Stoomdruk -.P.W. VAN DE WEIJER, - Utrecht.

y«ET EEN \' VOORWOORD

EN EEN SLOTWOORD

. Uit het fdoogduitsch door .

A. H. TEN BOKKEL HUININK

BIBLIOTHEEK DER
RIjKSUMIVERSITEIT
UTRECHT.

child en Pijl is de titel van het boekje, dat als een
eerstelinge in de wereld treedt en daarom een inleidend
woord verzocht heeft.

"Wat de oude Scriver indertijd met zyn Godsdienstige
Overpeinzingen" wilde, zou dit boekje zoo gaarne in de
taal van de kinderen dezer eeuw aanbieden.

Er bloeien overal bloemen aan den weg, door velen
onopgemerkt, waarvan zoo licht een ruiker te maken ware,
zoo men slechts het oog om ze te ontdekken, de hand
om ze te rangschikken had.

Ons boekje beweegt zich niet op veel begane paden,
noch is naar beroemde voorbeelden bewerkt.

Het is een eigenaardige vogel die hier zyn wijsje zingt;
dat ieder zinge en fluite, zoo hy het slechts ter eere
Gods en tot heil der menschen doet. Wie echter iets

van een gezond mensch in zich heeft, zal ook bij anderen
die tot\' deze soort behooren een weerklank vinden. Een
Schild wil het bieden tegen zoo menigen schijnbaar goed
gerichten aanval en dien helpen afweren.

Wel is waar werpt de slinger, met steenen uit Gods
woord, slechts den Goliath des ongeloofs en van het Materia-
lisme ter aarde, doch menigmaal ook is het iemand
vergund hem ter goeder ure met zijn eigen zwaard het
hoofd af te houwen. Daarvan zal de lezer verscheidene
voorbeelden in dit boekje vinden. Het komt met zijne
vragen uit kringen waarin de schrijver door zijn maat-
schappelijke positie en werkkring meer dan anderen zich
bewoog.

Laat zich daarom niemand ergeren wanneer hij iets te
veel van Darwinisme mocht hooren. Buiten de kerk
worden vele vragen behandeld, waarvan de priesters in
het heiligdom zelfs geen flauw vermoeden hebben.

Treft soms hier of daar een Pijl of wordt een ge-
wetensvraag tot het hart gericht, toch zijn het geen ver-
giftige pijlen. Zij mogen wonden, beleedigen doen zij niet.

Het is veel meer een ruim hart dat tot ons spreekt,
dat gaarne allen zou uitnoodigen om tot den waren vrede
te komen.

Heeft de nu zalige Blumhardt eens gezegd: Ieder mensch
moet van een natuurlijk een geestelyk mensch worden

en dan weder van een geestelrjk mensen een natuurlijk,
(van zelve in een anderen zin) dat is een frisch, vrij
en vroolrjk mensch, zoo zal de lezer bevinden, dat de
schrijver deze verandering ondergaan heeft.

En zoo ga dan dit boekje onder Gods leiding tot allen,
inzonderheid tot hen wien deze wijze van schrijven en
spreken geestverwant is, tot menschen die Stichting"
zoeken, wien echter het Stichtelijke" in onze Christelijke
literatuur reeds sedert lang Maagpijn" heeft veroorzaakt.

DE VERSTANDIGE KOOPMAN.

p zekeren avond zat een vroolrjk gezelschap van jonge
kooplieden in een herberg bij elkaar. Onder het genot
van eenige flesschen rijnwijn, bespraken zij met geestdrift
de onderwerpen die hun het meest belang inboezemden.
Men hoorde er onder anderen ook spreken over buiten-
gewone scherpzinnigheid in handelszaken. Ieder wist te
vertellen, hoe hij zelf of een zyner vrienden, door zijn
handelsvernuft een of ander buitengewoon voordeel be-
haald had.

Hoe een gelukkige speculatie B. er boven op geholpen
had, hoe C. door verstandig wachten met open oog
en oor het juiste oogenblik had weten aan te grijpen
om een schitterende beursspeculatie te ondernemen.

Het gesprek werd immer levendiger, de wyn smaakte
steeds beter en maakte de tongen meer en meer los.

Zoo werd dan ook ten slotte over de handelwijze van
zekere ondernemers" veel gezegd wat een leek in deze
dingen wel ietwat bedenkelijk voorkomen moest. Deze
vroolijke jongelieden beoordeelden echter alles zeer toegefelijk.
Bij hen niet minder als bij hunne Joodsche heeren collega\'s
scheen de hoofdzaak te zijn: te maken goede zaken".

Aan het benedeneind der tafel had een lange, bedaarde
man plaats genomen, die er zoo bescheiden en onge-
dwongen zat, dat het vroolijke gezelschap hem geheel en
al over het hoofd had gezien.

Gedurende een kleine pauze in het gesprek riep de
onbekende den kelner, om te vragen of zijn kamer gereed
was. Hierdoor werd de opmerkzaamheid der aanwezigen
op hem gevestigd. Zoo de heeren een glaasje minder
gedronken hadden, zouden zij zich zeker niet tot hem
hebben gewend, noch hem hebben gevraagd wie hij was,
of hij ook koopman was, of hij ook reeds proeven van
zijn handelsgenie gegeven had en zoo meer.

Zij stonden op en gingen naast hem zitten. Hij bleef
zeer bedaard en wilde zich, nadat hij hun gezegd had, dat
hy zijne onkunde in deze zaken erkennen moest, naar
zyn kamer begeven.

Maar een der beschonkenen hield hem terug en riep:
Luister eens goede vriend, gij hebt al onze geschiedenissen
mede aangehoord. Gij zijt er ons ook een schuldig, vertel er

ons een anders laten wij u niet los. Wij hebben allen
een voorbeeld van koopmanswijsheid ten beste gegeven,
vertel gij nu eens, wie uwer vrienden heeft het grootste
handelsgenie aan den dag gelegd?"

Bravo, Bravo!" Schreeuwden de overigen, goedgespro-
ken! Ja vertellen, vertellen! Anders komt ge er niet uit."

Onwillig zag de vreemde om zich heen, en scheen in
weerwil van den onstuimigen aandrang zijner kwellers
de zaal te willen verlaten.

Bang was hij in ieder geval niet, want een donkere on-
weerswolk trok zich op zijn voorhoofd te zamen en zijn
oogen vonkelden.

Plotseling scheen hij zich echter te bedenken. . Een
vluchtiglachje gleed over zijne lippen en zijne gelaatstrekken
ontplooiden zich. Hij zette zich weder neder en zeidé:
Ja ik wil u een\' voorbeeld van handelsscherpzinnighèid
geven, van de grootste scherpzinnigheid, die er in deze
zaken ooit heeft plaats gehad. De man van wien ik u
verhalen wil (ik heb hem persoonlijk niet gekend, doch
dat doet niets ter zake) was een koopman par excellence.
Sedert hij geleefd heeft zijn er vele handelsovereenkomsten
gesloten, maar geen zoo verstandig, zoo gewichtig, zoo
rijk aan gevolgen als de zijne."

Hij zweeg een oogenblik. Er was iets in zijn wezen
dat de jongelieden imponeerde. Byna hadden zij er be-

rouw van, dat zij zich tegen over hem een scherts veroor -
loofd hadden. De manvanwien ik spreek," vervolgde hij,
ik hoop gij hebt ook reeds van hem gehoord, ik weet het
bijna zeker, al mocht gij ook sedert lang niet meer aan hem
hebben gedacht, was ook een koopman, een koopman die
goede parelen zocht en toen hij een kostbare parel vond,
ging hij heen, verkocht alles wat hij had en kocht die."

Müne heeren," ging hij voort terwijl hij opstond, ik
heb nu aan uw verlangen voldaan. Ik heb u een voor-
beeld van koopmanswijsheid gegeven."

Ik hoop van ganscher harte dat gij allen, hetzij vroeger
of later een even goede zaak maken zult."

Ik ben uw dienaar," en na een vluchtige buiging ging
hij de deur uit. Verbluft en sprakeloos zagen de jonge
lieden hem na. Zij waren te verbaasd om hem te kunnen
antwoorden.

Wat meent hrj toch," vroegen sommigen, wat wil hij
daar mee ? Och \'t is immers een gelijkenis uit den bijbel,
\'t is zeker een Dominee of zoo iemand," zei een ander.

Toch schenen ze van het drinken en geruchtmaken
voor dien avond genoeg te hebben.

Het is vreemd, wanneer een ademtocht uit de eeuwig-
heid door de muffe en bedompte wereldatmospheer gaat,
zoo ademen allen anders of zij willen of niet.

Het gezelschap was op het punt om uit elkander te

gaan, toen een jonge man naar voren trad en zeide:
Wil ik u eens wat zeggen, ik schaam mij over onze
handelwijze. Wij hebben een vreemden heer zonder oor-
zaak beleedigd. Gij moogt lachen of niet, ik ga tot hem
en vraag hem, wat mij zelven betreft, om verschooning."

Doe wat gij wilt," zeiden zijne vrienden. Wij gaan
naar huis. Die kerel heeft alle gezelligheid bedorven.
Duivels! Wat wil hij toch met zijn antieke geschiede-
nissen, laat hij die liever voor zich houden!"

Nauwelijks was de vreemdeling op zijn kamer gekomen
en had plaats genomen, of er werd aan de deur geklopt.
Op zijn binnen" trad de jonge koopman op hem toe. Ik
kom, zeide hij zeer openhartig en eerlijk, ik kom, daar
ik u vergeving vragen wilde voor onze handelwijze van
heden avond.

Wij hadden allen te veel gedronken, anders zou deze
fatale geschiedenis niet voorgevallen zijn. Uwe groot-
moedige handelwijze, tegenover onze ongemanierdheid,
heeft mij diep beschaamd.

Ik bid u, vergeef mij. Hier is mijn kaartje."

Adolf Marlen, stond er op.

De aangesprokene stond op, groette zijnen gast vrien-
delijk en stak hem de hand toe. Van ganscher harte
vergeef ik u, mijn lieve jonge vriend", antwoordde hij
terwijl hij hem ook zijn kaartje toereikte.

Gij ziet ik heet Asten en ben predikant".

Neem hier plaats naast mij. Uw bezoek verheugt mij
waarlijk. Vrees niet dat ik u ambtshalve een predikatie
houden zal. Neen, neen! Vertel mij wat uit uw verleden
en iets van uwe plannen voor de toekomst, maar wacht
even, steek eerst een sigaar op."

Marlen, onwillekeurig aangetrokken door de vriendelijke
en hartelijke manieren van den predikant, voldeed aan
diens verzoek en zette zich nevens hem op de sopha.
Toen begon hij zijnen nieuwen vriend trouwhartig het
een en ander uit zijn leven mede te deelen.

Asten hoorde den jongeling zwijgend aan, en mocht
zóó menigen blik, niet alleen in zijn uitwendige omstan-
digheden, maar ook in zijn innerlijk karakter slaan.

Geheel zonder gedachte aan God was dit jonge leven
geweest, dat zich voor zijne blikken ontvouwde, en geheel
voor de wereld in al zijn denken, doen en handelen,
wenschen en pogen, en toch had de ernstige waarlijk
christelijke man, de innige overtuiging dat hij hier geen
Goddeloos leven voor zich zag, ofschoon het tot heden
zonder God had geleefd.

Hij gevoelde dat deze ziel, ofschoon nog niet door
Gods Geest aangeraakt, het toch ieder oogenblik kon
worden.

Gave God, dat vele ijverige christenen meer van deze

soort van helderziendheid bezaten in den omgang met
ongeloovigen, gave God dat zij meer takt hadden bij het
aanraken of liever niet aanraken van de duizenden en
nogmaals duizenden wonden hunner medemenschen.

