o // o // o // o // o // o // o ff o // o ff o // o // o // o // o // o // o // o // 9- // o // o //

o // o\' // o // o // o // o ff o // o // o ff o ff o ff o ff o ff o ff o ff o ff o ff o ff o ff o ff

LUDWIG SCblNEü=ER.

Een levensbeeld van den Heiland, aan de
hand der Evangeliën en in het licht van het Beloofde Land.

vervoiy o_P Kenf gij hef Land?"

NEERBOSCH\' BOEKHANDEL. - NEERBOSCH.

O // O // O // O // O // O // O // O // O // O ff O // O // O // O // 0_// O // O // O // O // O //

BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

fvfiJ) iOÖ & ^

EEN LEVENSBEELD VAN DEN HEILAND,

AAN DE HAND DER EVANGELIËN
EN IN HET LICHT VAN HET BELOOFDE LAND.

Vervolg op Kent gij het Land?"

VRIJ IN-A-A-Ti HET DTJITSCH

j^UD WIG JSCHNELLER,

Predikant te Keulen, vroeger te Bethlehem.

Met een voorwoord van Ds. J. P. G. WESTHOFF,

Herat. Luta. Predikant te Amsterdam.

-----^^/vvvAAAAAAAAA\'^

NIJMEGEN,
P. J. MILBORN.

Typ. der Weesinrictatlng te Neerbosch.

Een nieuw werk van Ludivig Schneller, den schrijver van
Kent f/ij het Land?"

Niet zonder schroom werd dit, thans in duizenden exetn-
plaren in ons vaderland verspreide, hoek voor de eerste maal
door den Directeur der Weesinrichting te Neerbosch uitgegeven.
Menige bladzijde toch behelsde het, die in lijnrechten strijd
tvas met de overgeleverde begrippen en denkbeelden van vele
Christenen.

Na aandachtige lezing moest menigeen deze of gene van zijn
jeugd af gekoesterde en geliefkoosde meening laten varen.
Over menig punt ontstak de schrijver zulk een helder licht,
dat men wel genoodzaakt tvas, als dwaling te verwerpen, ivat
men jaren lang als waarheid had aangenomen.

Nu is het voorzeker een verblijdend feit, dat zulk een werk
binnen weinige jaren reeds drie drukken heeft beleefd.

In menige woning, waar de Bijbel nog als het Huisboek
hoog wordt gewaardeerd, is het met vreugde en klimmende
ingenomenheid ge- en herlezen. Ja, mij is zelfs menigeen
bekend, die onder en na de lezing van Schneller^s werk over
het Beloofde Land zijn ouden, helaas, te lang vergeten Bijbel
weder ter hand genomen en lief heeft gekregen.

Voor dezulken zal ongetwijfeld dit nieuwe werk van den
vromen en geleerden schrijver een welkome gave zijn. Het
leidt ons het levend Middelpunt der Heilige Schrift binnen.
Het schetst ons het heilig leven des Heeren Jezus Christus,
zooals het geloof der Gemeente Hem naar de Evangeliën kent
en zooals Hij in waarheid is.

In liet oorspronkelijke luidt de titel: Evangeliënfahrten.""

In onze taal bestaat daarvoor geen woord. Mijn waarde vriend,
de vertaler kwam op de gelukkige gedachte tot titel te kiezen:

Wat de schrijver met zijn eerste werk bedoelde, vindt men
uiteengezet in het Woord vooraf\' van den tweeden druk.
Op grond van nauwgezette studiën leert hij ons het land
kennen van \'s Heilands gezegendcn arbeid.

In dit nieuwe werk schetst hij aan de hand der door de
Oude kerk vastgestelde Evangelie-teksten den Zoon des men-
schen op Zijn tochten door Palestina. Zijn uitwendig levenslot
wordt beschouwd in verband met Zijn inwendig leven.

Het maakt in geenen deele aanspraak op een volledig leven
van Jezus. Welk mensch is daartoe dan ook in staat\'!¹ Het
behelst meer tafereelen uit dat geheel eenig, Ood-menschelijk
leven. Het is een beeld van Jezus Christus, zooals Hij leefde,
sprak en werkte. Het is een levend Christusbeeld in het licht
van zijn tijd. Niet minder dan zijn eerste, is het een aan-
schouwelijk boek, dat tot hart en geweten spreekt.

Met liefde heeft mijn waarde vriend, de Vertaler, zijn taak
volbracht. Van harte wenschen wij hem daarmede geluk, vast
overtuigd, dat zijn arbeid voor duizenden ten zegen zal zijn.
Werpe het tevens een rijke vrucht af voor de door den Heer
zoo rijk gezegende Weesinrichting te Neerbosch.

Wij eindigen dit korte Woord vooraf\' want goede wijn
behoeft geen krans met de woorden, waarmede de Hoogl.
J. H. Gunning voor een twaalftal jaren zijn leven van Jezus
bij het Christelijk publiek inleidde: In het begin der vijftiende
eeuw schilderde Fra Giovanni da Ficsole geknield zijn tafe-
reelen uit \'s Heeren leven. De hoogste lof, dien ook ik mij in
deze voorstellen kan, zou wezen, dat ik tot hen mocht gerekend
worden, die als hij, wel bij groote minderheid in kunst ver-
mogen maar toch in dezelfde houding, een beeld hebben getee-
kend, dat sommige broeders in hun cel mogen willen ophangen.\'¹\'¹

Amstebdam, 24 Juli 1892.

