|
Z. oct
|
||||||||||||||
|
^
|
||||||||||||||
|
ü®*"^^ «.*! §>& m fega <y.» t^3?V"<<*Nj
|
||||||||||||||
|
GESCHENK
|
||||||||||||||
|
3
|
||||||||||||||
|
VAN
|
||||||||||||||
|
Ü den Heer H. W. YWEMA Jr.
|
||||||||||||||
|
*^J
|
||||||||||||||
|
~~s?m \'V» <-^ëf~*(s&PT
|
||||||||||||||
|
\'r^.vf&S\' S£S l
|
||||||||||||||
|
IS Jiï
|
|||
|
>^^ \\z^c^
|
|||
|
.
|
|||||
|
VERMETEL
VERVOLG EN SLOT
VAN
GERRIT WITSE
|
|||||
|
r\' \'
|
|||||
|
TYP. - P. A. OEURTS - NIJMEGEN.
|
|||||
|
\'
|
|||||
|
eZ<f"3/sy
|
|||||||||||||
|
VERMETEL
VEBVOLG EN SLOT
VAN
GERRIT WITSE.
|
|||||||||||||
|
EEN VRIENDELIJKE, GEMOEDELIJKE PROVOCATIE
AAN
HILDEBRAKD
VAN
|
|||||||||||||
|
5. f%CZai>é& /
|
|||||||||||||
|
GEI^TTS
|
|||||||||||||
|
More matter with loss art.
Shakespeark. |
|||||||||||||
|
NIJMEGEN
Fibma H. TEN HOET
1895.
|
|||||||||||||
|
■ - .
|
|||||
|
■
|
|||||
|
Qnuutsprêkefek geacRie DfiZienfieer 3éi(de6rand1
Oe zal zéker wel êrig vrimd vpkieken as oe dit buukske
kriegt, en meugelik wel dinken, das van un vurwaond mins, die gemeind het, dat hi un verhaol, dat ikke begonnen heb, zou kunnen afmaoken. En nul zd\'k deur légen zeggen? De schien is tegen mien;
en êrig ook. Mar \'t is alleenig oak mar die schien. Dd\'k dit buukske heb gesrève, kan êrig dom zien; da zd\'k nie tegenspreken. Mar \'t duul da\'k er mee gehad heb, en dal oe aon \'t end van de veurrède lézen kan, was goed. En as ik er dat duul nou mar mee bereik, kiek, dan
kan \'t mien niks niemendal schele, of de minse mien al vur dom of vurwaond houwen. Un mins kent zich zelvers toch hel beste. En vurwaond bin ik niet; daorveur bin \'k nou niet dom genuug. En da kan \'k oe bewiezen oak. As \'k êrig dom of vurwaond
was, dan zou ik mien dommigheid in deze nog probeeren |
||||
|
onder stuulen en banken te verstoppen; en zeggen, dat
muujelike dingen ook niet makkelik goed te doen zien; en dan zou \'k urn. de minsen zand in der oagen te geu-jen, hier nou aonkommen met zon stuk of wat van die latiensche dingsighee-jen, die net zoo goed as zooveule dooddeuners zien. Daor hè-je, b. v. dat ding van Propertius: In magnis el voluisse sat est,
en dat andere van Ovidius:
Ut desint vires, tarnen est laudanda voluntas.
Mar da doe ik niet.
Nou kan oe wel zeggen, da\'k valsch speul; want da\'k
nou gebruuk gemakt heb, van wat ze, oe zal het zich wel herinneren! op de latiensche schol Praeterilio of Paraleipsis nuumden. Mar ik mein hel wezenlik, zoo as fk oe gezeid heb. Die ouwe latiensche dingen zien ummers niks meer dan duukskes vur 7 bluujen dat van ou van Horalius: Non lusisse pudel, sed non incidere ludum," nel zoo goed, as de miene! Ik wou oe alleen nog mar vraogen, um, as oe dit buukske
kriegl, de veurrêde te lézen. As oe dan nog niet overtuugd ziet, dat oe doen mol wat daarin steel, dan mot oe, aste- blief, het buukske zelvers beginnen, en dan bin ik er niet bang veur, of oe zult er gouw genuug van hebben, en dan doen wat niet ikke al/een, mar een heele boel andere minse |
||||
|
met mien winsen. En geuj dan het buukske mar in de
kachel; ik zal hel oe nie kwaolek nemen. Ik blief met gevuulens van de miste en (/rotste hoogachting
Mienheer Hildebrand! Oe onderdaonigste dienaor
GELRUS. |
|||||
|
P. S.
Jao, du ha\'k host vergeten! Oe mot is léze, wat oe
selvers gezeit hel, aon het end van de familie Kegge : Ik durf zeggen, dat ik niet behoor lot de schrijvers,
die er een genoegen in scheppen, hunne lezers met teleur- stellingen te plagen. Dat is onbehoorlijk," en wat daor verder nog up volgt. Ziet oe, dat hê\'k niet aon de groote klok willen hangen,
en durrum ook niet ien de veurréde gezet. Dat is voer oe alléén! |
|||||
|
.
|
|||
|
VOO^I^EDE.
|
||||||
|
(BEVATTENDE DE REDENEN DIE DEN AUTEUR BEWOGEN
HEBBEN, EEN VERVOLG EN SLOT VAN GERR1T W1TSE" TE BEDENKEN,
TE SCHRTJVKN EN TE LATEN DRUKKEN).
|
||||||
|
CETERA DESUNT.
Ik herinner mij nog zeer goed ik zal niet zeggen,
alsof het gisteren pas gebeurd was, want er zijn tientallen van jaren over heen gegaan welke mijne Loosheid was, ja boosheid, kwaadheid was het! ■■ toen ik, als jongen, de Camera Obscnra lezende, aan het eind van neen midden in het vijfde hoofdstuk van Gemt Witse, die rampzalige woorden las: Cetera desnnt. Ofschoon 15 jaar oud, had ik nog geen Latijn geleerd, {dal kwam door de Engelsche ziekte" waaraan ik lang geleden had en die mij in alles achterlijk heeft gemaakt), en wist dus niet wal die woorden eigenlijk beteekenden; maar dat ze aan \'t verhaal, dat juist daar zoo mooi begon te worden, een eind maakten, zag ik. Ik was boos, zeide ik. En was dat zoo erg, dat ik het
hoek neerwierp en uitriep: En nu wil die Hildebrandnog wel de vriend heeten van een Hollandschen jongen! Een 1
|
||||||
|
|
|||||
|
II VOORREDE.
mooie vriend! Een kwelduvel, en niets meer /" En jaren lang
wilde ik niets meer toeten van de Camera en van, Hildebrand. Maar ook deze boosheid, van een anders wel licht opvlie-
genden maar geen haatdragenden jongen, sleet mettertijd; en sedert heeft mij de Camera nog menig genoegelijk uur gegeven: een genoegen echter, ik behoefde het wel niet te zeggen, van een anderen aard. De Camera toch is eigenlijk niet geschreven vobr jongens van 15 jaar; kan door hen niet worden gewaardeerd. Doch ik moet mij hier voorzichtiger uitlaten. Ik had haar op 1 ^jarigen leeftijd niet kunnen waardeeren. De tegenwoordige jongens van dien leeftijd zijn wat vroeger en meer ontwikkeld, dan ik en ook mijne tijdgenooten het toen waren. Voor die ontwikkeling bewijzen (bewijzen zijn wal anders dan gronden) aan te voeren, is niet noodig. Ook dezer dagen nam ik de Camera weer eens op, en
vermaakte mij in haar altijdblijvende frischheid. Ik las ook nog eens den Gerrit Witse. Eerst de vier hoofdstukken, toen GerrWs promotie" in het Na vijftig jaren\'\'\' en eindelijk ook het vijfde hoofdstuk met zijn veelbelovend op- schrift: Dokters lief en leed". Terwijl ik daar nu weer las: Maar morgen Cetera
desuut" gevoelde ik mij in eens weer de jongen van 15 jaren. Ik zat weer in de vensterbank der voorkamer van liet ouderlijke huis en doorleefde, in mijn herinnering, al de teleurstelling, al de woede, toen door mij gevoeld. En toen ik weer in mijn eigenlijken leeftijd teruggekeerd was, en weer op mijn eigen gemakkelijken stoel in mijn kamer zat, lachte ik wel om die jongenswoede, maar gevoelde er toch geen sikkepilje berouw over. En toch is zulk een toestand van woede eene verkeerdheid; en het er toe terugkeeren |
|||||
|
VOORREDE. III
|
||||||
|
zonder berouw kan bezwaarlijk goed genoemd worden.
Toen ik dit, maar eerst later, bedacht, kwam de vraag
bij mij op, of het niet de plicht is van lederen weldenkende, zulk een toestand bij anderen, zooveel mogelijk, te voorkomen? En of het niet anderen jongens, mogelijk ook wel meixjes, zou gegaan zijn als mij; en zou blijven gaan, zoo lang als de Camera gelezen wordt? En dat laatste zal zeker ge- beuren, zoolang er nog gevoel voor humor en voor onze taal is; zoolang als er nog Hollanders zijn, die, niet alleen theolo- giseeren, wat meer en meer in onbruik geraakt, maar ook poliliceeren, polemiseeren, socialiseeren en niet het minst van allen pragmateueeren. \') En moeten nu, vroeg ik mij zelven verder af, die jongens, altijd maar door, tot zulke, ook voor hun physiek nadeelige, opwelling van drift gebracht worden ? Neen, dat mag niet!"
Wat is er dan tegen te doen ?"
Hildebrand te persuadeeren, desnoods te forceeren, dat
cetera desunt uitteschrappen, en den zin: maar morgen" nf te maken, en daarachter zooveel zinnen en bladzijden te voegen, als noodig zijn, om Klaartje Donze op eene gelei- delijke, den lezer volkomen voldoende, en de familie Symens te Sprankendel met blijdschap en dankbaarheid vervullende, wijze tot Mevrouw VVitse te maken. Te persuadeeren, hoe ?
Door hem te wijzen op allerlei door hem. zelven gezegde
dingen; als 1°. dat hij in de Narede van de Tweede Uitgave der Camera nog eenige nieuwe vertooningen heeft beloofd. Dat een verstandig man, als hij, nooit aan nieuwe verloo- |
||||||
|
\') Er op uit s(jn om geld te verdienen.
|
||||||
|
IV VOORREDE
|
|||||
|
ningen begint, vóórdat de oude klaar zijn. En dat dus de
conclusie voor de hand ligt, dat hij de rest van Gerrit Witse in een laadje heeft liggen; want dat niemand ooit gehoord heeft, dal zijn manuscripten, zooals dat van vader Trommius, verbrand zijn. 2°. dat volgens zijn eigen verklaring in het Bijvoegsel
der derde Uitgave" reeds eenige schetsen gereed lagen, en dat daaronder ongetwijfeld de rest van Gerrit Witse was. Om dezelfde redenen ah sub 1 ; en ook omdat hij een eerlijk man is, die zijn beloften trouw nakomt, {al wacht hij er soms wat lang mee, b.v. meer dan 50 jaren). En hij had beloofd zie het opschrift van hoofdstuk V, te vertellen van Dokters lief! en heeft daar niets van verteld, en 3°. dal die versregel van Horalius waarop hij zich vroe-
ger beriep, nu voor hem volstrekt niet meer geldt. Hij geniet nu een otium cum dignitate en is op een leeftijd, waarop het ludere niet verboden, maar zooals de grijze iEsopus, toen hij met noten speelde, zeide, nu en dan zelfs bepaald noodig, is: .... Ludus animo debet aliquando dari
■ Ad cogitandum melior ut redeat tïbi. Hij heeft ook al een deel van dal otium, en daarvoor
zijn wij dankbaar maar niet voldaan gegeven aan werk dat betrekking heeft op de Camera, en ons Witse\'s promotie verteld; en hij deelt dus deze beschouwing over dat ludere. En ten slotte weet hij, dat, zooals Flalo ons vertelt, de wijze Socrates nog in de laatste dagen voor zijn dood, in de gevangenis, eenige fabels van Msopus in versmaat overbracht; en dat werkje was voor dien man, die de philo- |
|||||
|
VOORREDE.
|
|||||||||
|
V
|
|||||||||
|
sophie devocatam e coelo in urbibus collocavit et in
domos introduxit, toch zeker wel een ludus. Maar als dat alles nu nog niet helpt ?
Dan is er nog één middel, dat ongetwijfeld doel moet
treffen; hem moet forceeren, of ik heb Hildebrand\'s Voor- rede voor zijn Na vijftig jaren" niet begrepen, en mij uit al zijn Puntdichtjes en Verpoozingen" een slecht idee van hem gevormd. Ik zal dien Gerrit Witse" eens afmaken en dan zal Ilildebrand over het verbroddelen van zijn zoo mooi opgezet stuk, over den stijl, de taal, de woordenkeus, de ideeën, den ideëengang, V gebrek aan humor, de mis- vormivg van de karakters zijner personen zoo verdrietig wor- den (\'t spijt mij anders wel, dat ik hem dit verdriet niet sparen kan), dat hij zijn gesloten laadje openmaakt, er zijn rest van Gerrit Witse uithaalt, nog eens naleest, mogelijk hier en daar wat schaaft of scherpt, en naar de firma F. Bohn stuurt, om in de eerstvolgende nieuwe uitgave te worden opgenomen, mogelijk wel met een punidichtje tegen |
|||||||||
|
Gelrus.
|
|||||||||
|
Spra u kende).
|
|||||||||
|
VERVOLG EN SLOT VAN GERRIT WITSE,
ZOOALS ZICH DIT IN HET BREIN VAN GELRÜS ONTWIKKELD
HEEFT. |
||||||
|
aar morgen.... morgen zou hij haar weer zien,
zou hij bij haar komen in haar huis en nog wel op haar verzoek! En hoe had zij gebloosd, toen zij dat vroeg! En had hij dien blos ook niet behoorlijk gereciproceerd toen hij antwoordde? Hoe geheel anders deze ontmoeting, dit afscheid, dan dat van vóór twee jaren, toen haar laatste woorden tot hem : O, een voet- reis, een geleerde reis zeker, mijnheer Witse," hem de tranen in de oogen hadden doen springen. En daar stond hem in eens, dat te zijner eere (?)
aangerichte feest in \'t ouderlijke huis duidelijk voor den geest; die misselijke Wagestert, die onuitstaan- bare mevrouw Stork; de door moederlijken trots en liefde met blindheid, ongevoeligheid en onverstand ge- slagen, anders zoo goede, mama; en dan die fat, die niets beteekenende, die verfoeielijke Hateling; en ook dat noodlottige kopje koffie en de grijs gros-de-Naples |
||||||
|
8
|
|||||
|
japon van juffrouw Klaartjo Donze; en de armzalige
figuur van den beteuderden kandidaat, Gerrit Witse, kandidaat in de medicijnen, summa cum laude alsof dat wat gaf! maar novitius, groen, onnoozele groen- ste groen, in \'t zooveel belangrijke vak van de Ars amandi nee non et placendi." Maar weldra werden al deze zwarte akeligheden ver-
dreven door het in vollen luister op den voorgrond tredende, beminnelijke beeld van het prachtig ontwik- kelde, hem zoo dadelijk herkend en zoo vriendelijk behandeld hebbende Klaartje! En met Klaartje hield hij zich verder geheel alleen bezig, op zijn ganschen terugweg naar de stad. Hij sprak met haar, luisterde naar haar, door hem ingegeven, antwoorden. Hij maalde zich zijn ontvangst op Wildhoef, den volgenden dag, in allerlei steeds aangenamer, bemoedigender vormen af.... en nu en dan, als hij iets heel moois (als eene uitnoo- diging van mijnheer Donze om het bezoek te hervatten, of een nog vriendelijker invitatie van mevrouw om de volgende week, op een door hem te bepalen dag, fami- liaar te komen eten óf een lief woord of vrieride- lijken blik van Klaartje) bedacht had, vloog zijn stok, zelfs tweemaal zijn hoed, in de lucht. Gerrit was, waaratje, in eens weer, tot over de ooren,
verliefd op Klaartje Donze; en de snoodaard vergat, in zijn onvergeeflijk egoïsme, in zijn autopathie, geheel en al de doodzieke Barte Symens en de zorgen en angsten harer moeder. Hij haastte zich ook volstrekt niet om thuis te komen.
Een paar malen bleef hij stokstil staan; en eens sloeg hij zelfs, zonder er iets van te merken, dat hij den |
|||||
|
9
|
||||||
|
straatweg verliet, een zijweg met mul zand in, die hem
na een half uur gaans bij een boerderij bracht, die hij mogelijk binnen zou geloopen zijn, als niet een woe- dende, gelukkig vastgebonden, keeshond, hem door zijn vervaarlijk geblaf en rukken aan zijn ketting, tot de werkelijke wereld terug had gebracht. De schemering was dan ook reeds haast voorbij, toen
hij in de stad kwam. En toen was het bijkans een wonder, dat hij er aan dacht, nog even bjj den ouden medicus, zijn patroon, aan te loopen, om dezen verslag te geven over den toestand der kranke. Zeker is het, dat hij dit totaal zou vergeten hebben, zoo niet de on- bewuste bewustheid1) bij hem geleefd had, dat hij diens toestemming noodig had, om ook den volgenden dag de praktijk op Sprankendel waartenemen. Het verslag, dat hij den ouden collega gaf, was echter
zoo weinig klaar, Klaartje\'s beeld verdreef gedurig Barte\'s beeld ! dat de oude man hem hoog ernstig en met een bedenkelijk gelaat vroeg, of hij ook iets van een zonnesteek gevoeld had, hem bij den arm greep, en zijn pols voelde, en eindelijk uitriep: Veel te snel, veel te snel. Dadelijk naar bed! Corapressen met koud water en een heel warme kruik, en de compressen alle kwartier vernieuwd. Maar ik ga zelf met je mee om je hospita de noodige orders te geven." O, Amor! O Eros pandêmos! O Noordsche Freia!
Dem armen Gerrit ward von alle dem so diimm Als ging ihm ein Mühlrad im Kopf herum! |
||||||
|
\') Een prachtig oxymoron. (Opmerking van den zetter.)
|
||||||
|
10
|
|||||
|
Met afwerend gebaar hoorde Gerrit \'s ouderen collega\'s
woorden aan, terwijl, voor het oog zijns geestes, weer een kopje koffie opdoemde, dat zich weer zoo onge- lukkig uitstortte waar hij \'t niet wenschte. O neen, collega!" stootte hij haastig uit. Hierboven
(en voor de grooter duidelijkheid wees hij op zijn hoofd) is alles in orde, al ben ik zeker verward geweest in wat ik gezegd heb.... Maar ik was nog zoo geheel onder den invloed van een ontmoeting, die ik gehad heb___ Ze hebben je toch niet onderweg aangerand?" viel
de collega hem, met bijkans wilde oogen, in de rede. De laatste jaren hebben we van zoo iets, hier in de buurt, niets gehoord!" O neen!" antwoordde Gerrit. \'t Was geen onaan-
gename ontmoeting. Een oude kennis, die ik in geen twee jaren gezien had! En toen wat opgewonden!" viel de oude in,
waarop Gerrit, niet wetende, wat hij verder zou zeggen zweeg, en de andere nu voortging: Wat oude dwaasheden opgehaald, alsof je nog stu-
dent waart, in \'t Witte Paard, tot verkoeling, een paar flesch Rijnwijn gedronken, je verlaat; en toen, met ver- hitten kop, je buiten adem geloopen. Ja ik ken al die dingen." Gerrit wist niets beter te doen dan even te knikken
op die laatste woorden. Maar de oude man, die meende dat dat knikje alles gold, wat hjj gezegd had, wreef zich, denkende aan wat hij zelf eens als jong dokter had uitgevoerd, welgevallig de handen, en zei: Kom aan, Witse, vertel me nu nog eens, maar ge-
regeld en duidelijk, zonder gezonde meisjes erbij te halen, |
|||||
|
11
|
||||||||
|
al wat je mij van de zieke te zeggen hebt: opda\'
ik zien kan, of ik, met geruste conscientie, je er morgen weer heen kan laten gaan." En Gerrit was nu zoo duidelijk in zijn rapport, dat
de oude man er over tevreden was. Met Gerrit\'s ver- ordening evenwel, dat er veel frissche lucht in de zie- kekamer kwam, kon hij zich niet vereenigen. Hij was van de oude leer; Gerrit van de nieuwe, dat, ook voor de zieke zelf, frissche, zuivere lucht een eerste vereischte tot herstel is. Toch gaf hij Gerrit, op diens vraag, of hij den volgenden morgen weer naar Sprankendel zou gaan, het gewenschte antwoord; maar onder de voorwaarde: Geen nieuwe ontmoetingen hoor! en zeker niet vóór
het bezoek bij de zieke is afgelegd." Deze voorwaarde, gewijzigd als zij was door het
het laatste toevoegsel, kon Gerrit aannemen. |
||||||||
|
LEED EN LIEF.
|
||||||||
|
Toen Gerrit thuis kwam, berichtte hem zijne hospita,
dat er reeds tweemaal een heer geweest was, die hem wenschte te spreken. En wie was die heer?" vroeg Witse.
\'t Was een vrimde, meneer! Hi wont hier niet in
de stad! anders most ik hem wel kennen" antwoordde de juffrouw. |
||||||||
|
12
|
|||||
|
Hij heeft dus zijn naam niet gezegd, of een kaartje
achtergelaten?" ging Witse voort. Nee, meneer! \'k hen um dur wel nao gevraogd; mar
hi wou um nie zeggen. Hi wou meneer verrassen, zei hi; oak het hi gezeid, dat hi meugelik van aovend, tegen half tien, nog is terugkwam, en anders mèrgen, nao \'t ontbiet." Morgen na het ontbijt kan ik niemand spreken,
juffrouw. Ik moet al bij tijds uit. Ik zal zelfs nog een half uurtje vroeger ontbijten dan gewoonlijk. Reken daarop." \'k Zal er veur zurgen, meneer. Mar as die meneer
dan laoter is komt? Dan zeg je hem, dat ik heel vroeg uit moest om een
buitenpatiënt te bezoeken, en vraag je hem zijn naam en waar hij logeert, en wanneer ik hem thuis kan vin- den, daar ik dan bij hem zal komen. Heul goed, meneer!"
Gerrit stak het licht op; dat deed men toen nog
zelf; haalde een flesch Rijnwijn uit het mandje onder in zijn hoekkast: (jonge doktoren hielden er toen nog geen wijnkelder op na) schonk zich een glas in; zou, als Hildebrand hem, niet door zijn spotten, het rooken afgeleerd had, een fijne sigaar hebben opgestoken, en vleide zich neer op zijn canapé, en zijn gedachten vlo- gen al weer naar Klaartje. Hij mocht zoo een half uur gelegen hebben de
flesch was half leeg en was juist in zijn gedachten bezig met het formulieren eener hartverteederende liefdesverklaring, die hij echter niet zoo gemakkelijk vond, als hij \'t wel eens gedacht had, toen de juf- |
|||||
|
13
|
|||||
|
frouw klopte, en op zijn Ja! binnen gekomen, zeide:
Meneer, daor is die meneer weer!"
Verzoek mijnheer maar boven te komen. Ik zal wat
bijlichten!" zeide Gerrit opstaande. Hier is hij al!" klonk het van het portaal. De stem
was Gerrit wel niet geheel onbekend, maar hij wist ze toch niet zoo dadelijk thuis te brengen. De eigenaar dier stem trad de kamer binnen, en Gerrit deed een paar stappen naar hem toe, maar bleef zoodra hij hem herkend had stil staan zoo verbouwereerd," zoo als de juffrouw tegen haar man zeide en zoo verschrokken, as of hi den duvel in levendigen lieve veur zich zag." Hij werd bleek en zijn knieën knikten. Nu, je behoeft niet zoo te schrikken, Witse. Ik ben
geen Jobsbode. Wees gerust: Je oudtjes zijn in bla- kenden welstand, en ik breng je hun hartelijke groeten," zeide de vreemde meneer, en stak Gerrit de hand toe. Gerrit had hem liever met een der lagere deelén
van zijn lichaam de kamer weer uit, en de trap af, ge- holpen, dan dat hij hem de hand der vriendschap bood, maar maakte van den nood een deugd, en deed wat hij niet laten kon. Hij duwde zijn stijf uitgestrekte vin- gers tegen de hand van zijn bezoeker, den heer Hateling. Niemand was Gerrit, sedert dien bewusten avond,
antipathischer dan Hateling; en hij had nu werkelijk liever met een koud compres op zijn hoofd en een warme kruik aan de voeten in zijn bed gelegen, en getuurd zelfs op het v. d. P. G. gezicht zijner hospita, dan één soi-disant vriendelijk woord wisselen met dien verwaanden Narcissus. |
|||||
|
14
|
|||||
|
Maar er was niets aan te doen. Hij moest Hateling
verzoeken plaats te nemen, en hij deed het. Hij moest hem zelfs een glas wijn aanbieden, en zelf dat glas uit de kast halen. En ook dat deed hij; maar zoo de wijn Hateling mondde, was \'t Gerrits schuld waarlijk niet. Hij moest ook nog ten slotte de conversatie ophouden of ten minste aan den gang brengen. Hoe kom jij zoo in eens hier!" begon hij.
Ik ben op raad van mijn dokter voor mijn gezond-
heid op een voetreis!" antwoordde Hateling. Ben je dan ziek geweest?" vroeg Gerrit weer.
A Dieu ne plaise!" antwoordde hij. Maar ik ver-
beeldde mij, dat, door dat vele en lange zitten op \'t kan- toor, mijn goede teint wat geleden had; en toen heb ik een dokter gevraagd.... O, ik begrijp \'t nu al," viel Gerrit in. Maar vertel
me nu eerst nog wat van mijn ouden heer en oude vrouw." En Hateling gaf, met de hem eigen bespraaktheid,
de verlangde inlichtingen, en ging toen over tot de Vernooy\'s, wier groeten hij ook overbracht aan Gerrit, en zeide vervolgens, dat hij ook nog ergens in de buurt de groeten van mijnheer en mevrouw Vernooy had over te brengen. En bij wie, als ik vragen mag?" vroeg Gerrit, die
\'t zeer goed begreep, on wiens hart popelde. Ja, raad dat eens!" zei Hateling, met een aller-
bekoorlijkst lachje, dat zelfs een meisje niet kwaad zou hebben gestaan, maar dat hij ook voor den spiegel had leeren maken. Hoe zou ik dat kunnen?" vroeg Gerrit. Ken ik al
de kennissen van de Vernooy\'s! Hoe groote vrienden |
|||||
|
15
|
|||||
|
\'t ook waren van mijn ouders, ik ben er in de laatste
vijf jaar geen tienmaal aan huis geweest. Nu, ik zal \'t je maar zeggen. Bij de familie Donze,
die hier ergens op een buiten, "Wildhoef heet het, geloof ik, woont. Ik wou die juffrouw Klaartje, naast wie ik toen bij jelui aan tafel gezeten heb, en die ik een aller- aardigste meid vond, nog wel eens zien; en de oude moet ook nog al schijven hebben. En nu heb ik die goeie mevrouw Vernooy, entre-nous een onnoozel suk- keltje, weten te persuadeeren, mij een paar brieven, een voor mevrouw en een voor Klaartje, en ook nog een miniem pakje voor de laatste meetegeven, om zoo een introductie te krijgen op: hoe heet het ook weer, Wild- lust?" en hij zag Gerrit vragend aan, die leugenaar als hij was, de schouders ophaalde. En nu ga je," ging Hateling voort, zeker met mij
mee. Ik heb \'t uitdrukkelijk aan mevrouw Vernooy moeten beloven, je mee te nemen. Ik denk bepaald, dat je oude Rotterdamsche vriendin je gaarne de prak- tijk bij haar familie zou gunnen. En ik beloof je, dat als er maar eenigszins de gelegenheid toe te krijgen is, ik je roem als doktor zal uitblazen, en zeggen, dat ik zelfs gehoord heb, dat ze er te Leiden over denken, om je eerstdaags professor te maken." Gerrit wenschte Hateling niet slechts naar de Moo-
kerhei, zooals men dat in Gelderland doet, maar ten minste naar de maan. Al de akeligheden van dien feestavond werden hem, als met gloeiende ijzers, weer in den geest, ik wil zeggen, in de hersenen, gebrand. Maar hij wilde zich, vooral tegenover dien Hateling, in niets blootgeven en zeide: |
|||||
|
1G
|
|||||
|
Ik bedank je zeer voor je bereidwilligheid om, te
mijnen voordeele, je geweten met leugens te bezwaren; en zou je, ook in je eigen belang, raden het niet te doen. En verder moet ik je zeggen, dat, tot mijn spijt (die leugenaar) mijn praktijk mij niet toelaat, die visite met je te maken." Zoo, heb je \'t al zoo druk!" zei Hateling, nu met
een ongeloovig, ook bestudeerd lachje. Dat had ik niet opgemaakt uit hetgeen me je juffrouw van middag zeide." Ik neem," antwoordde Gerrit, de laatste dagen de
praktijk waar voor een ouden collega, die niet heel wel is; en moet er morgen al bij tijds uit, om een zware zieke buiten de stad te bezoeken," en hij begon geweldig te geeuwen. Ik zal je dan maar niet langer ophouden; te meer
daar ik zie, dat je slaap hebt. \'t Spijt me intusschen, dat je niet mee kunt gaan Je weet niet, hoever dat buiten van hier is ?" vroeg Hateling. Hoe zou ik dat weten?" antwoordde Gerrit. Ik
ben er nooit geweest." Ja, zie je, ik zou anders je raad gevraagd hebben,
of ik te voet of in een net rijtuigje zou gaan? Je komt zoo licht geéchauffeerd en bestoven aan!" ging Hateling voort en wierp daarbij een blik op zijn verlakte schoenen. Ik zou in allen gevalle maar een rijtuig nemen en
dan met twee paarden, dat is hier zoo de mode," loog Gerrit. Wat hij wenschte, dat daarbij gebeurde, zeide hij maar niet, omdat het den schijn zou kunnen gehad hebben, dat hij, van een gebroken arm of been, nog eenig medisch voordeel had willen trekken. |
|||||
|
17
|
|||||
|
Zal ik soms ook je complimenten overbrengen aan
juffrouw Donze, en vragen of het ongeval met dat kleedje door een of ander der aan de hand gedane middelen geredresseerd is!" vroeg Hateling, opstaande, terwijl Gerrit de lamp opnam, om de trap voor hem te verlichten. Loop naar de maan!" antwoordde Gerrit nu knorrig.
Hoe minder jij je met mijn zaken bemoeit, hoe liever het mij is, en steeds zal zijn !" Dit is juist niet bepaald vriendelijk!" merkte Hate-
ling op. Maar ik vergeef het je. Herinneringen aan onhandigheden brengen iedereen uit zijn humeur!" Daarop ging hij de trap af, in de meening dat Gerrit
hem behoorlijk uitgeleide zou doen tot aan de huisdeur. Maar Gerrit bleef stil boven en riep: Je zult er wel uitkomen! niet waar? Licht de klink maar op. Wel thuis." Ik zal je morgen avond komen vertellen wat een
genoegelijken dag ik gehad, heb en hoop je dan in een betere stemming te vinden!" riep Hateling van de huis- deur, die hjj wagewijd liet openstaan. Gerrit schelde en zeide tot de juffrouw: Als die
mijnheer morgen weer komt. zeg je, dat ik niet thuis ben, en dat je ook niet weet, wanneer ik thuis kom." Begrêpe, meneer. Hêt meneer nog iets neudig?"
Neen, dankje! maar denk er om, een half uiir
vroeger." \'k Zal \'t niet vergête, meneer. Goeie nacht, meneer."
