-ocr page 1- -ocr page 2-

		fh^r
	^4

-ocr page 3-

		M y,
		A06000029529306B

-ocr page 4-

		3M:
		WVfM2.

-ocr page 5- -ocr page 6- -ocr page 7-

GODDELIJKE VERNIEUWING,           y •9, DE BRON VAN WARE BLIJDSCHAP.

TOESPRAAK

TER INWIJDING VAN DE GERESTAUREERDE

Groote- of St. Michaëïs Kerk te Zwolle

OP

ZONDAG 30 AUGUSTUS 1890

gehouden door

J. VERMEER kz. V. D. M.

Zwolle, W. J. BEKENDS J.J.zn

189G.

BIBLIOTHEEK NEO. HERV. KEP*-

-^

fo&f&y

■

-ocr page 8-

		\'-> ■}

-ocr page 9-

		1 BIGLIOTHCLK ? *
		J^an ftet Coiïege van tieeren J^erfooogden en J2ofa6efen der J2ederduitscfi 3£ervormde (gemeente te erkentelijk gewijd.

-ocr page 10- -ocr page 11-

		Qstett den cJZÏcxep / Het was geenszins mijn voornemen deze toespraak in het licht te geven. Alleen vereerend verzoek en vriendelijke drang deden er mij toe besluiten. Mogelijk kan zij strekken toteene kleine, blijvende gedachtenis aan een merk- waardigen dag in de geschiedenis onzer Groote Kerk. Het bij de plechtige Inwijding gesproken woord te mogen opdragen aan het college van Kerkvoogden en Notabelen, acht ik niet enkel eer, maar ook plicht; omdat onze Gemeente de vernieuwing van haar indrukwekkend Bedehuis allermeest te danken heej\'t aan de toewijding, werkzaamheid en volharding van dat college, waaraan

-ocr page 12-

		6 de zorg voor de stoffelijke belangen van onzen Openbaren Eercdienst zoo uitnemend in toevertrouwd. Ik bid van God, dat door Zijne genade, de restauratie onzer Kerk, profetie moge zijn der verlevendigde belang- stelling, der vernieuwing des harten en der heiliging des lecens, van velen! J. VERMEER Az.

-ocr page 13-

		7
		In den Naam des Vaders, en des Zoons, en Heiligen Geestes, Amen.
		Eerste Voorzang: Psalm 26 : 8 en 7. Wat blijdschap smaakt mijn ziel, Wanneer ik voor U kniel In \'t Huis, dat Gij U hebt gesticht! Hoe lief heb ik Uw woning, De tent, o Hemelkoning! Die G\' U ter eer, hebt opgericht. Daar wordt Uw lof verbreid, O Oppermajesteit! Door mij, die U bemin en acht; Daar zal mijn stem U prijzen, Voor al de gunstbewijzen, Voor al de wond\'ren Uwer macht.

-ocr page 14-

		s
		Lezen: dk Wet des Heeren, en Psalm 122. Genade zij U en Vrede van God den Vader, en van Jezus Christus den Heere, in de gemeenschap des Heiligen Geestes, Waarde en zeer gewenschte Hoorders! WIJDINGS-GEBED. Tweede Voorzang: Psalm 100 : 1, 2 en 3. Juich, aarde! juicht alom den Heer! Dient God met blijdschap, geeft Hem eer. Komt, nadert voor zijn aangezicht; Zingt Hem een vroolijk lofgedicht. De Heer is God! erkent, dat Hij Ons heeft gemaakt (en geenszins wij) Tot schapen, die Hij voedt en weidt, Een volk, tot Zijnen dienst bereid. Gaat tot Zijn poorten in met lof, Met lofzang in Zijn heilig hof, Looft Hem aldaar met hart en stem Prijst Zijnen naam; verheerlijkt Hem

-ocr page 15-

		9
		TEKST, Johannes 10 : 22a. „En het was het feest van de vernieuwing des Tempels." Het was het Feest, zegt do tekst; we mogen <lus ver- onderstellen dat er weuf/de hecrschte; immers, een Feest is in zijn diepsten grond openbaring, uiting van blijdschap. De Blijdschap is eenc dochter des Hemels. Zij daalde op aarde neder in den beginne, „toen de morgensterren te zamen vroolijk zongen, en alle de kinderen Gods juichten." (\') Zij woonde in de harten van het eerste men- schenpaar, „een weinig minder gemaakt dan de Engelen, en met eere en heerlijkheid gekroond." (2) Geen wonder, dat de mensen behoefte heeft arm blijd- schap. Ieder mensch wil blij zijn. Deze behoefte bleef leven in het menschelijk gemoed, ook nadat, met de zonde, onrust, droefheid en zelfverwijt hun intocht hadden gedaan in de wereld. Daarom zoekt do mensch blijdschap langs verschillende wegen; de een, in zijn werkkring; de ander, in zijn gezin; een derde, in hoogheid en eere; een vierde, in het ver- gaderen van geld en goed; een vijfde, in allerlei uitspan-

