RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

EVANGELIE YAN MATTHEÜS

VOOR DE GEMEENTE VERKLAARD

J. H. L. ROOZEMEIJER

Predikant te Arnhem.

J. W. en C. F. SWAAN
1896.

HET EVANGELIE VAN HATTHEUS.

De drie eerste van onze Evangeliën zijn verbonden door
eene onderlinge verwantschap, die ze zeer kennelijk van
het vierde, dat van Johannes, onderscheidt. Niet, alsof hier
een ander beeld van den Christus wordt geteekend, dan
da&r ons voor oogen gesteld wordt, noch ook, alsof hier
een andere weg des behouds dan diiar wordt gewezen. Om-
trent dit alles is tusschen alle Evangeliën volmaakte over-
eenstemming. Maar de wijze van beschrijving is eene andere
bij de drie eerste Evangeliën dan bij Johannes. Terwijl de
laatste eenen blik vergunt in het diepst van \'s Heeren we-
zen, voor zoover dat voor stervelingen kenbaar is, staan de
drie eerste Evangelisten bij de buitenzijde van Zijn leven
stil. Zij geven de mondelinge prediking der Apostelen
terug, die het beeld van Jezus schetste voor Joden en
Heidenen; Johannes daarentegen leidt de reeds toegebrachte
zielen dieper in het heiligdom in.

Beide beschrijvingen vullen elkander aan. Wij zouden
Jezus leven niet in de breedte kennen; wij zouden te

ROOZEMEIJER, Ev. MATTH. I. 1

weinig weten van de voorvallen, die daarin hebben plaats
gevonden, van de woorden, door Jezus tot de schare ge-
sproken; wij zouden het licht missen, dat Hij heeft doen
stralen over allerlei ervaringen en plichten van het aardsche
leven, indien wij alleen het Evangelie van Johannes be-
zaten. En daarentegen, wij zouden Jezus leven niet in zijne
diepte kennen, indien de enkele aanduidingen daarvan, door
de drie eerste Evangelisten gegeven, niet door Johannes
waren aangevuld.

Gelijk nu beide beschrijvingen naast elkander recht van
bestaan hebben, zoo beantwoorden beide aan behoeften, die,
in den loop der eeuwen, naast elkander aanwezig blijven.
Voor wie nog niet zijn ingegaan tot de persoonlijke levens-
gemeenschap met den Heer, blijft het Evangelie van Johan-
nes in zijn eigenlijk wezen onverstaanbaar; hun is noodig,
eerst den Christus te leeren kennen, gelijk de drie eerste
Evangelisten Zijne beeltenis malen. De waarlijk toege-
brachten daarentegen behoeven de voorlichting van het
vierde Evangelie, om dan daarna, bij het schijnsel, dat
daarvan afstraalt, te beter te leeren verstaan, wat in de
drie eerste Evangeliën van dien Heiland bericht wordt,
Wiens volheid van leven zich kenbaar maakt in al Zijne
woorden en werken.

Tusschen de drie eerste Evangeliën onderling bestaat zóó
groote overeenstemming, niet slechts in de mededeeling van
vele gebeurtenissen en redenen, maar ook in de woorden
zelve, waarin die mededeeling geschiedt, terwijl wederom op
andere plaatsen elk dezer Evangeliën iets heeft wat de andere
niet geven, dat men daardoor tot het vermoeden is ge-
komen, dat er een oorspronkelijk geschrift heeft bestaan,
waaraan zij allen samen stof hebben ontleend, wat dan ver-
der door elk met van elders verzamelde berichten is aan-

gevuld. Hierdoor wordt echter niet verklaard, hoe er dan,
in dat gemeenschappelijke, kleine afwijkingen of toevoeg-
gelen kunnen voorkomen. Met meer waarschijnlijkheid heb-
ben wij daarom bovengenoemde overeenkomst toe te schrijven
aan het feit, dat de mondelinge verkondiging van Jezus
woorden en daden, van zelf, door gedurige herhaling, vaste
vormen verkreeg. Welke verklaring men intusschen de meest
aannemelijke vinde, de betrouwbaarheid onzer Evangeliën
lijdt bij geene van beide schade.

Scherp onderscheiden, zeiden wij, zijn de drie eerste
Evangeliën van dat van Johannes, terwijl zij onderling
nauw verwant zijn. Met dat al heeft toch ook ieder van
deze zijne eigenaardigheid. Is het Evangelie, dat wij gaan
overdenken, in de eerste plaats voor Israël bestemd, dat van
Marcus, bijna uitsluitend feiten inededeelend, en den over-
winnenden gang van den Koning van het Godsrijk schet-
send, draagt het kenmerk van bestemd te zijn voor de Ro-
meinen, terwijl Lucas, Paulus leerling en reisgenoot, kennelijk
schreef voor de Grieksche wereld waarin hij leefde, en aan
welke hij het Evangelie als het woord der goddelijke ont-
ferming voor armen en ellendigen voorstelde. Elke schrijver
heeft zijne eigenaardigheden, krachtens karakter en werk-
kring, maar elk brengt intusschen het ééne, zelfde, goddelijke
Evangelie. Treffend juist is daarom het opschrift: Het
Evangelie naar Mattheus, naar Marcus", enz. Het is de ééne,
goddelijke boodschap, van den hemel op aarde afgedaald, door
vier tolken overgebracht; één licht, gebroken in een viertal
stralen; één wonderbaar leven, op aarde geopenbaard, door
een viertal getuigen beschreven, opdat de kondschap daarvan
gaan zou tot de einden der aarde, tot het einde der eeuwen.

Het Evangelie van Mattheus is, volgens de getuigenis

der Christelijke oudheid, oorspronkelijk in het Hebreeuwsch
door hem geschreven, eenige jaren vóór de verwoesting van
Jeruzalem, die in \'t jaar 70 van onze tijdrekening plaats
vond. Uit hooge oudheid is het bericht tot ons gekomen,
dat Mattheus dit, als een laatste roepstem tot zijne volks-
genooten, geschreven heeft, toen hij en zijne medeapostelen
Palestina verlieten, om elders te gaan prediken. Een
Christelijk schrijver uit den allereersten tijd, Papias, ver-
meldt: Mattheus heeft, in het Hebreeuwsch, de redenen
des Heeren naar volgorde beschreven/\' Dit getuigenis laat
dus ruimte voor de mogelijkheid, dat de geschiedbeschiïjving,
waarin deze redenen, als eene schilderij in de lijst, vervat
zijn, van andere hand afkomstig, aan de algemeene mon-
delinge apostolische prediking ontleend is. Maar even
mogelijk is het, dat de uitdrukking van Papias ons geheele
Evangelie bedoelt, in hetwelk inderdaad, méér dan in eenig
ander, redenen des Heeren zijn medegedeeld, zoodat dan
door Papias het geheel genoemd zou zijn naar datgene,
wat er het voornaamste kenmerk van is. Deze opvatting
is te meer waarschijnlijk, omdat reeds in zeer hooge oud-
heid, dit Evangelie in zijn geheel het Evangelie van
Mattheus" genoemd wordt.

Onzeker is of Mattheus zelf het oorspronkelijke, later
verloren gegane, Hebreeuwsche Evangelie in het Grieksch
heeft overgezet, of dat dit door iemand anders geschied is.
Zooveel staat wel vast, dat die vertaling insgelijks vóór
de verwoesting van Jeruzalem is vervaardigd: een duidelijk
bewijs daarvan zullen wij vinden in XXIV. 15.

Mattheus schreef in de eerste plaats voor Israël. Dit
blijkt uit zijn gansche geschrift. Vóór en boven alles is
Jezus in dit Evangelie de Messias, de van God gegeven
Koning Israels. We kunnen dit hier niet in bijzonderheden

aantoonen; de overdenking van dit Evangelie zal het ons
telkens doen zien. Hier volsta de verwijzing naar de tal-
rijke aanhalingen uit het Oude Testament, die in de andere
Evangeliën slechts uiterst zelden voorkomen. Overal is
het er Mattheus om te doen, de overtuiging te doen ont-
staan: wat de oude Godspraak deed verwachten, dat vindt
in Jezus volkomene vervulling.

Eigenaardig juist is daarom de plaats aan dit Evangelie
gegeven, als eerste Boek van de verzameling der geschriften,
die samen het Nieuwe Testament uitmaken. Het is als
het ware de schakel, die het Oude aan het Nieuwe Testa-
ment verbindt. Geen enkel Nieuw Testamentisch schrijver
wijst zóó^- herhaaldelijk op het O. Verbond terug als Mat-
theus, als om duidelijk de waarheid te doen uitkomen, die
de kerkvader Augustinus uitdrukte in het woord: Het
Nieuwe Verbond ligt in het Oude verborgen; het Oude
Verbond treedt in het Nieuwe aan het licht." Beide open-
baringen gaan uit van denzelfden God, die eerst den weg
bereidde voor den Koning van het Godsrijk, en daarna dien
Koning zond, vol genade en waarheid.

Maar niet minder eigenaardig is de keuze van den man,
door God bestemd om dit Evangelie te schrijven, dat in de
eerste plaats voor Israël bedoeld was: Mattheus, de tollenaar
(zie H. IX. 9). Méér dan een der andere discipelen, die Jezus
vergezelden, was hij gewis door zijn vorig ambt geschikt ge-
maakt oin het doorleefde te boek te stellen. Ja, ondenkbaar
is het niet, dat hij, krachtens vroegere gewoonte van optee-
kenen, reeds tijdens Jezus orawaudeling, voor zichzelven het
een en ander in schrift bracht van wat hij merkwaardigs
hoorde en zag. Doch aan den anderen kant: hoe opmerke-
lijk, dat juist een diep verachte tollenaar aan het volk, dat zijn
volk was, en dat hij liefhad, niettegenstaande al den ondervon-

den smaad, den Koning toonen moest, die Israels Redder en
Israels heerlijkheid was! Den verachte naar de wereld heeft
God uitverkoren, opdat hij aan het trotsche Israël de schrif-
telijke verkondiging zou brengen van den weg, waarop alléén
het voor dit Israël mogelijk was, het verderf te ontvlieden.

Oorspronkelijk is dit Evangelie voor Israël bestemd.
Doch voor de gemeente uit alle volken en van alle eeuwen
behoudt het zijne bijzondere beteekenis, niet alleen om de
vele woorden en daden onzes Heeren, die het vermeldt,
welke ons, zonder dat, onbekend zouden gebleven zijn,
maar óók om de samenschakeling van Oud en Nieuw Ver-
bond, welke het zoo bijzonder kenmerkt. Het Evangelie
van Gods genade toch moet blijken in verband te staan
met voorafgaande openbaringen, indien het waarlijk erkend
zal worden als het woord van dien God, die over de gan-
sche geschiedenis regeert, en die van den aanvang af zich
niet onbetuigd heeft gelaten aan Zijne schepselen.

Geve ons de Heer, het aldus te overdenken, dat wij,
hoe lauger hoe meer, in Israels Koning, den Heer en Hei-
land onzer eigene ziel leeren zien!

Hoofdstuk I. 1 17. Het boek des geslachte van
Jezus Christus, den zoon van David, den toon van
Abraham.

Abraham gewon Izak... enz. Al de geslachten dan,
van Abraham tot David, zijn veertien geslachten; en
van David tot de Babylonische overvoering zijn veer-
tien geslachten, en van de Babylonische overvoering
tol Christus zijn veertien geslachten.

Het Evangelie, voor Israël bestemd, kon niet anders
aanvangen dan met een geslachtsregister. Geslachtsregisters

zijn de wortels der geschiedbeschrijving. Eerst begon de
menscbheid de namen der voorouders voor vergetelheid te
bewaren; later groepte zich om deze namen de vermelding
van gebeurtenissen, in den tijd dezer voorouders voorge-
vallen. Het boek Genesis geeft ons van dezen gang van
zaken nog de trouwe weerspiegeling.

Bijzonder voor Israël moesten geslachtsregisters hooge I
waarde hebben; alleen door middel daarvan toch kon de
nakomelingschap haar afkomst bewijzen van de stamvaders,
met wie God het verbond Zijner genade opgericht had.
Dat deed de stamtafelen met zorg bewaren en bijhouden
door den dienst der Levieten; ze werden niet maar door de
familiën zelve gehouden, maar er waren, gelijk de ge- \\
schiedschrijver Flavius Josephus bericht, die in het begin
onzer jaartelling leefde, openlijke geslachtsregisters, of,
zoo als wij zouden zeggen : officieele stamboeken.

Hadden de geslachtslijsten groote beteekenis voor iederen
Israëliet, onmisbaar was het bovenal, dat van Hem, die
als Israels Messias verkondigd werd, de afkomst duidelijk
werd aangewezen. Aan Abrahams geslacht, aan Davids
huis was de Messiasbelofte zoo ondubbelzinnig vastgehecht,
dat van Hem, die als Messias erkend zou kunnen worden,
noodzakelijk moest worden aangetoond, dat Hij afstamme-
ling van David was. Daarom dan vangt Mattheus aan met
het Boek des geslachts van Jezus Christus, den zoon van
David, den zoon van Abraham/\'

Maar al aanstonds stuiten wij hier op eene moeielijk-
heid. Ook Lucas deelt een geslachtslijst van Jezus mede
(III. 2338), en die lijst verschilt aanmerkelijk van die
van Mattheus: van David af tot Jozef toe wordt een gansch
andere lijn gevolgd. Langs verschillende wegen heeft men
eene oplossing van dit bezwaar beproefd; eenvoudig en

afdoende schijnt ons de verklaring van een der uitstekendste
Schriftuitleggers onzer dagen (Godet), die op verschillende
gronden aantoont, dat Lucas de geslachtslijst geeft, niet van
Jozef, maar van Maria. We kunnen hier dit betoog niet
overnemen; voldoende zij het, daarvan het resultaat mede
te deelen. Waar Lucas Jezus openlijk optreden vermeldt,
deelt hij mede, dat Jezus door het volk gehouden werd
voor den ■ zoon van Jozef, maar voegt er dan onmiddellijk
de werkelijke geslachtslijst van Jezus aan toe, beginnende
met Heli, den vader van Maria, omdat in geslachtslijsten
niet met de vrouw werd gerekend. Zoo is dan Luc. III. 23
aldus te lezen: En Jezus begon omtrent dertig jaren oud
te wezen, zijnde de zoon, naar men meende, van Jozef
(maar werkelijk zijnde) de zoon (namelijk de kleinzoon) van
Heli, den zoon van Mattat," enz.

Op deze wijze vervalt het schijnbaar onoverkomelijk be-
zwaar. Lucas deelt de geslachtslijst mede van Jezus langs
de lijn van zijne moeder, Mattheus de geslachtslijst van
Jezus langs de lijn van Jozef. Dat hij die laatste mede-
deelt, terwijl toch ook voor hem de wonderbare geboorte
des Heeren als zoon der maagd Maria vaststaat, is geheel
in overeenstemming met de Israelietische beschouwing. Jozef,
de pleegvader, treedt voor de buitenwereld als hoofd des
gezins, als vader van Jezus op; zoo moet dan zijne afkomst
uit Davids huis worden aangewezen, indien Jezus als spruit
uit dat geslacht zal worden erkend.

De publieke geslachtsregisters, waarvan Josefus spreekt,
konden Mattheus in deze het licht verschaffen, dat hij be-
hoefde. Vooral van het huis D^ids werden die lijsten
zeker zeer zorgvuldig bijgehouden, gelijk ook blijken kan
uit het feit, dat nog op het einde der eerste eeuw de klein-
zonen van Judas, den broeder des Heeren, door de Ro-

meinsche overheid als afstammelingen Davids waren uit te
vinden. De geschiedenis vermeldt, dat zij naar Rome wer-
den gedaagd, om te zien of van deze mannen eenig gevaar
voor den staat was te duchten, als erfgenamen van den
Koningsnaam, maar dat zij vrijgelaten werden, omdat het
bleek, dat zij eenvoudige handwerkslieden waren.

In de mededeeling van deze geslachtslijst veroorlooft nu
intusschen Mattheus zich eenige vrijheid, (of wel, hij ge-
bruikt eene lijst, waarin reeds die vrijheid genomen was)
zooals ons blijkt uit de vergelijking met het gedeelte dezer
lijst, dat ook in het O. Testament is te vinden. Tusschen
Rachab en David liggen vier eeuwen in, en toch komt
Rachab voor ais overgrootmoeder van David; de samen-
trekking der geslachten, die hier moet hebben plaats ge-
vonden is reeds in Ruth IV. 20 te zien. Maar ook onder
Davids afstammelingen heeft eene samentrekking plaats.
Tusschen Jorain en Uzzia zijn de drie geslachten Ahazia,
Joas en Amazia uitgelaten; insgelijks is de naam Jojakim
weggelaten, die tusschen Josia en Jechonias moest instaan.
De oplossing daarvan is te vinden in de driemaal veertien
geslachten, waarop Mattheus nadruk legt. De eerste lijst
deed hem veertien geslachten tellen, want de samentrekking
was daar reeds geschied, zooals uit Ruth IV. 20 te zien is. De
laatste lijst, van de Ballingschap tot Josef, die wij niet met an-
dere gegevens kunnen vergelijken, leverde, naar de tijdruimte
te oordeelen, waarschijnlijk ook juist veertien geslachten.
Hierin nu moest een man, die aan de getallen-symboliek van
Israël gewoon was, iets opmerkelijks zien: veertien tocli is de
verdubbeling van het heilige zevental. Vandaar eene inkrimping
der middelste lijst, om ook hier tot dit getal te geraken. Waar-
om juist de namen Ahazia, Joas en Amazia zijn weggelaten is
niet te zeggen; de meest waarschijnlijke verklaring, dat zij

weggelaten zijn, die liet minst aan hunne roeping als ko-
ningen over het volk des Heeren getrouw zijn geweest,
wordt wederlegd door het feit, dat een Manasse en Araon,
die wèl genoemd worden, zeker niet boven hen uitmuntten.

Met eene juiste opvatting van historische nauwkeurigheid
verdraagt zich zulk eene weglating niet. Wij mogen niet
aarzelen, dit onbewimpeld uit te spreken; de zaak van het
Koninkrijk Gods is te hoog en te heerlijk, om door ver-
zwijgingen en uitvluchten gediend te worden. Maar ver-
valt nu hiermede de betrouwbaarheid van Mattheus ge-
schiedverhaal? Kunnen wij op zijne schildering van Jezus
leven geen staat maken, omdat in zijne geslachtslijst eene
vrijheid gebezigd is, die van stipte nauwkeurigheid afwijkt ?
Zóó kan alleen geoordeeld worden bij eene uiterlijke op-
vatting van het Schriftgezag. Moet het gezag der Schrift
rusten op de letterlijke feilloosheid der schrijvers in alle
nietigheden, op feilloosheid in getallen en plaatsbepalingen
en dergelijke, dan valt het gezag des N. Testaments reeds
weg door dit allereerste Hoofdstuk van het eerste Evangelie.

