-ocr page 1-

fftm i?-<yj3

GERG. SUB. No /j£

A* -^

-~3~gïC-~~-<>?

C*!¹^

c&y?*&.J?t

o^&.


1			i-


i		■

	■	\'i^f\'.	-
_t\'		\'■	■

-ocr page 2-

-ocr page 3-

GIJ\'

**fff.

£ Ia tier W:.d /.< f*u

o/ ~vA

BJBLIOTHCCK ¥ |t

1: ^L/,

BIBLIOTHEEK
NED. HERV. KERK

rr

DE PROTESTANTSCÏÏE AMVERZORGING IN
\'SGRAVENÏÏAGE,

DOOK

H. J. DE DOMPIERRE DE CHAUFEPIE.

In een vorigen jaargang van dit tijdschrift hadden wn\' het voor-
recht eenigen tijd stil te staan bij de liefdadigheid en haar hervorming
in de laatste vijftig jaar.

Door deze eerste studie gedreven kwamen w\\j er toe om meer
in bijzonderheden na te gaan de liefdadigheid der stad onzer
inwoning: \'s Gravenhage.

Het gevolg daarvan was een reeks artikelen in hetVaderland",
waar w\\j in schetsten de verschillende liefdadige vereenigingen.
Dankbaar aanvaarden wy het aanbod van den geachten redacteur
van dit tijdschrift, om enkele dier stukken in wyder kring door
de Bouwsteenen" te verbreiden. Immers al heeft elke stad haar
lokale toestanden, toch is er veel overeenkomst in vorm en wezen
der liefdadigheid.

Dezelfde armen toch, wenden zich tot de zelfde corporatiën, be-
heerd door op ongeveer dezelfde wyze ingerichte besturen; overal
heerscht een waarachtig, krachtig levend gevoel van barmhartigheid,
dat zich schier overal zal moeten stoten aan engheid van regle-
menten en sleur van verouderde gebruiken. Overal wenscht men
hervorming, hervorming der Armenwet in breeder zin, maar daar-
naast hervorming in de wyze der zorg voor armen binnen het kader
der diakonieën; men wil meer elk geval individualiseeren, elk
gezin beter en vollediger helpen dan nu geschiedt, maar ook wil
men algemeen meer samenwerking zoeken met andere protestant-
sche en niet protestantsche corporatiën om misbruiken te keeren
en te waken dat liefdadigheid niet worde een kwaad in plaats van

Bouwsteenen XII. 21

33 Bi*.

-ocr page 4-



		322
		H. J. DE DOMPIERRE DE CHAUFEPIÉ.


		een der hoogste bestemmingen die de Kerkgenootschappen bezitten. Hoe de toestand in de Residentie is, zullen wij pogen te schetsen. Om echter juist de beide gedachten: Individualiseering en samenwerking beter te doen uitkomen, geven wij vooraf een vluchtige schets der Armenverzorging in twee Duitsche steden, waar men als het ware deze beide gedachten belichaamd ziet: in Elberfeld het individuali- seeren, in Dresden de samenwerking. I. ELBERFELD. In elk land beheerscht natuurlijk de wet den geheelen gang der arm verzorging. In Duitschland beheerscht de Rijkswet van 18701871 de toestanden. Vooropzettende, dat de armverzorging voor een groot deel moet worden overgelaten aan de verschillende Staten, die te zamen het Duitsche Rijk vormen, bepaalt de wet, dat het Rijk verdeeld is in Ortsarmenverbtinde en Landarmenverbande (de vertaling dezer woorden is zeer moeilijk). De plicht der onder- steuning rust voornamelijk op de eerstgenoemde lichamen, de laatstgenoemde vullen door subsidiën aan, waar de eerste te kort schieten en zorgen in het bijzonder voor zieken, krankzinnigen, doofstommen enz. De armverzorging is dus Staats- en Gemeentezorg en niet, zooals bij ons, zaak van de kerkelijke of particuliere liefdadigheid. De arme heeft geen recht op ondersteuning, de ondersteuning blijft een gave. Enj deze wet is ook geregeld de zoo moeilijke quaestie van woonplaats van onderstand. Hij, die binnen de grenzen van een Ortsarmenverband na zijn vierentwintigste jaar twee jaren achtereenvolgens gewoond heeft, wordt beschouwd aldaar zn\'n onderstandsdomicilie te hebben. De echtgenoot en kinderen deelen het domicilie van hun man en vader. Wanneer iemand verarmt in een ,armenverband",waar hij niet zijn onderstandsdomicilie heeft, kan hij daar voorloopig worden ondersteund, behoudens recht op ver- haal op het armen verband", waar hij gedomicilieerd is. Het Duitsche strafrecht heeft zeer strenge bepalingen tegen landlooperg en bedelary. Gestraft wordt hij, die door spel, drank, luiheid zoo diep valt, dat hij zichzelf en de zijnen, tot wier onderhoud h\\j verplicht is, niet meer onderhouden kan. Deze R^kswetten worden in Elberfeld aangevuld door de lands-

		i

-ocr page 5-



		323
		DE PROTESTANTSCHE, ENZ.


		wetten, dus door de Pruisische wet; deze bepaalt, dat de gemeenten onder de opperleiding van den Staat de zorg hebben voor de voeding en verpleging van die burgers, die niet in hun eigen onderhoud voorzien kunnen, en tot wier ondersteuning geen particulieren volgens de wet verplicht zh\'n. Voor alles, zoo schrijft de wet verder voor, moet men arbeid in plaats van aalmoezen geven; menschen, die werken kunnen en niet willen, moet men dwingen. Deze wetten nu vigeeren in de bloeiende fabrieksstad Elberfeld. Om een volledig beeld te geven van het Elberfelder armverzor- gingssysteem, dat, zooals de Duitsche schrijvers zeggen, een zege- tocht gedaan heeft door Duitschland en over de Ryksgrenzen, moeten wij eenigszins teruggaan. In 1816 heerschte er groote armoede, waaraan alleen drie weinig beteekenende diakonieën tege- moet kwamen; reeds toen trad er een centraal stedelijk armbestuur op, maar de vrijwillige inkomsten, waaruit men de uitgaven moest bestrijden, waren ver beneden hetgeen men noodig had, terwijl èn bevolking èn armoede steeds stegen; van organisatie geen spoor; flinke arbeiders gingen liever bedelen dan werken, \'t eerste was voordeeliger en minder inspannend. Daarom deed men in 1850 een poging om de armverzorging op te dragen aan de kerkelijke dia- konieën, maar deze durfden de taak niet aanvaarden. Als curiositeit zij aangeteekend dat alleen de Nederlandsch Hervormde gemeente te Elberfeld de taak dorst op te nemen. Er moest dus een andere weg worden gezocht; dien weg vond Daniël Van der Heydt, de voorzitter der dikaonie van de Nederlandsch Hervormde gemeente. Voordat wy nu het" systeem schetsen een opmerking, waarop wij in ons land niet genoeg kunnen letten. Vooreerst zagen wij, dat de wet geheel anders is dan onze armenwet; dan verdient het de aandacht, dat de oorzaak, die bet Elberfelder systeem ontstaan deed, was gelegen in het feit, dat de kerkelijke diakonieën machte- loos waren. Het Elberfelder systeem heeft nooit de kerkelijke diakonieën willen verdringen, nog veel minder zich vijandig daar- tegenover geplaatst. Waar in ons Vaderland reeds eeuwen gegrond- veste en nog krachtige diakonieën bestaan, die vooral, na hervor- ming, een groote macht tegen de armoede zouden vormen, daar zou hij, die het Elberfelder systeem een en ondeelbaar" wilde invoeren, ook al was het mogelijk, een groote fout begaan, maar

-ocr page 6-



		324 H. J. DE DOMPIERRE DE CHAUFEPIÉ.

		misschien nog onvergeeflijker zou h\\j handelen, die de oogen sloot voor het uitstekende van dit systeem in zijn onderdeelen. \'t Is, wy zagen het reeds, de burgerlyke gemeente, die de armverzorging in handen beeft; de gelden komen uit de gemeente- kas. De hoofdleiding berust bü den burgemeester met vier leden van den Raad en vier burgers. Daarnaast staat een commissie van 31 leden, de voorzitters van de 31 districten of wyken, waarin de stad verdeeld is. Elk district is verdeeld in 14 onderdeelen of kwartieren en de zorg voor de gezinnen in zulk een kwartier is opgedragen aan een onbezoldigd armverzorger. Ieder armver- zorger heeft hoogstens 4, meest 3 gezinnen tot zyn last (de diakenen der Holl. diaconie alhier minstens 50). Er zijn dus voor de arm- verzorging buiten de gestichten 434 armverzorgers en met de commissiën voor de gestichten mede waren er 1889/90 484 burgers, die hun t\\jd, hun moeite, hun zorg over hadden voor hun arme stadgenooten. De arme, die behoefte heeft aan ondersteuning, wendt zich tot den armverzorger van zyn kwartier. Deze brengt de aanvrage in de vergadering van de armbezoekers van zyn district, die elke veertien dagen te zamen komen, maar stelt eerst een onderzoek in, in de op het stadhuis berustende registers. Deze registerswor- den met zorg bijgehouden en zyn zeer volledig en dit onderzoek is vooral van belang, daar men in Duitschland zeer streng de hand houdt aan het onderstandsdomicilie. Vervolgens zet hij zijn onder- zoek voort bij de gezinnen aan huis. Vooral informeert hij zeer zorgvuldig naar het loon en de mogelijke inkomsten der gezinnen, die om hulp vragen, ook tracht hij zich te verzekeren, dat nabe- staanden niet tot ondersteuning verplicht z\\jn. Wanneer dan de armverzorger gunstig adviseeren kan en de districtscommissie besluit bedeeling toe te staan, dan is dat toch nooit langer dan voor veertien dagen; tot een nieuwe bedeeling wordt niet overgegaan dan na rapport van den armbezoeker. De armbezoeker reikt elke gift persoonlijk uit aan het bedeelde gezin aan huis. Wat het voordeel daarvan is, springt terstond in het oog. Dank zü het zeer geringe getal gezinnen, dat iedere armverzorger te bezoeken heeft, kan hij inderdaad aan de eene zijde de vriend der armen worden, aan de andere zjjde misbruiken tegengaan. Daardoor is h\\j in staat om, zooals de voorschriften

-ocr page 7-



		325
		DE PR0TESTANT8CHE, ENZ.


		luiden: liefdevol en vriendelijk de bede der armen aan te hooren, ernstig op te treden wanneer de aanvragen onrechtmatig z\\jn en te verhinderen, dat door de gave luiheid en zorgeloosheid worde gekweekt. Z\\j moeten op de orde en reinheid letten, het schoolbezoek bevorderen en voor alles een heilzamen invloed oefenen op het zedelijk gevoel der armen. Door hun geregelde bezoeken verder leeren zij door en door niet alleen de behoeften der gezinnen kennen, maar ook denogsluime- rende capaciteit en lust om te arbeiden; zij kunnen die aankweeken en arbeid voor mannen en vrouwen zoeken. De norm der bedeeling is 3 Mark per week voor een alleenloopend persoon, het maximum is/2,10 voor een alleenwonend man, die niet meer kan arbeiden; een weduwe met drie kinderen onder de tien jaar krijgt 4,80 per week, een gezin van vader, moeder en 5 kinderen ongeveer fl a 8. Het loon of mogelijke inkomsten worden afge- trokken van dit bedrag. Men bedeelt ook in natura en ondersteunt b.v. ook door het leenen van naaimachines. De zorg voor zieken be- rustook bij de stedelijke armverzorging; daarvoor werd in 1889/1890 21,815 Mark uitgegeven. Voor bedeeling gaf men in dat jaar uit 161,581 Mark voor 886 bedeelingsgevallen op 123 000 inwoners. Naast de zorg in de gezinnen staat de zorg in gestichten; onder het beheer van de stedelijke arm verzorging staan een armenhuis voor ouden van dagen, een weeshuis, een gesticht voor verwaar- loosde kinderen, voor gewone en voor epidemische zieken. De kosten daarvoor bedroegen in 1889/1890 337.691 Mark. Ten slotte zij nog vermeld, dat naast de burgerlijke armenzorg staat een beperkte kerkelijke armenzorg, die vooral haar zorgen wijdt aan gestichten. Er zn\'n drie diakonieën die geheel zelfstandig arbeiden en onafhankelijk zijn van de stedelijke armenverzorging. Een derde element vormt de Elberfelder Fraimtverein, die vóór alles tracht de door de armbezoekers ingewonnen inlichtingen nog aan te vullen; haar streven is om de particuliere armenzorg te organiseeren, om dubbel geven te voorkomen, en om daar op te treden, waar de openbare zorg te kort schiet; zoo zijn door haar crèches ingericht. De beschouwing der armverzorging in het plaatselijk Elberfeldsch verband, heeft ons geleerd, dat aan een volledige toepassing, zooals het daar ligt, nu, in ons vaderland nog onoverkomelijke bezwaren