Inleiding...................... 1

De opgang uit de hoogte................7

De eerste woorden van Jezus..............1 ï*

Vier dagen bij Johannes den Dooper aan de Jordaan.....30

Aan de Jordaanoevers.................35

De komst van den Verwachte..............39

De vier dagen....................41

Het eerste wonder van Jezus..............50

De lente aan het meer Genesareth.......■ .... 54

De vischvangst....................(!S

Onrijpe volgelingen..................73

Des konings proclamatie in de koningsstad.........79

De koninklijke hoveling van Kapernafim..........102

De bergrede en Jezus\' werkzaamheid in Galilea.......107

De bergrede.....................114

Werkzaamheid in Galilea................122

Gevangenschap en dood des Doopers...........131

Vierderlei akkergrond.................143

De tocht van Jezus langs de kust der Middellandsche Zee . . . 153

De reisroute.....................158

De terugreis over Sidon................1G5

Tocht naar den Herinon................167

Aan de bronnen der Jordaan..............170

Het examen en zijne gevolgen..............172

De verheerlijking...................181

Het afscheid.....................18«

Het Loof hutten!\'eest te Jeruzalem.............189

De feestviering..........,.........191

De strijd......................198

De laatste dag en <le afreis...............20(!

Jezus\' laatste reis van Galilea..............20!)

Op liet Kerstfeest te Jeruzalem.............21!)

De tien nielaatsrhen..................228

Jezus in de landstreken ten Oosten der Jordaan.......235

Het eerste (\'liristenliuis te Jericli..............245

De tweede koningsproclamatie in de koningsstad.......252

De intocht op Maandag................260

De Dinsdag der lijdensweek...............2(>5

De Woensdag der lijdensweek...............270

Woensdagavond...................283

Woensdagnacht. Blik op het einde der wereld........301

Witte Donderdag...................311

(iethseinané.....................322

In liet paleis des hoogepriesters.............333

(Joede Vrijdag....................339

Eerste verhoor voor Pilatus...............343

Tweede verhoor voor Pilatus..............348

Op Golgotha....................35!)

De hegrafenis....................375

Aanhangsel.....................380

,,Maar, dat gij zoo gaarne in liet Beloofde Land zoudt
willen zijn!^v schreef eens de Wansbeeker Bode aan zijnen
Andries. Inderdaad schijnt het alsof do zegen nog aanwezig

Het plaatje laat Jeruzalem zien ten tijde van Christus; liet uitzicht
in genomen van den olijfberg. De voorgrond vormt het dal Kedron.

is op de wegen, die de Heer betreden heeft, op de bergen,
waarop Hij met Zijne jongeren gerust heeft; alsof men op
den Olijfberg de sporen van Zijn nachtverblijf, op den
Tabor nog het licht Zijner verheerlijking ziet; alsof nog een
kring van engelen aanwezig is, starende in het verborgene
en de plek bewakende, vanwaar Hij de stad aanzag en over
haar weende, waar Hij nederknielde en bad, waar Hij het
avondmaal instelde, waar Hij gekruisigd werd en stierf..."

En zoo is het. Ondanks al het verval, ligt er voor den
Christen nog heden iets als een glans van heiligheid over
het Heilige Land. Voor de Christenheid zal het altijd eene
behoefte zijn, iets te weten ook van de plaatsen w⁷aar haar
Heer leefde en werkte. En als wij alles wat wij weten uit
de berichten aangaande dien tijd, vergelijken met het Heilige
Land uit dezen tijd, dan verkrijgen wij dikwijls een meer
heldere of juiste voorstelling van menig verhaal uit de
Heilige Schrift, dan wij er gewoonlijk van hebben. Als een
zoon van Palestina, van kindsbeen af bekend met land en
volk, wensch ik in dit boek deze bewering te staven.

Ik gaf aan dit boek den titel ..Kent gij Hem?" Een
levensbeeld van den Heiland, aan de hand der Evangeliën.
Bij het aandachtig lezen der Evangeliën, ondervindt menig-
een het gemis van een met het land bekenden gids, die het
hem mogelijk maakt zich eenigszins, ook naar het uitwendige,
als te verplaatsen onder de toeschouwers en de toehoorders
tijdens het leven van Jezus. Ik heb de Evangeliën gevolgd
naar de historische tijdorde van het leven des Heeren, en
daarbij die Evangeliën ongebruikt gelaten, die mij voor
mijne behandeling minder geschikt voorkwamen. Daardoor
was ⁷ ~-t mogelijk, eenigermate een leven van Jezus te doen
aanschouwen in een reeks sprekende figuren, waarbij geen
der hoofdperioden kan worden voorbijgegaan.

Ik had daarmede een tweeledig doel:

1. Het uitwendig Schoiurtooneel, land en volk van den
toenmaligen tijd, te schetsen. Behalve hetgeen ik zelf in
het Heilige Land heb gezien en mede beleefd, heb ik hier-

voor de oude geschiedschrijvers geraadpleegd, in hoofdzaak
Josephus, dien wij bijna een tijdgenoot van Jezus kunnen
noemen.

2) Het Geschiedkundig verband te doen zien, waarin het
Evangelie tot het geheele leven van Jezus staat. Daartoe
heb ik dikwerf, zonder bezwaar, mijn blik verder doen gaan
dan de grenzen van het Evangelie en bij voorkomende ge-
legenheden, met vrijmoedigheid een beeld gegeven van de
een of andere periode uit het leven van Jezus, in hare ge-
heele uitgestrektheid.

Ten opzichte der tijdsbepalingen, door mij in de afzon-
derlijke hoofdstukken gesteld, moet ik verklaren, dat de
Evangeliën, naar mijne overtuiging, eene tweejarige, niet
eene driejarige werkzaamheid aangeven. Om deze meening
te staven heb ik dan ook van elke afzonderlijke geschiede-
nis, jaargetijde en maand aangegeven. Een absoluut juiste
aanwijzing is natuurlijk niet te bepalen. Maar de Evange-
liën zelve geven genoeg vaste punten aan om voor alle
belangrijke gebeurtenissen den tijd met benaderende zeker-
heid te kunnen vaststellen. Waar dit nu mogelijk is, daar
geeft het inderdaad een grootere aanschouwelijkheid aan
het verhaal.