Het is, alsof onze God, juist door dit eerste Hoofdstuk
van Mattheus, waarschuwen en wapenen wil tegen zulk
eene opvatting, die voor de zielen zoo verderfelijk is, om-
dat zij, wat vastheid voor de eeuwigheid geven zal, afhan-
kelijk maakt van uiterlijkheden. Ieder, die Israels geschied-
boeken raadpleegde, kon zien, dat deze geslachtslijst geene
letterlijke nauwkeurigheid bezit: is dit dan niet eene dui-
delijke vingerwijzing, dat niet op dit gebied de ziel hare
vastheid heeft te zoeken? De Bijbelschrijvers toonen het
levensbeeld van den Christus. Dat doen zij op zulk eene
wijze, dat dit levensbeeld zelf zijne waarheid bewijst. De
Christus, dien zij toonen, kan geen product der verbeelding
zijn: was Hij niet zóó geweest, ze zouden Hem nooit aldus

hebben kunnen schilderen. Zij geven Hem te aanschouwen
door hunne herinneringen weer te geven. Die herinneringen
zijn getrouw, naar de trouw, waarmede een liefhebbend hart
de trekken bewaart van een, die heengegaan is, niet volgens
de angstvallige getrouwheid van een proces-verbaal. Zou nu
de gemeente des Heeren die laatste trouw boven de eerste
hebben te verkiezen? Zóó zou alleen geoordeeld kunnen
worden als het om eene uitwendige kennis van de bijzon-
derbeden van Jezus leven te doen was. Maar voor het doel,
waarmede Jezus leven is beschreven, is het onbeduidende
bijzaak, of er bij zekere gelegenheid één of twee blinden
zijn genezen, of eenige gebeurtenis aan deze of aan die zijde
van den Jordaan geschied is. Hoe meer we leeren door-
dringen in de eigenlijke bedoeling van de zending van
Gods Zoon, des te ruimer blik verkrijgen wij op al die
kleinigheden, die tot het wezen der zaak niets afdoen. Het
woord omtrent het Leven, dat geopenbaard is, moet leven
wekken; wie aan de uiterlijkheden blijft hangen, verstaat niet
waartoe dat woord is gegeven. Gewisselijk om daarop heen
te wijzen heeft God ons een Bijbel gegeven, gelijk wij
bezitten. Het zou den Almachtige licht geweest zijn, een
boek te doen ontstaan, zooals velen zouden willen, dat de
Bijbel was, een boek, dat feilloos was, in alle nietigheden.
Maar dat heeft den Heer niet goedgedacht. Waarom ? Om-
dat Hij wilde, dat men niet bij liet Boek zou blijven staan,
maar komen zou tot Hem, van Wien dat Boek in al zijne
deelen getuigt; dat men zich niet verdiepen zou in uiter-
Hjkheden, die de ziel afleiden van hetgeen zij voor de eeuwig-
heid behoeft, maar den Geest des Heeren, sprekende uit de
Schrift, zou laten werken op het gemoed, om den verloren
zondaar te herscheppen tot een kind des Vaders.

Zoo is ons dan de geslachtslijst, waarmede ons Evangelie

begint, in zijne eigenaardige samenstelling terstond eene
vingerwijzing op den aard en het doel van de Bijbelsche
geschiedbeschrijving. Doch ook nog tot andere opmerkingen
geeft zij aanleiding.

Vooreerst: letten wij op die lange rij van namen tusschen
Abraham en Christus, tusschen voorspelling en vervulling!
Hoevele geslachten zijn daar weggekwijnd, zonder te aanschou-
wen wat zoo duidelijk beloofd was! Moest het hun niet voor-
komen, alsof God vergat genadig te zijn, alsof de toezeggingen
ijdel bleken, die geslacht aan geslacht elkander overreikten ?
En toch, op Gods tijd is de vervulling gekomen. Wat op
\'s Heereu tijd geschiedt, is bij tijds, en anders niet/\' Eerst
moest de volheid des tijds zijn gekomen, de voorbereiding op
de komst van den Christus volkomen zijn. Toen vervult zich
Zijn woord. Toen kunnen de allerongunstigste tijdsomstan-
digheden die vervulling niet tegenhouden. Toen geschiedt,
wat met smachtend verlangen verbeid is door Koningen en
Profeten. Zoo verbeide dan onze ziel met stille gerustheid,
Broeders en Zusters! wat er nog in de toekomst vervuld
moet worden van de heilsbeloften Gods! Voorzeggingen
der zoenverwerving, voorzeggingen der Bijksbeërving, on-
deelbaar zijn ze, als God, die leeft!"

Ten andere: welk een verschil tusschen de personen, in
deze lijst te samen gevoegd! Oprecht godvreezenden en
goddeloozen, rijk gezegenden en geheel onbekenden zijn
hier bijeen. Zondaressen als Thamar en Rachab, zoowel
als de beminnelijke Ruth, worden uit de Heidenen toege-
voegd en ingelijfd in dezen stamboom van Israëls Messias.
De mensohheid in al hare verscheidenheden is saraenge-
vat in deze lijst. Zóó moest het zijn, opdat de goddelijke
Bedder waarlijk Zoon des menschen" zijn zou, samenge-
schakeld met dat geslacht van zondaren, dat Zijne liefde

kwam verlossen. Patriarchen, Profeten en koningen, maar ook
■ men zie de namen na de Babylonische overvoering ver-
meld ! gansch onbekende personen komen voor in die lijst: Hij
is verbonden aan het volk Israël in al zijne geledingen, verbon-
den zelfs aan dat Heidensch gedeelte der menschheid, waarvan
Israël in den tijd der voorbereiding zoo scherp was gescheiden.
En eindelijk, die afkomst wettigt Zijn recht op den titel
van Messias. Gegrond is dat recht in Zijn wezen; evenals
Zijn priesterschap erft Hij Zijne koningswaardigheid niet door
vader of moeder of geslachtrekening (Hebr. VII. 3). Maar,
zoo in Hem waarlijk de aloude Godsbeloften zullen blijken
vervuld te zijn, dan moet Hij voortkomen uit het volk, uit
het stamhuis, waaraan de heilbelofte in den loop der eeuwen
vastgehecht is. De zaligheid is uit Israël; de Christus komt
als de kroon op alle voorbereidende openbaringsdaden Gods;
Hij is voor ons, die uit de volken zijn, eene heenwijzing
op het oude volk des verbonds, en op hetgeen aan dat
volk van Godswege medegedeeld was.

I. 18. Be geboorte van Jezits Christus mi was
aldus: want als Maria, Zijne moeder, met Jozef on-
dertrouwd was, eer zij samengekomen waren, werd zij
zwanger bevonden uit den Heiligen Geest.

De geslachtslijst, door Mattheus medegedeeld, daalt tot
op Jozef af; thans, met dit 18^e vers, moet de geschiedbe-
schrijving deze lijn verlaten, en mededeelen wat er geschied
is met Maria, zijne ondertrouwde vrouw. Aan Davids huis,
aan den erfgenaam der koninklijke geslachtslijn wordt de Mes-
sias verbonden, maar Hij komt uit dat huis niet voort op
den natuurlijken weg. De Christus kon geen afstammeling des
menschdoms zijn: in het menschdom moest Hij worden in-

geplant door een wonder Gods. Zijne wondervolle geboorte,
inet zoo heilige soberheid in de Evangeliën medegedeeld, is
noodzakelijk wegens Zija God-menschelijk wezen. Het moest
blijken, dat Hij een nieuwe, goddelijke loot was, op den
boom der mensehheid geënt. Een langs natuurlijken weg
uit de mensehheid geborene, zou besmet zijn door het bederf,
dat van Adam overerft op al zijne nakomelingen; hij zou
uit de aarde aardsch zijn, en zelf een Verlosser behoeven,
in stede van verlossing te kunnen aanbrengen.

Het geschiedverhaal van Mattheus omtrent Jezus geboorte,
draagt in alles de blijken van te zijn geschreven naar ge-
gevens van de zijde van Jozef, niet van Maria. Daarom
wordt niet de Engelenboodschap aan Maria vermeld; het uit-
gangspunt is de toestand, waarin Maria verkeerde. Zij, die
naam en lot in de hand Gods gegeven had, als nederige
dienstmaagd des Heeren, zij moest aan den Heer overlaten
haar te rechtvaardigen, \'t Was niet slechts maagdelijke
schroom, die haar de lippen sloot: het moest daarbij de
overweging zijn, dat haar eigen woord onmogelijk bij machte
zijn zou, haar van schuld te doen vrijspreken.

Haar staat kon niet verborgen blijven. Voegt de Evan-
gelist aan deze vermelding toe: uit den Heiligen Geest",
dan is dat een toevoegsel, waartoe latere openbaringen grond
en recht gaven. Toen, bij het bekend worden van haren
toestand, kon niet geweten worden, dat dit was uit den Hei-
ligen Geest"; alleenlijk, Mattheus laat het aanstonds volgen,
opdat bij zijne lezers niet een oogenblik smaad op Maria
zou rusten. Voor alle latere geslachten moest zij wezen de
gezegende onder de vrouwen, zalig geprezen door wie haar
naam hoorden noemen. Maar in den aanvang moet deze
gezegende den diepsten weg betreden, die door eene reine
maagd betreden kon worden. Door de diepte naar boven!

dat is de weg voor allen, die door God tot grooten zegen
bestemd zijn. Wat een Jozef, een Aiozes, een David onder-
vonden, namelijk, dat God vernedert, dien Hij verhoogen
wil, dat moest ook de moeder des Heeren ervaren. Het is
eene leiding, door Goddelijke wijsheid verordend; slechts
in de diepte wordt het menschenhart alzóó gevormd en
gelouterd, dat het de heerlijkheid der toekomstige hoogte
kan dragen, zonder daardoor te worden bedwelmd.

I. 19 25. Jozef nu, haar man, alzoo hij recht-
vaardig was, en haar niet openbaarlijk wilde te schande
maken, was van wil, haar heimelijk te verlaten.

En alzoo hij deze dingen in den zin had, ziet, de
Engel des Heeren verscheen hem in den droom, zeg-
gende: Jozef, gij zone Davids! wees niet bevreesd, Maria
moe vrouw, tot u te nemen, want hetgeen in haar ont-
vangen is, dat is uit den Heiligen Geest. En zij zal eenen
zoon laren, en gij zult zijnen naam heeten: Jezus,
want Hij zal zijn volk zalig maken van hunne zonden.

En dit alles is geschied, opdat vervuld zou worden
hetgeen van den Heer gesproken is door den profeet,
zeggende: Ziet, de maagd zal zwanger worden, en eenen
zoon baren; en gij zult Zijnen naam heeten Immanuel,
{hetwelk is, overgezet zijnde, God met ons).

Jozef dan, opgewekt zijnde van den slaap, deed,
gelijk de Engel des Heeren hem bevolen had, en heeft
zijne vrouw tot zich genomen; en hij bekende haar
niet, totdat zij dezen haren eerstgeboren zoon gebaard
had, en heette zijnen naam Jezus.

Ook op Jozef zal een deel van zegen en eere komen;
ook Jozef moet daarom mede door lijden en smart henengaan.

Welk een strijd moet daar in zijne ziel zijn gestreden! Aan
de ééne zijde de teedere liefde, waarmede hij aan zijne
Maria verbonden was; aan de andere zijde zijn afschuw
voor wat hij niet anders kon aanzien dan als gevolg van
schandelijke ontrouw. Zich door het huwelijk verbinden
met eene, die, naar hij niet anders meenen kon, zich aldus
had kunnen vergeten, het was hem onmogelijk. Haar
aan de algeraeene verachting overleveren, door haar als
ontrouwe verloofde te verstooten, het was hem even ondoen-
lijk. Zijne rechtvaardigheid" verbiedt hem, met de ver-
meende overspeelster zich te vereenigen; zijne bijblijvende
liefde, haar voor immer ellendig te maken. Zoo is hij dan
willens haar heimelijk te verlaten; bereid, daardoor zelf
verdenking op zich te laden.

Doch waar de nood op het hoogst is, daar is de redding
nabij. God zelf handhaaft Maria\'s eer, en herstelt Jozefs
geluk. De Engel des Heeren verschijnt aan Jozef in den
droom, en verkondigt hem de wonderdaad des Allerhoog»
sten. Zijn huiselijk heil wordt hersteld; méér nog, nadere
aanwijzing der heerlijkheid van den "Wonderzoon, die uit
Maria geboren zou worden, dan aan Maria zelve gegeven
was, achtervolgt deze aankondiging. De naam, die aan het
kindeken gegeven moest worden, reeds ter kennis van Maria
gebracht, wordt nader in zijne beteekenis ontvouwd. De
naam Jezus is de Grieksche vorm van den Hebreeuwschen
naam Jozua, die beteekent: Jehova is Helper. Was die naam
reeds door velen gedragen, thans eerst zal de beduiding
daarvan ten volle worden vervuld. De hulpe, de reddende
genade des Heeren zal openbaar worden in dat kindeken,
dat geboren zou worden. In Hem daalt de hulpe, de uit-
redding neder voor de machteloozen en ellendigen. Redder
zal Zijn naam zijn, waarmede geslacht na geslacht Hem

verheerlijkt, waarmede de einden der aarde Hem zullen eeren,
die allereerst tot Israël komt als vervulling der beloften Gods.

Om aanstonds de vleeschelijke verwachting te keeren, die
zich zou kunnen hechten aan de spruit uit Davids huis,
voegt de Engel er de verklaring aan toe: Want Hij zal
Zijn volk redden van hunne zonden." De eigenlijke ellende,
waaruit redding noodig is, is de ellende der zonde, en wel,
niet slechts de ellende, door de zonde veroorzaakt; neen!
de zonde zelve is die ellende, die allermeest den mensch
rampzalig maakt. Dat voelde Israël niet, waar het slechts
naar bevrijding streefde van het juk der vreemde overheer-
schers; dat voelt geen der menschenkinderen van nature.
Wat de mensch uit zichzelven zoekt, is slechts de weg-
neming van moeite en leed; eerst de Geest des Heeren,
die van zonde, en van gerechtigheid en van oordeel over-
tuigt, leert doordringen tot den wortel van alle ellende,
leert roepen om verlossing van het dvvangjuk der zondn.

Deze diepste, deze eenig werkelijke behoefte komt de Zoon
Gods vervullen. Daarom is Zijn naam Jezus." Die naam
drukt Zijn wezen uit. De naam Christus" wijst op Zijne
waardigheid, op de ambten door Hem vervuld, op de be-
trekking waarin Hij tot Zijne verlosten staat. Maar de naam
Jezus" zegt, wat Hij is. Die naam drukt het heil uit, in
Hem geschonken, maar ook, waar Hij optreedt onder dien
naam, wordt aanstonds te verstaan gegeven: niets is Hij
voor wie genoeg hebben aan zich zelven! hongerigen heeft
Hij met goederen vervuld, maar rijken zendt Hij ledig henen!"

Aan de verklaring van den naam Jezus wordt eene aan-
haling toegevoegd van een woord der profetie. Het is, bij
deze eerste aanhaling uit het Oude Testament, de plaats,
om een oogenblik stil te staan bij de wijze, waarop de schrij-
vers des Nieuwen Testarnents het Oude aanhalen.

ROOÜEMEIJER. Ev. MATTH. I. 2

In de eerste plaats beroepen zij zich op rechtstreeksche
profetiën. Wat de Geest des Heeren aan de Zieners des
Ouden Verbonds heeft te aanschouwen gegeven van Hem,
die daar komen zou in de volheid des tij ds, en van het
heil, dat Hij bewerken zou, dat wordt in het Nieuwe Ver-
bond aangehaald, ten bewijze, dat waarlijk in Jezus de heils-
beloften Gods vervulling hebben gevonden.

Maar, naast deze eigenlijk gezegde Messiaansche profetiën,
zijn een aantal andere woorden en gezegden uit het Oude
Verbond aangehaald, die niet rechtstreeks den Christus gol-
den, in het verband, waarin zij waren nedergeschreven, en
die nochtans op eenigerlei wijze met den Christus worden
in betrekking gebracht. Zulke aanhalingen zijn in groote
menigte voorhanden; ook onze verdere beschouwing vau dit
eerste Evangelie zal ons daarvan een aantal doen aantreffen.

Hebben wij daarin nu slechts spelingen des veruufts te
zien, overblijfselen in de schrijvers van den .geest van liet
latere Jodendom, die zich vermeit in allerlei gezochte ver-
gelijkingen? Neen, zekerlijk niet! Voor deze overbrenging
op Christus en Zijn Eijk, vau woorden, die oorspronkelijk
aangaande andere personen en zaken gezegd waren, ligt een
deugdelijke grondslag in het feit, dat de leidingen, die God
met Israël heeft gehouden, voorbereidingen waren tot de
volkomene openbaring Zijns wezens, die Hij in Christus zou
schenken. Omdat het dezelfde God is, die zich in den tijd
der voorbereiding en der vervulling openbaart, en omdat
het heil, dat Christus brengen zou, de volkomen ontplooiing
is der heilsgedachten Gods, die aanvankelijk tot aanschou-
wing komen in hetgeen Hij met Israël doet en van Israël
maakt, daarom heeft de gansche geschiedenis Israels een
typisch, een vooraf beeldend karakter. De beteekenis van
hetgeen in en met Israël geschiedt wordt niet uitgeput door

het bloote feit, dat er plaats heeft, juist omdat Israël in zijn
volksbestaan slechts de bolster is van het Godrijk, dat in
de volheid des tijds tot ontwikkeling zal komen. Al deze
voorvallen hebben een geestelijken achtergrond in dat on-
zichtbaar Godsrijk, dat in de nationale vormen Israëls be-
sloten, (dat is dus tegelijk: bedekt) is, en dat bestemd is te
voorschijn te treden, als Gods tijd is gekomen. Zoo ziet dus
het geestelijk oog eene diepere beduiding ook in het uit-
wendige; zoo vindt het, bovenal waar de vervulling van
Gods raad is gekomen, treffende overeenkomsten in de ge-
schiedenis van den vóórtijd, met hetgeen nu in Christus en
Zijn koninkrijk zichtbaar wordt.