Eindelijk sprong Marlen op , trok zijn horloge en schrikte
toen hij zag hoe laat het reeds was.

Nogmaals moet ik u verschooning verzoeken", zeide

hij, hoe kon ik mij zoo vergeten! Gij hoordet my zoo
opmerkzaam aan, dat ik er waarlijk niet aan dacht
hoelang ik het u reeds lastig maakte, neem mij niet
kwalijk!"

Stel u gerust, waarde heer Marlen", zeide Asten. De
tijd is voor mij even snel voorbij gegaan als voor u.
Uwe korte autobiographie heeft mij uitermate veel be-
langstelling ingeboezemd. Ik dank u hartelijk voor uw
vertrouwen. Bezoek me spoedig eens weer. Ik vraag er
u ernstig om, dan wil ik u ook iets uit mijn leven ver-
halen wanneer het u niet verveelt. Tot zoolang geef ik
u een raadsel op, opdat gij mij niet zult vergeten. Wilt
ge trachten het te raden?" Ja wel", zeide Marlen,
ik zal al het mogeln\'ke doen, hoe luidt het?"

Asten nam de beide handen van den jongen man in de
zijne, zag hem vriendelijk in de oogen en zeide: Dit
is het raadsel:

Het is vol en toch ledig;
Het is licht en toch zwaar;
Het is sterk en toch zwak;
Ofschoon het nu slaapt, eenmaal zal\'het ontwaken."

Dat klinkt zeer raadselachtig!" antwoordde Marlen
lachend.

Ja het is een moeieiijk raadsel! Geve God dat gij het
eenmaal moogt raden! En nu goeden nacht. Kom spoedig
terug en God zegene u."

Marlen ging langzaam de straat op. Een merkwaardig
mensen!" dacht hij, maar hartelijk zeer hartelijk!
Geen vermaningen geen goede raadgevingen! Hij heeft
nauwelijks een woord gesproken. Ik heb zelf al dien tijd
gepraat. Hoe opmerkzaam heeft hij mij aangehoord.
En dan dat raadsel! Geve God, zeide hij zoo ernstig,
dat ik het eenmaal raden moge. - Zonderling! Ik zal
hem nog eens bezoeken."

Maar Marlen ging niet weder naar hem toe.

Spoedig daarop werd hy ziek. Zijn vroolijke vrienden
bezochten hem telkens en deden wat zij konden om hem
op te vroolijken, want zij hielden allen veel van den be-
minnenswaardigen jongen man.

Het was een slepende koorts, die zyne krachten meer en
meer sloopte. Geen middel baatte, niets scheen te helpen.

Lange slapelooze nachten bracht hij door; eenzame
uren, waarin gedachten van allerlei aard hem bestormden.
Hij sprak zijne gedachten niet uit. Niemand uit zijne
omgeving zou ze\'toch begrepen hebben, dat gevoelde hij.

Hij werd steeds stiller, steeds ernstiger. Soms dachten
zijne vrienden dat hij niet goed bij het hoofd was; hvj
fluisterde dikwijls zachtjes voor zich heen, zonder het te
weten: Het is licht en toch zwaar, vol en toch ledig,
zwak ja, ach ja, zwak ledig zwaar."

Op zekeren dag, toen hij zich wat krachtiger gevoelde,
nam hij Asten\'s kaartje uit zijn portefeuille en verzocht
zijn verpleger, dien heer in het hotel op te zoeken en
zoo hfj er nog mocht zijn, te vragen eens bij hem te
komen.

Hij kon nauwelijks de terugkomst van den bode afwach-
ten. Eindelijk kwam hij met de vroolijke tijding, dat de
heer Asten hem nog in den loop van den voormiddag
zou komen bezoeken.

Toen de predikant binnentrad, kon hij een uitroep van
schrik niet weerhouden, zóó veranderd vond hij den zieke.
Marlen strekte zijn doorschijnende magere hand verlangend
naar hem uit.

Te zeer bewogen om te kunnen spreken, zette zich
Asten naast hem, maar de liefde en het diepe medelyden
dat uit zijne door tranen benevelde oogen straalde, zeiden

meer dan alle woorden ter wereld. Dominee, lieve dominee,\'\'
fluisterde Marlen, het raadsel dat gij mij onlangs opgaaft,
heb ik geraden!" En hy wees op zijn hart. Ledig",
herhaalde hij, ledig, zwaar, zwak, maar Gode zij dank,
waakzaam."

Wat die beiden elkander zeiden, moet in den hemel-
schen phonograaf zoolang besloten blijven tot het eens
op \'s Heeren dag aan het licht zal komen.

Zalig en vredevol, stierf na een korten tijd, de veel
beweende en betreurde jonge koopman, Asten\'s hand
vast in de zijne houdend. Volgens het verlangen van
den afgestorvene, hield ook Asten de lijkrede.

Al de jonge lieden, die op den bewusten avond in de
herberg te zamen waren geweest, stonden rondom het
graf van hunnen geliefden collega. Zij waagden het
nauwelijks, den zoo edelen en verheven daar staanden
man, in het aangezicht te zien.

Met een rustige, ernstige stem las hij den tekst: Een
koopman zocht goede parelen en als hij een parel vond
van zeer groote waarde, ging hij heen, verkocht alles
wat hij had en kocht die." Allen bogen hunne hoofden,
en God alleen weet wat er in hunne harten omging.

De predikatie zal ik hier niet herhalen.

Ik geloof de lezer kan zich die zelve denken.

Slechts de slotwoorden wil ik nederschrijven: Hij die

hier koud en stil voor ons ligt, heeft alles verkocht wat
hij had: Zijn kracht, zijn hoogmoed, zijn eigengerechtig-
heid, zijn aardsch geluk, zijn gezondheid, zijn leven,
Alles, Alles! Hij heeft echter ook daarvoor de parel van
groote waarde gekocht. Zij is zijn eigendom vooraltijd,
in alle eeuwigheid. Zij was ook de zijne, toen hij stierf.

Ik vraagde hem, zijt gij tevreden met den handel?
Hebt gij het kleinood te duur betaald?"

Met een gelukzalig lachje antwoordde hij mij: Neen,
o neen!" En hij was te huis!

DE HEERLIJKE LEUGEN.

nlangs zeide my een beminnenswaardig jongmensch
die juist menschen begint te zien, als zag hij boomen!" (*)
Wanneer het Christendom een leugen is, dan is het de
heerlijkste leugen die ooit gelogen werd."

En hij had gelijk. Wanneer het christendom een leugen
is, dan is het ook de allerheerlijkste leugen die ooit ge-
logen werd, en dat niet alleen, maar het is ook een
wonderlijke leugen, die tot in het innerlijkste wezen van
den mensch de waarheid schept; een leugen, die iedere
leugen onmogelijk maakt, die alle bedrog en allen schijn
vernietigt; een leugen, die de duisternis schuwt en tot
het licht zich opheft; een leugen, die standhoudt, wan-

O Noot van den Vertaler. Zie Markus 8 : 22-26.

neer alles verkleurt en verbleekt, een leugen wier stichter
verklaarde, dat Hij zelf de waarheid was.

Is echter het God en de onsterfelijkheid loochenend
materialisme een waarheid, zoo is het de gruwelijkste
waarheid die ooit uitgesproken werd, en dat niet alleen,
maar het is ook een wonderlü\'ke waarheid, die tot in het
innerlijkst wezen van den mensch de leugen schept, een
waarheid, die iedere waarheid overbodig maakt (want
waarom zouden wij voor de waarheid leven en sterven,
wanneer wij heden of morgen uitgebluschte lichten zullen
zijn en onze nakomelingen in hun tijd even zoo); een
waarheid, die ieder naar waarheid dorstend hart tot ver-
twijfeling brengt, of brengen zou; een waarheid die ver-
bleekt en verkleurt, zoodra de ziel het met de waarheid,
met de zonde, met den dood ernstig neemt; een waarheid,
wier stichters zich niet schaamden te verklaren dat er in
\'t geheel geen waarheid is.

WIE HEEFT GELIJK?

illl&aat mij beproeven twee tafereelen voor uwe blikken
te ontrollen, tafereelen, die dagelijks met des levens
levendigste kleuren worden geschilderd.

Het eene stelt u een gehoorzaal voor.

Nauw op een gedrongen zitten de studenten, en luis-
teren aandachtig naar de woorden van den geleerden
professor. Hij ontsluiert hun de geheimen der wetenschap
en de raadselen der natuur, al naar het vak dat hij het
zijne noemt, hetzij Physiologie, Physiek, Anthropologie,
Geologie of wat dan ook.

Indien hij echter behoort tot het groote aantal dergenen,
die ik nu op het oog heb, dan leert hij zyne toehoorders
behalve het onderwerp dat hij behandelt, nog wat anders.
De juiste grenzen van zijn studievak overschrijdend
treedt hij nu en dan op een gebied, waarvan hij niet

alleen niet veel weet, maar dat hem volstrekt onbekend
is, en spreekt ook daarover zijn oordeel uit, ja voert
beweringen aan met een zekerheid, als waren zij het
resultaat van beproefde wetenschap.

Humoristische aanmerkingen ontvallen hem over het
oude geloof, sarkastische zinspelingen op de eenvoudig-
heid van hen, die een persoonlyken God of zelfs den
Christus als hun Heiland erkennen. De jonge student
zal spoedig aan zich zelf gaan twijfelen. Hij begint zich
over zijne vroegere lichtgeloovigheid te schamen. Zijn
bijbel ligt ongeopend op de tafel of is ter zijde gelegd.
Hij houdt op met bidden. Zou men hem wel voor een
waarlijk wetenschappelijk ontwikkeld man houden, indien
hij nog bad, zooals hij het als kind deed: Onze Vader,
die in de hemelen zijt!? Wat, hij zou naar de kerk gaan
en zich laten voorpreeken van een Schepper van hemel
en aarde, thans, nu hij weet, nu ja, het is niet altijd
even gemakkelijk te zeggen, wat hy weet, maar in ieder
geval iets dat hem zyn vroegere beschouwingen belachelijk
doet voorkomen. Hij wil niets van ontsterfelykheid
hooren, nu men hem bewezen heeft, dat de eenvoudige
gedachte er aan onwetenschappelijke onzin is, noch wil
hij iets van zonde en berouw weten, want hij heeft
geleerd, dat, datgene wat de christen zonde noemt in
\'t geheel niet bestaat. Zoo zit hy in zyn gehoorzaal

dag aan dag veel leerend en veel «erleerend, tot hij niet
meer dezelfde is, die hy eens was tot hy een ander
man geworden is. Hy weet nu wel meer van de
natuurwetten, van het menschelyk organisme, van schei-
kunde en wijsbegeerte, maar minder van God, van de
eeuwigheid, van zyn eigen ziel.

EN NU HET ANDERE TAFEREEL.

In een donker gemaakte kamer ligt een stervende
christen, hetzij nu een zwak jong meisje, of een tot nog
toe krachtig man, dat is geheel hetzelfde.

In het aangezicht van den dood zijn de sterksten dik-
wyls de zwaksten en de zwaksten de sterksten. Misschien
is de stervende geleerd, misschien ook niet, ook dat is
onverschillig; dan zijn de geleerden als de ongeleerden
en de ongeleerden als de geleerden. Het lichaam is in
angst en nood, de ziel niet. Ofschoon de kelk des lijdens
tot op den bodem moet geledigd worden, ofschoon alle
aardsche verwachtingen en plannen schipbreuk leden en
de gruwzame nacht des doods aangebroken is, zoo is
daar toch vrede, zalige vrede, vast vertrouwen, onwrik-
baar geloof aan Hem, die de banden des doods verbroken
heeft.