Maar een goeden nacht had dokter Witse niet. Geen
Klaartje meer alleen, maar Hateling, of Hateling .en 2
|
|||||
|
.
|
|||||
|
18
Klaartje spookten voor zijn geest, en verhinderden hem
den slaap te vatten, voordat de zon reeds aan den hemel stond. En toen nog kwamen nare droomen, van Klaartje\'s hit op hol.... en Klaartje en Hateling samen in den hittewagen, en wat dies meer zij. Om half acht had de juffrouw herhaaldelijk aan zijn
slaapkamer geklopt, voordat zij antwoord van hem kreeg. \'t Ontbiet steet klaor, meneer, en het theewaoter
is al boaven I" zei de goede ziel, die bezorgd was dat meneer soms weer mocht inslapen. Gerrit stond haastig op. Het koude water aan zijn
slapen deed hem goed, en met iets als een bitteren glimlach dacht hij aan de koude compressen, die zoo kwaad niet zouden geweest zijn. Ruim een half uur later vinden wij hem op weg
naar Sprankendel, in dezelfde kleeding als den vorigen dag, net, maar eenvoudig. Het beste, voor deftige visites bestemde pak, dat hij eerst, om het op Wildhoef te brengen bezoek, had willen aantrekken, had hij, bij nadere overweging, weer weggehangen. Liefst had hij ook in zijn uiterlijk, zijn kleeding, niets van dien fat- terigen Hateling. Laat men contrasten vinden tusschen hem en mij, zooveel men maar wil maar geen enkele overeenstemming," zeide hij tot zichzelven. De fiïssche buitenlucht er woei een stevige N. O.
wind deed hem goed. De gedachte aan de zieke, die hij ging bezoeken; de vraag: in welken toestand zal ik haar vinden, rees bij hem op. En hij deed zichzelven ver- wijten, dat hjj zijne schoone roeping zoo geheel vergeten had. Zal ik ooit een goed dokter kunnen zijn, iemand die met en voor zijn zieken leeft, als ik mij zoo laat |
|||||
|
19
|
|||||
|
influenceeren, zoo ongeschikt maken door neen niet
door een Klaartje Donze, dat zou men mij nog kunnen vergeven, maar door iemand als dien Hateling?" En daar doemde die verschijning weer op voor zijn geest, en de goede Gerrit werd radeloos, zoowel om dien Hateling, als door de volslagen onmogelijkheid om niet aan hem te denken. Eindelijk naderde hij de boerenwoning. Mieke was
bezijden het huis bezig met wat hout te hakken, dat dienen moest voor het koken van het middagmaal. Gerrit ging naar haar toe, en vroeg evenals den vori- gen dag. Hoe gaat het met Barte?"
Mieke met den rug naar hem toegekeerd, had hem
niet zien aankomen, schrikte, keerde zich haastig om en antwoordde: Gunst, ziet oe daor al, dokter! Och, ik g\'leuf, dat
et gouw aon en end zal zien! Ze leit zoo stil!" En hoe is de nacht geweest ?" vroeg Gerrit.
Aokelig, ien èén woord, dokter. Ze hêt den hooien
nacht gedreèid ion der bed, en heel veul geprot; en dan zo\'n gekke praot, alles deur mekander," ant- woordde Mieke Heb jij gewaakt?" vroeg Gerrit. En heeft je moe-
der wat geslapen? Heeft ze de druppeltjes ingenomen." Ik heb de veurnacht gewakt, met moeder, dokter.
Maor \'t goeie mins is er bij ien slaop gevallen!" was \'t antwoord. Dat \'s goed," zei Gerrit. Slaapt ze nog."
Ik geleuf het wel!" zei Mieke.
En is Barte nu alleen?" vroeg Gerrit verder.
|
|||||
|
20
Neé, dokter. Gilles zit in de kaomer bij her."
Gerrit, gevolgd door Mieke, ging naar binnen. Gilles
stond op, maar Gerrit wenkte hem stil te zijn. Hij ging naar het bed. De zieke lag rustig, al ging haar adem ook nog wat snel. Hij legde de hand op het voorhoofd, en vond dit wat klam, vatte toen haar hand, die ook klam was, stopte deze onder het dek, en trok het dek wat op. Ligt ze zoo al lang?" vroeg hij aan Gilles op bijna
fluisterenden toon. Lo\'k is zien. En half uurtje, dink ik, dokter!" ant-
woordde Gilles. Van te veuren het ze oak wel stil gelegen, mar niet zoo stil als nou. \'k Hew al gedocht, of \'k moeder niet zou gaon rupen; \'t kon wel is gouw gedaon zien, is \'t niet, dokter?" Ik hoop van niet," antwoordde Gerrit. Ik geloof
zelfs dat we op den goeden weg zijn, en dat we \'t ergste gehad hebben. Ze moet nu heel stil blijven!" Meint oe dat wèzelik?" vroeg Mieke met een ge-
spannen blik op den dokter. Ja zeker!" zei Gerrit, en hij wenkte den broer en
de zuster, om even met hem naar buiten te gaan. Ik geloof, dat ze spoedig in een rustigen slaap zal vallen, nu dommelt ze nog maar zoo wat; en dat ze dan zal beginnen te zweeten; en als dat goed doorzet, dan hebben we, met Gods hulp, het ergste gehad en begint de beterschap." Och, as dat is waor mocht zien!" zei Mieke, en
Gilles voegde er bij: Och jao, wat \'n zégen zou dat wezen. Dat mok is gouw aon moeder gaon vertellen." Neen," zei Gerrit. Je moeder laat je rustig slapen.
|
||||
|
21
Dat is hoog noodig voor haar. Ga jjj maar weer naar
binnen en houd je daar doodstil. Als Barte soms de handen boven het dek legt, dan leg ze er weer onder, maar heel zachtjes; en als ze soms onrustig wordt, dat ik niet denk, dan roep je mij. Ik blijf nog een half uurtje hier, en zal zoolang in \'t hutje gaan zitten, daar kun je mij vinden. Ik wil eens afwachten of dat zweeten doorzet, en straks ook wel even je moeder zien." Gerrit ging naar het hutje, een eenvoudig prieeltje,
gevormd door een treuresch, waaronder een bank en een ruw vierkant tafeltje stonden. Weldra kwam Mieke bij hem, en vroeg of hij ook beliefde gediend te zijn van een glaasje melk of een kopje koffie. Graag een kopje koffie; en als je soms nog mik in
huis hebt. dan wil ik ook daarvan graag een sneetje hebben." Gerrit wist reeds, dat men den Gelderschen boer (wel te verstaan, dien van vóór nu 50 jaren) geen grooter pleizier deed, dan wanneer men van zijn koffie dronk en zijn brood at. En nu betrekkelijk gerust ge- steld ten opzichte van de zieke Barte, wilde hij zich meteen de gelegenheid verschaffen, om van Mieke het een en ander over Klaartje en haar familie te weten te komen. Ik zal me hosten om oe daodelijk een kupke koffie
te kunne geve, dokter!\'\' zei Mieke. Mar nim oe mien \'t nie kwaolijk; dinkt oe nou wèzelik ien alle ernst, dat Barte wêr béter zal worden." Zeker, in allen ernst! Als er niets bij komt, zal je
eens zien, hoe gauw ze weer opknapt." Och, as dat de goeie God is gaf!" zuchtte Mieke.
|
||||
|
22
|
|||||
|
Ja Mieke, van dien moet het komen. De menschen
kunnen wel zichzelven en anderen ziek maken, maar gezond maken, dat doet en kan onze Lieve Heer al- leen. Als Hij niet helpt, als Hij \'t niet wil, dan kun- nen de knapste dokters niets." Dus oe viend Barte van daog zoo veul béter as
gisteren. En Gilles en ikke, we hewe mekaar al gezeid, ze halt den aovend niet! Mar oe wit dat béter, daor ziet oe ook dokter veur. Mar met dat praoten luimt er de koffie niet!" en weg wipte zij. Tien minuten later kwam zij eerst met het pronk-
tafelblad, en daarna met haar koffieketel en verdere ingrediënten, en ten derden male met de mik en de boter. Maak mij eens een lekkere boterham klaar!" zeide
Gerrit. Zonder iets te antwoorden liep zij weg, bedacht zich
onder \'t gaan en riep: Daodelijk dokter!" Ze had ge- zien, dat haar handen nog wel even onder de pomp konden, en dan even aan een handdoek of de schort. Terwijl zij nu, teruggekomen, de mik sneed en smeerde
en de koffie inschonk, begon Gerrit: Die juffrouw, die ik gisteren hier gezien hebt, komt
zeker nog wel eens hier!" O, heel druk!" antwoordde Mieke. Zommers host
eiken dag. \'t Is een allerliefst mins, en zoo niks trorsch, en zoo ien alles belangstellend, krek as heur moeder, mamma wou \'k zeggen. Mar de dokter kent heur zelf, zoo as \'k gisteren gezien heb?" Kennen eigenlijk niet!" zei Gerrit. Maar ik heb
haar vroeger eens, \'t is al een paar jaren geleden, ont- |
|||||
|
l>:j
|
|||||
|
moet, toen ze te Rotterdam logeerde, bij haar tante."
O, bij die dikke mevrouw, hoe hiet ze ok weer?
\'t Is meneer zien zuster!" riep Mieke uit. Gerrit knikte van ja.
Nou, wa \'k zeggen wou, ziet oe, deze boerderij
heurt aon her vaoder pappa wi \'k zeggen; en toe mien vaoder zaoliger, die nou al acht jaor dood is, ziek was, en hi is lang ziek gewist, toe kwam de juffer we zeien toe nog Klaor tegen her iederen dag met mevrouw of met de juffer, zon vrimde, bij wie ze leerde za \'k mar zeggen, heuren, hoe\'t mê vaoder gieng, en brocht dan altied wat vur um mee, dat um most versterken of lekker smaoken. En van dien tied af kumt ze nou nog gedurig, of te voet of met het waogentje, as ze ten minste niet uut loozeeren is, en prot dan óver alles. Soms wel \'n half uur lang, as ze merkt dat we de tied hebbe. En \'t is net as of ze dat aon onze gezichten zien kan. Ze kiekt dan ook weergaos goed uut hur oogen. En we hewe al gezeid: as ze dat nou ok mar doet, as der \'t een of ander mansmins um hur kumt. Want ziet oe, \'t zou zunde en jammer zien, as zon deur en deur goeie ziel gin bovenste man kreeg; en as da mooie spul van Wild- hoef en wat er bij heurt is ien handen viel van zon man as jonker Knul, die er alles deur gelapt het en zen vrouw en kienderen êrem gemakt." Heeft juffrouw Donze dan geen broers of zusters?"
vroeg Gerrit. Wel gehad, dokter, een zuster en twee bruurtjes.
mar die zien dood. De laoste is lo \'k is zien gesturven vur host twee jaor; dat was \'n bruurtje, een |
|||||
|
24
|
|||||
|
jungske van een jaor of twaolef. En dat hebben ze
zich daonig aongetrokken. Mevrouw is nooit weer goed gezond gewist sins dien tied; verleejo jaor is ze zelfs êreg ziek gewist, bij de dood af; en juffer Klaortje is al dien tied nie mur uut wezen lozeeren " En wat is mijnheer Donze voor een man ?" vroeg
Gerrit. fl\'n Bovenste beste pachtheer, heur, niks inhaolig.
Hi lot de boereminse léven. Mar wa za \'k zeggen; hi is wat eenzelvig, en dat was hi vroeger niet. Of da nou knmt, umdat ze hum erges uut geknikkerd heb- ben waoruut weet ik nie, ik bin mar zon boere- meid! of umdat hi zich schaomt, dat hi altied met \'n stukske mot loapen, siet hi van \'n peerd eenschup tegen zien knie het gehad, dat zon \'k oe niet kunnen zeggen. Hi kumt host nooit van zien plaots, behalve nor de kerk, en hoagst zelden nor de stad. Hier is hi zéker al in gin drie jaor gewist." Intusschen had Gerrit zijn sneetje mik verorberd en
zijn kopje leeggedronken, en hij verzocht nu Mieke, omdat het zoo goed gesmaakt had, om nog een sneetje en nog een kopje; en dan wou hij nog wel eens naar Barte en ook naar moeder gaan zien. En hij gebruikte dien tijd, om Mieke nog \'t een en ander over de Donze\'s te laten vertellen. Hij hoorde onder anderen ook, dat er al tweemaal verteld was, dat juffer Klaartje aan \'t verkeeren zou zijn; maai\' dat er niets van aan was geweest; en dat er gezegd werd, dat Mevrouw gezegd had dat zij haar dochter niet kon missen. En dat Mijnheer al dol, dolgek was met zijn eenig overgebleven kind, dat hij zeker zou bederven, als ze daar maar |
|||||
|
25
|
|||||
|
aanleg toe had; maar dien had ze niet. Dus, conclu-
deerde Mieke, zoo gauw zon het trouwen van de juffer wel niet gaon, en de juffer had g\'liek ook. Ze kon \'t nêrges béter hebben dan thuus. Mar toch as de recbte Jozep is komt, dan wêêt ik \'t niet." Komen er veel bezoeken op Wildhoef?" vroeg Gerrit.
\'k Geleuf het niet, mar \'k zou het niet dinken,"
antwoordde Mieke. Nu vooreerst genoegzaam ingelicht, stond Gerrit op.
Hij ging eerst naar Barte, wier ademhaling nu kalm was, en die geducht begon te transpireeren. Dat gaat zoo goed als \'t maar kan," zeide hij tegen
den broeder en de zuster, die met spanning op een woord van hem wachtten. Laat haar nu vooral rustig liggen. Als ze eens wakker wordt, zal ze wel weer spoedig inslapen; en als ze soms om drinken vraagt, dan geef je haar een slokje water, zonder te morsen, en niet te veel in eens. Zorg dat ze goed toegedekt blijft, trek het gordijn wat toe en zet de deur een eindje open; dat geeft frischheid." Mot het raom soms ook oapen?" vroeg Gilles.
Neen, want daar komt zoo aanstonds de zon op.
Stoot liever de luiken van buiten wat aan," antwoordde Gerrit, die zich daarop naar de oude vrouw begaf, die nog rustig sliep. Niet wakker maken, hoor! Als ze soms van zelve
wakker wordt, ziet dan, datje haar nog wat in bed houdt; en zeg haar dan, dat het met Barte beter gaat, maar dat die heel, heel rustig moet gehouden worden. Van avond kom ik nog eens kijken, en zal dan meteen een nieuw drankje meebrengen." |
|||||
|
26
|
|||||
|
Oe ziet wel vriendelijk!" zei Gilles. Mar is\'t niet
te veul gevergd, dat oe ok nog de medicien draogt?" Die gaat in den zak!" antwoordde Gerrit. Nu, tot
van avond ! Maar alles doodstil, hoor, en geen praatjes met de zieke! Verstaan?" Gerrit verliet de boerenwoning met opgeruimder hart
dan hij haar betreden had. Was die min of meer on- verwachte gunstige wending der ziekte ook een goed voorteeken voor hem, voor zijne liefde? In allen gevalle kon hij nu bij Klaartje de brenger eener goede tijding wezen. Hoe zou het bodeloon zijn? Wildhoef was een groot buiten, niet het buitentje
Ruimzicht, waar Gerrit Klaartje voor de eerste maal gezien had en haar grootmama gewoond had. Dat huis was sedert afgebroken, omdat het in een te slechten toestand, en ook, wat de inrichting en verdeeling be- treft, te ouderwetsch was, dan dat het voor iets anders dan een boerenwoning had kunnen gebruikt worden; en die wilde de heer Donze nu niet zoo dicht bij zijn huis hebben. De oude mevrouw was in de laatste jaren te veel lijdende geweest aan eene borstkwaal, dan dat zij werkvolk in hare woning had willen hebben, en te zeer gehecht aan het huis, waaraan zooveel herinneringen voor haar waren verbonden, om het, ook maar voor eenigen tijd, te verlaten. Met Ruimzicht waren ook de duiven verdwenen. Klaartje had wel een duiventil gekregen, maar niet in de onmiddellijke nabijheid van Wildhoef (het huis), daar de heer Donze, om allerlei redenen, deze dieren liefst niet op zijn dak zag zitten; en daar- door was hare liefhebberij voor duiven verdwenen. Toen Gerrit op Wildhoef gescheld had, kwam Klaartje
|
|||||
|
27
|
|||||
|
juist de vestibule door. Dat schellen aan de voordeur,
op dat vroege uur van den dag, was zoo iets ongewoons, dat zij onmiddellijk hare oogen naar die glazendeur wendde; en Gerrit bemerkende, liep zij zelve toe om hem te openen. Goede tijding! Ik zie het al aan uw gezicht, mijnheer
Witse. Goddank!" zeide zjj, en stak hem de hand toe. Ja, \'t gaat gelukkig zoo goed als men maar wen-
schen kan, juffrouw Donze," antwoordde Gerrit, die hare hand even zachtjes drukte. Wat zal het mama een pleizier doen, als ze dat
hoort! U wilt het haar immers zelf wel even mede- deelen? Mag ik u verzoeken maar mee te gaan naar de huiskamer: daar zit mama nog." Zeer gaarne," antwoordde Gerrit. Als u maar wil
voorgaan, zal ik, als een lam, u volgen." Klaartje wendde bij het hooren dezer woorden even
haar hoofd om, en opende haar mond om wat te zeg- gen ___maar zeide niets. Zij maakte de deur der huis- kamer open en verzocht Gerrit binnen te treden. Met uw verlof zal ik blijven volgen," zei Gerrit,
en aan zijn wensch werd voldaan. Mama, hier is dokter Witse, die ons de beste tijdin-
gen van Barte Sijmens komt brengen," zeide Klaartje. Mevrouw Donze stond op, maakte een kleine buiging
voor Gerrit en zeide: Het is zeer vriendelijk van u, dokter, dat u aan het verzoek mijner dochter hebt willen voldoen. Ik ben u daarvoor zeer dankbaar!" Zij stak hem de hand toe en verzocht hem plaats te nemen, en ging toen, weer gezeten, voort: U weet niet, hoeveel pleizier het mij doet, dat het met Barte |
|||||
|
28
|
|||||
|
beter gaat. \'t Is zoo\'n goed kind, en \'t zou zulk een
slag voor haar moeder geweest zijn, als zij haar had moeten missen." Er is alle kans op, mevrouw! dat Barte zeer spoe-
dig aan de beterhand komt. De crisis is er van nacht geweest, en alle symptomen zijn nu zoo gunstig als \'t maar zijn kan. Zij slaapt rustig, en de transpiratie, bij deze ziekte zoo afdoende zou ik bijkans zeggen, is met kracht begonnen," antwoordde Gerrit. Toen ik gisteren van Klaartje hoorde, dat de pastoor
er was en de volle bediening zou plaats hebben, over- eenkomstig uw advies, had ik eigenlijk alle hoop ver- loren," zeide mevrouw Donze. De crisis, Mevrouw," antwoordde Gerrit, die giste-
ren nog te wachten was, kon evenzeer ten kwade ge- leid hebben als zij nu goed is afgeloopen. En in die onzekerheid meende ik, dat het mijn plicht was, mij niet te verzetten tegen eene handeling, waaraan de betrekkingen der zieke zulk een groote waarde hechten." Gerrit wist, dat niet alleen jonge doktoren, maar ook oudere collegaas, wel eens verdacht werden, den toestand van zieken zwaarder voor te stellen dan hij werkelijk is, om, als de zieken later herstellen, voor buitengewoon knap gehouden te worden; en hij wilde niet, dat men ook hem van zulk een overdrijven zou gaan verdenken. U hebt volkomen gelijk. U mocht niet anders han-
delen. En hoe gaat het met de oude vrouw?" vroeg mevrouw Donze. De oude vrouw lag rustig te slapen, onder den
invloed van eene kleine dosis morphine, gisteren avond gebruikt, en ook wel tengevolge van haar doodop zijn. |
|||||
|
29
|
|||||
|
Ik heb gezegd, dat men haar moest laten slapen."
O, welk een geluk voor vrouw Symens, als zij wak- ker wordende het goede nieuws hoort I" riep mevrouw Uonze met innige deelneming uit. Maar wij laten het verdere gesprek over de familie
Symens rusten, om met mevrouw en ook met mijnheer Donze kennis te maken. Mevrouw Donze was, op het tijdstip dat wij haar
hier aantreffen, eerst even veertig jaren, maar haar voorkomen deed aan een wat hoogeren leeftijd denken. Zij was tamelijk lang, maar mager en een weinig scheef aan eene zijde; oen gevolg van de liefhebberij harer jeugd, om een wel niet grooten, maar goed gevoeden, hond veel en steeds op denzelfden arm te dragon. Haar oogen zoowel als haar haren waren donkerbruin; de laatste begonnen reeds te grijzen. Haar gelaat toonde, dat zij haar leven niet zonder diepgaande smartelijke ondervindingen doorgebracht had, en dat zijzelve, van nature niet sterk, nog de gevolgen eener ten vorigen jare doorgestane zware ziekte gevoelde. Maar zoodra zij met iemand begon te spreken, verspreidde zich over haar gansche wezen zulk een uitdrukking van wel- willendheid, belangstelling en vriendelijkheid, dat men zich tot haar getrokken gevoelde, en ook den minder welluidenden, schrillen toon Karer stem vergat. Haar hoog en breed voorhoofd, evenals haar wangen wat bruin gekleurd, daar zij als kind veel buiten geloopen had, zou zelfs aan een man het voorkomen van een uiterst begaafd mensch gegeven hebben. Zij was dan ook eene vrouw met een buitengewoon verstand en vrij wat kennis toegerust; maar desniettemin ik bedoel: |
|||||
|
30
|
|||||
|
en daardoor stelde zij zich nooit in eenige zaak op
den voorgrond. Zij was door en door vrouw gebleven, en beminde haren echtgenoot, dien zij zich steeds beijverde te doen uitkomen (het fortuin kwam van hare zijde), met buitengewone liefde. De heer Donze, tien jaren ouder dan zijne vrouw,
was een mooi man, met innemende manieren, helder blauwe oogen, grooten bruinen baard en keurig ver- zorgde handen en nagels. Ook zijn haar begon te grij- zen, maar minder dan dat zijner vrouw. Hij was iemand met zeer veel smaak en groote belezenheid, had eenen akademischen graad, en zou, als hij had moeten werken, eene flinke figuur in de maatschappij gemaakt hebben. Maar hij was gemakzuchtig; het kostte hem vrij wat, eer hij besluiten kon iets te doen dat inspanning ver- eischte; en hij was zich volkomen van dit gebrek be- wust. In vertrouwelijke oogenblikken kon hjj wel eens tot een of anderen jongen man zeggen: Och, wensch niet rijk te worden. Je weet niet, hoe\'t geld verlamt." Voor \'t overige was hij minzaam, goedhartig en hulp- lievend. Een eigenaardige karaktertrek was, dat hij er behagen in schepte, de menschen, met wie hij eenigs- zins vertrouwelijk omging zijne vrouw en dochter zelfs niet uitgesloten in verlegenheid te brengen. Wie zich daaruit wist te redden, al was het ook te» koste van den heer Donze zelven, was bij hem steeds welkom. Wij zeiden, dat de heer Donze een mooi man was.
Dat was hij nu nog, hoewel hij sedert eenige jaren, gelijk wij reeds weten, moeielijk anders dan met een stokje ging. Maar in zijn goede jaren, tusschen de |
|||||
|
31
|
|||||
|
25 en 30, had hij, zonder iets van een Narcissus te
hebben, een hartenveroverende aantrekkelijkheid bezeten, en, reeds bij de eerste ontmoeting, een machtigen indruk gemaakt op het maagdeljjk gemoed van Jeanne Brihas. Deze indruk, die hem niet ontging, vleide hem en trok hem weldra tot haar, te meer daar zij, altijd bij haar mama buiten gewoond hebbende, geheel natuurlijk was gebleven; wekte vervolgens andere gedachten bij hem op, en gaf hem ten slotte de overtuiging, dat Jeanne Brihas voor hem eene geschikte levensgezellin zou zijn, die geheel voor hem zou leven en ook, door haar niet gering fortuin, hem in staat zou stellen om te voldoen aan zijne behoefte, om zich met voorwerpen van kunst en smaak te omringen. Wel had zijn aanzoek om de hand der rijke, en nog zoo jonge, Jeanne hevigen tegenstand ge- vonden bij hare familie; maar hare moeder (haar vader was reeds vóór hare geboorte gestorven) liet zich door hare dochter, die haar alles was, bewegen het in te willigen; evenwel onder deze voorwaarde, dat zoo- lang mevrouw Brihas leefde, Donze te Sprankendel zou blijven wonen, waar hij zich in hare nabijheid een huis kon laten bouwen en inrichten, gelijk hij wilde. Dat dit gedwongen buitenleven, met zijn bijkans
totaal gebrek aan conversatie, alleen nu en dan afge- wisseld door een buitenlandsch reisje, medegewerkt heeft, om den hem aangeboren afkeer van eenige duurzame inspanning te ontwikkelen, daaraan valt niet te twijfelen. De oude dame was nu reeds bijna vier jaren dood, maar de heer Donze, had van de daardoor gekregen vrijheid om elders zijne tenten op te slaan, gjjen gebruik gemaakt. Hij gevoelde nu geen lust |
|||||
|
:i2
|
|||||
|
meer, om zich aan het rustige buitenleven, waaraan
hij gewend was, maar dat hem ook verlamd had, te ontrukken. Hij had zijne schilderijen, zijn oranjerie, zijn serres, zijn muziek (waarvan, instrumentaal zoowel als vokaal, hij een groot minnaar was) en zijn boeken over kunst en literatuur, en maakte nu en dan ook een vers, doch alleen voor zijn eigen genoegen, en viel er niemand lastig mee. Maar boven dit alles stond nog bij hem Klaartje. Om harentwil deed hij veel, waartoe hem anders alle lust ontbrak. Zoo had hij veel met haar paard gereden, wijl zij het aangenaam vond, niettegenstaande hij volstrekt niet van paard- rijden hield; en de grootste kwelling, die hem zijn pijn- lijke knie bezorgde, was dat hij niet meer met haar kon gaan rijden. Zoodra Klaartje dit gemerkt had, had zij zij beweerde dit ten minste allen lust in de edele rijkunst verloren, en was zij dol geworden" op het rijden in een licht wagentje met één of twee hitten. Het gesprek tusschen Gerrit en Mevrouw Donze,
waaraan Klaartje nu en dan deelgenomen had, was geëindigd. Gerrit was reeds opgestaan om afscheid te nemen, toen de heer Donze, op zijn stokje gesteund voorbijgaande, eene hem vreemde stem hoorde en even stil bleef staan. Zoodra Klaartje dit merkte, riep zij: Papa, hier is de dokter van Barte. Hij is ons komen zeggen, dat het beter gaat." Ik kom binnen," antwoordde haar vader, die ook
spoedig daarop verscheen, en Gerrit zijnen dank be- tuigende voor de moeite die hij zich getroost had, hem tevens verzocht nog even te gaan zitten. Gerrit, na even op zijn horloge gezien te hebben,
|
|||||
|
33
|
|||||
|
voldeed aan het verzoek, terwijl hij zeide: Gaarne, doch
slechts voor een oogenblik; want ik moet vóór twaalf uur weer in de stad zijn." Mag ik u dan naar de stad laten brengen, mijnheer?"
vroeg de heer Donze, dan behoeft u zich niet te haasten. En \'t weer komt mij voor nog al drukkend te zijn." U is wel vriendelijk, maar . . .." zeide Gerrit.
Als \'t u belieft, geen complimenten; de eene dienst
is de andere waard. U wilt toch niet, dat ik, reeds bij de eerste ontmoeting, al zoo machtig voor u in beleefdheid onderdoe. Onderdoen moet ik toch altijd, want vous payez de votre personne même, en ik geef alleen mijn paarden een wandeling. Klaar, schel eens !" Klaartje deed dit, en daarop naar haren vader toe-
gaande zeide zij: Wat dunkt u, als ik mijn hitten- wagentje liet inspannen en mijnheer Witse terugbracht? Ik moet vandaag toch in de stad zijn!" Dii voorstel verraste allen, niet het minst Gerrit,
wien het een blos op de wangen joeg. Mama keek een weinig zuinig, maar Papa wierp het op een anderen boeg en zeide: Mijnheer Witse moet zelf maar be- slissen, of hij zjjn armen en beenen wil toevertrouwen aan de stuurmanskunst eener jonge dame, die, uren in de rondte, als de grootste waaghals op het stuk van rijden bekend is, en die daarbij de pretensie heeft van een paar machtig koppige hitten te besturen." Foei Papa! Wat moet mijnheer Witse wel van mij
gaan denken ?" vroeg Klaartje een weinig verlegen. Mij dunkt wat het natuurlijkste is," antwoordde Papa.
En dat is," verstoutte zich Gerrit te zeggen: dat
3
|
|||||
|
34
|
|||||
|
mejuffrouw Donze zeker de edele menkunst in haar
perfectie verstaat, en dat haar wilde dieren haar, als eens Orpheus, volgen; want anders zouden Papa en Mama stellig wel een stokje steken voor dat rijden." Klaartje lachte, en Papa zeide op zegevierenden toon
tegen zijn dochter: Had ik nu wel met een paar woorden den heer Witse grooter gedachten over jou bekwaamheid kunnen inboezemen ?" Koetsiersbekwaamheid!" antwoordde Klaartje.
Daar was immers ook juist sprake over! Wat wil
je nog meer!" repliceerde Papa. Het binnenkomen der meid stoorde dit zoowel voor
Gerrit en Klaartje, als ook voor mevrouw Donze min- der aangename gesprek. Zeg den koetsier over een kwartiertje. Is dat goed dokter?" Gerrit knikte van ja, voor te zijn met," en hij zag Klaartje even vra- gend aan, het hittenwagentje." En Johnnie," voegde Klaartje er bij. En de meid
ging weg. Mijne woorden van zooeven,\'\' zeide de heer Donze
zich tot Gerrit wendende, schijnen toch impressie gemaakt te hebben op mijn dochter. En daar wensch ik u, met het oog op uw armen en beenen, geluk mee. Eén hit, en dan nog de oudste, is bepaald secuurder dan twee! Maar om Klaartjes wil" en hij zag haar even dreigend aan, zullen we hier maar van afstappen. Vertel mij eens, hoe u het bij de Symens heeft ge- vonden ?" Terwijl Gerrit op nieuw zijn verslag begon verliet
Klaartje de kamer, om zich en hare commissies voor de stad klaar te maken. Nadat de ziektegeschiedenis |
|||||
|
35
|
|||||
|
afgehandeld was, vroeg de heer Donze aan Gerrit, hoe
lang hij al in de stad was gevestigd, of hij al wat praktijk had, hoe het hem er beviel en wie hij al zoo zag; en Gerrit gaf hierop kort en klaar bericht. U heeft gestudeerd te___?" vroeg de heer Donze.
Te Leiden!" antwoordde Gerrit.
Ik in Utrecht," repliceerde de heer Donze. U z|jt
toch geen Leidenaar?" Neen, mijnheer, een Rotterdammer!" antwoordde
Gerrit. Om een of anderen zet op de Rotterdammers, die
de heer Donze niet kon uitstaan, te voorkomen, viel mevrouw in: De ouders van mijnheer zijn kennissen of vrienden van de Vernooy\'s.... Zoo, zoo!" zeide de heer Donze. Ja, ik herinner
mij nu dien naam Witse wel van haar gehoord te hebben. En u zijt dan zeker wel neem mij niet kwalijk, als ik de woorden mijner zuster herhaal, dat wonderkind, dat haar hart gestolen heeft, omdat het altijd op school en op \'t gymnasium de eerste was, en altijd met alle prijzen thuis kwam, en zeker profes- sor wordt." Gerrits gelaat betrok. Mevrouw Donze bemerkte dit
en zeide om der zaak een ietwat anderen glimp te geven: U moet weten, dokter, dat mijn man er altijd pleizier in heeft, zjjn goede zuster aan \'t praten te brengen en haar haar stokpaardjes te laten rijden. En u kent mevrouw Vernooy, en weet dus dat----" Nu, vrouw!" viel de heer Donze in, ik heb niets
kwaadt) bedoeld, ook niet gezegd, \'t Is voor een dokter steeds eene recommandatie, dat hij, in zijn jeugd, goed |
|||||
|
36
|
|||||
|
gewerkt heeft; en het kan hem zeker geen kwaad doen
voor zijn praktijk, als men van hem vertelt, dat hij buitengewoon knap is. Is u dat niet met mij eens, mijnheer Witse?" Niet geheel," antwoordde Gerrit. Ik heb te vaak
reeds al het onaangename van die overdreven gedach- ten en uitlatingen ondervonden. Ik ben nooit een brave Hendrik geweest, ik mocht zelfs dien jongen uit mijn schoolboekje niet ljjden; maar als men eenig kind is, loopt men gevaar, dat door ouders en vrienden der ouders, het betrekkelijk goede oneindig wordt vergroot en het absoluut verkeerde eenvoudig genegeerd. Ik was vrij vlug, kon thuis ongestoord werken, had er geen bepaalden tegenzin tegen, en weinig begaafde of luie makkers. In \'t land der blinden was ook hier weer éénoog koning." Ten slotte zoudt u ons willen bewijzen!" zeide de
heer Donze lachende, dat u juist het tegenoverge- stelde zijt van wat mijne zuster Vernooy van u ver- telde. Doe dat niet! U zoudt mij verhinderen er over te denken, om, als onze oude medicus eens ad patres ging of zijn emeritaat nam, u te verzoeken, als onze huisarts op te treden." Ik zou," antwoordde Gerrit, in dat geval, eene
conditie moeten stellen; hoe gevoelig ik ook zou zijn voor de eer." En welke?" vroeg de heer Witse.