-ocr page 16-

		10
		ningen; een zesde in de wellusten des vleesches, en zoo verder. Zouden deze de ware blijdschap gevonden hebben? In geenen deele! Eene blijdschap, die alleenlijk gegrond is in voorbijgaande en derhalve vergankelijke toestanden, kan nimmer volkomen bevredigen. Zij mist het element van het verheffende, zich naar het eeuwige uitstrekkende, dat enkel gevonden en genoten wordt als vrucht van de vreeze des Heeren. In Gods heiligende gemeenschap kiemt, uit den vrede des gemoeds, eene heerlijke vreugde. Tot dat vreugdebetoon wordt de schepping opgewekt met het woord: „Gij gansche aarde, juicht den Heere. Dient Hem met blijdschap, komt voor Zijn «aanschijn met vroolijk gezang!" (3) Pnulus roept de geloovigen toe: „Verblijdt u in den Heere allen tijd; wederom zeg ik, verblijdt u!"(\') En, na de laatste krankheid, na den laatsten aanval van droefheid, na den strijd met den laatsten vijand die te niet gedaan wordt, treedt voor het volk van God de belofte in vervulling: „eeuwige blijdschap zal op hun hoofd wezen; vroolijkheid en blijdschap zullen zij ver- krijgen, maar droefenis en zuchting zullen wegvlieden." (5) Zij zullen vinden „verzadiging van vreugde bij Zijn aan- gezicht, eeuwiglijk." (6) Van die heilige vreugde zijn de Godgewijde feesten op aarde afschaduwing, voorsmaak, profetie. In onzen Tekst is sprake van een feest, namelijk van hel feest der vernieuwing des Tempels, of der Tempel- wijding, te Jeruzalem. Het behoorde tot de kleinere godsdienstige feesten der Joden, eerst na de Babylonische ballingschap ingesteld; en wel door Judas den Makkabe\'èr, toen hij den Tempel, die drie jaren lang door Antiochus

-ocr page 17-

		11
		Epifanes ontheiligd en door afgodsdienst verontreinigd was geweest, herstelde en op nieuw inwijdde, in het jaar 167 vóór de gehoorte des Heeren. Dit feest, hetwelk acht dagen duurde, viel in omstreeks onze maand Decem- ber; vandaar de toevoeging: „en het ivas winter." Het droeg ook wel den naam van „feest der lichten." Thans werd dit feest verheerlijkt door de tegenwoordigheid van Jezus, die in een der voorhoven wandelde, onder Salomo\'s ga- lerij. Door Hem was, naar Haggdi\'s voorzegging: „de heerlijkheid van dit laatste Huis —■ dezen tweeden Tem- pel — grooter dan van het eerste." (7) Het kan u niet bevreemden dat ik dit woord voor uwe aandacht heb opgeslagen. Ook onze opgang naar het Bedehuis is een feestelijke. Sedert geruimen tijd aan den Dienst onttrokken, (8) mogen wij ons wederom onder de hoogo gewelven vereenigen; de lofzangen galmen weer door de statige bogen, begeleid door de ruischende tonen van ons heerlijk orgel. (9) Dank en lof behoort grondtoon te zijn in ons hart jegens den God van ons leven die ons, boven velen, het voorrecht gunt het feest der vernieuwing van dezen Tempel te beleven; en ik dank den Heere, dat ik dezen dag mag aanschouwen en het mij, als de oudste uwer dienstdoende Leeraren, is opgedragen uw voorganger te zijn, in dit feestelijk samenzijn. Worde het mij gegeven naar uw hart te spreken, onder de leiding van den Hei- ligen Geest; en eene geheiligde feestelijke stemming bij u te wekken of te sterken, wanneer ik, volgens den tekst, „En het was het feest van de vernieuwing des Tempels" tot u spreke over:

-ocr page 18-

		12
		Goddelijke vernieuwing, de bron van ware blijdschap. We gaan dit aantoonen, door een antwoord te geven op de vragen: Wie is het die vernieuwt? Wat wordt vernieuwd? Welke is van deze vernieuwi.ng de vrucht? En Gij, gezeten in heerlijkheid aan \'s Vaders rechter- hand, bekleed met macht om alle dingen nieuw te maken: Vernieuw ook onze harten door Uw Geest. Kom op dezen dag des feestes in ons midden, en blijf met Uw genade, o Heiland, ons nabij! Amen. I. Wie is het die vernieuwt? Zoo vragen wij allereerst. Vernieuwing is een aangenaam woord; het doet aan iets liefelijks denken, aan herstellen, in beteren staat brengen, met nieuwen glans doen stralen. Als wij iets dat verouderd en onaanzienlijk was, hersteld hebben; als we dat deden mot voel inspanning en groote kosten, dan zijn we er trotsch op en toonen het gaarne aan anderen. Zelfs jonge — en ook groote — kinderen, pronken gaarne met hun nieuw gewaad. Toch antwoorden wij op do gestelde vraag: \'t Is God alleen, die waarlijk vernieuwt. Ons vernieuwen, ook het beste, bij het Zijne verge- leken, is knutsel- en stukwerk.

-ocr page 19-

		13
		Maar Hij, de Almachtige, de Algenoegzame, de Vol- zalige; Hij, de God der krachten, die alle dingen draagt door het woord Zijner kracht, Hij vernieuwt ook alle dingen naar den raad Zijns willens. Aanschouwt de schopping in haar winterkleed, het kleed der ruste; in haar bruidsgewaad, het kleed der weelde: welk een onuitsprekelijk verschil! Welnu, het is God, bekleed niet majesteit en heerlijkheid, „die het gelaat des aardrijks vernieuwt, en het vol doet zijn van Zijne goc- deren." (10) „Hij kroont het jaar Zijner goedheid, en Zijne voetstappen druipen van heil." (") Ook in de redelijke, geestelijke wereld is het God die waarlijk vernieuwt. Toen de menschen, van God afgevallen, den sleutel der Godskennis hadden verloren en het domme en stomme Heidendom ten prooi waren geworden: toen heeft Hij, de tijden der onwetendheid overgezien hebbend, Zijnen Zoon gezonden „in gelijkheid des zondigen vleesches, en dat voor de zonde; geboren uit eene vrouw, geworden onder de wet, opdat Hij degenen die onder de wet waren, van den vloek der wet verlossen zou en zij de aanne- ming tot kinderen verkrijgen." (I2) Die vernieuwing openbaart zich in de verandering des harten. De Heere heeft gesproken: „Ik zal hun éénerlei harte geven, en zal een nieuwen geest in het binnnenste van u geven; en Ik zal het steenen harte uit hun vleesch wegnemen, en zal hun een vleeschen hart geven, opdat zij wandelen in Mijne inzettingen, en Mijne rechten bewaren en dezelve doen; en zij zullen Mij tot een volk zijn en Ik zal hun tot een God zijn." (")