-ocr page 8-



		326
		H. J. DE DOMPIERRE DE CHAÜFEPIË.


		in den weg staan, terecht zegt de heer Hintzen, de voorzitter der bekende Rotterdamsche Vereeniging: wat voor Elberfeld deugt, deugt daarom nog niet voor onze groote steden of voor onsgeheele land." Maar aan den anderen kant zagen wü consequent en mooi doorgevoerd een algemeene centralisatie naast een decentralisatie, wat de beslissing en de zorg voor de arme gezinnen aangaat; wy\' zagen den armverzorger werkelyk zorgende voor zyn armen en niet alleen bedeelend; wü zagen een groot aantal mannen in een gelid staan in den strijd tegen armoede. Naar onze overtuiging is er voor de gedeeltelijke toepassing van dit systeem geen mooier veld dan juist de diakonieën, wanneer zy ten minste flink hare geheiligde principes willen hooghouden. II. DRESDEN. Stond de armverzorging in Elberfeld onder den invloed van de Pruisische armenwet, Dresden\'s armenzorg wordt beheerscht door de Saksische armenwet. Deze is reeds in 1840 gemaakt; zy stelde de zorg voor de armen in handen der Gerneinde Verwaltung. Hoofddoel dier armverzorging moet zijn de voorkoming der armoede; treedt de armoede in, dan ondersteuning en ten slotte voortdurende controle op hen, die bedeeling genieten. Nadruk wordt er ook op gelegd, dat men vooral nagaan moet of niet verwanten tot ondersteuning der verarmden verplicht zyn. Personen, die kunnen arbeiden en niet willen, behooren niet onder de armenzorg tehuis, maar vervallen aan de Polizei. Men kan ondersteunen door tydelijke bedeeling, door zieken-en weezenzorg, door verschaffing van onderkomen en door geheele verzorging. Op samenwerking en wederzydsche aanraking tusschen openbare en kerkelyke armverzorging wordt de aandacht gevestigd; verder moet de gemeente niet ondersteunen, wanneer andere cor- poratiën voldoenden onderstand geven. Met een wel te rechtvaar- digen trotsch wyst Böhnmert, die een Sakser is, er op, dat reeds in 1840 deze wet is gemaakt, waarin de grondtrekken eener moderne" armverzorging nedergelegd zyn. Het Saksenland schynt dus zeer geschikt voor de ontwikkeling eener verstandige armenzorg. Dresden heeft met zyn mooie luchtige pleinen, zyn parken en

-ocr page 9-



		327
		DE PKOTESTANTSCHE, ENZ.


		groote gebouwen wel eenige overeenkomst met de Residentiestad. Ook de aard der inwoners vertoont overeenkomst; naast de eigen- aardige bevolking eener luxe-stad staat een zeer nyvere arbeiders- en fabrieksbevolking. Industrie en fabrieken zijn in den laatsten tijd beginnen te bloeien, maar met die ontwikkeling is gepaard gegaan de nasleep van armoede, by afsterven der kostwinners, by slapte van werk enz. In Elberfeld zagen wij naast de Gemeente-armenzorg, door de eigenaardige bistorische ontwikkeling en door de locale toestanden, een zeer weinig belangrijke particuliere armverzorging; in Dresden daarentegen bestaat een heirleger vereenigingen. Het is wel de moeite waard om een oogenblik de aandacbt te vestigen op die vereeni- gingen, omdat men steeds geneigd is uit te roepen: \'t is net als by ons". Dresden bezit vier groote diakonieën die in enge samenwerking arbeiden met bet Gemeentelijke Armbestuur. Een dier diakonieën zelf staat haar inkomen af aan dat armbestuur. Daarnaast staan 19 philantbropiscbe vereenigingen met bepaald godsdienstige strek- king; verder 14 vereenigingen, die zicb aan de armenzorg in bet algemeen wyden. Aan de ziekenzorg wijdden zich 6 vereenigingen, aan weezenen zorg voor verlaten kinderen 11 corporatiën. Reeds in 1880 trachtte men langs particulieren weg tot samenwerking te komen; men zag immers de misbruiken hand over hand toenemen, links en rechts zag men bedeelen en verzorgen en desalniettemin steeg de armoede en nam de bedelarij toe, maar tot een gewenscbte oplossing kwam men langs dezen weg niet. Eerst in 1882, toen het Burgerlyk Armbestuur de zaak in handen nam, kwam men tot eenig resul- taat. Op zyn Engelsch roepen wy: hear! hear! immers, treffend komt die ondervinding overeen met wat hier in ons Vaderland geschied is by verschillende pogingen tot centralisatie. In Dresden dan riep in 1882 de voorzitter van het Gemeentelijk Armbestuur de voorzitters of vertegenwoordigers van alle ver- eenigingen samen; 71 corporatiën beantwoordden aan die roepstem. Men kwam in een vergadering tot een zeer gewenscht resultaat. Uitgaande van de grondgedachte, dat, met inachtneming van de zelfstandigheid van elke vereeniging, samenwerking dringend noo- dig was, besloot men, dat de vereenigingen zich verbinden zouden

-ocr page 10-



		328
		H. J. DE DOMPIERKE DE CHAUFEP1É.


		om niet meer onderstand, in welken vorm ook, te verleenen, zonder vooraf het Gemeentelijk Armbestuur te hebben geraad- pleegd over het onderstandsdomicilie, de vroegere ofnogloopende bedeelingen, de moreele verdienste der gezinnen, enz. Tevens zou dan het Gemeentelijk Armbestuur adviseeren of bedeeling raad- zaam was ja dan neen. Wanneer de redenen van het advies tot weigering waren, dat de vragers hun onderstands-domicilie niet in Dresden hadden, dan werd dit advies onbepaald opgevolgd; was de reden der weigering eene andere, dan zou men zoo mogelijk het advies volgen. De vereenigingen verbonden zich om elke maand opgave te doen van al de door haar gedane ondersteuningen, in welken vorm ook. Het Stedelijk Armbestuur wees een bepaald ambtenaar aan, wien de speciale zorg is opgedragen om een centraal register aan te leggen en in orde te houden en om de bovenomschreven regeling voortdurend in werking te houden. Het doel, dat men zich hiermee voorstelde, was om de bedelarij te bestrijden, dubbelgeven te voorkomen en de onwaardigen uit te sluiten. Een der krachtigste middelen vormde het centraal register. Het streven bij de inrich- ting van zulk een register moet zijn om in zoo ruim mogelijke mate inlichtingen in te winnen, en om tot een zoo practisch mogelijke schikking te komen, die vooral de gelegenheid geeft om spoedig te vinden wat men zoekt. In 1888 riep de voorzitter van het Stedel. Armbestuur weder de vertegenwoordigers van diakonieën en vereenigingen bijeen, om ge- zamenlijk te spreken over de bereikte resultaten. Het centraal bureau met zijn centrale registers had, zoo kon men constateeren, meer en meer het vertrouwen gewonnen; alleen van de zijde der liefdadige particulieren vond men weinig medewerking. Vatten wij thans samen, wat Dresden ons heeft kunnen leeren, dan zien wij, dat de hoofd trek was samenwerking, voortkomende uit de innig gevoelde behoefte, dat organisatie noodig en onont- beerlyk is. Bewonderden wij in Elberfeld de uitstekende regeling van geïndividualiseerde arm verzorging, gepaard aan centralisatie, die mogelijk gemaakt werd door locale toestanden, in Dresden zien wij een zich krachtig, breed ontvouwende particuliere armverzorging, die uit eigen overtuiging samenwerking zoekt, maar eerst daartoe kan komen, wanneer de burgerlijke armverzorging leidend optreedt.

-ocr page 11-



		329
		DE PROTESTANTSC\'HE, ENZ.


		Niettegenstaande die samenwerking blijft de zelfstandigheid der diakonieën en vereenigingen bewaard en ongeschonden. Zal men in ons Vaderland, tot die samenwerking komen uit eigen kracht, uit eigen wil ? De verwachting kan niet gunstig zy\'n; immers, de pogingen, die reeds aangewend zy\'n, hebben een zeer gering resultaat opgeleverd. Een der berichtgevers uit Amsterdam aan de Nieuwe Rotter- damsche Courant, schreef eens dat de eigenaardige Nederlandsche volksaard een bezwaar was tegen vrijwillige samenwerking. Dit is zeer juist wanneer een Nederlander in het buitenland andere Nederlanders ontmoet, dan is zijn eerste gevoel zeer zeker niet vreugde, maar veeleer een aan achterdocht grenzend^ gewaarwording. Is die mijnheer misschien ook kruidenier, ik ben rijksambtenaar? zoo vraagt hij zich af; is mijnheer misschien ook liberaal, ik ben zeer behoudend, zoo denkt hij. Zoo gaat het ook op het gebied der armverzorging. Wat niet wordt bedorven door politieke en fatsoen- lijkheidsideeën, ontsieren onze coterie en clan"-geest, benevens onze ingewortelde vooroordeelen. Beter dan wetten bij deelen, reglementen bij folianten, zou een gemeenschappelijk, ernstig gevoel van solidariteit en van een samenwerkende daad en wil zijn. De kerkelijke diakonieën stellen zich nog op een ander standpunt, maar wanneer zij inzagen, dat haar onafhankelijkheid nooit kan en mag aangetast worden, dat haar godsdienstige zorg voor de be- hoeftigen volkomen zich kan ontwikkelen, al sluiten zy zich eng aan elkander aan, dan zouden ook zij zeer zeker toestemmen, dat dit gemeenschappelijke optreden noodig en onontbeerlijk is. Bo- delschwing, wiens landbouw-koloniën men in ons vaderland wil navolgen, schreef eens: op het gebied der arm verzorging zijn er noch Joden, noch Grieken, noch Protestanten, noch Katholieken; op dat gebied zijn er alleen kinderen van God, die voor elkander willen barmhartig zn\'n." Voor wy Dresden verlaten een opmerking. Men pleegt de veel- heid van philanthropische vereenigingen te wraken. Die veelheid is een voordeel en geen nadeel, zoo meenen wy\'; tal van ernstige mannen en vrouwen wijden hun zorg, menigmaal hun leven aan ongelukkigen, die onder alle soorten ellende gebukt gaan. Speciale personen en vereenigingen bestrijden speciale vormen van armoede

-ocr page 12-



		330 H. J. DE DOMPIEBBE DE CHAUFEPIÉ.

		en ziekte. Maar wat schaadt is niet de veelheid, maar wel het gemis van eenheid. In een leger zal niemand aanmerking maken op het aantal strijd- vaardige mannen en op de velerlei soorten regimenten te voet en te paard, met kanonnen en geweren, maar wel zal men klagen wanneer alles dooreen draaft, wanneer er twintig generaals zynin plaats van een leidende en denkende kracht. In dat geval zal de vijand meer en meer veld winnen, en terwijl de generaals in de veldheerstent kibbelen, zal alles, wat men wilde bereiken, verloren gaan en om op ons terrein terug te komen, zal meer en meer de armverzorging van ons land en onze stad niet berekend binken voor haar overweldigend zware taak en voor haar niaatschappelnken plicht in onze dagen. III. DE NEDERLANDSCHE ARMENWET. Voordat wij overgaan tot het schetsen der bepaald Protestantsche liefdadigheid, wenschen wij een oogenblik de aandacht te vragen voor onze Armenwet. Zij is het immers, die aangeeft de grond- vesten waarop de diakonale armenzorg gebouwd is, en die haar de grenzen stelt. Wij zagen in de Duitsche wetten, dat de kenmerken eener armenwetgeving de antwoorden zyn, die men op de volgende vragen kan geven: 1. In hoeverre de arme recht op ondersteuning heeft, d. w. z. in hoever de Staat verplicht is hem te ondersteunen? 2. In hoeverre de Staat of zijn organen zelf ondersteunt of deze zorg overlaat aan de kerkelijke of particuliere vereenigingen? 3. In hoeverre de Staat ingrijpt in het bebeer en de zelfstandig- heid dier vereenigingen en in hoeverre hg samenwerking bevor- dert en liefdadige instellingen subsidieert? 4. Hoe het on derstan ds-domicilie geregeld is? 5. Wie de kosten draagt voor de armverzorging? Onze armenwet van 1854, gewijzigd in 1870, geeft op die vragen de volgende antwoorden: In Nederland heeft de arme nooit recht op onderstand. In de uit de wet voortgevloeide verordening op het burgerlijk armbestuur van \'sGravenhage staat: Hetburgerlijk