Dat u mij voor een geheel gewoon mensch en
dokter zoudt houden, van wien geen wonderen te ver- wachten zijn," antwoordde Gerrit. Mevrouw knikte goedkeurend.
|
|||||
|
37
|
|||||
|
Gij zoudt mij dan ook al niet van mijn stijve been
kunnen afhelpen?" vroeg de heer Donze en trok een gezicht, alsof het hem op \'t oogenblik veel pijn deed. ,Ja en neen," antwoordde Gerrit, die eens wilde
zien, hoever de heer Donze zelf verdragen kon, dat men met hem schertste. Maar liever niet!" Mevrouw zette groote oogen op, en mijnheer zeide:
Dus liever zelfs, ofschoon daartoe in staat, geen mooie genezing beproefd, dan voor een wonderkind of man gehouden te worden. Ik doe amende hono- rable" voor het woord wonderkind." Gerrit lachte en zeide: U begrijpt mij verkeerd,
mijnheer! U heeft niet gedacht aan de andere wijze van afhelpen!" Afzetten? neen, dankje!" zeide de heer Donze.
Juist kwam Klaartje weer binnen, en zich tot haar
wendende ging hij voort: Verbeeld je eens, Klaar, deze jonge dokter stelt mij daar voor, mijn zieke been af te zetten. Dan ben ik er af, zegt hij." Klaartje zag ontsteld eerst Gerrit, daarna haar moe-
der aan. Daar bij beiden echter een glimlach om den mond speelde, begreep zij, dat Papa weer op zijn dreef was, en zeide dus: Dat zal wel waar zijn, Papa!" "Wat," riep de heer Donze, wat geloof je me niet?"
Ik geloof u volkomen, Papa!" antwoordde zij. Hoe
zou ik anders kunnen ?" en zij lachte. Maar u schijnt mij niet begrepen te hebben. Ik bedoelde, dat het wel waar zal zijn, dat, als u uw been kwijt waart, u er af waart." Vandaag krijg ik het te kwaad!" zeide de heer
Donze en zette een treurig gezicht. In zoo\'n korten tijd er tweemaal in geloopen door die dubbelzinnige |
|||||
|
38
|
|||||
|
uitdrukkingen, eerst van den dokter en nu van jou."
Wie kaatsen wil, moet enz.," zei Klaartje, en zette
zich op Papa\'s gezonde knie en gaf hem een kus. Dat is mijne vergoeding! Hoe de dokter het weer goed wil maken moet hij zelf maar bedenken!" Als u nu uw Papa ook voor mij een kus gaaft!"
waagde Gerrit te zeggen. Dank je wel, mijnheer!" antwoordde Klaartje. Ik
wil wel, voor één keer en zij drukte op dat één uw koetsier zijn, maar niet uw commissionair." Mevrouw Donze zag verbaasd op over den scherpen
toon, waarop hare dochter dit zeide. Gerrit werd ver- legen, maar de heer Donze zeide: Dokter, we zijn quitte. Mijne dochter heeft ook,
zonder de kus, door haar antwoord, de rekening ver- effend." Nu was het de beurt voor Klaartje om min of meer
verlegen te worden. Zij wist zich niet anders te helpen dan door te zeggen: Neen, Pa! Zoo mag de dokter er niet afkomen.
Ik wil niet, dat hij, door mjjn toedoen, uit eenige moeie- ljjkheid komt." De deur ging open, en de knecht meldde dat het
wagentje voor was, en dat het door de juffrouw klaar gemaakte mandje er in stond. Gerrit nam afscheid. Gaarne had hij gevraagd, of hij
later, b.v. over een paar dagen, nog eens weer bericht over de zieke zou komen brengen, maar had er den moed niet toe. Ook mevrouw Donze repte daarover geen woord. Mijnheer deed hem uitgeleide, zeide dat hij met genoegen zijne kennis had gemaakt, bedankte |
|||||
|
39
|
|||||
|
hem nogmaals en riep hem, toen hij reeds in \'t wagentje
gezeten was, een Au revoir! toe. De eerste oogenblikken, dat hij naast Klaartje zat,
een genot, waarop hij zich kort te voren nog zoo verheugd had, waren pijnlijk voor Gerrit. Hij vreesde, de jonge maagd beleedigd te hebben, en dacht na, hoe hij het weer goed zoude maken. En Klaartje hield haar oogen alleen op haar pony gevestigd; en het sturen van haar wagentje scheen al haar zorg te vereischen. Eerst toen zij reeds op den straatweg waren begon
Gerrit: Ik hoop niet, mejuffrouw Donze, dat ik u door
mijn, ik beken het, ondoordacht spreken beleedigd heb? Zoo ja, dan vraag ik u om vergeving, en verzoek u beleefd, mijne verontschuldiging te willen aanhooren. Het laatste deel van mijn gesprek met uw Papa was geheel op schertsenden toon gevoerd, en ik bleef in dien toon, toen ik mijne woorden tot u richtte. Ik erken echter, dat ik dit niet had moeten doen." Er zijn zekere dingen, mijnheer Witse! waarbij,
vooral als men elkander zoo weinig kent, geen scherts te pas komt!" antwoordde Klaartje vrij scherp. Is dan een kus, dien men eene dochter verzoekt
aan haren vader te geven, zulk eene gewichtige zaak, dat men dat verzoek niet zwaar genoeg kan aanreke- nen?" vroeg Gerrit. Volstrekt niet!" antwoordde Klaartje. Maar wel
de eisch om hem voor een ander te geven!" en zij gaf haren pony een tik met de zweep. Gerrit antwoordde: U vattet straks, en u vat ook
|
|||||
|
40
|
|||||
|
nu weer, de zaak te ernstig op, en anders dan zij be-
doeld was. Uw gebruiken van het woord commissionair bewees het. Ik verzeker u, dat mijn eenige bedoeling was, in eens een eind te maken aan eene zaak die ik meende, dat uwen vader niet aangenaam was. Want hij die gaarne een loopje met een ander neemt, het ook reeds met mij gedaan had, is er gevoelig voor, als men het met hem beproeft." U kent Papa, zie ik, nog maar half," antwoordde
Klaartje. Hij doet alsof het hem geducht spijt, als hij er in geloopen is; maar eigenlijk heeft hij er pleizier in. Hij vindt de menschen, die niet weten te repliceeren, vreeselijk vervelend, en waardeert iedere scherts, al geldt zij hem, als zij maar binnen de vormen blijft. Ik ben er dan ook zeker van, dat u op hem een goeden indruk heeft gemaakt." En het goede meisje vergat, in de verdediging haars vaders, hetgeen haar zelve had gekwetst. Wil mij dan, ter wille mijner zeer gebrekkige kennis
mijn euveldaad vergeven!" zeide Gerrit met een smee- kenden blik." Zij zal u vergeven zjjn, zoodra Barte weer opzit,"
zeide Klaartje. En zal u dan zoolang wrevel of boosheid jegens
een onschuldige in uw hart koesteren ?" vroeg Gerrit. Ik zal er mijn best toe doen," antwoordde Klaartje.
Dan hoop ik, dat het u niet zal gelukken," zei
Gerrit. Nauwelijks had hij dit gezegd, of de pony, verschrikt
door een doek, die op een heg heen en weer woei, deed een geweldigen zijsprong, en juffrouw Klaartje viel |
|||||
|
41
|
|||||
|
tegen Gerrit aan, die zelf tegen den zijwand sloeg.
Daar zou Papa\'s halve profetie haast nog vervuld
zijn," zeide Klaartje, terwijl zij met krachtige hand den teugel aantrok en de pony tot staan bracht. Daarop uit het wagentje springende, gevolgd door Gerrit, leidde zij den hit, hoe krachtig hij ook weder- streefde, eerst naar den nog zwaaienden doek, en werd bij dit werk krachtig geholpen door Gerrit, die den anderen teugel vasthield. Een oogenblik later leidde Klaartje haren hit de boerderjj op, tot welke de heg behoorde, riep een der daar spelende kinderen, en zeide het, zijne moeder te verzoeken, dien doek van de heg weg te nemen. Da zal moeder zéker daodelijk doen, juffer," zei
de jongen en liep weg. Wat ons is overkomen zou anderen ook kunnen
gebeuren," zeide Klaartje tegen Gerrit, en die zouden er misschien minder goed afkomen. Maar, vertrouwt u zich nog wel verder aan mijn koetsierschap?" Vertrouwen?" antwoordde Gerrit lachende. Zoolang
er nog wrevel tegen mij in uw hart is, eigenlijk niet. Maar zoo u dien wilt afleggen, dan volkomen." Mijnheer wil van alles profiteeren," antwoordde
Klaartje, tot zelfs van een anders ongelukken en ver- drietelijkheden, \'t Is goed dat men dit weet. Maar het zij zoo!" Wat zij zoo?" vroeg Gerrit. Totale vergiffenis en
vergetelheid, of dit ongunstig oordeel over mij." Allebei," zei Klaartje.
Gelukkige en rampzalige Witse!" zei Gerrit op
kluchtigen toon. Klaartje lachte. |
|||||
|
42
|
|||||
|
De verdere rit geschiedde zonder eenig bezwaar;
het wagentje vloog over den weg. Nu mij zoo goedgunstig vergiffenis is geschonken,"
begon Gerrit, ben ik weer gerust en in staat om over andere dingen te denken en te spreken. Ik kan u voor heden nog een bezoek op Wildhoef aankondigen van iemand, dien u vroeger in Rotterdam ontmoet heeft." En wie is dat? hoe weet u dat?" vroeg Klaartje.
De persoon in kwestie is gisteren avond bij mij
geweest en heeft het mij verteld. Hij heeft brieven van uwe tante Vernooij voor uwe mama en voor u," antwoordde Gerrit. O, dus van iemand, die bij oom en tante aan huis
komt en een vriend van u!" zei Klaartje. Het laatste kan ik juist niet zeggen. Wat het eerste
betreft, zeker, ofschoon ik niet weet of u hem daar wel ontmoet heeft. Ten huize mijner ouders hebt u echter den heer Hateling wel ontmoet." En Gerrit sloeg een uitvorschenden blik op Klaartje\'s gelaat, terwijl hij dien naam uitsprak. Was dat niet mijn buurman aan tafel?" vroeg
Klaartje, zonder dat er eenig spoor van genoegen op haar gelaat te zien was. Ja, hij was degene, die de plaats, door mij begeerd
en mij toen eigenlijk toekomende, innam," antwoordde Gerrit. Nu, hij wist de conversatie aan den gang te houden,"
zeide Klaartje. Ik heb mij toen wat met hem geamu- seerd. Ik weet niet, of ik het nog zou kunnen. Zijne geestigheden en aardigheden waren te veel ten koste van anderen; maar daar denkt een jong meisje van |
|||||
|
43
|
|||||
|
zeventien jaar niet aan. Dat hij Papa zal bevallen,
geloof ik niet. Maar hoe komt die mijnheer zoo hier?" Hij is, zooals hij mij zeide, op een voetreis, moge-
lijk ook wel een geleerde reis", voor zijn gezondheid. En daar hij deze streken bereizen zou, heeft de familie Vernooy er gebruik van gemaakt om hem eenige brieven mede te geven." De port is anders zoo hoog niet," zei Klaartje;
van Kotterdam naar hier een kwartje. Daarbij fran- keert tante haar brieven nooit; en zij weet ook, dat Papa op geen kwartje ziet. Het is zonderling." Gerrit had uitsluitsel kunnen geven, maar deed het
niet. Zelfs van een Hateling wilde hij niets zeggen, dat minder gunstig kon worden opgevat. Hij vroeg mij," zeide Gerrit, of ik de familie Donze
ook kende; en gisteren avond kon ik naar waarheid getuigen van neen. Dat ik u kende, wist hij. Dat ik u gisteren gezien en gesproken heb, heb ik niet ver- teld. Dat ging hem niet aan. Mijn vriend is hij niet, gelijk ik reeds zeide. Ik kan hem zelfs bezwaarlijk een kennis noemen, daar ik hem niet meer dan vier- of vijfmaal heb ontmoet. Ik heb daarom ook zijn voorstel, om met hem naar Wildhoef te gaan, afgewezen; maar hem ook niet gezegd dat ik er toch heenging." Anders toch vrij onschuldige dingen," merkte
Klaartje op. Maar als ik mij het diner bij uwe ouders voor den geest roep, begrijp ik uwe handelwijze." En zij kleurde even bij de gedachte aan \'tgeen Hateling over Gerrit ten beste had gegeven, en over \'tgeen ook zij toen gezegd had. Het gesprek stokte een poos. Bij beiden waren her-
|
|||||
|
44
|
|||||
|
inneringen opgewekt, die, hoe verschillend ook in aard,
iets pijnlijks hadden. Heb ik u dien avond niet wat erg geplaagd. Mijn-
heer "Witse?" Met deze woorden brak Klaartje het stilzwijgen af. Ik heb er een flauwe herinnering van. Maar waarlijk, de schuld er van ligt voornamelijk bij oom en tante Vernooy, die u als zoo\'n modeljonkman en als zoo\'n professor, hoe heet het ook weer, in spe hadden voorgesteld, dat ik, neuswijs ding van zeventien jaren, het mij niet anders voorstellen kon, dan dat zoo\'n modelmannetje en zoo\'n boekenworm noodighad eens goed beetgenomen te worden." Ik heb dat alles bitter gevoeld, mejuffrouw Donze.
Maar nog meer dan uwe woorden, heeft mij, ik mag niet zeggen mijne, maar Wagesterts onhandigheid ge- hinderd, waardoor uw japon bedorven werd. \'t Was toch het kopje dat ik in de hand had!" zei Gerrit. En mij heeft dat ongelukje toen vrij wat pret ge-
geven door de drukte, die er over gemaakt werd en al de redmiddelen, die mij aan de hand werden gedaan!" zeide Klaartje, en de herinnering daaraan ontlokte haar een helderen lach. En zeker ook door het allerrampzaligst gezicht,
dat ik er bij zette, en mijne groote verlegenheid die er \'t gevolg van was," voegde Gerrit er aan toe. Als ik de waarheid zal zeggen: ja, ook dat; en ook
nog door de opmerkingen, die mijn buurman er bij maakte!" erkende Klaartje zonder eenige beschroomd- heid. Zij had zelfs moeite om niet in lachen uit te barsten, terwijl alles haar weer zoo levendig voor den geest kwam. |
|||||
|
45
|
|||||
|
Gerrit wist niet wat hij hierop zou zeggen, en koos
de wijze partij van er het zwijgen aan toe te doen. Dit zwijgen bracht Klaartje tot de gedachte, dat hij, die ongeveer een zestal jaren ouder moest zijn dan zij, minder licht had moeten denken, en nog dacht, over \'tgeen toen gebeurd was, dan zij. U moet het een nufje van zeventien jaren vergeven,
mijnheer Witse!" zeide zij. Zoo\'n kind weet niet wat het doet." Maar kan ik de negentienjarige dame het ook ver-
geven, dat zij zich nog verheugt in \'tgeen de zeventien- jarige deed?" vroeg Gerrit. Ja, dat is wat anders," erkende Klaartje blozende.
Maar als die andere u nu eens excuus vroeg? Dan zou ik zeggen: gaarne vergeven en vergeten!"
antwoordde Gerrit. Ik dank u!" zeide Klaartje, die nu juist haar hit
de stadspoort instuurde. In welke straat woont u, dan zal ik u voor uw huis afzetten." Gerrit gaf haar de gevraagde aanwijzing, en het
gerammel van het wagentje over de niet bijzonder glad geplaveide straten verhinderde verder ieder discours. Hij stapte voor zijn woning uit en bedankte Klaartje
voor hare vriendelijkheid. Zij stak hem de hand toe on vroeg, wanneer hij Barte weer ging zien. Ik denk nog heden avond," luidde zijn antwoord;
en anders zeker morgen bijtijds." Dank u," zei Klaartje en reed weg. Gerrit kon niet
nalaten haar na te zien, totdat zij om den hoek eener straat verdween, en trad toen het huis in, wel wat opgeruimder dan hij het \'s morgens verlaten had, maar |
|||||
|
46
|
|||||
|
toch niet volkomen tevreden. Hij was wel vriendelijk
op Wildhoef ontvangen, maar had geen uitnoodiging gekregen het bezoek te hervatten. In Klaartje had hjj voorzeker schoone eigenschappen van hart en ziel op- gemerkt, groote liefde voor haren vader, buitengewone oprechtheid, zorg voor anderen, maar niets bepaald ten gunste van Gerrit Witse en die was voor hem toch de hoofdpersoon. Gerrit bracht dien eigen avond nog een bezoek aan
Barte Symens, en vond den toestand zoo gunstig als hij het maar wenschen kon. Ook de oude vrouw was een ander mensch geworden. Den volgenden dag was hij, gedachtig aan wat hij Klaartje gezegd had, reeds weer vroegtijdig te Sprankendel. Alles ging daar goed. De zieke had een rustigen nacht gehad en was bijkans zonder koorts. Maar wat hij gehoopt had, Klaartje er te ontmoeten, gebeurde niet. Hij zeide den volgenden dag iets later te zullen terugkomen. Op den weg naar huis stond hij gedurig stil en keek rond, of hij ook iets van Klaartje Donze of haar wagentje zag. Het was voorzeker dwaas, te verwachten dat hij haar
zien zou! Hoe kon Klaartje, zelfs verondersteld dat zij doodelijk op hem was, zonder alle vormen te buiten te gaan, zich zoo op zijn weg stellen? Maar Gerrit was verliefd, en tot alle dwaze gedachten in staat. Hij ging zelfs zoover, dat hij van dit niet verschijnen van Klaartje aan Hateling de schuld gaf. Altijd die Hateling!" zei Gerrit half luide, al voort-
wandelende. Wat had mama dien kerel ook op ons diner te vragen? Hoe gansch anders zou, zonder dat, alles gegaan zijn!" |
|||||
|
47
|
||||||
|
OUDERS-ZOEGEN.
|
||||||
|
Nauwelijks was de heer Donze, na Gerrit uitgeleide
gedaan te hebben, weer in de kamer bij zijne vrouw gekomen, of hij zeide: Die jonge dokter is mij uitste- kend bevallen. Daar zit geest in dat kereltje. Ik had verwacht dat gij hem b. v. tegen Zondag eens op de koffie of de thee zoudt hebben gevraagd; je bent toch gewoonlijk nog al gul met je invitaties!" Maar Jan! hoe kom je daartoe? Was zoo\'n invitatie
in de gegeven omstandigheden mogelijk?" antwoordde mevrouw. Welke omstandigheden bedoel je? Toch niet, dat
hij hier in de buurt een zieke bezoekt? Dan hadt je hem heden ook niet moeten ontvangen ?" zeide mijnheer. Hoe is \'t mogelijk, dat niet te vatten !" riep mevrouw
uit. \'t Is om Klaars wil! Wat moeten de menschen er nu al niet van denken, dat zij daar met een wild vreemd heer naar de stad rijdt! Als ik hem nu nog een invi- tatie had gedaan, dan zou de heele wereld zeggen, of ten minste denken: Daar is bepaald wat aan de hand met juffrouw Donze." En zou het jonge mensch niet zelf moeten gaan denken, dat wij hem wilden accapa- reeren voor onze dochter? Ik heb \'t al niet kunnen begrijpen, dat jij het goed vondt dat zij zelve hem wegbracht." Een heel bedsermoen!" zei de heer Donze, en streek
een paar maal de hand langs zijn baard. Zoo ver als gij nu denkt, vrouwlief! heb ik niet gedacht. Maar dat |
||||||
|
48
|
|||||
|
was ook niet noodig. Vooreerst is \'t jonge mensch
geen gewoon mensch maar een dokter, die hier in de buurt, en nog wel op eene onzer boerderijen, een zieke heeft bezocht. Verder is het bekend, dat Klaar steeds bereid is diensten te bewijzen, en dat de Symens bij haar zeer in de gratie staan. En ten derde als ik Klaar gezegd had, dat dit niet ging, had ik haar, daar had zij zeker om gevraagd, redenen moeten op- geven ; en dat te doen in tegenwoordigheid van den jongen man, was toch eigenlijk onmogelijk. En als men aan alle mogelijke praatjes wou denken, deed men niets." En vondt je dan ook niet zijn voorstel, dat Klaar
jou voor hem een zoen zou geven, niet heel vreemd, om geen ander woord te gebruiken ?" vroeg mevrouw. Hm, wat zal ik daarvan zeggen? vooral als ik er
nog bij ga denken, dat hij lichtelijk bij zichzelven gedacht heeft: en ik zal hem je gaarne met woeker teruggeven!" Maar toch, vind ik, dat Klaar het te ernstig heeft opgevat. Zij had het als grap moeten laten gelden! Dit ware wel zoo verstandig geweest als hem zoo duchtig de les te lezen. Ik ben benieuwd te hooren hoe die twee, na dit voorval, circa een half uur naast elkaar hebben gezeten: zij gelaedeerd en hij met zeker gevoel van schuld! In zijn plaats had ik al zoo graag geloopen. Enfin, het inviteeren van den jongen dokter is vooreerst afgecommandeerd, tot pijd en wijle, dat hij de sprekendste blijken van groote beterschap zal gegeven hebben, aan menschen die hem niet ontmoe- ten." En de heer Donze ging weer naar buiten. Klaartje was spoediger terug dan haar mama haar
verwachtte. |
|||||
|
49
|
|||||
|
Wat heb je je commissies spoedig afgedaan!" zeide
hare moeder, die juist bezig was koffie te zetten. Ik heb er een paar achterwege gelaten, mama, om
bij tijds weer thuis te zijn. We krijgen heden middag bezoek, en dat wou ik aankondigen!" zeide Klaartje. En hoe weet je dat? Wie komt er?" vroeg mama.
Iemand met een prachtigen naam, mama, met wien
ik in Rotterdam heel pleizierig kennis heb gemaakt. Hij komt hier de groeten en brieven brengen van oom en tante Vernooy," antwoordde Klaartje. Je hebt hem dus al ontmoet?" vroeg mama verder.
Dat niet! mama. Maar de dokter heeft het mij ver-
teld. Hij dacht zeker dat het mij zou interesseeren, en dat deed het ook. Zelden in mijn leven heb ik zoo veel en zoo hartelijk gelachen, als dien middag, toen ik met oom en tante bij de ouders van mijnheer Witse dineerde, en de te wachten bezoeker mijn buurman aan tafel was." Klaartje was in haar hart boos op hare moeder,
omdat zij Gerrit niet eene invitatie had gedaan, of ten minste verzocht, zijn bezoek te hervatten. Zij zelve had immers vriendschap genoten bjj Gerrits ouders. Zij had nagedacht over \'t geen daarvan wel de reden mocht zijn: meende die gevonden te hebben in haar moeders vrees voor haar hartje, en was er nu, o schande! op uit, om haar moeder, tot straf, op een dwaalspoor te brengen. Is \'t een oud of een jong heer? En is hij familie
van den dokter?" vroeg mama, en Klaartje lachte in haar vuist. Een jong man, mama! tout a fail homme du monde
4
|
|||||
|
50
|
|||||
|
plein d\'esprit, enjoué, un très-bel homme et tiréaquatre
épingles," (als Klaartje opgewonden was, sprak zij in navolging harer vroegere gouvernante, een zeer opge- wonden schepseltje, Fransch); en volstrekt geen familie van de Witses, zelfs geen vriend van den jongen dokter, zoo als ik in Rotterdam gemerkt heb." Mevrouw Donze gevoelde zich alles behalve gerust
over de opgewondenheid, waarmede hare dochter over dien Rotterdamschen heer sprak. De goede vrouw was slechts in ééne zaak zelfzuchtig. Zij wilde het hart harer dochter voor zich houden. Klaartje bemerkte den indruk, dien hare woorden
op hare moeder maakten, en ging tot hare schande zij het gezegd zonder eenige gewetenswroeging voort, dien nog te versterken door de vraag: Kan ik mij nog, voor dat wij koffie drinken, gaan
verkleeden, mama? In dit kleed kan ik deze visite niet afwachten." Mij dunkt, dat je in \'t kleed, waarmede je naar de
stad zijt gegaan, ook wel een onverwacht bezoek zult kunnen afwachten," meende mama. Neen, dit bezoek niet, mama!" en Klaartje wipte
de kamer uit. Een oogenblik daarna kwam de heer Donze binnen
en zeide: Ik heb gemerkt dat Klaar al weer terug is uit de
stad. Dat is buitengewoon vlug?" Zij heeft zoo\'n haast gemaakt, omdat zij hoorde dat
wij heden een visite kregen!" antwoordde mevrouw. Van wien ?" vroeg mijnheer.
Van iemand, dien zij in Rotterdam heeft leeren
|
|||||
|
51
|
|||||
|
kennen, en die een machtigen indruk op haar schijnt
gemaakt te hebben. Zij was zoo opgewonden als ik haar maar zelden of nooit gezien heb, en ze is, verbeeld je zoo iets van Klaar, zich nog snel gaan verkleeden." Hm, hm!" zei mijnheer. Heeft ze bij geval dien
heer in de stad reeds gesproken.\'\' Neen!" antwoordde mevrouw. De dokter heeft haar
die visite aangekondigd, om haar, zooals Klaar dacht, pleizier te doen, en bij haar weer goed te maken wat hij verkorven had." Hm, hm!" herhaalde de heer Donze, en liet wel
tien maal achter elkaar zijn hand langs zijn baard glij- den. Ook hij kon de gedachte aan een mogelijke schei- ding van Klaartje niet verdragen; al wist hij, dat die zeker eenmaal komen zoude. Klaartje, met haar lief en vriendelijk uiterlijk en het groote haar wachtende for- tuin was het meisje niet, dat zou blijven zitten! Daar- boven had hij een geweldigen afkeer van de Rotter- dammers; die in zijn oogen niets anders dan kooplui waren, zonder eenige liefde voor iets anders dan geld. (Men bedenke dat de heer Donze alleen Rotterdammers van vóór 60 a, 70 jaren kende, en slechts enkele Rot- terdammers ; en wete daarbij, dat een onaangename persoonlijke ondervinding van den heer Donze in deze niet weinig invloed had gehad op zijne anders zoo gezonde beschouwing van zaken en personen. Zouden we maar niet belet geven, als hij komt?"
vroeg hij eindelijk aan zijne vrouw. Daar heb ik ook reeds aan gedacht Maar zijn wij
er dan af? Hij zal zeker terug komen, want hij heeft |
|||||
|
52
|
|||||
|
groeten en brieven van de Vernooy\'s over te brengen,"
zeide mevrouw. Juist weer zoo iets voor mijn domme zuster !" zeide
de heer Donze ongeduldig, om zoo\'n vervelenden...." De terugkomst van Klaartje, nu gekleed in hetzelfde,
mogelijk wel wat veranderde en met een nieuwe baan voorziene, grijs gros de Naples kleedje, waarin wij haar in Rotterdam gezien hebben, verhinderde den heer Donze, verder aan zijn toorn lucht te geven. Maar kind!" vroeg mevrouw, hoe kom je er toe,
om nu juist dat kleedje aan te trekken, dat je veel te nauw is geworden?" Om de Rotterdamscho herinneringen te verleven-
digen!" antwoordde Klaartje; en daar zij den lach inhield, waaraan zij gaarne lucht had gegeven, straalde haar gansche gelaat van ingehouden vreugde. De heer Donze raakte het spoor bijster. Dat Klaartje
een kleed had aangetrokken, dat haar niet goed meer stond, was iets onverklaarbaars Zij had al zijn smaak geërfd. Het dragen van dit kleed, dat haar zoo slecht stond, moest haar hinderen-----of er moest achter dit
kleed zelf iets zitten.
Ik zie, dat ik te groote gedachten van je smaak had,"
zeide de heer Donze op een verdrietigen toon. Men kan de menschen wel eens overschatten, niet
waar, Paatje?" antwoordde Klaartje vleiend. Papa begreep uit dit antwoord en uit den toon, dat
Klaartje verlangde, dat men dit onderwerp liet rusten, en, de schouders ophalende, zeide hij: Heb je een pleizierigen rit gehad naar de stad,
Klaar P" |
|||||
|
53
|
|||||
|
Zooals u kan denken." En Klaartje gaf een verslag
dat, als men daarbij hare bedoelingen voor \'t oogenblik, en hare. ofschoon nog weinig bepaalde wenschen voor de toekomst in aanmerking neemt, vrij nauwkeurig was. Dit alles geschiedde tijdens de lunch, of zooals de Hollanders toen nog zeiden, onder de koffie. U zult zeker mijnheer Hateling wel niet laten
merken, dat wij iets van zijne komst wisten?" zeide Klaartje. Zeker niet," antwoordde Papa. Maar hoe heet die
mijnheer?" Ha-te-ling /" antwoordde Klaartje, met een bijzonderen
nadruk op de middelste lettergreep. Ook niet, dat dokter Witse al hier is geweest. Als u wilt, kunt u wel het gesprek op den dokter brengen! en dan zal u pleizier hebben, Papa." Maar Klaar! je zijt mij heden een raadsel!" zei
mevrouw en schudde het hoofd. Dat, moederlief, tot aller satisfactie zal worden
opgelost! Ik hoop dat ten minste," antwoorde Klaartje. Ik ben nieuwsgierig naar die allen voldoende op-
lossing," zeide de heer Donze. Je hebt dien mijnheer Hatelaar. ..." Ha-te-ling /" verbeterde Klaartje, nu met den klem-
toon op ling. Bij de Vernooy\'s leeren kennen?" ging Papa voort.
Neen, Pa; aan het diner bij de familie Witse. Daar
was hij mijn buurman aan tafel en heeft hij mij kostelijk geamuseerd," antwoordde Klaartje. Was hij ook degene, die die koffie over je kleed
wierp?" vroeg mevrouw met een heimelijke hoop. |
|||||
|
54
|
|||||
|
Foei, Mama!" antwoordde Klaartje. Hoe zou ik
dan heden datzelfde kleed hebben durven aantrekken ? Neen, het was het kopje van den dokter, maar de handigheid van het stooten er tegen al weer van een ander, een vervelenden Chinees zou Papa hem noemen, een zekeren mijnheer Zwaluwstaart of zoo iets, pedant en lomp...." Een echte Rotterdammer!" zei Papa, als tot zich-
zelven. O ja, Pa___ een Rotterdammer van Adams tijd af,
of zeker sedert den zondvloed___ ik bedoel natuurlijk
zijn familie."
Papa trachtte het gesprek weer op Hateling te bren-
gen. Hij wilde weten, of en hoe diep deze impressie had gemaakt op zijn dochter. Maar Klaartje liet zich niet verder brengen dan tot de herhaling van \'tgeen zij hare moeder reeds gezegd had, en eindigde met de woorden: Monsieur Donze aura bientöt Ie plaisir et 1\'honneur
de faire lui-même la connaissance de Monsieur Hateling, et je ne veux pas lui gater Ie plaisir de la surprise." En zij stond op, ging naar de piano en begon la Valse d\'un fou" te spelen. De heer en mevrouw Donze zagen elkander verwon-
derd aan, en haalden en zoo iets was een wonder gelijktijdig de schouders op. Wat scheelt toch Klaartje?" deze vraag lag niet alleen in hun hart, maar ook op den rand der tong doch kwam niet verder U ontvangt toch heden in de Roode kamer, mama,
en niet in de tuinkamer?" vroeg Klaartje, even het hoofd omdraaiende, maar voortgaande met haar spel- |
|||||
|
55
|
|||||
|
Maar waarom?" vroeg Mama.
Vandaag kan ik wezenlijk niet alles zeggen," ant-
woordde Klaartje, ophoudende met spelen, en het draai- stoeltje haastig 180° omwendende. Maar kom, moe- dertje, doe mij dat pleizier." Ik begrijp je heden volstrekt niet, kind!" zeide
mevrouw op een verdrietigen toon. Je bent zoo geheel anders dan anders!" \'t Is ook zoo\'n bijzondere dag, moedertje," en weer
ging het stoeltje 180° verder, en Klaartje begon la dernière Pensee" van Weber te spelen. Zij had eigenlijk willen beginnen met: Du, du liegst mir am Herzen" maar daartoe ontbrak haar toch de moed. Eenige oogenblikken later verlieten mijnheer en-
mevrouw Donze de kamer, en weldra hield Klaartje op met spelen. Zij legde eerst de handen in haar schoot en een glimlach speelde om haar lippen; maar weldra bracht zij de rechterhand aan haar hals; het gros de Napels kleedje knelde haar daar een weinig. Ook aan den boezem voelde zij een iets te harden druk. Qui veut la fin, doit vouloir les moyens," mompelde zij, of," ging zij voort, zooals de boeren zeggen en ook Barte zegt: kermis gaan.... maar foei, juffrouw Clara Isabella Eugenia Donze!" en zij sprong haastig op, en ging naar hare kamer, waar zij het zich, tot dat Hateling kwam, nog een weinig vrijer en losser kon maken. |
|||||
|
56
|
||||||
|
HATELING OP WILDHOEF.
|
||||||
|
\'t Was even kwart over twee, toen Hatelings kaartje,
waarop hij keurig netjes, alsof het steendruk was, nog de woorden geschreven had: van Eotterdam met eene introductie van den heer en mevrouw Vernooy", aan den heer Donze werd ter hand gesteld door den huis- knecht, die daarbij nog de mondelinge boodschap over- bracht, dat mijnheer gaarne zoowel mijnheer als mevrouw en de juffrouw zou spreken, daar hij aan ieder een opdracht te vervullen had. Breng mijnheer in de Roode kamer, en zeg dat ik
aanstonds kom. Of heb je mijnheer soms al in de tuinkamer gelaten ?" Excuseer meneer, die meneer zit nog in zijn victoria."