-ocr page 20-

		14
		En die belofte wordt vervuld in de bekeering van eiken zondaar, gelijk in die van Manasse en Saulus. „Geen ding zal bij God onmogelijk zijn." (") Hij vermag alle dingen. „O diepte des rijkdoms beide der wijsheid en der kennisse Gods! Hoe ondoorzoekelijk zijn Zijne oordeelen, en onnaspeurlijk Zijne wegen! Want wie heeft den zin des Heeren gekend, of wie is Zijn raadsman geweest? Of wie heeft Hem eerst gegeven, en het zal Hem wederver- golden worden\'? Want uit Hem, en door Hem, en tot Hem zijn alle dingen. Hem zij de heerlijkheid in eeuwig- heid." C5) Ja, \'t is God alleen die waarlijk vernieuwt! Met eene almachtige en alomtegenwoordige kracht, onderhoudt en regeert Hij als met Zijne hand hemel en aarde, mitsgaders alle dingen die Hij eenmaal schiep, door een rusteloos herbaren en vernieuwen. (") En dat doet Hij op geheel éénige wijze. In het schoone Boek der Schepping zijn alle schepselen, groote en kleine, gelijk als letteren, die ons de onzienlijke dingen Gods, namelijk Zijne eeuwige kracht en Goddelijkheid, geven te lezen. (I7) En niet minder Zijne onveranderlijkheid. Nog heeft de zon haar zelfden gouden gloed, de maan haar eigen zilveren glans, de sterren haar schitterend geflonker, al schenen ze langer dan zestig eeuwen. De kleuren en geuren der bloemen zijn niet verminderd, het gezang en gekweel der gevederde boschbewoners is niet verstomd: \'t is alles nog even frisch en schoon als in de eerste Lente! Oneindig heerlijker is Gods werk, dan alle menschenwerk. Hij heeft er den stempel Zijner onveranderlijkheid opgedrukt.

-ocr page 21-

		15
		Wat van menschenhanden werk overblijft, verteert, vermolmt, vergaat eindelijk. In onze Musea heerscht ge- woonlijk eene duffe lucht, maar de werken des Heeren zijn altijd nieuw en frisch. „O Heere, onze Heerc, hoe heerlijk is Uw naam op de gansche aarde"! (,8) II. We zijn genaderd tot de tweede vraag: Wat wordt vernieuwd? Wij zagen, God vernieuwt alle dingen. En de Mensch? O vergeten wij \'t niet „hij is van Gods geslacht"! (I9) Al is ons door de zonde de kroon van het hoofd gevallen, al is het kostelijke goud verdonkerd: toch zijn daar ge- lukkig nog eenige „kleine overblijfselen" van Gods beeld in ons. (J0) Wij allen dragen in ons om de heugenis aan een verloren Paradijs, en wij zoeken allen weer naar een paradijs; helaas, meestal naar eigen dwaze zinnelijkheid! totdat de Heiland ons trekt en leert om in Zijne gemeon- schap, door een oprecht geloof in Hem, te zoeken en te vinden paradijs-vrede en vreugde. De zucht naar het eeuwige is in ons harte gelegd, en daarom vernieuwen wij ook en willen wij vernieuwen. Van dat eeuwige is de Algenoegzame en Volzalige — wij mogen het met eerbied uitspreken — het Ideaal, de Verpersoonlijking, voor \'t Hem vreezend gemoed. Jehovah: Ik was, Ik ben, Ik zal zijn! Jezus Christus „gisteren en heden dezelfde en in eeuwigheid." (21) De Heilige Geest, de eeuwige Geest. Daarom, al wat Hem door zwakke menschenhanden wordt gewijd, wil de mensch, voor zoover hij zulks vermag, met glans en luister omringen. De Altaren, oorspronke- lijk van aarde en zoden, werden later vervaardigd van

-ocr page 22-

		16
		kostelijk uitgehouwen steenen, of met louter goud over- togen. De prachtigste gehouwen die de grijze oudheid keilde, waren het geen tempelen? Werd de tempel van de godin Diana te Efczc (Jï) niet geteld onder de zeven wonderen der oude wereld? (2i) En waren zij, wie het vergund werd de Si. Pieter te Home, de St. Paul te Londen, den dom te Milaan of te Keulen, met eigen oog te aanschouwen, niet opgetogen en onder den machtigen indruk van die statige zuilen- gangen en hooge gewelven! Maar, ik denk hier aan een spreekwoord van de oude Grieken: „\'tIs niet ieder gegund Corinthe te zien!" en daarom acht ik het gelukkig, dat wij ons kunnen ver- blijden over hetgeen onder ons bereik ligt. Wat blijde dag dien de Heere ons gemaakt heeft! „Laat ons op denzelven ons verheugen en verblijd zijn." (**) Onze Groote Kerk, ontegenzeggelijk het schoonste, meest indrukwekkende gebouw in onze stod, de roem van Zwolle, kunnen wij weer in gebruik nemen. Op de plek waar in het grijs verleden reeds een kerkje, vermoedelijk van Romaansche bouworde, had gestaan, werd op den 10 Juli van het jaar 1400 de eerste steen gelegd van dezen Tempel, (25) waarvan de bouw, allicht wegens geldgebrek, in 1451 nog niet was voltooid. De kerk behoort tot de hallenkerken, een gewijzigde vorm der Gothisehe kerken, waarvan de beuken zich naast el- kander verheffen tot op gelijke hoogte. Zij werd naar het toenmalig gebruik aan St. Michacl, sedert ook de patroon of beschermheilige dezer stad, toegewijd. Van hare eerhiedicekkende oudheid getuigt de grafsteen