Smart en rouw vervullen de harten der achterbly\'ven-
den, maar geen vertwyfeling. Woorden van troost en

bemoediging worden hun toegefluisterd: (door wie?) Vreest
niet, Ik ben met u, Ik zal u niet begeven, noch
verlaten." Ik ben de Opstanding en het leven. Wie
in mij gelooft, zal leven, al ware hij ook gestorven."

Dit is geen tractaatjes-geschiedenis voor kinderen. Wij
allen weten, dat er zulk een sterven bestaat. Wel ons,
wanneer de weg naar de overzijde van het graf ons
eens zoo heerlijk aangetoond is.

Niets is zoo zeker op deze gansche, wijde wereld als
dit, dat een der hoofdfiguren van deze beide tafereelen
zich in een geweldige dwaling bevindt; zij kunnen niet
beiden gelijk hebben. Of de atheïstische professor spreekt
woorden van waarheid en licht, met recht een onnoozel
bijgeloof uit den weg ruimend, en de stervende christen
is een arme, ellendige dwaas, niet eens benijdenswaardig
in zijn dwaling (want wie wil zich door een leugen laten
troosten ?), of de gevierde leeraar begaat, met niet weinig
zelfvoldoening, een daad, waarvoor hij zelf met ontzet
ting zou terugdeinzen, wanneer hij de vreeselijke gevolgen
kon overzien. Hij legt het er op toe de menschen van
hun God te scheiden. Aangenomen, er is een God, zou
hij zich een verschrikkelijker taak kunnen kiezen?

Het is een onbetwistbaar recht van den natuuronder-
zoeker de kring van de bewijsbare wetenschap zooveel
mogelijk uit te breiden; de eindoorzaken zooveel mogelijk

terug te dringen; zooveel hij vermag alle dingen naar
stoffelijke voorbeelden te verklaren; wanneer hij echter
alles verklaard heeft, wat met mogelijkheid verklaard kan
worden, hoeveel blijft dan nog onverklaard en onver ■
klaarbaar! "Welk een uitgebreid, nog te onderzoeken veld
blijft over, waarvan hij hoegenaamd niets weet.

Vermijde hij dan gids te willen zijn op het geestelijk
gebied des christens. Voor wien kan hij daar een weg-
wijzer zijn? Laat hij bijvoorbeeld, hoevelen hebben
het helaas niet gedaan, van de macht des gebeds zwijgen,
wanneer hij er toch geen begrip van heeft wat bidden
is. "Wat zou hij zeggen wanneer een kunstenaar of veld-
maarschalk, al was hij nog zoo beroemd, zich over zijn
physiologische onderzoekingen of over zijn eigenaardige
scheppingstheorie, geringschattende, spottende aanmerkin-
gen veroorloven zou.

Hij mag niet vergeten, welke ernstige studiën hij in
zijn vak maken moest, om als autoriteit te gelden. Hij
moet rechtvaardig zijn en bedenken dat de wetenschap
van den godsdienst ook een ernstige studie behoeft, en
dat niet alleen, maar dat zij doorleefd moet zijn om be-
grepen te worden. Hij moet zich ernstig afvragen, of
hij werkelijk voornemens is, er toe bij te dragen, der
wereld het geloof te ontnemen; hij moet wel overwegen
wat dat beteekent, en de gevolgen bedenken. Wanneer

hij evenwel zich daartoe toch genegen toont, laat hy dan
in zijn eigen gezin, bij zijn eigene kinderen er mede
beginnen. Laat hij tegen zijn aankomenden zoon zeggen,
dat er geen verantwoordelijkheid is, doch dat zijn daden
slechts het noodzakelijk gevolg zijn der sterkste motieven"
en in rechtstreeksche verhouding staan tot onvermijdelijke
oorzaken, even zoo goed als het in een kring ronddraaien
der aarde-"

Laat hem aan zijn dochtertje zeggen, dat de daden
van slechte menschen slechts voorbijgaande kwade ge-
volgen hebben en de daden van goede menschen slechts
voorbijgaande goede; dat ten slotte goed en kwaad ge-
heel verdwijnen en door latere geslachten geneutraliseerd
zullen worden."

Menige vader zou zeggen: zoo ver ga ik niet! Ik
voed mijne kinderen op in de strengste zedeleer. Laat
hij zich echter geen illusies maken schrapt hij het
geloof aan God en de onsterfelijkheid uit zijn opvoedings-
program, zoo zal hij welhaast ontdekken, dat zijne kinderen
logischer denken dan hij. Heeft hy eenmaal den geest des
ongeloofs opgeroepen, zoo zullen er nog andere geesten
komen eu hij zal, evenals de welbekende tooverleerling
van Goethe, niet in staat zyn ze te bannen.

Voor alles echter, mag de jonge toehoorder niet te
haastig zijn. Dat hij zelf onderzoeke en oordeele, en

wel grondig. Een Duitsch schrijver zegt zoo schoon:
heeft het geloof op gezag opgehouden, zoo laat het
ongeloof op gezag niet zijn plaats innemen."

Het is geen bewijs van een sterken geest zich in een
maand of een jaar alles te laten ontnemen, wat tot dien
tijd de overtuiging en de kracht van het leven was, en
dan nog wel door een man, die wellicht van het innerlijk
christelijk leven niet meer begrip heeft dan wij van de
taal der Hottentotten.

k had een prachtige Newfoundlander. Dat er een
warme vriendschap tusschen ons beiden bestond, behoef
ik wel niet te verzekeren. Ik wenschte wel, dat gij
hem eens had kunnen zien, wanneer ik mij gereedmaakte
een wandeling te doen en hij nog in twijfel verkeerde,
of hij mij vergezellen mocht of niet.

Hoe stond hy daar en zag mij met een uitdrukking
van de gespannendste verwachting aan. Hij vroeg mij
formeel: mag ik mee? Knikte ik hem dan toe en zei:
Ja ouwe jongen, meegaan! Gij moogt uw leven weer
eens heerlijk genieten" welk een vreugdesprongen,
welk een verrukking! Uit louter dankbaarheid werd hij
plotseling galant, wilde mrjn parapluie dragen, mij mijn
pakje afnemen. Hij zou mij gaarne omhelsd, mrj bijna
van liefde doodgedrukt hebben.

Wanneer het maar eenigszins mogelijk was, nam ik
hem steeds mee, en hij beschouwde zijn dagelijksch
uitstapje met mij als zijn onaantastbaar voorrecht.

Maar maar zooals aan den menschelijken hori-
zont soms donkere wolken opkomen, leidingen, die wij
niet verstaan en waartegen wij in opstand komen, zoo
zyn ook de wegen van een hond niet altijd enkel blijd-
schap. Eappo zou deze waarheid smartelijk ondervinden.
De hondsdolheid, die verschrikkelijke ziekte, was uit-
gebroken. Verscheidene menschen waren gebeten. De
strengste voorzorgsmaatregelen werden onmiddelijk door
de politie genomen; de honden moesten dag en nacht aan
een ketting liggen en mochten slechts van een muilkorf
voorzien en aan een zeer kort koord buitenshuis gebracht
worden.

Toen ik den daarop volgenden dag mijne gewone
wandeling wilde maken, stond Eappo daar, als altijd,
in gespannen verwachting. Ik zeide: Neen, Rappo, gy
moogt niet mee, terug!" Hij zag mij in de oogen, als
wilde hij mijne gedachten daarin lezen. Het is slechts
scherts, dacht hy wellicht bij zich zelven, en begon
weder te springen. Neen, arme jongen, gy moogt
niet mede gaan," herhaalde ik. Hij zag dat mijn ge-
zicht zeer ernstig was, hy stond stil, de ooren omlaag,
de staart bewegingloos. Ik ging naar de tuindeur, deed

haar open, ging naar buiten en trok ze weder achter
mij toe. Hij zag mij door de tralies na. Toen ik terug
kwam, was hij weder vroolijk als te voren. Waarschijn-
lijk had hij over de zaak nagedacht, en was tot het
besluit gekomen, dat ik een uiterst gewichtige reden
moest gehad hebben om hem heden thuis te laten. Maar
den daarop volgenden dag was het weder zoo en den
volgenden ook. Ten laatste kwam hij in het geheel
niet meer bij mij, wanneer ik de huisdeur uittrad. Hij
zag mij donker en treurig aan, alle vroolykheid was
uit zijn wezen geweken. Hy dacht zeker, dat ik een
trouwelooze vriend was.

Ik behandelde hem beter dan ooit, ik gaf hem zijn
lievelingseten, maar het bleef bij het oude. Hij kon
maar niet begrijpen, waarom ik hem het genoegen, waar-
naar hij zoozeer verlangde, onthield. Zeker gaf hij zich
aan oproerige gedachten over, wanneer hij zoo vastge-
ketend voor het hondenhok lag en ik juist was uitgegaan.

Over het waarom" van zijn ellendig hondenbestaan
heeft hij bepaald zijn hondenhersens bijna gebroken.
Waarom, waarom kan ik niet meegaan als vroeger?
Over de weilanden stormen, in het water springen, de
vogels achterna jagen ? Waarom moet ik hier alleen aan de
ketting liggen ? \'t Is afschuwelijk! Het zou zeer natuur-
lijk geweest zijn, wanneer hij zoo dacht. Wat weet hij

van den verschrikkelrjken beet van een dollen hond, van
de kwalen, die hem daardoor zouden worden berokkend,
zoo het hem veroorloofd ware als vroeger rond te loopen ?

Wat weet hij van de wet, die moest worden uitgevoerd,
zoowel voor zijn eigen welzijn, als tot bescherming der
menschen? Niets, geheel niets!

Indien hij wist, indien hij verder zien kon, indien hy
begrijpen kon, hoe gewillig zou hij zich aan iederen
wensch van zijn heer, aan iedere politieverordening onder-
werpen , hoe duidelijk zou hem alles zijn hoe zou
hh" smeeken om zijn muilkorf, om het korte eindje touw,
om de ketting!

Ik meen, wij kunnen hierin ook een les voor ons
menschen ontdekken! Niet waar?

ele vroolijke kinderen dezer wereld denken, dat de
christenen noodzakelijkerwijze, een kniesoorig, treurig,
alle vroolijkheid schuwend volkje moeten zijn, overal op
hunnen levensweg duisternis en droefgeestigheid verbrei-
dend. Ik vraag echter ieder verstandig mensch: Wie heeft
reden om treurig te zijn? De mensch, die daar gelooft, dat
een almachtig liefhebbend Vader zijn leven bestuurt, dat
zijn zonden vergeven zijn, zijn leed slechts een korte pooze
duurt; dat daarentegen zijn grootste aardsche vreugde slechts
een zwakke onontwikkelde kiem van eeuwige hemelsche
blijdschap is, dat de dood verwonnen is door de zegepraal,
dat alles ten slotte in eeuwige heerlijkheid uitloopen zal
öf de mensch die daar gelooft, dat hem ieder oogenblik zijn
geluk, zoo hem geluk is ten deel gevallen, voor altijd kan
ontroofd worden; dat zijn geliefden hem slechts voor het
oogenblik toebehooren, dat alles wat hrj in het leven ge-

roepen, waarvoor hij gestreden heeft, spoedig het eeuwige
niets" toebehooren zal, en dat hij zelf snel en onver
biddelijk, de duisternis der vernietiging te gemoet gaat?
Ik vraag u: Wie kan vroolijk zijn? "Wie?