-ocr page 13-



		331
		DE PROTESTANTSCHE, ENZ.


		armbestuur is bevoegd, doch in geenen deele verplicht tot het verleenen van onderstand." Wat de tweede vraag aangaat, geven artt. 20 en 21 een duide- lijk en categorisch antwoord: De ondersteuning der armen wordt overgelaten aan kerkelijke en bijzondere instellingen van weldadigheid." Geen burgerlijk arm- bestuur mag onderstand verleenen, dan na zich, voor zooveel mogelijk, te hebben verzekerd, dat de armen dien\'niet van kerkeln\'ke ofbüzondere instellingen kunnen erlangen en dan bij volstrekte onvermijdelijkheid." Dit is de hoofdgedachte der wet en het palladium van geheel onze Nederlandsche armenwetgeving. Wat is echter het volstrekt onvermijdelijke? Het best wordt het omschreven aldus: wanneer er behoefte is aan het hoognoodige, hetzij tot behoud van het individu, hetzij tot voorkoming, dat het bh\' onthouding van ondersteuning de maatschappelijke orde stoort." De derde vraag, wat de verhouding is van den Staat en de ge- meente tot de kerkelijke en particuliere vereenigingen, is aldus te beantwoorden: De wet noemt instellingen van weldadigheid die, welke voort- durend de arm verzorging in of buiten de gestichten ten doel hebben. Instellingen, die alleen armoede voorkomen, worden niet er onder gerekend. In drie hoofdrubrieken zijn die instellingen te verdeden: A. die welke door de burgerlijke overheid worden geregeld of van harentwege bestuurd; B. die worden geregeld en bestuurd door de kerkelijke gemeente of door bijzondere vereenigingen; C. die worden beheerd of geregeld door de burgerlijke overheid gezamenlijk met een kerkelijke of bijzondere vereeniging. De zorg voor armen vanwege de burgerlijke gemeente is hier in \'s-Gravenhage in handen van een zelfstandige gemeente-instelling: het Burgerlijk Armbestuur. De banden, die de gemeente binden aan de kerkelijke en bijzondere vereenigingen, zh\'n de volgende: Alle zijn zij verplicht eens in het jaar opgave te doen van het aantal bedeelden, van het beloop der uitgaven voor beheer en onderstand, en van dat hunner collecten. Tevens zh\'n de genoemde vereenigiDgen verplicht om aan de

-ocr page 14-



		332 H. J. DE DOMPIERRE DE CHAUFEPIÉ.

		gemeente, op aanvrage van het armbestuur, op te geven of een arme, die zich bij een burgerlijk armbestuur aangemeld heeft, van haar (de kerkelijke en bijzondere liefdadigheidsvereenigingen) onder- stand kan erlangen. De gemeente mag na besluit door den Gemeenteraad subsidi- eeren een kerkelyke of bijzondere vereeniging, mits uit de boeken bewezen is de noodzakelijkheid, mits verder zn\', wier bijdragen uit den aard der instelling kunnen worden verwacht, op een bil- lyke wijze hebben bijgedragen, en ten slotte mits het bestuur naar ziï\'n vermogen voldoet aan zn\'n verplichtingen. [n 1854 reeds bedankte het Ned. Herv. armbestuur in deze stad voor de subsidie. De eenige band van het Gemeentelijk armbestuur metdekerke- Ujke en particuliere liefdadigheid is dus het vragen van gegevens en het vragen van inlichtingen, om de toepassing der straks mee- gedeelde artikelen 20 en 21 mogelijk te maken. Wat het onderstandsdomicilie aangaat, geldt in ons vaderland de bepaling, dat men armlastig is, waar men zich be- vindt, wanneer de armoede aanvangt. Wanneer b.v. een Rotter- damsch werkman hier werk zoekt en voor drie weken vindt, maar dan tot armoede komt, dan moet het burgerlijk armbestuur alhier hem ondersteunen. De kosten worden bestreden door de gemeente, na telken jare op de begrooting te zijn gebracht en door den Gemeenteraad te zijn goedgekeurd. IV. DE DIAKONIE DER NEDERLANSCH HERVORMDE GEMEENTE. Wy komen thans tot de diakonie der Nederlandsch Hervormde Gemeente in \'s Gravenhage. Er was een tijd, dat er in onze goede stad maar een armver- zorgende corporatie was; deze werd ondersteund en gesubsidieerd door de burgerlijke gemeente, ja had zelfs het recht om een armenbelasting te heffen: vier stuivers voor ieder anker wyn, een stuiver van elke stoop brandewijn, 16 stuivers van eiken zak tarwe

-ocr page 15-



		DE PROTESTANTSCHE, ENZ. 333

		enz. Die éene diakonie was die der Nederduitsch Hervormde Ge- meente, die alle armen der stad bedeelde. In 1770 echter werd er een scheiding gemaakt; in dat jaar trad de diakonie der Nederduitsch Hervormde Gemeente zelfstandig op, ze zou voortaan alleen zoodanige subjecten bedeelen, dewelke lid- maten van den Gereformeerden Godsdienst zijn, benevens derzelver kinderen, beneden de achttien jaar. De andere armen waren de zoogenaamde Heilige Geest of Huiszittende armen : voor hen zorgde de burgerlyke gemeente. De inkomsten werden tusschen deze beide corporatiën verdeeld, subsidie werd thans niet meer gegeven. In 1797 vangt weder een nieuwe periode der geschiedenis aan; toen werd niet meer de helft der inkomsten aan de diakonie ge- geven , daar de Nederduitsch Hervormde kerk opgehouden had heerschende of bevoorrechte kerk te zijn. In 1799 vroeg en verkreeg zy met de andere diakonieën gezamenlyk een deel der inkomsten. Na 1817 genoot z\\j eene subsidie der burgerlijke gemeente van ongeveer 18.000. In 1855 ving weder een nieuw tijdperk aan, waaronder wy thans nog leven. Daar de nieuwe armenwet het geven der subsidiën bemoeilijkte, kreeg de Ned. Herv. Diaconie, die 24.000 ongeveer vroeg, slechts 14.880. Toen meende zy voor die gekortwiekte subsidie te moeten bedanken. Verschillende redenen worden daarvoor aangegeven; een der zwaarst wegende was de volgende: de ondervinding had geleerd, dat jaar in jaar uit de collecten afnamen en de oorzaak dier mindere inkomsten was juist die gemeente-subsidie; voor een deel rekenden de leden van de Kerk er op, voor een deel ook waren zij in principe afkeerig van de afhankelijkheid, die een gevolg was dier subsidie. Op 18 Januari 1855 treedt dus de Diakonie der Nederlandsen Hervormde Kerk volkomen zelfstandig op. Ze rangschikt zich onder de instellingen, bedoeld in art. 2, sub b der armenwet en oefent de weldadigheid der Ned. Herv. Kerk uit; de daarvoor noedige sommen worden verstrekt door de renten der kapitalen en de ontvangsten uit collecten enz. Haar grondwet vormt het synodaal reglement, aangevuld door het reglement van diakenen. Het synodaal reglement noemt de diakonieën instellingen van weldadigheid van zuiver ker- kelyken aard, bestemd om de armen der gemeente met hulp en

-ocr page 16-



		334
		H. J. DE DOMPIERRE DE CHAÜFEPIÉ.


		ondersteuning tegemoet te komen. De diakenen moeten trachten de door hen verleende zorg voor de stoffelijke belangen dienstbaar te maken ter bevordering van den geestelijken welstand der be- hoeftigen. Ze moeten allereerst zorgen voor de lidmaten der gemeente en hun kinderen. Geen arme heeft recht op bedeeling, de kerkelijke verzorging der armen is vrh\'e, ongedwongen liefdadigheid. Langs welke wegen wordt nu in onze stad naar de vervulling van die taak gestreefd? De zorg is toevertrouwd aan 17 diakenen voor de armen buiten de gestichten, 6 regenten der gestichten, benevens een grootboek- houder en een advocaat-diaken. Deze diakenen vergaderen geregeld om de drie weken. Daar de gestichten thans geen onderwerp van ons onderzoek uitmaken, zij du3 geconstateerd, dat 19 diakenen zich aan de zorg der armen wijden. De advocaat-diaken leidt de geheele werkzaamheid der diakenen, de grootboekhouder houdt de financieele administratie, ieder der diakenen heeft een armenkwartier (terloops zij vermeld, dat dit niet hetzelfde is als een predikanten wij k; deze kwartier-indeeling klopt ook niet met de burgerlijke wijk-indeeling en is in het geheel zeer verouderd, door de enorme uitbreiding der stad in de laatste jaren.) Wanneer nu een arme wil in aanmerking komen voor onder- steuning, dan wendt hij zich tot den diaken van zijn kwartier. Deze onderzoekt eerst alleen de aanvrage en mag dan in zeer n ij- penden nood ondersteunen, vervolgens gaat hij nogmaals met een zijner mede-diakenen het gezin bezoeken. In den laatsten tijd is ook nog de volgende maatregel vigeerend: wanneer de diaken meent voor meer dan 1,50 per week voor een alleenloopend persoon of voor 2 voor twee ot meer personen te moeten bedeelen, dan wordt een commissie van advies belast met een nog nader onderzoek, welke commissie bestaat uit den advocaat-diaken met een der andere diake- nen. Nagegaan wordt hoe lang de aanvrager lid der gemeente is, vereischt is een lidmaatschap der Ned. Herv. kerk van 2 jaar, waarvan de arme 1 jaar in \'s Gravenhage moet zn\'n ingeschreven, zoo mogelijk wordt er gelet op deelneming aan ziekenfondsen enz. In groote trekken is dit het schema van de wijze, waarop de diakonie arbeidt. Wij signaleeren in het voorbijgaan het streven om niet te bedeelen voor dat een zeer ernstig onderzoek ingesteld is

-ocr page 17-



		335
		DE PROTESTANTSCHE, ENZ.


		en of de bedeeling niet te hoog worden zal en tevens constateeren wn\', dat de giften niet worden gegeven door de diakenen in de huizen der arme gezinnen, maar worden afgehaald. Over een en ander hopen wü echter nog nader te spreken. Thans de volgende cijfers: In 1881 tn\'d. bed. 138 gez., blu\'v. 852, totaal 990 1885 , 488 959 , 1447 . 1890 , 1032 , 955 , 1946 1892 , 931 , 1015 , 1946 Onder de gezinnen worden ook gerekend de alleenloopende per- sonen, die onderstand genieten. in geld. in natura. In 1881 bedeeld 38.537,65, 11.779,56\'/₂ , 1885 , - 45.775,61 V - 10.382,79 , 1890 , - 57.206,83, - 13.050,33 1892 - 55.736,79, - 10.163.36\'/, Als giften in natura wordt brood gegeven, en naarmate bijzon- dere geschenken dit mogelijk maken, ook giften in grutters waren, spek, reusel enz. In 1892 werd uit de gewone diakoniefondsen gegeven aan brood voor 5927,71¹/!, aan ligging en kleeding 1210,88, aan brandstof 1090.27. Als extra-uitdeelingen reikte men dan ingekomen ge- schenken uit, voor extra-brood b.v. 200, voor grutterswaren 1041,35. Uit deze cijfers zien wij, dat ook de armoede in de Nederl. Herv. Gemeente toegenomen is sinds 1886, maar twee feiten verdienen de aandacht. Vooreerst schijnt het vreemd, dat, niettegenstaande het aantal bedeelden in 1881 was 990 en in 1892 1946, de uitgegeven som voor bedeeling in natura is afgenomen. Wat is daarvan de reden? Voor alles de volgende: meer en meer overtuigden diakenen zich, dat de armen in onze stad vrij wel den kost kunnen vinden, maar dat de steeds blijvende behoefte was het geld voor huishuur en eventueel voor ziekenbussen. In verband met algemeene toestanden onzer stad, is dit een feit van beteekenis. Immers het bewijst, dat de armenkaartjes-uitdee- lingen, de spijsinrichting en het kosteloos koffie en brood de zorgen