In deze bladzijden zal ik meer verhalen dan uitleggen;
minder beschouwingen over de Evangeliën geven, dan wel
met de meest mogelijke levendigheid den inhoud der Evan-
gelische geschiedenis zelve ontvouwen. Eenmaal toch zijn
deze geschiedenissen, ook met de onbereikbare aanschouwing
voor de menschen, eenvoudig doorleefd voor de oogen der
tijdgenooten, zonder dat voor hen iemand daarover heeft
gepredikt. Toch konden dezen zich niet ontdoen van den
machtigen indruk, dien zij maakten. Ook heden nog ligt in
deze geschiedenissen iets van de inwendige kracht van
groote gebeurtenissen op geestelijk gebied, door het wekken
van herinneringen, gedachten, verwachtingen.

Ik gevoel het bezwaar, dat men mij zou kunnen tegen-
werpen, dat mijn werk onnoodig of schadelijk is, omdat het

van de hoofdzaak afleidt. Ik zie dit echter niet in. Geschio-
denissen winnen door aanschouwelijkheid bij oud en jong.
Het Evangelie bevat slechts geschiedenis. Ook hier mag de
verbeeldingskracht tot een heiligen dienst worden opgeroe-
pen, echter onder voorwaarde dat zij zich streng houde aan
de historie en met zekerheid de hulplijnen trekke tusschen
de verschillende gebeurtenissen en woorden, die ons als
onwraakbare historische wetenschap zijn overgeleverd uit
den tijd, die bijna twee duizend jaren achter ons ligt. Ik
heb zóó lang onder het landvolk van het Heilige Land
verkeerd, dat ik durf aannemen, naar mijne bekendheid met
het schouwtooneel der evangelische geschiedenis en met de
sinds duizenden jaren weinig veranderde Oostersche zeden,
het leven in die langvervlogen tijden, met vertrouwbaar-
heid te kunnen reconstrueeren. Of zou dit inderdaad een
onnoodige arbeid zijn? Welnu, zoo menig werk der phan-
tasie, geschiedenissen, die alleen tot vermaak zijn uit-
gedacht, wordt ook door Christenen met welgevallen
gelezen. Indien dan de helden, die alleen in de verbeelding
der dichters bestaan, met deelneming op hunnen weg wor-
den vergezeld, zouden wij ons dan niet mogen opmaken
om den Held aller helden, den schoonste onder de menschen-
kinderen evenzóó op Zijnen weg te volgen? Zouden wij
niet trachten, die twee groote jaren, groot en belangrijk
als de eeuwigheid, die twee jaren, waarop de duizend-
tallen terugzien, en vooruitzien, als op hunne centraalzon,
zouden wij niet trachten er mede bekend te worden ook
naar het uitwendige, met gebruikmaking van alle ons ten
dienste staande middelen? Voor hem, die lang in het Heilige
land gewoond heeft, onder dezelfde hemelstreek, op dezelfde
bergen, op dezelfde wegen, die dagelijks denzelfden zuide-
lijken hemel, dezelfde zon, dezelfde wolken, dezelfde boomen
en bloemen heeft aanschouwd, waarop zoo menigmaal het
oog van Jezus peinzend heeft gerust, voor hem is Palestina
ook nog heden eene groote, nog te weinig verklaarde toe-
lichting der Evangeliën en van het leven van onzen Hei-

land. En zou het voor de Christelijke Kerk zonder belang
en zonder nut zijn, dat in onze eeuw meer dan vroeger, het
Heilige Land wederom worde ontsloten en de oorkonden,
op zijne bergen geschreven, wederom leesbaar worden? Of
zou dit voorrecht alleen aan die weinigen beschoren zijn,
die het geluk hadden aldaar langen tijd te vertoeven? Stellig
niet. Ik althans acht het mijne roeping te zijn, als gevolg
van mijn zendingwerk aldaar, op de vraag van zoo menig
lezer der Evangeliën: Waar was de Heer gehuisvest?" zoo
goed mogelijk tot antwoord te geven: Kom en zie het!"

De Evangelisten hielden zonder twijfel bij hunne geschrif-
ten hun oog op het meest verhevene gevestigd. Met groote
sprongen voeren zij ons door die beide gedenkwaardige
jaren van het openbaar optreden van Jezus. Ook kwam het
hun natuurlijk niet in de gedachten, zaken mede te deelen,
die als vanzelf spraken, die toenmaals bekend waren bij
allen, die hunne kleine geschriften lazen. Wanneer wij heden
ten dage onze tijdgenooten even beknopt zouden willen
spreken over de werkzaamheden van een groot man b. v. in
Berlijn, dan zouden wij zeker niet veel mededeelen over de
stad zelve, hare omstreken, bevolking, de zeden der bewo-
ners, als anderszins, omdat een ieder die weet of gemakkelijk
kan te weten komen. Maar het blijft naar mijne overtuiging
de plicht der Christelijke Kerk om behalve een diep onder-
zoek, dat moet doordringen in den geest van het Christendom,
van (Üles gebruik te maken, wat de bekendheid van Palestina
in onze dagen aanbiedt, ten einde aan de gemeente zoo
duidelijk mogelijk een beeld te geven van het leven onzes
Heeren.

In waarheid, het beste van Gods woord is dat deel, dat
niet aan tijd of ruimte gebonden is. Zelfs de meest nauw-
keurige voorstelling van het aardsche leven van Christus is
niets, vergeleken met een enkelen genadeblik van het wezen
van den Verhoogde aan Gods rechterhand. Het uitwendige
biedt ons in de Evangeliën slechts het omhulsel van een
kostbaren schat in den akker. Maar de akker is er toch ook.

