opvolger . . . kyk! \'n Weggeloopen maréchal de Frrrance! Daar kwam ook de bekende dame met \'r kruisspin, en profes-
ser QUINET met z\'n vaas. En. . . andere professors, al of niet leden van \'n Multatuli kommissie. Ook leden van die kommissie die géén professers waren, en zich veroorloofd hadden my voor den gek te houden zonder \'t minste diploom. Jy ook, sarah? Och ja, ze nam als de anderen plaats, en gryns-
de my aan met \'r witte tanden. Ik had niet mogen zeggen dat haar kop scheef was. Dit vergeeft geen vrouw in haar bronstydl Ik boog m\'n hoofd, en dacht maar in \'t Hollandsen quo
usque? Zou joshua Reynolds ook z\'n last gehad hebben van z\'n scheppingen? De slimmert schilderde koningen, en wat meer is: geesten. Ik ongelukkige heb my aan mensen gewaagd! En, \'t leek nog niets naar ophouden. Louis XVIII was woedend
omdat ik hem \'n vraat had genoemd, en tartuffe beweerde dat z\'n stumperige huichelary fyn genoeg geweest was voor \'t Publiek van zyn tyd . . . ook voor publieken van andere tyden, zeid-i er zacht by. Ik had dus ongelyk, hem z\'n onnoozelheid te verwyten. Ei, ziedaar ook m\'n archaeoloog, den deugdzamen ridder van Vievx- Delft. Hy smeet me \'n goedendag en \'n stapel blauwe schotels naai- den kop . . . En al dieper en dieper liet ik het hoofd op de borst zinken.
De groote frits kon niet verdragen dat ik z\'n hochmoralische
molenkunstjes doorzien had . . . lek uf den Hontf Ach, doe Heper Kolt, was \'n Laster!
En ik seersle chenereuse Hollander die \'t schepsel begegende"
werd afgeranseld met den bekenden parapluie. Dit scheen weer, als al de rest, te moeten beduiden: waarde in rekening! Lord ci-devant viel my aan over de indiskretie omtrent z\'n
tandenstoker, en Madame de V wilde my \'n paar oogen uitkrab- ben om m\'n spot met haar stapeltjes. De Schuhmacltermeister was struikroover geworden, en stond op \'t punt zich door de justitie te laten ophangen, \'t Was myn schuld, zeid-i. Als ik niet: douze! had geroepen, zou hy niet gewonnen hebben. En als-i niet gewonnen had, zoud-i geen speler geworden zyn. En als hy geen speler ge- worden was . . . Ik boog het hoofd al lager en lager.
|
|||||
|
praktyk! 257
|
|||||
|
Wat hoef je aan alleman te vertellen dat m\'n vrouw één te-
gen zeven gedobbeld heeft om my staande te houden ? En dat ik \'n glas heb stuk getrapt!
Tu quoque, lieve mevrouw JASON?
Ja,quoque, kwakire, of «at je wilt. Ik.houdniet van indiskreet volk!
Profeet? Profeet? Ik zal je profeeten! zei de man die alles
voorzeggen kon wat geschied was. Ik profeteer je nu, dat we hier zyn gekomen om je . . . je waarde in rekening te geven. Genade, genade! smeekte ik.
Chenade ? F\'r jou niet, riep de Amsterdamsche die zoo zuiver
Nederduitsch sprekend, Papa aan den praat had gehouden by de Trente et cjuarante. Ah, c\'esl vous, brigand, qni m\'enviez les pauvres héritages que
je . . . f ais! C\'est vous qui preferez l\'huille au gaz . . . attendez.\' Ik \'n . . . hm, hm? vroeg Madame de la maQUERELLERIE.
Dat heb ik niet gezegd, riep ik. Ik zei dat je . . .