Verzoek dan mijnheer binnen te komen, en breng
hem zooals ik je gezegd heb." De heer Donze kon niet nalaten, voordat hij naar
beneden ging, even den gang over te loopen, om eens naar die victoria te gaan zien. De victoria vau de Place Royale." zeide hij en twee paarden, en waarlijk nog een quasi-palfrenier. Niet gering!" En hij ging naar beneden. Hateling stond, toen de heer Donze binnen kwam,
te kijken naar een portret van eene der voorvaders van mevrouw Donze in admiraals-tenue; maar wendde zich, zoodra hij de deur achter zich hoorde bewegen, haastig om, trad eenige schreden voorwaarts, en een |
||||||
|
57
|
|||||
|
diepe buiging makende, zeide hij: Ik heb zeker de
eer den heer Donze te zien?" Om u te dienen!" antwoordde deze. Mag ik u
verzoeken plaats te nemen, mijnheer Hateling." Dezen naam uitsprekende, keek hij naar het kaartje dat hij in de hand had en ging voort: Zooals ik zie, komt u ons eenige berichten brengen van mijn zwager en mijn zuster. Is daar alles wel ?" Uitstekend, mijnheer! Zoowel mevrouw als mijnheer
Vernooy verheugen zich in een bien-être suprème. En ik spreek zeker evenzeer in den geest van mevrouw en mijnheer Vernooy, als in den mijnen, als ik aan mijne hoop expressie geef, dat u en uwe geëstimeerde familie evenzeer florisseert." Ik dank u zeer," antwoordde de heer Donze. U
zal zich zelve daarvan kunnen overtuigen, en mijne zuster en haren man daarvan de verzekering kunnen geven, want mijne vrouw en mijne dochter zullen aan- stonds paraisseeren. Ik heb ze, overeenkomstig uwen wensch, laten weten, dat u ook haar wenschte te zien." Zeer geobligeerd, mijnheer ! Het feit is, dat mevrouw
Vernooy, vernemende dat ik voor mijn gezondheid een voetreisje door Gelderland zou ondernemen, bij mij informeerde of ik ook in de buurt van N. dacht te komen: in welk cas zij mij gaarne met de bezorging van een paar brieven en een klein pakje voor de juf- frouw zou willen chargeeren." Ik hoop dan slechts," zeide de heer Donze, dat
het pakje waarmede u gechargeerd waart, geen fardeau is geweest. Op voetreizen is veel pakkage maar lastig." Het pakje is miniem, mijnheer," antwoordde Ha-
|
|||||
|
58
|
|||||
|
teling, en hij haalde het uit zijn portefeuille, zooals
u ziet. \'t Is geadresseerd aan mejuffrouw Donze. Maar al ware het wat grooter geweest, het zou mij niet ge- embarasseerd hebben. Ik maak een voetreis, zooals wij Rotterdammers dat gewoon zijn, en niet zooals die planten- en steenenzoekers, die anders zoo rhoog vliegen", of de landloopers, die zonder hun onderdanen te fatigeeren, nergens komen kunnen." Hoe zijn dan wel de Rotterdammers gewoon hun
voetreizen te maken?" vroeg de heer Donze. Wij nemen een rijtuig, mijnheer! en zeggen aan
den koetsier: Als we aan een mooi punt komen, dan waarschuw je ons; want dan zullen wij uitstappen, om dat mooie punt te zien, en loopen dan een eindje verder. Je rijdt dus maar zachtjes vooruit, en na een half uurtje wacht je." Zoo worden wij nooit gefati- geerd, of hebben veel last van zonnige of stoffige wegen, en zien toch al het schoone." Dat is zeker een gemakkeljjke wijze om voetreisjes
te doen," zeide de heer Donze. En daarbij de meest effectvolle," vulde Hateling aan.
Effectvol?" vroeg de heer Donze. Dat begrijp
ik niet." Ziet u!" luidde de verklaring. Het effect, dat wij
van ons reizen willen hebben, is \'t gevoel van rust. Aan die rust hebben wij groote behoefte, na al de drukte van \'t kantoorleven en de velerlei besognes, waarin wij dagelijks komen." O, nu begrijp ik u," verzekerde de heer Donze.
U is dus ook in den handel?" Ik heb die eer!" antwoordde Hateling, en stond
|
|||||
|
59
|
|||||
|
haastig op om voor de binnenkomende dames zjjn
compliment te maken, terwijl de heer Donze de partijen aan elkaar voorstelde. Hateling wilde voor de dames een stoel aanschuiven,
maar mevrouw Donze voorkwam hem, door op de canapé plaats te nemen, en Klaartje zette zich naast haar, en vatte de hand harer moeder; ook al weer iets ongewoons. Mijnheer Donze stelde de dames op de hoogte van
het reeds gesprokene, en Hateling haalde uit zjjne por- tefeuille de brieven voor den dag, en overhandigde die met het minieme pakje, aan de dames. U permitteert mij, mijnheer Hateling!" zeide Klaartje
dat ik de vrouwelijke nieuwsgierigheid bevredig en zie wat mijne tante mij zendt?" U zal mij zelfs obligeeren door dat te doen, mejuf-
frouw," luidde Hatelings poliet antwoord. U zijt toch bij geval niet nieuwsgierig om te weten
wat er in is?" vroeg Klaartje. Het interesseert mij zeer om uwentwil!" was het
gladde antwoord. Dan zal ik het, om de conversatie niet te storen,
maar vooreerst dicht laten," zeide Klaartje, en stak het pakje in haar zak. Mejuffrouw uwe dochter!" zeide Hateling, om het
gesprek op de vroegere kennismaking te brengen, tot den heer Donze, is nog even gevat in \'t riposteeren, als zij dat in Rotterdam was." U schijnt verwacht te hebben, dat ik in die twee
jaren den kreeftengang was gegaan!" zei Klaartje nog al scherp. |
|||||
|
60
U heeft mijne dochter zeker ten huize van mevrouw
Vernooy ontmoet!" zeide mevrouw om ook wat te zeggen, en om aan Klaartje, die zij steeds minder be- greep, het woord voor \'t oogenblik af te snijden. Pardon, mevrouw!" antwoordde Hateling. Ik had
de eer mejuffrouw uwe dochter te rencontreeren bij de familie Witse, en de faveur insigne haar voisin aan tafel te zijn; zooals de juffrouw zich mogelijk nog wel zal herinneren," en bij de laatste woorden wendde hij zich naar Klaartje. Hoe zou ik ooit dien avond kunnen vergeten,"
zeide deze, met al zijn vroolijkheid en ongelukken, en dien aardigen heer Zwaluwstaart, en die van moe- dervreugde stralende mevrouw Witse, en dien geesti- gen, goedhartigen buurman aan tafel?" en zij maakte, met een blik op haar vader, een hoofdbuiging voor Hateling. Het kleed van dien avond, dat ik nog draag," en zij wierp eenen lachenden blik op haar japon, herinnert er mij nog gedurig aan." Mevrouw Donze zag haren man met een blik aan,
die zeggen wilde: Wat dunkt je van Klaar?" Eri Hateling vestigde nu zijne oogen op Klaartjes japon en daarna haar aanziende, zeide hij: Ja \'t was een delicieuse avond vol evenementen,
waarin de ongelukkige Gerrit Witse, ter wiens eere de festiviteit gegeven werd, juist geen brillante figuur maakte. U moet weten," ging hij voort, verheugd dat hij hier eene goede gelegenheid had om zijne con- versatie-gave te luchten, en hopende, den gunstigen indruk, toen klaarblijkelijk op Klaartje gemaakt, nog te zullen verdiepen; u moet weten, dat het door de |
||||
|
. 61
|
|||||
|
Witse\'s gegeven diner ter eere was van het candidaats-
examen, dat hun zoon, summig totalibus" gedaan had." Summis laudibns," zeide de heer Donze, bedoelt u!"
Och ja, mijnheer! Vergeef mij dien lapsus calamel." *)
Mijnheer Donze beet zich op de lippen, maar zeide
niets. Ik heb," ging Hateling voort, moet u weten geen
Latijn geleerd, en begrijp eigenlijk ook niet, waarom altijd die Latijnsche woorden gebruikt worden." Ik ook niet!" zeide de heer Donze.
En Hateling maakte eene buiging en gaf zijn ge-
kleurd verslag van dien gewichtigen avond. En hij deed dit zoo grappig, dat Klaartje, ofschoon nu en dan het hoofd schuddende als hij te sterk brodeerde, ein- delijk in lachen uitbarstte, en zelfs mevrouw Donze een lach niet kon inhouden. Mijnheer Donze knikte aanhoudend als om hem aan te moedigen, en Hateling, daardoor geprikkeld, liet den ongelukkigen Gerrit een steeds droeviger figuur maken en zichzelven schitte- render optreden, totdat hij ten laatste de spil werd, waarom al het aardige en mooie van dien avond draaide, en Klaartje hem met verbaasde oogen zat aan te kijken. De heer Donze beduidde, toen het verhaal ten einde
liep, Klaartje door zijne blikken, toch niets te zeggen. Hij wilde niet, dat een of andere aanmerking door haar gemaakt, het zoo schoon loopende spel zou be- derven. Zelden of nooit had hij zooveel assurantie en arrogantie gezien, en met een opzettelijk in \'t oog loopend welbehagen, had hij den nieuw modelschen ---------------- \') Hy wilde zeggen lapsus calami (schryffout) maar bedoelde lapsus
linguae, vergissing in \'t spreken. |
|||||
|
62
|
|||||
|
snit van Hatelings kleeding (die dan ook voor dit
speciale geval uit Brussel gekomen was) bewonderd, terwijl deze nog sprak. Zoodra Hateling zweeg, merkte mijnheer Donze op:
\'t Is maar goed, dat die jonge Witse geen koopman is geworden ; er zou niets van hem terecht zijn geko- komen. De ouders hebben zoo kwaad niet gedaan met hem maar te laten studeeren." Mevrouw Donze zag op bij deze woorden van haren man, en Klaartje had moeite zich goed te houden. Volkomen mijne opinie, mijnheer Donze!" zeide Ha-
teling. En toch geloof ik, dat mijnheer en mevrouw Witse hun zoon voor te goed hielden, om koopman of notaris te worden, zoo als de oude heer is; en dat zij hem daarom hebben laten studeeren. Het ongeluk is maar, dat die hoogvliegende gestudeerde lui zich ver- beelden, dat zij wat meer zijn dan anderen, terwijl ze pourtant, en savoir-vivre en.... en.... ja ik kan wel zeggen in alles zoo zeer inférieur zijn; en nonobstant cela, om hun beetje potjes-Latijn, met dédain neerzien op ons anderen, op den zoo nuttigen, ja noodigen, indispensa- belen koopmansstand!" Juist opgemerkt, mijnheer Hateling!" zei de heer
Donze. We kunnen best leven zonder dominé\'s, en ster- ven zonder doktoren. En als er geen advokaten waren, zou er de wereld niet slechter om zijn, zouden er zeker minder processen zijn. En die heeren, die aan de Latijn- sche scholen den jongens dat potjes-Latijn bijbrengen, konden we ook best missen. AU de jongens daarvoor wat beter leerden rekenen, vooral de percent- en winst- rekeningen, en wat beter hun moedertaal leerden___" |
|||||
|
63
|
|||||
|
En het Fransch! viel Ilateling in.
En het Fransch" ging mijnheer Donze voort zoo
noodzakelijk voor eene gedistingeerde conversatie, voor het gouteeren van de werken van Sue en van onzen landgenoot den genialen Paul de Koek en voor de correspondentie met de tailleurs in Brussel en Parijs;" en hij sloeg weer een bewonderenden blik op Hatelings kleeding; en dan het Engelsch, en mogelijk ook nog wat Duitsch voor den handel." En daarop, in eens van ehapitre veranderende, vroeg
hij: Laat u uw kleeren uit Brussel of uit Parijs komen ?" Tot dusverre uit Brussel; maar ik denk er sterk
over, mij voortaan uit Parijs te laten bedienen," ant- woordde Hateling. Dat zou ik u bepaald aanraden," zeide de heer
Donze, voor jonge lui in \'t bijzonder, gaat niets boven den Parijschen snit!" Zou ik u mogen vragen, of u uw kleeren ook uit
Parijs laat komen, en dan ook wel om \'t adres van uwen tailleur mogen verzoeken?" vroeg Hateling. Ik laat ze tegenwoordig uit Petersburg komen, mijn-
heer," antwoordde de heer Donze. Ik heb ook, wegens rheumatische aandoeningen aan mijn been, behoefte aan warmer kleeding, en daar heeft men daar meer ver- stand van. Mijn tailleur daar is de tailleur de Sa Ma- jesté VEmpereur de tous les Eusses. Klaartje kreeg het nu te benauwd en verliet stil, maar
haastig, de kamer, zonder dat Hateling het merkte, zoo zeer interesseerde hem hetgeen hij van mijnheer Donze hoorde. Misschien zou ik wel goed doen, als ik mijn winter-
|
|||||
|
64
|
|||||
|
tenue ook van daar liet komen," waagde Hateling te
zeggen. Niets zou verstandiger zijn!" repliceerde mijnheer
Donze. Ik zal u het adres geven." Hateling haalde zijn portefeuille voor den dag, en
toen hij gereed was, ging mijnheer Donze voort: Mglo- noskoff, M-g-1-o-n-o-s-k-o-f-f. Rue de Bedlam. N° 11." Mevrouw Donze schudde afkeurend het hoofd tegen
haren man. Zij vond dat deze al te ver ging; en een einde aan deze dwaasheden willende maken zeide zij tot Hateling: Zijt u van plan nog eenige dagen hier in de buurt
te blijven.\'\' Pardon mevrouw," antwoordde hij. Ik denk mor-
gen verder te gaan, a moins que eene of andere aan- gename omstandigheid mij niet persuadeere te blijven." U heeft hier dan reeds zoowat al het mooie gezien?"
ging mevrouw voort. Op twee dingen na, mevrouw, die ik nog gaarne
zien zou, en waarvan ik zooveel délicieux gehoord heb van mevrouw Vernooy, dat zonder exageratie cela m\'a fait venir l\'eau a la bouche: de buitenplaats Wild- hoef en de collectie schilderijen van mijnheer Donze;" en hij maakte eene lichte buiging voor dezen. Aan dien wensch kan gemakkelijk voldaan worden,"
antwoordde deze, als u bij ons woudt blijven dineeren Wat dunkt u, vrouw!" zich tot deze laatste wen- dende, die min of meer weifelend knikte. Danzoudt u voor het eten de schilderijen, en na het eten,\'t is dan wat koeler, de plaats kunnen zien." Zeer beleefd, mijnheer!" antwoordde Hateling. Dol-
|
|||||
|
65
|
|||||
|
gaarne profiteer ik van uwe invitatie. Permitteert u
mij, dat ik mij even verwijder, om den koetsier die nog voorstaat te avertisseeren." Doe dit," zeide mijnheer Donze. En als u \'t goed
vindt, laat hem dan niet terugkomen. Ik zal u heden avond wel naar de stad laten brengen." Vous me comblez, mijnheer!" antwoordde Hateling,
die daarop het vertrek verliet. Nadat hij weg was zeide mijnheer Donze tot zijne vrouw: Een fat der fatten! vrouw, en een uil der uilen! maar voor een enkele maal kostelijk amusant!" Mevrouw Donze schudde het hoofd en zeide: Maak
het toch niet zoo erg. Ik krijg waarlijk medelijden met hem." Verkwik hem dan straks, als wij de schilderijen
gezien zullen hebben, met een goed glas port in het tentje." Toen Hateling teruggekomen was, zeide mijnheer
Donze: U schijnt een lief hebber te zijn van de kunst!" Ik adoreer ze!" luidde het antwoord.
Dat is gevaarlijk!" ging mijnheer Donze voort.
Weet u wel en daar zijn voorbeelden van te over dat men daardoor gek kan worden?" O daarvoor is bij mij geen nood!" antwoordde Ha-
teling. Maar wat heeft u daar, in dat glazeukastje, eene collectie van objets précieux!" Daar zijn enkele historische merkwaardigheden in,
die voor liefhebbers nog al interessant zijn!" zeide mijn- heer Donze. Een zegelring vanMurat; een kamee van Cleopatra die nog al mooi is. Ziet u eens!" en hij nam de kamee op. 5
|
|||||
|
Gli
|
|||||
|
Ja, prachtig!" riep Hateling uit. Subliem! subliem!
Cleopatra, zegt u? Ja sprekend!" Mijnheer Donze lachte even en zeide: En hier heeft
u een borduurnaald van Anna Maria Schuurman: die heeft u mogelijk nog wel gekend!" Ik vraag excuus, mijnheer. Zij kwam wel veel bij
ons aan huis, maar dat was voordat ik geboren werd," antwoordde Hateling. Mijnheer Donze aarzelde. Hij wist niet, of Hateling
nu hem niet beet had. Maar Hatelings gezicht ge- tuigde van zoo veel extase over de borduurnaald, die hij van alle kanten bezag, dat de heer Donze allen argwaan liet varen, en eene kleine zilveren vork, een familiestuk met een wapen, opnemende zeide: En van deze vork zegt men, dat zij door Godfried van Bouillon is meegebracht uit Palestina." Merkwaardig! étonnant! riep Hateling uit. Dat is
eene unieke collectie van tresoortjes! Godfried van Bouillon zeide u? Ja, ja! ik herken het wapen der Bouillons!" U doet dus ook aan heraldiek ? vroeg mijnheer Donze.
Aan heraldiek! Zeker mijnheer," antwoordde Hateling. En het eene wonder na het andere verscheen uit de kast en werd door Hateling met de grootste extase geadmireerd. Ten slotte zeide mijnheer Donze: Nu moet u mij echter een pleizier doen, mijnheer! en nie- mand, dan desnoods een vertrouwd vriend, zeggen wat u hier al gezien heeft; want als men dit alles wist, liep ik gevaar, dat er hier nacht op nacht werd ingebroken." En Hateling stelde den heer Donze gerust met be-
trekking tot zijn zwijgen; al zoude het hem, zeide |
|||||
|
07
|
|||||
|
hij, ook veel moeite kosten, om niet den lof van al
dat interessante te proclameeren. De collectie schilderijen van den heer Donze telde vrij
wat nummers en nam drie kamers in; zij had echter slechts betrekkelijk weinig waarde, daar verreweg de meeste stukken niet meer dan goede copieën waren. Toch had de heer Donze, die ze grootendeels op eene reis in Italië gekocht had, ze duur betaald. Een paar kunst- handelaars, op wie hij vertrouwen stelde, te Florence en Eome hadden hem schandelijk bedrogen. Omdat evenwel de copieën, naar de verklaringen van eenige Hollandsche kunstkenners en schilders, niet geheel zonder verdiensten waren, had hij niet kunnen beslui- ten, de stukken weg te doen. Hij kon ze vaak zelfs nog met welgevallen aanzien. En \'t was hem een eigen- aardige bekoring, als hij door dit drietal kamers men- schen kon leiden, die alles voor echt hielden. Zoodra de heeren de middelkamer binnen kwamen,
viel Hateling\'s oog op een groot schilderij met een zwaar vergulde lijst. Het stond op een grooten fauteuil, en scheen dus aan Hateling de eereplaats in te nemen. De kleuren waren zoo frisch alsof zij er eerst kort te voren op gebracht waren, en het stelde een landschap voor meer of min in den trant van Kuysdael. Dat is subliem!\'\' riep Hateling uit. Echte oude
kunst! En wat hebben die kleuren zich magnifiek ge- conserveerd. Ja, zóó kleuren konden slechts de oude meesters! Een waar chef d\'oeuvre! En zeker van een der meesters!" Hjj liep dicht naar het schilderij, om te zien of hij ook een aanwijzing van den naam in een der hoeken vond, en was gelukkig genoeg daar de let- |
|||||
|
68
|
|||||
|
ters C. D. te vinden; doch zag in de haast de C voor
een G aan en riep uit: Een Gerard Douw!" ja juist zoo als ik gedacht had." En verrukt over de vlug- heid, waarmede hij den naam van een schilder bedacht had, die met een D begon en wiens Voorletter een G was, wierp hij een triumfanteljjken blik op mijnheer Donze, die het niet waagde eenig geluid te geven uit vrees, dat het in een Homerisch gelach mocht over- gaan, en dus slechts even knikte, en hem naar eene andere kamer voerde, en hem tegenover een echten Kembrandt, een familiestuk, plaatsende, vroeg: En wat zegt u hiervan, mijnheer Hateling." Mooi, kolossaal mooi! maar toch niet te vergelijken
bij het vorige. Van wien is dit stuk?" Hij ging dichter bij staan, maar ontdekte niets van een aanwijzing. Is dit soms een Jan Steen?" zeido hij eindelijk. Neen," zeide de heer Donze heel ernstig.
Dan toch zeker van den schilder ah, cette tnauditc
mémoire van den schilder van den Schuttersmaaltijd," zeide Hateling. Neen, van den schilder der Nachtwacht!" verbeterde
de heer Donze, van Rembrandt. Och ja! dat ik mij zoo hebben kunnen vergissen.
Zoo door en door pur sang Rembrandt. Maar laat het vallen van het licht hier niet te wenschen over, Mijn- heer Donze?" vroeg Hateling, terwijl hij zijn oogen naar omhoog sloeg van waar het licht kwam, na te vergeef> naar vensters in de zijwanden gezocht te hebben. Dat zou wel kunnen!" antwoordde mijnheer Donze;
al heb ik deze kamers ook laten inrichten en ver- |
|||||
|
61)
|
|||||
|
bouwen naar den raad en volgens de aanwijzingen van
een schilder." Maar schilders zien ook alles met andere oogen dan
een ander mensch!" zeide Hateling. En vooral schilderijen," voegde er mijnheer Donze
bij, voor wien de volslagen onkunde en verwaandheid van Hateling in deze te machtig was. Hij besloot dus hot bezoek op die kamers, waar het bovendien, zooals hij aan Hateling deed opmerken, zeer warm was, wat te bekorten, en liep daarom vrij vlug de kamers door, nu en dan een schilderij aanwijzende, dat, volgens zijn zeggen aan Hateling, geschilderd was door ïitiaan, Wouwer- man, van Dijk enz. niet alleen, maar ook wel door Polygnotus, Zeuxis en Apelles. Bij \'t noemen van dien laatsten naam, zeide hij: Van dien zult u zeker vroeger nooit iets gezien
hebben?" Pardon, mijnheer Donze. Mijne grootmama heeft
twee stukjes van hem?\'\' Van Apelles?" en mijnheer Donze drukte op dien
naam. Ja, echte Apellessen!" verzekerde Hateling.
Nu stelde mijnheer Donze voor naar den tuin te
gaan, waar zij de dames zouden vinden ; en zij begaven zich naar een in de zijde van een heuveltje uitgegraven grot. Op korten afstand daarvan was een vijver, in welks midden een fontein was aangebracht, die sprin- gende zooals zij nu deed, èn in der daad, èn door op de verbeelding te werken, verkoeling aanbracht. Me- vrouw en hare dochter zaten er reeds, de heeren af- wachtende, de eerste bezig met schrijven, de andere |
|||||
|
70
|
|||||
|
met lezen. En op de tafel stonden een portflesch met
glazen en de ingrediënten voor wat verkoelenden drank voor de dames. Welk een magnifieke collectie kunstwerken bezit
mijnheer!" Met deze woorden trad Hateling het tentje in, en nam plaats op den hem door mevrouw aange- wezen tuinstoel Mijnheer Donze, die achter Hateling was gaan staan
en Klaartje\'s nieuwsgierigen blik op zich gevestigd zag, tikte even op zijn voorhoofd en haalde de schouders op. Hierdoor wist Klaartje genoeg. Het doet mij genoegen dat u genoten heeft, mijn-
heer!" antwoordde mevrouw. Maar vond u het daar boven niet ijselijk warm?\'\' Ik was te veel in hooger sfeeren, mevrouw, om daar
iets van te observeeren, voordat mijnheer, die al dat superbe dagelijks ziet, en dus minder onder de impres- sie er van komt, mij op die warmte attent maakte. Als er niets te bewonderen geweest ware dan dat ééne groote stuk alleen, zou ik reeds geënthousiasmeerd ge- weest zijn!" Papa gaf zijne dochter een wenk zich goed te hou-
den. Mevrouw Donze, niet kwaads of buitengewoon dwaas vermoedende, vroeg: En welk stuk was dat?" Dat groote stuk in die breede, vergulde lijst, met
zulke brillante, exquisite, den tand des tijds tartende kleuren, dat op de eereplaats staat!" haastte zich Ha- teling te antwoorden. En weet u," vroeg mevrouw Donze, met een vra-
genden en iet of wat angstigen blik op haren man, die neen schudde, wie het geschilderd heeft?" |
|||||
|
71
|
|||||
|
Zeker mevrouw, Gerard Douw. Ook zonder de naam-
letters had ik het erkend !\'\' Mevrouw Donze was sprakeloos. Klaartje echter, met
buitengewone inspanning zichzelve beheerschende, en mogelijk niet gansch ongevoelig voor de eer bewezen aan het kunststuk, dat zij met behulp van haren tee- kenmeester, voor haar vaders laatsten verjaardag, had geproduceerd; Klaartje maakte de eenvoudige opmerking: Cornelis Douw! bedoelt u, mijnheer Hateling. Er
staat een c en geen ;/." Hateling zag den heer Donze aan, die zeide: Ja,
mijne dochter heeft gelijk, het is een c". Heb ik mij zoo vergist! mais c\'est étonnant, c\'est
incompréhensible!" zeide Hateling vol verbazing. C\'est plus que gal" zeide Klaartje, c\'est y rand io se."
Een glaasje port, mijnheer Hateling?" vroeg de heer
Donze. \'t Is echte oude, nog uit den kelder van mijn vrouws grootpapa." Ik hesiteer!" antwoordde Hateling. Ik vrees dat het
bij de warmte mij nog meer zal échauffeeren!" Hier is \'t anders nog al koel!" repliceerde mijnheer
Donze, en schonk intusschen twee glazen in. A votre santé, mijnheer Hateling." Et a la votre et a celle des dames!" antwoordde
Hateling, terwijl hij het glas opnam. Na den wijn als een echte kenner geproefd, en eenige malen de tong tegen het verhemelte gedrukt te hebben, ging hij voort: Déli, déli." Als Apollo op den Heli-
Kon zit bij de zanggodinnen; O, dan zingt hij daar zoo déli- |
|||||
|
72
|
|||||
|
.,Kiiafc en streelt ons hart en zinnen!"
begon het nu overmoedige Klaartje te reciteeren. U schijnt van poëzie te houden!" zeide Hateling,
gelukkig dat hij eenc gelegenheid had, om ook eens met Klaartje te kunnen praten. Ik houd van alles wat mooi, goed en waar is!"
antwoordde deze en drukte vooral op het laatste woord waar, d. w. z. voor wat ik daarvoor houd; want ik kan mij wel eens vergissen. En dat zal u ook wel doen!" O zeker. Wie zou dat niet!" antwoordde hij heel
galant. Ik heb het zoo even nog gedaan met die c." U begrijpt mij verkeerd. Ik bedoelde niet het ver-
gissen, maar het houden van wat mooi, goed en waar is!" zeide zij. Pardon, dat ik u verkeerd begrepen heb!" antwoordde
hij, met al wat mooi is (en hij zag Klaartje aan) en goed (en hij maakte eene kleine buiging) en waar, dweep ik." Dan is u een gevaarlijk mensch!" antwoordde
Klaartje, wie het haar gemaakte compliment niet be- viel, en die nu deed, alsof zij het niet opgemerkt, niet gevat had. Dwepers zijn immers altijd onrustige, las- tige menschen. Daar heb je dien Jan van Leiden!" Het spijt mij, dat ik niet de eer heb hem te ken-
nen!" viel Hateling in. Maar u vat mijn woord trop a la lettre op. U begrijpt toch wel, wat mijne inten- tie was." Hoe zou ik dat kunnen!" vroeg Klaartje verbaasd.
U schat mij te hoog." Ik geloof niet, dat men mejuffrouw Donze te hoog
kan schatten!" antwoordde Hateling. |
|||||
|
73
Mevrouw Donze wierp een onrustigen en vragenden
blik op haren echtgenoot, die dien echter niet op- merkte, zoozeer was hij in spanning over \'t antwoord dat zijne dochter geven zou. Dan zal ik uw geloof als bijgeloof moeten quali-
fieeren," antwoordde Klaartje, en er dadelijk de bewjj- zen voor leveren. Uit hetgeen ik zeide, dat ik hield van al wat mooi en goed en waar is, heeft u lichtvaardig de conclusie, getrokken dat ik zelve dit alles moest zijn. \'t Mooie, laat ik daar, dat is van ondergeschikt belang, maar goed ben ik niet, en waar nog minder. Heden heb ik reeds driemaal," en deze woorden uitsprekende zag zij haar vader en moeder aan, willens en wetens een onwaarheid gezegd. Maar daarvoor moet ik mijzelve nu straffen, door mij \'t genoegen uwer conversatie te ontzeggen en de eenzaamheid op te zoeken, om over mijne pekelzonden" en zij lachte even na te denken " En zij stond op en ging weg tot groote teleurstelling van Hateling en bevreemding harer moeder, voor wie Klaartje\'s gedrag heden en gisteren totaal onbegrijpe- lijk was. Wat is Klaar heden anders dan gewoonlijk!\'\'zeide
Mevrouw tot haren man. Deze woorden riepen een lachje van vergenoegdheid
om Hatelings mond en een kleur op zijn wangen. Zoodra mijnheer Donze dit bemerkte, antwoordde hij aan zijn vrouw: Maar gisteren was ze immers ook reeds zoo! Ik denk dat ze met dit warme weer last heeft van de gal. Wij moeten morgen maar den dokter laten komen." Dit woord gal deed Hateling plotseling uit zijnen
|
||||
|
74
|
|||||
|
gedroomden hemel vallen, en in spanning wachtte hij
af, wat mevrouw Donze zou antwoorden. Deze zeide echter niets dan: Ja, \'t is waar ook. Het arme kind!" Dat last hebben van de gal zit in de familie, mijn-
heer Hateling!\'\' zeide de heer Donze. Ook ik heb er dikwerf veel last van." Maar mevrouw Vernooy toch niet, voor zooverre
ik weet," repliceerde Hateling. Die is daarvoor te corpulent," zeide mijnheer Donze.
Maar laat ons van dit onderwerp afstappen. Ik spreek niet gaarne over kwalen. Het leven brengt reeds ge- noeg verdriet, zonder dat wij er over praten. Laat ons een aangenamer thema nemen. U is zeker een trouw bezoeker van het theater?" Nadat Hateling verklaard had, dat hij geene voor-
stelling in Rotterdam oversloeg, zelfs somwijlen naar den Haag ging om een tooneelstuk te zien of een opera te hooren, verzocht mijnheer Donze hem, \'t een en ander over wat hij gezien en gehoord had mede te deelen. En Hateling voldeed gereedeljjk en uitvoerig aan dien wensch. Toen intusschen ook mevrouw Donze was weggegaan, om eens naar Klaartje te zien, verzocht mjjnheer Donze zijnen bezoeker, hem ook \'t een en ander over de actrices mede te deelen, en Hateling viel hals over kop in den hem gelegden strik, en werd nog bespraakter en vertrouwelijker, toen hjj zijn derde glaasje voortreffelijken ouden port genuttigd had. Eerst toen men aan tafel zou gaan verscheen me-
vrouw weder, met het voor Hateling treurige bericht, dat hare dochter, door erge hoofdpijn gekweld, zich verontschuldigen liet. De grootste charme van het diner |
|||||
|
75
|
|||||
|
was daardoor voor hem verdwenen; maar dewijl het
diner werkelijk heerlijk en de geschonken wijn voor- treffelijk was, en mijnheer Donze hem aanhoudend in de gelegenheid stelde, aardig en geestig te zijn, vergat hij soms Klaartje geheel. Toen het dessert begonnen en de knecht uit de
kamer verdwenen was, dacht Papa Donze aan \'t geen Klaartje gezegd had, dat hij, om Hateling te leeren kennen, het gesprek op Gerrit Witse moest brengen. Hij begon dus te vragen, of de jonge Witse nog altijd student was. Daarop deelde hem Hateling mee, wat de heer Donze
reeds wist, dat hij gepromoveerd was en zich in N. had gevestigd. En waarom juist in N.P" vroeg de heer Donze.