Door den grond om te ploegen komt men des te spoediger
aan het verborgen kleinood. Hem, dien alle macht in den
hemel en op de aarde toekomt. Hem alleen komt onze aan-
bidding, onze liefde toe. Maar het Evangelie zelf leert ons,
dat wij Hem slechts vinden, als wij den toenmaligen Christus,
zooals Hij in knechtsgestalte op aarde rondwandelde, zoo
duidelijk mogelijk in Zijne geschiedenis in ons opnemen.
Met dat doel zijn de vier Evangeliën geschreven. En hoe
duidelijker wij ze kunnen begrijpen, hoe beter het voor ons
zijn zal.

In de vaas der uitwendige verhoudingen van Palestina
is de kostbare nardus van het leven onzes Heeren besloten.
En elke overweging tot de kennis dezer uitwendige omstan-
digheden, was mij bij dezen arbeid, die mij zelf zoozeer
verkwikte, als een openen van den hals der vaas, gevuld
met de kostbare nardus, zoodat het geheele huis vol werd
van den geur des balsems.

Mochten mijne lezers ditzelfde bij herhaling ondervinden!
Moge het mij gelukken, het beeld van Jezus en van Zijn
leven voor hen te schetsen in eene bekoorlijke gestalte,
die dankbaarheid, liefde en verlangen wekt! Ik bedoel
niet, af te leiden van de Evangeliën; integendeel, ik wil er
telkens weer toe terugkeeren, als iemand, die zich niet kan
verzadigen aan hunne schoonheid. Moge dit boek hier en
daar dienst doen als een catalogus op eene uitgezochte
schilderijen-verzameling. Wel slaat men er van tijd tot tijd
een blik in, maar om met klimmende verrukking de oogen
op de heerlijke schilderijen te richten, die geheel de ziel
vervullen. Zoo moge dit boek slechts dit bevorderen, dat
de lezers telkens weer grijpen naar het onvergelijkelijke Boek
zelf, en zij de oorspronkelijke verhalen der apostelen zelve
opslaan om nieuwe blijdschap, nieuwen zegen daaruit te
ontvangen.

DE OPGANG UIT DE HOOGTE.

Als de stille nacht, die berg en dal in het duister heeft
gehuld, zijn einde nadert, dan begint het in het Oosten te
schemeren en te gloren. Een zacht schijnsel van het morgen-
rood verkondigt in onhoorbare taal aan de slapende wereld,
dat de stralende zon uit ver verwijderde, onbekende sferen,
heerlijk, lichtgevend, majestueus, als op vleugelen des lichts,
en tevens zonder eenig geruisen, de nachtzij der aarde nadert.

Ook de eenige Zon der wereld kwam tot onze aarde,
toen deze in de zwartste duisternis was gehuld, en wel zóó
stil en zacht, dat een geschiedschrijver van dien tijd, Josephus,
daarvan niets weet te verhalen ; maar tevens toch zóó heer-
lijk en verheven, dat op elk Kerstfeest het gansche rond
der wereld opziet naar het licht, dat het eerst die bergen
van Judea bestraalde. En ook gloorde een schemering vol
blijde verwachting over die bergen, den .,Opgang uit de

Het plaatje stelt de woestijn van Judea voor, waarin Johannes de
Dooper zijne jeugd doorbracht. De ]>lant op den voorgrond is een
bloeiende en vruchtdragende vijgen-cactus.

hoogte\'\' voorafgaande. Dit zijn die gebeurtenissen, die liet
hart van den grijzen Zacharias als van jeugdige verrukking
deden kloppen, die hij ontboezemde in een lofzang, welke
nog in onze dagen als van die verafgelegen bergen komende,
ons tegenklinkt. Daar ginds, in de weinig getelde en thans
bijna onbekende woonplaats van Zacharias en Elisabeth,
heeft voor de eerste maal een menschenmond, - boven de
wieg van een pasgeboren kind, dat als een verheven raad-
sel, een nog ongeopende bloemknop gelijk, ternerlerlag,
in zalige vreugde gezongen van _rde innerlijke barmhartig-
heid onzes Gods, niet welke ons bezocht heeft de opgang
uit de hoogte: om te verschijnen degenen, die gezeten zijn
in duisternis en schaduw des doods; om onze voeten te
richten op den weg des vredes."

Aldus scheen dan liet eerste zachte morgenrood van ons
Kerstfeest, boven do woning van Zacharias. Waar moeten
wij die woning zoeken? De overlevering, die haar aanwijst
in Ainkarem of St. Johannes, nabij Jeruzalem, mist allen
historischen grond. Het Nieuwe Testament noemt de stad
Juda." Daar echter Zacharias hoogstwaarschijnlijk in een
priester- of Levietenstad woonde, en het Oude Testament
ons een Levietenstad Juda noemt, hebben waarschijnlijk
zij gelijk, die dit Juda aanmerken, als de geboorteplaats
van Johannes den Dooper, hetzelfde als het tegenwoordige
Juta ot\' Jatta, op "1 uur afstand ten Zuiden van Hebron
gelegen.