EEN STUKJE PSYCHOLOGIE.

oor den Heer werd aan een Engel opgedragen, een
menschelijke ziel na te gaan en iedere vijf jaar over haar
vooruitgang en ontwikkeling verslag te geven. Zooals
bekend is, zien de Engelen niet met aardsche oogen zooals
wij. Zij zien niet, wat wij zien, of liever letten daar
niet op, maar zij zien veel, wat wij niet zien en niet
zien kunnen, zoolang de aardsche sluier niet vaneen
gescheurd is. De ziel, die deze engel moest gadeslaan, was
die van een lief kind, een knaap van tien jaar. Den engel
scheen zij aanvankelijk nog een vormelooze stof toe, noch
schoon noch leelijk, noch helder, noch duister. Hrj zag, hoe
deze ziel zich op een punt bevond, van waar uit, wanneer
zij zich voortbewoog (en zij moest zich voortbewegen)
zij of langzaam nederzinken moest in een peilloozen af-
grond, waar alles in een ondoordringbare duisternis ge-

huid is, of omhoog zweven tot de heuvelen des lichts,
waar zich alles in onbegrijpelijke heerlijkheid oplost. De
engel wist ook, dat de ziel zich noodzakelijk op een
wondervolle wyze vormen, beschaven en ook bekleeden
moest, en wel öf uit de haar omringende stof van den
afgrond, öf uit die van de heerhjke, schitterende gewes-
ten des lichts.

Dat alles zag en wist de engel; doch het kind zag en
wist dit niet, noch zijne liefhebbende ouders en vrienden,
als de knaap vroolijk van zijn dagelrjkschen weg naar
de school terugkwam, met zyn vriendjes knikkerde, of
hen plaagde of liefkoosde.

De jongen ontwikkelde zich naar onze wijze van zien
op het voordeeligst. Hy* toonde een fabelachtigen dorst
naar kennis en een buitengewone eerzucht. Zijne ge-
tuigschriften waren zeldzaamheden in de annalen van
het gymnasium.

Te huis, ofschoon zeer met zichzelven ingenomen,
tamelijk zelfzuchtig, en dikwijls zeer onvriendelijk en
onaardig tegenover zrjne omgeving, was hij toch een
aangebeden kind. In aanmerking genomen, zijn buiten-
gewone begaafdheid en zijn zonder twijfel steeds meer te
voorschyn tredende geestesgaven, werden hem deze kleine
zwakheden, zooals ze genoemd werden, gaarne vergeven.

Het was zijn vijftiende geboortedag; een vroolyk feest.

Veel schoone dingen werden hem gezegd, zeer werd
hij geprezen over zijn vooruitgang op school.

Heb geen zorg," zeide hij, ik zal mij wel op de hoogte
weten te handhaven.

In den kring zijner geliefden stond hij daar, deze
bloeiende jongeling, zoo frisch, zoo schoon, zoo vroolijk
en vol hoop, de grens der jeugd haast overschrijdend.
Wie zou zich niet met hem verheugen?

Ongezien van allen, zweefde de engel boven de hoofden
van het gezin. Met een zorgvollen, medelijdenden blik
zag hij op den knaap neer. Hij zag die frissche wangen
niet, die glinsterende oogen, dat hooge voorhoofd, hij zag
wat anders. Hij zag, hoe de stof der ziel, die voor vijf
jaren nog ongevormd tusschen den afgrond en de hoogere
sferen stond, begonnen was, zich te vormen; nog niet
binnen vaste grenzen, maar toch zóó, dat hij reeds
zien kon, hoe hier en daar eenige leelrjke trekken be-
gonnen te ontstaan, die, zoo zij zich later mochten ont-
wikkelen, licht afschuwelyke misvormingen konden wor-
den. De ziel was ook begonnen zich heur kleed te weven,
en dat kleed was niet schoon. Onduidelijke omtrekken
van vlekken waren er op zichtbaar; ook had zich de
ziel volgens hare natuur bewogen, doch niet naar boven.
Lichte schaduwen van den afgrond beroerden haar, die
haar tot heden niet konden bereiken.

Met gebogen hoofd en diepzuchtend, keerde de engel
terug tot den troon des Heeren; aan zyne voeten knielend
fluisterde hij wat hij te zeggen had, en het trilde als
een adem van weemoed door den hemel.

Vijf jaren later, hij had zyn examens en een paar
vroolijk maar ook vlytig doorgebrachte studiejaren achter
den rug, vierde hij zijn geboortedag te Rome. Zijn vader
was gestorven, de slag had hem voor een oogenblik
ontroerd, doch de reis naar Rome stond voor de deur.
Hij zou zich aan een vroolijk gezelschap van dichters
en kunstenaars aansluiten en die wilden niet wachten.
De dood van den vader bracht zorgen voor de toekomst.

Moeder" smeekte hij, ik behoef toch mijn reis niet
op te geven?" Neen, mijn jongen" had zy geantwoord,
gy moogt reizen." Een traan parelde in heur oog en
een zucht ontsnapte haar borst. Ik kan velerlei zaken
ontberen, ik ben nu alleen en heb niet veel meer noodig,
gy moet reizen."

Hij zag die traan niet, noch hoorde dien zucht. Gij
zyt mijn lief moedertje," riep hij uit, haar vroolyk om-
armend. Binnen acht dagen was by weg.

Deze laatste vyf jaren hadden zijn dichtertalent doen
ontwaken. Ofschoon hij nog jong was, begon zijn naam
toch reeds bekend te worden. Hy had zijn belofte ver-
vuld en zich op de hoogte staande weten te houden niet

alleen, maar hij had zich hooger, nog hooger weten te
verheffen. Zijn fonkelend vernuft, zijn geestige invallen
en geheel zijn innemende persoonlijkheid verschaften hem
overal vrienden en bewonderaars. Nu zat hy in een
romeinsche Osteria, de zon was op het punt om onder te
gaan en zond heur laatste schitterende stralen over de
eeuwige stad.

Zijne vrienden hadden ter zijner eere een zangkorps be-
steld. De melodieuze stemmen klonken wonderbaar schoon
in den gulden, warmen zomeravond. Steeds vroolijker
en luidruchtiger werden de feestvierenden. Kwinkslagen
vlogen over en weer, er werd een toast uitgebracht
op een schoone Italiaansche, die niet te vergeefs zijn
levensweg gekruist had, en die hem op dienzelfden
avond op een bekend plaatsje verwachtte. Lachende
stemde hij er mede in. Benijdenswaardige kerel\'!" riep
een zijner vrienden uit, hoe gelukkig zijt ge reeds nu
en wat staat je noch niet te wachten!" Hij stond op
om zijne vrienden te danken.

De bijna ondergegane zon verlichtte nog -even zyn
blond, lokkig hoofd. Stralend van geluk stond hij daar,
een beeld van jeugdige schoonheid.

In dit oogenblik was de engel, zijn opdracht getrouw,
stil op de aarde gekomen en naderde onbemerkt den held
van den dag. Hij hoorde dat vroolvjke gejuich niet!

Hij zag die trotsche mannengestalte niet, dat door genot
en wijn verhitte aangezicht. Hij zag de afschuwelijke
misvormingen die voor vijf jaren slechts even te bespeuren
waren, nu bijna afschrikwekkend ontwikkeld; in het
eigen geweven gewaad der ziel waren allerlei afschuwelijke
teekeningen gewerkt, die uit vuile vlekken waren samen-
gesteld, en die nu eens hier dan weder daar duidelijker
of zwakker te voorschijn kwamen. De ziel was nu ook
dieper in den afgrond gezonken, en ofschoon, zooals ik
reeds zeide, de aardsche zon nog het schoone aardsche
hoofd verlichtte, zoo stond de ziel daar, waar nauwelijks
een enkele lichtstraal uit de verheerlijkte hemelsche wereld
ze meer bereiken kon.

De engel keerde zich weenend van hem af, en als hij
berichtte wat hij gezien had, weerklonk door den hemel
een droeve klacht.

Wederom vijf jaren later.

De nu reeds rijke en gezeten man werd meer en
meer geacht, zijn genie meer en meer erkend, zijn dwaze
studentenstreken lagen reeds lang achter hem, niemand
kon iets ten zijnen nadeele zeggen. Men rekende het
zich tot een eer met hem te .mogen omgaan. Alles
wat kunst en beschaving schoons en verhevens konden
opleveren, werd in zijn huis gekend en gewaardeerd.
Hy werkte ijverig. Zyn vrouw echter zag er bleek en

treurig uit en sprak hem slechts met een zekere
schuwheid aan.

De dienstboden in zyn huis wachtten zich wel, een
zijner wenschen onbevredigd te laten, het zou hun be-
rouwd hebben. Menige bittere traan was reeds ongemerkt
in de dienstbodenkamer geschreid. De armen die in zijn
huizen woonden, kwamen nooit met hun aangelegenheden
tot hem, maar ontweken hem angstig. Dergelijke onaan-
genaamheden had hij verre van zich weten te houden.
Geheel in zichzelf gekeerd en verdiept, leefde hij naar
allen schyn op een effen pad voort.

Maar de engel kwam en zag hem, en verborg zijn
gelaat in de handen.

Zijn vijf en dertigste verjaardag vond hem op het
toppunt van zijn roem. Zijn hoofdwerk was verschenen
maar het was een godonteerend werk; de held een ver-
goding van den van God vervreemden wereldgeest; en toch,
toch had dit werk de halve wereld in verrukking ge-
bracht , honderden van gelukwenschen en betuigingen van
eerbied bedekten zrjn schrijftafel. Daar werd gescheld.
Een eigenhandig schrijven des konings werd hem over-
handigd, een ridderorde en een adelsdiploma inhoudende.
"Wie kan bevatten, met welk een gevoel hij die konink-
lrjke toezending ontving! Zijn hooge gestalte scheen nog
hooger, toen zijn levendige phantasie hem de schitterende

toekomst schilderde, die hem wachtte. Van stoute droomen
en hemelhooge plannen vervuld, riep hij uit: Ik verdien
ook al het geluk, dat my toestroomt! Was het mijn
doel niet, van mijn vroegste jeugd aan, om het zoover
te brengen? Mijn geest, mijn talent, mijn genie, heb
dank, gij liet mij niet in den steek! Wat geeft mij
der Christenen God? Ha, Ha! zou Hij mij zoover hebben
gebracht? Met dat eeuwig geredeneer van ootmoed, be-
rouw en zelfverloochening wat zou er wel van mij
geworden zijn? Neen, ik wil de wereld toonen, dat men
het ook zonder dezen God stellen kan, en beter zonder
Hem dan met Hem."

Het was Zondag; zijne vrouw, zooeven uit de kerk
teruggekeerd, trad langzaam zijn studeerkamer binnen.
Stoor mij niet," riep hij onwillig toen zij hem naderen
wilde. Gij hebt toch geen verstand van datgene wat mijn
leven uitmaakt. Daar, lees den brief des konings en laat mij
dan alleen, ik moet werken." Lieve man," begon zij

schuchter, lieve man," ik wilde u slechts vragen....."