Dat men in het maken van zoodanige vergelijkingen
lichtelijk het spoor bijster kan worden, behoeft nauwelijks
gezegd te worden. Daar is in de Christelijke kerk, van
de eerste eeuw af, een zoeken van typen in zwang geweest,
dat letterlijk van alles Mies wist te maken. Daar zijn, zelfs
uit de oudste kerkvaders, voorbeelden bij te brengen van
de meest smakelooze en ongerijmde vergelijkingen; daar is
nog, in sommige kringen, een waan, alsof het blijk zou zijn
van echt geestelijken zin, in alles typen te zien, en gansch
geen rekening te houden met geschiedkundige beteekenis.

Dat alles is zeer stellig verwerpelijk. Doch misbruik
neemt het gebruik niet weg. Moet de ziekelijke neiging
afgekeurd worden, die van alles typen maakt, daarom be-
hoeft niet geloochend te worden, wat uit het karakter zelf
van de Oude Bedeeling, als eene voorloopige en profeti-
sche, noodzakelijk voortvloeit. De schrijvers nu des N.
Testaments hebben door den Geest Gods, die hen leidde,
den juisten tact verkregen, om in dit vinden van typen
de rechte maat te houden. Leerrijk, en tegelijk eene be-
vestiging van hunne bezieling door den H. Geest, is eene

vergelijking tusschen de wijze, waarop zij typen opmerken,
en de wijze, waarop dat geschiedt in de schriften, die slechts
kort na de hunne geschreven zijn. Om een enkel voorbeeld
te geven: de Brief van Barnabas, een der oudste geschriften,
bijna uit den tijd der Apostelen, ziet een type van Christus
in het getal 318 van de dienstknechten van Abraham, omdat
dit getal in het Grieksch geschreven wordt met de eerste
letters van den naam Christus; Clemens Romanus ziet een
type in de roode kleur van den draad, door Rachab aan het
venster gebonden, als heenwijzing op de roode kleur van het
bloed des "Verlossers. We noemen geene meerdere voorbeel-
den; het opgenoemde is voldoende om te toonen wat wij
bedoelen. Met deze onzinnige typen-duiding van de overigens
achtenswaardige Apostolische Vaders" vergelijke men de wijze,
waarop de bijbelschrijvers in deze te werk gaan; wie wordt
dan niet getroffen door de soberheid, den juisten tact, die
hunne aanhalingen kenmerkt? Zij kunstelen niet; zij zoe-
ken niet; maar wat van zelf aan hun blik zich voordoet,
als vergelijkingspunt bij de gebeurtenissen, die zij ver-
halen, dat deelen zij mede, om in de geschiedenis de
leiding te doen zien van den éénen God, die in Oud en
Nieuw Verbond samen zich openbaart.

Wij hebben dus bij elk van die aanhalingen, die niet op
rechtstreeksche Messiaansche profetiën betrekking hebben,
in de eerste plaats te vragen naar het historisch verband,
waarin zulk een woord staat in het O. Testament, om dan
verder na te gaan, hoe daarin een type van den Christus
en Zijn Rijk kon worden gevonden.

Tot deze klasse behoort de aanhaling, die hier in Matth.
I. 23 voorkomt, van het woord van Jesaia VII. 14. Aan
koning Ahaz is door den Profeet aangezegd, dat het ge-
vaar, waardoor Juda bedreigd wordt, afgewend zal worden

binnen korte tijdruimte. Die tijdruimte wordt aangeduid
als eene zulke, welke er verloopen moet, eer eene jonge
vrouw, pas in het huwelijk getreden, moeder wezen zal van
een kind, dat onderscheid kent tusschen goed en kwaad,
een tijdvak dus van drie of vier jaar. Zóó klaarblijkelijk
heeft deze aankondiging betrekking op de verlossing van
Juda uit de ellende, door Syrië en het Rijk der tien stam-
men daarover gebracht, dat hier gewis geene rechtstreekse he
Messiaansche profetie voorhanden is. Het jongsken, dat
geboren zal worden, wordt Immanuel genoemd, door eene
uiting van geloofsvertrouwen, dat, terwijl de ellende nog
ten volle aanwezig is, hoopvol uitspreekt: God is met ons!
Maar deze redding van Juda uit diepen nood, was toch
niet anders dan eene voorbijgaande verlossing. En het
kindeken, door het geloofsvertrouwen Immanuel, God met
ons" genaamd, was een menschenkind geweest als alle
anderen. Nu eerst, waar de maagd een Zoon zal baren,
in wien werkelijk het eeuwigblijvende heil des Heeren
op aarde afdaalt, nu komt de ware Immanuel. De ver-
lossing onder Achaz was slechts, evenals iedere andere uit-
redding Israëls, een beeld geweest van de werkelijke ver-
lossing, die nu stond te komen. Wat het profetisch woord
toen had doen verwachten, was in die aardsche uitredding
niet tot volle verwezenlijking gekomen; eerst nu wordt
het profetisch woord vervuld", eerst nu komt dat alles,
wat in dat woord was besloten geweest, en waarvan de
eerste aardsche vervulling slechts voorafbeelding geweest
was, die grootere dingen deed hopen.

De ware Immanuel is Hij, die goddelijke en menscbelijke
natuur in eenheid des wezens verbindt. In Hem is God
tot ons afgedaald; in Hem maakt God woning onder ons;
in Hem openbaart Hij Zijn heil, dat eeuwen lang stond te

komen", en zijn lichtglans vooraf openbaarde in menige tijde-
lijke verlossing, doch dat toch eerst nu tot werkelijkheid wordt.

In latere aanhalingen van Mattheus zullen wij dat ka-
rakter van volkomene Schriftvervulling bij woorden, die
vroeger aanvankelijke vervulling vonden, nog nader kunnen
gadeslaan. Maar reeds deze eerste aanhaling toont ons, hoe
diep de blik is, dien de Geest des Heeren hem deed slaan
in de Oude Bedeeling.

De droom, aan Jozef toegezonden, bewerkt wat God be-
doelt. Aanbidding en dank neemt de plaats in der vroegere
smart. Alle reden is weggevallen, waarom Jozef zijne onder-
trouwde vrouw zou verlaten; hij neemt haar tot zich, en
verbeidt met haar in eerbiedig ontzag de vervulling van het
Woord des Heeren. En het gelooven wordt aanschouwen;
de hoop wordt bezit: het kindeken wordt geboren, Wiens
naam genoemd wordt Jezus. Door lijden en strijden zijn
Maria en Jozef beiden henengegaan, maar wat zegt dat
lijden in vergelijking van de heerlijkheid, die daar volgde!
Het wonderkind, aan Maria geboren, is door Engelen-
boodschap omstraald met goddelijke heerlijkheid. Dat dan
nu vrij het uitwendige nog arm en gering zij; wat God
gegeven heeft is de gave, waarnaar geslacht na geslacht
biddende heeft uitgezien!

Het wonderbaar feit der geboorte van den Zoon Gods
als Zoon des menschen wordt door den Evangelist slechts
met weinige woorden medegedeeld. Evenzoo zal het later
geschieden met het feit Zijner opstanding uil de dooden.
Menschelijke woorden zouden toch niet naar waarde de
grootheid dezer dingen kunnen uitdrukken; daarom is het
soberst bericht het meest in overeenstemming met de waar-
digheid der zaak. Het wonderfeit staat daar, hoog boven
alle beschrijving verheven; slechts in de omstandigheden

die het vergezellen, spiegelt zich zijne heerlijkheid af. Wie
dit kindeken is, \'t is eerst door Gods Engel geboodschapt;
daarna zal het nog nader blijken, waar God raenschen toe-
voert, om Hem de hulde der aanbidding te brengen.

II. 12. Toen mi Jezus geboren was te Bethlehem
gelegen in Judea, in de dagen van den Koning Héro-
des, ziet, eenige wijzen van het Oosten zijn te Jeru-
zalem aangekomen, zeggende: Waar is d-e geboren
Koning der Joden ? Want wij hebben gezien Zijne ster
in het Oosten, en zijn gekomen om Hem te aanbidden.

Lucas, die voor de Grieksche wereld schrijft, vermeldt
de hulde, Jezus toegebracht door de Joodsche herders;
Mattheus, die voor Israël schrijft, verhaalt de aanbidding
Hem toegebracht door de heidensche wijzen. Zoover is het
er van daan, dat de Evangelisten zich in hunne berichten
zouden gevoegd hebben naar den wensch van hen, voor wie
zij schreven; zóó duidelijk stemmen zij allen overeen in de
beschrijving van den persoon en het werk van Jezus, als
tegelijk Israels Messias en der Heidenen Heiland.

Evenals Lucas vermeldt Mattheus, dat Jezus te Bethlehem
is geboren. Dat Jozef en Maria vroeger te Nazareth hebben
gewoond, is uit zijn bericht niet op te maken, maar wordt
toch ook door zijn bericht geeuszins weersproken. Uit Lucas
verhaal kennen wij de aanleiding tot deze komst in Beth-
lehem, gelegen in het bevel van den Heidenschen Keizer,
die wel geenszins vermoedde, dat zijn bevel tot het houden
van volkstelling eeue Godspraak in vervulling zou brengen;
die wel geenszins denken kon, dat daar in een der winge-
westen zijns Bijks een kindeken zou worden ingeschreven,
wiens Naam overschitteren zou al wat daar groot was in Bome.

Niet naar het Westen, naar \'t Romeinsche Keizerrijk,
maar naar het Oosten wendt Mattheus zijnen blik. Daar, in
dat Morgenland, de bakermat van \'t menschelijke geslacht,
het land, waarvan eenmaal ook Abraham uitgegaan is, brengt
God de kondschap van Zijne gave aan de wereld. De aan-
kondiging sluit zich aan den levenskring, aan de gedachten-
wereld van de ontvangers dier openbaring aan. De naam
wijzen" of Magiërs, duidt bepaaldelijk sterrekuudigen aan,
beoefenaars dier wetenschap, die in het Oosten in zoo hooge
eere stond, en die reeds tot belangrijke hoogte van ontwik-
keling gekomen was, schoon immer nog met sterrewichelarij,
voorzegging van menschelijke lotgevallen uit den stand der
sterren, vermengd. Naar hunne omstandigheden ingericht,
voor hunne behoefte berekend, is het openbaringsmiddel,
waarvan God zich bedient: een schitterende ster aanschou-
wen zij, een ster, waarin zij de aankondiging eener groote,
eener heerlijke gebeurtenis zien.

De beroemde sterrekundige Kepler (uit de 17° eeuw)
heeft berekend, dat ongeveer twee jaar vóór de geboorte
des Heilands een zoodanige stand der planeten Jupiter,
Saturnus en Mars aanwezig geweest is, dat deze drie slechts
één groote ster schenen te vormen. Sints dien tijd is door
velen dit beschouwd als de ster der Wijzen; we meenen
echter, zonder genoegzamen grond. Wel schijnt daarvoor te
pleiten, dat er omstreeks twee jaren moeten verloopen zijn
tusschen \'t aanschouwen der ster en de aankomst te Jeru-
zalem (vs. 16). Doch vooreerst is het bevreemdend, dat zij
de ster, indien die uit de samenstelling dezer drie planeten
bestond, aan den helderen hemel van Palestina eerst weder
ontdekt zouden hebben tusschen Jeruzalem en Bethlehem,
(vs. 9;. En ten andere, hoe zou dit samentreffen van drie
planeten, door deze Magiërs lang vooruit te berekenen, hen

zoozeer getroffen hebben, dat zij daarin bet teeken zagen
van de komst des grooten Konings ?

Wij achten daarom de erkenning van een wonder natuur-
lijker en eenvoudiger, dan de natuurlijke verklaring. Een
wonderbaar teeken aan bet firmament geeft God aan deze
wijzen te aanschouwen; later, als zij in gehoorzaamheid
des geloofs zijn gegaan, en in dat geloof zijn bestreden,
komt wederom datzelfde wonderteeken hun geloof verster-
ken, staande voor hun blik boven het huis, waarin het
kindeken was.

Hoe kon nu echter het aanschouwen dier wondersterre
hen brengen naar Judea, om naar den geboren Koning der
Joden te vragen ? De zeer verspreide meening alsof die ster
hen vóór ging en den weg wees, wordt genoegzaam weder-
legd door het feit, dat zij eerst tusschen Jeruzalem en
Bethlehem de ster terugzien. De ster verkondde hun, die
gewoon waren in der sterren loop aanduiding van gebeur-
tenisseii te zien, niet anders dan dit: er is iets groots,
iets wonderbaars geschied! Waar zij dat zoeken moesten,
dat hadden zij door iets anders te weten. Dat wisten zij
door de heilsverwachting Israëls, die niet onbekend kon
zijn in die landen van het Oosten, waar, ook na de Baby-
Ionische Ballingschap, nog een groot aantal Israëlieten
woonachtig waren. Dat volk van Israël alleen had eene
verwachting, eene hoop, door woorden Gods onderhouden,
terwijl alle andere volken wel verlossing wensohten, maar
geene hope hadden op redding en heil.

Verlossing moet uit Israël voortkomen. Een Koning
Israëls moet de groote Bevrijder zijn, wiens heil zegen
spreiden zou ook over de volken. Daarom gaan de wijzen
derwaarts, waar Israël, als volk, in het land zijner vaderen
leeft. Wat moest daar eene heilbegeerte zijn in het hart

dezer mannen, om deze reis te ondernemen! Wat steekt dit
verlangen, in de Heidenwereld zich openbarend, bescha-
mend af tegen de onverschilligheid Israëls, die zich daarna
betoonen zal!

II. 36. Be Koning Herodes nu, dit gehoord
hebbende, werd ontroerd, en geheel Jeruzalem, met hem.

En bijeenvergaderd hebbende al de Overpriesters en
Schriftgeleerden des volks, vraagde van hen, waar de
Christus zou geboren worden?

En zij zeiden tot hem,: Te Bethlehem, in Judea
gelegen; ivant alzoo is geschreven door den. Profeet :
En gij Bethlehem, gij land Tuda! zijt geenszins de
minste onder de vorsten van Juda, want uit u zal de
Leidsman voortkomen, die Mijn volk Israël weiden zal.

De komst der aanzienlijke mannen uit het Oosten, onge-
twijfeld vergezeld door een talrijk gevolg van dienaren, kon
reeds op zichzelf in Jeruzalem niet onopgemerkt blijven.
Te meer nog moest bun verschijning opzien baren, waar
zij komen vragen naar den Koning, dien zij zoeken. Hoe
werd reeds aanstonds hun geloof op zware proef gesteld!
Wat konden zij anders verwachten, dan dat zij Jeruzalem
van vreugdevolle geestdrift vervuld zouden vinden, waar de
Langverwachte gekomen was? Zij vinden niets daarvan.
Zij vinden een volk, dat van niets bijzonders kennis draagt,
dat verzonken is in de gewone dingen van het alledaagsche
leven, een volk, ter neder gebogen onder den loodzwaren
scepter eens tyrans. Maar wat de stem in hun binnenste
gesproken heeft bij het aanschouwen der wondersterre,
dat laten zij niet los. Zij vragen, zij onderzoeken, niet: is
er een Koning der Joden geboren ? maar: w&ar is de geboren

Koning der Joden? Dat Hij er zijn moet, dat staat voor
hen vast. Een geloof, door God in het hart verwekt, stelt
zijn goddelijk nochtans!" tegenover al wat in den weg staat.

Koning Herodes verneemt van hun komst en hun vraag,
en zijne ziel wordt ontroerd. Dat was niet de blijde,
zalige ontroering, waarmede een heilbegeerige van Gods
gave verneemt; dat was de ontroering van den despoot
die zijne macht bedreigd waant. Met al zijn macht en heer-
lijkheid, te midden van een voor hem sidderend volk, ge-
rugsteund door het werelddwingend Rome, vreest Koning
Plerodes, als er gevraagd wordt naar een geboren Kindeken.
Het is de vloek der tyrannen, gestadig in vreeze te moeten
leven. Het Idumeesch geslacht, waaruit Herodes was ge-
sproten, had door list en geweld zich in de plaats weten
te dringen, die aan de Makkabeesche vorsten toekwam; list
en geweld, slaafsche vrees voor de Eomeinen en onbarm-
hartige onderdrukking van Israël had Herodes op de hoogte
zijner macht doen blijven. Hoe? indien nu eens een wettig
Koning Israels was gekomen ? een Koning, door boven-
aardsche machten zelfs in verre landen bekend gemaakt?

Hij kan niet rusten, zonder een onderzoek in te stellen
naar de verwachtingen van dat raadselachtig volk, waar-
over hij regeert. Hij roept de overpriesters en schriftge-
leerden samen; niet het gansche Sanhedrin, want dan had-
den de ouderlingen, de vertegenwoordigers der geslachten
Israels, niet kunnen ontbreken; maar de beide deelen des
Sanhedrins, die meer bijzonder met de Heilige Schriften
vertrouwd waren. Zij moeten hem zeggen, wat Israël ver-
wacht, opdat hij wete, waartegen hij zijne wapenen
hebbe te richten.

Niet te vergeefs wendt zich de Koning tot hen. Het
woord der profetie heeft de plaats aangeduid, waaruit de

groote Koning Israels voortkomen moet; het woord van
Micha (V. 1.) wijst kennelijk Bethlehem aan.

Deze profetie draagt een gansch ander karakter, dan

liet woord van Jes. VII. 14, vroeger (H. I. 23) door Mat-

theus aangehaald. Hier hebben wij te doen, niet met een

type, maar met eene rechtstreeksche voorspelling, die op den

Christus henenwijst. Aan het vernederde en getuchtigde

volk des Heeren, wordt door Micha verlossing toegezegd.

En die verlossing wordt vastgehecht aan Davids huis. Uit

het nietige Bethlehem zal de Heerscher in Israël voortkomen.

Laat vrij Bethlehem klein zijn, onder de steden van Juda,

uit dat Bethlehem is David voortgekomen, de man naar

Gods hart, de koning, die het ideaal is van allen, die over

het volk des Heeren regeeren; uit dat Bethlehem zal, in

de volheid des tijds de groote Koning voortkomen, die een

Heerscher zijn zal in Israël, de vorst, die uit de diepten

der eeuwigheid voortkomt, de ware Koning Israels, van wien

alle aardsche vorsten Israels slechts de voorafbeeldingen

zijn. Niet rechtstreeks wordt het voorspeld, dat Hij te

Bethlehem geboren zal worden; de Davidszoon zou uit

Bethlehem voortgekomen zijn, al ware Hij elders geboren.