In 1S85 bezocht ik dit stadje voor het eerst. Van Hebron
komende liep de weg langs vruchtbare tuinen en landerijen,
meerendeels echter door steenachtige dalen en rotsachtig
gebergte. Nabij de Levietenstad werd het anders. Wij be-
traden een schoon heuvelachtig plateau. Op den hoogsten
heuvel lag een dorp. vriendelijk en lief, dat op de bergen
en in de nabijgelegen woestijn neerzag, als de wachter en
bewaarder van eene heilige geschiedenis. Dit was Juta,
weleer de woonplaats des Doopers. Hier in deze oudtesta-
mentische Leviotenstad woonden Zacharias en Elisabeth,

een echtpaar waarvan de Schrift getuigt, dat zij vroom
waren voor God en onberispelijk naar de geboden en de
instellingen des Hoeren wandelden. In den tempel te Jeru-
zalem was hem de geboorte aangekondigd van een zoon,
van jongsaf vervuld met den Heiligen Geest, die in den
geest en in de kracht van Elia een voorlooper des Heeren
zijn zoude. .Om zijn ongeloof met sjn-akeloosheid geslagen,
keerde hij stom over de bergen naar zijn stille woonplaats
terug. Zes maanden later kwam de engel Gabriël tot de
begenadigde maagd Maria te Nazareth, vijf dagreizen meer
noordelijk gelegen, begroette haar als de gezegende onder
de vrouwen en kondigde haar de geboorte aan van Hem,
die een zoon des Allerhoogsten zou genoemd worden. Vol
ontroering, antwoordde zij: Zie de dienstmaagd des Heeren.
Mij geschiede naar uw woord."\' Daarop reisde Maria over
dezelfde bergen, waarop wij ons zooeven ophielden, en kwam
in dit dorp. En nu, in het huis van Zacharias, begroetten
de beide vrouwen elkander. Elisabeth sprak tot Maria:
..Zalig zijt gij, omdat gij geloofd hebt! Gezegend zijt gij
onder de vrouwen! Vanwaar komt mij dit, dat de moeder
mijns Heeren tot mij komt?"

Aldus begon de (leest in dit bergstadje Zijne vleugelen te
ontplooien, die na luttel eeuwen de geheele wereld zou
vervullen met den lof des Heeren, gelijk de wateren den
bodem der zee bedekken. En Maria, vervuld met zalige
vreugde, met den Heiligen Geest, antwoordde: Mijne ziel
maakt groot den Heer! en mijn Geest verheugt zich in God,
mijnen Zaligmaker: want zie, van nu aan zullen mij zalig
spreken al de geslachten!\'*

Dit was het morgenrood van het nieuwe verbond, dat den
Opgang uit de hoogte" voorafging. Zijn lichtglans verlichtte
niet .Rome of Athene, maar deze vergeten bergen van Juda,
waar de Verlosser der wereld, nog vóór Zijne geboorte, in
verheven liederen werd geprezen. En als wij bedachten, dat
hier de beide vrouwen, verre van de schitterende hoofdstad,
waarboven de Homeinsche adelaars zweefden en waarover

een Herodes heerschte, den naderenden dag des Heeren
begroetten, dan schenen ons deze stille, onaanzienlijke heu-
vels, bergen Gods te zijn, waarop Zijne band het eerst het
nieuwtestamentische schrift van genade en verlossing heeft
gegrifr.

Volle drie maanden vertoefde de begenadigde" bij Eli-
sabeth.

Hoe menigmaal zullen zij daarboven in het dorpje in stille
uren hebben gesproken van datgene, wat nu als het ge-
openbaarde Kerstgeheim de geheele wereld verlicht.

Juta, zoo vriendelijk gelegen op een den geheelen omtrek
beheerschende hoogte, is tegenwoordig een armoedig dorpje.
Slechts vervallen hutten ziet men daar, de meeste meer onder
den grond dan boven zijne oppervlakte. Hoopen afval, door
de opvolgende geslachten daar neergeworpen, omgeven het,
als waren het wallen, zoodat zelfs het huis van den hoofdman,
dat zich als een burcht boven de andere huizen zou moeten
verheffen, onzichtbaar is geworden. Ook in vroegere dagen
zal Juta wel klein en onaanzienlijk geweest zijn. Maar hoe
lieflijk waren de dalen, die het als kleine holle wegen om-
ringen! In de diepte en op de hellingen ruischen de olijf-
boomen. Maria en Elisabeth zullen hier des avonds tvel
onder de olijjbontnen hebben gewandeld, die ongetwijfeld de
voorouders waren van die, welke wij hier thans aanschouwen.
Maria, die wij, naar de Oostersche zeden, ons hebben voor
te stellen als van zeer jeugdigen leeftijd, heeft zeker, met
de hoop in het harte, dikwijls mijmerend hier in het ver-
schiet gestaard. Hare oogen staarden op de blauwe bergen
van Moab, die in verrukkende kleurenpracht over de Doode
Zee zichtbaar waren en waarop eens Bileam, vol verlangen
reeds had geprofeteerd van Hem, dien zij onder het harte
droeg. ..Van de rotsen af zie ik Hem en van de heuvelen
aanschouw ik Hem ! Uit Jakob zal een ster opgaan, en
uit Israël een heerscher voortkomen. Acb, wie zal leven,
als God dit zal doen geschieden?" En als zij hieraan dacht,
dan zullen die geheimen van weleer, thans alleen aan haar

geopenbaard, hare ziel met groote vreugde hebben vervuld,
waarvan Johannes de evangelist zegt: .,In den beginne was
het Woord, en het Woord was bij God, en het Woord was
God. En het Woord is vleesch geworden en heeft onder
ons gewoond.

Drie maanden later keerde Maria weder huiswaarts. Haar
weg voerde haar langs Bethlehem. dat acht uren verder
noordelijk gelegen, van hier uit, door het gebergte aan het
oog wordt onttrokken. Hier was de geboorteplaats van Jozef,
waar zij wel een korten tijd rust zal hebben genomen. Zij
dacht zeker niet, dat zij dit vriendelijke stadje zoo spoedig
zou wederzien.