Stoor mij niet," herhaalde hij op barschen toon, lees
den brief, zeg ik u, en laat mij dan alleen." Een karaf
oude cognac stond op een zilveren presenteerblaadje naast
hem; hij vulde er een glas mede, goot er een paar
droppels water bij en dronk het in eenen teug ledig.
Hy had behoefte aan deze versterking, om zrjne van

opgewondenheid trillende zenuwen tot bedaren te brengen,
\'s Avonds was er een groot feestmaal. Wat ik voor tien
jaren hoopte, dacht hij, is thans in vervulling getreden;
de stoute droomen die ik nu nog koester, zullen misschien
na verloop van weder tien jaren ook vervuld zijn!
En de engel zweefde omlaag en herkende nauwelijks de
ziel. Zij stond zoo diep in den afgrond, zoo ver van
het licht; vlammen verlichtten haar, huivringwekkende
vlammen en vuur, waarvan in Jesaja 50:11 gesproken
wordt. Vlammen die zich de ziel zelf ontsteekt, die
een vaal, schrikwekkend licht om haar heen verspreiden
en haar met hare verterende stralen omspelen, ofschoon
zij zelven uit duisternis en verderf geboren zijn. Het
bederf, dat uit de arme ziel zelve scheen te komen, deed
den verheerlijkten engel terugdeinzen, huiv\'rend wendde
hij zich af en waagde het nauwelijks voor den troon des
Heeren te treden.

En weder waren bijna vijf jaren voorbijgegaan; kouder,
harder, steeds meer zich zelf vergodend was de groote
man geworden. Hij hield buitengewoon veel van zrjn
zoontje, dat den roemvollen naam zijns vaders verder dra-
gen en in zrjne voetstappen treden moest; het was zrjn
afgod. Zijne vrouw kende hij niet eens, zou ik haast
zeggen. Hij had haar op jeugdigen leeftijd gehuwd; zrj
was hem te eenvoudig, te stil, te ernstig. Hij kende

de parel niet, die hem ter zijde stond. Daar trof hem
een slag. Zijn zoon, zijn innig geliefde, lag doodkrank
terneer. De vader zat aan zijn bed, stijf en gevoelloos,
spraak- en hopeloos, en zag hoe de dood meer en meer
zijn schrikwekkenden schaduw over de geliefde trekken
uitbreidde. Daar trad de moeder binnen; zwijgend vatte
hij hare hand, zoo stonden zij naast elkander en ver-
wachtten het ontzettende.

Toen alles voorbij was, werd de vader door dezelfde
verschrikkelijke ziekte aangetast. In onuitsprekelijke smart
lag hij daar ter neder en toch bij volle kennis. Zijne
vrouw zat dag en nacht bij hem; hij sprak weinig met
haar; hij kon slechts weinig spreken, maar het klonk
anders dan te voren, weeker, zachter, liefdevoller. Als
de zoetste hemelsche melodie, ontroerden haar dezen toon.

Op zekeren dag zei hij nauwelijks hoorbaar:

Mijn lieveling" (zoo had hij haar in de eerste dagen
van hun verloving steeds genoemd) mijn lieveling, ver-
geef mij!" Zij drukte ontelbare kussen op zijn- heete
koortsige hand. Lees," fluisterde hij; lees iets, wat
gij altijd leest, gij weet wel, iets van genade, van vergeving.

Toen verbanden de gruwelijkste smarten weer alle
andere gedachten. Zijne krachtige leden werden door
kramp overvallen, zijn edele gelaatstrekken misvormd,
zoodat eenige zijner vertrouwdste vrienden, die een oogen-

blik aan zijn leger mochten komen, ontzet terugdeinsden
en haastig de kamer ontvluchtten.

Welk een onheil, welk een ellende!" riepen zij uit.
Hoe gansch anders was het heden voor vijf jaren, toen
hij ons aan dien feestmaaltijd den brief des konings voor-
las deze krachtige van gezondheid overvloeiende ge-
stalte, deze uitnemende geest, deze vreugde, deze heer-
lijkheid! Het deed weldadig aan hem te zien en nu!
Welk een vervloekt noodlot heeft hem overvallen! Zijn
kind gestorven, hij zelf aan den \'rand van het graf,
zijn kracht gebroken, zijn aanblik ontzettend om aan
te zien!"

Welk een jammer, welk een ellende!"

Toen de engel wederkwam, scheen het als vreesde hij
bijna de ziel te aanschouwen, zoo verschrikkelijk was
hem de herinnering aan dien laatsten aanblik. Langzaam
keerde hij zich tot haar. Daar ontvlood zijn engelen-
borst een kreet van verrukking, een zalig lachje gleed
over zijn gelaat en hij vouwde zijne handen tot een stil
dankgebed. Hij zag de stuiptrekkingen niet, waardoor
de kranke juist weder bezocht werd, noch de verschrik-
kelijke opzetting die zijn gelaat onkenbaar maakte,
hij lette niet op den ademnood, die zijn arme borst
dreigde vaneen te doen springen. Hij zag slechts hoe
de afschuwelijke misvormingen der ziel op het punt

waren te verdwijnen, hoe het met vlekken bezaaide ge-
waad , reiner en helderder werd; hoe zich overal schoonere
omtrekken vertoonde. Hij zag, hoe de vale, spookachtige
vlammen, die de ziel zichzelf had ontstoken, waren
uitgebluscht en in hun plaats het hemelsche licht, dat
van des Heeren troon uitstraalde, haar weder bereikte,
verwarmde, deed leven.

Zij stond niet meer in dien huiveringwekkenden af-
grond. Als door een liefderijke hand opgeheven, was zij
langs de steile kanten der diepte omhoog geklommen;
zij kon weder vooruit zien; zij kon in de verte andere
zielen aanschouwen, die geheel in het licht des Heeren
wandelden; zij gevoelden heur geluk en verlangde slechts
ook deze gewesten des lichts te bereiken.

Toen de engel het heerlijke, dat hij gezien had in
het rijk des lichts vermeldde, was er
Blijdschap voor de engelen Gods." Lucas 15 : 10.

Nog eens waren er vijf jaren vervlogen. De zwaar be-
proefde was van zijn langdurige ziekte genezen; langzaam
keerden kracht en gezondheid weder, maar zijne vroegere
vrienden klaagden, dat hij toch geestelijk gebroken was.

Hij is niet meer dezelfde," zeiden zij, hij is een
schijnheilige, een veinsaard geworden. Hij heeft den
geest des tijds in eens den rug toegekeerd. Hij is de
vernuftigste niet meer onder ons jonge vrydenkers. Zijn

gevleugelde woorden, die met het oude geloof en met
de zoogenaamde goddelijke dingen, zoo fijn, zoo pittig
konden spotten, zijn verlamd. Weet gij het reeds,"
roept de een uit, hij moet het boek waaraan hij eigenlijk
zijn roem te danken heeft, teruggetrokken en openlijk
verklaard hebben, dat hij de daarin uitgesproken meenin-
gen niet meer deelt." Jammer, jammer" merkte
een tweede op, zijn vrouw heeft hem betooverd!" Een
luid gelach, volgde op deze spotternij.

Hij echter vierde stil en gelukkig zijn vijf en veertigste
geboortedag. Eenige vertrouwde, eensdenkende vrienden
waren bij hem.

Zijne vrouw zat gelukzalig aan zijne zijde. Mijn
kind," vroeg hij, zing ons eens mijn lievelingslied voor
wij willen allen medezingen."

Zij zette zich voor de piano en met een zachte heldere
stem, zong zrj:

So nimm denn meine Hande

Und führe mich
Bis an mein selig Ende

Und ewiglich!
Ich mag allein nicht gehen,

Nicht einen Schritt,
Wo du wirst gehn und stenen,
Da nimm mich mit!

In Dein Erbarmen hülle

Mein schwaches Herz,
Und mach\' es ganzlich stille

In Freud\' und Schmerz;
Kann ich auch nicht verstehen

Wie Du mich führst,
"Will fröhlich weiter gehen,

Wenn ich auch gar nichts fühle

Von Deiner Macht,
Du führst mich doch zum Ziele

Auch durch die Nacht.
Lasz ruhn zu Deinen Füszen

Dein schwaches Kind,
Ich will die Augen schlieszen

Hun onbewust vermengden zich hemelsche stemmen
met de hunne. De engel was ditmaal niet alleen ge-
komen. Teedere, lichtende gestalten vervulden ongezien
de kamer. Dat was een ander koor als te Rome voor
vijf en twintig jaren. Dit lofgezang weerklonk tot inde
onmetelrjke ruimten der eeuwigheid en werd door andere
engelenkoren verder gedragen, steeds verder, tot voor

den troon van den Levensvorst, die op aarde in de dagen
zijner vernedering, gezegd had:

Ik ben gekomen, om te zoeken en zalig te maken,
wat verloren is!"

EEN MISLUKTE PROEFNEMING.

k had mijn neefje gezegd, dat, wanneer hij met een
stukje barnsteen op de mouw van zijn wollen kieltje
heen en weer wreef en dan snel het barnsteen boven
eenige kleine papiersnippers hield, deze er tegen aan
zouden springen en een tyd lang er aan zouden blijven
hangen. Den volgenden morgen besloot het ventje, zijn
eerste wetenschappelijke proefneming te doen, doch wist
niet dat ik hem gadesloeg. Misschien herinnerde hij zich
niet precies wat ik hem gezegd had, of hield het voor
onnoodig mijne voorschriften zoo getrouw op te volgen,
tenminste hij nam een stukje hout en nadat hij dit op
zyn katoenen boezelaartje krachtig had gewreven, pro-
beerde hij de papiersnippers er mede op te heffen.

Na herhaalde, steeds mislukte pogingen wierp hy het
stukje hout driftig weg en riep uit: \'tis niet waar,
\'t is onzin!"



		YY)YY) IQ&S\'Z\'

		GUNNING 4K 57

		J.H£ZJNNINkJ.H



		mm \'\' 1



		MASSA EN GEEST.

		3£f 30
		oe groot moet een mensen wel zijn, om de goddelijke

		opmerkzaamheid waardig gekeurd te worden? Een meermalen tegen het christendom aangevoerde tegenwer- ping is deze, dat het onmogelijk is, dat de macht, die billioenen van werelden geschapen heeft en in hun onme- telijke banen bestuurt; zich aan zulk een atoom als de mensch, zou laten gelegen liggen. Ja, atoom, zou bijna nog een te veel zeggende benaming voor hem zijn, daar de aardbol dien hij bewoont en die hem zoo groot toeschijnt, zelf slechts een atoom is in de oneindige uit- gestrektheid van het heelal! Deze gedachte is niet enkel een uitvloeisel van de moderne wetenschap. Voor ongeveer 3000 jaren, riep David uit: Wanneer ik den hemel aanschouw, uwer handen werk, de maan en de sterren, die gij gemaakt



		PARALLELLE GEDACHTENGANG.

		IC

		arwin zegt in zijne Afstamming van den mensch\'\' (bladz. 82-83). Daar de apen ongetwijfeld veel van datgene verstaan, wat door de menschen tot hen gesproken wordt en daar zij in hunnen natuurstaat hunne kameraden, bij dreigend gevaar, door kreten waarschuwen zou het dan niet mogelijk zijn, dat een buitengewoon schrander, op een aap gelijkend dier, er toe gekomen was, het huilen van een roofdier na te bootsen, om daardoor zyne medeapen den aard van het te verwachten gevaar aan te duiden? En zoo zou dit een eerste schrede tot de vorming der spraak geweest zijn. Toen nu de stem meer en meer werd gebruikt, werden de stemorganen krachtiger en volgens het beginsel der overgeërfde werkingen van het gebruik, steeds meer volmaakt; en dit zal weder op het

		■



		DE VERLATEN KAMER.

		w m
		oeveel duizenden harten zijn er, die tot in hun diepste

		diepten hebben ervaren wat droefheid is! Harten, wier zon ondergegaan is, die het beste en liefste hebben zien uitdragen weg weg, voor altijd. Hoevelen hebben reeds in hun leven, een kamer, voor iemand die hun dierbaar was, gemeubeld; met trouwe zorg alles volgens den smaak van den toekomstigen be- woner gerangschikt, op ieder van zijn liefhebberijen acht geslagen, hier een geliefd portret opgehangen, daar een begeerd boek nedergelegd, het venster met lievelings- bloemen versierd en hebben toen de onuitsprekelijke smart moeten verduren, die kamer op zekeren dag ledig en verlaten te zien, de leuningstoel ongebruikt, de kasten ledig, het bed steeds in troostelooze orde glad gespreid, de boeken ongelezen, de bloemen verwelkt!