-ocr page 23-

		17
		uit den jare 1425, zoomede het feit, dat de godzalige Thomas a Kcmpis, op zijn tocht van Deventer naar het klooster op den Si. Agnictcnbcrg, deze kerk bezocht om zijne godsdienstplichten te vervullen. (26) In 1580 kwam de kerk in het bezit der Hervormden. In 1597 werd het Koor door een kunstig gesneden hek van het schip der kerk afgescheiden. Later werd zij verrijkt met den beroemden kansel, waaraan de kunstenaar Adam Straes van Weilburg in Nassau zes jaren heeft gearbeid, van 1617 tot 1622, zooals op de trap van den predikstoel vermeld staat. Eindelijk, in de jaren 1719 tot 1721, werd het prachtig orgel gebouwd, (27) het- welk — om met onzen hooggeachten stadgenoot W. A. Elberts te spreken — „met de beste uit ons vaderland kan wedijveren, en als het grootste sieraad der kerk mag beschouwd worden." (28) Ook het stof van beroemde dooden sluimert hier tot den Morgen der Opstanding. Hier rust, om geen meer- deren te noemen, de dichter Willem Sluiter, bijgenaamd „De Eybergsche nachtegaal (2!l); en de groote schilder Gerhard ter Borch, wiens penceel het sluiten van den Munsterschen Vrede vereeuwigde. (30) Na de tweede helft der vorige eeuw, schijnt men weinig meer gedaan te hebben, niet alleen voor de verfraaiing, maar zelfs voor het noodig onderhoud. Waarschijnlijk waren de geweldige troebelen van dien veel bewogen tijd daarvan de groote oorzaak. Hoe het zij: het indruk- wekkend gebouw kwam in verval. Deszelfs schoon be- gon te tanen. Het kunstig snijwerk sprak niet meer, overdekt als het was met eene afschuwelijke dikke verf-

-ocr page 24-

		IS
		laag. Toen het nieuwe licht werd ingevoerd, (3I) moesten de prachtige koperen kronen — weemoedige herinnering voor de oude Zwollenaren! — worden opgeruimd. In één woord: men moest er zich over bedroeven, als een vreem- deling naar de van ouds beroemde kerk kwam zien, dat het gebouw er zóó vervallen en onooglijk uitzag. En waar men van tijd tot tijd schoone wereldsche gebouwen zag verrijzen, rees meermalen de verzuchting van koning David, terwijl de Arke Gods in cene tent bewaard werd, voor onzen geest: „Zie, ik woon in een cederen huis, maar de Ark des Verbonds des Heeren onder gordijnen." (**) Maar in deze ure mogen wij dankbaar getuigen: de Heero heeft het voorzien. God werkt door middelen en wegen; Hij neigt de harten en maakt ze gewillig om Zijn raad te dienen; daar geschiedt geen ding bij geval. En zij die bestemd zijn om een Gode welgevallig werk, Hem ter eer en duizenden tot nut en stichting ten uitvoer te brengen en gelukkig te voltooien, hebben aanspraak op onzen dank. Is \'t dan wonder, dat de gemeente, na allereerst Gode haar dankoffer gewijtl te hebben, ook dankbaar opziet tot de mannen aan wie de behartiging der belangen van haar Openbaren Eeredienst is opgedragen: hel College van Kerkvoogden en Notabelen. (") Want, voor zulk een omvangrijk werk als de vernieuwing van dit Bedehuis, werd niet enkel een goede wil, maar ook hart voor de zaak, veel en wijs overleg en \'t zich getroosten van zorg en moeite, vereischt. En in dat alles hebt go u beijverd, Kerkvoogden en Notabelen! om onze Gemeente te dienen met de beste gaven van verstand en hart. Daarvoor danken wij u, gelijk ook de Hooge

-ocr page 25-

		19
		Regeering, die door Haar financieelen steun de uitvoering van het grootsche werk door u ondernomen, mogelijk maakte; gelijk ook de edele bekende en onbekende Gevers, die hunne schatten openden ten bate van Gods Huis. (\'*) Er is voor zulke treffelijke zaken een Hoofd noodig, waarvan bezieling en bestuur beiden, harmonisch vereenigd, uitgaan. Zulk een Hoofd mag het College van Kerk- voogden en Notabelen bezitten in zijn edelen Voorzitter. Daarom U bovenal dank en hulde gebracht, Heer Van Aerssen! voor wien deze dag een der schoonste Uws levens is. U komt de eerc toe der aanstichting tot dit grootsche werk, waaraan Ge U gegeven hebt met volkomen toewijding en met veel opoffering van tijd en rust. We weten het: Ge hadt in Uwe betrekking als President-Kerkvoogd, de vernieuwing onzer Groote Kerk, U zelf tot eene levenstaak gesteld. En ondanks bezwaren en moeielijkheden van velerlei aard: Ge hebt met trouwe volharding de begonnen taak voortgezet, doorgezet, ten einde gebracht! Sedert 1882 ging er bijna geen dag voorbij, waarop Ge uwe schreden niet gericht hebt naar deze Kerk, om door bestuur, met raad en daad, de werkzaamheden te leiden en te steunen. Bij onzer aller dank, inzonderheid dien van den eerwaarden AIgemeenen Kerkeraad, (35) mag ik U, mede uit zijn naam, geluk wenschen, dat de God uws levens U het voorrecht schenkt dezen dag te beleven. Persoonlijk voeg ik er den wensch aan toe, dat er een Gedenksteen binnen de muren dezer kerk geplaatst worde, ter blijvende herinnering aan de groote restauratie en waarop Uw naam voor het nageslacht worde vereeuwigd, als de Man aan wien de Hervormde Gemeente zooveel te danken heeft.