Ja, dat weet niemand," was \'t antwoord. Zijn
ouders hadden gewild, dat hij zich óf te Rotterdam of ten minste in de nabijheid dier stad zou vestigen; ook dat hij, voordat hij zich vestigde, eene vrouw zocht. Maar Gerrit was noch tot het een noch tot het ander te bewegen geweest." En in antwoord op verdere hem gedane vragen ver-
telde hij, dat Witse hem gezegd had, dat hij het reeds druk had met de praktijk, maar dat hij (Hateling) daar niets van geloofde; dat hij, hoe hoog Witse\'s moeder en vader ook opgaven van zijn bekwaamheden, hem zijn hond of kat niet zou toevertrouwen, tenzij hij den geheimen wenseh koesterde, dat het beest dood gemaakt werd. Dat Witse in Rotterdam een heele stille jongen was, maar dat hij in Leiden nog al een baas was geweest. |
|||||
|
76
|
||||||
|
Op de vraag van mijnheer Donze, hoe hij dit wist,
deelde Hateling tot explicatie mede, dat hij ruim een jaar te voren, toen hij in Leiden zijn moest, op verzoek van Gerrit\'s moeder dezen een bezoek had gebracht; dat hij daar de kamer vol had gevonden met studenten, die allen druk bitterden, en wel ter eere van den goeden afloop van een door Gerrit gedanen Tantalus\'); dat zij hem daarop mede hadden genomen eerst naar de studententafel, toen in een open wagentje (N.B. in Maart, mijnheer) naar de Vink, en ten slotte naar de studentensociëteit, van waar zij hem niet eerder had- den laten weggaan, dan toen het te laat was, om als fatsoenlijk mensch naar een logement te gaan; en hjj dus wat er van den nacht nog over was op Witse\'s kamer, op de canapé, had doorgebracht, en den vol- genden dag, en nog dagen daarna, onpleizierig, ja half ziek was geweest. Mijnheer Donze kon zich den loop van Hateling\'s weder-
varen in Leiden levendig voorstellen. Hij zag hem daar in de sociëteit, in een fauteuil op een biljart gezeten, meenende geëerd te worden en toch de risee van de jonge zonen van Minerva; hij voelde zijn haarpijn den volgenden dag en wat dies meer zij; maar wilde toch wel eens weten, in hoeverre Witse zelf de eerste schuld van dit alles was. Hij zeide daarom: Kon u zoo maar aan die studententafel en op de
sociëteit komen, of introduceerde u de heer "Witse daar?" En Hateling antwoordde:
Neen, "Witse was er zeer tegen; hij wilde dat ik
|
||||||
|
\') voor tentamen, voorloopig examen.
|
||||||
|
77
|
|||||
|
bij hem op zijn kamer bleef eten. Hij was zeker bang,
dat ik te veel zou zien en hooren en in Rotterdam vertellen. Maar de andere studenten, die bij hem waren, drongen er op aan, dat ik mede ging, en beloofden mij een delicieus diner en eene soiree amusante; en ik wilde dat studentenleven toch ook wel eens van nabij zien." Daar had u volkomen gelijk in!" zeide mijnheer
Donze. U heeft er echter zeker in eens genoeg van gekregen ?" On ne m\'y prendra plus!" zei Hateling. En te
te zien, dat die Witse, die in Rotterdam niets is, zich niet weet te bewegen in kringen comme il faut daar, onder die jongelui, een invloedrijk personage was, dat surpasseerde mijn begrip. In plaats van hem naar Leiden te zenden, hadden zijne ouders beter ge- daan, als zij hem, hun eenig kind, een jaar of wat naar Parijs hadden gezonden voor zijn educatie. Zij hebben daartoe moyens genoeg. De oude heer wordt op minstens een ton of vijf geschat. Maar die ouders wilden van hun zoon au moins een professor maken." Ik begrijp niet," zeide mevrouw, dat de oude heer
en mevrouw Witse, als zij zoo gefortuneerd zijn, hun eenig kind dokter hebben kunnen laten worden; of dat do jonge heer dat vak gekozen heeft, waaraan zooveel lasten en verdrietelijkheden, ja ook gevaren verbonden zijn." Ni moi non plus, mevrouw!" antwoordde Hateling.
Maar die familie "Witse heeft allerlei singulariteiten!" Kn Hateling deelde enkele daarvan mede: als de be- zoeken, die de oude mevrouw, soms met een mandje |
|||||
|
78
|
|||||
|
aan haar arm, in arme buurten deed, en de zorg die
de oude heer droeg tot zelfs voor de kinderen van zijn klerken, van welke er een op zijn kosten, voor zijn gezondheid, naar Gelderland was gestuurd. Na afloop van het diner deed mijnheer Donze met
Hateling eene wandeling door de plaats, gedurende welke de laatste niet naliet gedurig zijne bewondering in de sterkste, liefst fransche bewoordingen te uiten. En toen zij eindelijk in een ongeveer vijf minuten lang berceau kwamen, waarin mijnheer Donze op verschil- lende plaatsen een twaalftal beelden van Cararisch marmer had laten plaatsen, verklaarde Hateling dat hij verstomd was van bewondering; en bewees dit, door het berceau te vergelijken met de Elyseesche velden, met de hangende tuinen van Babel, en met al het moois waarvan hij ooit gehoord of gelezen had, en dat hier alles vereenigd zou zijn. Hoe gevoelig mijnheer Donze, die zelf, geholpen
door Zocher, de, plaats had aangelegd, anders ook was voor den indruk, dien zij op zijne bezoekers maakte, Hateliug\'s lofredenen werden door hem ternauwernood gehoord. Hateling verveelde hem; hij vond hem te dom, dan dat hij verder eenigen lust gevoelde zich te zijnen koste te amuseeren. Hij riep den tuinknecht, en zich bij Hateling wegens zijn moeielijk loopen ver- ontschuldigende, zeide hij: Jan, leid mijnheer eens rond;" en hij gaf Jan de plaatsen op, waarheen hij hem moest geleiden, en die volgens zijne verklaring aan Hateling, het meest aan de bezoekers bevielen, maar tevens dit zeide hij niet nog al tijd in beslag namen. Mijnheer Donze zette zich, alsof hij niet |
|||||
|
79
|
|||||
|
meer kon loopen, op een bank neder, maar stond,
zoodra hij Hateling uit het gezicht verloren had, snel op; en al mompelend: neen, dan heilig nog Vernooy, hoe vervelend die ook zijn kan," wendde hij zijne schreden naar huis en begaf zich daar aanstonds naar Klaartje\'s kamer, waar hij zijne vrouw vond, gezeten bij het bed zijner dochter. Zij wenkte hem stil te zijn en fluisterde: Klaar slaapt!" Doch Klaartje sliep niet; zij hield zich slechts alsof zij sliep. Zij wilde niet praten; want zij zou rekenschap hebben moeten geven van haar zonderling doen. Haar hart was vol van allerlei dingen; soms gevoelde zij zelfs lust tot huilen. Toen ongeveer een uur later Hateling met zijn ge
leider het huis weer naderde, vond hij mijnheer en mevrouw Donze in de veranda bij de theetafel. Men liet hem ongestoord zijne tot extase geklommen be- wondering over alles uiten, en beantwoordde zijn be- langstellende vraag naar den toestand van Klaartje met de mededeeling, dat zij sliep en dat dit een goed teeken bij die galaandoening was. Het gesprek vlotte niet bijzonder. Mevrouw sprak
weinig en zag er bleek uit. Mijnheer verontschuldigde zich over zijn weinige opgewektheid met een voorge- wende hevige hoofdpijn, die hem nu en dan een pijnlijk gezicht deed zetten. Tegenover deze stilte begon zelfs Hatelings bespraaktheid te ebben en geraakte eindelijk tot volslagen stilstand. Van deze gelegenheid maakte mijnheer Donze gebruik, om Hateling te zeggen dat het rijtuig zeker al voorstond: waarop deze zich veront- schuldigde met te zeggen, dat hij dit niet geweten |
|||||
|
80
|
|||||
|
had; en na bedankt te hebben voor de charmante ont-
vangst en het deli kunstgenot; na uiting gegeven te hebbon aan zijn ardenten wensch, dat mejuffrouw uwe dochter" weldra weer geheel hersteld zou zijn, en de permissie gevraagd te hebben, den volgenden dageven te komen informeoren, hoe de juffrouw zich bevond waarop mijnheer Donze haastig gerepliceerd had: De hemel beware ons, dat u voor eene lichte onge- steldheid mijner dochter uw reisplan in de war zou brengen;" en Hateling verzekerd had, dat dit niets zou beteekenen, daar hij aan geen tijd gebonden was; en daarop mijnheer Donze verklaard had, dat hij zulk eene te ver gedreven belangstelling in een nietigheid heusch kwalijk zou moeten nemen; en hierop Hateling verder gevraagd had, of hij dit dan op de terugreis zou mogen doen; en daarop mijnheer Donze weer ge- antwoord had, dat hij dan een vergeefschen omweg zou maken, dewijl zij de volgende week op reis zouden gaan; en verder op de bescheiden vraag van Hateling waarheen hij dacht te gaan, voorzichtiglijk had ver- klaard, dat dat nog niet geheel zeker was. Nadat dit alles afgehandeld was, maakte Hateling
eene on ne peut plus onberispelijke buiging voor mevrouw en ging toen, begeleid door mijnheer Donze, naar het hem wachtende rijtuig, waar mijnheer Donze hem nog een Bon-Voyage toeriep. Dat was een dag die telt, vrouw !" zeide mijnheer
Donze toen hij weer bij zijne vrouw zat, en hij haalde eens diep adem. Wat een keurig beschilderde windbuil." Ik maak mij ongerust over Klaar!" zeide mevrouw
na eenige oogenblikken. |
|||||
|
81
|
|||||||
|
Och kom, die is morgen weer beter," stelde haar
man haar gerust. Neen, ik bedoel niet haar physiek, maar haar hart,"
zeide mevrouw. Wees niet zoo dwaas. Die Hateling kan op haar
geen indruk gemaakt hebben. Dat is totaal onmogelijk, hoe blind de liefde ook wezen moge," repliceerde mijnheer. Ik denk ook volstrekt niet aan Hateling, maar aan
den jongen dokter!" ging mevrouw voort Witse! Hm! hm! Ja, dat is wat anders, dat zou
kunnen. Die ellendige Rotterdammers!" zeide mijnheer en verzonk in nadenken. |
|||||||
|
TWEE REISJES.
|
|||||||
|
Den volgenden morgen was Klaartje weer aan \'t
ontbijt. Zij zag er echter betrokken uit. Op de vraag haars vaders wat haar den vorigen dag eigenlijk ge- scheeld had, antwoordde zij: \'k Weet het niet, Papa. Ik denk jongemeisjeskuren: opgewonden \'t eene oogen- blik, en \'t andere groote lust om uit te barsten in huilen." Maar daarvoor is toch altijd een oorzaak, kindlief!"
zeide mevrouw. Dan kan het niemand of niets anders dan die Hateling
zijn," antwoordde Klaartje. Ik schaam er mij over, |
|||||||
|
82
|
|||||
|
dat ik mij, twee jaren geleden, zoozeer in zijn gezelschap,
en met hem ten koste van anderen, geamuseerd heb." Dus," zeide Papa, de jonge dame had zich voor-
gesteld zich weer zoo te zullen amuseeren, en van daar hare opgewondenheid; maar zij vond zich bitter teleurgesteld, en dat begrijp ik, en daarom zoo ver- drietig en ontevreden." \'t Zal wel zoo iets zijn, Papa!" antwoordde Klaartje.
Als jij nu dien mijnheer maar voor goed uit je
zinnen zet," ging papa voort. \'k Zal mijn best doen!" antwoordde Klaartje en lachte.
Ik heb gisteren een plannetje bedacht," zeide daar-
op papa, en wel om een dag of wat op reis te gaan, eerst naar Kleef en dan verder een eind den Rijn op. Wat zeggen de dames daarvan?" Uitstekend!" zei mevrouw. Maar Klaartje, die anders
veel van reizen hield, zei niets. Een trek van teleur- stelling vertoonde zich op haar gelaat, die aan haar papa niet ontging, en hem noopte onmiddelijk te zeg- gen : En wie zwijgt, consenteert. Dus eenstemmig aangenomen. Kunnen de dames, \'t is heden Zaterdag, tegen Dinsdagmorgen gereed zijn?" Zeker," antwoordde mevrouw, terwijl Klaartje er
al weer het zwijgen aan toe deed. Wij gaan dan weer, als vroeger, met ons eigen
rijtuig en de twee bruintjes, en nemen mama\'s kamenier mee." En om alle verder terugkomen op de zaak af te snijden, begon mijnheer Donze over andere zaken te spreken, en stond, zoodra hij met zijn ontblijt klaar was, op en verliet de kamer. Waarom in eens dat reisplan ? dacht Klaartje. Papa
|
|||||
|
83
|
|||||||
|
heeft er te voren niet over gesproken! En zoo haastig!
Wat zit daar achter? Zij had ook kunnen vragen: En waarom ben ik, anders zoo reisluchtig, er niet mee ingenomen ? \'t Is toch niet de onzekerheid omtrent Barte\'s toestand ? |
|||||||
|
Des Zondags namiddags vinden wij Gerrit weer te
Sprankendel; des morgens was hij, volgens de gewoonte der meeste medici van zijn tijd, ter kerke geweest. De zieke is veel beter, en moeder en zuster en broeder zijn opgeruimd en dankbaar, ook jegens hem. Hij doet zijn best ook beide te zijn, maar is het slechts ge- brekkig. Hij is het ook met zichzelven oneens, of hij eens vragen zal, of juffrouw Donze er ook weer ge- weest is ; maar vindt het eindelijk verstandiger, dat niet te doen. Hij staat op om weg te gaan, en zegt dat hij eerst Dinsdag weer eens zal komen kijken. Maar nu zegt de oude vrouw in eens: O ja dokter, ik had het host vergeten. De juffer
hèt me gezeid, d\'ak oe is vraogen most, ofBartesums al een glas wien mag hebbe, dan zou ze mèrge wat sturen, want overmerge geet de familje vur een poos op reis naor Duitschland." Ja zeker mag Barto al een glaasje wijn hebben,
\'s middags en \'s avonds eer ze gaat slapen. Je moet maar vragen om wat Bourgogne en wat Port. Maar wacht ik zal \'t wel opschrijven, dat is sekuurder." En hij schreef op een receptenpapiertje: Belegen Bour- gogne en later Oude Port", en zeide: Nu begin je |
|||||||
|
84
|
|||||
|
met een flesch waarop geen kalkstreep gemaakt is,
hoor! En nu atjuus!" Klaartje op Sprankendel geweest en haar weer mis-
geloopen ! Klaartje op reis ! en wie weet voor hoe lang! Deze gedachten hielden Gerrit bezig op zijne wandeling naar de stad. Toen hij Wildhoef ter zijde zag liggen stond hij een poosje stil, en wierp een verlangenden blik naar het huis. Hij wist niet, dat Klaartje, die zich in een koepeltje niet ver van den straatweg had nedergezet (ja wezenlijk, met de hoop om hem te zien voorbijkomen), maar zóó dat zij niet kon gezien wor- den, hem gadesloeg, en dat een warme blos haar gelaat overstroomde, toen zij hem zoo zag staan turen op het huis. Hoe gelukkig zou hij geweest zijn, als hij dit had geweten; ja overgelukkig, als hij daar dan nog bij geweten had, dat Klaartje in de grootste ver- zoeking kwam, zich aan hem te vertoonen en hem zelfs te vragen, hoe het met Barte ging. Zij zou zeker aan haren aandrang om dit te doen voldaan hebben, als zij zelve niet eenige dagen geleden had aangeboden hem naar de stad te rijden, en hij niet.... maar dat moest vergeven en vergeten zijn! Gerrit zette mismoedig zijnen weg voort, en Klaartje
werd weer boos op hare ouders, die wel dien Hateling bij zich ten eten hadden gehouden, maar Witse niet eens uitgenoodigd hadden, zijn bezoek te hervatten; en nog meer op haar vader, die juist nu en er ging haar een licht op met een bepaalde bedoeling, dat reisje op touw had gezet. Dit is een streep gemaakt door mijne rekening, Papatje!" zeide zij mompe- lend. Straks maakt Klaar ze door de uwe! Op Witse |
|||||
|
85
|
|||||||
|
is niets te zeggen. Als zijn ouders en de Vernooy\'s
wat gek over hem gesproken hebben, is \'t zijn schuld niet. En dat hij op Klaartje\'s fortuin zou azen, dat kan niemand denken. Zjjn ouders zijn heel rijk, heeft tante Vernooy vaak genoeg gezegd, en die kan het weten. Neen Klaartje Donze wordt mettertijd mevrouw Witse, daar kunt ge op rekenen, Pa en Ma. Als Ger- retje, die even sterk bloosde als ik, het maar wil." |
|||||||
|
Twee maanden zijn sedert dien Zondag verloopen.
Gerrit heeft afwisselend getreurd en zich getroost-, veel op het bij juffrouw Schreuder gekochtje portretje gekeken, veel zieken helpen genezen of moeten laten dood gaan, zonder er iets tegen te kunnen doen; en heeft, reeds een geheel eigen praktijk in twee burger- gezinnen gekregen, familie van zijn huisbaas. De vol- gende week zal hij voor een dag of veertien naar Rot- terdam gaan, om wat uit te rusten. En Klaartje heeft zes weken lang zich in allerlei
logementen, met mooie, minder mooie en yeen uitzich- ten, te beginnen met Maywald, geërgerd, dat, waar men het t\'huis zooveel beter had en zich aan gloeienden zonne- schijn onttrok, men voor zijn pleizier, zijn gezondheid, of wat ook, zich het slechtere en vuilere, althans minder zindelijke getroostte, en aan herhaalde gevaren van doodelijke of minder erge zonnesteken blootstelde. Zij is, al hebben hare ouders, om harentwil alleen, dat reisje gedaan en zich alle gerieflijkheden ontzegd, een alles behalve aangename, tevreden reisgenoote geweest. |
|||||||
|
86
|
|||||
|
Slechts een paar malen \'s daags, maar steeds buiten
het oog harer ouders, had haar gelaat een tevreden, soms zelfs een vriendelijke uitdrukking gekregen, als zij namelijk het, anders in haren boezem zorgvuldig ge- borgen, receptpapiertje voor den dag gehaald had en de daarop voor \'t overige zoo onschuldige woorden: Belegen Bourgogne en later oude Port" aanstaarde. Zij is nu reeds weder veertien dagen thuis en herhaalde
malen bij de Symens geweest. Maar daar is niemand meer ziek, en komt dus geen dokter meer. Reeds enkele malen is, in haar anders zoo voor leed en lijden gevoelig hart, de ondeugende gedachte opgerezen, maar ook aanstonds weer met verontwaardiging teruggedre- ven: De oude vrouw kon nu wel eens een hevigen aanval van rhumatiek krijgen, of Gilles de vriendelijk- heid hebben, van den hooiberg te vallen, en een arm (neen dat gaf niets, dan ging hij zelf naar den dokter) een been te breken." Maar hoe krachtig anders het kwade gedijt, ditmaal bleef het, en bepaaldelijk tot hare straf, achterwege. Verscheidene malen, nu eens \'s morgens, dan weer
\'s middags, en ook wel \'s avonds, had zij geruimen tijd in het tentje bij den weg gezeten, en zich boos gemaakt, dat Gerrit geen enkele maal voorbijkwam, onverschillig of hij zieken had te bezoeken of niet. Zij bedacht niet eens, dat de goede Gerrit in \'t minst niet kon ver- moeden dat zij daar zat, nog minder, dat zij naar hem uitkeek. De naam Witse was door haar ouders in al dien
tjjd, in haar bijzijn, geen enkele maal genoemd. Dit had ook haar weerhouden hem uit te spreken. Anders |
|||||
|
87
|
|||||
|
had zij lichtelijk wel eens de opmerking gemaakt, dat
men hem wel eens mocht uitnoodigen na het onthaal aan Hateling gegeven. Hoe zouden zij nu weer eens bij elkander gebracht
worden ? Kon zij er iets aan doen ? Als zij eens rijdende haar ponies door een paar fiksche zweepslagen wild maakte, zoodat ze op hol gingen, en zij eene verwon- ding kreeg, waarbij een dokter moest gehaald worden ? Maar dan zou zeker dokter Witse niet worden geroe- pen. Of als hij dan in de teugels greep en de hitten tot staan bracht? Maar dan moest hij daar juist op den weg zijn, en bovendien nog vlugheid en kracht genoeg hebben, om dat gevaarlijk werk te verrichten ? En als hij dan daarbij zelf eens een ongeluk kreeg! Die gedachte deed haar rillen. Neen, zij kon niets doen! Maar hij ? Ja wist hij
maar, dat zij zooveel van hem hield! Maar dat had ze hem nooit laten merken. Mogelijk wel het tegendeel! Klaartje wist niet, dat haar ouders vaak spraken
over hetgeen haar wel mocht préoccupeeren, en dat in die gesprekken Witse\'s naam herhaaldelijk werd uitgesproken. Eindelijk zeide mijnheer Donze tegen zijne vrouw: Heden middag aan \'t dessert zal ik den naam Witse eens onverwachts uitspreken, zonder Klaar aan te zien; maar sla jij haar dan goed gade." En hij deed wat hij gezegd had. Hij was \'s morgens
naar de stad geweest en vertelde nu zijne vrouw het een en ander van wat hij gedaan had, en zeide toen in eens: Ook heb ik den heer Witse gezien, die mij echter
niet zag of niet herkende." |
|||||
|
88
|
|||||
|
Bij den naam Witse schrok Klaartje en kreeg een
geduchte kleur, \'t welk aanstonds door hare moeder opgemerkt werd. Om haren man ook de gelegenheid te geven het op te merken, zeide mevrouw: En heb je geen poging aangewend om zijn attentie
te trekken door hem te groeten ?" Ik zat nog in \'t rijtuig, en heb hem wel gegroet,
maar wilde toch het rijtuig niet laten stilstaan," ant- woordde de heer Donze, en ging verder met andere dingen voort. Klaartje zeide niets. Zij deed slechts al het mogelijke
om haar ontroerd-zijn te verbergen, doch dit gelukte haar slechts ten halve. Haar vader en moeder hadden nu evenwel de zeker-
heid, dat wat zij vermoed hadden, waarheid was; dat Klaartje haar hart, dat tot dusverre hun alleen behoord had, aan Witse had geschonken. Denzelfden avond nog gingen zij te rade, wat hun te doen stond. Klaartje\'s leven te verbitteren, daaraan dachten zij niet. \'t Geluk van hun kind woog hun zwaarder dan hun verlangen haar bij zich te houden. Eene gelegenheid om de jonge lieden bij elkaar te brengen, meenden zij, zou licht te vinden zijn. Maar was Witse de geschikte man voor Klaartje? Zij wisten niets van hem. Op \'t geen de Venrooys verteld hadden of nog zouden vertellen, was evenmin staat te maken als op \'t geen Hateling gezegd had. Daar bedacht mijnheer Donze, dat een gewezen stadgenoot en medeleerling op \'t gymnasium, met wien hij zelfs als student, hoewel zij in verschillende facul- teiten studeerden, nog omgegaan had, professor te Lei- den was; wol niet in de medicijnen, maar toch profes- |
|||||
|
89
|
|||||
|
sor. Deze zoude, met eenigen goeden wil en een weinig
moeite, hem alle gewenschte inlichtingen kunnen geven. En denzelfdeu avond nog verzocht hij dezen ouden vriend hem te willen verplichten, door bij zijne collega\'s in de medicijnen eens te informeeren naar de capaci- teiten enz. van zekeren jongen dokter, G. Witse, die zich in de buurt van Wildhoef had gevestigd, en dien hij er over dacht, als medicus voor zich en zijn gezin te nemen, daar hun oude medicus gebrekkig en ziekelijk werd. Gaarne zoude hij ook vernemen al wat er, ook buiten de capaciteiten, zoowel ten voordeele als ten nadeele van den vroegeren student Witse te zeggen was .... Reeds drie dagen later kreeg de heer Donze van
professor Mollig het volgende antwoord: Amice, het deed mij goed eens weer iets van n te
hooren. Onmiddellijk herkende ik, reeds aan \'t adres, uw altijd net, maar klein en bijna onleesbaar, schrift. Gij hadt bij niemand beter terecht kunnen komen,
om inlichtingen over Witse, dan bij mij. Hij was een der beste vrienden van mijnen oudsten zoon, die ook medicus is, en kwam zeer veel bij ons aan huis. De laatste jaren dineerde hjj alle veertien dagen eenmaal bij ons; en steeds heb ik behagen gehad in zijn aange- naam en degelijk onderhoud en zijn groote gevatheid. Al zijne examens heeft hij met den l6n graad gedaan, en zijn dissertatie, dit zeide mij hedenmorgen nog zijn promotor, is een prachtig stuk. Wil hieruit niet conclu- deeren, dat hij een college-hengst of boekenworm was. Integendeel. Hij was een echt student in den goeden zin des woords; deed mede waar het pas te kwam en |
|||||
|
90
|
|||||
|
was zeer gezien onder de jonge lui, zoodat zij hem
eens zelfs tot rector van den Senaat verkozen, voor welke eer hij echter bedankte. Hjj ging ook niet geheel in de medicijnen op, maar hield er goede liefhebberijen op na, was lid van letterkundige gezelschappen, en een groot vriend van Haas en Klaas. Doch die namen kent gij niet. De namen onder welke H. en K. voor\'t publiek optraden, Jonathan en Hüdebrand, zullen u, vertrouw ik, beter bekend zijn. Dat dit jonge mensch, de eenige zoon van zeer be-
middelde ouders uit Rotterdam, in de medicijnen ging studeeren, en wat meer zegt, bleef studeeren, heeft mij en menigeen hier verwonderd. Op vragen, hem omtrent de keuze van dat vak gedaan, gaf hij steeds een ont- wijkend antwoord, of wel deed hjj de wedervraag: of er iets kwaads in was." Dat hij zijn beroep ernstig opvat is zeker; en in uwe
plaats verkeerende, zou ik hem zeker tot medicus ne- men. Entre nous, ik had hem zelfs gaarne tot schoon- zoon gehad, en mijne vrouw en ik maakten ons daarover reeds illusies, toen hij aan onze tweede dochter her- haaldelijk kleine attenties bewees, en wij bemerkten dat zij hem gaarne lijden mocht. Maar zoodra Witse zag, dat men haar met hem plaagde, trok hij zich in zijn schulp terug en kwam er niet meer uit. Wat uw verdere schrijven aangaat enz."
Deze voor Gerrit Witse zoo gunstig mogelijke be-
richten namen alle bezwaren, die mijnheer en mevrouw Donze tegen hem zouden kunnen hebben, geheel weg; en de vraag deed zich nu voor, wat zij zouden kunnen doen. De zaak was lastiger, dan zij zich eerst hadden |
|||||
|
91
|
|||||
|
voorgesteld. Van Klaartje\'s genegenheid voor Witse
waren zij zeker. Maar Witse zelf? Hadden zij eenig bewijs, dat hij iets voor haar gevoelde? Niet het minste. Hij had haar slechts driemaal ontmoet; eerst te Rotter- dam, daarna bij de Symens, ten slotte op Wildhoef. Nu waren wel alle dingen mogelijk, maar waarschijnlijk was het niet, dat hij tengevolge dier eerste ontmoeting iets voor Klaartje zou hebben gevoeld. Ware dat het geval, dan had hij zich zeker bij de Vernooy\'s wel een introductie op Wildhoef weten te bezorgen, toen hij zich in de buurt ging vestigen; even goed als Hateling dit had gedaan. Zijne vestiging in N., zoo in de nabijheid van Wildhoef, anders een lichtpunt, verloor door dit achterwege laten, haar beteekenis in deze. De laatste ontmoeting op Wildhoef getuigde wel van zeker inge- nomenheid Klaartje\'s aanbod om hem naar N. te rijden, had hem een dat was merkbaar geweest genoegen gedaan maar Klaar zelve was te vinnig geweest. Bleef over de ontmoeting bij de Symens! Deze was kort geweest; maar zijn voldoen aan Klaars
verzoek getuigde weder van ja, van welwillendheid," maar mogelijk van niets meer. En volgens prof. Mollig\'s brief was welwillendheid een zijner karaktertrekken; en wie zou niet welwillend zijn jegens een jong meisje, dat er zoo goed uitzag als Klaar? Als hij werkelijk een oog op Klaar had geslagen, was hij zeker nog wel eens op Wildhoef gekomen, waar hij toch niet onvriendelijk of stijf ontvangen was, al had men hem ook niet gevraagd, het bezoek te hervatten of eene bepaalde uitnoodiging gedaan. Mijnheer Donze had immers toch gezegd: Au revoir! |
|||||
|
92
|
|||||
|
En de geheele langdurige bespreking van vader en
moeder Donze eindigde met de overtuiging, dat zij voor een groot vraagteeken stonden, zoowel wat Witse\'s gezindheid betrof, als ten opzichte van hetgeen zij doen moesten en konden, zonder den schijn, ja meer dan den schijn, op zich te laden, dat zij jacht maakten op een bepaalden jongen man voor hun dochter. En zoo had men het geval, dat Gerrit wel wilde, en Klaartje wel wilde, en papa en mama Donze wel wil- den, maar dat allen, doordat niemand van der anderen willen iets bepaald wist, in verlegenheid waren. En dat alles was het gevolg van een overdreven voorzichtig- heid van mama Donze, waarop papa Donze, weldra als op eene dwaasheid en de eenige oorzaak hunner ver- legenheid, ging wijzen; eene voorzichtigheid ook door Klaartje evenmin als door Gerrit vriendelijk opgeno- men. Mama, die goede ziel, werd de zondenbok; en met haar kreeg de koetsier van Wildhoef den last der verlegenheid te dragen. Gingen mijnheer en mevrouw Donze vroeger zelden meer dan eenmaal per week naar de stad, thans had hij geregeld eiken dag te rijden, den eenen dag mijnheer, den anderen mevrouw, den derden dag beiden. Klaartje echter ging zoo goed als nooit met hen mede. Zij deed haar commissies op eigen gelegenheid, maar nam vaker dan vroeger den palfrenier mede. Het doel van al die tochten was, natuurlijk, eene
toevallige ontmoeting met Gerrit, aan wien men dan zijn verbazing zou betuigen, dat hij zijn bezoek op Wildhoef niet herhaald had; en zijn leedwezen, dat hij misschien door Klaartje\'s wel scherpe, maar toch |
|||||
|
93
|
|||||
|
zoo kwaad niet bedoelde woorden, afgeschrikt was.
Maar hoe lang de heer Donze zijne lastige wande- lingen in allerlei buurten der stad, waar hij anderB nooit kwam, ook maakte; en hoezeer mevrouw zelfs terwijl zij in een of anderen winkel stond nog over de straat gluurde, van Witse zagen zij niets. En dat was niet te verwonderen. Gerrit zat in Rotterdam, ofschoon juist niet voor zijn pleizier, dank zij de moederlijke bezorgdheid van mama Witse, om haren zoon thans aan eene wederhelft te helpen. Nog den laatsten avond voor zijn vertrek, kwam mama op den ouden tekst terug, dat een man niet alleen moet zijn, en stelde hem Antje A. en Koosje B. en Eugenie C. enz. voor, die hij allen wel zou kunnen krijgen als... Eindelijk viel Gerrit haar verdrietig in de rede en zeide: Och ma, houd nu toch eindelijk met die dingen
op. Het helpt u alles niets. Ik zal het u maar zeggen maar eerst de plechtige belofte, dat u verder naar geen dingen\' vraagt, die ik u niet dadelijk zeg." Dat beloof ik heilig, Gerrit!" zeide mama.
Ik heb," ging nu haar zoon verder voort, ik heb
mijn hart gezet op eene jonge dame, lief en ontwik- keld en van eene fatsoenlijke familie dit tot uwe geruststelling. Als ik die krijgen kan, waaraan ik soms wanhoop, dan is het goed. Maar anders blijf ik onge- trouwd." Arme jongen," zei mama; maar...."