		193

		tochten brj de dieren, dan het gevoel of de gedachtenvor- ming der menschen."" ) Dus Shakespeare, Goethe, Schiller, Raphaël, Beet- hoven, al de deugden, de trouw, de liefde, de zelfop- offering op de wereld, al de zonde, de haat, de nijd, de zelfzucht, het geweten, het berouw, waar zal ik beginnen, waar eindigen het begrip der Godheid, der onsterfelijkheid, dat alles, zonder invloed van buiten,* zou zonder plichtplegingen, men weet niet hoe of waarom of waar van daan uit deze slrjmklompjes te voorschijn zy\'n gekomen, als de duizend wonderlijke zaken uit den cylinderhoed van een goochelaar. Luister eens naar deze woorden: Vrees niet want ik ben met u; wees niet verslagen, want ik ben uw God. Ik sterk u, ook help ik u, ook ondersteun ik u met de rechter hand myner gerechtigheid." en deze: Als droevig zijnde doch altijd blijde, als arm doch velen rijk makende, als niets hebbende en nochtans alles bezittende." En verder: Daarom vertragen wij niet; maar hoewel onze uitwendige mensch verdorven wordt, zoo wordt nochtans de inwendige vernieuwd van dag tot dag. "Want onze lichte verdrukking, die zeer haast voorbijgaat, werkt ons een gansch zeer uitnemend

		*) Ebenda bladz. 21.

		13



		16

		neer alles verkleurt en verbleekt, een leugen wier stichter verklaarde, dat Hij zelf de waarheid was. Is echter het God en de onsterfelijkheid loochenend materialisme een waarheid, zoo is het de gruwelijkste waarheid die ooit uitgesproken werd, en dat niet alleen, maar het is ook een wonderlü\'ke waarheid, die tot in het innerlijkst wezen van den mensch de leugen schept, een waarheid, die iedere waarheid overbodig maakt (want waarom zouden wij voor de waarheid leven en sterven, wanneer wij heden of morgen uitgebluschte lichten zullen zijn en onze nakomelingen in hun tijd even zoo); een waarheid, die ieder naar waarheid dorstend hart tot ver- twijfeling brengt, of brengen zou; een waarheid die ver- bleekt en verkleurt, zoodra de ziel het met de waarheid, met de zonde, met den dood ernstig neemt; een waarheid, wier stichters zich niet schaamden te verklaren dat er in \'t geheel geen waarheid is.

		*v%&r*



		E A P P 0.

		Si k had een prachtige Newfoundlander. Dat er een warme vriendschap tusschen ons beiden bestond, behoef ik wel niet te verzekeren. Ik wenschte wel, dat gij hem eens had kunnen zien, wanneer ik mij gereedmaakte een wandeling te doen en hij nog in twijfel verkeerde, of hij mij vergezellen mocht of niet. Hoe stond hy daar en zag mij met een uitdrukking van de gespannendste verwachting aan. Hij vroeg mij formeel: mag ik mee? Knikte ik hem dan toe en zei: Ja ouwe jongen, meegaan! Gij moogt uw leven weer eens heerlijk genieten" welk een vreugdesprongen, welk een verrukking! Uit louter dankbaarheid werd hij plotseling galant, wilde mrjn parapluie dragen, mij mijn pakje afnemen. Hij zou mij gaarne omhelsd, mrj bijna van liefde doodgedrukt hebben.



		W I E?

		ele vroolijke kinderen dezer wereld denken, dat de christenen noodzakelijkerwijze, een kniesoorig, treurig, alle vroolijkheid schuwend volkje moeten zijn, overal op hunnen levensweg duisternis en droefgeestigheid verbrei- dend. Ik vraag echter ieder verstandig mensch: Wie heeft reden om treurig te zijn? De mensch, die daar gelooft, dat een almachtig liefhebbend Vader zijn leven bestuurt, dat zijn zonden vergeven zijn, zijn leed slechts een korte pooze duurt; dat daarentegen zijn grootste aardsche vreugde slechts een zwakke onontwikkelde kiem van eeuwige hemelsche blijdschap is, dat de dood verwonnen is door de zegepraal, dat alles ten slotte in eeuwige heerlijkheid uitloopen zal öf de mensch die daar gelooft, dat hem ieder oogenblik zijn geluk, zoo hem geluk is ten deel gevallen, voor altijd kan ontroofd worden; dat zijn geliefden hem slechts voor het oogenblik toebehooren, dat alles wat hrj in het leven ge-



		21)

		roepen, waarvoor hij gestreden heeft, spoedig het eeuwige niets" toebehooren zal, en dat hij zelf snel en onver biddelijk, de duisternis der vernietiging te gemoet gaat? Ik vraag u: Wie kan vroolijk zijn? "Wie?



		32 Veel schoone dingen werden hem gezegd, zeer werd hij geprezen over zijn vooruitgang op school. Heb geen zorg," zeide hij, ik zal mij wel op de hoogte weten te handhaven. In den kring zijner geliefden stond hij daar, deze bloeiende jongeling, zoo frisch, zoo schoon, zoo vroolijk en vol hoop, de grens der jeugd haast overschrijdend. Wie zou zich niet met hem verheugen? Ongezien van allen, zweefde de engel boven de hoofden van het gezin. Met een zorgvollen, medelijdenden blik zag hij op den knaap neer. Hij zag die frissche wangen niet, die glinsterende oogen, dat hooge voorhoofd, hij zag wat anders. Hij zag, hoe de stof der ziel, die voor vijf jaren nog ongevormd tusschen den afgrond en de hoogere sferen stond, begonnen was, zich te vormen; nog niet binnen vaste grenzen, maar toch zóó, dat hij reeds zien kon, hoe hier en daar eenige leelrjke trekken be- gonnen te ontstaan, die, zoo zij zich later mochten ont- wikkelen, licht afschuwelyke misvormingen konden wor- den. De ziel was ook begonnen zich heur kleed te weven, en dat kleed was niet schoon. Onduidelijke omtrekken van vlekken waren er op zichtbaar; ook had zich de ziel volgens hare natuur bewogen, doch niet naar boven. Lichte schaduwen van den afgrond beroerden haar, die haar tot heden niet konden bereiken.



		35 Hij zag die trotsche mannengestalte niet, dat door genot en wijn verhitte aangezicht. Hij zag de afschuwelijke misvormingen die voor vijf jaren slechts even te bespeuren waren, nu bijna afschrikwekkend ontwikkeld; in het eigen geweven gewaad der ziel waren allerlei afschuwelijke teekeningen gewerkt, die uit vuile vlekken waren samen- gesteld, en die nu eens hier dan weder daar duidelijker of zwakker te voorschijn kwamen. De ziel was nu ook dieper in den afgrond gezonken, en ofschoon, zooals ik reeds zeide, de aardsche zon nog het schoone aardsche hoofd verlichtte, zoo stond de ziel daar, waar nauwelijks een enkele lichtstraal uit de verheerlijkte hemelsche wereld ze meer bereiken kon. De engel keerde zich weenend van hem af, en als hij berichtte wat hij gezien had, weerklonk door den hemel een droeve klacht. Wederom vijf jaren later. De nu reeds rijke en gezeten man werd meer en meer geacht, zijn genie meer en meer erkend, zijn dwaze studentenstreken lagen reeds lang achter hem, niemand kon iets ten zijnen nadeele zeggen. Men rekende het zich tot een eer met hem te .mogen omgaan. Alles wat kunst en beschaving schoons en verhevens konden opleveren, werd in zijn huis gekend en gewaardeerd. Hy werkte ijverig. Zyn vrouw echter zag er bleek en



		4a

		In Dein Erbarmen hülle Mein schwaches Herz, Und mach\' es ganzlich stille In Freud\' und Schmerz; Kann ich auch nicht verstehen Wie Du mich führst, "Will fröhlich weiter gehen, Weil Du regierst. Wenn ich auch gar nichts fühle Von Deiner Macht, Du führst mich doch zum Ziele Auch durch die Nacht. Lasz ruhn zu Deinen Füszen Dein schwaches Kind, Ich will die Augen schlieszen Und folgen blind. Hun onbewust vermengden zich hemelsche stemmen met de hunne. De engel was ditmaal niet alleen ge- komen. Teedere, lichtende gestalten vervulden ongezien de kamer. Dat was een ander koor als te Rome voor vijf en twintig jaren. Dit lofgezang weerklonk tot inde onmetelrjke ruimten der eeuwigheid en werd door andere engelenkoren verder gedragen, steeds verder, tot voor



		46

		Hetzelfde heeft niet lang geleden een wereldberoemde geleerde over de macht des gebeds gezegd. Hij zeide ook: \'t is niet waar, \'t is onzin," hij drukte zich slechts ietwat geleerder en bombastischer uit. Zou het niet mogelijk z\\jn, dat zijne proefnemingen betreffende de verhooring des gebeds, met even weinig oplettendheid omtrent de noodzakelijke voorwaarden ter verkrijging van een goede uitkomst, zijn genomen, als die van nnjn neefje? Wil men zich het zalige geheim der gebedsverhooring geopenbaard zien, zoo zijn verschillende voorwaarden noodig. Onder andeïen! Een van vooroordeel vrij, naar waarheid dorstend gemoed, een ootmoedig hart, dat de zwakheid van eigen kracht kent, een vurig verlangen naar de gemeenschap met God. Misschien heeft de groote natuurvorscher niet aan al deze voorwaarden voldaan.



		DE BIJBEL EN DE VIOOL.

		k trad onlangs mijn woonkamer binnen; daar lagen naast elkander op de piano, een bybel en een viool. Dit was niets byzonders; het viel mij toen ter tyd ook niet op. Ik had mjj voorgenomen mijn boekenkast in orde te maken en was juist van plan daarmee te be- ginnen, toen ik gestoord werd en wel door een kleine jongen, die ik by mij gevraagd had om hem plaatjes te laten zien. Zyne moeder was eene arme vrouw, die ik gedeeltelijk in mijn dienst genomen had, en de knaap was mijn lieveling geworden. De acht jaren van zyn leven had hy\' in een boerenhut op een armzalig dorp doorgebracht; eerst sedert eenige dagen woonde hy in de stad en was een en al verbazing over zyne omgeving. Zooals alle kinderen doen, deed hy mij onophoudelijk allerlei vragen over alles, wat hy zag. Hy\' ging op de teenen door de kamer, ieder voorwerp beschouwende.



		48

		Eindelijk bleef hij voor de viool staan. Wat is dat? vroeg hij. Ik noemde hem den naam. maar dat hielp hem niet veel. Ik liet hem het instrument in de handen nemen en onderzoeken hij schudde het hoofd en kon er niet uit wijs worden. Waar dient het voor?" vroeg hij verder. Het maakt schoone muziek," verklaarde ik. Eens had hy een kleine kinderfluit gehad en herinnerde zich dat hij daarop blazen moest, om geluid voort te brengen. Zoo blies hij dan ook bedeesd op den viool, doch zonder gevolg. Ik toonde hem den strijkstok hij hield die voor een zweep. In ieder geval was mijn kleine vriend geen (ten minste nog geen) Joachim of Paganini. Daar kwam onverwachts mijn zoon binnen, die zeer aardig viool kan spelen, en ik verzocht hem wat te spelen. Hij nam de zweep" en begon. Ik sloeg den knaap gade en zag hoe de vroolijksto verrassing, verwondering en vreugde zich op zijn gelaat afteekende. Ofschoon zn\'ne ooren kleine ongeoefende boerenooren waren, zoo verstonden zy toch de welluidendheid der tonen. Mijn zoon moest steeds door spelen, het beviel den jongen al te goed. Toen ging hij naar huis om zyne moeder al de wonderen te verhalen die hij beleefd had.