-ocr page 18-



		336
		H. J. DE DOMPIERRE DE CHAUFEPIÉ.


		der diakonieën verlichten; of die armenkaartjes en het koffie en brood altyd de armen voeden, die het meest armoede lyden, is een vraag, die wy voorloopig onbeantwoord laten. Thans nog eenige cyfers, die ons een nog juister blik op de armoede in onze gemeente gunnen. De norm der bedeeling is in geld voor een alleenloopend persoon 1.50 per week, voor ge- zinnen van meer personen meest 2, soms meer. Nu werden op 31 December 1891 bedeeld 116 personen of gezinnen voor 1,50 en minder, 404 voor een bedrag van 1,50 tot 2, 276 voor een bedrag tusschen 2 en 3, 47 voor een bedrag tusschen 3 en 4, 15 boven de vier gulden. Uit deze cijfers ziet men, dat de ondersteuning, verleend door de diakonie der Ned. Herv. gemeente, niets anders is en wil z\\jn dan een leniging van den bestaanden nood, een tegemoetkoming by onvermijdelijke uitgaven; het reglement wettigt niet het geven van voorschotten, bij uitzondering stellen de diakenen zich borg voor leeningen; van voorkoming van armoede is dus weinig of geen sprake. Wat den ouderdom der bedeelden aangaat, waren er in 1892 vast bedeeld 117 beneden de 50, 142 van 50 tot 60 en 602 boven de 60. Deze cyfers doen zien, dat het grootste deel der bedeelden zn\'n oude lieden. Men zal dus by de beoordeeling der werkzaam- beid dit feit op den voorgrond moeten stellen; er zy echter ge- constateerd, dat wy hier alleen van vast bedeelden spreken. Ten slotte nog de volgende reeks cyfers: In 1892 werden er tijdelijk bedeeld gedurende minstens 3 maanden 282 hoofden van gezinnen (die hadden te zamen 935 vrouwen en kinderen); 116 alleenloopende personen werden bedeeld voor minstens drie maan- den. Voor minder dan drie maanden werden 144 alleenloopende personen bedeeld en 389 boofden van gezinnen met 1221 vrouwen en kinderen. Wat die cüfers ons zeggen, behoeft nauwelyks in woorden weergegeven. Van belang is het om even na te gaan hoe zeer sterk juist deze rubrieken toegenomen zyn in den loop der tijden. De tijdelyk bedeelden geven veel juister den stand der armoede aan dan de vast bedeelden; immers vast bedeelden, ouden, zieken en zwakken, zullen er altijd zyn, hoe gunstig ook de oeconomische verhoudingen zijn.

-ocr page 19-



		DE PROTESTANÏSCHE , ENZ. 337

		In 1875 v. 3 md. bed. 68, voor korter 122 , 1880 , , , , 54, , , 148 . 1886 , . , 281, , 379 . 1890 . , , 347, , . 685 1891 , , , , 411, , , 543 , 1892 , , , 398, , , 533 Opmerking in den arbeid der Ned. Herv. Diakonie verdienen nog de zg. schamele armen". Dit z^\'n personen, die het eens beter hadden, maar langzamerhand achteruitgegaan zyn, en nu in den hoogsten drang der omstandigheden bedeeling noodig hebben; men brengt hen, en zeer terecht, onder een afzonderlijke rubriek; zg ontvangen het geld direct van den grootboekhouder; in 1891 werd daaraan 1500,10 uitgegeven. Ten slotte zü nog vermeld Om-en-By. Deze zonderlinge, eenigs- zins raadselachtige naam wordt gegeven aan een blok huizen iu den omtrek van het Oude Mannen- en Vrouwenhuis der Ned. Herv. Gemeente. Vroeger werden die kosteloos aan de braafste" bedeelden afgestaan (van 1840 af), maar in 1868 moest men er toe overgaan deze woningen te verhuren. Wat toch was het ge val ? De vaste be- deeling in den vorm van vrije woning werkte uiterst demoraliseerend; alle energie, alle streven, om in eigen onderhoud te voorzien, werd verlamd; men moest by de vrije woning in geld gaan bedeelen; de bewoners van Om-en-Bij" vormden een bedeelde kolonie, waar men zich niet voor zijn buren behoefde te schamen, dat men be- deelde was; trekken" en veel trekken", ziedaar het algemeen streven. Een mooi voorbeeld, hoe uiterst bedenkelijk geregelde bedeeling is! Na 1868 werden de woningen verhuurd voor lagen huurprijs aan de leden der gemeente, de huur bedroeg f 10.050,75 daarenboven voor acht woningen aan den Z.-Buitensingel 4311,57). Enkele gezinnen zijn door tusschenkomst der diakenen geplaatst in de Maatschappij van Weldadigheid. Wat zy\'n nu de conclusiën, die wij in groote trekken uit dit overzicht verkrijgen? Vooreerst herhalen wij, dat de onder- steuning, verleend door de diakonie, is: bedeeling in den meest engen zin des woords; verder dat het aantal armen, vooral dat der tijdelijk te bedeelen personen, aanmerkelijk is toegenomen; enten slotte, dat men met zeer veel omzichtigheid te werk gaat, voordat men tot bedeeling overgaat. Een der hoofdredenen dier omzichtig- BOUWSTEENEN XII. 22

-ocr page 20-



		338
		H. J. DK DOMPIEKRE DE CHAUFEPIE.

		heid, die tot groote zuinigheid leidt, is wel het achteruitgaan der inkomsten. Een overzicht dier inkomsten vinde ten slotte hier zijn plaats. Voorop zij gezet, dat gestichten en armen een gemeenschap- pelijke administratie hebben, dat dus een aanmerkelijk deel der inkomsten in de kas der gestichten moet worden gestort. Of deze administratieve verhouding wenschelük is, w\\j gelooven het niet. De inkomsten bestaan uit de vaste inkomsten (dat zijn de renten der kapitalen enz.) en de losse inkomsten, collecten enz.) Onder de vaste inkomsten nemen de voornaamste plaats in de renten der kapitalen, in 1892 tot een bedrag van f 34.8(34,58. Onder de losse inkomsten verdienen vermelding de collecten, giften enz., in 1893 tot een bedrag van 1107,62. Het eindresultaat der rekening van 1891 was een tekort van /\'12.677,10 op 1 Januari 1892. Het tekort op 1 Januari 1893 be- draagt f 16.312 98. \'t Zou ver boven onze bevoegdheid en kennis der diakouale toestan- den gaan om te zeggen, waaraan dit te kort toe te schrijven. Slechts ter loops zij een feit geconstateerd: men pleegt wel eens te be- weren, dat de inkomsten der diakonieën dalen; dit is in \'s Graven- hage onjuist. Hoewel wij reeds te veel cijfers hebben gegeven, nog een reeks om \'t bovengenoemde feit toe te lichten. In 1881 In 1892 Opbrengst kerkcollecten .... 13.725,91 14.707,14^sschaalcollecten ... - 4961,48" - 4994,87\' v.d. winterinschrijving. -23.006,14 -27.862,75 van de giften.... - 4791,00 - 6088,99 üe rente van kapitalen .... - 32.790,63* - 34.864,58 Vermindering der verschillende posten is er dus niet, maar wel te geringe aanwas, in verhouding der klimmende behoeften. Moet men nu deze wanverhouding doen veranderen door bezui- nigen, of moet men een anderen weg zoeken? Wanneer het eenige streven zyn zal en z\\jn moet om de Reke- ning" te doen sluiten, is bezuiniging het middel; wanneer men echter ernstig tot een verbeterde arm verzorging zal willen komen, dan zullen ook hier de vragen moeten worden gesteld en beant- woord: in hoeverre tracht men te komen tot iudividualiseering van elk geval op zichzelf, in hoeverre tracht men voortdurend en

-ocr page 21-



		339
		DE PROTESTANTSCHE, ENZ.


		afdoende de armoede te lenigen; ten slotte in hoeverre werkt men samen met andere philanthropische krachten in en buiten de Hervormde kerk? In de synodale en andere reglementen staan, wat de eerste vraag aangaat, zeer goede wenken. Diakenen immers hebben te zorgen, zoover zij kunnen, voor de verstandelijke, zedelijke en godsdienstige belangen der bedeelden; zü dienen met hulp, raad en vertroosting; zn\' bevorderen de werkzaamheid; zij zorgen, dat de ondersteuning niet brengt tot luiheid of onmatigheid, noch tot eenige roekeloosheid. Zeer mooie en verstandige raadgevingen worden ten beste ge- geven in de nu en dan vanwege de diakonie of haar leiders uit- gegeven geschriften. In de in ouden th\'d verschenen verslagen, b.v. van 1855 tot 1856 wordt uitstekend en helder uiteengezet het verderfelijke eener ondoordachte bedeeling. Voor elk gezin van valiede personen is bedeeling een ramp; de veerkracht, het eerge- voel gaan verloren, zoodra de arbeider niet meer door eigen vlh\'t zijn brood verdient; geen val is dieper dan van een ambachts- man, die bedeeld wordt." Mr. Beelaei\'ts zegt in zijn geschriftje: Elk gezin is een wereld op zichzelf; te onbedacht generaliseeren heeft ook aan de armen- zorg veel kwaad berokkend; goede uitkomsten zn\'n slechts van verstandig individualiseeren te wachten." Is er echter, zooals de toestand nu is, mogelijkheid om te individualiseeren; heeft het zoover zy" (de diakenen) kunnen" van het Synodaal reglement niet een eenigszins ironische beteekenis in onze groote steden althans. Wij zagen, dat er zeventien diakenen (behalve de grootboek- houder en advokaat) werkzaam zyn voor 17 kwartieren. Te zamen waren er in onze stad te verzorgen 1015 vast bedeel- den; naar verhouding der bevolktheid en armentoestanden der kwartieren varieert het aantal in elk kwartier van 39 tot 85 per diaken; daarbn\' zyn op te tellen de gezinnen, die tüdeln\'k worden bedeeld, d. i. per jaar en per kwartier ongeveer 54 gezinnen. Wanneer wij dus aannemen, dat het aantal gezinnen, dat elk diaken te verzorgen heeft, op een gegeven tyd ongeveer 70 a 80 door elkander bedraagt, dan is onze rekening niet te hoog. Wn\' herinneren er aan, dat in Elberfeld en Dresden elke armverzor-

-ocr page 22-



		340 H. J. DE DOMPIERRE DE CHAUFEPIÉ.

		ger 5 a 0 gezinnen verzorgt. Erkend moet worden, dat velen der vast bedeelden niet voortdurende zorg vereischen, maar dan toch nog blijven de tijdelijk bedeelden; en wie zyn die tijdely\'k bedeel- deu? Werklieden zonder werk, gezinnen, die door ziekte of tegen- spoed achteruitgegaan zyn, personen, bij wie allerlei invloeden de werkkracht verlamd hebben, zorgeloozen en ongelukkigen. In een woord een categorie personen, waar een aalmoes zonder den by- komenden raad eerder het kwaad vermeerdert, dan het wegneemt. Een diaken moet zich in het groot aantal gezinnen , wier zorg hem opgedragen is, volkomen inwerken; hy moet elke aanvrage onder- zoeken; hy moet doordringen in hun leven, in hun geheele be- staan; hij moet weten te vinden de nog in de gezinnen sluimerende kracht; hij moet weten te begrypen de redenen der verarming. Zoo terecht zegt mr. Beelaerts: Het is onmogelyk de toestanden der behoeftigen met juistheid te beooi^-deelen en te weten welke hulp er noodig is, voordat men de vraag beantwoord heeft: hoe werden zy, wie zy\' geworden zijn ?" Hoe zal een meest in drukke maatschappelijke zaken werkzame diaken dit kunnen nagaan? Nemen wy\' eens aan, dat hy\' er in geslaagd is om de omstandigheden der gezinnen volkomen te leeren kennen, hoe zal hij dan, nadat de bedeeling is toegestaan, kunnen nagaan of de ondersteuning werkelijk het gezin reddend ter hulpe komt? Wanneer hij redeneert: die menschen zyn toch arm , wy zullen ze dus maar bedeelen, en dan week in week uit de aalmoes geeft, dan kan hy\' toch inderdaad niet verzorger der armen worden genoemd. Hy deelt, wy zagen het, de giften niet in de gezinnen uit, maar by\' zich aan huis; alleen nu en dan be- zoekt hij de gezinnen maar wy vergaten haast de hem ter zy\'de staande zg. kwartiervrouwen! Of er een zonderlinger vorm van armverzorging is, dan die be- deelingen door de kwartiervrouwen, wij twyfelen er aan. Het zyn gesalarieerde (vroeger waren het bedeelde) personen. Haar salaris echter is een gewijzigde bedeeling; zy staan dus onge- veer gely\'k met hen, aan wie zy de giften geven en over wie zy een soort controle hebben. Wy\' zullen er weinig behoeven by te voegen om te durven constateeren, dat van een ernstig individualiseerende armverzor- ging, ook by den besten wil der diakenen, geen sprake is en