-ocr page 26-

		20
		Heer Van Aerssen! God Almachtig zegene U voor tijd en eeuwigheid; dat is onze vurige bede. \'t Is in zekeren zin voor een Feestredenaar moeielijk om Namen te noemen; hij loopt zoo licht gevaar een enkele te vergeten. Toch mag ik niet verzuimen bij eene gelegenheid als deze openlijk een woord van hulde en dank te wijden aan de Heeren Jhr. mr. Victor de Stuers, Rijks-adviseur; dr. P. J. H. Cuypers en L. C. Hezenmans, beiden van rijkswege met het toezicht op de werkzaamheden belast; aan de leden der commissie voor de restauratie: de heer mr. Van Aerssen, van wege Kerkvoogden, de heer J. H. Schellwald, van wege notabelen, en de heer mr. J. H. Geertsema, toen Commissaris des Konings in Overijsel; aan de leden van de Tweede Kamer: A. baron van Dedem, dr. H. J. A. M. Schaepman en mr. A. F. Vos de Wael; deze allen hebben, een iegelijk in zijn ambt, geijverd voor de restau- ratie en haar ook door hun krachtigen steun, mogelijk gemaakt. Die dank geldt mede den heer F. C. Koch als bouwmeester, den heer W. Volkers als werkmeester, de heeren van der Linde, Wissink, Hardon, Dol en Voskuil als schilders, voor hun uitnemend opzicht over- en de bijzondere zorg voor den arbeid. Het is opmerkelijk, dat bij het ontzachlijk en vervaarlijk steigcrwerk, noodzakelijk om de hoogste gewelven te bereiken, geen enkel betreurens- waardig onheil is voorgevallen, dank zij, naast God, de om- zichtigheid en bekwaamheid van de heeren Kochen Volkers. Ook U, Ambachtslieden! die gedurende korten of langen tijd in deze Kerk gearbeid hebt, zij dank toegebracht voor uw noeste vlijt, uw trouwen arbeid en betoonde be-

-ocr page 27-

		21
		kwaamheid. Ge hebt Gods Huis helpen bouwen: wij bidden u toe, u allen die aan de vernieuwing van dit Bedehuis hebt geholpen, dat ge eens door genade eene plaats moogt vinden in des Heeren hemelsch Huis, in het „Jeruzalem dat boven is, dat vrij is, hetwelk is onzer aller Moeder." (3G) Wat zal \'t heerlijk zijn Hem daar te prijzen met een nieuw Lied! Maar wij mogen ook hier zijn lof zingen. TUSSCHENZANG. Gezang 4 : 1 en 7. De Heer is God, en niemand meer; Verheerlijkt Hem, gij vromen! Wie is, als aller schepslen Heer, Zoo heerlijk, zoo volkomen ? De Heer is groot, Zijn naam is groot, De luister Zijner deugden groot, Oneindig groot Zijn Wezen. Gij zijt rechtvaardig, heilig, goed, Bij reinen wilt Gij wonen; Hem, die Uw wil met vreugde doet, Zult G\' ook met vreugde kronen; Gij hebt d\'onsterflijkheid alleen, Hoogst zalig zijt G\' in eeuwigheên, O rijke Bron van vreugde! III. Goddelijke vernieuwing, de bron van ware blijdschap! We vragen ten laatste: Welke is van deze vernieu- wing de vrucht? En het antwoord luidt: ware blijdschap. Zoolang ons hart in het aardsche, het wereldsche, dat is, in zingenot, uitsluitend zijn steun en troost zoekt,

-ocr page 28-

		22
		missen wij den waren vrede en daarmee de ware blijdschap. Ons hart moet vernieuwd worden. Jezus zegt: „Tenzij iemand wederom geboren worde, hij kan het Koninkrijk Gods niet zien." (37) Wij zijn vleeschelijk onder de zonde verkocht; van nature zijn wij onbekwaam tot eenig goed on geneigd tot alle kwaad. Zoo als wij zijn in onze onverschilligheid, zelfgenoegzaamheid, hoovaardij en eigengerechtigheid, kun- nen wij den hemel niet beërven. We moeten veranderd, wedergeboren, bekeerd worden. We moeten onze ellende leeren kennen; tot Christus de toevlucht nemen en door den Geest ons laten leiden, zullen we behouden worden. Ik wenschte wèl dat de vernieuwing onzer kerk, u na- drukkelijk bepaalde bij het tot zaligheid onmisbare ver- nieuwingswerk des harten, door des Heeren Geest. Dat het u drong tot de vurige bede: „schep mij een rein harte, o God! en vernieuw in het binnenste van mij een vasten geest." (aa) Ja, „zoekt den Heere terwijl Hij te vinden is, roept Hem aan terwijl Hij nabij is. De goddelooze verlate zijn weg, on de ongerechtige man zijne gedachten; en hij bekeere zich tot den Heere, zoo zal Hij zich zijner ontfermen, en tot onzen God, want Hij vergeeft menig- vuldiglijk." (39) En wordt iemand uwer door den Heiligen Geest aanvankelijk overtuigd van zonde, gerechtigheid en oordeel; komt, bij het klaar gezicht van uw verloren staat, de klacht over uwe lippen: „Ik, ellendig mensen! wie zal mij verlossen uit het lichaam dezes doods?" (40) Wanhoop niet, laat den moed niet zinken! Wat bij de menschen onmogelijk is, is mogelijk bij God. „Wordt dan vernieuwd in den geest uws gemoeds, en