		SCHILD en PIJL.

		.



		49 Ondertusschen waren de boeken op hun plaats gezet, daar zag ik den bijbel leggen, en nam hem juist op om hem weg te zetten toen ik weder, en ditmaal door een gewichtiger bezoek, werd verhinderd. Het was een beroemd man, een kunstenaar, hoogbe- schaafd, geestig en zeer wellevend. Ik wist echter, dat hy* een vyand van allen godsdienst was. Hij had altijd een vroolyk, zorgeloos leven geleid, werd zeer bewonderd en geëerd in deze wereld en had zich nooit met ernstige dingen bezig gehouden. De bijbel nog in de hand houdende, plaatste ik mrj tegenover hem en wij spraken eenigen ty\'d over allerlei onverschillige dingen; toen verhaalde ik hem de kleine scène van den knaap en de viool, die hier zoo even was afgespeeld. Hij lachte er hartelijk om en stond toen op met de opmerking dat hij vreesde mrj in mijn bezigheid als bibliothecaris gestoord te hebben de boekenkast stond nog open. Voornemens afsQheid te nemen, vroeg hy, ik weet niet welken inval volgend, wat het toch voor een boek was dat ik in de hand hield. Ik reikte het hem ovef; Nadat hij het geopend had, lachte hy, en gaf het my\' weder terug. Het is gewis het laatste boek dat gij en ik nog zouden kunnen noodig hebben," waagde ik op te merken. Hy\' nam het nogmaals ter hand en bladerde er werk- 4



		50 tuigelijk in. Zyne oogen gleden over de heerlijke be- loften, die voor zoovelen het leven en de kracht zyn geweest; zij maakten op hem geen indruk. Het hoofd schuddend, zeide hij: Ik heb nooit kunnen begrijpen waaraan dit boek zynen invloed te danken heeft. Voor mij is het een volkomen raadsel." Ik kon niet nalaten te zeggen: mynheer D, gij her- innert mij aan dien kleinen jongen, van wien ik u zooeven verhaalde, die nooit een viool gezien had. Hij wist niets van de heerlyke tonen die er aan ontlokt kunnen worden; hij wist niet, hoe de zielen van duizenden geroerd en getroffen kunnen worden dot)r het trillen van die vier kleine snaren, en gij gij houdt dit boek in de hand, gij slaat de bladen om, gij beziet den band en gij legt het weder ter zyde, gy weet niet welke tonen het te voorschijn roepen kan, hoe zijne machtige accoorden de harten aangrijpen kan en hen opvoeren tot alles wat hoog, heilig en edel is." Hy bleef een oogenblik in ge- dachten staan, toen zeide hy: gij hebt gelyk, uw bybel is een instrument dat ik niet bespelen kan hoe leert men dat toch? Er zijn vele leermeesters," antwoordde ik. Noem mij den grootste, die de beste leerlingen heeft gevormd". Het verdriet."



		61

		Op die hoogeschool zou ik niet gaarne mijn examen doen", zeide hij langzaam. Wij mogen onze leermeesters niet altijd zelve kiezen", merkte ik op. Zelden had ik hem zoo ernstig gezien. Hij gaf mij zwijgend de hand en ging weg.



		53

		hebt wat is de mensch dat gij zijner gedenkt, en het menschenkind dat gij u zijner aanneemt!" Deze tegenwerping is een der lafste. Ook liet David zich daardoor niet op het dwaalspoor brengen. Een pas- send antwoord daarop, kan door eenige vragen gegeven worden. Heeft zuiver stoffelijke groote wel in het geheel iets met onze zaak te maken? Zou b.v. de innerlijke waarde van den bijbel verhoogd worden, wanneer hij in plaats van zich in een gemakkelijk formaat te mogen verheugen, zoo groot was als de Mont-blanc? Stellen wij ons een oogenblik den mensch van zulk een afmeting voor, dat hij, met astronomische afstanden rekening houdend, even gemakkelijk van den eenen melkweg tot den anderen, loopen kon, als over de keien van een straat of de patronen van een tapijt, zou deze opeenhooping van stof hem tot een meer beteekenend schepsel maken dan hij nu is? Is het menscheljjk lichaam klein, zoo heeft de men- schelijke geest, ik zou haast zeggen, bijna grenzelooze afmetingen en behoeft zich door geen wetenschappelijke openbaring van de uitgestrektheid van het heelal bevreesd te laten maken, daar toch de geest zelf, die in dat minimum van stof besloten is, die overweldigende ont- dekkingen gemaakt heeft.



		54

		Kopernicus beschouwde het zonnestelsel, als ware het een op zijn tafel werkende machine. Al ware de mensen ook een millioen mijlen hoog, zou dit feit, zijne geschiktheid om met den Allerhoogsten in gemeenschap te treden, vermeerderen ? Zou God, die een Geest" is, hem daarom meer lief hebben ? En andere gedachten rijzen onwillekeurig bij ons op. Door den mond van verscheidene zijner Schrijvers (van den Psalmist, Jesaïa, Petrus, Johannes, ja van den Heer zelf) leert de bijbel, dat het gansche gebouw der stoffelijke schepping, met zijn verbijsterende ondoorgrondelijkheden, eigenlijk toch slechts als een seconde, in verhouding tot de eeuwig- heid staat. Dat deze gansche schepping met der tijd zal uitgediend hebben en oud en broos geworden, een weder- geboorte en verheerlijkingsproces zal moeten ondergaan, en wel door een vreeselijke omwenteling. Zij (de hemelen) zuilen vergaan, maar Gij blijft. Zij zullen allen als een kleed verouden, Gij zult ze veranderen als een gewaad, en zij zullen veranderd zijn." De hemel zal als een rook verdwijnen en de aarde zal als een kleed verouden (Psalm 102: 27 en Jesaïa 51: 6). De allernieuwste wetenschap leert hetzelfde, namelijk, dat de tegenwoordige staat der dingen, noodzakelijk eens een einde nemen moet, dat de machine ten slotte uit- gewerkt zal hebben. Het schijnt bijna, of David, Jesaïa



		55

		en Petrus, de voorlezingen van Helmholz en andere moderne geleerden bijgewoond hebben. Wij zien dus, dat zoowel van wetenschappelijk als van godsdienstig standpunt, deze stofmassa\'s, hoe over- weldigend zij ook zijn mogen, toch niet tegen één enkele onsterfelijke menschenziel opwegen kunnen. Een enkele naar heiligheid strevende ziel is heerlijker, dan alle lichtgevende nevelvlekken te zamen genomen. Ja: Eén schitterende gedachte overtreft ze allen in glans."



		DE VADER DER LEUGEN.

		jij den aanvang der wereldgeschiedenis loochende do duivel Gods "Woord. Nadat de ontzettende straf voor \'s menschen ongehoorzaamheid was uitgesproken: Gij zult den dood sterven," zeide de duivel: Gij zult den dood niet sterven," en de mensch geloofde hem liever dan zijnen God. Thans nu de Heer in genade gekomen is en gezegd heeft: Wie in mij gelooft, zal leven, al ware hrj ook gestorven," Loochent de duivel weder de goddelijke uit- spraak, en zh\'ne taktiek veranderend, zegt hij: Gy zult toch zekerlijk sterven! Gij zult allen nederzinken in den duisteren, eeuwigen afgrond der vernietiging." En weder gelooven velen hem liever dan hunnen God.



		DE LOODEN SOLDATEN.

		\'ij zien nu door een spiegel (glas, engelsche ver- taling) in een duistere rede, maar alsdan zullen wij zien van aangezicht tot aangezicht." Een zeer aardige geschiedenis wordt van een armen, ongelukkigen knaap verhaald, die op zekeren dag te Londen overreden, en bewusteloos in een kinderhospitaal werd gebracht. Zijn leven was vol ongeloofelijke ellende geweest, hy had geen ouders meer en was in dienst van een afschu- welyke, aan den drank verslaafde vrouw, die hem dage- lijks uitzond om te bedelen; wee echter, zoo hij van zyne omzwervingen met ledige handen terug kwam, harde slagen waren dan zyn deel. Des nachts lag hij op een zak vuile lompen, in een verpeste lucht. Zijn voedsel bestond uit harde brood- korsten of een weerzinwekkenden brij. Het eenige ge-



		58

		noegen dat de medelijdenswaardige knaap kende, was zijne blikken over al de heerlijke zaken te laten weiden, die voor de winkelramen uitgestald waren; de verrukke- lijke koeken, heerlijke vleeschwaren, \'t betooverende speelgoed. Hij wist het wel, al deze dingen waren niet voor hem, er was altijd een glas voor, zoodat hij ten slotte met de gedachten, ze niet te bezitten, geheel verzoend raakte, en het hem nooit inviel, dat al deze heerlijkheden ook zonder dien doorzichtigen scheidsmuur voor hem konden bestaan. Een doos met looden soldaten had zijn opmerkzaamheid in bijzondere mate geboeid. Lang had hij ze beschouwd en er op kinderlijke wijze naar verlangd, doch daar was helaas, het glas. Op zekeren dag werd hij, zooals ik reeds zeide, over- reden, en in een hospitaal gebracht, een hospitaal, zooals ik wenschte dat ze allen waren, bestuurd en geleid door de liefde van Christus. Toen hij uit zijn bedwelming ontwaakte, bevond hij zich in een helder sneeuwwit bedje in een vriendelijke kamer, waarvan de vensters met frissche bloemen versierd waren, maar boven alles zag hij een zacht liefdevol gelaat over zich heen gebogen. Krachtige, heerlijke bouillon werd hem gegeven, nooit in zijn leven had hij iets dergelijks geproefd. Toen moest hij weder slapen.



		59

		Men trok een gordijn voor het venster, om zijne oogen tegen het schitterende zonlicht te beschermen. Dat alles kon hij maar niet begrijpen, hij geloofde bijna, dat hij een engeltje in den hemel was geworden. Zoo goed het ging betastte hij zijne schouders, om te voelen of hij niet reeds vleugeltjes had, hy vond er echter geen. Alles was hem raadselachtig, doch de toestand van uit- putting en verdooving waarin hij zich bevond, veroorloofde hem niet er veel over na te denken. Hij was niet zoo ernstig gewond, als men aanvankelijk geloofde. De pijnen bleven weg en hij viel spoedig in een diepen slaap, die den ganschen nacht aanhield. Den volgenden dag zag hij eenige der andere kinderen met paardjes, wagentjes en dergelijke dingen spelen. Verstomd zag hij toe zij schenen werkelijk die schoone zaken met de handen aan te raken.- Spoedig was hij ook in staat om in zijn bedje rechtop te zitten; de vriendelijke verpleegster steunde hem met een kussen in den rug, legde een plank voor hem op het ledikant, en toen bracht zij hem hij kon nauwe- lijks zijn oogen gelooven een doos met looden soldaatjes, juist zooals die welke hij voor het winkelraam had gezien. Nadat hij ze eenige minuten lang, nieuwsgierig bekeken had, strekte hij langzaam, verlegen, bijna bevreesd, zrjn handje er naar uit; toen volgde een uitroep van verwon-



		60 dering, van de hoogste verrukking: O maar daar is geen glas voor!" En hoe zal het ons dan zijn, wanneer wij eens daar komen, waar ook wjj zullen uitroepen: 0, maar daar is geen glas voor!" Ach ja! Hier is altijd een glas tusschen ons en dat- gene wat wij hopen en waarnaar wij verlangen, tusschen ons en Hem, dien wij zoo gaarne nader zouden treden, tusschen onze innigste gebeden en de verhooring er van. Wanneer wij hier aan onze geliefden denken, die van ons werden genomen, ofschoon wij weten, dat zij daar- boven zijn, zien wij hen toch slechts door een glas en dikwijls door een dik, zeer donker glas. O, hoe zal het ons dan zijn, wanneer niets ons meer scheidt van onzen Heiland, van onze geliefden! Niets! niets! Geen glas meer tusschenbeiden.