-ocr page 23-



		341
		DE PROTESTANTSCHE, ENZ.


		kan zijn. Er wordt bedeeld, er wordt gezorgd dat er niet te veel bedeeld wordt, men weert bedrog, tracht het tekort te verminde- ren meer niet! Is er dan misschien in de richting van samenwerking een ernstig pogen, is er een enge aansluiting met de predikanten, met wijk- vereenigingen, met de andere diakoniëen en lietdadige corpo- ratiën? In den laatsten tyd schijnt er inderdaad in deze richting eenige, hoewel zeer geringe verbetering te zn\'n gekomen; maar van een eng verbonden arbeid der diakonie, der predikanten, der wijkvereenigingen, is nog geen spoor te bekennen. Men arbeidt naast elkander, niet met elkander, hoewel een ge- dachte, éen principe, een Geloof deze verschillende machten zou moeten en kunnen binden. Individueel wordt er in dien geest wel wat gedaan, maar een systhematisch voorbereid plan is er niet. Dat de verbinding met de andere diakonieën en andere particuliere vereenigiugen, met het burgerlek armbestuur, nog een zeer losse is, behoeft nauwelijks te worden geconstateerd. Persoonlijke stappen worden hier en daar gedaan, maar ook hier geen grondgedachte, (jeen gemeenschappelijke wil. Zeer terecht zou men ons verwijten kunnen: ge breekt af, maar ge bouwt volstrekt niet op". Vergun ons een poging tot op- bouwing. Vooreerst dan een woord waarom juist geen corporatie meer geroepen is tot een individualiseerende, de gezinnen hervor- mende armverzorging dan de diakonie. Ze heeft boven andere niet kerkelijke vereenigingen middelen om niet alleen den materieelen, maar ook den moreelen nood te bestrijden en te overwinnen. De kracht van den godsdienst, de kracht van den daarop gegrond- vesten moreelen invloed z\\jn haar macht. Maar zoo zal men allicht vragen zou die macht niet doen ontstaan huichelarij, zich vroom voor doen enz.? Zeer zeker zou dit waar z\\jn, wanneer men niet anders dan een zeker Godsdienstvertoon vraagt, wanneer men b. v. zooals vroeger een armenkerk inrichtte, waar de ,kwartiervrouwen" een zekere controle hadden. Wanneer men echter in elk gezin brengt de kracht, die men zelf put uit eigen Geloof en daaruit het kwaad, dat de gezinnen ten verderve voert, bestrijdt, dan zal men juist individua- liseerend groote macht, grooten invloed kunnen hebben. Er is meer; waarom de diakonale armverzorging geroepen is haar

-ocr page 24-



		342
		H. J. DE DOMPIEKRE DE CHAUFEPItf.


		wyze van werken te hervormen; juist in haar boezem zal men kunnen komen tot een zoo gewenschte samenwerking der zoo verschillende maatschappelijke standen. Door den inderdaad be- staanden band der kerkelijke gemeenschap worden personen van uiteenloopende maatschappelijke sfeeren bijeengebracht, die zich gezameuluk zullen kunnen wijden met ondervinding, practische en theoretische kennis aan een gemeenschappelijk doel. Onwillekeurig zal men zeggen: dat is alles theorie, maar waar is de praetykr¹ De groote lijnen eener hervormde armverzorging zijn in de Ned- Herv. Diakonie reeds getrokken. De stad, zooals wij zagen, is nu verdeeld in 17 kwartieren; dit aantal kan ook voor een veranderd systheem tot basis dienen. Thans is in elk kwartier een diaken; men make dien eenen diaken tot voorzitter eener kwartier-commissie van sub-diakenen, bestaande uit een tien- tot vijftiental leden. Vooral zal er met de meeste om- zichtigheid voor te zorgen zijn, dat men aan den president-diaken late alle hem thans in het kerkbestuur toekomende prerogatieven, anders zou elke hervormingspoging terstond stranden op de harde rots van reglementen. Aan die kwartier-commissiën nu geve men de beslissing over de bedeeling der tijdelijk bedeelden. Na onderzoek der sub-diakenen, twee aan twee, wordt de tijdelijke ondersteuning toegestaan, maar nooit voor langer dan voor zes weken. Men vergadere elke week, en geve aan die commissie verder het recht om aan de centrale diakenen vergaderingvoorstellen te doen aangaande vaste bedeeling. Men zal de beslissing tot vaste bedeeling na grondig onderzoek en voorloopige tijdelijke bedeeling moeten overlaten aan de cen- trale commissie; evenzoo zal men aan die centrale commissie over- laten moeten de bepalingen van het bedrag, dat de sub-eommissiën per 3 maanden uitgeven kunnen aan tijdelijke bedeeling. Zoolang men geen zekerheid van inkomsten heeft, zal men met omzichtig- heid de decentralisatie moeten toepassen; de vraag echter is het, of juist niet in den boezem der groote kerkelijke diakoniëen, in steden als Den Haag, te komen was tot een zekerheid vau inkomsten. Als algemeene regel zou verder moeten gelden, dat de giften steeds in de gezinnen zelf moeten worden uitgereikt; de tijdelijke bedeelden zouden dus in ieder geval ééns per week worden be-

-ocr page 25-



		DE PROTESTANTSCHE, ENZ. 343

		zocht. Voor de vast bedeelden zou men gemakkelijk tot een adnii- nistratieve regeling komen, maar ook voor hen zou een geregeld bezoek der sub-diakenen een vereisehte zijn. Dat door de toepassing van dit schema individualiseering zal bevorderd worden, behoeft nauwelijks betoog. Vanzelf zou het karakter eener algemeene mininmm-bedeeling veranderen in een ondersteuning, meer zich baseerende op de grondige kennis van het geval"; vanzelf zouden de diakenen in hun eigen kringen zoeken naar werk, naar borgstellingen by leeningen enz. De uitbreiding van het aantal personen, dat zich wijden zon aan de arm verzorging, zou uit den aard der zaak de samenwerking in de verschillende wijken bevorderen. Zij, die nu medewerken met de wykvereenigingen, zouden dan betrokken worden in den breeden diakonalen arbeid. Dat voor de samenwerking met gemeente, diakonieën en particuliere vereenigingen niet alleen deze hervor- ming voldoende zyn zal, spreekt vanzelf; maar eerst dan zou samenwerking heilzaam en uitstekend werken kunnen, wanneer de verschillende vereenigingen haar arbeid op breeder basis grond- vestten. Dat er bezwaren tegen deze hervorming zijn zullen, meer bezwaren zelfs, dan wij vermoeden kunnen, gelooven wij gaarne. Twee bezwaren hooren wij reeds: Waar zullen wy de menschen vinden ? waar het geld ? Wat het eerste bezwaar aangaat, gelooven w\\j, dat het juist in een diakonie niet ernstig kan zijn; wanneer ergens, zal men juist daar de personen moeten vinden, die zich wijden willen en kunnen aan een goed begrepen armverzorging, die deze taak van Christelijke liefde op zich zullen willen nemen. Maar dan het geld? Vooreerst gelooven wij niet dat de kosten zullen toenemen. Wan- neer eens grondig werden onderzocht de werkelijke behoeften der tallooze vast bedeelden, wanneer men eens enkele dier vaste be- deelingen terugbracht tot winterbedeelingen, wanneer men eens meer en beter gebruikte de verschillende middelen en krachten, waardoor men in onze stad armoede kan lenigen en voorkomen, dan zou het cijfer der vaste bedeelingen ongetwijfeld dalen. Er is echter nog meer. Wanneer men in wijder kring bekend maakte den nood waarin men heeft te gemoet te komen, wanneer men kon doen doordringen de overtuiging, dat een minimum vaste bedeeling

-ocr page 26-



		344 H. J. DE DOMPJERRE DE CHAUFEPIË.

		geen erngtige armverzorging is, dan zouden zeker de giften meer vloeien; veel particulieren, die nu hun eigen liefdadigheidsdienst er op na houden, zouden, vertrouwende op een krachtig arbeidende diakonie, hun geld daaraan toevertrouwen. Hervorming dus, niet angstige bezuiniging; hervorming in den geest van individualiseering en samenwerking zal naar onze over- tuiging de weg zn\'n, dien de Nederl. Herv. diakonie op moet; daardoor zal zü niet alleen zichzelf baten, maar een grooten stoot geven aan de algemeene verbetering der armverzorgings-toestanden. Wanneer het zeer machtige en zeer ryke lichaam, dat zich noemt de diakonie der Nederl. Herv. Kerk voorgaat, wanneer zij voelt dat de tijden en de omstandigheden nu anders zijn dan in 1797 en 1854, wanneer zij begrijpt wat haar plicht, haar roeping en haar be- stemming is dan zal zij een zegen zijn en blijven kunnen én voor de armen én voor geheel de maatschappij. V. DE WELDADIGHEID DER KLEINERE DIAKONIEËN. Wij zullen in deze diakonieën tot goed begrip van het geheele verband dezer beschouwing nog een scheiding maken moeten. Vooreerst zullen wij verhalen van die vereenigingen, die tezamen verbonden z\\jn door de algemeene armenvergadering. Wij komen op dit lichaam nader terug, alleen zij thans vernield, dat elf der kerkelijke liefdadigheidsvereenigingen naar dit lichaam haar afge- vaardigden afzenden. Die elf kerkelijke vereenigingen dus vormen om zoo te zeggen de officieele" arm verzorging onzer stad, zij deelen in de gelden, die aan de Algemeene Armenvergadering worden gelegateerd. De groote Ned. Hervormde Diakonie bestu- deerden wij reeds. Een overzicht der kleinere diakonieën volgt thans. De Lvthcrxéhe gemeente heeft een uitgebreid aantal armen te verzorgen; er zh\'n vrij veel gegoede leden der gemeente, maar toch is de zorg der vier diakenen een tamelijk zware en lang zitten zij soms op hun Dinsdag-avondvergaderingen te arbeiden in het belang der aan hun zorg toevertrouwde armen. Een afzonder- lijk Regentencollege beheert het weeshuis Uit den aard der zaak kan een kleine" diakonie haar armen meer naar de bestaande omstandigheden ondersteunen dan de grootere

-ocr page 27-



		345
		DE PROTESTANTSCHE , ENZ.


		lichamen dat doen; van ouder tot ouder kende men de gezinnen; men kan meer met de reglementen de hand lichten; zoo b. v. is de bepaalde gereglementeerde eisch, dat het hoofd van het gezin Luthe»sch zn\'n moet, verder dat men beneden de 50 jaren niet bedeelt, welnu in beide gevallen , il-y-a des accammodements avec la diaconie." Men bedeelt in geld, in natura (kleedingstukken) en brand- stoffen. In 1881 tn\'d. bedeeld 18 bhjvend 52 totaal 70 , 1885 , , 42 60 103 , 1890 90 , 88 , 178 . 1891 , 108 , 84 192 , 1892 , 106 , 89 , 195 Het bedrag der bedeeling was: In giften, in natura In geld. Op andere wiï\'ze. In 1881 8456,75 690,18^& , 1885 - 7891.79 - 1353,52^s , 1890 - 4308,21" - 6312,84* 1891 - 4278,15 - 5524,19 , 1892 - 5704 - 6421,27" Oppervlakkig beschouwd zouden deze cijfers eenige verwonde- ring kunnen wekken: hoe is b. v. de bedeeling in natura in 1890 plotseling gerezen tot 6312,84\' ? De reden daarvan is dat voor de jaren 1890, 1891, 1892 er bij gevoegd werd de som, die door de diakonie besteed is aan plaatsing van kinderen in het weeshuis. En in deze diakonie en de nader te bespreken Waalsche diakonie betaalt de diakonie aan de weeshuiskas een bepaalde som voor eiken wees, die op haar kosten geplaatst wordt. Wij vinden bij de Remonstrantsche Gemeente in 1881 20 gezinnen vast of tijdelijk bedeeld, 21 in 1885, 31 in 1890, 28 in 1891, 28 in 1892. De som der uitgaven was in: In 1881 in geld 611 in natura 82 , 1885 , , - 918 , , 163,50 1890 , - 1373,60 562,40 , 1891 , , - 1393_;54 . 451,70 , 1892 , , - 1468,95 362,96 Drie arm verzorgers zorgen voor dit kleine kuddeke; uit den aard