Korte metten! riep de erfprinses van luttelgau. Ik geen
Latyn vetstaan . . sakkerlotibus! Ik \'n Satan? Valeur en comple: la mort sans phrase! Dit was ook de meening der hertogin van China. En van juffrouw
KRENT. En van Madame "ska, geboren "WITZSCH. En van Mevrouw V. D. happel. En van veel vohnaakt-ongesneuvelde maarschalken de Frrrance. En van Miss LOVEHUNGER. En van de freules KROM- kruis. En van de zalige Treurnepen. En van Mejonkvrouwe HE- melgeit, die zich by deze gelegenheid liet flankeeren door \'n paar prachtexemplaren uit haar schaapskooi, en nog\'n neef in de Kamer. En van de douairière pretnyder. En van messaline darkpin- cher. En van prinses russikoff. En van Lord sevenflower. En van Miss adelheidinella met \'r zes zusters. En van de zeer uit- gebreide familie kappelman . . . M\'n kin drong diep in \'t borstbeen. Nog juist had ik de kracht
maar \'t hielp niet om zeer binnen\'smonds even te zuchten: O, fancy!
Gesetzt? Nu, ja, nu! Maar in \'54? Dat zal je me waar maken!
Om-godswil, lieve beste met zooveel inspanning deugdzaam
gelaten staccata, bedenk dat ik . . . kiespyn had! Ik bedenk niets dan dat ik hier kom om je de oogen uitte-
krabben. Nu ben ik gesetzt, ja helaas, al was \'t dan niet noodig dat aan den grooten klok te hangen, en alle jongelui afteschrikken. Maar was ik gesetzt in \'54? O, du abscheulicher Mensch, ik zal je leeren \'n braaf meisje te dwarsboomen in \'t verliezen van haar onschuld\'. Dierbare staccata, zoodra je weer ungesetzt wordt, en we
bezoeken nogeens dat plat van den toren . . . Naklagen baat niet. Je bent \'n lompert. Ik zal je . . .
My de wraak! riep Madame BONAPARTE-WYSE-RATAZZI, ge-
boren de SOI.MS. En de eene beul ontrukte my aan den ander. Ik kan niet zeggen,
wie me \'t ongenadigst behandelde, \'t Hielp niet, of ik al beloofde MILLIOENEN-STUDIEN. 17
|
|||||
|
258 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||
|
nooit weer Millioenen-Studien te zullen schryven en mikrokosmen
te vertoonen. Geplaagd, gesard, gepynigd, gemarteld, begon ikzelf nu te verlangen naar de policie. Da ist der Herr Commissilr, zei schlungelhans. Nun toer-
den wir (jleich sehen wer ins Zuchthaus marschirt! Unser eins, mein lieber Herr, doch ich nicht! Om-godswil, m\'nheer de kommissaris, verlos me . . .
Wat is dat? Ik meende te bezwyken van verbazing. De Herr
Pulizei-conimissër was niemand anders dan . . . Zyt gy \'t, ADOLF, of Herr . . . MEVER, of . . . MULLER, of...
SCHULTZE, uit het Dillenburgsche ? Geen praatjes! Ik ben policiekommissaris, verstaje ? Er is een
klacht tegen u ingekomen van Herr Gastwirth prellmayer. Welke zyn uw middelen van bestaan ? Dat weet jyzelf \'t best, jou schandvlek! Jy, jy, jy, die me
m\'n patent als denker hebt ontstolen! Oneerbiedigheid jegens kaiserliche-königliche Polizei! De straf
zal niet uitblyven ... we houden hier byzonder veel van: waarde in rekening, weetje? Nogeens, welke zyn uw middelen van bestaan ? Denken is geen ambacht waarvan men leven kan. Man muss ein ordentliches Gexoerbe haben Wat ik u bidden mag, Herr . . . Commissar, verlos me vóór
alles van . . . Van wie? Van wat?
\'t Is waar ook, de kamer \\va: leeg . . . Waar al m\'n kwelgeesten,
zoo op-eens gebleven waren, weet ik weer niet. Ik verhaalde den man wat er voor z\'n komst geschied was. En hy vond dit zeer natuurlyk. leder tracht naar \'t gebruikelyke: waarde in rekening, zeide hy droogjes. En . . . uw rekening met PRELLMAYER ? Daarop komt nu de zaak neer. Kunt ge betalen, ja of neen? Helaas, neen.