Grondlijnen, geene letterlijke aanduidingen geven de tolken

Gods in al hunne godsspraken; ook al vonden die later

eene letterlijke vervulling, zoo zijn toch alleen die grond-

lijnen bedoeld. Wat Micha verkondigt, het is, dat het ver-

nederde en verdrukte volk wederom zijn heil zal zien dagen,

en wel van dat zelfde starahuis uitgaande, eenmaal uit

Bethlehem gesproten, dat reeds in den vóórtijd zijn roem

en kroon is geweest.

Zoo wijzen dan de Schriftgeleerden naar Bethlehem
heen, en de nederbuigende goedheid Gods, die letterlijke
vervulling schenkt aan de Godspraak, maakt dat hunne

aanwijzing doeltreffend is. Doch, brengen zij ook door hunne
Schriftkennis de Wijzen op het rechte spoor, zij gaan
niet zelven naar Bethlehem; zij blijven waar zij zijn. Zij
komen, met al hun kennis, niet tot den Christus, dien de
Heidensche mannen vinden : verstandelijke kennis baat niet,
waar de drang des harten ontbreekt!

Hoe vaak vinden wij, ook in onze dagen, nog dat zelfde
terug! Hoe menigeen bezit kennis genoeg van wat Gods
openbaring leert, maar blijft daarbij in aardsche strevingen
verzonken! O gewis! kennis is goed en onmisbaar, doch zij
voert slechts tot het doel, als er zich zondaarsbehoefte,
hartelijk verlangen naar God en Zijne gave mede paart!

II. 710. Toen heeft Herodes de Wijzen heime-
lijk geroepen., en vernam, naarstiglijk van hen den
tijd, wanneer de ster verschenen was; en hen naar
Bethlehem zendende, zeide: Reist heen en onderzoekt
naarstiglijh naar dat hindehen, en als gij het zult ge-
vonden hébben, boodschapt het mij, opdat ik ook home,
en dat aanbidde.

En zij, den honing gehoord hebbende, zijn heenge-
reisd, en zie, de ster, die zij in het Oosten gezien
hadden, ging hun voor, totdat zij kwam, en stond boven
de plaats, waar het hindehe was.

Als zij nu de ster zagen, verheugden zij zich met
zeer groote vreugde.

Daar is ontroering bij den koning, omdat hij zijn troon
bedreigd acht; ontroering bij het volk van Jeruzalem, om-
dat het burgeroorlog te gemoet ziet, en nieuwe gruwelen
ducht van den bloeddorstigen despoot. Zóó wordt de blijde
hemelboodschap onder Israël een oorzaak van schrik, omdat

de vleeschelijke zin onvatbaar is, de geestelijke Godsbelofte
geestelijk te verstaan, en van een aardsch koninkrijk droomt,
waar een geestelijk rijk is bedoeld. Zoo toont zich, reeds
bij de eerste aankondiging, de misvatting die Jezus gansche
verschijning zal vergezellen, en die ten slotte den Gezon-
dene Gods zal doen sterven aan een kruis. Der menschen
zonde en zondelust doet Gods genadegave als een vloek
beschouwen.

Der menschen zonde en zondelust is oorzaak van al de
vijandschap, die de Christus Gods ontmoet. Hier is de
vleeschelijke zin oorzaak van het misverstand, dat in Hem
een aardsch Koning doet zien, en Hem als zoodanig doet
verwerpen. Maar later, als voor aller oogen zichtbaar zal
zijn, dat Zijn Koninkrijk niet van deze wereld is, dan we-
derom zal juist dit de oorzaak zijn, waardoor Hij verworpen
wordt. Noch als aardschen, noch als liemelschen Koning
juicht de menschheid Hem toe: de stugge en weerbarstige
zondaarsharten zal Hij eerst moeten veroveren door de
macht Zijner dienende, Zijner zelfopofferende liefde.

Herodes spreekt met de Wijzen in het geheim. Voor
zijne dienaren wil hij niet kenbaar maken, hoezéér deze
zaak hem gewichtig voorkomt. Alle omstandigheden, vooral
den juisten tijd, waarop de ster door hen gezien is, begeert
hij te weten. Bij dat alles doet hij zich voor, als deelend
in hun liefde en eerbied. Zelf stelt hij geen onderzoek in,
bevroedende dat dit toch niet zou baten, maar hij vertrouwt
dat zij, die door hoogere Macht reeds zoover geleid zijn, ook
wel verder de leiding zullen ontvangen, die zij behoeve?).
Hunne mededeelingen betwijfelt hij niet, maar wel verre
van daardoor tot geloof te worden geleid, wil hij zich van
de Wijzen bedienen, om zich, nu het nog tijd is, te ontslaan
van eenen, die voor zijn macht gevaarlijk zou kunnen worden.

Zoo gaan daii de Wijzen naar Bethlehem. Wel was hun
geloof op zware proef gesteld! De stad des grooten Konings,
waar zij gehoopt hadden Zijne heerlijkheid te zien, weet
niets van Zijne komst. Nu worden zij naar een nietig
stedeken gezonden. Zal ook die gang niet te vergeefs zijn ?

Hun geloof moest worden beproefd. Dat is de weg Gods
met al Zijne kinderen. Zóó alleen wordt het gesterkt; zoo
alleen reinigt het geloof de harten, waarin het woont, en
vormt ze om vatbaar te worden voor het eindelijk aanschou-
wen. Maar die God, die op zoo zware proef hen stelt,
zorgt tevens er voor, dat het niet te zwaar worde; Hij sterkt
het geloof, opdat zij niet bezwijken. Tusschen Jeruzalem
en Bethlehem zien zij de wonderster terug, als om hen te
verzekeren, dat zij op den rechten weg zijn. Het goddelijk
teeken staat stil boven de nederige woning: zij zijn geko-
men tot het doel van hun tocht. Is het bevreemdend, dat
zij zich verheugden met zeer groote vreugde? Het verlan-
gen hunner harten gaat bevredigd worden; zij zullen aan-
schouwen, waar hun hart reikhalzend naar uitzag.

Op Hem zullen de Heidenen hopen \\" had de stem der
profetie aangaande den Messias voorzegd. (Jes. XI. 10).
Door alle tijdperken der Godsopenbaring heen, was duidelijk
te kennen gegeven, dat het heil des Heeren niet alleen
ten bate van Israël zou komen. Ook dit behoort tot de
klare bewijzen, dat de profetie voortijds niet is voortgebracht
door den wil eens menschen" (2 Petr. I. 21). Alle volken
der oudheid sluiten zich op in hunne eigene nationaliteit,
en zien met vijandschap of verachting neder op al wat
daar buiten staat. Naar natuurlijken aanleg vertoont Israël
dienzelfden karaktertrek. De leidingen Gods, om het afge-
zonderd te doen blijven in den tijd der voorbereiding,
schenen een glimp van wettigheid te geven aan Israëls

volkstrots, en de harde bejegening door de Heidenen stelde
het volk op zulk een voet van vijandschap tegen de andere
natiën, dat zij de haters van het menschelijk geslacht"
werden genoemd. En zie nu, de verwachting van dat volk
gaat uit naar eene toekomst, waarin de Heidenen deelen
zullen in de voorrechten Israëls, waarin de volken zullen
komen aangevlogen als eene wolk, als duiven tot hare
vensteren" (Jes. LX : 8), waarin de Heere Eahab en
Babel zal vermelden onder die Hem kennen, en zeggen
zal van den Eilistijn, den Tyriër met den Moor: deze is
geboren in de Stad Gods" (Ps. LXXXVII. 4). Zulke ver-
wachting kan geen voortbrengsel van den volksgeest zijn:
zulke voorzegging draagt het stempel van Goddelijke her-
komst.

Thans, bij de komst van de Wijzen uit het Oosten,
begint die profetie te worden vervuld. Eerstelingen zijn zij
van die duizendmaal duizenden, die, van Oosten en Westen,
zullen aanzitten met Abraham, Izaak en Jacob in het Ko-
ninkrijk Gods; voorloopers van die allen, die uit de volken
der aarde, in den Messias Israels de bevrediging vinden hun-
ner zondaarsbehoeften, en die, van nature vreemdelingen en
vijanden, worden gemaakt tot huisgenooten, tot kinderen Gods.

II. 11. 12. En in het huis gekomen zijnde, vonden
zij het hindehen, met Maria, zijne moeder, en neder-
vaïïende, heiben zij het aangebeden, en hunne schatten
opengedaan hebbende, brachten zij hem geschenken, goud
en wierook, en mirre.

En door Goddelijke openbaring vermaand zijnde in
den droom, dat zij niet zouden wederkeeren tot Hero-
des, vertrokken zij door een anderen weg naar hun
land.

Niet te vergeefs is liet geloof der Wijzen, aangevochten
door wat zij te Jeruzalem vonden, gesterkt geworden door
de wederverschijning der ster. Zij ergeren zich niet aan de
nederige woning; boven die woning heeft het Goddelijk
wonderteeken hun de verzekering gegeven: hier is Hij,
dien gij zoekt!

Hoe langen tijd reeds verloopen was, sinds de geboorte
des Heeren, eer de Wijzen te Bethlehem kwamen, is niet
met zekerheid te zeggen. Dat Herodes een tijd van twee
jaren aanneemt, waarbinnen het Kindeken kan geboren zijn,
wijst op een lange tusschenruimte sinds het verschijnen der
ster. Eeeds de toebereidselen tot hunne reis, die geruimen
tijd moesten innemen, doen vermoeden, dat daartusschen
meer dan veertig dagen zijn verloopen, zoodat de voorstel-
ling in den Tempel, waarvan Lucas spreekt, aan dit bezoek
is voorafgegaan. Anders toch zou de voorstelling in den
Tempel hebben moeten geschieden na den terugkeer uit
Egypte, terwijl juist toen (I. 22) gevaar verbonden was
aan het komen te Jeruzalem. Het bericht van Lucas (II.
39) is dus in ruimeren zin te nemen, waar deze, door
onbekendheid met de reis naar Egypte, het gaan naar Naza-
reth terstond op de voorstelling in den Tempel doet volgen.

Bij het aannemen van deze volgorde van gebeurtenissen
wordt te meer begrijpelijk, dat in het bericht van Mattheus
niet van de stal, maar van eene woning sprake is. De stal
had slechts tot verblijfplaats gediend gedurende den toevloed
der vreemdelingen. Daarna had Jozef zich te Bethlehem
eene woning ingericht; het vervolg der geschiedenis toont
toch, dat hij voornemens geweest was, da&r verder verblijf
te houden, een voornemen, dat hij nog na den terugkeer
uit Egypte zou hebben volvoerd, indien niet Herodes door
Archelaus ware opgevolgd. Alleen door dit aan te nemen

ROOZKMEIJER, Ev. MATTH. I. 3

verklaart zich, dat later eene Goddelijke openbaring hein
naar Galilea moest verwijzen.

Het is de woning van een geringen handwerksman, die
de Wijzen binnentreden. Maar dit verwart hen niet. Het
kindeken, dat zij aanschouwen, is de van God Gezondene.
Daarom openen zij hunne schatten, en brengen Hem ge-
schenken. Men kwam in het Oosten nooit met ledige han-
den tot eenen Koning: zoo brengen zij dan gaven, gelijk
voor een Koning betameude waren.

Het onverstand der middeleeuwen heeft het woord Konink-
lijke geschenken" opgevat alsof het beteekende gaven van
Koningen" in plaats van gaven voor eenen Koning. Zóó
ontstond, in verband met het drietal der gaven, de sage,
die de Wijzen vervormt tot drie Koningen, en die daaren-
boveu hunne namen (Gaspar, Melchior en Balthazar) weet
te verhalen. In de gaven zelve zag men dan voorts eene
symbolische beteekenis: het goud vertegenwoordigde den
rijkdom, de wierook de aanbidding, en de mirre, de bittere
mirre, wees heen op het bitter lijden van den Christus. Al
deze dingen vindt men niet in den tekst; ze worden van
buitenaf daarin gedragen.

Het bijbelsch verhaal is schoon genoeg, om deze opsie-
ringen niet te behoeven. Koningen op het gebied van den
geest zijn deze Wijzen, edeler vertegenwoordigers der hei-
densche menschheid, dan uitwendige machthebbers konden
zijn. Zij brengen hun goud, hun wierook, hun mirre, niet
om daarmede wat af te beelden, maar omdat deze dingen
het kostbaarste zijn wat zij bezitten. Zij spreken met hun
gaven uit: wij buigen ons neer voor den Koning, van God
ons gewezen; wij geven Hem het onze, ten bewijze dat wij
ons hart Hem wijden. O zeker! wat deze Koning kwam
brengen, dat wisten zij nog niet; genoeg is het hun, dat

Hij van God is aangewezen, en dat zij daarom in Hem den
Langverwachte, den Vervuiler van de behoefte der mensch-
heid mogen zien.

Zij brengen hun hulde, hun eerbiedige gave. Een zinne-
beeld is dit van den dank, die aan dezen Koning zal worden
gebracht door Zijne verlosten. Overigens, dit zal uiet het
eerste zijn, wat de menschheid tot dezen Koning doet gaan.
Men komt tot Hem niet allereerst om te brengen, maar
om te ontvangen. Men komt tot Hem met nood en schuld,
met behoeften en verlangens. Eerst waar Hij zelf Zijne
rijke gave schonk, waar Hij zichzelven gaf in de volheid
Zijner liefde, daar volgt dan later de dank en de aan-
bidding der gezegenden, de nederige hulde, voorafgebeeld
door de gaven der Wijzen.

Slechts kort mag de vreugde duren, die der Wijzen hart
in de tegenwoordigheid van het goddelijk Kind vervult.
Goddelijke openbaring vermaant hen, langs een anderen
weg te gaan naar hun land, opdat zij niet weder in aan-
raking komen met den tyran, die over Israël regeert. Alle
zaligheid op aarde is nog slechts voorsmaak en onderpand
van die, welke volgen zal aan gene zijde des grafs. Hier
beneden heerscht nog de overste dezer wereld, en zijne
dienaren oefenen onder hem hun geweld uit; hier beneden
is het ongestoord genieten nog niet. Maar diep in het hart
dragen de Wijzen mede wat God hun heeft geschonken;
als later de kamerling, reizen gewisselijk ook zij hun weg
met blijdschap, want zij weten: het heil der wereld is
verschenen!

II. 1314. loen zij nu vertrokken waren, ziet!
de Engel des Heeren verschijnt Jozef in den droom,
zeggende: Sta op, en neem tot u dat kindeken en zijne

moeder, en vlied in Egypte, en wees aldaar, totdat
Ik het u zeggen zal; want Her odes zal het kindehen
zoeken om het te dooden.

Hij dan opgestaan zijnde, nam het kindeken en zijne
moeder tot zich in den nacht, en vertrok naar Egypte,
en was aldaar tot den dood van Herodes; opdat ver-
vuld zou worden hetgeen van den Heer gesproken is
door den profeet, zeggende: Uit Egypte heb Ik Mijnen
Zoon geroepen.

Wat der herderen mond als Engelenboodschap aan Jozef
en Maria had gemeld, (Luc. II. 16), dat is voor hen be-
vestigd door tle komst der Wijzen. De heerlijkheid van den
Zoon des Allerhoogsten", uit Maria geboren, is door de
mannen uit verren lande erkend, erkend op grond van een
Goddelijk wonderteeken hun geschonken. Hoe moeten Jozef
en Maria daarin den aanvang gezien hebben der algemeene
erkenning, die eenmaal volgen zou, het begin eener heerlijk-
heid, thans nog alleen zichtbaar voor den blik des geloofs!
En zij bedrogen zich niet in deze verwachting. Voor dezen
Koning zal eeiimaal alle knie zich buigen! Alleenlijk, ter-
wijl het geloof staart op den berg der heerlijkheid, die glanst
in het licht, is de weg nog niet herkenbaar, die daarheen
leiden zal, die weg, die zoo gansch anders zal wezen,
dan het menschenhart zou vermoeden, die weg, die een pad
van smaad en lijden, van vloek en dood wezen zal.

Die weg is hun aangewezen door het woord van Simeon
in den Tempel (Luc. II. 35); die weg wordt thans
reeds zichtbaar, waar goddelijke, openbaring Jozef inlicht
omtrent het gevaar, dat hel kindeken dreigt. Reeds ter-
stond moet de vijandschap der wereld tegen den Christus
Gods aan het licht treden. Doch.... dit kind moet veilig

wezen !" God behoedt; God waarschuwt Jozef. In allerijl
wordt de vlucht beraamd, en uitgevoerd. Naar Egypte,
het naastbijgelegen vreemd land, het land, waar een talrijke i
kolonie van Israëlieten woonde, begeeft zich Jozef met het
kindeken en Zijne moeder.

Dat verblijf van den Christus in Egypte brengt aan den
Evangelist wederom een profetisch woord voor den geest,
het woord van Hosea XI. 1. Hier hebben wij nu weder
niet met eene rechtstreeksche voorspelling te doen; de aan-
haling heeft overeenkomst met die van Jes. VII. 14, niet
met die van Micha V. 1. Kennelijk spreekt Hosea over het
volk Israël: Als Israël een kind was, toen heb Ik hem
liefgehad, en Ik heb Mijnen zoon uit Egypte geroepen."
Ook het vervolg handelt over de halsstarrigheid, door Israël
betoond, en de geduldige leiding door God daar tegenover
gesteld.

Het woord van Hosea XI. 1 is dus niet aangaande den
Christus gesproken. Met welk recht haalde dan Mattheus
het aan ?

Israël wordt in dien tekst door God Zijn zoon" genoemd.
Maar dit zoonschap, door Israël slechts in verre, zwakke
voorafbeelding bezeten, wordt ten volle verwezenlijkt in
Hem, die de Zoon" is. Even als in het tweede gedeelte
van Jesaia eerst het volk Israël met den naam van knecht
des Heeren" genoemd wordt (b.v. ,Jes. XLII. 19. XLIX. 3),
maar daarna in H. LUI Waarlijk op Hem gewezen wordt,
die in waarheid de Knecht des Heeren wezen zal, in wien
zich dat alles, waartoe Israël bestemd was, maar wat Israël
nooit bereikt had, ten volle zal verwezenlijken, evenzoo
kan in Hosea XI. 1 het volk Israël in overdrachtelijken
zin zoon Gods" worden genoemd, terwijl die naam alleen
in volle werkelijkheid door den Christus kan worden ge-

dragen. Israël is boven alle andere volkeren gezegend,
voorwerp van Gods genadig welbehagen, voorwerp van Zijne
bijzondere zorg, geroepen om den Naam des Heeren te
eeren en te verheerlijken in de wereld; om al deze redenen
kan de Heer van Israël spreken als van Zijnen zoon. Maar
Hij weet, dat dit Israël niet waarlijk beantwoorden zal aan
zijne bestemming. Hij heeft dit Israël geroepen en afgezon-
derd met het oog op Hem, aan Wien Hij, als de volheid
des tijds is gekomen, in dit Israël eene woonstede bereiden
zal. Israël is er ter wille van den Christus. Dat is de
ware Zoon des Allerhoogsten. En daarom kan Mattheus
zeggen: eerst nu is dit woord vervuld," eerst nu is het
in zijne volle beteekenis bewaarheid; nu, waar Hij den
Christus uit Egypte tot Kanaan doet komen, nu heeft God
Zijnen Zoon, den drager van de volheid Zijns wezens, uit
Egypte geroepen.