-ocr page 28-



		346
		H. J. DE DOMPIERKE DE CHAUFEPIK.


		der zaak kan hier alles veel meer en familie gaan. \'t Is met een kleine diakonie als met een klein volk: hoe minder er te bespre- ken en te vergaderen valt des te beter. De Doopsgezinde Gemeente was tot 1881 verbonden met de Remonstrantsche Gemeente; in ouden tijd was er in onze stadeen zelfstandige gemeente; deze is herleefd in 1881; in den tijd van rust beheerde de Leidsche gemeente het Doopsgezinde vermogen. Twee leden van het kerkbestuur nemen thans de zorg voor de armen waar; in 1885 werden 23 gezinnen verzorgd, in 1890 even zooveel, in 1891 24, in 1892 26. Aan geld is in 1885 477,50 uit- gegeven, in 1890 f 1205,95, in 1891 1169,49», in 1892 f 1236,02. Bovendien werd er in \'92 30 aan kaarten voor etenswaren uit- gegeven en 24,80 aan brandstoffen. Het aantal bedeelden der Duitsch Evangelische Gemeente is vrij aanzienlijk, vooral dat der tijdelijk verzorgden. De armen dezer gemeente zn\'n voor een deel passanten, Duitschers, die het Ger- maansche Vaderland hebben verlaten, om in onssteinreich Holland werk en verdienste te vinden. Helaas is dikwijls noch werk noch geld te vinden en de Duitsche diakonie moet de zorg opnemen. In 1881 tijd. bedeeld 96 blijvend 23 totaal 119 . 1885 , , 123 , 47 170 1890 , , 123 , 19 , 142 1891 . 114 , 20 , 134 , 1892 165 25 190 Eigenaardig wordt het feit der talrijke doortrekkende Duitschers nog geïllustreerd door het aantal tijdelijk bedeelden, alleenloo- pende personen in 1881 76, in 1885 96, in 1890 90, in 1891 89, in 1892 124. Uitgegeven werd: In 1881 aan geld 1250,10 in natura 534,26 , 1885 , , 1738,50 475,70 , 1890 , 1357,52 , 901,82 , 1891 , 1278,92 , 928,76» 1892 , , 2002,81 . 1068,80 Wij vragen thans uwe aandacht voor de ingewikkelde regeling van diakonale zorg eener in vorming en samenstelling zijnde gemeente. Wanneer men in de Gemeenteverslagen nagaat de ln\'st der kerkel. Liefdadigheids-vereenigiugen, vindt men daar vermeld de Christ.

-ocr page 29-



		347
		DE PKOTESTANTSCHE, ENZ.


		Gereformeerde gemeente, afd. Wagenstraat en afd. Nobelstraat. Tot in Januari 1892 vormden deze beide kerken de zoogenaamde Afge- seheidenen", maar na dien datum is er een verbinding tot stand gekomen der Christeln\'k Gereformeerden met zg. Doleerenden"; samen vormen z;j de Gereformeerde Kerken. Een deel echter der leden van de vroegere Chr. Gereformeerde Gemeente wenschte die samensmelting niet en vormde eene afzonderlijk gemeente. Van het oogpunt der arverzorging zyn er thans nog drie dia- konieën, I. de diakonie der Gereformeerde Kerk A (kerkgebouwen in de Nobelstraat en Wagenstraat); II. de diakonie der Gerefor- meerde Kerk B (kerkgebouwen op de Beestenmarkt en in de Bazar- laan, dit zijn de vroeger zg. Dolleerenden); III. de arm verzorging der Christelük Gereformeerde Kerk in de Snoekstraat. Daar wjj ons thans alleen bezighouden met de corporatiën, die vertegenwoordigers naar de Algem. Armenvergadering zenden, valt alleen de onder I genoemde diakonie binnen de grenzen dezer be- schouwing, daar alleen zy vertegenwoordigers daarheen zendt. Een twaalftal diakenen dragen zorg voor de armen dezer gemeente ; z\\j vergaderen eiken Maandag en nemen als leiddraad voor hun arbeid § XXV van de kerkenordening, gesteld in de Nationale Synode der Gereformeerde kerken, te zamen geroepen binnen Dordrecht in de jaren 1618/19: Der diakenen eigen ambt is de aalmoezen en andere armengoederen naarstigljjk te verzamelen, en die ge- trouwelyk en vlijtiglyk naar den eisch der behoeftigen... uit te deelen, de benauwden te bezoeken en te vertroosten, en wel toe te zien, dat de aalmoezen niet misbruikt worden." Wanneer de arme zich aanmeldt, wordt door twee diakenen een ernstig onderzoek ingesteld; bij de b\'edeeling tracht men zoo vrü\'- gevig mogelijk te zijn; wanneer men daartoe in staat is, strekt men die zelfs uit buiten den engen kring der gemeente. Men bedeelt voor ongeveer f3,30 a f2,50 per week; bij ziektegevallen worden er buitengewone ondersteuningen in eieren, melk enz. toegestaan; men geeft geen bons, maar lijsten aan bepaalde leveranciers, waar de armen zich kunnen aanmelden. De gezinnen worden, en dit geldt voor al de tot nu toe behan- delde diakonieën, niet elke week bezocht, de giften worden niet in de huizen uitgereikt, maar worden meest afgehaald aan de kerk- gebouwen; een der diakenen ziet of eens per week, öf eens in de

-ocr page 30-



		348
		H. J. DE DOMPJEKRE DE CHAUFEPIJ5.


		veertien dagen de armen. Tevens worden er in alle kleine diakonieè\'n niet Kerstmis, met Paschen, met Nieuwjaar, met St. Nico! aas extra- uitdeelingen gehouden. In de Luthersche, Doopsgezinde en Gerefor- meerde Gemeente A. zijn Dames-Vereenigingen, die gemeenschap- pelijk met diakenen arbeiden; haar werkkring bespreken wij nadei\\ Om onze lezers niet aan cijfers te ontwennen: de volgende voor de gemeenten, waar wij ons thans mee bezighouden. Voor de jaren 1881, 1885, 1890 geven wij de cijfers ontleend aan de Gemeente- verslagen over de twee afdeelingen der Chr. Gereformeerde Ge- meente. Die van 1891, een jaar van overgang, geven wij niet, over 1892 geven wij de cijfers der Gereformeerde Kerk A. In \'81 tijd. bed. 47, blijvend 70, tot. 117 ■ \'85 . 59, , 79, 138 , \'90 , , 03, 84, , 177 De Gereformeerde Gemeente A. bedeelde tijdelijk in 1892 15 hoofden van gezinnen, blijvend 35, tot 50. Uitgegeven werd aan geld. In 1881 3308,35, in natura 700 1885 4180,60, , 018,75 1890 4474,42, 498,42 De diakonie der Gereformeerde Kerk A. gaf in 1892 voor de zorg der armen uit ongeveer f5600 (alles daaronder begrepen). Vóórdat wij afstappen van deze gemeente een citaat, ontleend aan de Kerkenordening van 1619. De diakenen zullen, ter plaatse waar Huiszittenmeesters of andere Aalmoezeniers zijn, van dezen begeeren goede correspondentie met hen te willen houden, ten einde de aalmoezen te beter uitgedeeld mogen worden onder degenen die meest gebrek hebben." Dit is een mooi woord dryvende tot samenwerking; mocht het allen bezielen, die in den jare 1893 in on»e stad Huiszittenmeesters" of Aalmoezeniers" zijn." Thans komen wy tot de andere kleinere diakonieè\'n. Steller dezer schetsen heeft het voorrecht diaken te zijn van een der kleinere diakonieè\'n: de Waalsche. Het zij hem vergund een door hem opgedane ondervinding mee te deelen, die eigenaardig de publieke opinie over de kleinere kerkelijke weldadigheid tee- kent. Hij becollecteert, eens per jaar, een wijk van \'s Graven- hage; in een voorname en mooie straat werd hem onlangs aan drie huizen van zeer rn\'ke, zeer ontwikkelde en zelfs welden-

-ocr page 31-



		DE PKOTESTANTSCHE , ENZ. 349

		kende" stadgenooten het vriendelijk bescheid gegeven: manheer doet er niet aan". Die heeren doen er niet aan" uit principe. Wtf laten in het midden of het niet voor den diaken en zijn verkleumde weesjongens, op een snerpend kouden winterdag deur aan deur de gaven vragen, beleefder was om al was het ook een cent" in de bus te doen werpen. Eens zelfs zeide een goedige oud-modelsche keukenmeid: mynheer doet er niet aan, maar ik..." en de gift klonk in de bus. Wy herhalen het, gaarne nemen wy aan, dat het geen schrielheid is, maar het is principe". En dat principe is onjuist. Wij nemen nu bij toeval de Waalsche diakonie, elke andere kleinere kerkelijke philanthropie zou men er voor in de plaats kun- nen stellen. Elk kerkgenootschap heeft z ij n armen, van ouder tot ouder, die z\\j niet kan en mag zonder hulp en steun laten. De Waalsche diakonie b. v. heeft vier groepen bedeelden, vooreerst de vastbedeelden, ouden van dagen en kinderen. Voor de kinderen worden na den dood der ouders de kosten van onderhoud in het weeshuis betaald- Voor de kinderen uit bedoelde gezinnen wordt een bepaalde som in de kas van het weeshuis gestort, per jaar, voor elk daar opgenomen kind. Helaas behooren ook tot deze groep enkele gezinnen, waar de hoofden valide personen zijn, maar die of door ongeluk öf door schuld diep gezonken zyn. Een tweede groep vormen de zoogenaamde pauvres honteux, vroeger dikwn\'ls welgesteldeu, thans verarmd, geheel buiten eigen schuld. Haast zou mij de verleiding bekruipen om een voorbeeld te schetsen: een oud vrouwtje, op een bovenkamertje, mooie zuivere trekken nog, grijze haren langs een zeer zuiver gevormd gezicht, lange witte handen, die gekruist liggen op de tafel als ze in half Fransch en Hollandseh haar leven van werken en tobben, van vlug verdwenen geluk en langdurende armoede verhaalt. Een derde groep vormen de gewone tijdelijk bedeelden, de vaste klanten van eiken winter. Een vierde de pauvres passants, dat wil zeggen losloopende zwervelingen. Daar voor de verarmde Franschen de Sociétc de bienfwisance fran<;aise zorgt, is deze personengroep aau- merkelijk minder dan in de Duitsche Gemeente. Voor de armen zorgen een achttal diakenen; tweemaal in de maand worden de giften en kaarten" uitgereikt door een der daarvoor aangewezen diakenen. Het bedrag in geld is per week ongeveer

-ocr page 32-

350 H. J. DE DOMPIEKRE DE CHAUFEPIÉ.

/"2 a 2,50, de kaarten zijn voor levensmiddelen. In den winter
worden brandstoffen verstrekt.

De cijfers dezer diakonie zijn de volgende:


9, 1	blh\'v.	71, tot.	80
18,	fl	44, ,	61
33,	B	59. ,	92
39,	ïï	54, ,	93
20,	»	66,	8G

In \'81 werden tijdel. bed.