Marsch dan!
Hy greep me vry ruw by den arm, en sleepte me naar de spoor.
Daar werd ik als \'n misdadiger in \'n waggon geworpen. M\'n ver- wondering was öp. Anders zou \'t me verbaasd hebben, dat Herr Polizeicommissar de bewaking van den over de grenzen te brengen vagabond opdroeg aan \'n gendarm van byzonder vreemd model, \'t Was \'n gesluierde dame. Toen-i haar toeriep, my vooral niet uit het oog te verliezen, antwoordde zy schaterend van lachen: Nun, toenn ich dèn Schelm los lasse!
En om blyk te geven van dienstyver, zeker legde zy me
handboeien aan. Ik vloekte. Tut, tut, zei ze, houd je maar kalm, vrindje! Los kom je niet,
van my niet. Den Herr Polizeicommissar te beleedigen! Al die brave mensen uittekleeden, doortesnyden, te bekyken van-binnen! We zullen je leeren wat wy hier verstaan onder: waarde in rekening, mannetje! |
|||||
|
PRAKTYK!
|
|||||||
|
259
|
|||||||
|
O, fancy!
Zoo heet ik . . . vandaag niet! En zwyg nu maar.
In-godsnaam! Heel aangenaam vind ik \'t reizen op de spoor
nooit. Maar in zulke omstandigheden . . . We zaten in \'n waggon derde klasse, en hadden vier-en-dertig
medereizigers, die allen zich iets minder verveelden dan ik, omdat ze wat te kyken hadden aan den getransporteerden booswicht en z\'n zonderlingen gendarm. Toch scheen dit genoegen weldra \'n ■eind te nemen. M\'n begeleidster zweeg, en ikzelf deed niets dan kryten en huilen. Allereentonigst! \'t Verveelde myzelf. Gapend haalde \'n overbuurman z\'n spoorkaartje uit den zak.
\'t Was van ongewoon model, \'n vry groot vel papier waarop iets gedrukt stond. Hy las met aandacht. Anderen hadden boekjes, die alsmede schenen te gelden voor
spoorbiljetten, want ze werden den kondukteur als zoodanig ge- toond. Wie z\'n boekjen of vel papier uitgelezen had, ruilde met \'n ander. De wagen was vol lektuur. M\'n policie-dame verzocht dezen en genen, wat voortelezen van
1t geen hy op z\'n billet vond. En dit geschiedde. »De oniergeteekende neemt de vrijheid, z\'n hotel aantebevelen in
■de gunst van \'t \'gedistingeerd Publiek. Z\'n Kellners z\'jn mensm. S. G. D. G. en de vaste kleur van z\'n thee . . . Dat \'s van prellmayer! riep ik.
Mag ik u vriendelyk verzoeken te zwygen, zei m\'n gendarm.
Ik zou anders genoodzaakt zyn u \'n mondslot aanteleggen. Het is n geoorloofd te luisteren, en . . . daarmee uw voordeel te doen als ge er niet te dom toe zyt. En men las de annonce van m\'n gewezen Wirth tot de laatste
letter voor. Van bezoekers iiohne ordenlliches \\Oeschctft" verzocht hy verschoond te blyven. Wat anders! gelastte de policie-vrouw.
nAllen verehrlichen Kurgasten zur gfl. Nachricht, dat by m>j te
verkrygen is: eetbaar kalfsvleesch, postelein, zoele appelen, biefstuk, rolpens, slokvisch, zoulevisch en keukenstroop . . . Dat\'s \'n vervloekt bedrog! riep ik. Wie die dingen te Wiesba-
den annonceert, is \'n leugenaar! Helaas, \'t schynt dat ik dit alweer niet had mogen zeggen! M\'n
lippen werden gesloten met \'n soort van nyptang, waarvan m\'n geleidster vry onbarmhartig de beenen hanteerde. »De ondergeteekende «Materialist" rekommandeert z\'n winkel van
kofft, boter, kaas, sigaren, postpapier, mostert . . . |
|||||||
|
2ÓO MILLIOENEN-STUDIEN.