Spoedig na hare afreize werd in het dorp Juta Johannes
geboren en, in aansluiting aan de mededeeling van het
familietafereel (Lukas 1 : (K)u\'Gj, heeft Zacharias den lof-
zang uitgesproken (vs. U779i hem door den Heiligen Geest
ingegeven. Het waren de eerste woorden, die hij na zoo
lang zwijgen sprak. Drievierde jaar geleden was hij in den
tempel te Jeruzalem geweest en had hij bij het stoffelijk
reukoffer het geestelijk reukwerk zijner gebeden tot God
opgezonden. Wat zou hij anders van God hebben gebeden
dan de komst des Verlossers ? En ziet, een Engel komt hem
als verhooring van zijn gebed, de geboorte van den voor-
looper des Verlossers aankondigen. Maar hij verstond die
boodschap niet, hij kon ze niet gelooven. Troosteloos zag
het er in die dagen in Israël uit: het geslacht van David
was nagenoeg uitgestorven, het aloude koninkrijk was in
eene onbeduidende provincie van Rome veranderd, de pro-
feten waren sinds vier eeuwen verstomd, in de wereldge-
schiedenis werd nergens het ruischen van Gods voeten
gehoord, op Israels troon zat een bloeddorstige tiran, zooals
de geschiedenis geen tweede had aan te wijzen, neen,
neen, het was niet mogelijk! Hij had gebeden om de komst
des Heeren, maar aan de verhooring van zijn gebed, durfde
hij niet gelooven. Op zijn verlangen ontving hij een teeken,

dat te gelijker tijd een straf voor zijn ongeloof was. Hij
werd stom. Hij zag de vervulling naderen, maar hij
moest zwijgen. Hij aanschouwde Maria in zijn huis. juichend
door zijne vrouw begroet maar hij kon geen woord uit-
brengen. Gedurende haar verblijf te zijnen huize sprak hij
niet met haar. AVat zal zijne ziel wel hebben vervuld ge-
durende dezen langen, hangen en toch zoo blijden Advents-
tijd? De eerste verwachtingen van zalige kerstvreugde
vervulden hem in klimmende mate, hoe meer de tijd naderde.
Nu staat hij aan de wieg van zijn eerstgeborene. AVat de
Engel had aangekondigd, was geschied. De vervulling der
eene belofte was hem een waarborg voor de vervulling der
andere. De geboorte van den voorlooper gaf hem zekerheid
voor de geboorte des Heilands. Hij staart vol verrukking
naar zijn kind, de banden zijner tong worden los in over-
maat van vreugde en, na meer dan negen maanden te
hebben gezwegen, heft hij een psalm aan vol hope en
zaligheid. Gelijk het gesmolten metaal, uit don smeltkroes
stroomt, zoodra eene opening het den uitgang toelaat, alzoo
stroomen uit den zoo lang gesloten mond van Zacharias
de gedachten en gevoelens, die zoo lang bij hem waren op-
gesloten geweest." * i Zoo klinkt ons de lofzang van den
grijzen ziener tegen uit het heerlijke Adventskapittel, het
eerste kapittel van het Evangelie van Lukas. Het rnoet wel
een heerlijke Adventstijd geweest zijn in die overigens on-
aanzienlijke woning op Juda\'s gebergte, waar in die dagen
de drie menschen bijeen waren, die boven alle anderen,
waardig waren gekeurd, de aanstaande komst van den Hei-
land te mogen vernemen. Hoe vriendelijk blonk hun de Zon
des nieuwen verbonds tegen, niet van het ernstige profeten-
voorhoofd van een Mozes of Elia, maar uit twee lieve
kindergezichtjes, dat van den kleinen .Tohannes en dat van
het heilige kind Jezus, waarover hemelsche heirscharen in

*) Dit zejit Goik\'t in zijn voortreft\'elijken Commentaar op het Evan-
frelie van Lukas.

den blijden Kerstnacht hadden gejuicht. Hoe ontmoetten in
dit Adventskapittel hemelbeden en blijde menschen elkander
om de komst des Heeren voor te bereiden. Wat liefelijk
geruisen in dit hoofdstuk als in den voorhof van het Nieuwe
Testament. Psalm na psalm klinkt ons tegen; eerst het
korte jubellied van Elisabeth, dan het Magnificat, de ko-
ninklijke lofzang der koningsmoeder, der gezegende Maria,
en eindelijk het Benedictus, de profetische vreugdepsalm
van den grijzen Zacharias. Evenwel, hoe verschillend van
toon, hoe onderscheiden van accoorden zij ook zijn, door
alle klinkt met gelijke zaligheid en dezelfde vreugde: Ad-
vent! Advent! Hij komt! Hij komt!\'\'

De eerste adventsdagen gingen voorbij. De tijd van op-
groeien en bloeien kwam. Hier in Juta groeide Johannes op.
In deze vriendelijke dalen heeft hij als knaap gespeeld. Zijne
ouders merkten reeds vroeg in hem op, wat als het geheim
van zijn leven reeds over zijn wieg had gezweefd. Hoe dik-
wijls zal de knaap hebben gezeten aan de voeten van zijn
ouden vader in het priesterhuis te Juda en met stralende
oogen hebben gestaard in het eerbiedwaardig gelaat, als
Zacharias hem sprak van de Messiaansche verwachtingen
in het Oude Testament, als hij hem zeide, dat hij bestemd
was om eenmaal als de eerste dienaar van den te verwaeh-
ten Koning, vóór dezen uit te gaan en Zijne komst aan te
kondigen! Hoe zal dan dat jonge gemoed vervuld zijn ge-
worden met hope en heilig verlangen naar Hem, aan Wien
hij zijne geheele leven moest wijden! En hoe dikwijls zal
de vrome moeder Elisabeth, die eenmaal in dit dorp, vervuld
van den Heiligen Geest, de ..gezegende onder de vrouwen"\'
had zalig gesproken, haren zoon in zoete moedervreugde
aan het hart gedrukt en hem vermaand hebben vroom te
zijn en zich de groote roeping waardig te toonen, waartoe
God hem had bestemd.