		DE KNARSENDE DEUR.

		■H\|th oen ik onlangs zat te ontbijten\', knarste er onophou- delyk een deur; er behoorde waarlijk een zekere zelfbe- heersching mijnerzijds toe, om daardoor niet zenuwachtig te worden. Toen kwam onze\' Karel binnen, die tot die zeldzame klasse van gedienstige geesten behoort, die zelf denken en handelen, en oliede de deur. Zij knarste al minder en minder, tot zy\' zich eindelijk zonder geraas heen en weer liet schuiven, en ik eindigde in rust en vrede myn ontbyt. Onwillekeurig kwam de gedachte bij my op, dat er vele menschen zijn even als deze deur; kermende, jam- merende, klagende menschen, die, wanneer zij in de wereld heen en weer geschoven worden, door de onvermij- delyke aanraking met hunne medemenschen, een onaan- genamen toon doen hooren, die telkens, wanneer men



		62

		tracht hun hart te openen, wanneer men hun een dienst vraagt, bijvoorbeeld een klein offer aan geld, tijd of moeite, steunen en zuchten, ja waarlijk knarsen, als onze deur. Dan dacht ik ook, hoe eenige druppelen van die kos- telijke olie der Christelijke liefde, in hunne harten ge- druppeld, hun knarsen kan doen ophouden, zoodat zij zachtmoedig en stil door de wereld zullen gaan, zonder wanklanken en dissonanten te laten hooren. Wanneer ons dan een ontevreden, ongeduldige uitroep op de lippen zweeft, laat ons dan denken aan die knar- sende deur, maar vóór alles aan de olie!



		DE STUKJES BLIK.

		WjS>tel u voor, er verscheen een verhandeling over de astronomie van de hand van iemand, die de sterren voor kleine stukjes glinsterend blik aanzag, die allen op tamelijk gelijken afstand van elkander en van onze aarde verwij ■ derd waren zou dat niet koddig zijn om te lezen? Nauwelijks minder belachelijk, schijnen ons sommige aanmerkingen toe, die door zekere schrijvers, ook door groote denkers" op het christendom gemaakt zyn, en die juist zooveel kennis van hun onderwerp aan den dag leggen, als onze geïmproviseerde sterrekundige van het zijne. Zij weten niets van de onmetelykheid van het Christendom, van zijn hoogte en diepte, van zijn lengte en breedte, van zrjn machtig verleden dat tot den aan- vang der dagen terugreikt eer de wereld was" en van zyne glorieryke toekomst, die van eeuwigheid tot eeu- wigheid voortduurt!



		64

		Ed. von Hartmann, de beroemde pessimistische philosoof, zegt onder andere verbazingwekkende dingen: Hoe meer men zich met het berouw kwelt, des te eerder mag men hopen, den persoonlijk beleedigden God weder te verzoenen, en bij wjjze van uitzondering, kwijtschelding terug te ont- vangen van de door Hem op de begane zonde gestelde aardsche en eeuwige straf. Zoo doet ten slotte het be- rouw zich als een zelfopgelegde boete voor, om daardoor de strengere straf van den eeuwigen Rechter te ontgaan. Professor Haeckel ) zegt, van de Mosaïsche Scheppings- hypothese" sprekende, die ook door den beroemden, deïs- tischen natuuronderzoeker Agassiz wordt aangenomen: In deze gansche rij van voorstellingen is de Schepper niets dan een almachtig mensen, die, door verveling geplaagd, zich met het uitdenken en vervaardigen van de grootst mogelh\'ke verscheidenheid speelgoederen van organischen aard vermaakt. Nadat hu" zich daarmede duizenden van jaren heeft bezig gehouden, beginnen zij hem te vervelen, hij ver- nietigt ze door een algemeene omwenteling van de oppervlakte der aarde, terwijl hu\' al het onnutte speelgoed op hoopen te zamen werpt, om zich met iets nieuws, iets beters den tijd te verdrijven*...... Daar komt hrj

		*) Natürliche Schöpfungs-geschichte.



		65

		(volgens Agassis\' inzicht) eindelijk ofschoon zeer laat op de goede gedachte om Zijn\'s gelijken te scheppen..... De mensch, het kind en evenbeeld Gods, geeft hem zooveel te doen, veroorzaakt hem zooveel vreugde en moeite, dat hij zich sedert nooit meer verveeld heeft, en niets nieuws meer behoefde te scheppen." Herbert Spencer, de groote engelsche philosoof, die er misschien meer dan iemand anders in dezen tijd toe bijge- dragen heeft, om het geloof der menschen aan het wankelen te brengen, schaamt zich niet te beweren: (nadat hij al die geloofsplaatsen opgenoemd heeft, die uit den ouden Godsdienst verwijderd moeten worden, om plaats te maken voor den nieuwen Godsdienst der eeuwige energie.") Zoo moet ook het geloof uitsterven, dat een godheid, die in tallooze werelden, en onmeetbare ruimten tegen- woordig is en gedurende de muloenen van jaren van het vroeger bestaan der aarde geen eerbewijzing van de zijde harer bewoners noodig had, van verlangen brandt zich te laten prijzen en die toornt op de menschen naar zijn beeld geschapen, wanneer zij hem niet voortdurend ver- tellen hoe groot hij is." Kant zegt: Wanneer iemand bijvoorbeeld denkt: Indien ik tot God bid, zoo kan het mij in geen geval nadeel doen, want als Hij niet bestaat, zoo heb ik onnoodig werk verricht, mocht Hij er echter toch zijn, zoo zal 5



		66

		Hij mij helpen, - zoo is deze persoonsvoorstelling, een huichelarfj, want wij moeten aannemen dat bij het bidden, degene die bidt, volkomen van het bestaan van God overtuigd is. Daarom geschiedt het, dat hij, die reeds grooten voortgang in het goede heeft gemaakt, ophoudt te bidden , daar oprechtheid tot zijn hoofdprincipes behoort, en daarom schamen zij zich ook, die biddend gevonden worden." Hoe klein schijnt ons hier die groote geest! Een ander Duitsch geleerde laat zich aldus over het bidden uit: Afgezien daarvan, dat een eerlijk rechter zich door bedelarij niet op het dwaalspoor zal laten brengen of omkoopen, wordt het gevoel van eigenwaarde bij de bedelenden gedood, daarbij komt nog, dat in een geschrift dat tegenover het volk als een heilig" wordt aangeduid, een voortdurend klagelijk gehuil naar vreemde hulp weer- klinkt (vooral de psalmen Davids zijn daar sterk in en bijzonder weerzinwekkend.) Slechts de ruimte ontbreekt ons, ontelbare dergelijke citaten te geven tot opsiering van het reeds aangevoerde. Wanneer men ze leest, doen zrj denken aan de kleine stukjes blik van onzen sterrekundige, in tegenstelling met den melkweg, met de nog onbegrijpelijker nevelvlekken van andere wereldstelsels en de oneindige afstanden der sterren die slechts benaderend door lichtjaren kunnen gemeten worden.



		HISTORISCHE KORTZICHTIGHEID.

		let was onder den Romeinschen procurator Pontius Pilatus, dat de stichter der Christensecte de doodstraf onderging." (Tacitus) Aldus verhaalt de wereldgeschie- denis; doch met een merkwaardige kortzichtigheid van den historischen blik, ziet deze geschiedenis geheel en al de gebeurtenissen over het hoofd, die met het ontstaan en de ontwikkeling van het Christendom in het nauwste verband staan. Met uitzondering van eenige weinige woorden van Plinius over de uitbreiding van deze verachte secte, en een veel bestreden bewering van den Joodschen historieschrijver Flavius Josephus, zwijgt, voor zoover ons bekend is, de litteratuur dier dagen over dit onder- werp. Indien iemand aan Tacitus gezegd had, dat die jonge gekruisigde timmerman (wiens dood hij slechts terloops, als geheel onbeteekenend vermeldt) door zyne onaanzienlyken



		08

		levensloop en door de woorden die hij tot eenige onbe- schaafde visschers richtte, eigenlijk het machtige Romein- ache rijk ten onder zou brengen; dat alle gebeurtenissen der wereldgeschiedenis (evenzoo goed als Tacicus\' eigen verschijning op het wereldtooneel) ieder, hetzij ze voor of na de geboorte van dien Joodschen misdadiger geschied zijn, chronologisch zouden worden geordend; dat meer boeken over hem geschreven zouden worden dan over eenig ander mensch die hier ooit op aarde geleefd heeft; dat ieder van zijn leeringen, ieder zijner woorden door de gansche beschaafde wereld zouden onderzocht worden, om aangenomen of verworpen te worden, dat groote rijken ontstaan en in de vergetelheid zouden verzinken, terwijl zijn naam na verloop van twee duizend jaren nog zou genoemd worden tot aan de uiterste einden der wereld, als den eenigen naam, in welken de mensch zalig worden kan wat zou Tacitus wel hebben ge- antwoord? Had hij dat alles vooruit gezien, zou hy naar allen schijn, de onbeduidende gebeurtenissen die in Judea hadden plaats gegrepen, anders hebben beoordeeld. Had Plinius in de toekomst kunnen lezen, hij had anders over die paar bedrogen dwazen gesproken, wier verderfelijke leeringen, zoo hij meende, spoedig in de wereld zouden hebben uitgediend. Maar deze groote mannen zagen nu juist niet in de toe-



		69 komst, ja zij zagen niet eens duidelijk in het heden, en zij vermoedden niet wat in den tijd waarin zij leefden en werk- ten de machtigste Factor in de wereldgeschiedenis was. Indien hun de voorzeggingen van het Oude Testament waren bekend geweest en indien zij daaraan geloofd hadden, welk een inzicht in het verborgen wezen dei- dingen zou hun deze kennis niet verschaft hebben." Zou het niet mogelijk zijn, dat vele beroemde mannen van onzen tijd, Geschiedvorschers, Staatslieden, Leiders der openbare meening, misschien de hoofdfactoren der ontwikkeling van onzen tegenwoordigen tijd evenzoo over het hoofd zien, wijl zij niets van de voorzegging weten willen ? De dagen schijnen niet verre meer, dat de oprechte Christenen weder een verachtte secte zullen uitmaken» evenals ten tijde van Plinius. Wie de voorzegging niet kent, zou licht kunnen gelooven dat het Christendom zijn einde te gemoet gaat ten minste hy die in zekere geleerde en vermaakzoekende kringen verkeert, of in de rustelooze handelswereld opmerkzaam omziet. Het Christendom, en alles wat er toe behoort, ver- wekt in \'t algemeen weinig belangstelling. De wereld kan het evenzoo goed zonder het Christendom stel- len. Zij zal zich, (zoo gelooven velen) met behulp der steeds vooruitgaande wetenschap en van de steeds meer zich volmakende beschaving, ten slotte tot een