Denk aan uwe belofte, mama!" viel Gerrit in; en
de goede vrouw, die voelde, dat als zij bleef zitten, het haar onmogelijk zou zijn, haar belofte te houden, stond op en ging heen. |
|||||
|
94
|
|||||
|
Gerrit had tweemaal een bezoek aan de Vernooy\'s
gebracht, en daar vernomen, dat Hateling, althans naar zijn zeggen, allercharmantst op Wildhoef was ont- vangen en er den dag déli had doorgebracht, maar weinig van Klaartje gezien, die ongesteld was. Mevrouw Vernooy had hem aangeboden, ook hem een introductie aan de Donze\'s te geven evenals aan Hateling; maar hij had er voor bedankt. Gedrongen, de reden dier weigering mede te deelen, had hij gezegd, dat hij meende niet welkom te zullen zijn op Wildhoef, en verteld, hoe hij daar, op verzoek van Klaartje gekomen om bericht te geven over eene zieke, wel vriendelijk ontvangen was, maar niet eens uitgenoodigd om het bezoek te herhalen. Zoo iets verwondert mij erg van mijn broer en
schoonzuster," had mevrouw Vernooy geantwoord. En onmiddellijk had zij bij zich zelve gezegd: Daar wil ik toch eens het mijne van hebben. \'t Resultaat van Gerrit\'s mededeeling was, dat een
zeer lange epistel van Rotterdam naar Wildhoef ging, waarin de goede vrouw zich zeer beklaagde over de weinige hartelijkheid, neen de lompheid, aan haren bijzonderen gunsteling, den zoo door en door goeden en knappen Gerrit Witse, betoond; terwijl die andere, zoo veel minder goede Hateling, die in Gerrit\'s scha- duw niet kon staan, en die haar om die bezorgde brieven te krijgen erg lastig was gevallen, zoo buiten- gewoon hartelijk en beleefd was ontvangen. Als postscriptum voegde zij er aan toe: Je behoeft
je wezenlijk niet bang te maken, dat hij soms aan nicht Klaartje het hof zou gaan maken. Zijn mama |
|||||
|
95
|
|||||||
|
heeft mij gisteren als een geheim bewaar jij dat
geheim nu ook zoo goed als ik verteld, dat Gerrit haar bekend had, dat hij verliefd was op wie, wou ze niet zeggen;... maar voordat het engagement publiek wordt, zou ze mij volkomen op de hoogte brengen." |
|||||||
|
RUTING EN BRIEVEN.
|
|||||||
|
Gerrit kwam, op den door hem bepaalden tijd, in
zijn Geldersche woonplaats terug en hervatte zijne dubbele, waargenomen en eigen, praktijk. Hij gevoelde zich hier gelukkiger dan in Rotterdam. Hij had weer werk; ademde een andere, daarbij nog op een uur af- stands eigenaardig bezwangerde, lucht, en werd niet met allerlei jonge meisjes gekweld. Den tweeden namiddag na zijn terugkomst, kwam
de lust bij hem op, eens naar Sprankendel te wande- len, om te zien of Barte Symen nu reeds weer in al haar gewone doen was, en haar, des noodig, nog eens een goeden raad of aanwijzing te geven. Allerhartelijkst werd hij door Barte en haar moeder ontvangen; Mieke en Gilles waren aan \'t werk op het land. Barte was weer geheel de oude, vroolijke, gezonde zus van voor haar ziekte \'t evenbeeld van, maar wat fijner dan Mieke en vroeg, of zij den dokter, die haar zoo lang getrak- teerd had op bittere en nare dingen, nou ook is trak- |
|||||||
|
96
teeren mocht, mar op iets lekkers, heur, dor die lui
uut de stad zoo veul van houwen! En wat zal dat zijn ?" vroeg Gerrit. Als \'t lekker
is, graag." Ruting /" zei Barte.
Wat is dat?" zei Gerrit, ruting, ruting!"
Nou kom dokter! Oe zou niet weten wa ruting is. Oe, die alles wit!" zei Barte. Nou wil oe mien vur de gek houwen." Neen," verzekerde Gerrit, ik weet het heusch
niet!" Lop hin!" zei Barte en zij liep weg, om een poosje
later terug te komen, met een schoteltje hangop, een bord, een kannetje zoete melk, een suikerpot en twee lepels. Dit is nou ruting!" zei Barte, en hier hèt oe be-
schuut, en suker en zuute melk." En wat moet dat alles?" vroeg Gerrit, wien hangop
eene onbekende spijs was. Hedde van ze léven! da zou de dokter oak al weer
nie wéten? Oe houwt mien vur \'t lepke." zei Barte. Neen, werkelijk, ik weet er niets van, Barte!" be-
tuigde Gerrit. Je moet denken, dat ik uit een groote stad kom, waar ze zulke dingen niet hebben. Ik heb dit goedje zulke ruting, nooit gezien. Nu moet jij me helpen zoo als ik jou geholpen heb, toen je ziek waart." Nou, zal ik dat dan mar is klaor maoken as of \'t
vur mienzelvers was, of vur de juffer?" vroeg Barte. Als je belieft," zei Gerrit. Eet de juffrouw dat hier ook wel." |
||||
|
97
|
|||||||
|
Nou, en wa graog! Hoe\'n jammer! as oe nou \'n
kwartiertje irder gekommen waort, dan had oe de juf- fer ook hier getroffen, en dan had oe allebei ins ruting kunnen éten; en dan had ze oe meteen kunnen ver- tellen, hoe ze die ruting ien Holland, ien Amsterdam za \'k mar zeggen, nuraen." Zoo!" zei Gerrit, is de juffrouw straks hier ge-
weest." Jao mins!" zei de oude vrouw, en ze het nog
gevraogd, of de dokter heel nie iner hier kumt; of\' hi al afschied geneumen het." Ik heb de juffrouw in lang niet gezien," zei Gen-it.
Nou dan zou \'t nie kwaod zien, as oe ins nor heur
toegiengt. Want, ziet oe, dokter, ze ziet er niks nie goed uut. En \'k heb heur al gezeid, juffer, oe bint zoo heel anders as anders. Oe ziet zéker ziek. Oe mot den dokter ins laoten kommen; en dan mot oe nie dien ouwen nemen, mar dien jongen, dien Barte oak gehad het, en dien oe wel kent. Die zal oe wel weer gauw opknappen. En toe lachte ze ins en zei: jao, wa, zei ze ook weer, Barte?" Ze zei, moeder, da ze deur is óver denken zou;
en toe lachte ze weer," zei Barte. Nu, als iemand lachen kan, is \'t een bewijs, dat
hij nog zoo erg ziek niet is," zeide Gerrit. En ook hij lachte, en at, na verzekerd te hebben dat het zuiif genoeg was, het door Barte klaar gemaakte mengsel, en zei dat het hem heerlijk smaakte, en hjj het nog eens zou komen eten, waarop Barte en moeder beiden te gelijk zeiden: Nou da\'s goed, dokter. Dat mot oe doen \'.\'\' Eu toen hij een poosje later wegging, was hij zoo 7
|
|||||||
|
98
|
||||||
|
dankbaar, dat hij, uit loutere dankbaarheid, Barte niet
alleen een hand gaf, dat deed hij wel meer maar haar even in de kin kneep, waarover Barte, als een echte Geldersehe jonge boerin, volstrekt niet boos werd. Dat de dokter ins heur kin gevuuld had, in plats van de pols, was wel heel aordig." |
||||||
|
De brief van mevrouw Vernooy hielp mijnheer en
mevrouw Donze uit eene groote verlegenheid. Op dien brief zich beroepende, konden zij Dr. Witse uitnoodigen, zoo hartelijk als zij wilden, zonder dat daaruit eene door hen niet gewenschte conclusie werd getrokken. Maar aan den anderen kant stortte hij hen in een nog grooter zorg: Klaartje verliefd op Witse, en Witse op een ander meisje, hoogstwaarschijnlijk wel in Leiden of daar in de buurt en al! gedachtig aan prof. Mol- lig\'s brief, mogelijk sints geruimen tijd. Was het in deze omstandigheden geraden, Witse op Wildhoef uit te noodigen? Mijn moederlijk gevoel heeft mij dan toch vroeger
niet bedrogen!" zeide mevrouw Donze die zich, niet- tegenstaande dit bezwaar, van een drukkenden last be- vrijd gevoelde, op een toon, die voor haar mans gevoel te vroolijk was. Deze toon noopte hem zelfs, om, wel in strijd met het vroeger door hem gezegde, maar in overeenstemming met zijn aard of hebbelijkheid, te zeggen: |
||||||
|
99
|
|||||
|
Maar hoe weet jij, of niet Klaar juist dat meisje
is?" en hij bleef verder doof voor alle vroeger door hem zelven bedachte en nu tegen hem aangevoerde argumenten. Klaar weet er zeker meer van dan wij!" zeide hij
eindelijk. Gij wilt toch haar nu niets vragen?" riep mevrouw
verrast uit. Neen, ik zal haar alleen Antje\'s (mevr. Vernooy\'s)
brief laten lezen. Wij zullen dan wel achter \'t een of ander komen." \'s Middags toen hij van tafel opstond, zeide hij: Hier
Klaar! lees dezen merkwaardigen brief eens van je tante, en geef hem mij aan de thee maar terug." Hij wilde haar alleen of haar geluk laten genieten, of hare teleurstelling laten ondervinden. Het eerste gunde hij haar. Van het tweede was hij liefst geen eerste getuige; hij zoude daar later nog genoeg verdriet en zorg over hebben. Aan de theetafel verscheen Klaartje met veel opge-
ruimder gelaat dan zij de laatste weken vertoond had; al waren er, naar mama meende, ook sporen van te vinden dat zjj gehuild had. "Wat zeg je van tante\'s brief, Klaar?" vroeg de
heer Donze. Ik vind, dat zij u en mama aardig de les gelezen
heeft over het stuk van beleefdheid ; en dat mijnheer Witse volkomen correct gehandeld heeft, door niet hier te komen," antwoordde zij Dat is alles mama\'s schuld, die bang was, dat de
jonge dokter een aanslag zou doen op het hart harer |
|||||
|
100
|
|||||
|
dochter; en ook de schuld der jonge dame, die door
haar aanbod om hem naar de stad te rijden, op onbehoor- lijke wijze eene avance gemaakt had," ging Papa voort. Klaartje kreeg een kleur en vroeg: En wat denkt
u nu te doen, den heer Witse te inriteereu of wel hem eene excuseerende visite te maken?" Aangezien ik, in deze, de onschuld zelve ben, zou ik
voor mij niets te doen hebben !" antwoordde papa, maar om moeder en dochter beide uit het moeielijke parket te helpen, waarin zij zich, zonder mijn toedoen, ge- bracht hebben, zal ik, grootmoedig als altijd, zoowel het een als het ander doen. Alle gevaar is nu toch geweken, nu de jonge man al verliefd, misschien wel in \'t geheim geëngageerd is." Klaartje verbleekte. Aan het geval, dat het jonge
meisje, waarop in tante\'s brief gedoeld werd, een an- der kon zijn dan zij; dat Grerrit werkelijk al geën- gageerd kon zijn had zij, met de gegevens die zij meende te hebben, in hare ongewondenheid geheel niet gedacht. Mijnheer Donze Klaartjes aandoening opmerkende,
zeide: Of heb jij er iets tegen, Klaar?" Ik!" antwoordde Klaartje, nog onder den invloed
van den opgewekten twijfel, ik.... ik.... heb daar toch niets mede te maken? Als u mij vroeger gevraagd had, voor een maand of drie i zij zag Gerrit in haar gedachten weer op den weg staan en naar Wildhoef turen) dan zou ik gezegd hebbeu: U is onbeleefd, als u hem niet eens inviteert, daar uwe dochter in \'t huis zjjner ouders vriendschap, een diner ten minste, heeft genoten.\'\' |
|||||
|
101
|
|||||
|
En nu?\'\' vroeg de heer Donze.
Kunt u uw excuus maken en dan volgt van zelf
het andere!" luidde Klaartje\'s antwoord. Dien eigen a.vond schreef mijnheer Donze aan Gerrit.
Onpleizierige zaken deed hij liefst schriftelijk af. Hij schreef hem, dat hij (Donze) gemeend had, dat hij (Witse) tijdens het eerste bezoek op Wildhoef door eene of andere zaak was afgeschrikt, om nog eens terug te komen, en dat dit hem (D) zeer gespeten had, daar hij (D) met zeer veel genoegen met hem (W) kennis gemaakt had. Dat hij (D) echter uit een brief zijner zuster Venrooy gemerkt had, dat de oorzaak van dat niet-terugkomen geheel bjj hem (D) en bij zijne vrouw lag. Weshalve hij (D) zich nu haastte, om het mal- entendu, dat er bestond, weg te nemen. Hij (D) ver- zocht hem (W) dus, hem (D) wel te willen laten weten: 1. Wanneer hij (W) gewoonlijk thuis was, daar hij
(D) hem (W) dan eene contra-visite wilde brengen. Dat hij (W) hem (D) die vraag niet euvel moest duiden ; dat hij (D) haar deed, omdat hij (D) wist, hoe moeielijk het is doktoren thuis te treffen, en hoe ongelegen men dikwijls hun nog komt, als zij thuis zijn. 2. Wanneer het hem (W) zou schikken eens familiaar
op Wildhoef te komen eten; dat hem (W) de bepaling van den dag, zonder eenig voorbehoud, vrijgelaten werd. Dat hij (D) hem (W) die tweede vraag nu reeds deed, omdat hij (D) mogelijk, bij die tweede ontmoeting, zou kunnen vergeten haar te doen, en hij (D) voor niets ter wereld dat gevaar wilde loopen enz. Deze brief werd den volgenden morgen door den
koetsier aan de woning van Gerrit, die natuurlijk niet |
|||||
|
102
|
|||||
|
thuis was, afgegeven; en nog denzelfden avond beant-
woord, op eene zoo taktvolle, den heer en mevrouw Donze sparende, en toch ook Gerrit zelven geene schuld opleggende, wijze; (dit laatste ware eene dwaasheid ge- weest); ook zonder mevrouw Vernooy te na te komen dat de heer Donze, die er zich zeer op liet voorstaan, dat hij schriftelijk alles netjes wist in te kleeden, zeide : Dat had ik hem niet kunnen verbeteren!\'\' Om echter zich zelven niet al te zeer te declineeren, voegde hij er onmiddellijk aan toe : Maar die Witse is dan ook. zoo als Mollig schrijft, een vriend van Hildebrand en Jona- than; en die heertjes zullen zeker malkaars pennen wel gesneden en gespleten hebben." En na deze uitlating was zijn gevoel van eigenwaarde weer tevreden gesteld. Op het door Gerrit bepaalde uur, bracht hem mijn-
heer Donze het door Gerrit wel voor onnoodig ver- klaarde, maar toch als hem vereerend aangenomen, bezoek, dat, zoowel als de eenvoudige, maar met zeer veel smaak gearrangeerde kamer, bij den heer Donze den goeden dunk, dien hij van Gerrit reeds had, nog verhoogde; en hij nam het antwoord mede, dat Witse gaarne den volgenden Maandag van de vriendelijke invitatie gebruik zou maken. Waarom niet Zondag?" had de heer Donze gevraagd.
Ach," had Gerrit geantwoord, de menschen zijn en
worden even goed op Zondagen ziek als op werkdagen. Des Zondags morgen ga ik, als \'t eenigszins kan, naar de kerk, en doe dan mijne bezoeken, die ik anders des morgens doe, des middags, die daardoor dus geheel bezet wordt; te meer, omdat ik dan, als de betrekkingen van de zieken (\'t zijn nagenoeg allen armen of kleine burgers) |
|||||
|
103
|
|||||
|
thuis zijn, mijn bezoeken wat langer maak, om eens met
de raeuschen te praten. Van deze gewoonte af te wijken, alleen voor mijn genoegen, verbiedt mij mijn gevoel van plicht." En mijnheer Donze had hem daarop op den schou-
der geklopt en gezegd: Gij redeneert als van Heusde en Plato over het xx?,h xxyzêóv." Dat mijnheer Donze thuisgekomen een nauwkeurig
verslag moest geven aan zijne vrouw en dochter, en later nog eens in-meer détails aan de eerste, over het onderhoud met, en de kamer, het meubilair enz. van Gerrit, is te begrijpen. Beiden waren dames, en hadden er heel veel belang
bij, allerlei dingen te weten. De wijze, waarop Gerrit over den Zondag dacht en dien besteedde, beviel mevrouw zeer; Klaartje was het er in \'t algemeen ook mee eens, maar zou gaarne uitzonderingen hebben gezien De dagen, die nog voor dien Maandag verloopen moesten, vond zij geweldig lang. Zij was ongedurig, maar toch opgeruimd. Ware zij nu maar ijdel geweest, dan had de gedachte aan, en de zorg voor, haar toilet haar ruimschoots bezig gehouden! Nu sloeg zij slechts een- maal een blik in haar garde-robe, lachte even toen het gros de Naples japonnetje haar in de oogen viel, maar dacht er niet aan het aan te trekken; en aanstonds was haar keus bepaald: een eenvoudig, licht blauw kleed, dat haar, en ook dit wist zij, snoeperig stond. Eindelijk kwam de Maandag en Gerrit verscheen op
"Wildhoef, net maar eenvoudig gekleed, niet eens in gala-kostuum. Dit vond hij een bespottelijkheid voor een familiaar diner. De ontvangst van mevrouw getuigde |
|||||
|
104
|
|||||
|
van verlegenheid; die van Klaartje, met haar hoogen
blos, van iets anders; terwijl die van den heer Donze joviaal was, als gold zij eenen goeden ouden bekende. Blij, hartelijk blij u eens weer op Wildhoef te zien!" Weldra kwam het gesprek op het gedane reisje, en daarna moest Gerrit vertellen, waar hij al zoo geweest was. Hij kon mededeelen, dat de uiterste punten zijner reis, naar drie verschillende richtingen, geweest waren: Frankfurt, Brussel en Londen. Op de vraag, hoe hij de Engelschen wel gevonden had? zeide hij, dat hij ze in Duitschland meerendeels onuitstaanbaar, maar in hun eigen land alleraangenaamste mensehen gevonden had; en leverde voor deze uitspraak het verhaal van eenige ontmoetingen, die hij had gehad. Op de vraag, hoe hij het reizen vond, zeide hij : eene aangename en ontwikke- lende verpoozing, die echter niet te lang moest duren; en verklaarde dat hij, ofschoon veel op reis genoten heb- bende, steeds blij was geweest, als hij weer thuis zat. En hoe is u Londen bevallen! Verlangt u niet erg
het weer te zien !" zeide Klaartje. En \'t is onzeker of zij daarbij reeds aan een huwelijksreisje daarheen dacht. Ik wensch het nooit weer te zien!" antwoordde
Gerrit. En waarom ?" vroeg Klaartje.
Vooreerst om de zeereis, waarop ik niet anders
dacht dan dat ik dood zou, gaan, zoo ziek was ik." Een Hollander bang voor \'t water!\'\' riep mijnheer
Donze uit. Ik zal mij op dit punt volstrekt niet verdedigen,"
antwoordde Gerrit. Veroorloof mij slechts ééne vraag: Is u ooit zeeziek geweest?" |
|||||
|
105
|
|||||
|
Nooit!" antwoordde mijnheer Donze op een plech-
tigen toon. Ja, dan weet u niet wat een ellendig gevoel die
zeeziekte opwekt!" ging Gerrit voort. Papa is nooit op zee geweest!" viel Klaartje in,
om Gerrit te helpen. Dat is hij wel!" zeide mijnheer Donze op fleren
toon. Papa heeft de Zuiderzee bevaren, en daarop kan het ook wel spoken. De kleine golfjes daar, zeggen de scheepslui, maken nog eerder ziek dan de groote gol- ven der Noordzee." En spookte het toen ook?" vroeg Klaartje weer.
Mijnheer Donze zette een hoog ernstig gezicht, en
begon: Toen wij op een schoonen namiddag uit Har- derwijk vertrokken was het bladstil; maar vóór dat wij een kwartier in zee waren, lagen wij passagiers reeds allen in het water te spartelen, dat gedurig en geweldig om en over ons heen sloeg, en nu dezen en dan genen onder zijn oppervlak verdwijnen deed, om echter, ge- lukkig, een poos later weer boven te komen. Deze toe- stand duurde ongeveer een kwartier uurs, toen er plotseling weer stilte in het water kwam, en wij niet zonder moeite weer aan boord kwamen, waar wij ons van droge kleederen voorzagen; en nu genoeg van de zee hebbende, verzochten wij, ons zoo spoedig mogelijk aan land te brengen. Dit is, zou ik meenen, nog op andere wijze kennis maken met de zee, dan de heer Witse dat deed! mijn kind." Klaartje begreep, dat er de eene of andere mys-
tificatie was in dit, op ernstigen, min of meer nog van ontzetting trillenden toon, gedaan verhaal; maar |
|||||
|
106
|
||||||
|
wist toch niet, wat zij er van maken zou...\'.
Gerrit echter zeide: Dat frissche bad heeft u zeker
menigmaal tot een iteretur natatio \') aangespoord." Gewis," antwoordde mijnheer Donze, seil nou eist
iterata. \'l) Den volgenden dag, zooals Vergilius zegt:
Eripiunt subito nubes coelumque diemqne
Teucrorura ex oculis, ponto nox. incubit atra Intonuere poli et crebris micat ignibus aether. 3) Et tertio die redii Ultrajectum. 4) Zoo ging het mij
op mijn eerste zeereis, en zoo werd ik verhinderd er toen meer te maken, en later ontbrak mij daartoe de gelegenheid. U begrijpt, mijnheer Witse, dat ik mij van hot benauwende der nausea s), en van uwen afkeer van de zeereis, geen begrip kan maken. Wat beteekent dat Latijn, papa?" vroeg Klaartje
ongeduldig. Gij zijt toch geen dokter, die allerlei symptomen van
ziekten behoeft te weten," antwoordde haar vader, met een schuinschen blik op Gerrit Dokter Witse gelooft dat ook niet; anders had hij niet met het Latijn begonnen." |
||||||
|
\') Nog eens zoo\'n zwempartytje.
") Maar van een tweede kwam niets.
\') De wolken rukken fluks den hemel en zHn klaarheid,
Den dag uit d\'oogen der Trojanen. Eene naarheid Van nacht en duisternis valt plotseling op \'t vlak. De hemel dondert, slag op slag en krak op krak, Staat reis op reis in brand, en weerlicht door de stralen Des bliksems. Vertaling van Vondel. \') En den derden dag daarop ging ik terug naar Utrecht.
\') Zeeziekte.
|
||||||
|
107
|
|||||
|
Klaartje wierp nu een ontevreden blik op Witse, en
wilde wat zeggen, maar Gerrit voorkwam haar en zeide : Ik beloof u, mejuffrouw, dat ik, in uwe tegenwoor-
digheid, uwen Papa niet meer met mijn potjes-Latijn zal aankomen. Het maakt eene te droevige figuur tegenover het klassieke Latijn van uwen vader." Dan maar verder!" zeide Klaartje, die haar hart
nog niet van \'t reisje naar Londen kon aftrekken. Waarom nog meer, wilt u Londen niet meer zien?" Omdat er zooveel ellende te zien is!" antwoordde
Gerrit, en ik om die te gaan zien, geen reizen doe." Maar toch ook veel moois," zeide Klaartje. Dat
kan men gaan zien; en \'t andere achterwege laten." Zeker kan men dat, en velen doen het," antwoordde
Gerrit, maar ik kan dat nu eenmaal niet. \'t Komt zeker door mijn vak. Wij worden zoo gewend, in alles en bij alles, op het zwakke, het ziekelijke deel te zien; en het gezonde trekt ons oog minder.\' Eene mooie wijze van doen!" zeide Klaartje. Als
u nu van avond van hier naar de stad gaat, denkt u na over al het in uw oog verkeerde, ziekelijke en wat er meer van dien aard is, dat u in mijnheer en mevrouw en mejuffrouw Donze heeft opgemerkt, en wijdt daaraan mogelijk wel geheel uw aandacht. Het goede, dat wij mogen hebben, en dat papa en mama in ruime mate bezitten, treedt op den achtergrond, en verdwijnt ge- geheel. En dit alles is natuurlijk, omdat mijnheer dok- ter is." Mijnheer Donze had schik in het antwoord zijner
dochter; maar mevrouw vond, dat zulk een opmerking hare dochter niet betaamde. |
|||||
|
108
|
|||||
|
Gerrit was echter in het minst niet uit het veld
geslagen en zeide: Voorzeker zal ik dat doen, mejuf- frouw ; maar u begrijpt, dat ik dan zooals ieder dokter dat doet liefst begin met die kwalen, die het meest voor de hand liggen, nog het minst diep doorgedrongen, nog niet verouderd en, zooals men zegt, ingeroest zijn; en zulke kwalen vindt men het meest bij jonge menschen. Mijn nadenkend onderzoek begint dus bij u; en ik vermoed, dat dit onderzoek mij wel bezig zal houden, totdat ik thuis kom." Zoudt u dat denken ?" vroeg Klaartje.
Ik ben er zoo goed als zeker van," antwoordde Gerrit.
Mevrouw Donze schudde het hoofd tegen hare doch-
ter, maar mijnheer Donze wreef zich in de handen van pleizier en Klaartje zeide: U zijt niet bijzonder galant, mijnheer Witse. U
valt mij tegen " Dat laatste spijt mij in mijn ziel!" antwoordde
Gerrit. Wat het eerste betreft, moet ik u zeggen, als dit eene verschooning zijn kan, dat ik nooit galant ben. Galanterie is in mijn oogen altijd voor drie kwart veinzerij, en daarmede laat ik mij niet gaarne in." U zou dan, misschien, uwe oprechtheid wel zoo ver
drijven, dat u mij, bij eene volgende ontmoeting, de slotsom uwer overdenkingen over mij, onbewimpeld zou kunnen en willen mededeelen?" vroeg Klaartje, die geheel haar vaders aard hebbende, gaarne eene kleine victorie wegdroeg. Zeker, als u dat verlangde," antwoordde Gerrit,
maar ook, wil daar op letten, alleen als, en omdat, u het verlangt." |
|||||
|
109
|
|||||
|
Aangenomen!" zei Klaartje.
Nu stel ik voor, Londen, dat al zooveel gelegenheid
heeft gegeven tot strijd, verder te laten rusten," zeide mevrouw. En mijnheer Donze was daar ook voor, en zoo
kwam het gesprek op andere dingen, en kort daarop ging men aan tafel. Bij het dessert vroeg mevrouw: ,U houdt, geloof
ik, ook vau haugop, mijnheer Witse." Ik zou het niet kunnen zeggen, mevrouw,\'\' ant-
woordde Gerrit. Dat is mij een totaal vreemd gerecht." Waar is nu uwe zoo geroemde oprechtheid!" riep
Klaartje uit. Foei, mijnheer Witse! Voor circa aoht dagen hebt u het nog gegeten." Ik hangop gegeten!" zeide Gerrit.
Ja mijnheer! hangop anders gezegd ruling/" zei
Klaartje. Ik zal nu maar niet vertellen, hoe opge- wonden u dat eten gemaakt heeft, zooals Barte mij vertelde, want dan zou mama zeker zich bezwaard ge- voelen u er iets van aan te bieden!" Gerrit kreeg zijns ondanks een kleur, maar antwoordde
toch: De opgewondenheid, als die er geweest is, had eene andere oorzaak dan het gerecht, Mejuffrouw! Zij kan als zij er geweest is alleen ontstaan zijn over iets dat ik gehoord had," on dit zeggende, zag hij Klaartje goedig aan. Nu was het Klaartje\'s beurt om te blozen, en zij
vervulde dien plicht voortreffelijk, terwijl zij antwoordde : Nu dan kan mama gelukkig gerust zijn, wat de hangop betreft. Met dat andere heeft zij niets te maken." Dat geloof ik ook, mejuffrouw," zeide Gerrit. Ik
|
|||||
|
110
|
|||||
|
ben blij, dat er nu eindelijk eens een zaak is, waarover
wij \'t eens zijn; en ik hoop, dat wij meer zulke punten van overeenstemming zullen kunnen vinden.\'\' En- Klaartje maakte, al weer blozende, eene min of
meer spotachtige buiging. Toen men van tafel opstond, zeide Klaartje: Papa,
nu moet u, voordat wij naar buiten gaan, waar \'t nog zoo heet is, uwe schilderijen eens laten zien aan mijn- heer Witse." Als mijnheer Witse van schilderijen houdt, gaarne!"
antwoordde papa, zich tot Gerrit wendende. Ik zie gaarne een mooi schilderij, mijnheer," ant-
woordde Gerrit, maar ik ben geen kenner; en u zal het mij dus ten goede moeten houden, wanneer ik het waarlijk mooie niet, zeker niet genoeg, waardeer." Klaartje gaf haren vader een knipoogje en deze
lachte. Op de schilderijenkamers gekomen, zag Gerrit het
groote stuk, dat Hatelings bewondering zoo zeer had getrokken, even aan en zeide niets, maar bleef voor eene goede copie van een Titiaan staan, en vroeg aan den heer Donze: Is dit niet een stuk van de Itali- aansche school?" Daarna stond hij geruimen tijd voor den Rembrandt stil, en vroeg: Een Rembrandt of een van Djjk?" en zoo deed hij meer vragen, die alle eerder van zijn lust om iets te leeren getuigden dan toonen moesten, dat hij kennis of smaak had. Weer terug ge- komen in de kamer, waar het groote stuk op den fau- teuil stond, zag hij Klaartje daarvoor staan, die hem nu vroeg: En wat zegt u wel van dit groote stuk?"
|
|||||
|
111
|
|||||
|
Ik heb reeds gezegd, dat ik geen kenner ben, me-
juffrouw," luidde zijn ontwijkend antwoord. Dat is, met uw verlof, geen antwoord op mijn vraag.
Men kan toch iets wel mooi vinden, zonder een kenner te zijn," ging Klaartje voort. Nu dan, mooi vind ik het niet!" antwoordde Gerrit.
Middelmatig dan?" vroeg Klaartje weer.
Neen, ook dat niet!" luidde Gerrit\'s antwoord; maar
wil niet vergeten, dat ik niet beoordeel." Maar als u wist, wie het geschilderd heeft, zou het
u uw uitspraak wel doen wijzigen," zei Klaartje lachende. Dan zou ik moeten zeggen: het moet zeker wel
mooi zijn, al kan ik, onwetende, het niet mooi vinden," zeide Gerrit. Hier barstte Klaartje uit in een schaterend gelach,
dat Gerrit deed opzien, hem zelfs wat ontstemde. U heeft volkomen gelijk, mijnheer Witse," viel nu
mijnheer Donze in. Ik zal u uit de dwaling helpen. Dit is een kunststuk van mijne dochter, voor mjjn laatsten verjaardag gemaakt. En het doet mij voor haar pleizier, dat zij, na uwe door haar uitgelokte vernieti- gende kritiek, zoo gul heeft kunnen lachen." Nu werd Gerrit min of meer verlegen. Iets van wat
hij gezegd had terugnemen of een banaal complimentje maken, wilde hij niet; maar wat moest hij doen? Klaartje kwam hem te hulp, en zeide: Dank voor
uw kritiek. Ik meen het waarlijk. Hier heeft u er mjin hand op!" en zij stak hem de hand toe, die hij, in zijn verlegenheid, wat in de zijne hield en zachtjes drukte, terwijl mijnheer Donze zich even omdraaide en een portefeuille verzette. |
|||||
|
112
|
|||||
|
Terwijl zij naar beneden gingen, verklaarde Klaartje
dat zij wel wat ondeugend was geweest, met dat zoo aandringen om eenig oordeel over haar konstwerk; maar dat zij er toe gedreven was omdat Hateling gezegd had, dat het het juweel der collectie was. En toen zij zag, dat het hooren van dien naam, of mogelijk wel de vergelijking van hein en Hateling, hem onaan- genaam was, voegde zij er onmiddellijk aan toe: Zon- der u in de verste verte met een fatje te willen ver- gelijken, die een nufje van een jaar of 17 één avond kon charmeeren, maar voor een wat verstandiger geworden meisje, een onverdragelijk sujet is." De thee werd buiten gedronken, en daarna eeue
kleine wandeling door de plaats gemaakt, waarbij Gerrit en Klaartje langzamerhand een eindje vooruit kwamen, en er vrij wat over Barte, Mevrouw Vernooy en ook over de naburige stad werd gesproken Zoo samen wandelende waren zij het in een macht van zaken eens, en ging alles in de beste harmonie totdat Klaartje zeide: Ja, nog één ding moet ik u vertellen over mijnheer Hateling, waarover papa en ik nog dagen daarna gelachen hebben. Verbeeld u, hij vertelde dat zijn grootmama twee schilderijen van Apelles had!" En zjj schaterde het weer uit. Gerrit echter lachte niet mee, maar zeide: Hij heeft
zeker willen zeggen van Bles, een jong schilder iu den Haag, die nog al opgang maakt, en zich versproken." U is beter dan ik, mjjnheer Witse," zeide Klaartje
en bloosde. Gjj verdedigt nog uwe vijanden." Een te gunstige beschouwing!" antwoordde Gerrit.
Ik zeg slechts wat ik meen waar te zijn. En onder |
|||||
|
113
|
||||||
|
zekere omstandigheden de waarheid te verzwijgen, is
toch wel een gruwel! Vindt u ook niet?" Neen, ik zeg niets meer!" repliceerde Klaartje.