II. 1618. Als Herodes zag, dat hij van de
Wijzen bedrogen was, toen werd hij zeer toornig, en
eenigen afgezonden hebbende, heeft omgebracht al de
hinderen, die binnen Bethlehem, en in al diens land-
palen waren, van twee jaren oud en daaronder, naar
den tijd, dien hij van de Wijzen naarstiglijk onder-
zocht had.

Toen is vervuld geworden, hetgeen gesproken is door
den profeet Jeremia, zeggende: Eene stem is in Rama
gehoord; geMag, geween en veel gekerm; Rachel be-
weende hare kinderen, en wilde niet vertroost wezen,
omdat zij niet zijn!

Voor Herodes kon het niet anders dan den schijn heb-
ben, alsof de Wijzen hem bedrogen hadden. Maar een

boosaardig, achterdochtig gemoed als het zijne kon de zaak
niet laten rusten. Ontvangt hij de begeerde aanwijzing niet
aangaande het ééne kind, waarvan hij in de toekomst gevaar
ducht, dan zal hij zichzelven helpen, door al de kinderkens
van Bethlehem, die omtrent van dien leeftijd zijn, te laten
vermoorden.

Men heeft de waarheid dezer geschiedenis betwijfeld,
omdat Flavius Josephus er geen gewag van maakt, die
overigens verscheidene gruweldaden van Herodes heeft ge-
boekt. Maar juist onder de vele euveldaden, door Herodes
begaan, ging dit vermoorden van eenige kinderkens,
naar de bevolking van Bethlehem berekend, schat men het
getal op omstreeks twintig, te lichter onvermeld voorbij.
"Wat zeide dit getal, in vergelijking bijvoorbeeld met de
vierduizend aanzienlijke Joden, die hij op zijn sterfdag
wilde laten ombrengen, opdat er bij zijn dood geen vreugde,
maar algemeene rouw in het land zou zijn? Daarbij, Jo-
sephus kon van deze gebeurtenis geene melding maken,
zonder duidelijker van den Christus te spreken dan in zijne
bedoeling lag.

De sluipmoord, op de onnoozele kinderkens gepleegd,
past volkomen bij Herodes karakter. Zoo moest dan aan-
stonds de komst van den Christus op aarde aanbrengen,
wat door alle tijden geschieden zou: de boosheid barst in
woede uit, en onschuldigen moeten lijden om Christus wil.
O gewis! voor deze kinderkens is deze vroege dood een
des te vroegere ingang in heerlijkheid geweest, en aan de
jammerende ouders heeft de ontferming Gods voorzeker de
beproeving geheiligd en ten zegen gesteld. Doch terwijl
de slag hen trof, moet radelooze smart hun ziel hebben
vervuld. De geboorteplaats van den Christus wordt een
schouwtooneel van jammer en wee; geklag en geween gaan

op iii de velden, waarboven der Engelen loflied weer-
klonk.

Ook deze gebeurtenis geeft aan Mattheus aanleiding een
scbriftwoord aan te halen, het woord van Jerem. XXXI. 15.
De Profeet spreekt daar over den jammer der wegvoering
van de stammen Juda en Benjamin naar Babel. De stam-
moeder Benjamins, Rachel, stelt hij, in dichterlijke taal,
voor, als rouwklagend over hare nakomelingen. Zulke rouw-
klage, wil Mattheus zeggen, herhaalt zich ook hier; Rachel
is als de verpersoonlijking des volks, rouwbedrijvend over
de kinderkens, gevallen door het zwaard des tyrans. Ach,
de geschiedenis van het Godsrijk is op aarde eene geschie-
denis van tranen en klachten, door alle tijdperken heen:
eerst daarboven worden de tranen afgewischt, en vervangt
het eeuwig Hallelujah de rouwklachten der aarde!

II. 1923. Toen Her odes nu gestorven was, ziet,
de Engel des Heeren verschijnt Jozef in den droom,
in Egypte, zeggende: Sta op, neem het hindeken en
zijne moeder tot u, en trek in het land Israëls, want
zij zijn gestorven, die de ziel van het kindeken zochten.

Hij dan, opgestaan zijnde, heeft tot zich genomen
het kindeken en zijne moeder, en is gekomen in het
land Israëls. Maar als hij hoorde, dat Archelaus in
Judea koning was, in de plaats van zijnen vader He-
rodes, vreesde hij daarheen te gaan; maar door god-
delijke openbaring vermaand in den droom, is hij
vertrokken naar de deelen van Galilea.

En daar gekomen zijnde, nam hij zijne woonplaats
in de stad, genaamd Nazareth, opdat vervuld zon wor-
den wat door de profeten gezegd is, dat Hij Nasare-
ner zal geheeten worden.

Goddelijke openbaring had Jozef naar Egypte geleid; zoo
kon hij dan niet uit eigene beweging dat land weder ver-
laten. Niet langen tijd behoefde hij te wachten op de
goddelijke roepstem, die hem weder naar de landpalen
Israels voerde. Slechts kort, misschien nog geen jaar, heeft
Herodes den kindermoord van Bethlehem overleefd; hij
stierf gelijk hij geleefd had, achtervolgd in het graf door
den vloek van zijn volk.

Thans kon Jozef terugkeeren. Maar de troonsbestijging
van Archelaus, door de Romeinen als opvolger zijns vaders
erkend, en met de heerschappij over Judea beleend, doet
hem aarzelen oin gevolg te geven aan wat kennelijk zijn
voornemen was: Bethlehem te kiezen tot zijne woonplaats.
Nogmaals komt goddelijke voorlichting hem besturen, en
verwijst hem naar Galilea. Opmerkelijk zijn die herhaalde
openbaringen, telkens in droomen aan Jozef geschonken;
aanduidingen van de gewillige en diepe afhankelijkheid van
den Heer, waarin hij verkeerde. Voor eigen lot en leven
had hij mogen te rade gaan met het licht, dat God schen-
ken wil op den natuurlijken weg, door nadenken en onder-
zoek; doch waar hij de aardsche hoeder is van den Won-
derzoon uit Maria geboren, daar heeft hij stap voor stap
de leiding door rechtstreeksche goddelijke openbaring van
noode.

Niet naar Bethlehem, maar naar Galilea wordt hij ge-
wezen. Is het niet, alsof hem daarin te verstaan wordt
gegeven, hoe geene Koningsheerlijkheid dit kindeken om-
stralen, maar uitwendige geringheid het omringen zal? De
aanvankelijke keuze van Bethlehem hing gewisselijk samen ■
met een onbestemd vermoeden, dat de Davidszoon te zijner
tijd met luister zou te voorschijn treden uit de aloude
Davidsstad. Maar dit is niet de lijn, die Gods leiding

zal volgen. De kroon wacht aan het einde; de geringheid
en het lijden gaan vooraf.

Eenmaal naar Galilea gewezen, vestigt nu van zelf de
keus van Jozef zich op de vroegere woonplaats, zoowel van
hemzelven als van Maria. Het stedeken Nazareth wordt de
plaats, waar de Christus Gods opgroeien zal.

Wederom wijst hier Mattheus op het Oude Testament
terug: opdat vervuld zou worden wat door de profeten
gezegd is, dat Hij Nazarener zal geheeten worden."

Bij dit woord doet het opmerkelijke verschijnsel zich
voor, dat er geene enkele plaats in het Oude Testament
is aan te wijzen, waar dit gezegd wordt. Wij bespreken
niet de verschillende pogingen, tot wegneming dezer moeie-
lijkheid aangewend; we noemen alleen de verklaring, die
door haar eenvoud zich aanbeveelt. Nazarener heet de
Christus op geene enkele plaats in het Oude Testament,
maar herhaaldelijk wordt Hij (zie Jes. XL 1 en LUL 2)
een rijsje", een spruit" genoemd. Die naam nu is in
i het Hebreeuwsch nèzer". Aan dit nèzer" denkt Mat-
theus bij den naam Nazareth, een naam, die denkelijk wel
van denzelfden stam afgeleid is. Hebben wij nu hier met
eene gezochte woordspeling te doen ? Geenszins. Wat de
naam nèzer", spruit, rijsje, aanduidt, is de geringheid, de
nietigheid der verschijning van den Messias. Die gering-
heid, tegenstelling met de verwachte Koningsheerlijkheid,
komt aan het licht in het wonen in \'t onaanzienlijk Naza-
reth, een plaatsje, van waar niemand vermoedde (Joh. I. 47),
dat de gezondene Gods voortkomen zou. Geene letterlijke aan-
haling is het dus, die Mattheus hier geeft; maar de Geest,
die hem bezielt en leidt, doet hem in het Oud Verbond het
kenmerk aangeduid vinden, dat het leven des Heeren heeft
onderscheiden, een kenmerk, waaraan Israël zich stootte,

als ware het in strijd met de heilbeloften Gods. Wat dus
voor oppervlakkige waarneming schijnt een dwaling des
Evangelisten te zijn, dat is, van naderbij beschouwd, een
blijk van den diepen blik, dien de Geest des Heeren hem
deed slaan in het profetische woord. Zóó was de Christus
aangekondigd; zóó is Hij in Nazareth opgevoed, en heeft
Hij als verachte Nazarener geleefd. Zóó moest Zijne ver-
schijning zijn onder de menschen, opdat Hij het werk der
verzoening zou volbrengen, dat later Zijne goddelijke heer-
lijkheid in volle majesteit zou openbaren.

III. 14. En in die dagen kwam Johanne» de
Dooper, predikende in de woestijn van Judea, en zeg-
gende: Bekeert n, want het. koninkrijk der hemelen,
is nabij gekom,en !

Want deze is het, van weihen, gesproken is door
Jesaja, den profeet, zeggende: De stem des roependen
in de woestijn: Bereidt den weg des Heeren ! Maakt
zijne paden recht!

En. deze Johannes had zijne kleeding van kemels-
haar, en eenen lederen gordel om zijne lenden; en
zijn voedsel was sprinkhanen en wilde honig.

De dertig jaren der stille afzondering, waarin Jezus Zijne
jeugd doorbracht, worden door Mattheus ganschelijk voor-
bijgegaan, terwijl ook Lucas daarvan niet anders dan liet
bezoek van den twaalfjarigen Jezus aan den Tempel mede-
deelt. Het waren dn jaren der ontwikkeling, naar ziel en
lichaam, van Hem, die een zoo waar en echt menschelijk
leven kwam leiden; de jaren, waarin Hij in den stillen
kring zich oefende in die gehoorzaamheid, in dat letten op
de wenken des Vaders, dat het leven van den Godmensch

op aarde heeft gekenmerkt. Die jaren hadden hunne betee-
kenis voor Hem, niet voor de wereld. Eerst met het open-
lijk optreden vangt de beteekenis Zijns levens voor de
menschheid aan; daarom heet die tijd bij Marcus (I. 1.)
Het begin des Evangelies".

Al de Evangelisten wijzen op het optreden van den
voorlooper, Johanncs den Dooper; alleen Lucas deelt om-
trent diens geboorte en omgeving eenige bijzonderheden
mede, waardoor het blijkt, dat de wegbereider voor den
Christus uit priesterlijk geslacht afkomstig was.

Mattheus vangt aanstonds aan met de verschijning, die
zoo grooten indruk onder Israël maakte. En geen wonder!
Vier eeuwen lang had de stem der profetie gezwegen. Een
spreken Gods tot Zijn volk, ach! het had alleen in den
grijzen vóórtijd plaats gevonden. Dieper en dieper zonk
Israël tusschen de volken; en waar was de God des
Verbonds? Och, of Gij de hemelen scheurdet!" dat was
de kreet, die opsteeg uit het hart der vromen. Maar daar
was geene stem, daar scheen geene opmerking te zijn. De
altaren rookten van talrijke offers; in de wetten des Heeren
en in de geschiedenis Zijner wondere leidingen verdiepten
zich de mannen, tot wie het volk als tot zijne voorgangers
opzag; meer en beter dan ooit hield Abrahams nakroost
zich van de onreine Heidenen gescheiden, doch waar
was de levende band tusschen God en Zijn volk? Men
hield aan de overlevering vast, men vereerde een mummie;
de geest, de gloed was geweken; daar was geen indaling
Gods in het leveud heden, om tot het volk te zeggen: Zie,
hier ben Ik! Kom tot Mij!

Die eeuwen, waarin de Godsspraak zweeg, hadden hare
beteekenis gehad in de geschiedenis der voorbereidende lei-
dingen Gods. Het was de tijd geweest, waarin Israël het

ontvangene in zich verwerken moest; de tijd, die toonen
moest of door al den arbeid, door God aan Israël besteed,
dit volk tot Hem komen kon. Israël kwam niet, nader; Israël
versteende. Zoo bleek het dan door overtuigende proef, dat
de menschheid onmogelijk tot God komen kon; niet alleen
de volken, die God in eigengekozen wegen had doen wan-
delen, ook het volk, dat met wet, en offerdienst en profetie
was gezegend, kwam niet waar het zijn moest; niets kon
de menschheid redden, dan de Christus alléén!

Thans wordt het zwijgen gebroken. De lang beloofde Ver-
losser gaat verschijnen; nu wordt op Hem heengewezen door
een man, van God gezonden, in wien de beteekenis der
gansche voorloopige openbaring zich samenvat.

Uit de stille afzondering van het woestijnleven treedt
Johannes te voorschijn. Eenzaamheid en ontbering hebben
de krachten zijns geestes gesterkt; overdenking en gebed
hebben hem voorbereid tot zijne roeping. Als gezant, als
heilheraut des grooten Konings komt hij, maar zijn op-
treden kenmerkt zich niet aanstonds als dat van eenen, die
blijde boodschap komt brengen. Hij predikt, dat het Konink-
rijk der hemelen nabij gekomen is, maar aan die prediking
doet hij de roepstem voorafgaan: Bekeert u!

Daar was in het woord, dat hij bracht, wat in Israël
weerklank moest vinden; daar was ook, wat de hoogste
bevreemding moest wekken. Dat het Koninkrijk Gods komen
zou, dat was de verwachting der eeuwen geweest. Daarnaar
had geslacht na geslacht verlangend uitgezien, smartelijk
beseffend, dat het heden niet te zien gaf, wat de Godsbe-
lofte aangekondigd had. Maar van dat Koninkrijk had
Israël eene voorstelling als van een glans en glorie, die
Israël, gelijk het daar leefde, omstralen zou Zij waren,
meenden zij, de erfgenamen der belofte, de kinderen des

Koniukrijks door hunne afstamming van Abraham, en door
hunne afzondering van de Heidenen tevens. Zóó als zij
waren behoorden zij immers tot dat Koninkrijk? De groote
dag van Jehovah\'s toekomst mocht een dag van schrik zijn
voor de volken; zij hadden niets te vreezen, maar alles te
hopen!

Daar treedt nu de verkondiger van het Godsrijk op,
en zijn eerste woord is: Bekeert u!" Keert om op den
weg, dien gij betreedt; wordt veranderd van zin, van nei-
ging, van levensrichting; zóó als gij zijt, en blijvende, die
gij zijt, kunt gij dat Koninkrijk niet ingaan. Dat Rijk is
een Rijk der Hemelen; geestelijk van aard, met geestelijke
gaven en geestelijke eischen; gij, die vleeschelijk zijt, hebt
daaraan geen deel; daarom, bekeert u!

Die eisch blijft door alle eeuwen heen weerklinken, tot
allen, die dat Godsrijk willen binnengaan. Het aardschge-
zind gemoed is voor dat Godsrijk niet geschikt. Het hart,
dat van de begeerlijkheden des vleesches en der oogen en
van de grootschheid des levens tot hiertoe vervuld was,
moet ganschelijk veranderen, om deel aan het Godsrijk te
hebben.

Doch, stelt die eisch niet een onmogelijke vordering ?
Kan ook de Moorman zijne huid, de luipaard zijne vlekken
veranderen? Hoe zal dat hart worden omgezet, overgebogen
om God te zoeken, dat alleenlijk van strevingen der zelf-
zucht vervuld is?

Zóó zou liet zijn, indien op den eisch niet de verkon-
diging volgde: het koninkrijk der hemelen is nabij geko-
men! Zie, dat dit koninkrijk op aarde is afgedaald, dat doet
krachten en werkingen uitgaan, die mogelijk maken, wat
voor menschen onmogelijk was. Iedere ziel, die tot bekee-
ring kwam, zal van achter erkennen: de roepstem zou ik

uit mijzelven nooit hebben opgevolgd, maar de genade, die
daar uitstroomde van het koninkrijk Gods, is mij te machtig
geworden. Dat heeft mijn trots gebogen, mijn verlangen
gewekt; dat leerde mij bidden: Bekeer mij, o Heer! zoo
zal ik bekeerd zijn! en mijne oogen zijn geopend, en mijn
hart is veranderd, en wat ik vroeger vermeed, dat is nu
de lust mijner ziel!