-ocr page 29-

		23
		doet aan den nieuwen mensch, die naar God geschapen is, in ware rechtvaardigheid en heiligheid." (*\') En waar deze groote barmhartigheid begonnen is aan u betoond te worden, vergeet de les niet: „Laat ons afleggen allen last, en de zonde, die ons lichtelijk omringt, en laat ons met lijdzaamheid loopen de loopbaan, die ons voorgesteld is." (") Of, zoo wij afdwaalden, laat ons wederkeeren; zoo wij vielen, laat ons weer opstaan, in Gods kracht, met David\'s gebed in do ziel: „Verwerp inij niet van Uw aangezicht, en neem Uwen Heiligen Geest niet van mij. Geef mij weder de vreugde Uws heils; en de vrijmoedige geest ondcrsteune inij." (**) De vreugde Uws heils! Zij is de ware blijdschap; en haar éénige bron: dat we vernieuwd zijn geworden van harte; dat we niet langer zijn kinderen des toorns, maar kinderen Gods, wedergeboren tot eene levende hope! Dan, ook voor ons de Koninklijke belofte: „In blijd- schap zult gijlieden uittrekken, en met vrede voortgeleid worden: de bergen en heuvelen zullen geschal maken met vroolijk gezang voor uw aangezicht, en alle boomen des velds zullen de handen samenklappen. Voor een doorn zal een denneboom opgaan, voor eene distel zal een mirteboom opgaan; en het zal den Heere wezen tot een naam, tot een eeuwig teeken dat niet uitgeroeid zal worden." (*♦) Die den Heere verwachten, zullen de kracht vernieuwen. Laat mij toe dezen raad te geven, vooral aan U jongeren in ons midden. Allicht zult gij aan de plechtigheid van dezen dag nog menigmaal denken, en, indien het u ge- geven zij, oud te worden en onze plaatsen in te nemen,

-ocr page 30-

		24
		dan zult ge aan uwe kinderen vertellen, wanneer en door wien de vernieuwde kerk werd ingewijd. Ik bid u: leg een vouwtje of een bladwijzer in uw Bijbel bij den tekst: Johannes 10 vers 22; dan zal het u indachtig gemaakt worden, hoe, zooveel jaren geleden, de leeraar u aangezegd heeft „dat ons hart moet vernieuwd worden" en u ver- maand „tot boete en bckeering;" maar dan zal diezelfde Tekst voor u een \'proefsteen zijn, waaraan ge kunt weten: of gij een kind van God geworden zijt, dan wel, een ongeloovige gebleven. Ziet, ik heb het u gezegd! God geve, dat het Evangelie u zij of worde eene reuk des levens ten leven! En voorts, de Gemeente toone door blijvende belang- stelling in onze openbare godsdienstoefeningen, dat het haar niet te doen is om hout en steen, maar om de pre- diking van de leer der waarheid die naarde godzaligheid is. Laat het niet gezegd kunnen worden: dat er méér houten banken dan heilbcgeerigc hoorders in de kerk zijn. Wij beleven een tijd die eigenaardige moeielijkheden biedt aan zwakken in het geloof; een tijd van twijfel wekkende critiek, van veler geleerde tegenspraak tegen de oude Heilswaarheid, van allerlei inzettingen die geboden van mensehen zijn en de zaligheid willen verzekeren aan hen die ze onderhouden: maar „ziet toe, dat niemand u als een roof vervoere door de philosophie, en ijdele ver- leiding, naar de overlevering der mensehen, naar de eerste beginselen der wereld, en niet naar Christus: want in Hem woont al de volheid der Godheid lichamelijk.\'" (*3) En is er voor ons kortzichtig verstand veel ondoorgron- dclijk en onbegrijpelijk: wij moeten leeren „allegedachten

-ocr page 31-

		25
		gevangen te leiden tot de gehoorzaamheid van Christus." (*8) Vergeten we nimmer: „De verborgene dingen zijn voor den Heere onzen God, maar de geopenbaarde zijn voor ons en voor onze kinderen tot in eeuwigheid." (\'7) De dienst des Heeren worde ons steeds meer een liefde- dienst, tot verlichting van ons verstand, tot vernieuwing van ons hart, tot heiliging van onzen wil, tot vreugde van ons leven. Met den Psalmdiehter, zij of worde het de taal onzer aller harten: „Ik verblijde mij in liegenen die tot mij zeggen: Wij zullen in het huis des Heeren gaan. Om mijner broederen en mijner vrienden wil zal ik nu spreken: Vrede zij in u! Om des Huizes des Heeren onzes Gods wille, zal ik het goede voor u zoeken." (18) En worde de belofte, eenmaal aan den profeet Haggaï voor den tweeden Tempel gegeven, ook aan ons Bedehuis bevestigd: „In deze plaats zal Ik vrede geven, spreekt de Heere der Heirscharen." (*\') Wij wijden, gunstrijk Opperheer! Aan Uwen dienst, tot Uwe eer, Den thans vernieuwden Tempel. Wij kwamen met een blij gemoed; En roemend: onze God is goed! Betraden wij zijn drempel. De tand des tijds die immer knaagt, De storm die door het luchtruim jangt Do gloed der zonnestralen Verteerden \'t oude Bedehuis, Vervulden het met stof en gruis, Zijn glorie scheen te dalen.