Dit alles zal de knaap vol ernst in zich hebben opge-
nomen. Wel was hij een kind als andere kinderen, maar
toch reeds vroeg openbaarde zich in hem de machtige wer-

king van den Goddelijken Geest. En dikwijls zal de ge-
heimzinnige achtergrond van zijn wezen aan zijne omgeving
op eigenaardige wijze zijn gebleken, want hij was vervuld
niet den Heiligen Geest van zijne geboorte af". Tn het ver-
borgen rijpte zijn jeugdig gemoed voor zijn heilig ambt.
De Evangelist zegt: En het kindeke wies op en werd ge-
sterkt in den geest."

Daar gebeurde iets dat aan zijn jeugdig leven eene nieuwe
wending moest geven. Zijne ouders stierven: beiden waren
hoog bejaard, toen hij geboren werd. Waarschijnlijk was
Johannes al vroeg een wees. Nu moest hij zijnen weg alleen
zoeken; maar de Goddelijke Geest werd zijn geleider. De
dood zijner ouders greep diep in zijn leven in. Alles wat
zijue ouders hem hadden gezegd, herleefde met vernieuwde
kracht in zijne herinnering. De woorden en de vermaningen
van een vromen vader en eene godvreezende moeder wer-
ken als een heilige nalatenschap in de harten der kinderen
na, zelfs al rusten de ouders reeds langen tijd in den schoot
der aarde. En welke schatten had Johannes niet reeds in
zijn kinderjaren in zich opgenomen. De liederen, waarmede
zij reeds aan zijne wieg God hadden geprezen over den
naderenden Opgang uit de hoogte," de verwachtingen waar-
mede zij hem zoo dikwijls hadden bekend gemaakt, zij vloch-
ten den draad, die door geheel zijnen geest loopen zoude,
zij omschreven de heilige roeping, waaraan hij zijn geheele
leven zou wijden.

Hij ging in de eenzaamheid. Wat was natuurlijker dan
dat hij zich terugtrok in de nabijgelegen woestijn. Als kind
had hij met zijne ouders ï\'eeds menigen tocht daarheen onder-
nomen. Daar zijnde hadden zij hem, diep in het dal, de
1 )oode Zee aangewezen en ten Noorden daarvan de Jordaan,
zich zelven onbewust, dat hun zoon, man geworden zijnde,
aldaar zijn verheven werk ten aanschouwen van gansch
Israël zou volbrengen. En aan de* overzijde had hij toen
ook de pasgebouwde vesting Macherus gezien, hoog op het
gebergte van Moab gelegen. Hij kon toen nog niet denken

dat hij daar boven, aan gene zijde van de blauwe Zoutzee,
in die sterkte onthoofd en in de nabijheid begraven zou
worden.

De woestijn, waarin hij zicli thans ophield, was zeer nabij
zijne geboortestad Juta gelegen. Binnen een uur kon men
die bereiken. In het Oosten zijn de heuvelen der woestijn
van Zif en Maon in het verschiet zichtbaar. Ik trok er
inderdaad overheen en de woestijn door. De woningen, die
men aldaar nog vindt, doen ons heden nog vermoeden,
op welke wijze Johannes in de eenzaamheid der woestijn
zal geleefd hebben. Hier wonen namelijk bijna uitsluitend
Troglodieten (holbewoners). Hunne woningen zijn onder den
grond in de rotsen gebouwd of uitgehold. Ik zag aldus
een geheelen berg van onder tot boven bevolkt, die uit-
wendig geen enkel spoor van bewoning te zien gaf. Slechts
op den Teil Zif (heuvel Zif) ziet men vele overblijfselen
van een oude stad, uit de tijden van David en Rehabeam,
welker grondvesten, uitgehouwen gangen, holenverblijven
en regenbakken zeer merkwaardig zijn. De plantengroei
bestaat uit doornen en distelen, tijm en verschillende zout-
planten. In de lente bloeien hier vele bloemen in wonder-
schoone kleurenpracht. Zelden worden menschenstemmen
vernomen. Slechts hier en daar op de bergen ontmoet men
enkele Bedoeïenen, die hunne kudden weiden. In zulk een
rotsholte zal zeker Johannes ook hebben gewoond. De plaats
zelve droeg er toe bij om zijne gedachten te vestigen op
het verleden van Israël. Gindsche machtige bergen ten
Oosten hadden neergezien op Sodom en G-omorra; in deze
wildernis had David in veelbewogen dagen zich voor Saul
verborgen en menige psalm, dien de priesterzoon hier be-
studeerde, is wellicht hier gedicht, als David in vromen
weemoed zijne ziel uitstortte in de tonen van de snaren
zijner harp.

Maar nog andere plaatsen dan Zif herinneren aan die
vroegere tijden. Ten Zuiden van Juta sluit een bergketen
den horizont af. Twee prachtige kruinen staan vóór de

anderen. Deze heeten tegenwoordig nog, evenals voor iJCXX)
jaren: Maïn (Maoni en Karmel ide geboorteplaats van Nabal,
niet te verwarren met het Karmelgebergte in het Xoordem.
Waarschijnlijk heeft .lohannes in de woestijn nabij Juta
geleefd naar de gebruiken der bergbewoners, in het koude
jaargetijde zich kleedende met een kemelshuid. Kameelen
zijn hier talrijk.