|
|||||||
|
Genoeg advertentien, zei de dame. Wat anders!
i>In de Hel, in de Hel, in de Hel! Zondaren, bekeert u! Laat
u wasschen met het bloed van Christus, de beste zeep\') v oor bemorste zielen . . . Hm, zei m\'n geleidster, die zeep hoort eigenlyk in den win-
kel van onzen «materialist." Geen traktaatjes meer. »7)e heer X is byzonder gehecht aan z\'n distrikt, en zou dus \'u
nuttig lid in de Kamer zyn. waar hy met de meeste onpartydigheid, de algemeene belangen des Volks . . . Genoeg! We kennen die praatjes. Als die heer X inderdaad
niemendal beteekent, heb ik er niet tegen dat men den man kiest, maar als spoorweg-lektuur zyn zulke dorpsreklames wat vervelend. A d\'autre! iiHet onlangs verschenen werk van MULTATULI is miserabel. Ue
schryver lijdt aan \'n afzichtelyke armoede van denkbeelden, een ge- brek dat in het land zyner geboorte, wegens den daar heerschenden traditioneelen rijkdom op dat gebied, bijzonder in het oog valt. Men zou in het bezit moeten zijn van \'n weelderiger fantazie dan de zijne .. - Hè? vroeg hier m\'n geleidster, die zich hoog oprichtte, en\'t
hoofd schudde als \'n toornige leeuwin. \'t Staat er zoo, juffrouw! Is u er boos om?
Ga voort!
t>Overigens ontbreekt het hem ten-eenemale aan gezond verstand,
en de brave PRELLMAYER had groot gelyk, iemand de deur uitte- werpen, die blyk gaf van zoo weinig praktischen zin. In-plaats van al die vertoogen orer 2 X 2, en LOGOS wat is dat voor \'n we- zen? zou Ie moindre grain de mil eiken lezer die millionair- worden wil, aangenamer geweest zyn. Wy voor ons, zyn vast over- tuigd dat elke burger van den Staat met edelmoedige vreugd den vollen winkelprys zou betaald hebben voor \'n werk, waarin men dui- delyk de middelen vond aangewezen om millioenen te winnen. Maar- zoolang de auteur zelf geen blyk geeft, die middelen te kennen . . . Deze aanmerking is zoo heel ongegrond niet, zei m\'n sbirre,.
terwyl ze my met haar tang heen-en-weer schudde. Wat anders! Een der medereizigers beweerde dat-i op z\'n spoorkaartje zon-
derlinge dingen had te lezen gekregen, \'t Schenen uittreksels uit: zeker werk, dat onlangs verschenen is: |
|||||||
|
\') De vergelyking van Christus\' bloed met zpep, is van da. COSTA-
(Zie busken huet, Litter. Fant.) Den titel: »in de Hel" ontleen ik aan \'n Engelsen traktaatje, dat my onlangs werd in handen gestopt door- \'n man die . . . losliep. Zelfs had-i \'n gryze baard, en was lid van \'t Parlement. Hy kon dus noch voor kind gelden, noch voor erkend krank- zinnig. |
|||||||
|
PRAKTYK!
|
2ÓI
|
|||||||
|
» Wie denkt, overwint!" (IDEE 952)
Een ruk met de nyptang.
tiDoor logisch voorttebouwen op den stevigen grondslag dat 2X2
4 is, wonlt men gelukkig, deugdzaam, en zelfs maar dit is byzaak RYK." Een ruk met de tang. En: »ben je nog niet wakker?" vroeg
m\'n beulin. »SCHEP vaarde! Dit moet de dichter kunnen."