» 85   

\'90

» ■>" » ui,

\'91

. \'93 , ,

Hieronder zijn niet de op kosten der diakonie verpleegde kin-
deren begrepen.
Uitgegeven werd:

aan geld in natura of anders
In 1881 2770 6454,24*

1885 3393,50 8374,92

, 1890 3863,05 7814,52

, 1891 4025,40 7814,51"

, 1892 3832,94" 6476,87

Onder de rubriek in natura of anders" zn\'n opgenomen de kosten
voor uitbesteding van weezen en halve weezen in het weeshuis.
Zuiver werd in levensmiddelen , brandstoffen en kleedingsstukken
bedeeld in 1881 tot een bedrag van 1665,07*, in 1885 tot een be-
drag van 1404, in 1890 tot een bedrag van 1486,05, in 1892 tot
een bedrag van 1626,70.

Wij stonden eenigszins langer stil by deze diakonie, omdat zy
een beeld van den arbeid van al de kleinere diakonieën vormt,
een arbeid, die zeer heilzaam is, vooral wanneer ook daar de over-
tuiging doordringt, dat men niet zn\'n moet een te klein afgesloten
vestinkje, dat opgericht is tegen de dreigende armoede, maar een
corporatie, geroepen om in engen kring de armoede te bestrijden
en daarbij met anderen samen te werken. Het belang van eigen
armen behartigend, mag men nooit dat der maatschappij verwaar-
loozen en schaden.

Wat is nu het verband tusschen de diakonieën, die wij aanwezen
met het woordje: officieel? Hetisdealgemeene armenver-
ga d e r i n g. De tot nu toe door ons besproken diakonieën bene-
vens de Roomsch-Katholieke, de Israëlitische de Portugeesch-Is-
raelitische en de oud-Roomsche zenden, in verhouding harer armen,
twee, drie ot meer afgevaardigden naar dit lichaam.

-ocr page 33-



		DE PKOTESTANTSCHE, ENZ. 351

		De algemeene armenvevgadering is een vrucht der Fransche revo- lutie. In 1797 werd de bevoorrechting" der diakonie van de Nederl. Herv. Gemeente opgeheven; daaruit volgde, dat geen gelden (belas- tingen, octrooien enz.) meer mochten worden uitgekeerd aan een diakonie. Van 1797 tot 1799 stak de gemeente \'s Gravenhage de uit dezen maatregel voortvloeiende baten op, maar in 1799 vroegen de armbesturen gezamenlijk om het hun toekomende deel der gelden, en in 1799 werd de eerste algemeene armenvergadering be- legd, waar een achttal corporatiëu in vertegenwoordigd werden. Men verdeelde daar de disponibele gelden. Het oorspronkelijk ka- rakter dus der algemeene armenvergadering is administratief en financieel. Nu is dit nog hetzelfde als in 1797. Ook nu nog worden de ingekomen gelden verdeeld en bestaat de door deze armenvergadering" tot stand gebrachte centralisatie uit de waar- neming van financieele zorgen; men past er op, dat men niet in elkanders vaarwater komt, maar men zoekt nog geen eigen stroom, om in te arbeiden èn in het belang van armen, èn in dat der maat- schappij. VI. KLEINE LIEFDADIGE VEREENIGINGEN. Thans resten ons nog enkele kerkelijke lichamen, die min of meer zich voegen bij de verschillende uitingen eener kerkelijke armenzorg. Vooreerst dan de Engelsche kerk. Haar zorg is meest alleen voor passanten; hun aantal bedraagt per jaar een veertigtal. De voor hen gedane uitgaven zü\'n meest vergoeding van reisgeld, tvjdeln\'ke ondersteuning in geval van ziekte enz. Er wordt onge- veer 200 uitgegeven. Een vrij uitgebreide en de aandacht overwaardige diakonie is die der Gereformeerde Kerk B (vroeger de Nederlandsch Gerefor- meerde kerk in doleantie). Evenals de armverzorging der vroeger behandelde Kerk A berust zij op de Kerkenordening van 1618, aangevuld door de huishoudelijke reglementen. Om den geest dier armverzorging te schetsen, z\\j ons een citaat uit de Z. H. Kerkbode. » De diakonale bediening... zoekt zooveel mogelijk de ellende te

-ocr page 34-



		352 , H. J. DE DOMPIERRE DE CHAUFEPIÉ.

		verzachten, maar met de zedelijke strekking om die ellende zoo- ₉ veel mogenjk weg te nemen door bestrijding en wegneming van de oorzaak... Een sleurende bedeeling, waardoor de kracht, die God in het gezin of de personen legde, niet... tot vrucht- bare werking komt, ontkracht het gezin en de maatschappij meer, dan dat z\\] geneest. De sleurende bedeeling zonder zedelyke prikkeling, ondersteuning en leiding is slechts georganiseerde bedelarij en kweekt het proletariaat in stee van het af te breken. De diakonale bediening moet de zorg der kerk geven om, wat , in \'t stof ligt neergebogen, weer op te richten . .. zonder daar- a mee de overgebleven kracht te krenken of het verkeerde te , voeden." Het bezoek, het woord en de hulp der diakenen zn\'n meer dan hun gave." Dit was een eenigszins lang, maar mooi citaat. Ook zij, die zich niet stellen kunnen op de basis dezer kerk, zullen deze flinke, ware, eenvoudige woorden bewonderen. De wijze, waarop deze diakonie ingericht is, beantwoordt aan de hooge eischen, die zg zichzelf stelt. De diakenen, 12 in aantal, vergaderen eens per week en be- zoeken twee aan twee geregeld elke week de gezinnen, die men na ernstig onderzoek als bedeeld opgenomen heeft. Bjj die bezoeken worden de giften uitgereikt. Wy vinden dus hier èn geregeld huisbezoek èn het uitreiken der giften in de gezinnen. Men bedeelt voor alles zoo mogelijk naar de inderdaad bestaande behoefte; wanneer men door voor- schotten helpen kan, schiet men voor; wanneer er zieken zyn, geeft men versterkende middelen. De giften bestaan in bn\'dragen van 1 a 3 per week. Een damesvereeniging, het zuster-comité, staat naast de diakonie; hoe dit werkt, zullen w\\j nader trachten te schetsen. De cn\'fers dezer gemeente zn\'n de volgende: In 1889/90 werden tijdelijk bedeeld 20, blijvend 75 personen en gezinnen; in 1890/91 28 en 60; in 1891/92 35 en 50. Uitgegeven werd aan geld in \'89/90 4300, in natura 860; in \'90/91 4000 en 1000; in \'91/92 3823 en 1100. Bovendien werden voor verpleegkosten van zieken uitgegeven in \'89/90 360, in \'90/91 500, in \'91/92 830. De verzorging der weezen in het zg. weezen-gezin wordt nader door ons besproken.

-ocr page 35-



		353
		DE PEOTESTANTSCHE, ENZ.


		Naast deze corporatie staat nog dat deel der oude Gereformeerde Gemeente, dat zich niet aangesloten heeft by de Gereformeerde Kerk en die thans vormt de Christelijk Gereformeerde Gemeente; daar deze gemeente in een overgangs-periode verkeert, was het moeilijk daar bepaalde cijfers van te erlangen. Een ander afgescheiden kerk vormt de Oud-Gereformeerde Ge- meente, wier kerkgebouw is aan den Zuid-Binnensingel. Wy^- ge- looven, dat wy^- deze diakonieën voor ongeveer 1500 zullen mogen noteeren, daar dit ongeveer vertegenwoordigt, wat door haar uitge- gegeven wordt. In een ander deel der stad vergadert een groep personen, die in den mond des volks , Darbisten" genoemd worden; de vergadering zelve aanvaardt dien naam niet. Uit deze kleine, hoogst ernstige personen-groep nemen twee broeders het ambt van diakenen waar. Daar men de gezinnen zeer goed kent, tracht men, waar armoede dreigt, die te voorkomen, en vooral waar in de wintermaanden armoede heerscht, die te verzachten. Ongeveer 800 per jaar wordt er uitgegeven. Een andere kring personen, bekend onder den naam van Aposto- lische gemeente, houdt zyn samenkomsten in de Riemerstraat. Enkele broeders wyden zich aan de taak der weldadigheid. In 1881 werden 16 hoofden van gezinnen en alleenloopende per- sonen verzorgd, in 1885 21, in 1890 32, in 1892 31. Uitgegeven werd in 1892 1002,98\'. Buiten de officieele diakonieën, werden er door kerkelijke ver- eenigingen in 1892 dus ongeveer 8425 uitgegeven. Wanneer onze lezers zich verbeelden mochten, dat het einde bereikt is der lief- dadige vereenigingen, die in min of meer eng verband staan met de verschillende kerkgenootschappen, dan zouden zy zich bedriegen. In den boezem der kerkelijke gemeenten en corporatiën, die wy^-bespraken, bevinden zich nog vereenigingen, die armen onder- steunen. Wy mogen deze niet stilzwijgend voorbijgaan, vooral daar enkele dier corporatiën van eminent belang zyn en een zeer uitgebreid arbeidsveld hebben. Vooraf een opmerking. Waar het tot nu toe vry gemakkelijk was ziekenzorg van armenzorg,te scheiden, wordt dit nu moeilijker; ook werkverschaffing aan vrouwen vormt een onderdeel van vele der vereenigingen, die wy nu bespreken gaan, maar zooveel moge- BOUWSTEENEN XII. 23

-ocr page 36-



		354
		H. J. DE DOMPIERRE DE CHAÜFEPIE.


		lyk zullen wn\' trachten de orde en regelmaat te bewaren, daar inderdaad de zorg voor behoeftige zieken een geheel ander karakter heeft, dan die voor gezonde personen. Thans vragen dus vooreerst onze aandacht de verschillende Wijkvereenigingen. De Ned. Hervormde Gemeente is verdeeld in 11 predikanten- wn\'ken, waarin 12 predikanten werkzaam zijn. De oudste predikant heeft geen wijk, elk der overige heeft een wn\'k. Uit den aard der zaak is deze wijkverdeeling van het oogpunt der weldadigheid zeer gebrekkig. Sommige predikanten immers arbeiden in zeer arme wijken, waar hofje aan hofje vol is van Protestantsche behoeftigen, andere weder hebben hun veld van arbeid in zeer rijke kwartieren. De bedoeling dezer indeeling is nooit geweest het regelen van een philanthropischen arbeid, maar wel een indeeling uit het oogpunt van het pastorale werk. Wy meenen in de wn\'ze, waarop de predi- kanten staan tegenover de liefdadigheid in hun wn\'k, drie cate- gorieën te kunnen onderscheiden. Terloops een opmerking, die ons genoegen doet. Verschillende predikanten wezen ons op het onont- beerlijke, hoog noodige der uitbreiding van het aantal armver- zorgers in den boezem der gemeente. Al zijn er dan ook reglemen- taire en utilistische bezwaren om het aantal diakenen uit te breiden, maak dan wijkbroeders, zoo was hun oordeel; 30 jaren geleden is deze aangelegenheid besproken in den Kerkeraad, en thans...? Drie meeningen dus heerschen in den boezem der gemeente. Een deel meent, dat de uitoefening der liefdadigheid uitsluitend de taak is der diakonie, het daarvoor gestelde kerkelijke lichaam, behoudens particuliere liefdadigheid, die geheel vrijstaat aan elk individu, of predikant of leek. Wy kunnen ons het voorrecht niet onthouden om een citaat te geven uit een brief van den onlangs gestorven, zoo diep in de \'s-Graven- haagsche gemeente betreurden ds. van Koetsveld. Op enkele vragen die wij hem stelden schreef h\\j ons. Ik ben van vroeger geslacht, _B en meen dat elke armbedeeling zooveel mogelijk door de erkende Armbesturen moet gedaan worden. Elke armverzorging maakt armen. Ik heb daarom gemeend, dat armbezoek veel noodiger was dan nieuwe armenzorg en daarom reeds voor meer dan 30 jaren stelde ik den kerkeraad voor, wijkbroeders te benoemen,die den