Dan word ik toch wel al te hard bestraft!" zei
Gerrit en zag haar even lachend aan. U is onverdragelijk, mijnheer Gerrit Witse!" riep
Klaartje met iets luider stem. Ik ga papa en mama tegemoet, en u moogt mij, bij uw tweede bezoek op Wildhoef, evenals op het eerste, volgen als een lam." Toen Gerrit dien avond van de bewoners van Wild-
hoef afscheid nam, zeide de heer Donze: Ik reken er op, dat wij u vaak hier zullen zien; ook zonder verdere officieelo uitnoodigingen. U zal mij steeds een welkomen gast zijn, en ik weet mijne vrouw evenzeer." En mevrouw bevestigde die verklaring. En Klaartje voegde er bij: En mij ook; doch onder de voorwaarde, dat mijnheer mij nu en dan ook eens gelijk laat heb- ben, en mij het laatste woord laat." Ik zal er mijn best toe doen, ik beloof het u,"
zeide Gerrit en drukte haar warm de hand, en Klaartje, in de bewustheid dat zij wel iets weer goed te maken had, gaf een kleinen druk terug. |
||||||
|
Des Woensdags ontving mijnheer Donze een vrij
grooten brief uit de naburige stad, beginnende met Hooggeachte Heer! en geteekend G. Witse. Den gan- schen inhoud er van mede te deelen is onnoodig. Na 8
|
||||||
|
114
|
|||||
|
verklaard te hebben, dat hij zeer gevoelig en dank-
baar was, voor de vriendelijkheid hem door den heer Donze betoond, en voor de hartelijke uitnoodiging tot verdere bezoeken deelde Gerrit mede, dat hij van deze uitnoodiging geen verder gebruik mocht maken, voordat de heer Donze, kennis genomen hebbende van den verderen inhoud des briefs, haar herhaald had; daar de schrijvei\' niet den schijn op zich wilde laden van betoonde vriendelijkheid te vergelden met iets dat men, al was ook ten onrechte, ondankbaarheid zou kun- nen noemen. Daarop volgde het verhaal van Gerrits, voor drie jaren ontstane, sedert ontloken en thans bloeiende liefde voor mej. Donze en zijn plan, haar die te gelegener tijd te openbaren; en de verklaring, dat hij zich uiterst gelukkig zou gevoelen, als de heer en mevrouw Donze daar niets tegen hadden, maar hem, als hij gelukkig genoeg mocht zijn om Klaartje\'s hart te winnen, als schoonzoon wilden aannemen. Hij zeide, dat hij \'t volkomen begreep, dat de heer Donze onmogelijk iets ten zijnen gunste kon besluiten, zonder vooraf de noodige inlichtingen omtrent hem en zijne familie inge- wonnen te hebben, en dat zulk een onderzoek eenigen tijd zou kosten. Om de daaraan verbonden moeite eenigermate te verlichten, veroorloofde hij zich op te geven, het adres van de menschen bij wie hij gedurende zijn studententijd kamers had gehad, de namen der families bij wie hij aan huis kwam, en ook die der jonge lui met wie hij voornamelijk had omgegaan. De brief eindigde met dit postscriptum: Mocht uw antwoord, onverhoopt, ongunstig voor mij
zijn, zal ik echter niet alle hoop op uwe dochter laten |
|||||
|
115
|
|||||
|
varen. U zal zulks ook wel niet van mij verwachten.
Ik zal iedere gelegenheid, die zich mocht aanbieden om met haar in aanraking te komen, gretig gebruiken en zelfs opzoeken. Alleen een definitief refuus uwer dochter zou aan al mijn verwachtingen den bodem kunnen inslaan." Deze brief vervulde mijnheer en mevrouw Donze
met groote vreugde. Had, waaraan zij niet twijfelden, Klaar haar hartje aan Gerrit geschonken zonder dat deze het wist, ook zij bezat het zijne volkomen; daarvan hadden zij nu het bewijs. Maar de overtui- ging, dat zij nu weldra Klaar, het leven en de vroolijk- heid des huizes, zouden missen, stortte toch ook iets bitters in den vreugdebeker. Mevrouw Donze wilde Klaartje met den inhoud van
dit schrijven in kennis stellen. Maar daartegen verzette zich mijnheer: Had Klaar," zeide hij, met jou of met mij, ooit over haar liefde voor Witse, en haar onzeker- heid omtrent zijn gezindheid gesproken, dan ware het eene andere zaak. Nu zal zij voor dat gebrek aan openhartigheid moeten boeten. En daarbjj, ging hij voort, Witse heeft jou toch niet gevraagd, als zijn com- missionair zooals Klaar het noemen zou op te treden, om haar zijne liefde te verklaren. Laat hem dat zelf doen. Dat zal aan Klaar, voorzeker, ook nog wel zoo aangenaam zijn! En al ware dit alles anders, dan kreeg ze dezen brief toch niet. Het vrouwelijk geslacht moet niet weten, dat haar gezicht, slechts uit de verte gezien, reeds zulk een indruk op een mannen- hart kan maken. De vrouwen kennen reeds veel te veel haar macht. Maar aan Witse schrijf ik nog heden!" |
|||||
|
116
|
|||||
|
Om de gedachte bij hem op te wekken, dat wjj zoo
blij en zoo vereerd zijn door \'t vooruitzicht hem tot schoonzoon te krijgen, dat het ons geheel onverschillig is, wat voor leven hij geleid heeft?" vroeg mevrouw. A.ls hij zoo\'n verwaande kwibus was als zijn stad-
genoot Hateling en het meerendeel der Rotterdammers, ja, dan was hij tot zulke gedachten in staat," ant- woordde mijnheer. Maar hij heeft niets van een Rot- terdammer ! Ik heb al gedacht, dat het jammer voor hem is, dat hij in Rotterdam heeft moeten geboren worden!" Mevrouw lachte even over deze woorden haars mans,
en zeide: Je ziet dan toch, dat er ook uit Rotterdam nog iets goeds kan komen!" Mijnheer gevoelende, dat hij beter deed, de Rotter-
dammers nu maar te laten rusten, zeide : Neen, schrik- ken zal hij, als hij dat antwoord zoo spoedig krijgt. Hij zal denken, die oudjes hebben andere, verhevener plannen met hun Klaartje, en willen van den eenvou- digen dokter Gerrit "Witse niets weten als schoonzoon. En daarom hebben zij die onnoodige informaties maar achterwege gelaten!" En waartoe dient het om iemand, wien je welgezind
zijt, een schrik aan te jagen?" vroeg mevrouw. Tot niets en tot velerlei!" antwoordde mijnheer in
orakeltaal. Kwaad zal die schrik niet doen, of hij moest een prul van een dokter zijn. Neen, hij zal er mij nog dankbaar voor zijn! Want bedenk wel, als ik hem niet heden antwoord, dan moet ik dit antwoorden zeker een week of drie verschuiven, om de «i\'«<-noodige informaties niet te nemen, maar den schijn te bewaren |
|||||
|
117
|
|||||
|
het wel te doen. En moet de stakker nu zoolang, noo-
deloos, in spanning en onzekerheid verkeeren ?" Bij slot van zaken, schijn je," zeide mevrouw, toch
nog meer hart te hebben voor dien aanstaanden schoon- zoon dan voor je eigen dochter, die je in onrust laat." Zoo?" antwoordde mijnheer. En profiteert die er
dan ook niet van ? Of, wou je haar, ook nog weer, zoo\'n week of drie zien tobben en moppen, even als vroeger? \'t Is toch ongelukkig, dat jullie vrouwen altijd wel heel scherp ziet, maar nooit meer dan naar éénen kant." Ja, jullie mannen!" zeide mevrouw spottend, zijt
de heeren der schepping niet alleen, maar ook de vèr- kijkers en alkijkers. Toch heb je, maar let wel, bij uit- zondering, in dit geval, eens wezenlijk gelijk. Schrjjf maar aan Witse." En de heer Donze dichtte dien avond den volgenden
brief: WelEdel Zeergeleerde Heer!
Uw geëerd schrijven van gisteren, dat ik naar waarde
heb weten te schatten, wil ik niet langer onbeantwoord laten dan noodig is. Het doet uw harte eer aan, dat gij van den door
ons u verleenden, neen aangeboden, toegang tot ons huis geen misbruik wilt maken ; geen gebruik om, buiten weten van mijne vrouw en mij, aan onze dochter het hof te maken, in den goeden zin des woords, en hare genegenheid te winnen. Mijne vrouw en ik zijn u dan ook recht dankbaar voor de wijze waarop gij gehan- deld hebt; eene wijze, die, ook dit wil ik gaarne er- |
|||||
|
118
|
|||||
|
kennen, niet door alle jonge mannen zou zijn gevolgd.
Van de, mij door uwe aanwijzigingen gemakkelijk ge- maakte, gelegenheid om inlichtingen over u in te win- nen zal ik, om afdoende redenen, geen gebruik maken. Nadat gij uw eerste bezoek op Wildhoef gemaakt
hadt. begreep ik onmiddellijk dat zekere dingen zouden kunnen plaats hebben; en rees de vraag op, of mijne vrouw en ik onze goedkeuring daaraan zouden kunnen geven. Zoo niet, dan moest alles gedaan worden, om ze te voorkomen. Wij wisten, dat het hart onzer dochter vrij was;
dat zij algemeen een lief, aardig meisje werd gevonden, en ook, dat haar bezit voor velen, om nog andere redenen, eene gewenschte zaak zou kunnen zijn. Wij zagen ook, dat de jonge dokter Witse een aan-
genaam uiterlijk heeft, zich goed wist voor te doen, en wel geschikt was om impressie op een jong meisje te maken. Er was dus gevaar dat te eener of anderer tijd eene genegenheid ontstond, die beantwoord werd. Mochten wij dit gevaar toelaten? Niet zonder ons ver- gewist te hebben, dat zoo het kwam, wij onzen duren ouderplicht jegens Klaartje hadden vervuld. Voordat wij u dus verzochten uw bezoek te herhalen,
schreef ik naar Leiden om inlichtingen over u, onder den schijn, dat ik er over dacht u als medicus voor ons gezin te nemen. De man, tot wien ik mij wendde, een der vrienden mijner jeugd, was professor Mollig, ook door u mij opgegeven. De inlichtingen, die ik kreeg, ook over uw verkeer
te zijnen huize, waren van dien aard, dat wij gerust u den toegang tot ons huis konden verleenen aan- |
|||||
|
119
|
|||||
|
bieden ging echter moeielijk! Vandaar de zwarigheid,
waaraan eerst de brief mijner zuster een einde heeft gemaakt. Uit het bovenstaande zal u blijken, dat wij in uwe
genegenheid voor Klaartje geen bezwaar zien, om u den toegang tot Wildhoef te blijven geven. Mij persoonlijk zijn uwe bezoeken zeer aangenaam. Op onze dochter zullen wij echter volstrekt geen
invloed uitoefenen. Wij weten niet, hoe zij over u denkt, dewijl zij zich nooit over u bijzonder heeft uit- gelaten; en wij zullen ook, van onze zijde, geen enkele poging aanwenden om het te weten te komen, maar afwachten of zij ons iets zegt. Klaartje moet vrij kie- zen, u of een ander, \'t Is haar levensgeluk, dat er mede gemoeid is. Als zij u vroeger of later mocht af- wijzen, zal het mij spijten voor u, maar want ik ben egoïst verheugen voor mij zei ven; omdat wij haar dan zooveel te langer bij ons en voor ons zelven zullen hebben. Kom, als \'t u schikt, Maandagavond bij ons thee
drinken; ik laat u dan naar de stad terugbrengen. Ik zou wel zeggen: kom Zaterdag daar gij Zondags niet uitgaat maar Zaterdags gaat Klaartje gewoon- lijk een praatje maken bij de Symens. Hopende, dat dit spoedige antwoord u niet zal ver-
schrikt hebben enz. Deze brief werd des morgens door den koetsier aan
Gerrits woning afgegeven. Toen Gerrit thuis komende van zijne hospita hoorde, dat de koetsier van Wildhoef een brief voor hem had afgegeven, ontstelde hjj niet weinig. |
|||||
|
120
|
|||||
|
Al zoo spoedig beantwoord! Dus boos, mijnheer
Donze!" mompelde hij. Maar Klaartje is nog elders te zien en te spreken dan op Wildhoef." Hij gevoelde bitter weinig lust den brief te openen,
die, zeker in de wellevendste vormen, hem een hatelijk bericht moest meedeelen. Hij wierp zich in een hoek der kanapé, en vond het weinig humaan van den heer Donze, hem reeds zoo spoedig te antwoorden. Was hij, Gerrit Witse, dan zulk een te minachten persoon, dat de gedachte aan hem als schoonzoon zelfs geen oogen- blik post mocht vatten in de ziel van mijnheer en mevrouw Donze? Mevrouw Donze! ja dat was nog wat! die behoorde tot eene oude, aristokratische fa- milie! maar mijnheer Donze, de broeder van mevrouw Vernooy! De goede Gerrit wond zich op tot boosheid! En die
boosheid dreef hem er toe, om te zien of mijnheer Donze zich ook nog verwaardigd had, eenige redenen op te geven of niet. Hij brak den brief open, en ziende dat hjj nog al groot was, zeide hij: Aha, toch rede- nen ! Nu, dat is ten minste iets, dat aanleiding kan geven tot weerlegging." Den brief lezende, had Gerrit een gevoel, alsof hij
uit de hel, of ten minste uit het vagevuur, naar den hemel opgevoerd werd. Aan het eind gekomen, hij had hem doorgevlogen, herlas hij hem nog eens op zijn gemak, en woog ieder woord; sprong toen op en hup- pelde de kamer door, stiet een stoel en een tafeltje omver, zonder het goed te merken, en maakte kortom zoo\'n leven, dat de juffrouw ontsteld naar boven vloog, en zonder kloppen de deur openmaakte, niets anders |
|||||
|
121
|
|||||
|
verwachtende, dan dat zij den jongen dokter in een
aanval van vallende ziekte op den grond zou vinden. Gerrit hoorde haar niet eens binnenkomen, en zette zijn springende beweging met den open brief in de hand voort. Daardoor ontstelde de goede vrouw nog geweldiger. Zij dacht niet anders dan dat meneer in eens stapelgek was geworden, en vloog doodsbleek naar beneden om haren man te halen. Kom Kees, got is gouw mee nor boven. Meneer is
staopel geworden. Hi het alles um ver gegeuid en lopt as raozend dur de kaomer!" Mins, wat zedde!" zei Kees en vloog naar boven,
gevolgd door zijn vrouw en de meid. Gerrit had ondertusschen met zijn grooten toon tegen
den poot der kanapé gestooten, en de pijn had zijn opgewondenheid verkoeld. Hij had zich neergezet en was juist bezig dien toon te wrijven, toen huisbaas en vrouw en meid de kamer binnenstormden. Wat is er te doen?" vroeg Gerrit bij dat zonderling
gezicht. Kees zag zijn vrouw aan, en deze, niets vervaard, zei:
Da mag oe wel vraoge, die \'n mins een doodsschrik
op het lief jaogt! Is me dat een léven, da oe daor gemakt het? Sommedeen bin ik bij oe op de kaomer gewist, en toe sprongt oe as \'n gek ien de rondte!" Zoo?" zeide Gerrit, bij wien (aan een jong dokter
is zoo iets te vergeven) alle studentenjoligheid in eens weer opkwam. Juffrouw, daar weet ik niets van. Maar dat gaat ook gewoonlijk zoo! Heb je wel eens kramp in de hersenen gehad, juffrouw, of jij, baas?" Beiden schudden van neen. Gelukkige |
|||||
|
122
|
|||||
|
menschen! Ik wel. En die had ik daar net ook weer.
Als je die soms eens krijgt, dan moet je net doen wat ik zoo even gedaan heb. Dan moet je er gauw bij zijn en dadelijk opspringen en blijven springen, dan gaat de kramp over naar de beenön, en als je dan nog maar wat springt en \'t een en ander omvergooit, dan gaat hij naar den grooten teen, dien ik nu want hij doet mij weerga\'s zeer wrijf. Bezorg me nu dadelijk een ketel goed kokend water, maar \'t moet goed koken, ook nog als \'t hier boven is; en een anderen ketel ijskoud water pas uit de pomp; uit de pomp in de Groote straat, daar is het frisch. Dan zal ik die kramp en die pijn spoedig uit mijn teen jagen! Oe - hai!" Hedde van z\'n léven," zei de hospita, van zokke
raore dinsighède gcheurd!" Nou, pas maar op," zei Gerrit, dat jij ze nooit
krijgt, \'t Is niet om er mee den gek te scheren. En had ik nu maar iemand hier gehad, wien ik met een schop dien kramp had kunnen overgeven, dan was ik er in eens af geweest." Zou dat helpen; hedde van z\'n léve?" zei de
hospita. Ja zeker!" zei Gerrit. Als je ze ooit krijgt, en
je man is in je nabijheid, geef hem dan een schop, dan ben jij er af, en krijgt hij hem. En als hij dan een schop geeft aan Treintje (de meid), dan is hij er weer af en krijgt zij hem. En als zij dan maar weer een schop geeft aan haar vrijer, dan is zij er weer af en heeft hij hem. Je moet alleen maar daarop denken, dat hij altijd overgaat van een man op een vrouw, en |
|||||
|
123
|
|||||
|
van een vrouw op een man, maar nooit van een man
op een man, of van een vrouw op een vrouw." Kasoeëel!" zei Kees
En het meneer duk van die krampen?" vroeg
Treintje. O, je bent al bang voor dien schop!" zei Gerrit.
Neen, wees gerust. Nooit meer dan eens in de drie maanden." En hebben der meer minse last van? Ik heb noit
van zoo iets geheurd!" zei de hospita. Maar je hebt wel gehoord, dat ik water moest
hebben!" antwoordde Gerrit. Dat bezorg je me eerst. Of denk je, dat ik nog langer die pijn wil dulden? Als hij erger wordt, dan weet je, hoe ik er af kan komen!" In een ommezien waren hospita en meid de trappen
af, en een poosje later werden de beide ketels water naar boven gebracht door Kees. Die vrommissen waoren te bang, ziet oe, meneer,
vur die schup!" zei Kees, terwijl hij de twee keteltjes naast Gerrit neerzette. Mot meneer nog wat anders hebben?" Ja," zeide Gerrit, nog een tobbetje!"
Ook het tobbetje verscheen, en een half uur later
kwam Kees weer, gestuurd door zijn vrouw, om te vragen, of meneer weer hèlendal béter was; dan dorst zien vrouw oak weer boven te kommen." En Gerrit stelde hem gerust.
|
|||||
|
124
|
||||||
|
DE LEERLING VAN SALOMO.
|
||||||
|
Des Zaterdags bestelde Gerrit zijn middageten een
half uur vroeger dan gewoonlijk. Hij was echter in zulk een zenuwachtige spanning, en zoo weinig ge- dachtig aan hetgeen hij zelf aan zenuwachtige menschen voorschreef: n.1. zich goed te voeden, dat hij niet meer dan een kwartmaal nuttigde. En na het eten toog hij naar Sprankendel. Hij wilde bij de Symens zijn, voordat Klaartje kwam, en haar eens nauwlettend gade slaan, om te zien of zijn aantreffen daar haar wezenlijk ge- noegen deed. Hij was er dan ook terzelfder tijd, dat Klaartje Wildhoef verliet. Heere ruien tied, daor is de dokter alweer!" riep
Mieke, die buiten aan \'t werk was, zoodra zij Gerrit zag aankomen, tot hare moeder en Barte, die binnens- huis de boel voor den Zondag nog wat opknapten. \'t Schient toch nog niet heelemaól pluus met ou, Barte 1" Wees gerust!" riep Gerrit, die alles gehoord had.
De dokter komt niet om Barte, daor is \'t heelemaól pluus mee, maar om eens uit te rusten, en nog eens een bordje ruting te eten." Wil den dokter naor binnen gaon, of liever buten
blieven!" vroeg Mieke. En zeg je me nu niet eens goeien dag, Mieke?
Dan zal ik beleefder zijn!" zei Gerrit. Dag Mieke." Nim me nie kwaolik da\'k dat vergeten heb; \'t was
|
||||||
|
125
|
|||||
|
van verbouwereering. Dag dokter!" verontschuldigde
zich. Mieke Nu, ik zie \'t al," zei Gerrit. Ik kom ongelegen.
Ik zal maar weer heen gaan.-\' Nee, da, zal oe niet, dokter," antwoordde Mieke. As
oe irst \'n oagenblikske wilt uutrusten, dan zien wi intusschen klaor. \'t Is nog mar un hand umdrê-jens wa we te doen hebben." Dat is goed," zei Gerrit, doe \'t maar op je dooie geraak.
Ik heb van avond den tijd, en zal in het hutje gaan zitten." En hij trok daarheen; en, hoewel hjj wist, dat het
nog te vroeg was, wendde hij de oogen niet af van den weg, waarlangs hij dacht, dat Klaartje komen zou. Een kwartiertje later kwam vrouw Symens, die een
schoone voorschoot had voorgedaan, bij Gerrit, en zei, na de noodige pourparlers: Jao, dokter, ik zal \'t oe mar zeggen, de dèrns dorsten het niet. Het spiet ons wel, mar van daog kunnen we oe gin ruting geven." Wat men niet heeft, kan men niet geven," zei Gerrit.
Da\'s wel waor, dokter," antwoordde vrouw Symens,
,,maor kiek, zoo is het nou juust niet, en da, makt het zoo gek. We hew-wen nog wel wat in huus, mar \'t is mar \'n bitje, en da moffe bewaoren vur de juffer, die het gister gezeidhet, toe ze vurbij ree." Wat de juffer besteld heeft, moet je haar bezorgen,
daar helpt geen vader of moeder aan!" zei Gerrit, en dat mag je mij niet geven." Nou, bezorgen, hoeffe we het ook al weer niet. De
juffer komt het hier éten!" zei de oude. Zoo!" zeide Gerrit met geveinsde verwondering,
zoo komt de juffer van avond hier." |
|||||
|
126
|
|||||
|
Jao," zei de oude vrouw. Wit oe ook, hoe laot \'t
al is?" Bij zessen!" antwoordde Gerrit, na op zijn horloge
gezien te hebben. Nou, dan zal ze niet lang meor wegblieve!" ver-
zekerde de oude. En heb je dan maar zoo weinig van dat goed; of
eet de juffer zooveel ?" vroeg Gerrit om \'t gesprek aan den gang te houden en te brengen waar hij \'t hebben wilde. Nou, dur is eigenlik wel genoeg vur twee, en de
juffer it ook zoo veul niet. Mar ziet oe, we kunnen hur toch mar niet krek zoo mundjesmaot veurzetten!" was \'t antwoord. Als je dan eens aan de juffrouw vroegt, of ik met
haar mee mag eten ? Je weet, ik eet ook zoo heel veel niet," zei Gerrit. Da za\'k wel uut m\'n lief laoten!" zei de oude
vrouw met een afwerend gebaar. De juffer is een heel goed mins, wit oe, net as hur moeder; mar ook net as bij die, mot je op oe tellen passen, en oe niet bemuujen met hur zaoken. As je da doet, dan kan ze je met een enkel weurd, en heel vriendelik dur nog bij, op je plats zetten; da, verzeker ik oe mar as den dokter \'t zelvers wil vraogen, dan is \'t mien goed. As oe mar nie zeit, dat ik het oe gerao-jen heb." De juffer is dus, hoe lief ook, toch geen katje om
zonder handschoen aan te pakken," zei Gerrit. Nou," antwoordde de oude, vur krabben hoefde
bjj hur nie bang te zien. Daor is ze te goed veur. Mar ziet oe, ze is gin boerenmins, mar \'n juffer; en |
|||||
|
127
|
|||||
|
hoe eigens ze ook met je zien kan, en dat is ze met
Barte êrg, ze blieft de juffer. En da\'s goed ook. An- ders makten ze mar misbruuk van hur, zoo as ze met de tante van hur moeder hebben gedaon. Da was krimineel." Intusschen kwamen de twee dochters, die meenden
dat moeder de kastanjes nu wel uit het vuur zou ge- haald hebben, naar buiten en brachten een paar stoelen, de benoodigdheden voor koffie en een versche mik mede. Hoe gaat het, Barte?" vroeg Gerrit. Nog eens de
kin voelen ? Maar dan mag je het niet aan juffrouw Donze vertellen, hoor!" Hê\'k daor kwaod mee gedaon ?" vroeg Barte. D&
wist ik niet; daor he\'k hêl niet aon gedocht. De juffer vroeg zoo nao alles en toe hê\'k gezeid, da de dokter me in plats van de pols de kin gevuuld had, en da\'k dat wèl zoo aordig had gevonden. Mar hoe wit de dokter dat nou al weer ?" Toen jij dat aan juffrouw Donze vertelde," zei Gerrit,
zat hier een jonge ekster op den boom, die alles hoorde, en wat hij gehoord had in de stad, vlak voor mijn kamer, aan een andere jonge ekster, een wijfje, vertelde, en vroeg, of hij haar ook eens zoo onder den bek zou voelen; en daar ik juist aan het raam zat heb ik alles gehoord." Nou, dokter, nim me nie kwaolijk, mar da-noeme
wi, boereminse, met spek schieten!" zei Barte. Jij kunt het noemen wat je wilt! Maar dat het
waar is, zie je; want ik weet het," zei Gerrit op een deftigen, doctoralen toon. En weet je wel, welke taal die eksters spreken?" |
|||||
|
128
|
|||||
|
Jao, eksters die praoten van alles, wat je ze mar
veurgezeid het; en dan is \'t Hollandsen!" antwoordde Barte. En als ze onder elkaar praten, en over dingen, die
die ze van de monschen niet geleerd hebben, in wat taal praten ze dan?" vroeg Gerrit verder. Dan, zou \'k dinken, ien \'t ekters!" antwoordde Barte.
Heel goed!" zei Gerrit. Nu dat Ektersch heb ik,
toen ik student was, ook geleerd." En bij wie?" vroeg Barte lachende, bij een ekster?"
Neen," antwoordde Gerrit hoog ernstig en als ver-
ontwaardigd over dat ekster", bij een heel knappen, ouden professor." Barte zag Gerrit tongeloovig aan, Mieke schudde
het hoofd, maar de oude vrouw riep uit: Heere ruien tied! waor mot dat nou mit de minse toch hin! Och! siet det ze mit die stomboaten gekommen zien, geet alles den ondersten boven. Mittertied gaon de minse nog vliegen, en da, leeren ze meugelik ook nog van die eksters! Nee, de wereld lupt up \'n end." Daor kumt de juffer al!" riep Mieke.
En zoo was het. Klaartje had in het hutje hooren
spreken, was nieuwsgierig geworden wat daar te doen was; was zachtjes genaderd, had even een kijkje ge- nomen, en, volkomen voldaan, zich weer teruggetrokken; had vervolgens een kleinen omweg gemaakt, en kwam nu, langs een anderen weg dan gewoonlijk, bezijden het huis te voorschijn. Wat is hier te doen!" riep zij, alsof zij verbaasd
was. Allen in het hutje, dat gebeurt niet dikwijls. Is er visite? O ja, ik zie het al! Nu, goeden avond samen." |
|||||
|
129
|
||||||
|
Deze groet werd door allen hartelijk beantwoord, en
Gerrit sloeg een onderzoekenden blik op Klaartje, maar kon natuurlijk niets van verbazing of vreugde ontdekken; en dat stelde hem niet weinig teleur. De dokter is zeker weer gekomen om een bordje
ruting en wat er bij komt!" zeide Klaartje lachende tegen Barte, en tegelijk op Gerrit een vragenden blik werpende. Zoo is het, mejuffrouw Donze!" antwoordde Gerrit.
Maar \'t is hem geweigerd, omdat mej. Donze alles besteld had en er voor hem niets meer was." Is dat waar?* vroeg Klaartje aan vrouw Symens.
Jao, juffer! We hewwe gisteren mar een bitje
gemakt, en durrum is er vandaog nie veul." En" ging Gerrit voort, ze hebben mij daarbij
gezegd, dat ze u niet durfden vragen, als u kwaamt, of ik met u mocht mede eten; niettegenstaande ik zeide, dat ik heusch bescheiden zou zijn." En daarom doet u nu die vraag, want daar komt
het toch op neer, maar zelf!" zeide Klaartje. En wat is daarop uw antwoord?" vroeg Gerrit.
Ik zou vrouw Symens wel willen zeggen, dat ik
gaarne te uwen behoeve van alles afstand doe; maar vrees dan voor eene repetitie van verleden Maandag," zei Klaartje. Dus veroorlooft u, dat Barte en Mieke voor ons
beiden wat gereed maken," vroeg Gerrit. Klaar zetten, ja, en gereed maken voor u ook.
jMaar ik zal het zelve voor mij klaar maken!" zei Klaartje en lachte. Zou ik u dan mogen verzoeken, het ook voor mij
9
|
||||||
|
\'
|
||||||
|
130
|
|||||
|
te doen? Dat gaat wellicht in eene moeite door!"
zeide Gerrit. Ook dit verzoek toegestaan. Heeft mijnheer soms
nog meer te vragen ?" zei Klaartje. Ik dank u, mejuffrouw! voor \'t oogenblik niet,
wellicht later!" antwoordde Gerrit. Terwijl Barte en Mieke de noodige ingrediënten voor
het maal haalden, zeide vrouw Symens: Wist oe wel, juffer, dat hier de dokter oak al
Ektersch geleerd het?" Ektersch!" zei Klaartje, wat is dat?"
Wel," antwoordde vrouw Symens, terwijl Gerrit
bedacht wat hij zoo aanstonds tot verklaring dier mystificatie zou aanvoeren: Wel, juffer, de taol die de eksters spreken." Klaartje zag Gerrit aan met een half lachenden, half
vragenden blik. Zij wilde het door hem gespeelde spel niet bederven, maar er toch wel eenige verklaring van hebben. Gerrit, haar bedoeling vattende, zeide: Vrouw Symens en haar dochters konden niet be-
grijpen, dat ik wist wat ze van mij verteld hebben; en toen heb ik haar gezegd, dat ik het gesprek had aan- gehoord van twee eksters, van welke de een hier, tijdens haar gepraat over mij, in een boom had gezeten, en het daar gehoorde aan zijn kameraad in de stad, vlak voor mijn raam, vertelde " En bij wien heeft u die taal geleerd?" vroeg Klaartje
heel ernstig. Bij een ouden professor, die haar van Salomo ge-
leerd had, die, zoo als u weet, met alle dieren in hun eigen taal sprak," antwoordde Gerrit even ernstig. |
|||||
|
-
|
|||||
|
131
Jao," viel vrouw Symens in, van dien Saolomo hê
\'k wel meer geheurd. Da was een boavenste knappert! En \'k hêt al gezeid, dat de wereld up zin end lupt." Ja, dat dout ze," bevestigde Klaartje.
Intusschen kwamen de beide meisjes met het benoo-
digde en wilden, nadat zij alles klaar gezet hadden, met haar moeder weggaan. Neen," zeide Klaartje. Blijven, net als altijd. De
dokter zal dat wel goed vinden." En Gerrit, al dacht hij er anders over, zeide: Zeker
vind ik dat goed." Toch viel hem het uurtje mee, dat hij met Klaartje
en de drie vrouwelijke Symens doorbracht. Hij leerde Klaartje nu van eene andere, en zeer beminnelijke en ook praktische, zijde kennen. Hij had alle gelegenheid te zien, hoe zij in alles wat de Symens betrof belang stelde, en volkomen op de hoogte van al hun lief en leed, vooruitzichten en zorgen was; ook de liefde en achting te zien, waarvan dit drietal boerinnen voor Klaartje vervuld was. Hoe anders was zij hier, dan hij haar tot dusverre in haar spotlust en lust tot tegen- spreken had leeren kennen! Hoe teergevoelig, hoe ver- draagzaam en liefdevol! Toen Klaartje zich gereed maakte heen te gaan,
vroeg Gerrit of hij haar tot aan Wildhoef zijn geleide mocht aanbieden, en zonder eenig aarzelen nam zij dit vriendelijk aan. Da, wordt nog ins \'n paor!" zei Barte, toen zij weg
waren. \'t Zien een paor goeie minsen, allebei!" antwoordde
vrouw Symens, en ik vur mien, gun ze mekaor van harte." |
|||||
|
132
|
||||||
|
GEBREK AAN OPENHARTIGHEID BELOOND.
|
||||||
|
Aan Gerrit Witse waren te allen tijde de banale
praatjes over het weer, waarmede de conversatie, wel op de gemakkelijkste wijze, gewoonlijk begint, waartoe zij zich soms ook geheel bepaalt,onverdragelijk. Hij dacht er dan ook niet over, nu over \'t weer te gaan praten. Maar hoe nu eene conversatie aan te vangen, die hem geleidelijk iets verder kon brengen! Hij had daar reeds over nagedacht, terwijl hij nog in het hutje zat, maar niets gevonden; en zich eigenlijk getroost met de over- tuiging, dat de gelegenheid hem wel zou inspireeren. Doch eilacie! De inspiratie, die zoo ooit, nu kornen moest, bleef achterwege; en hij wist de conversatie met niet beters op touw te zetten, dan met de vraag: Hoe lang is die oude Symens nu al dood ?" Neen," zei Klaartje, mijnheer Gerrit Witte, zoo
ontsnapt u mij niet. U heeft mij plechtig verklaard, dat u, den eersten keer, dat wij elkander weer ont- moeten zouden, mij oprechtelijk zou zeggen: welke kwade eigenschappen, wier getal legio zou zijn, u in mij had ogemerkt." Geen beter gelegenheid dan deze vraag hem gaf, kon
zich voor hem opdoen. Hij greep haar dan ook geree- delijk aan, ofschoon hij den schijn aannam van te aar- zelen, en vroeg: U wil dan al mijne gedachten over u weten, mejuffrouw Donze?\'\' Over mijne gebreken, ondeugden, verkeerde heb-
|
||||||
|
133
|
|||||
|
belijkheden en wat dies meer zij," antwoordde Klaartje.