Een ruk! En: «marmot!" schold ze. vNiets is poëtischer dan de waarheid . . . En dan de werkelykheid alzoo, mompelde m\'n ongenadige
begeleidster. Ga voort! » Wie in de waarheid, in de werkelykheid, geen poëzie vindt...
Precies! En wie geen kans ziet, z\'n poëzie tot Werkelykheid
te maken . . . . . . zal steeds \'n sober poëetje blyven." (IDEE 263)
Zóó is het! Ga voort.
»Wie overigens ter-goeder-trouw meent dat \'n dichter ontbloot zou
zyn van gezond verstand . . . En van praktischen zin!
. . . heeft \'n opvatting van het dichterschap, die niet van zyn ge-
zond verstand en van zyn praktischen zin getuigt. Een Dichter is volkomen in-staat, hel hoofd te bieden aan «mannen van zaken" op hun eigen -terrein. By zulke gelegenheden zou er kunnen blyken, hoe gering de waarde is van vak routine tegenover \'n schranderheid die gescherpt werd door aanhoudende oefening in algemeenheid van opvatting. (IDEE 1086) Zeer goed! Wat anders!
«Minus-waarde kronkelt zich bevruchtend om \'n negatief kame-
raadje . . . O God, ik begon te begrypen. Smeekend hief ik de handen
omhoog. Ik geloof waarlyk dat m\'n arrestant wakker wordt, zei de
zonderlinge polizei-vrouw. |
||||||||
|
,
|
||||||||
|
2Ó2 MILLIOENEN-STUDIEN.
|
||||||
|
En ze ontboeide m\'n lippen.
Een pen, \'n pen, schreeuwde ik, \'n koninkryk voor \'n pent
Eindelyk! zei . . . Johann Muller, of Schvltze of Meyer, of...
Adolf, of . . . Semi-ur, of ... o God, was Zy het? Fancy!
Hm! M\'n eigenlyke naam is LOGOS. Schryf!
Spoorweg, medereizigers, policie, nyptang . . . alles was verdwe-
nen. Ik zat gerust op nummer 32 in den bekenden Gelen Adelaar. En hans SCHLUNGEL kwam me papier, pen en inkt brengen. Hy beweerde stokstyf dat ik er om gevraagd had. Und gleich wird Iemand von der Drücherei hier sein.
Wat? Waarvoor?
Weil der Herr es so befohlen haben. Sie u-ollten eiligsl etwas
drücken lassen, sagten Sie. Inderdaad? O fancy!
En ... je tuchthuis?
Der Herr belieben zu spassen.
In-godsnaam! Ik was moe van duivelsche goochelary, en schepte
adem. Zy dikteerde. Ik schreef . . . Op \'t oogenblik dat de lezer deze regels in-handen krygt, is de
volgende cirkulaire verspreid in alle landen van de wereld. AAN ZYN EXCELLENTIE
DEN MINISTER VAN B1NNENLANDSCHE ZAKEN
te......, .
Mynheer de Minister!
Het heeft myn aandacht tot zich getrokken, dat zoowel de Gou-
vernementen die by de exploitatie van Spoorwegen geïnteres- seerd zyn, als Partikuliere Maatschappyen en Ondernemers die zich balasten met het vervoer van Reizigers en Passagiersgoe- deren, te-water en te-land, voortdurend een belangryken tak van inkomst verwaarloozen, door zich uitgaven te getroosten, die ten algemeenen nutte in zeer aanzienlyke baten konden veranderd worden. Naar myne meening konden en moesten de Plaats- en Bagage-
briefjes dienstbaar gemaakt worden aan de pers. Om dit doel te bereiken behoeft men slechts den aanmaak en de levering dier |
||||||
|
263
|
|||||||
|
PRAKTYK!