-ocr page 37-



		DE PROTESTANTSCHE, ENZ. 355

		armen den weg wijzen zouden, of eene kleine ondersteuning in eens geven. Maar wij waren toen in den conservatieven tijd en ik vond bij niemand medewerking." Waren vele in onzen tijd van een vroeger geslacht" in den geest van den waardigen schrijver van dezen brief, dan zou er heel wat verbeterd, verfrischt en werkzaam leven zijn! Een andere groep meent, dat in de vereenigingen van inwendige zending, die dank zij het initiatief der predikanten worden opge- richt, nu en dan ondersteuning in armoede, verpleging in ziekte op haar plaats is. Een derde groep is van oordeel, dat het inrichten van een be- paalden wijkarbeid voor armen en vooral ook voor zieken onaf- scheidelijk te verbinden is aan de inwendige zending. Het beoor- deelen en bespreken dezer beschouwingen ligt buiten onze be- voegdheid en grenzen. Van de wy\'k vereenigingen nu zijn er twee georganiseerd met het oog op de uit te oefenen armen- en ziekenzorg, de overige stellen voor alles op den voorgrond de inwendige zending: te weten Zondagsscholen, bidstonden, samenkomsten met lidmaten enz. enz. De meest uitgebreide dier vereenigingen is die van ds. Van Gheel Gildemeester in zijn wijk. Deze wyk is eigenaardig samengesteld; ze bevat zeer arme en daarnaast zeer rijke buurten. Het hoofdstreven is om zoo mogelijk binnen deze enge grenzen de rijken voor de armen te laten zorgen. Een middelpunt dezer armverzorging vormt een ge- bouw aan den Zuid-Oost-Buitensingel Pniè\'1." Een tal van dames arbeiden daar samen met wykbroeders." Naast werkverschaffing en ziekenzorg, die buiten het kader der be- schouwingen vallen, wordt er echter ook bedeeld. De gezinnen, die zich Dinsdags middags aanmelden worden voor- eerst aan een onderzoek onderworpen en daarna gesteund, meest door giften in natura", soms bij uitzondering in geld. De giften in natura worden op bons verkrijgbaar gesteld; deze zy\'n echter alleen bij bepaalde winkeliers inwisselbaar. Kleedingstukken worden uitgedeeld tegen den inkoopsprijs van het goed, de vereeniging betaalt het werkloon. Zoo mogelijk tracht men naar samenwerking met diakenen en met de stad." Zoo lang

-ocr page 38-



		356
		H. J. DE DOMPIEEEE DE CHAUFEPU5.


		echter alles afhangt van goeden wil, wederzydsche welwillendheid en neigingen, is die samenwerking meer phrase dan wezen. Zeer zeker worden enkele misbruiken gekeerd; grondige misbruiken- bestrijding, zelf in den engen kring van de Protestantsche wyken is er niet. Het geven van cijfers over dergelijke aan particuliere liefdadig- heid grenzende vereenigingen is niet gemakkelijk; waar by parti- culiere liefdadigheid deels te eerbiedigen scrupules, deels ongewet- tigde overdreven individueele ideeën het geven van cyfers bezwaarlijk maakt, ontmoeten wij deze moeilijkheid reeds nu. In het geheel wordt ongeveer f 8000 uitgegeven per jaar, (met inbegrip der zielzorg). Een tweede georganiseerde vereeniging werkt in de wyk van ds. Heinecken. Het wykgebouw is aan de Veenkade gevestigd, de hoofd- werkzaamheid is meer dan in wijk V ziekenzorg. Nader zal zy dus onze aandacht vragen; in geval van ziekte, dit zij reeds hier ge- constateerd, bedeelt ze bepaald. Wij moeten hier wyzen op een vorm der particuliere liefdadigheid, wier uitgebreidheid moeilyk na te gaan en die toch van groote beteekenis is. In verschillende wijken geven bemiddelde gezinnen of eiken dag, of een paar maal in de week aan armen een versterkend middagmaal. Zoo werd er b. v. aan de zieke gezinnen in de wijk, waar wy thans over spreken, in versterkende middelen direct van de Ver- eeniging en door weldadige wijkgenooten bedeeld tot een bedrag van 2453,19\'/»; 220 gezinnen genoten ondersteuning. In een derde wijk (men lette er op, dat wy\' niet zeggen in d e derde wyk) ontmoeten wy\' vooreerst de inwendige zending en het werk der evangelisatie; by bestaande behoefte wordt zonder be- paalde organisatie ondersteund. Een vierde wijk vereeniging weder geeft bons uit, versterkende middelen; een dames-comité zorgt voor kleederen. Een bedrag van 300 ongeveer wordt er besteed. In een andere wyk weder arbeidt de predikant met enkelen zyner mede-gemeenteleden, geheel afgescheiden van de ook door hem be- heerde wijk vereenigingen voor evangelisatie. Er wordt ongeveer /"500 a 600 uitgegeven. In denzelfden geest ontmoeten wy in een onzer armste en volkry\'kste kwartieren deD persoonlyken arbeid van den dominé, met enkele hulpvaardige broeders en zusters. In 1892

-ocr page 39-



		357
		DE PE0TE9TANTSCHE, ENZ.


		werd daar ongeveer 800 uitgegeven voor een 36-tal gezinnen. Twee andere predikanten werken in denzelfden geest en op dezelfde wijze. Voordat wjj onze conclusiè\'n over den arbeid der Wijkvereenigingen trekken een drietal opmerkingen: Vooreerst, dat bij dien arbeid een groot deel aan onze aandacht moest ontsnappen, daar én wat de predikanten uit eigen hoofde uitgeven én wat particulieren op voor- lichting van de predikanten schenken, buiten het meest microscopische onderzoek blijft. Verder treft ons de volkomen onsamenhangendheid van dit w\\jk- werk; de predikanten zelf erkennen, dat er tallooze misbruiken voorkomen, en onloochenbaar is het, dat er armoede en bedelzucht wordt geschept. Ten slotte wijzen wy reeds nu op de bons", die in tallooze vormen worden uitgegeven, zonder eenigen waarborg. Nader zien wij dit groote kaad onder de oogen. De arbeid in wijken heeft veel aantrekkelijks en bewonderens- waardigs. Er wordt, dank zij de opoffering der arbeidende dames, dank z\\j den ernst, de persoonlijke bemoeiingen van mannen van allerlei rang en stand, zeer heilzaan gearbeid; het is thans bij de verouderde diakonale inrichting een noodzakelijk complement. Het dikwijls grondig onderzoek, het veelvuldig huisbezoek, het persoon- lijk bestrijden van zonden en verkeerdheden, \'t zijn groote voor- deelen, maar daarnaast staan bezwaren, wanneer deze arbeid, steunende op een persoonlijke interpretatie van de principes der liefdadigheid, zich omringt van een waas van geheimzinnigheid en meent alleen goed te doen op eigen manier, zonder eenigszins met sociale en maatschappelijke eischen te rade te gaan. Wanneer een wykvereeniging bedeelt zonder de beschikbare ge- gevens te raadplegen en zonder geneigdheid om meetedeelen, hoe en wie ze ondersteunt, dan kan zulk een arbied maatschappelijk kwaad doen ontstaan; wat ze opbouwt door haar arm verzorging, breekt ze af door haar armen kweeken. Gelukkig dat in onze stad dergelijke kortzichtigheid niet of in zeer geringe mate voorkomt. Er is nog een ander gevaar een gevaar trouwens, eigen aan zeer veel vormen van armverzorging; men schept zoo gemakkelijk een soort locale wijktyrannie, die zelfstandigheid breekt, oogendienst kweekt, huichelarij doet ontstaan. Wanneer men, afgaande op buren- rapporten, zelfs op een wijkbroedersmededeeling, de bedeeling

-ocr page 40-



		358
		H. J. DE DOMPIEKEE DE CHAUFEPIÉ.


		niaakt tot middel om een gezin te sturen in de richting, waarin men het wil hebben, dan breekt men zoo licht het zelfver- trouwen , het zelfstandigheidsgevoel van hen, die nog geen paupers zyn, maar wel ondersteuning behoeven. Zoo juist staat er in het artikel, waar wy reeds een citaat aan ontleenden: jZy (dearmver- zogers) moeten niet de zelfstandigheid van het gezin afbreken, maar opbouwen." Wy waren misschien eenigszins te uitvoering, maar de reden daarvan is, dat in de grondgedachte van den wjjkarbeid zooveel moois, verhevens en navolgenswaardigs schuilt, maar dat de daaraan verbonden gevaren ook zoo groot zun. Naast de wykvereenigingen der Nederduitsch Hervormde Gemeente staat vooreerst de arbeid van de Luthersche Vrouwenvereeniging. De voornaamste arbeid dier Vereeniging is het uitgeven van kleederen. Ongeveer een f 500 worden uitgegeven. Ook in de Doopsgezinde Gemeente en in de Gereformeerde kerk A arbeiden vrouwen en jonge meisjes-veseenigingen naast en met de diakonie. Enkele derge- lijke kringen, waar het hoofddoel is werkverschaffing, zullen nog nader onze aandacht vragen. Er zullen zeer zeker kleinere groepen personen zijn, die op deze wijze uitdeelingen houden, maar wanneer zij geen aansluitingspunt met de diakonieën of andere liefdadige corporatiën hebben, is het moeielyk haar werk na te gaan. Eigenaardig en een afzonderlijke vermelding waardig is het zg. zustercomité in de Gereformeerde Gemeente B (vroeger in doleantie) Zy verdient onze aandacht vooral daarom, omdat ze in geheel enge samenwerking arbeidt met het voor de liefdadigheid gestelde lichaam: de diakonie en___omdat ze niets aan gaven geeft. Dit klinkt zonderling en toch is het waar: Voor een onderdeel van haar werk, de zorg voor de weezen in het weezengezin, heeft zg wel een kas en een penningmeesteres, voor haar verderen arbeid, de zorg voor armen buitenshuis, heeft het zustercomité geen geld of goed, en geeft geen geld of goed," behoudens wat de armenbezoekende zusters uit eigen fondsen willen geven. Wanneer het den diakenen voorkomt, dat naast het geregelde huisbezoek, naast het gewoon diakonaal bedeelen medewerking van vrouwen noodig is, dan geeft men de gezinnen aan het zustercomité op. Wanneer er velen te verzorgen zu\'n, wanneer er kraamvrouwen te raden en ondersteunen zyn, wanneer er kinderen voort te helpen

-ocr page 41-



		DE PROTESTANTSCHE, ENZ. 359

		zÜ n, dan treedt de vrouw de woning der armen binnen. Zonder medeweten der diakenen treedt dit comité niet op. Gemakkelijk ziet men hoe hoog opgevat deze aanvulling der diakonale werk- zaamheden is; in de praktyk worden daardoor van verschillenden stand samengebracht en de dikwijls theoretiseerende, eenigszins harde bemoeiingen van diakenen worden verzacht, verbeterd en aangevuld door de helpende en met de armen meelevende en lijdende vrouwen. \'t Zou moeilijk zijn om uit de voorgaande schets bepaalde, scherp omschreven conclusiën te trekken; wij letten immers alleen op de Protestantsche liefdadigheid, en vestigen alleen de aandacht op een harer vormen: de bedeeling zonder te spreken over werkverschaf- fing, ziekenzorg en gestichten. Wanneer de redacteur van dit tijdschrift ons dit gedoogt, zullen wn\' gaarne in een der volgende nummers daaraan de aandacht wijden. Er is meer nog wat ons weerhoudt om bepaalde conclusies te trekken, \'t is dit: wij bewogen ons in een stad, waar ryke Protestanten wonen, naast een niet te groot aantal behoeftige gemeenteleden; in vele steden en vooral in vele dorpen van ons vaderland is de verhouding geheel anders. Wanneer wij niet concludeeren dan hebben wij toch wel wenschen: Een der voornaamste is dat de Synode der Ned. Herv. kerk besluite om een onderzoek te openen: vooreerst hoe de gemeenten in zake armverzorging arbeiden, en in de tweede plaats uit het verslag der enquête den weg zoeken tot hervorming der Diakonale Regle- menten naar den drang der tn\'den. Een tweede wensch is meer gericht tot de lezers en medewerkers van dit tijdschrift. Zou niet in Amsterdam b.v. iemand te vinden zn\'n die daar de Ned. Herv. Diakonie bestudeeren wilde, en zijn resultaten willen publiceeren; zou niet in de arme Friesche Gemeenten, waar ieder angstig henen staart met diep medelijdend gevoel, ook een verslaggever optreden willen, om wat hij weet en ziet te verhalen? Veler wensch en veler werk is noodig om een ingrijpende ver- beterde Protestantsche armverzorging voor te bereiden, en de zorg voor behoeftigen en vooral voor hen, die op de grenzen der armoede staan, te maken tot een levende, reddende kracht.

		November \'93.