		■27

		Koning der Joden? Dat Hij er zijn moet, dat staat voor hen vast. Een geloof, door God in het hart verwekt, stelt zijn goddelijk nochtans!" tegenover al wat in den weg staat. Koning Herodes verneemt van hun komst en hun vraag, en zijne ziel wordt ontroerd. Dat was niet de blijde, zalige ontroering, waarmede een heilbegeerige van Gods gave verneemt; dat was de ontroering van den despoot die zijne macht bedreigd waant. Met al zijn macht en heer- lijkheid, te midden van een voor hem sidderend volk, ge- rugsteund door het werelddwingend Rome, vreest Koning Plerodes, als er gevraagd wordt naar een geboren Kindeken. Het is de vloek der tyrannen, gestadig in vreeze te moeten leven. Het Idumeesch geslacht, waaruit Herodes was ge- sproten, had door list en geweld zich in de plaats weten te dringen, die aan de Makkabeesche vorsten toekwam; list en geweld, slaafsche vrees voor de Eomeinen en onbarm- hartige onderdrukking van Israël had Herodes op de hoogte zijner macht doen blijven. Hoe? indien nu eens een wettig Koning Israels was gekomen ? een Koning, door boven- aardsche machten zelfs in verre landen bekend gemaakt? Hij kan niet rusten, zonder een onderzoek in te stellen naar de verwachtingen van dat raadselachtig volk, waar- over hij regeert. Hij roept de overpriesters en schriftge- leerden samen; niet het gansche Sanhedrin, want dan had- den de ouderlingen, de vertegenwoordigers der geslachten Israels, niet kunnen ontbreken; maar de beide deelen des Sanhedrins, die meer bijzonder met de Heilige Schriften vertrouwd waren. Zij moeten hem zeggen, wat Israël ver- wacht, opdat hij wete, waartegen hij zijne wapenen hebbe te richten. Niet te vergeefs wendt zich de Koning tot hen. Het woord der profetie heeft de plaats aangeduid, waaruit de



		1

		43 als ware het in strijd met de heilbeloften Gods. Wat dus voor oppervlakkige waarneming schijnt een dwaling des Evangelisten te zijn, dat is, van naderbij beschouwd, een blijk van den diepen blik, dien de Geest des Heeren hem deed slaan in het profetische woord. Zóó was de Christus aangekondigd; zóó is Hij in Nazareth opgevoed, en heeft Hij als verachte Nazarener geleefd. Zóó moest Zijne ver- schijning zijn onder de menschen, opdat Hij het werk der verzoening zou volbrengen, dat later Zijne goddelijke heer- lijkheid in volle majesteit zou openbaren. III. 14. En in die dagen kwam Johanne» de Dooper, predikende in de woestijn van Judea, en zeg- gende: Bekeert n, want het. koninkrijk der hemelen, is nabij gekom,en ! Want deze is het, van weihen, gesproken is door Jesaja, den profeet, zeggende: De stem des roependen in de woestijn: Bereidt den weg des Heeren ! Maakt zijne paden recht! En. deze Johannes had zijne kleeding van kemels- haar, en eenen lederen gordel om zijne lenden; en zijn voedsel was sprinkhanen en wilde honig. De dertig jaren der stille afzondering, waarin Jezus Zijne jeugd doorbracht, worden door Mattheus ganschelijk voor- bijgegaan, terwijl ook Lucas daarvan niet anders dan liet bezoek van den twaalfjarigen Jezus aan den Tempel mede- deelt. Het waren dn jaren der ontwikkeling, naar ziel en lichaam, van Hem, die een zoo waar en echt menschelijk leven kwam leiden; de jaren, waarin Hij in den stillen kring zich oefende in die gehoorzaamheid, in dat letten op de wenken des Vaders, dat het leven van den Godmensch



		45 ontvangene in zich verwerken moest; de tijd, die toonen moest of door al den arbeid, door God aan Israël besteed, dit volk tot Hem komen kon. Israël kwam niet, nader; Israël versteende. Zoo bleek het dan door overtuigende proef, dat de menschheid onmogelijk tot God komen kon; niet alleen de volken, die God in eigengekozen wegen had doen wan- delen, ook het volk, dat met wet, en offerdienst en profetie was gezegend, kwam niet waar het zijn moest; niets kon de menschheid redden, dan de Christus alléén! Thans wordt het zwijgen gebroken. De lang beloofde Ver- losser gaat verschijnen; nu wordt op Hem heengewezen door een man, van God gezonden, in wien de beteekenis der gansche voorloopige openbaring zich samenvat. Uit de stille afzondering van het woestijnleven treedt Johannes te voorschijn. Eenzaamheid en ontbering hebben de krachten zijns geestes gesterkt; overdenking en gebed hebben hem voorbereid tot zijne roeping. Als gezant, als heilheraut des grooten Konings komt hij, maar zijn op- treden kenmerkt zich niet aanstonds als dat van eenen, die blijde boodschap komt brengen. Hij predikt, dat het Konink- rijk der hemelen nabij gekomen is, maar aan die prediking doet hij de roepstem voorafgaan: Bekeert u! Daar was in het woord, dat hij bracht, wat in Israël weerklank moest vinden; daar was ook, wat de hoogste bevreemding moest wekken. Dat het Koninkrijk Gods komen zou, dat was de verwachting der eeuwen geweest. Daarnaar had geslacht na geslacht verlangend uitgezien, smartelijk beseffend, dat het heden niet te zien gaf, wat de Godsbe- lofte aangekondigd had. Maar van dat Koninkrijk had Israël eene voorstelling als van een glans en glorie, die Israël, gelijk het daar leefde, omstralen zou Zij waren, meenden zij, de erfgenamen der belofte, de kinderen des



		48

		Jesaia had doen hopen? Hoe armelijk, hoe zwak, hoe door zonde bezoedeld was die Joodsche staat! Had dan Gods profeet te veel beloofd? groote woorden gebezigd om eene armelijke werkelijkheid te schilderen ? Zekerlijk neen! Maar dit, dit verklaart den afstand tusschen profetie en vervulling: die vervulling is slechts een voorloopige; daar is een ach- tergrond; daar komt eene vervulling in de volheid des tijds, die al Gods heilbeloften tot waarheid zal maken. Die vervulling is thans, met het optreden van Johannes den Dooper, gekomen. Hij zelf noemt zich (Joh. I. 23) de stem des roependen". Zijne persoonlijkheid gaat op in zijne levenstaak; zelf is hij niets; hij is: de stem des roependen". Bij Jesaia roept die stem: Bereidt in de woestijn een baan!" hier bij Mattheus wordt gesproken van den roepende in de woestijn", eene wijziging van uitdruk- king, die in de hoofdzaak geene andere beteekenis geeft, maar die slechts eene aanduiding te meer is, op hoe vrije wijze het O. T. in het N. T. aangehaald wordt. Johannes is wegbereider; Johannes is bovenal boetprofeet. Zijn uiterlijk voorkomen is daarmede in overeenstemming. Een kleed van ruw kemelshaar dekt zijne leden; sprink- hanen, in de zon gedroogd, ook thans nog het voedsel van de armsten des lands, met wilde honig uit de kloveu der steenrotsen, ziedaar zijne spijze. Dat leven van ontbering behoort niet bij het komende Godsrijk; de Koning daarvan is gekomen etende en drinkende", en is door de men- schen een vraat en wijnzuiper gescholden, omdat Hij niet, als Johannes, zich allerlei ontzeide. Maar zulk een leven paste den boetgezant. Wat hij te zeggen had tot het volk, moest veel meer indruk maken waar hij optrad, gelijk hij dat deed, dan indien hij zich geheel gewoon onder de menschen had bewogen. En indruk maken, aandacht trekken,



		49

		was noodzakelijk, waar voorbereidend het volk zou worden bewogen. De Koning van het Godsrijk zelf, daarentegen, zou niet roepen, noch Zijne stem op de straten doen hooren." III. 5. 6. Toen is tot hem uitgegaan Jeruzalem, en geheel Tudea, en het geheele land rondom de Jor- daan, en werden van hem gedoopt in de Jordaan, belijdende hunne zonden. Aan het zuidelijk gedeelte van den Jordaan stroom, waar hij de Doode Zee nadert, had Johannes, te voorschijn tre- dend uit zijne afzondering, maar altijd nog blijvende in de woestijn, zijn standplaats genomen. Daar was hij nog immer ver van het gewoel der steden; da&r was het woest en somber oord indruk bijzettend aan zijne boetredenen; maar d&ar was toch ook tegelijkertijd, aan de veren of door- waadbare plaatsen van de Jordaan, die, in plaats van bruggen, de verbindingen waren tusschen Oost- en West- Palestina, eene voortdurende beweging van menschen, met wie Johannes nu in aanraking kwam. En zijn woord vindt een luisterend oor. Wat mag dit zijn? vraagt Israël zich af, dat sinds zóó lang geene levende Godsstem vernam. Het woord van Johannes draagt het kenmerk van een woord Gods te zijn, door het geweten wakker te roepen. Zij, die hem hoorden, spreken over hem tot anderen, en welhaast stroomt men van alle zijden toe tot den boetgezant. Was dat nu teeken van oprechte heilbegeerte, en werden die allen, die zich door hem lieten doopen, waarlijk be- keerd? Bekeering in massa heeft nergens plaats, is nooit aanschouwd. Zelfs dat ééne geval, dat hiertegen schijnt te Roozemkijer, Et. Matth. I. 4



		50

		pleiten, de toebrenging der drieduizend op den Pinksterdag, is nog geen beteering van de massa, als men dit aantal stelt tegenover de honderdduizenden, die te Jeruzalem op dien stond aanwezig waren. Wèl laat God voortdurend werken op de massa, eerst waar Hij Zijn genadeverbond met Israël als volk opricht, daarna waar Hij door den invloed des Evangelies volkskerken doet ontstaan. Maar van die massa is het tel- kens slechts een kern, die waarlijk Zijn heil deelachtig wordt door persoonlijk geloof. Ook bij opwekkingen, hetzij door algemeene rampen of langs anderen weg te weeg gebracht, blijft immer slechts een overblijfsel als waarlijk gewonnen te beschouwen; de groote menigte laat een tijd zich mede- sleepen, doch als de nieuwheid is geweken en de eerste indruk voorbijgegaan, keert zij tot vroegere on verschil! ig- heid terug. Het ging niet anders met de volksbeweging, die door Johannes\' optreden ontstond; daar vormde zich een kern, waaruit de eerste discipelen van Jezus te voor- schijn kwamen, doch hoe weinig blijvend de indruk op die menigte was, die toestroomde om door Johannes gedoopt te worden, dat is gebleken, toen Israël zijnen Koning nagelde aan het kruis! En toch was waarlijk Johannes niet de man, die opper- vlakkige opwinding in de hand werkte. De doop zelf, dien hij bediende, was voor Israël een e diepe vernedering, want het stelde het volk Gods voor oogen, hoe zij evengoed rei- niging behoefden als de Heidenen, die eerst na velerlei reinigingen in het burgerschap Israels werden opgenomen. De wateren der Jordaan dekten het oude leven onder het vonnis des doods; wie uit die wateren oprees, kwam te voorschijn als ganschelijk vernieuwd. Zoo bracht het zin- nebeeld der toebereiding voor het koninkrijk Gods eene ernstige roepstem. En niet minder werd de doopeling tot



		51

		ernst vermaand, door de belijdenis van zonden, die aan het gedoopt worden voorafging. Voorwaar! de gezant Gods nam het niet lichtvaardig op; de doop en de schuldbelij- denis beide hadden de strekking om alle lichtzinnigheid buiten te sluiten. Belijdende hunne zonden" lezen wij, niet: hunne zonde. Dat meervoud is niet zonder beteekenis. Het wijst aan, dat zij, die gedoopt werden, niet maar in \'t algemeen bekenden zondaren te zijn, maar dat zij hunne persoonlijke overtre- dingen noemden, en daarvoor vergeving vroegen. Beide, belijdenis van zonde, en belijdenis van zonden, is noodig. Daar zijn er, aan wie het laatste zwaarder valt dan het eerste; omgekeerd, daar zijn er ook, die lichter tot het laatste dan tot het eerste komen. Belijdenis van zonde, erkenning van zondaar voor God te zijn, gaat gemak- kelijk voor wie onder de tucht van Gods woord en wet is opgegroeid; die belijdenis is een stuk van de rechtzinnige leer, waarin men is onderwezen, en die men later met meer of minder overtuiging naspreekt. Maar oneindig zwaar- der valt het denzulken eene afzonderlijke, persoonlijke over- treding te bekennen; uit te spreken: ik ben oneerlijk ge- weest; ik heb gelogen; ik heb onrechtvaardig gehandeld, of iets dergelijks. En toch, zoo lang het dii&rtoe niet komt, heeft de woordenvloed zoo weinig beteekenis, waarmede men zich een verdoemelijk zondaar voor God noemt, omdat men heimelijk daarbij denkt: dat is nu eenmaal niet anders! Anderen daarentegen, zij die voortkomen uit kringen, waarin zedelijkheid buiten verband met godsdienst is ontwikkeld, zullen geneigd zijn afzonderlijke verkeerd» heden te belijden, maar terugdeinzen voor de erkenning van in het diepst des wezens voor God bedorven te zijn. Zij kennen wel zonden, maar geene zonde; zij troosten zich



		52

		met de gedachte, dat de vlekken, die zij in hun leven be- speuren, toch eigenlijk slechts bijkomstige dingen zijn, en dat de grondtoon huns levens is, zooals die zijn moet. De tijdgenooten van Johannes, het volk, dat de wet des Heeren ijverig onderzocht, behoorde tot de eerste soort. Daarom is het Johannes niet genoeg, dat zij belijden zon- daren te zijn: hij laat hen noemen, wat hunne overtredin- gen waren, opdat zij waarlijk verbrijzeld van hart tot God zouden komen. III. 7, 8. Hij dan, ziende velen van de Farizeè\'n en Sadduceë\'n tot zijnen doop komen, sprak tol hen: Gij adderengebroedseh ! wie heeft u aangewezen te vlieden van den toekomenden toorn ? Brengt dan vmch- ten voort, der bekeering waardig. De beweging, die uitdreef naar den boetgezant aan de oevers van de Jordaan, ging van de menigte over op de voorgangers; geestelijke stroomingen gaan zoowel van be- neden naar boven, als van boven naar beneden. Farizeën en Sadduceën beiden, hoe ook overigens tegen elkander in strijd, sluiten zich samen aan bij het volk, en komen tot Johannes. De eerste oorsprong van deze beide partijen ligt in het duister, gelijk dat gewoonlijk het geval is bij verschijnselen op godsdienstig gebied, die niet aan een persoon zijn vast te hechten, maar langzamerhand in den loop der gebeurte- nissen zijn geworden. Na de Ballingschap zijn beide partijen ontstaan. Iu \'t algemeen hadden de oordeelen Gods het volk een afschrik van de afgoderij, en van de vermenging met vreemde volken gegeven. Maar bevreemdend was het niet, dat er waren,



		53

		die oordeelden, daarin nog verder te moeten gaan, dan het gros hunner volksgenooten. Stipte wetsbetrachting, voorna- melijk opgevat als inachtneming van al de verbodsbepalingen, die Israël van andere volken onderscheidden, stelden dezen zich ten taak; daar, waar de wetsbepalingen zwegen, voeg- den zij er nadere begrenzingen aan toe, die weldra eene overlevering van geboden naast de wet stelden, waaraan niet minder streng de hand werd gehouden dan aan de bepalingen der wet. De mannen dezer geestesrichting werden genoemd, en noemden zich zelven, met den naam Parizeen, die afgezonderden, afgescheidenen" beteekent. Wel namen zij aan het gewone volksleven Israels deel; wel verwaar- loosden zij den tempeldienst der offeranden niet, maar het zwaartepunt van het godsdienstig leven lag toch voor hen in dat zich rein houden van alle besmetting. Wasschingen en reinigingen, vasten en onthoudingen, nauwgezetheid in allerlei kleinigheden, waren voor hen de hoofdzaak. Uit hun scherpe tegenstelling tegen al het niet-Israelitische volgt van zelf, dat zij de nationale partij bij uitnemendheid vorm- den, dat zij telkens in botsing kwamen met de heidensche vorsten en volken, die Israël overheerden. Tegenover hen stonden anderen, genoemd met den naam Sadduceën, die rechtvaardigen" beteekent. Deze waren de mannen des behouds. De nieuwigheden, door de Faiï- zeën aan de wet toegevoegd, verwierpen zij. Den tempel- dienst hielden zij in hooge eere; een Israëliet, die zijne offers bracht, en overigens zich hield aan wat uitdrukkelijk in de wet geboden was, zonder dat te verscherpen, beant- woordde, volgens hen, volkomen aan zijne roeping. De tegenstelling tegen vreemde volken was bij hen op verre na zoo scherp niet, als bij de Parizeen; integendeel, zij, die meestal tot de meer vermogende klasse behoorden, zagen in



		54

		eene zooveel mogelijk welwillende verhouding tot hunne overheerschers eenen waarborg tot het behoud van hun welstand. Beide zienswijzen hadden een betrekkelijk recht; daar was aan de eene zijde iets goeds in de strengheid, die scherpe tegenstelling tegen het Heidendom bedoelde; daar was aan de andere zijde iets goeds in het handhaven der vrijheid, die de slavernij van menschelijke instellingen ver- wierp. Het was slechts het op de spits drijven van de eigenaardigheid der richting, wat afzonderlijke partijen deed ontstaan, en zedelijk gevaar te voorschijn riep. Voor de Parizeërs bestond het gevaar van uiterlijken vormendienst en van zelfverheffing; hun partij was die, welke als de bij uitnemendheid godsdienstige werd aangezien, en die daarom aantrekkelijkheid had voor de huichelarij. Voor de Saddu- ceërs lag het gevaar nabij van oppervlakkigheid en licht- zinnigheid; bij hen schaarden zich de werelddienaars, die, onder een glimp van ruime opvatting der wet, eigenlijk naar den lust huns harten begeerden te leven. Al zou het nu zeker onbillijk en onwaar zijn, indien men alle Farizeërs huichelaars, en alle Sadduceërs wereld- dienaars wilde noemen, in de meerderheid van beide par- tijen was zichtbaar, dat de opgenoemde gevaren niet maar bloote mogelijkheden waren. Vandaar de strenge woorden, zoo menigmaal door onzen Heer tot beide partijen ge- sproken; vandaar ook het harde woord, dat de Dooper hun tegemoet voert. Gij adderen-gebroedsels \\" zoo spreekt hij, en hij wijst met dien naam zoowel op hunne innerlijke valsch- heid, als op het verderf, dat zij brengen over het volk; wie heeft u aangewezen te vlieden van den toekomenden toorn?" Uit die vraag klinkt de heftige bewogenheid zijns