|
|||||||
|
billetten te gunnen aan den meestbiedende, die daarvoor het
recht verkrygen zou, de achterzyden en de ongebruikte ruimte aan den voorkant, aantewenden ten-behoeve van PUBLICITEIT in den meest uitgestrekten zin. Het spreekt vanzelf dat deze maatregel terstond leiden zou tot
vergrooting van het formaat der billetten, welker karton alsdan zou kunnen worden vervangen door gewoon papier. Om de hooge waarde van eiken vierkanten duim bedrukbare ruimte, zou men den koncessionaris dienen te vergunnen geen andere personenbil- letten te leveren dan die slechts recht geven op transport van Station tot Station. Reizigers die plaats nemen voor grooter afstan- den, zouden een Livret bekomen, met op de vouwen geperforeerde blaadjes waarvan elk slechts ééne station vermeldt. Ik ben zoo vry te gelooven, Mynheer de Minister, dat ik, U voor-
stellende deze verbetering, voor zooveel van U zal afhangen, in..................intevoeren, dan wel die aan de
betrokken Maatschappyen en Ondernemers ter toepassing aantebe-
velen, een zeer aanzienlyke industrieele waarde in het leven roep. Het even eenvoudig als praktisch en vruchtbaar denkbeeld dat ik de eer heb aan de beoordeeling van Uw Excellentie te onderwer- pen, is te meer myn uitsluitend eigendom, omdat de betrokken Regeeringen en Maatschappyen of Ondernemers, van hun kant niets wagen by de toepassing, gelyk anders by het invoeren van iets nieuws, gewoonlyk het geval is. De minst voordeelige uitslag zou dan toch immer een besparing van kosten zyn, daar \'t ondenk- baar is dat zich geen gegadigden zouden opdoen om de billetten kosteloos te leveren. Het was aanvankelyk myn voornemen, myn rechtmatig aandeel
in de door my in het leven geroepen waarde, wettelyk te verzeke- ren, door het stellen der prealable voorwaarde: y>dat de Regeeringen of Maatschappyen die myn denkbeeld
zullen verwezenlyken, gedurende de eerstvolgende Vyf-en-twintig jaren, aan my of myne rechtverkrygenden jaarlyks zouden uitbetalen de helft van de winsten die blyken zullen daaruit voortgevloeid te zyn." Zeer spoedig evenwel zag ik in, dat de voorbereiding tot het
wettelyk verzekeren van myn Recht, een kostbaren tyd zou doen verloren gaan, en dat zoowel de betrokken administratien als het geheel Publiek zoo lang zouden verstoken blyven van de voordee- len die het onmisbaar gevolg van de bedoelde verbetering wezen zullen. Er gaan thans elk jaar schatten aan ongebruikte waarde te-loor! Het is alzoo aan het algemeen belang, Mynheer de Minister, dat
ik de wettelyke verzekering myner aanspraken ten-offer breng, in de hoop myn recht voldoende gewaarborgd te zien door het te stellen onder de hoede der publieke eerlykheid, van de loyau- teit der Regeering die Gy vertegenwoordigt, en van de goede TROUW der Partikuliere Maatschappyen en Ondernemers, die |
|||||||
|
264 MILLIOENEN-STUDIEN.
liierop in het algemeen belang door Uwe Excellentie opmerkzaam
gemaakt van myn uitvinding de vruchten zullen plukken . . . ■ Maar . . . beste FANCY, wanneer nu die Publieke Eerlykheid,
die Loyauteit en die Goede Trouw soms . . . Dan zou ik genoodzaakt zyn u op-nieuw hier-of-daar onder
den grond te stoppen, of u met \'n nyptang te dwingen tot het ontdekken van middelen om Kwade Trouw en Oneerlykheid te ver- anderen in iets beters. Den dichter mag niets onmogelyk zyn, ook \'t geringe niet, en zelfs niet het gewone! Wees gerust! Of meent ge dat het my meer moeite kosten zou, u de Millioenen toetewer- pen, dan ik aan \'t vóórzeggen der Studiën besteed heb ? |
|||||
|
En ze verdween met \'n vriendelyken lach om de lippen.
|
|||||