-ocr page 32-

		26
		Zoo stond liet in een slecht gewaad, (De vorm alléén het .schoon verraadt!) Als klagend der gemeente: „Waar is uw liefde voor Gods huis? „Onthef mij van dit sniaad\'lijk kruis, „En schraag \'t verweerd gesteente."\' Gelukkig niet vergeefs geklaagd! Straks werd om steun en hulp gevraagd, Het licht kwam zachtkens rijzen; Het groot VERN1EUWINGHWERK begon Dat, naar het vorderde en won, Een ieder wel moest prijzen. En — hebben wij ook lang gewacht — Nu is het grootsche werk volbracht, Wij mogen weer vergaren In d\' eigen Kerk, wier nieuw gewaad Haar sierlijk tooit en jeugdig staat, Trots al den last der jaren. (s0) Dies zijn wij dankbaar en verblijd; De Kerk op nieuw aan God gewijd Met lofzang en gebeden, Zij trekke en lokke vriend\'lijk aan, Opdat er vlijtig henengaan, Wie \'s Heeren Naam beleden. Gedurig rijze ons gebed Tot Hem die op de smeekstem let, En \'t hoogste goed wil geven;

-ocr page 33-

		27
		Wij vragen: zegen Heer het woon I, Hier in Uw Heiligdom gehoord, \'t Zij ons oen reuk ton leven. Verlicht Uw knechten door Uw Geest, Opdat zij trouw en onbevreesd Uw Heilig Woord verkonden; En leg een psalm, een bede, oen lied, Waar Gij de schare voor U ziet, In aller hart on monden. Wil door het Woord ons hier gebracht Verbreken staag dor zondo-macht, Zoodat we U dankbaar ooren; En stel dit BETHEL tot een licht Waarvoor het ziele-duister zwicht: Blijf, Heiland! ons regeeren. Bewaar dit Huis door Uw gena, Uw Vader-oog zij vroeg en spit Ten goede steeds ontsloten; En zij het veler harte-taal: „Uw liefdedienst — wie haar ook smaal\' — „ Heeft mij nog nooit verdroten." Geslachten komen en vergaan, Geen tempel blijft hier eeuwig staan, Dit nieuw zal weer ver ouden. Geen nood: de Kerk is \'t Ideaal Voor ons, van \'s Hemels reine zaal, Van \'t eeuwig bruiloft houden!

-ocr page 34-

		2S
		Gemeente, bult! gemeente, waakt! Opdat, als de\' ure eens genaakt, De Kerk u gaat ontzinken: Gij dan, die JEZUS recht bemint, Uw plaats in \'t Vaderhuis hervindt, Waar de\' eerekronen blinken. Daar voelt ons hart de ware vreugd, Daar vinden wij een eeuw\'ge jeugd, Waarnaar wij hunk\'rend smachten; AVij staam\'len: \'t is te yroot een deel! Toch — voor UW trouwe niet te veel, Wij blijven het verwachten!               Amen. DANKZEGGING. N AZANG. Psalm 118 : 10. Dit is, dit is de poort des Heeren; Daar zal \'t rechtvaardig volk door treên, Om hunnen God ootmoedig t\'eeren, Voor \'t smaken Zijner zaligheên. Ik zal Uw naam en goedheid prijzen: Gij hebt gehoord: Gij zijt mijn geest, Door Uw ontelbre gunstbewijzen, Tot hulp, en heil, en vreugd geweest! De Heere zegene u en behoede u! De Heere doe Zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig! De Heere verheffe Zijn aangezicht over u en geve u vrede!                                      Amen!

-ocr page 35-

		29
		AANTEEKENINGEN.
		1.    Job 38 : 7. 2.    Psalm 8 : (i. 3.    Psalm 100 : 1 en 2. 4.    Filippensen 4 : 4. 5.    Jesaja 35 : 10 en 51 : 11. 0. Psalm 16 : 11. 7.    Haggaï 2 : 10. 8.    Namelijk sedert Pinksteren 1895. Dus 15 maanden. De laatste dienst, vóór de sluiting der kerk, is gehouden Maandag 3 Juni 18!)5, tweeden Pinksterdag, des voormiddags door Ds. Kamp. 9.    Naar aauleiding van het 175-jarig bestaan van het Orgel, heeft de heer J. C. van Apeldoorn, organist der Groote Kerk, geschreven en in \'t licht gegeven, de geschie- denis van dit Orgel, waarbij de officioele bronnen, aanwezig in het Archief der gemeente Zwolle, zijn geraadpleegd. Twee schoone platen versieren het boekje, gedrukt bij de Erven J. J. Tijl. 10.    Psalm 104 : 30 en 24. 11.    Psalm 65 : 12. 12.    Romeinen 8 : 3 en Galaten 4 : 4 en 5. 13.    Ezechiël 11 : 19 en 20. 14.    Lucas 1 : 37. 15.    Romeinen 11 : 33 — 36. 16.    Vergelijk Catechismus, Zondag 10, vr. 27. 17.    Zie de Nederlandsche Geloofsbelijdenis, Artikel 2. 18.    Psalm 8:2. 19.    Handelingen 17 : 28 en 29.