		&ëu *** ^m?*


		GUNNING 8 c 16


		t



		55

		harten ons tegen. Het is als wilde hij zeggen: wat drijft u hierheen? wat doet gij op den weg der heilzoekenden, gij, die ingenomen zijt met u zelven; gij, die in den grond uws harten naar geene behoudenis vraagt ? Wilt gij waarlijk den toorn Gods ontvlieden, die over u het oordeel brengen zal ? Indien het u ernst is met uw komen aan deze plaats, brengt dan vruchten voort, der bekeering waardig." Gij neemt, door dezen doop te begeeren, de houding aan van u waarlijk tot God te keeren: laat dan de waarheid daar- van blijken in daden, die met die bekeering in overeen- stetmning zijn. Het woord van Johannes wil niet zeggen: Brengt vruch- ten voort des nieuwen levens, want het komen tot zijnen doop, ook als men oprecht was, beteekende niet, dat men dit nieuwe leven bezat, maar dat men het zocht, Johannes eischt niet, wat zij onmogelijk konden voortbrengen; slechts dit vraagt hij, dat hun doen en laten toone, dat het hun ernst is met Iiuti zoeken Gods, dat zij niet door moed willig vasthouden aan de zonde openbaren: ons zoeken Gods is een leugen! Zij stellen zich aan, als aangeraakt door de voorbereidende genade: dit blijke dan nu uit geheel hun bestaan! De ernstige vermaning behoudt hare kracht ook nog voor onzen tijd. Zij legt den vinger op de wonde bij zoo menig- een, die jaar en dag beweert, zoekende en vragende te zijn naar het heil des Heeren, en toch niet verder komt. O zeker! dezulke kan nog geene vruchten der wedergeboorte, geene vruchten des nieuwen levens dragen; maar de blijken moeten er dan toch zijn, dat dat zoeken naar het leven Gods ernstig gemeend is. Niet met bewustheid moeten zonden aan de hand worden gehouden; het aanvankelijk licht moet worden gevolgd; de vruchten, der bekeering



		56

		waardig" moeten toonen, dat de toekeering tot God eene toekeering des harten is. III. 9. En meent niet bij u zelven te zeggen: wij hebben Abraham tot eeneu vader; want ik zeg u, dat God zelfs uit deze steenen Abraham kinderen kan verwekken. In het hart van hen, die tot hem komen, leest Johan* nes de zelfgenoegzaamheid, waardoor de begeerte naar den doop bij hen een ijdele vertooning wordt. Wie den doop verlangde, sprak daardoor uit: ik ben onrein; ik heb genade noodig; zóóals ik ben, kan ik aan het Godsrijk geen deel erlangen. Doch deze mannen komen, door uiterlijke beweeg- redenen gedreven, misschien om het volk te believen, maar niet omdat zij iets van God hebben te vragen. Zij voelen geene behoefte aan een ingaan in het Godsrijk; immers zij meenen: zij zijn er reeds in! Zijn zij geene kinderen Abra- hams? Met Abraham en zijn zaad heeft God zijn verbond opgericht; zij stammen van Abraham af, en dus de sluitreden is gemakkelijk op te maken! De sluitreden zou onberispelijk zijn, indien zij niet één ding vergaten: in een verbond zijn twee deeleu begrepen. Is God dus, krachtens dit verbond, bereid tot geven en zegenen, het andere deel des verbonds, de mensch, moet willig en bereid zijn om te ontvangen, om zich te laten zegenen met de geestelijke gaven Gods. En dit juist ontbrak bij hen. Trotsch en hoog stond de Farizeëi, onverschillig stond de Sadduceër tegenover den Heer; geen van beiden stond in de nederige, geloovige verhouding, die Abrahams nakroost betaamde. Wat zal dan hun beroep op hun afkomst van Abraham hen baten ? Om Zijn woord aan Abraham



		57

		gestand te doen, heeft God hen niet noodig: uit deze steenen," desnoods, kan God Abraham kinderen verwekken !" En inderdaad! voor de vleeschelijke nakomelingschap Abrahams, die als volk den Christus verwierp, is eene andere geestelijke nakomelingschap in de plaats gekomen, verwekt uit de Heidenen, door een even groot wonder der godde- lijke genade, alsof God uit de steenen der woestijn een volk had doen ontstaan. Dor en doodig, niet naar God vragend, buiten rechtstreeksche bearbeiding Gods, kwijnde de Hei- den wereld voort; maar als de blijde boodschap tot hen komt, gaan de volken vragen naar het heil des Heeren; de wildernis gaat bloeien tot Zijne eer! III. 1012. En ook is aireede de bijl aan den wortel der hoornen gelegd; alle hoorn dan, die geene goede vrucht voortbrengt, wordt uitgehouwen, en in het ■vuur geworpen. Ik doop u wel met water tot hekeering, maar die na mij komt, is sterker dan ik, iviens schoenen ik niet waardig hen, Hem, na te dragen; die zal u met den Heiligen Geest en met vuur doopen; wiens wan in Zijne hand is, en Hij zal Zijnen dorschvloer door- zuiveren, en Zijne tarwe in Zijne schuur samenhrengen, en zal het kaf met onuithlusschelijk vuur verbranden. Na het wegnemen der valsche gerustheid, gaat de Dooper tot rechtstreeksche waarschuwing over. De bijl aan den wortel der booraen is het zinnebeeld van het naderend oor- deel Gods. God komt ten gerichte over Israël. Lang heeft de tijd van genadearbeid geduurd; welhaast zal God on- derzoeken, welke vruchten Zijn wijngaard draagt, waaraan Hij alles heeft te koste gelegd om hem goede vrucht te



		58

		doen voortbrengen (Jes. V. 15.) De boomen, die geene goede vrucht dragen, zullen worden uitgehouwen. Niet eindeloos duurt het wachten der lankmoedigheid. In dit verband wijst nu Johatmes op de beteekenis van zijn doop, en op de betrekking, waarin hij staat tot Hem, die na hem komen zal. Zijn doop is een doop tot bekee- ring. Het heil aanbrengen kan hij niet; hij kan slechts op het ontvangen van het heil voorbereiden, door de gezindheid op te wekken, die noodig is, om \'s Heeren gave deelachtig te kunnen worden. Hij bereidt slechts den weg voor den Meerdere, die na hem komt. Wie na mij komt is sterker dan ik." In eene uitspraak, door den Evangelist Johannes bewaard, wijst de Dooper op het onderscheid in wezen: Die na mij komt, is vóór mij geworden, want Hij was eer dan ik" (Joh. I. 15.) Hier, in het woord door Mattheus vermeld, wordt gewezen op hetgeen van dit onderscheid in wezen een uitvloeisel is, namelijk : het onderscheid in rcerking. Het verschil in wezen ligt in de diepte; het verschil in werking is voor de uit- wendige waarneming kenbaar. Johannes de Dooper werkt voorbereidend; die na hem komt werkt beslissend. Zooveel hooger staat Hij dan Johannes, dat deze niet waardig is hem den geringen slavendienst te bewijzen, die aan den binnentredenden gast bewezen werd, om hein gelegenheid te geven zich na de reis te verfrisschen. Sterker kon zeker wel niet door Johannes worden uitgedrukt, welk een af- stand hem scheidt van zijnen Meerdere. Hoe duidelijk wijst deze uitspraak op de goddelijke natuur des Heeren! Immers, indien Hij een mensch uit de men- schen geweest ware, zou dan de eene gezant Gods aldus over van den anderen hebben kunnen spreken ? Men denke zich zulk een woord door een profeet aangaande een anderen



		59

		profeet gezegd, en men gevoelt terstond hoe onwaardig en onwaar zulk een woord zou geweest zijn. Maar hier, waar een uit de menschen geborene spreekt over den Zoon Gods, hier is dat woord aan zijne plaats; hier is het uit- drukking der werkelijke verhouding. Doopt Johannes met water, tot bekeering, wie na hein komt, zal met den H. Geest en met vuur doopen. Het verband, waarin dat woord voorkomt, wijst aan, dat de zeer verbreide opvatting onhoudbaar is, volgens welke het doo- pen met vuur eene nadere verklaring is van het doopen met den H. Geest, en de geheele uitdrukking als eene be- lofte des heils wordt verstaan. Het verband doet veeleer eene bedreiging verwachten; eene bedreiging, die dan ook werkelijk in dit woord is vervat, indien slechts liet doopen met den H. Geest, en het doopen met vuur van elkander onderscheiden wordt. De Sterkere komt, om te doopen met 1 den H. Geest, allen, die in ootmoed zich buigen onder den Heer. Maar tegelijk, Hij doopt met vuur; Zijne verschij- / ning is richtend en verdelgend voor allen, die in hoog- moed en zelfgenoegzaamheid Gods roepstem wederstaan. De komst van den Christus wordt hier van hare rich- tende zijde voorgesteld. Dat wil niet zeggen, dat de Dooper in den aanvang zijner prediking, later zal hij van den Christus ook als Heiland spreken, alleenlijk heenwijst op hetgeen geschieden zal ten jongsten dage. Neen! ook in de eerste komst van den Christus is een bestanddeel des gerichts, gelijk vooral in het Ev. v. Joh. herhaaldelijk uitgedrukt wordt (zie bv. III. 19. V. 22. IX. 39.) Dat de Heilige onder de menschen verschijnt, maakt de gedachten en strevingen der harten openbaar. Het doet vragen naar God, of het prikkelt tot welbewusten weerstand; de onver- schilligheid moet wijken, eene keuze moet worden gedaan.



		60

		En waar die keuze is de weerstand tegen God, daar is het oordeel aanwezig in den geestelijken dood, in liet innerlijk versterven. Gelijk een vuur verteert en verzengt, alzoo werkt de verschijning van den Christus op dat deel der mensch- heid, dat zich afwendt van het heil, dat Hij komt brengen. De bedoeling van de komst van den Christus is zoozeer het aanbrengen van zegen, dat zelfs in dit verband de Dooper ten éérste vermeldt, dat Hij komt oin te doopen met den H. Geest. Aan het verbrijzelde, aan het in den dood overgegevene komt Hij leven brengen door Geestes- mededeeling. Wees de waterdoop van Johannes alleen op datgene, wat weggedaan en gedood moest worden, JTykomt het goddelijk leven schenken, dat de plaats zal innemen van het oude, zondige bestaan. Doch hierop ligt in dit woord tot de Parizeen on Saddu- ceën niet de nadruk. Die nadruk ligt op het doopen met vuur. Het groot gericht is aanstaande; de Rechter, de Vergelder komt. Daarom is de arbeid des voorloopcrs nog een laatste waarschuwing. Versmaden zij innerlijk den doop der bekeering, al ondergaan zij uiterlijk, om des volks wil, de onderdompeling in de Jordaan, clan wacht hun de ver- delgende vuurdoop van Hem, die komt ten gericht. Nog verder ontwikkelt de Dooper deze aankondiging des oordeels, als hij, van wie na hem komt, zegt, dat Zijne wan in Zijne hand is. De wan dient om het koren van het kaf te zuiveren; zoo is dus het beeld uitnemend geschikt om de handeling des gerichts, het scheiding maken tusschen boozen en goeden, voor te stellen. De tarwe is voor de schuur; het kaf wordt verbrand door het vuur des eeuwigen oordeels. De doorcenmenging van koren en kaf is slechts in den tijd aanwezig; de scheiding tusschen beide is aan- staande, en is voor eeuwig.



		61

		Dreigend met de straf des Eechters spreekt Johannes de Dooper over Hem, die na hem komen zal. Vanwaar dan, dat hij later, gelijk het Ev. v. Johannes bericht, nog op zoo gansch andere wijze van den Christus spreekt? Van waar, dat hij Hem later als den Heiland, als het Lam Gods verkondigt, dat de zonde der wereld wegneemt? Dat wordt verklaard door wat Mattheus thans laat volgen. Hl. 1315. Toen kwam Jezus van Galïlea naar de Jordaan, tot Johannes. om van hem gedoopt te worden. Doek Johannes weigerde Hem zeer, zeggende: Mij is noodig van U gedoopt te worden, en komt Gij tot mij? Maar Jezus antwoordende, zelde tot hem: Laat nu af, icant aldus betaamt ons, alle gerechtigheid te ver- vullen, loen liet hij van Hem af. Talrijk waren de verscheidenheden tusschen hen, die kwa- men om door Johannes gedoopt te worden, maar dit hadden toch allen, ouden en jongen, aanzienlijken en ge- ringen, samen gemeen, dat zij allen zondaren waren, ver- werpelijk voor den heiligen God, veroordeeld door het eigen geweten. Thans komt de Eenige, de Onvergelijkelijke onder de menschen, Hij, die geene zonde gekend heeft, en Hij komt, om zich te laten doopen met den doop der zondaren. Hoe kan dat zijn? Geene andere verklaring is mogelijk, dan die daar gelegen is in de eenheid, waarin de Zoon Gods met de menschheid is getreden. De schuld, de on- reinheid van die menschheid voelt Hij, als ware zij Zijne eigene, door de plaatsbekleedende macht der liefde. Eigen



		62

		zonde heeft Hij niet te belijden, waar Hij voor den Dooper staat, en in liet woord, waarmede Hij den doop begeert, moet die persoonlijke reinheid zijn uitgekomen, zóó sterk en zóó treffend, dat de Dooper uitroept: Mij is noodig van U gedoopt te worden, en komt Gij tot mij?" Persoonlijk kende hij Jezus niet (Joh. I, 38), al waren door de ver- wantschap zijner ouders met Maria, de berichten hem ge- wisselijk niet onbekend van al het wonderbare, dat Jezus komst op aarde had gekenmerkt. Maar de indruk, dien Jezus op hem maakt is genoeg, om hem te doen zien, dat zijn Meerdere hier voor hem staat. Voor déze reinheid slaat de boetgezant zelf de oogen neder: niet dooper, maar doo- peling wil hij zijn tegenover Jezus! Doch Jezus willigt niet in. Dat Johannes aarzelde was goed, was natuurlijk, docli aan dit gevoel mag hij niet toegeven. Laat nu af" zegt de Heer, houd op met be- denking te maken; het betaamt ons, alle gerechtigheid te vervullen." Dat woord is geene verklaring van Jezus daad: het is niets anders, dan eene vordering van gehoorzaamheid. Zóó te doen, is plichtmatig, zegt Jezus; en, op Jezus woord, heeft de grootste dergenen, die uit menschen geboren zijn (Mt. XI. 11.) eenvoudig als een kind te gelooven, zonder te zien. Welk eene majesteit, in het allereerste woord, dat ons Evangelie uit Jezus mond vermeldt! "Wie zóó kan spreken tot een Profeet Gods, wie moet Hij zijn? De Heer vraagt geloovige onderwerping. Verklaring kan Hij van Zijn daad den Dooper ook niet geven; de moge- lijkheid van dit te verstaan ontbrak nog. Eerst later, waar het gansche werk des Heilands volbracht is, waar Hij Zijne ziel gegeven heeft tot een rantsoen voor velen, daar wordt ook over dit allereerste optreden licht verspreid. Daar blijkt



		63

		die doop, dien Jezus ondergaat, eene aanduiding, dat Hij de schuld, den vloek der menschheid op zich neemt, dat Hij zich vereenzelvigt met die zondige menschheid, om van haar af te nemen wat haar verpletteren zou, en Zijn leven haar mede te deelen. De Doop in de Jordaan is de aanvaarding van het Middelaarswerk; de eerste stap, in het openlijk optreden, op den weg, die uitloopt op Golgotha\'s kruis. Dat kon de Dooper nog niet begrijpen, maar onder het woord van zijnen Meer- dere buigt hij zich! Het woord, door Jezus gesproken, eischt gehoorzaamheid van Johannes, maar tegelijk wijst Hij daarmede Zijnen eigenen weg als een weg van gehoorzaamheid aan. Dit is voor Johannes het vervullen der gerechtigheid, dat hij zijn ambt als dooper vervult. Voor Jezus bestaat het daarin, dat Hij alles volbrengt, en alles ondergaat, wat daar voort- vloeit uit Zijn aannemen der menschelijke natuur, uit Zijn aanvaarden van het ambt van Israels Messias. En dit vol- brengen van alle gerechtigheid is het, waardoor de tweede Adam voor ons het heil verwerft, voor zooverre wij door het geloof met Hem verbonden zijn. " III. 16, 17. En Jezus gedoopt zijnde, is terstond opgeklommen uit het water, en ziet, de hemelen wer- den Hem geopend, en Hij zag den Geest Gods neder- dalen, gelijk eene duive, en op Hem komen. En ziet, eene stem uit de hemelen, zeggende: Deze is Mijn Zoon, Mijn Geliefde, in denwelken Ik Mijn welbe- hagen heb. De allereerste daad van het openlijk leven des Heeren is eene vrijwillige zelfvernedering. Met de zondaren stelt



		64

		Hij zich gelijk, als ware Hij één van hen. Daarom volgt als antwoord des Yaders op deze daad des Zoons, dat Hij Hem kroont met goddelijke eere. Het moet openbaar wor- den, dat Zijne vernedering eene vrijwillige is. Het moet kennelijk worden, dat Hij niet een zondaar is als de an- deren, maar de Geliefde, de Gezegende Gods. Daar is eenige verscheidenheid in de wijze, waarop de drie eei\'ste Evangelisten mededeelen wat na Jezus doop geschiedde. Marcus schrijft: Hij zag de hemelen geopend; Mattheus: de hemelen werden Hem geopend; Lucas: de hemel werd geopend, en de Heilige Geest daalde op Hem neder in lichamelijke gedaante. Men heeft hieruit afgeleid, dat Marcus het voorval beschrijft als alléén gelegen in het zieleleven des Heeren, Mattheus insgelijks nadruk leggend op den indruk van de gebeurtenis op het gemoed van Jezus, terwijl dan later Lucas de zaak zou beschreven hebben als ook uitwendig waarneembaar. Die opvatting hecht intus- schen al te groot gewicht aan verscheidenheid van zegs- wijze. Immers, ook volgens het Ev. v. .Tohannes is het gebeurde bij den doop van Jezus voor den Dooper het middel geweest, waardoor hij Jezus als Gods Gezondene leerde kennen. De gansche openbaring der heerlijkheid had ten doel, Jezus verhevenheid kenbaar te maken; wat alleen in Zijn zieleleven plaats vond, zou daartoe niet in staat zijn geweest. Spreken dus Mc en Mt. voornamelijk van wat de Heer zelf daar zag en hoorde, dit sluit geenszins uit, dat ook voor Johannes, die daarvan getuige was, die openbaring kenbaar was. Hoe we ons dit geopend worden des hemels hebben te denken, weten wij niet; dit alleen is gewis, dat bovenaardsche heerlijkheid zich kenbaar maakte, in overeenstemming met het getuigenis, door God gegeven omtrent Zijnen Zoon.