. Welaan dan!" begon hij. Toen ik Wildhoef verlaten had, keerde ik mij nog eens om, bleef een poos staan, en riep mij het beeld van mejuffrouw Donze voorden geest, zoo als ik, dien dag, haar had leeren kennen. Maar onmiddellijk zweefden die gedachten een jaar of drie terug. En daar zag ik op een voetreis, die zeker iemand een geleerde reis" noemde, een jong bevallig meisje, op het terras van een klein buitentje, dat hier in de buurt lag maar sedert verdwenen is, zitten met een witte duif op het hoofd. Het beeld van dat meisje bleef mij bij. en werd gedurig levendiger. Toen ik in Leiden in een kunsthandel een damesportretje zag, dat op haar leek, kocht ik dit onmiddellijk, hing het in mijne kamer op, en bracht menig oogenblik door met er op te turen. Een jaar later zag ik ditzelfde meisje in Rotterdam de Beursbrug overgaan en de Blaak op- wandelen. Ik spoedde mij dadelijk om langs een omweg haar te gemoet te komen, was gelukkig genoqg daarin te slagen, en gevoelde mij boven de wolken, toen zij mijn beleefden groet vriendelijk beantwoordde. Dit bracht mij zoo van mijn stuk, dat ik haar wel nastaarde, maar er eerst aan dacht haar te volgen, toen zij reeds in de Keizerstraat verdwenen was. En toen was het te laat. Haar spoor was niet meer te ontdekken. Welke was echter mijne verbazing, hoe groot mijn geluk, toen ik haar dienzelfden middag met de familie, bij wie zij logeerde, ten huize mijner ouders ontmoette. Eu hoe groot was mijne boosheid tegen mijne goede moeder, toen ik bemerkte, dat mij niet naast, niet in de nabijheid der jeugdige Geldersche, een plaats aan tafel was aange- |
|||||
|
134
|
|||||
|
wezen! Hoe hinderde mij de vroolijkheid, die aan hare
zijde van de tafel, zoo ver van mij, heersehte! Later trachtte ik haar te naderen, met haar te praten; maar eerst eene spottende opmerking door haar gemaakt, later eene aan mij toegeschreven onhandigheid, waaraan ik part noch deel had, maakte mij dit onmogelijk. Den daarop volgenden nacht bracht ik slapeloos door. Ik was boos op allen, met wie ik aan tafel had gezeten, de Geldersche niet eens uitgezonderd. Doch het ver- liefde hart wist weldra voor haar allerlei verontschul- digingen te vinden, en haar beeld kwam mij steeds verrukkelijker, het bezit harer genegenheid steeds zali- ger voor; het bezit van haar zelve werd mij een hemel op aarde. In Rotterdam zag ik haar niet meer. Ik keerde naar Leiden terug, troostte mij \'t was een armzalige troost, maar toch het beste dat ik had met de herhaalde beschouwing van \'t haar gelijkend portretje. Ik eindigde mijne studiën, had eene stand- plaats te kiezen, en koos u zal wel begrijpen, waarom ? de stad N., tot groote verwondering van mijne ouders, die van niets wisten. Ik had het genoe- gen het jonge meisje, aan wie ik door anderen in een bespottelijk licht voorgesteld was, maar dat als koningin in mijn hart heersehte, weder te ontmoeten, door haar erkend te worden, en te bemerken, dat, terwijl mij het bloed naar de wangen vloog, ook haar gelaat met een blos werd overtrokken. Zij sprak mij vriendelijk aan... Maar dit is wel genoeg, om u te overtuigen, dat ik Maandagavond naar N. wandelende, over andere zaken te denken had, dan over het legio verkeerd- heden, gebreken en ondeugden van mejuffrouw Klaartje |
|||||
|
135
|
|||||
|
Donze." Gerrit had, terwijl hij de/.e liefdesverklaring in
historisch folio deed, Klaartje in \'t geheel niet aange- zien. Hij dacht, dat dit haar genoegen zou kunnen doen. Maar zijn verhaal geëindigd hebbende, vestigde hij zijnen vollen vragenden blik op haar, terwijl hij zeide: Deed ik daarin verkeerd, mejuffrouw Donze ?" Wat u zelven betreft, zeker!" antwoordde Klaartje
gelukkig lachende. Onder uwe omstandigheden was het meer dan zaak, uw eigen theorie te volgen, en vooral het gebrekkige en het verkeerde der jonge Geldersche niet uit het oog te verliezen, maar daaraan uwe volle aandacht te schenken: want ik verzeker u, dat de jonge dame, die u bedoelt, en die ik zeer goed ken, lang niet vrij is van gebreken. In uw belang dus, zoowel als in het hare, moet ik u ernstig aan- raden, ook die gebreken eens ernstig onder de oogen te zien, voordat u een beslissenden stap doet." Daar u de jonge dame zoo goed kent, zult u mij
zeker ook wel kunnen zeggen, hoe zij over mij denkt," zeide Gerrit met aandrang. Eigenlijk," antwoordde Klaartje, moest ik dat nu
niet doen. De hartsgeheimen van een jong meisje mag men immers niet vertellen ; maar ik wil u toch ook niet in volslagen onzekerheid laten, en zeg u dan, in vertrouwen, maar het blijft vooreerst onder ons, dat gij haar lang niet onverschillig zijt." Niets meer dan dat," drong Gerrit aan.
Voor \'t oogenblik kan het jonge meisje niets meer
zeggen," was Klaartje\'s antwoord. En waarom niet ?" vroeg Gerrit.
Omdat zij eerst met haar papa en mama, die nog
|
|||||
|
136
van niets weten, over deze hartszaak moet spreken.
Maar ik beu gelukkig Gerrit, o zoo gelukkig!" en haar gezicht straalde van genoegen, en zij stak hem de hand toe. Daarmede, met die hand, was Gerrit echter niet
tevreden. Hij wilde de armen om haar slaan, haar tot zich trekken en haar een kus geven. Maar Klaartje weerde hem smeekend af. Neen Gerrit, nu niet, en hier niet, asjeblief? Later
graag en dan dubbel!" Och waarom nu niet, Klaartje?" smeekte Gerrit.
Om mijnentwil, Gerrit! Om \'t mij gemakkelijk te
maken bij papa en mama." Ik begrijp u," zeide Gerrit. Gij hebt gelijk. Maar
gij denkt toch niet dat zij tegen onze liefde zullen zijn ?" vroeg hij schelmsch lachende. Ik weet dat nog niet zoo zeker!" antwoordde zij.
Zij denken even hoog over hun Klaartje, als zekere ouders over hun Gerrit, die ongetwijfeld professor moet worden; wat ik niet zou wenschen. Maar papa en mama zullen ten slotte hun Klaartje, hun eenig kind, niet ongelukkig willen maken." Dan heb ik toch nog gunstiger gedachten over hen,"
zeide Gerrit. Ik geloof niet, dat zij er veel tegen zullen hebben. Maandag kom ik op Wildhoef theedrin- ken, en dan, dan neem ik, krijg ik, den eersten, den verlovingskus." Ik hoop het hartelijk, Gerrit. Maar eerst moeten
zij het goed gevonden hebben. En dan in hun tegen- woordigheid," verklaarde Klaartje. En hand in hand gingen zij terwijl Klaartje ge-
|
||||
|
137
|
|||||||
|
durig angstig omkeek of ook iemand \'t zag voort
tot aan het hek van Wildhoef, waar zij met een har- telijken handdruk en een paar lieflijke woordjes, als engel" of zoo iets, afscheid namen en Gerrit beloven moest niet te blijven stilstaan, maar door te wandelen. |
|||||||
|
Gerrit liep op zijn terugreis en nadat hij thuis ge-
komen was, groot gevaar weer kramp in de hersenen en de gevolgen daarvan te krijgen, en had alle moeite om zich rustig te houden en zijne hospita te vrijwaren tegen alle doodsschrikken, die zij zeker zou gekregen hebben, als de kwaal zich tegen alle regelen der ziekte, weer zoo spoedig had geopenbaard. Klaartje was, na van Gerrit afscheid genomen te
hebben, hoe gelukkig ook, toch min of meer verlegen, hoe zij de zaak aan hare ouders zou mededeelen, in eens of langs een omweg; en zij kreeg herhaalde ge- wetenssteken over haar gebrek aan openhartigheid jegens haar ouders, en in \'t bijzonder jegens haar moeder. Zij vond deze nog alleen aan de theetafel en viel haar om den hals, terwijl zij snikkend zeide: O moedertje lief! vergeef mij."
Wat scheelt er aan, Klaar!" riep mevrouw Donze
min of meer geschrokken uit. O moedertje, ik ben zoo gelukkig, en ik heb zoo\'n
spijt!" ging Klaartje voort. Ik begrijp er niets van!" zeide mevrouw.
Ik houd zooveel van Witse, en ik heb u dat nooit
gezegd!" stiet Klaartje uit. |
|||||||
|
138
|
|||||
|
En dat heeft me erg gespeten, kind! Maar ik heb
het toch al lang gemerkt, en je papa ook!" antwoordde mevrouw. En vindt u dat goed, Maatje!" vleide Klaartje.
Hadt je dat niet eerder moeten vragen, Klaar!"
zeide mevrouw op een ietwat berispenden toon. Och ja, mama! Maar u vindt het immers goed ?"
pleitte Klaartje en viel op de knieën voor haar moeder. Och moedertje, zeg maar ja!" Hier kwam mijnheer Donze binnen en was verbaasd
over het tooneel, dat hij zag. Mevrouw knipoogte even tegen hem en hij vatte lont. Kom aan, dat mag ik wel zien, Klaar! dat je weer
eens zit aan de voeten van je moeder. Dat is in langen tijd niet gebeurd, kind!" Ze is ondeugend geweest, papa!" zeide mevrouw,
en wil nu niet alleen dat ik dat haar vergeef, maar dat ik het nog goedvind daarbij." En ook dat u vergeeft en goed vindt, Papa!" zei
Klaartje opstaande en haar armen om haars vaders hals slaande. Zeker zonder te weten wat het is. Neen Klaar, eerst
wordt alles nauwkeurig tot in bijzonderheden opge- biecht, en dan zal ik zien, of ik vergeven kan!" zeide mijnheer Donze en wierp een vragenden blik op zijne vrouw, die ja knikte. Kom aan nu, wat is het?" Daar Klaartje niet dadelijk antwoordde, maar be-
dacht hoe zij beginnen zou, zeide haar moeder: Zij heeft, zonder onze permissie, zonder dat zij ons
gezegd heeft zoo iets te zullen doen, achter onzen rug, iets heel kostelijks weggegeven." |
|||||
|
139
Maar," voegde Klaartje er aan toe, iets dat geheel
mijn persoonlijk eigendom was." Dat verandert de zaak een beetje!" zeide papa.
Man, wees voorzichtig!" viel mevrouw in. Bedenk
wat je zegt. Later zou je er misschien spijt van heb- ben. Klaar spreekt van haar hart." O, is \'t anders niet!" zei mijnheer Donze op een
gering schattenden toon. Dat heb ik al lang gemerkt. En er mij geweldig over geërgerd, dat zij er ons niets van gezegd heeft. Maar eindelijk ben ik zoover geko- men, dat ik gedacht heb: Nu, doet Klaar alsof ze geen vader of moeder meer heeft, en kan zij daar rust en vrede bij hebben, dan is \'t ook goed. Maar ik doe dan ook wat ik goed vind, zonder mij aan de wenschen van mijn dochter te storen," en hij stiet Klaartje van zich af. Een ding is echter goed, en dat is, dat ik er zoo goed als zeker van ben, dat degene, wien zij haar ondankbaar hart gegeven heeft voor \'t cadeau hartelijk zal bedanken." En hij ging de kamer uit. Klaartje barstte nu in bittere tranen uit, en mama
kreeg medelijden met haar, en om haar wat afleiding te geven, haar aan \'t spreken te brengen, zeide zij: Wat is er gebeurd, Klaar! dat je mij dat alles nu vertelt?" Ik heb Witse bij de Symens aangetroffen, moedertje,
en hij heeft mij tot aan \'t hok van Wildhoef vergezeld." En daarop volgde het verhaal van wat wij reeds weten, en liet Klaartje haar moeder tevens een kijkje nemen van den tijd waarop, en de omstandigheden naar wier aanleiding, zij over Gerrit was gaan denken; altemaal dingen die ons, die den afloop weten, weinig kunnen |
||||||
|
140
|
|||||
|
schelen. Wij zijn immers Klaartjes moeder niet!
En nu, moedertje! vergeeft u uw Klaar? En vindt
u het goed? Och zeg dan toch eindelijk ja!" smeekte Klaartje. Mevrouw Donze drukte haar kind aan haar hart en
fluisterde haar toe: Uw moeders zegen, mijn kind! en haar bede tot God voor uw geluk." En Klaartje weende vreugdetranen aan haar moeders
borst en herhaalde: O goede moeder, goede moeder!" en kuste haar. Ga nu naar papa!" zeide mevrouw eindelijk, en
maak ook met hem vrede." Klaartje aarzelde.
Ga gerust, mijn kind. Je papa heeft je voor je ge-
brek aan oprechtheid willen straffen. Maar ook hij weet, dat je van Witse houdt, en heeft er niets tegen. Ga hem vertellen wat Witse je gezegd heeft, en vraag ook hem om zijn toestemming. Je krijgt ze zeker, met zijn zegen." Hierdoor gerust gesteld ging Klaartje haren vader
opzoeken, die op zjjn lievelingsplekje, het hutje bij den vijver zat, waar wij hem ook met Hateling hebben zien zitten. Toen mijnheer Donze haar hoorde aankomen, zette
hjj een hoogst ernstig gezicht, en nam den schijn aan van in diep nadenken verzonken te zijn. Papa!" zei Klaartje; maar papa deed alsof hij niets
hoorde. Papa!" herhaalde zij en omhelsde hem. Zoo maakt men ernstige misdrijven niet goed!"
zeide nu mijnheer Donze en maakte haar armen los. Ik heb verkeerd gedaan; ik beken het, papa\'! Maar
|
|||||
|
141
|
|||||
|
u heeft mij toch reeds vergeven!" zeide Klaartje, en
lachte hem zachtjes toe. Wie zegt dat?" vroeg papa op stroeven toon.
Mama, papa!" antwoordde Klaartje. En nu kom
ik u alles vertellen; ook iets dat u nog niet weten kunt." En zij deed ook hem het verhaal van haar ontmoeting en gesprek met Gerrit, waarbij hij haar slechts eenmaal, neen niet in de rede viel, maar toch verplichtte even den draad te laten vallen. Dit was toen hij mompelde: Die verduivelde jongen maakt dadelijk van alles
gebruik. Zoo was dat niet bedoeld!" Wat!" had daarop Klaartje gevraagd: Wat was
niet zoo bedoeld?" En hij had half verdrietig gezegd: Niets, ga maar
voort!" Toen Klaartje met haar verhaal klaar was, en papa
gemerkt had, dat Witse niets van de gevoerde corres- pondentie had verraden, zeide hij: Dus is die zaak tusschen jullie al zoo goed als be-
klonken, zonder goedvinden der wederzijdsche ouders. Maar als die het nu goed vinden dat wil ik voor \'t oogenblik eens aannemen weet jij dan al wat voor soort van man jij krijgt; mogelijk een losbol, een speler, een op-hol-brenger van meisjesharten en wat dies meer zij." Foei, Pa!" riep Klaartje uit
Dat alles is mogelijk. Of kun jij soms het tegendeel
bewijzen?" vroeg papa heel ernstig. Dat je daar niet aan gedacht hebt, mag komen, omdat, zooals ze zeggen, de liefde blind is; ja, maar blind, omdat ze niet zien wil. |
|||||
|
142
|
|||||
|
Als je als een verstandig meisje gehandeld hadt, waar-
voor ik je altijd, maar helaas! naar \'t blijkt ten on- rechte, gehouden had, dan hadt je met je moeder of met mij over dien Witse gesproken, en dan had ik eens informaties naar hem kunnen nemen." Neen, papa!" viel Klaartje in. Gerrit Witse is
een beste, soliede jongen." Omdat Klaartje Donze dat gelieft te zeggen!" zei
papa spottend, en omdat die malle Vernooy\'s het ge- gezegd hebben. Prachtige afdoeners! De eerste is dol op hem, en de anderen hebbeu al heel weinig meer hersens dan een papegaai!" Maar," viel Klaartje in, wie, door dien haar niet
vreemden uitval tegen \'t verstand der Vernooy\'s, een lichtpunt opging. Maar de heer Donze is een heel verstandig man. En zoo\'n verstandig man geeft geen vrijen toegang tot zijn huis, doet geen dringende uit- noodiging om vaak te komen aan een jong man, van wiens soliditeit in alle opzichten hij niet volkomen overtuigd is. En mijnheer Donze heeft zoo gehandeld met dien losbol en speler Witse!" En zij sprak dit alles op den langzamen, betoogenden toon, dien haar vader gebruikte, als hij groote impressie wilde maken. Dus als \'t verkeerd uitvalt, is \'t nog mijn schuld.
Hoe langer hoe mooier!" antwoordde papa. Dat is al te kras." En hij haalde den brief van prof. Mollig voor den dag, dien hij, toen hij uit de kamer van Klaartje was weggegaan, met Gerrits brief, even uit zijn schrijfbureau was gaan halen, overtuigd dat hij ze dien avond wel zou moeten opspelen. Dat is al te kras! Lees dan!" en hij gaf haar den
|
|||||
|
143
|
|||||
|
brief. Klaartje doorvloog dien, voor zoover er over
Gerrit in gesproken werd; toen hij over andere dingen begon, hervatte zij haar lezen van voren af aan, en riep na die tweede lek tuur uit: O gij goede, beste vader! Voor alles gezorgd!"
en zij kuste hem zoo vaak en zoo vurig, dat mijnheer Donze eindelijk uitriep: Schei nu uit, Klaar! anders stik ik."
Aan den arm haars vaders, kwam Klaartje de tuin-
kamer binnen. Dus is de verzoening tot stand gekomen!\'" zeide
mevrouw lachende. Ja, maar bijna ten koste van mijn leven!" ant-
woordde papa. Klaar heeft mij bijkans doodgekust; mij, maar \'t gold mij eigenlijk slechts als tusschenper- soon, als plaatsvervanger, bij afwezigheid van dien mijnheer "Witse." Foei, Papa!" viel Klaartje in.
En eigenlijk is zoo\'n huichelachtig wezen zoo\'n
goeden man niet waard!" ging papa voort. Dus u misgunt hem mij!" riep Klaartje vroo-
lijk uit. Als ik niet je eigen vader was, maar een jonge
meid, zeker!" antwoordde papa. Weet Klaar alles?" vroeg mevrouw Donze.
Klaartje spitste de ooren.
Is er soms nog meer?" vroeg de dochter.
O ja, nog een heele boel, juffrouw achterhoudster,
maar niet voor jou. Jij hebt aan je Gerrit Witse meer dan genoog, veel meer dan je verdient... Maar ik wil niet, dat die goede man een kat in den zak koopt, |
|||||
|
144
|
|||||||
|
en zal een boekje over je open doen. Mogelijk krabt
hij dan nog wel terug." |
|||||||
|
Den volgenden morgen, Zondag, wilde Klaartje uit
de kerk thuis blijven, om Gerrit te schrijven, hoe goed hare ouders de zaak hadden opgenomen en deelde dit voornemen haren vader mede. Vooreerst," luidde het antwoord, is dat briefschrij-
ven ongepast; ten tweede is het onnoodig; en ten derde kon je, in de oogen van je minnaar, zeker niets ver- keerders doen." Mag ik ook de gronden voor die redenen vragen,
papa?" zeide Klaartje, die uit de houding en den toon haars vaders merkte, dat hij ernstig was. Neen Klaar!" zeide papa. \'t Wordt nu tijd, dat
jij leert te gehoorzamen, te vertrouwen tenminste in de gegrondheid van wat men je zegt. Geen kind vraagt altijd aan zijn vader, geen vrouw haren man, van alles de reden. En daarmede basta!" Dat Klaartje vee! nut trok van de preek van den
goeden ouden dominé, is niet te denken. Toch was de preek zeer goed. \'t Was er een van Van der Palm. De goede dominé, die al meer dan 40 jaren in Spran- kendel had gestaan, had begrepen, dat het voor zijne gemeente wat eentonig zou zijn, als zij altijd zijne preeken hoorde; en was daarom, reeds voor jaren, be- gonnen, somwijlen eens een preek van een ander voor te dragen, na zich eerst vergewist te hebben, dat het |
|||||||
|
145
preekenlezend deel zijner gemeente die preeken niet had.
Later, toen hem eens door den meester-voorzanger- koster-klokkenluider de opmerking gemaakt was, dat de dominé den ennen tijd zooveel beter en inniger preekte dan den anderen tijd, had hij het besluit ge- nomen, on ook ten uitvoer gelegd, om altijd maar de geesteskinderen van anderen te gebruiken. En opdat hij voor zijn geweten zich tegen de beschuldiging mocht dekken, dat hij dit deed uit traagheid, had hij zich tot regel gesteld, altijd de preeken met zijn eigen hand keurig over te schrijven; ja zelfs eens in de maand er een te nemen, die hij eerst uit het Hoogduitsch moest vertalen. Die Zondag viel Klaartjo geducht lang. Doch alloen
omdat zij zoo sterk naar den Maandag verlangde. "Want eigenlijk leefde zij in een wereld vol zaligheden. Mama! zeide zij aan de thee. Zoudt u Witse niet
vragen om morgen hier te komen eten ?" Dat moet je aan je papa vragen!" luidde het ant-
woord. Voordat Klaartje echter de vraag rechtstreeks aan hem richtte, antwoordde deze: Volstrekt niet. Hij heeft je immers gezegd, dat hij
zou komen theedrinkens En bij die bepaling blijft het. Nog meer. Morgenavond, kom jij, Klaar, niet dadelijk voor den dag, maar blijft op je kamer, totdat ik je roepen laat. De jonge man dient eerst op behoorlijke wijze «ijn wenschen en verlangen aan je ouders ge- openbaard, en hun toestemming tot een voorloopig geheim engagement verkregen te hebben, vóór hij jou ziet!" Als u het hem dan maar niet zoo benauwd maakt
10
|
||||||
|
146
|
|||||
|
als u het. mij eerst gedaan hebt!" zei Klaartje op
smeekenden toon. Hij kent u niet zoo goed als ik." Hij ziet er niet naar uit, om zich zoo gemakkelijk
te laten benauwen. Of heeft hij je soms laten merken dat hij bang was voor een afwijzing?" vroeg papa. O neen, juist het tegendeel. Hij was zekerder van
zijn zaak dan ik zelve?" antwoordde Klaartje. En weet jij daar ook de reden van, Klaar? Is
\'t verwaandheid a la Hateling of houdt hij ons voor... ja, dat doet er niet toe?" ging papa voort. Ik weet volstrekt geen reden, papa!" antwoordde
Klaartje, maar zeker is \'t geen van die leelijke din- gen, die u bedoelt." Dan weet ik het wel," zei de heer Donze; en hij
stond op en ging naar de deur, keerde zich daar nog even om en zeide: Hier Klaar! lees dit even!" en hij gaf haar Gerrits brief. De weinige woorden: Belegen Bourgogne en Oude
Port", die zij in Gerrits handschrift bezat, konden haar, hoe vaak ook vroeger bezien, toch niet helpen, om uit de haar onbekende hand den schrijver te erkennen. Zij zocht dien tengevolge dadelijk naar de onderteekening, on die gelezen hebbende, viel zjj gelijk anno 1574 de be- woners van Leiden op hun brood en haring doden op de lectuur, gedurende welke ook mama opstonden de kamer verliet. Zou papa dien brief al beantwoord hebben, was haar
eerste gedachte na voleindigde lezing. Een oogen- blik was zij in onzekerheid. Ja zeker gunstig ge- antwoord, anders had Gerrit niet. zoo zeker gesproken! Maar waarom heeft hij mij er dan niets van gezegd ?" |
|||||
|
147
|
||||||||
|
De twijfeling kwam weer terug, verdween weer en
kwam weer terug. Daar viel haar oog op Gerrits tweeden brief, die, in den eersten gelegen, daaruit op den grond gevallen was, zonder dat zij in haren haast om de handteekening te zien, dit had gemerkt. Zij greep dien haastig op, verslond zijn korten inhoud en bedekte hem met kussen. En eerst toen, snood ondank- baar kind als zij was, riep zij uit: O die goede ouders! Zoo veel goedheid heb ik
niet verdiend!" en zocht die goede ouders op. |
||||||||
|
SLOT.
|
||||||||
|
Des Maandags kwam Gerrit, en werd door mijnheer
en mevrouw Donze alleen ontvangen. Na de monde- linge en herhaalde dankbetuiging voor het spoedig en vriendelijk antwoord ging hij voort: Op uw verlof heb ik geen gras laten groeien. Ik vertrouw, dat Klaartje u het Zaterdag gesprokene zal hebbon medegedeeld mijnheer en mevrouw Donze knikten bevestigend on heb dus de eer, mijnheer en mevrouw Donze, u officieel aanzoek te doen om de hand uwer dochter." Gij hebt haar hart, en zij bezit het uwe. Mijn
vrouw en ik nemen u gaarne tot schoonzoon aan. Wij weten, dat Klaartje in u een goed, edelaardig en ver- standig man zal hebben, en zullen haar dus eenmaal, |
||||||||
|
148
|
|||||
|
al is het ook wegen» de scheiding met smart, vol
vertrouwen aan u overgeven. God zegene u beiden." En de heer Donze drukte hem hartelijk de hand en klopte hem op den schouder, terwijl mevrouw hem met de woorden: Maak onze Klaar gelukkig!" een moederlijken kus gaf. Nu mocht Klaartje binnen komen. Zoodra zij de
deur open deed, strekte Gerrit zijne armen uit, en, gelijk Zaterdag gezegd was, werden de eerste kussen, die daarom niet minder zoet waren, in de tegenwoor- digheid der gelukkige ouders gegeven. De verloving werd eerst publiek, toen de oude heer
Witse (met zijn vrouw) uit Rotterdam gekomen, vol- gens oud vaderlandsch gebruik, als vader van Gerrit, bij mijnheer Donze aanzoek had gedaan om de hand van diens dochter voor zjjnen zoon; on zekere geldelijke zaken voor het huishouden van het aanstaande paar geregeld waren. En daarop werd een groot verlovingsfeest gevierd,
waarvoor ook de familie Vernooy uit Rotterdam over kwam, en de tijding medebracht, dat mijnheer Hateling, nadat hij het bericht van Gerrits succes had vernomen, door een hevigen aanval van geelzucht was aangetast. Die stakker!" zei toen Klaartje, als hij maarniet
geel blijft!" en deze uitroep bezorgde haar een ge- duchte les van Gerrit. Den volgenden dag deed de gansche familie eene
wandeling (alleen mijnheer Donze liet er zich heen- rijden) naar de Symens, waar Gerrit Barte aan de gansche familie voorstelde, als de gewichtige persoon, die, door haar ziekte, de verloofden bijeen had gebracht, |
|||||
|
149
|
|||||||
|
en haar nog eens den pols en de kin voelde, waarvoor
Klaartje echter, omdat het Barte was, de oogen sloot. |
|||||||
|
Het volgende voorjaar had, in de heerlijke Meimaand,
het huwelijk plaats, dat voorafgegaan werd door allerlei festiviteiten, niet alleen voor de geïnviteerden op "Wild- hoef, maar voor de boeren van mijnheer en mevrouw Donze; en door uitdeelingen aan de armen in Sprankendel, en ook aan de behoeftigen in N., die Gerrit, als armen- dokter, onder zijn patiënten gehad had of nog had. Barte Symens kreeg van bruid en bruidegom ieder een bankje, als ik wel gezien heb van 300, om haar het volgen op den goeden weg gemakkelijk te maken, als de rechto Jozep kwam. Onder de bruiloftsgasten telde men vanzelf menige
vriend uit Leiden: als dien uit het zweetkamertje, nu reeds gelukkig echtgenoot en vader; de beide para- nymfen der promotie, van welke de jonge Mollig er een was; ook den hartelijken Scholl, die door zijne heldere klankvolle stem ieders bewondering opwekte, en de jonge meisjes verliefd op haar bezitter maakte, voor zooverre ze dit nog niet op een ander waren; en den guitigen Hildebrand, die door zijne doordringende, vaak klein toegeknepen, oogen de schrik der bruids- meisjes werd, die niets anders dachten dan dat hij ze bestudeerde, om ze later eens, bij zoo iets als een ver- guldpartij of een dameskransje of iets dergelijks, ten toon te stellen. Jonathan was tot aller leedwezen door |
|||||||
|
150
|
|||||
|
eenc in Alkmaars buurt opgedane koorts verhinderd
te komen. Mevrouw Donze had gewild, omdat hij nog zoo wat tot haar familie behoorde on ergens in de buurt logeerde, dat ook Klikspaan uitgenoodigd werd. Maar daartegen had zich de anders zoo toegeeflijke bruidegom met kracht vorzet: Als \'t u belieft niet, mevrouw; hij is de eenige in Leiden geweest die mij bepaald tegenstond, niettegenstaande zijne vele voor- treffelijke eigenschappen. Hij was mij te hoog, te ver- waand, te veel kees en te Franschgezind." Aan toasten in proza en poëzie kon het, met zulk
een vriendenkring, niet ontbreken. Zelfs oom Vernooy kwam met een berijmden toast voor den dag, die niet alleen, omdat hij uit oom Vcrnooy\'s mond kwam, maar ook omdat hij wezenlijk zeer good was, ieders verba- zing wekte, en onmiddellijk zulk een daverende toe- juiching verwierf, dat de goede man van streek ge- raakte, en verhinderd word, de woorden die hij er nog aan wilde toevoegen, uit te spreken. Eerst toen de gedurig weer, vooral door mijnheer Donzo\'s toedoen, verlevendigde opgewondenheid bedaard was, kreeg hij gelegonheid ook dit toevoegsel mede te doelen, dat luidde: Deez\' toost door mij hier uitgebracht,
Heeft Piet Vernooy niet zelf bedacht. Hjj is \'t werk van dichter Jonathan? En vraagt ge mij, hoe \'k kwam daaran, Dan luidt mijn antwoord, kort en klaar, Dat ik hem dien gevraagd heb, daar! Deez\' laatste regels heb ik zelf gemaakt, Door Gteysbeek Witzen aan \'t rjjm geraakt. |
|||||
|
151
|
|||||
|
Een nog daverender applaus begroette deze dichter-
lijke toelichting. Hildebrand, als de vertegenwoordiger van het dichteren-gild, verzocht te drinken op het welvaren van den nieuw-ontloken dichter, en op de ver- rassende aanwinst, die de vaderlandsche letteren in hem hadden gekregen. Dit. moet een ad fundujn zijn 1" zeide de heer Donze. En aan dat bevel werd gehoor gegeven, terwijl mevrouw Vernooy tegen haren buur- man zeide : Nu ben ik toch al moor dan 25 jaar ge- trouwd, en ik heb nooit, vóór nu, gemerkt, dat ik zoo\'n geleerden man had." Het jonge paar bracht de wittebroodsweken in Kleef
en aan den Rijn door, aangezien Gerrit niet naar Londen wilde. En Klaartjo kon hot zich maar niet begrijpen, dat, in zoo\'n korten tijd als nog geen vol jaar, daar alles zoo veranderd was ! Teruggekeerd vatte Gerrit zijn praktijk weer op
Klaartjo had er vroeger wel op togen gehad, dat hjj dokter zou blijven, omdat hij dan zoo weinig thuis zou zijn, en zelfs des nachts en op alle mogelijke ongeschikte oogenblikken kon gehaald worden. Maar Gerrit had haar toen verklaard, dat hij, zelfs om harentwil, niet mocht afzien van een nuttigen arbeid waarvoor hij reeds als kind, na eeno ernstige ziekte, roeping had gevoeld; en dat het ook, zelfs voor haar, boter zou zijn, als hij in dien werkkring bleef. En niet alleen mevrouw maar ook mijnheer Donze, van welken laatste het Klaartje zeer verwonderde, hadden op Gerrits zijde gestaan. Drie tegen één, dat is te ongelijk !" had zij toen
gezegd. Ik geef het op. Maar als je ooit te lang van |
|||||
|
152
|
||||||||||
|
huis blijft, reken er dan op, dat je Klaarfrje niet thuis
vindt, hunkerende en smachtende, maar wel gedecam- peerd naar Wildhoef, vanwaar je ze met liefdekoorden weer naar huis zult moeten halen." |
||||||||||
|
e-Zi
|
||||||||||
|
\'yï
|
||||||||||