-ocr page 36-

		30
		20.    Zie do Nederlandsche Geloofsbelijdenis, Artikel 14. 21.    Hebreen 13 : 8. 22.    Handelingen 19. 23.    Deze waren: a.    De Pyramiden van Egypte. b.    De tempel, muren en hangende tuinen van Babel. c.    Phidia\'s beeld van Jupiter Olympus. d.    De tempel van Diana te Eféze. e.    Het mausoleum te Halicarnassus. /. De pharos te Alexandrië. ff. De colossus van Rhodus. 24.    Psalm 118 : 24. 25.    Mille quator C sex annis Julii quoque deno, Fit tem- pli Swollis primum fundatio terris. 26.    Thomas a Kempis, geboren in 1380 te Kempen bij Keulen; overleden 25 Juli 1471, als onderprior van het klooster op den St. Agnietenberg bij Zwolle, oud 91 jaren. 27.    Met den bouw werd begonnen in de maand April van het jaar 171!), en in September 1721, werd het afgeleverd; den 8sten viel het omhulsel en den 21sten was het geheel voltooid. Zie, Het Orgel in de Grootc- of St. Michiels-Kerk te Zwolle, door J. C. van Apeldoorn. 28.    Zie, W. A. Elberts, Historische Wandelingen in en om Zwolle. Blz. 52 en 53. 20. Willem Sluiter, predikant te Eybergen, vluchtte in 1072 voor de Munstersche krijgsbenden, en nam in den aanvang des volgenden jaars een beroep naar Rouveen aan, doch overleed reeds in December 1073 ten huize van zijn zwager Hidding te Zwolle. Zijne gedichten waren zeer geliefd, inzonderheid zijn „Buyten eensaem huys- somer- en winterloven. Aenwijscnde, hoe men op een slechte en eensame plaets, buyten op \'t Lant verge- noegt mag leven, meer dan in \'t gewoel van groote aansien- lijkc Steden; onder het motto: „Credi mihi, bene qui latuit, bene vixit." \'s Mans gedichten zijn herhaaldelijk uitgegeven. Voor mij ligt een zevende druk, uitgegeven in 1707. 30. Gerhard ter Borch overleed te Deventer den 8 De- cember 1081, maar is in het familiegraf te Zwolle in de Groote Kerk begraven. De grafsteen, waarvan het Nomraer is 339,

-ocr page 37-

		31
		is nu rechtstandig in den muur, aan de zijde van het koor- hek gemetseld. 31.    Het gaslicht. 32.    1 Kronieken 16 : 1 en 17 : 1. 33.    Het College van Kerkvoogden bestaat thans uit de heeren: in\'\'. W. F. E. Baron van Aerssen Beijercn van Voshol, president; mr. O. F. Greven, secretaris; mr. D. van Laer, A. E. Buisman, mr. C. F. Kaempff, m>\'. P. C. A. Sichtorman, P. de Kiewit, H. J. Snel en J. de Goeijen. Notabelen zijn de heeren: J. H. Schellwald, president; D. J. R. Jordens, secretaris; W. J. H. Damman, G. H. Petten, R. Wind, D.  H. Verhaaf, A. C. van Oorschot, mr. I. de Greve, W. H. Wicherlink, m\'\'. W. D. Coninck Liefsting, W. van Aalderen, E.   Cats Wor, F. H. Ampt, O. de Leeuw, J. H. Stülen en G. A. J. Voctelink. Kerkelijk Ontvanger, de heer H. van Enter, Cz. Organist van de Grooto Kerk, de heer J. C. van Apeldoorn. Koster van de Groote Kerk, de heer H. Maas, Hz. Het College van Collectanten bestaat thans uit de heeren: H. H. Kok, Bz. president; A. J. Kolkman, D.Jz. secretaris; A. H. Kuilaart, C. Hogenkamp, W. L. ten Voorde, J. van Schreven, ï. ïhijssen, Joh. van Eijsselstcijn, M. van Diffelen en C. Bloemink. 34.    Reeds vroeger werd aan de Ned. Herv. gemeente een zilveren Doopvont met Offerschaal geschonken door den heer en mevrouw J. van der Voort- Wor, hetwelk bij den voormiddag- dienst in de Broerenkerk van Zondag 11 December 1892, voor het eerst in gebruik genomen is. Voor de restauratie van de Groote Kerk zijn herhaaldelijk belangrijke schenkingen in geld ingekomen, terwijl de fraaie eikenhouten banken in het ruim der Kerk, ter vervanging van de oude stoelen, het kostbaar geschenk zijn van een lid der gemeente, die onbekend wenscht te blijven. 35.    De Algemeene Kerkeraad is thans samengesteld als volgt: Predikanten: J. Vermeer, Az. (!l Aug. 1808), Dr. I. van den Bergh (27 Nov. 1881), A. W. van Wijk (1 f) Sept, 1886), A. F. Kamp (8 Mei 1802), A. de Haan (9 Sept. 1894) en N. Jolles (25 Aug. 1895).

-ocr page 38-

		32
		Ouderlingen: F. H. Ampt, O. do Leeuw, D. J. R. Jordens, T. N. van der Stok, A. van Wcgcl, J. Buijsman, J. R. Meesters, H. van Enter, Cz., D\'1. J. H. Gunning, Wz., K. van \'tEnde, G. W. Frijliug en J. Glaser. Diakenen: H. J. Danneuberg van Dijk, B. Dalenoord, H. ,T. Bonke, Herman J. van Enter, H. J. Jansen, Johs. Kolkman, D.Jz., G. B. van der Linde, G. H. A. Louman, H. Pauw, J. de Vries, Hz., mr. L. J. Rietberg, en W. C. Tobias. Thesaurier-Boekhouder: Johs. F. C. Wolf f. Bode: B. Kok. 30. Galaten 4 : 20. 157. Johannes 3 : 3. 38.    Psalm 51 : 12. 39.    Jesaja 55 : 6 en 7. 40.    Romeinen 7 : 24. 41.    Efeze 4 : 23 en 24. 42.    Hebreen 12 : 1. 43.    Psalm 51 : 13 en 14. 44.    Jesaja 55 : 12 en 13. 45.    Colossensen 2 : 8 en 9. 40. 2 Korinthe 10 : 5. 47.    Deuteronomium 29 : 29. 48.    Psalm 122 : 1, 8 en 9. 49.    Haggaï 2 : 10. 50.    Over 10 jaren, in 1900, zullen er vijf eeuwen verloopen zijn sedert de eerste steenlegging van de Kerk. In hot aan- staande jaar 1897, heeft het Koorhek drie eeuwen gestaan.