		65

		Tweeledig is deze getuigenis. Allereerst: de Heilige Geest daalt als eene duive op Hem neder. Van den Heiligen Geest is Hij in het lichaam ontvangen; de Heilige Geest is het leven van Zijn leven. Maar thans daalt de Geest on Hem neder, als om aan te duiden, dat Hij nu de volheid der krachten des Geestes deelachtig wordt. Thans wordt Hij toege- rust tot Zijn Messiasambt. Wat innerlijk leefde in Zijn gemoed, gedurende de jaren van het opwassen in grootte en genade bij God en de menschen" (Luc. II. 52), dat wordt nu bekroond, verhoogd, bekrachtigd, tot dat volkomen door- drongen zijn van den Geest, waardoor van Hem gezegd kan worden: God geeft Hem den Geest niet met mate", (Joh. III. 34). En ook dit heeft beteekenis, dat de Geest op Hem komt als eene duive." Niet dit is hier de hoofd- zaak, dat de duif het zinnebeeld is der reinheid; daarin kan slechts bijkomstige beteekenis liggen, waar toch de Geest Gods reeds uit het Oude Testament genoegzaam gekend werd als de Heilige Geest. De hoofdnadruk valt op het nederdalen als eene duive. "Waar onder de Oude Bedee- ling een mensch door den Geest Gods wordt aangedaan, daar komt die Geest plotseling, en voor een spanne tijds tot den mensch. Moest dat in zinnebeeld worden uitgedrukt, het zou zijn beeld vinden in den bliksem, die plotseling komt, en schittert, en verdwijnt. Maar hier, op den Christus, daalt de Geest als eene duive; het is een komen, om te blijven en woning te maken. Ten andere, de stem Gods verklaart Jezus voor den Zoon, den Geliefde. Wat die naam van volheid der heer- lijkheid omvat, dat kon gewis de Dooper nog niet geheel verstaan; daarvan ziet zelfs de gemeente der verlosten nog slechts een deel, ja! aller eeuwen eeuwigheid zal noodig zijn om den rijkdom diens Naams te ontvouwen. Maar dit ROOZEMEIJEB, Ev. MATTH. I. 5



		66

		werd dau toch in dien naam geopenbaard, dat in dezen Jezus de Gezondene Gods was gekomen. Dit mocht Johannes verkondigen aan allen, die verder hem zouden hooren: het Godsrijk is gekomen, want de Koning van het Gods- rijk verscheen. Deze is Mijn Zoon \\" Dat getuigt de stem uit den hemel aan den aanvang van Jezus loopbaan. Dat zal de Vader aan het eind van die loopbaan getuigen, als Hij den Christus uit de dooden doet opstaan. En weerklinken zal dat woord van geslacht tot geslacht, waar de trekkingen des Vaders de vermoeide en belaste zielen zullen henenvoeren tot dezen Christus, opdat zij zouden zien op Hem, en gelooven, en het leven ontvangen door het geloof in Zijnen Naam. IV. 14. Toen werd Jezus van den Geest weggeleid in de woestijn, om verzocht te worden van den duivel. En als Hij veertig dagen en veertig vachten gevast had, hongerde Hem ten laatste. En de verzoeker tot Hem gekomen zijnde, zeide: Indien gij Gods Zoon zijt, zeg, dat deze steenen broo- den worden. Doch Hij, antwoordende, zeide: Er is geschreven : De mensch zal bij brood alleen niet leven, maar bij alle woord, dat uit den mond Gods uitgaat. De doop des Heeren was het aanvangspunt van Zijn openlijk optreden. Van nu af is het tijdperk der voorbe- reiding afgesloten. In het vol en klaar bewustzijn van wat Hij is, en van wat Hij der wereld komt geven, treedt Hij op. De jaren, die volgen, brengen wel voor de omgeving eene ontwikkeling van het heil, naar de mate hunner toe- nemende vatbaarheid, zooals dit vooral in het Evangelie



		67

		van Johannes duidelijk is waar te nemen, maar in Jezus zelven is, van dezen aanvang af, alles voltooid. Van den aanvang af treedt Hij op in het besef, dat Hij de Christus is. Maar Hij, de waarlijk menschgeworden Zoon Gods, moest er behoefte aan hebben, in een tijd van stille afzondering, den weg te overzien en te overdenken, die vóór Hem lag, vooraf de moeite en smarten en den strijd onder de oogen te zien, die voor Hem aanstaande waren. Zoo voert dan de Geest, welks volheid Hij nu, in Zijn menschelijk leven, is deelachtig geworden, Hem naar de woestijn. De plaats van die woestijn wordt door de over- levering aangewezen in het Noordoosten van Judea, niet ver van de Jordaan. Hij wordt daar heengeleid om ver- zocht te worden door den duivel." Niet alsof dit het naaste doel ware; dit was gewis gelegen in de zoo natuurlijke behoefte aan een tijd van stil nadenken. Doch van zelf moest het overdenken van den weg, die vóór Hem lag, voeren tot een verzocht worden door den Booze. De strijd kon niet aangebonden worden tot verlossing der wereld, of de Overste dezer wereld moest zich opmaken tot den kamp tegen Hem, die hem zijn eigendom kwam betwisten. Lucas bericht (in IV. 2): Hij werd veertig dagen ver- zocht van den duivel." Mattheus spreekt van verzoeking aan het einde der veertig dagen. Beide berichten strijden niet met elkander, doch vullen elkander aan. Eerst, gedurende het eenzaam overdenken, doen zich de verzoekingen voor uit hetgeen zich liet voorzien van den strijd; daarna, aan het einde, belichamen zij zich in meer rechtstreeksche aan- vechting, waar de Satan zich aansluit aan de uitputting, volgende op de hooge stemming des gemoeds, die veertig dagen lang de behoefte des lichaams teruggedrongen had. Getuigen zijn niet tegenwoordig geweest; zoo is dus het



		08

		bericht van dien zielestrijd tot ons gekomen door hetgeen de Heer zelf aan Zijne discipelen medegedeeld heeft. Voor- waar ! uit zichzelven zouden zij wel nooit zulte verzoeking hunnen Heer hebben toegeschreven. Waren onze Evan- geliën gewrochten van verdichting, geene verzoeking in de woestijn, geen strijd in Gethsemané, geene klacht over verlatenheid aan het kruis, zou daarin opgenomen zijn. Ook in zulke trekken hebben wij bewijs voor de betrouwbaarheid dezer geschiedverhalen. Wat den Heer aanleiding gaf, Zijne verzoekingen later aan Zijne jongeren te verhalen, kan niet duister zijn. De Heer heeft hun de mededeeling niet onthouden van Zijnen zielestrijd, opdat het hun een wapen zijn zou in hunnen eigenen kamp. Van Zijnen zielestrijd, zeggen wij. Immers, dat wij hier te doen hebben, niet met uitwendig tastbare dingen, wijst het verhaal zelf duidelijk genoeg aan. Anders toch zou men aan den duivel de macht moeten toekennen, iemand op de tinne des Tempels te plaatsen, en de vraag zou zicli voordoen, waar toch wel op aarde de berg is te vinden, van waar men alle koninkrijken met hunne heerlijkheid kan overzien. Kennelijk gaat de gansche verzoeking in den geest, in het gemoed des Heeren om. Maar wordt nu hierdoor weggenomen, dat het werkelijk verzoekingen des Satans waren? Geenszins. Ze zijn zelfs onmogelijk anders, dan door diens rechtstreeksche werking te verklaren. Uit het gemoed van den Zondelooze konden geene verzoekingen oprijzen. Even zeker zijn zij van bui- tenaf, rechtstreeks door den Satan, tot den geest des Heeren gebracht, als wanneer zij, uitwendig waarneembaar, voor het oog des lichaams waren geplaatst. Aan den Oversten Leidsman des geloofs, die raensch is



		6!)

		geworden ah wij, konden de verzoekingen niet worden bespaard. Zóó alléén verwint de tweede mensch in den- zelfden kamp, als waarin de eerste mensch is gevallen. Opmerkelijk is het, na te gaan, hoe de drie verzoekingen in de woestijn beantwoorden aan de drie grondvormen der zonde: het streven naar genot, naar eer, en naar bezit ot\' macht, samengevat in het woord des Apostels (1 Joh. II. 16) als de begeerlijkheid des vleesches, de begeerlijkheid der oogen, en de grootschheid des levens. Naar alle zijden heen heeft de tweede Adam overwonnen, hier, waar aan den aanvang van Zijnen weg de verzoeker Hem tegenkomt, even als later in al dien zielestrijd, die Zijn aardsche leven vergezelde, gelijk Hij daarop heenwijst in het woord tot Zijne discipelen: Gij zijt met Mij gebleven in al Mijne verzoekingen." (Luc. XXII. 28). De verzoekingen komen tot den Heer op de wijze, waarop dat alleen mogelijk was. Niet wat zondig is in zich zelf, houdt de Satan Hem voor; hij wijst Hem op datgene, wat rechtens Hem toebehoort, en wat Hij alleen daarom niet neemt, omdat Hij slechts in den weg der gehoorzaamheid ontvangen wil wat de Vader Hem toeschikt. De eerste verzoeking hecht zich aan de behoefte, die zich voordoet, nadat de spanning des geestes de eischeu van het lichamelijk leven een tijd lang heeft terug gedrongen. De Satan zegt daarin: Als gij Gods Zoon zijt, wat zult gij dan hongeren? Betoon uw macht; gebruik uw recht! Aan den Zoon Gods moet de natuur onderworpen zijn; zeg, dat deze steenen brood worden!" Zoo is dan de eerste verzoeking daarop uitgaande, dat Jezus zich door Zijn macht en naar Zijn recht genot ver- schaffe, genot, in de bescheidenste gestalte, als voorziening in de behoefte des lichaams. Maar met zóó te doen, zou



		70

		de Zoon buiten de perken zijn getreden van het leven der vernedering, dat Hij gewillig had gekozen, als Hij arm werd om onzentwil" (2 Cor. VIII. 9.), en dat door voort- gezette keuze doorgevoerd moest worden ten einde toe. De Heer antwoordt met aanhaling van een schriftwoord, het woord van Deut. VIII. 3, waar Mozes aan Israël her- innert, hoe zij geleefd hebben van Manna, ten bewijze, hoe de mensch niet enkel leeft van brood, maar van alles wat God tot voedsel doet strekken. Dat Manna was in Israels schatting, daartoe volkomen ongeschikt geweest; ge- ringschattend hadden zij gesproken van dit zeer lichte brood,\'" maar het was toch intusschen voldoende geweest om hun leven te onderhouden, omdat God er Zijnen zegen in gelegd had. De bedoeling van dit woord in Jezus mond, is: het is niet het voornaamste, brood te hebben, maar te leven in kinderlijke afhankelijkheid van God, en te ontvangen wat Hij toereikt. Alle genot, ook dit meest rechtmatige, wordt door Jezus ondergeschikt gemaakt aan het gehoorzamen aan den Vader; niets zal Hij zichzelven verschaffen, maar wachten en aannemen, wat de Vader Hem beschikt. Zijn recht en Zijn macht offert Hij op; niets wil Hij, dan gehoorzamen en volgen. IV. 57. Toen nam Hem de duivel mede naar de heilige stad, en stelde Hem op de tinne des Tempels, en zeide tot Hem: Indien Gij Gods Zoon zijt, werp u zelven nederwaarts; want er is geschreven, dat Hij Zijn engelen van u bevelen zal, en dat zij n op de handen zullen nemen, opdat gij niet te eeniger lijd uwen voet aan emen steen aanstoot. Jezus zeide tot hem: Er is wederomgeschreven: Gij zult den Heere, uwen God, niet verzoeken!



		71

		De eerste verzoeking is overwonnen; eene tweede komt, met schijnbaren steun aan het Godswoord ontleend. In den geest plaatst Satan den Heer op de tinne des Tempels, en fluistert Hem toe: Indien gij Gods Zoon zijt, werp U nederwaarts". Dat herhaalde: Indien gij Gods Zoon zijt," is eene uittarting, alsof hij zeggen wilde: Gij zijt het ge- wis niet, anders zoudt gij durven doen wat ik u voorstel. Gij, menschenkind, die daar hongert in de woestijn, Gij die U inbeeldt Gods Zoon te zijn, toon nu, dat Gij het zijt! Maar wat kon er aantrekkelijks zijn in de verzoeking, zich van de tinne des Tempels neder te werpen ? Zulk een wonderdadig ongedeerd nederkoinen van die duizelingwek- kende hoogte, zou juist een wonder geweest zijn naar den smaak des volks. Wie dit deed, zou stormachtig toege- juicht zijn, en zonder aarzelen als de Christus erkend zijn. Hoe effen, hoe gemakkelijk zou de geestdrift des volks Hem den weg tot den troon Davids hebben gemaakt! En immers, het welslagen was door het Godswoord toegezegd, in het gedeelte van den XCI^en Psalm, door den verzoeker aangehaald! Toch wijst de Heer af. Zoomin eer als genot zoekt Hij. Niet om door Israël toegejuicht te worden is Hij gekomen; Hij wil geen andere kroon, dan die Hij uit \'s Vaders hand zal ontvangen aan het eind van den weg. En daarom is Hem ook terstond doorzichtig, hoe verkeerd die aanha- ling van het Psalmwoord is. Immers, wat wordt daar be- loofd? Dat men in vertrouwen op God allerlei dingen kan doen, die men zich uitdenkt, en dan daarbij wonderbaar zal worden bewaard? Zekerlijk neen! Bit alleen wordt be- loofd, dat hij, die op Gods weg wandelt, door den Heer zal worden beschermd in gevaar.



		72

		Op die valsche aanwending van een Schriftwoord gaat de Heer niet in; Hij snijdt de gansche verzoeking af door het Schriftwoord, ontleend aan Deut. VI. 16 : Gij zult den Heer, uwen God, niet verzoeken." Dat is : Gij zult de macht, de trouw, de liefde Gods niet op de proef stellen door willekeurige daden, alsof gij den weg te kiezen en af te bakenen hadt, en God u dan ter wille zou moeten zijn tot uwe redding. Aan God het besturen; aan den mensch het nederig volgen. Wie op Gods weg is, mag hopen op Zijne bescherming; eigengekozen wegen moeten leiden ten verderve. IV. 811. Wederom nam Hem, de duivel mede op eenen zeer hoogen berg, en toonde Hem al de konink- rijken der wereld, en hunne heerlijkheid, en zeide tot Hem: Al deze dingen zal ik u geven, indien gij, neder vallende, mij zult aanbidden. Toen zeide Jezus tot hem: Ga weg, Satan! want er staat geschreven: Ben Heere, uwen God, zult gij aanbidden, en Hem alleen dienen. Toen liet de duivel van Hem af, en ziet, de engelen zijn toegekomen, en dienden Hem. Eene derde poging wordt door den verzoeker in het werk gesteld. Ditmaal plaatst hij Jezus, in den geest, op een hoogen berg, waar al de heerlijkheid der wereld zich voor Zijnen blik vertoont. En hij belooft Hem dit alles, voor eene enkele huldiging, voor een enkelen voetval! Is hij niet de Overste dezer wereld? Staan al deze dingen niet in zijne macht ? Zoo de Rabbi uit Nazareth slechts de wegen volgen wil, die de Overste dezer wereld Hem wijst, wat zal dan niet voor Hem bereikbaar zijn ?



		7.\'5

		Gelijk de Heer recht gehad zou hebben op de hulde Israels, in de tweede verzoeking Hem voorgespiegeld, zoo kwam aan de Zoon des Vaders ook de heerschappij over al het geschapene toe. Te heerschen was Zijn recht, te die- nen heeft Hij gekozen. Niet op den weg van het heerschen, maar op den weg van het dienen, was alleen de menschheid te redden. Hij is gekomen om \'s Vaders wil te doen; Hij heeft zich gebogen onder de wet. En die wet eischt, gelijk de keuze Zijns harten het wil: Den Heer uwen God zult gij aanbidden, en Hem alleen dienen." (Deut. X. 20). Dat is de diepste grond, dat is de eerste aanvang van alle leven, dat Gode welbehagelijk zijn zal. En nu dan ook, waar de verzoeker dit allerdiepste heeft aangeraakt, en al zijne be- toovering heeft zoeken aan te wenden, nu klinkt dan ook het machtwoord hem tegen: Ga weg, Satan ! En de Satan wijkt, voor een tijd! Alle verzoekingen heeft onze Heer overwonnen. En Hij heeft ze verwonnen, niet door Goddelijke macht, maar op den weg, den kinderen der menschen gewezen, door vast te houden in den geloove aan God. Het wapen, waarvan Hij zich in Zijnen strijd bedient, en dat Hij daarmede in de hand geeft van allen, die achter Hem, onder Hem, en door Hem, den goeden strijd zullen strijden, is het Gods- woord, nedergelegd in de H. Schrift. Dat is het wapen, waarvoor Satan vluchten moet! Maar tegelijk toont ons deze geschiedenis, hoe dit wapen gebruikt moet worden. Niet een enkel aanhalen van teksten baat, immers ook Satan heeft een bijbeltekst aangehaald. Wie van buiten af, met onheiligen zin, tot de Schrift toetreedt, kan in dit tuig- huis zich wapenen halen in den strijd tegen God! Slechts wie zich inleeft in den geest der Schrift, wie zijnen geest onder de tucht plaatst van den Heiligen Geest, die uit die



		74

		Schrift spreekt, zal geene losse gedeelten daarvan rukken uit hun verband, en verdraaien tot zijn eigen verderf. Daar is kinderzin noodig, om recht te verstaan wat de Vader spreekt. De strijd des Heeren is volstreden. Zal ook later de verzoeker wederkomen, (Luc. IV. 13), om den Heiland der wereld te belagen, en te pogen Hem af te brengen van Zijnen weg, thans is er een oogenblik van vrede, een voorsmaak der eeuwige overwinning: de engelen Gods ko- men, en dienen Hem, die den Vader heeft gediend met volhardende trouw! Daar is in dat verzocht worden onzes Heeren eene diepte, waarvoor wij eerbiedig stilstaan. Dat Hij verzocht kon worden, wij zien het in deze geschiedenis; het zou immers zonder dat eene schijnvertoouing geweest zijn, den Zoon des Vaders onwaardig! Maar had Hij dan hunnen zondigen ? Hier ligt de diepte, die wij niet peilen. Naar de afgetrokkene mogelijkheid moet bevestigend worden ge- antwoord, om de werkelijkheid van Zijn verzocht worden te handhaven. Maar zijnde die Hij is, naar de liefde, die den Zoon met den Vader verbindt, is deze mogelijkheid tegelijk eene onmogelijkheid. Neen! het was niet twijfel- achtig, of Hij de overwinning zou behalen; de verlossing van ons geslacht hing niet aan een onzeker misschien. Beide deze zijden der waarheid hebben wij gelijkelijk vast te houden; de volkomene verbinding van beiden ligt buiten en boven onzen beperkten gezichtskring. IV. 1216. Als nu Jezus gehoord had, dat Jo- hannes overgeleverd was, is Hij wedergekeerd naar Galilca; en Nazareth verlaten heblende is komen wonen te Kapernaum, gelegen aan de zee, in de landpalen van Zebulon en Naphtali, opdat vervuld zou wordm