Wat zal .lohannes in de woestijn hebben verricht? Een
monnik of een kluizenaar, die zich ter wille van overpein-
zingen van eiken arbeid onthield, was hij stellig niet. Ernstige
arbeid is onafscheidelijk van elk gezond menschenleven. En
Johannes was een gezond mensch, maar ook moest hij in
zijn onderhoud voorzien. Wij zijn overtuigd dat hij hetzelfde
werk verrichtte, dat heden ten dage evenals in oude tijden
in de woestijn verricht werd: hij was schaapherder. Hij was
niet de eerste Godsman, die met diepe en rijke gedachten
bezield, dit beroep uitoefende, dat tot een dagelijksch verblijf
in de eenzaamheid op de berghellingen en in de stille dalen
noopt, waar het hart, in de zwijgende natuur, zonder ander
levend wezen in zijne nabijheid dan de grazende kudde,
den blauwen hemel boven zich en den spiegel der zee aan
zijne voeten, meer dan ergens elders de nabijheid van den
grooten God van hemel en aarde gevoelt.

Het is gemakkelijk te verklaren, waarmede Johannes in-
wendig vervuld was. Reeds door zijne geboorte, als afstam-
mende van een oud-adellijk priestergeslacht, behoorde hij
tot den stand der geleerden. Zijn vader had hem voorzeker
grondig onderwezen in de schriften der profeten. Zijn bijbel,
Mozes en de profeten, was zonder twijfel zijn getrouwe
metgezel in de eenzaamheid. Eén onderwerp bij uitnemend-
heid trok hem altijd weer met onweerstaanbare macht aan:
de voorspellingen namelijk aangaande den beloofden Ver-
losser, den Messias. Deze Schriftplaatsen zocht hij telkens
weer op, overdacht ze en zocht daarbij tevens licht te vinden
aangaande zijn eigen levensroeping. Eene plaats uit den
profeet Jesaja bleef meer dan eenige andere hem steeds

nabij. Dag en nacht hield deze hem bezig. En zoo dikwijls
hij die overdacht, hoorde hij een inwendige stem, die zeide:
dat zijt gij! dat zijt gij! En zóó overweldigend sprak dat
woord tot zijne ziel, zoozeer bepaalde het voor hem zijne
bestemming, dat hij later, in zijn volle leven, zijne prediking
altijd begon met deze zelfde woorden, die ook heden nog
voor ons zijn als het motto van zijn bestaan: .,De stem des
roependen in de woestijn: Bereid den weg des Heeren!
Maakt Zijne paden recht. Alle dal zal gevuld worden en
alle berg en heuvel zal vernederd worden en de kromme
wegen zullen recht en de oneffene wegen effen worden,
want de heerlijkheid Gods zal geopenbaard worden."

Dikwijls zal ook het oog van Johannes over de bergen
heen hebben gezocht naar het diepe Jordaandal, dat inen
van de toppen der woestijnbergen in de verte kon zien.
Aldaar was, naar de Schriften, zijn voorganger Elia. met
vurige paarden en vurigen wagen hemelwaarts gevoerd.
Hij ook voelde zich daarheen getrokken. Toen de tijd ge-
komen was, ging hij er heen en begon zijne krachtige
prediking en doop der bekeering, en verkondigde de nadering
van Dengene, die te komen stond. Den stedelingen uit
Jeruzalem kwam hij ruw en somber voor, als hij allen,
grooten en geringen, tot boete vermaande en het aanstaand
gericht aankondigde. Maar de uitgelezen schare zijner leer-
lingen luisterde met gespannen aandacht, als hij sprak van
Dien, die na hem komen, die met den Heiligen Geest en
met vuur doopen zou, van wien de door duizenden toehoor-
ders omringde prediker zeide, dat hij zelfs niet waardig
was diens schoenriemen te ontbinden. En ook voor Johannes
kwam aan den oever der Jordaan de groote adventsdag,
toen Jezus eens aan de oude, heilige rivier stond en de
Dooper, diep ontroerd naar Hem heenwees, zeggende: Ziet
het Lam Gods, dat de zonden der wereld wegdraagt."\'

In het dorp Juta wist bij mijn bezoek niemand meer iets
aangaande Zacharias, Elisabeth en Johannes. Niet ver van
de plaats, waar een overoude, voor heilig gehouden olijf-

K vu t gij Bek °? -

boom stond, welks zware takken op de rotswanden rustten,

zag ik een groot hol. Uit liet nachtelijk donker van dit
hol schenen b\' of 7 lichten, die een tooverachtig schijnsel
gaven. Het hol is blijkbaar een aloud rotsgraf van een
voornaam geslacht. De overblijfselen van acht grafruimten
zijn nog duidelijk zichtbaar. Hier. zeiden de dorpsbewoners,
ligt een heilige Schach i hoofdman i begraven.

Te zijner eere werden de lampen brandende gehouden
en telkens van de noodige olie voorzien. Of dit de graven
zijn van Zacharias en de zijnen, die in groot aanzien stond
en evenals zijne vrouw van oud-Israelietischen adel was?
De dorpsbewoners kenden den naam niet van den heilige,
voor wien zij zoo getrouw hunne lampen onderhielden. Ik
vertelde hun de dingen, die voor 2000 jaren in hun dorp
hadden plaats gehad. Zij waren blijde deze geschiedenissen
te mogen vernemen en deden hun best de namen in hun
geheugen te bewaren. Het is geen wonder, dat zij dien
naam niet meer kenden. Het ging evenzoo met den naam
des Heeren zelven. Deze is in Zijn geboorteland bijna ver-
geten. Waarom dan zouden namen van geringere beteekenis,
die reeds afnemen moesten, terwijl de Zijne hier nog grooter
werd, niet vergeten worden?

Wanneer wij de levensgeschiedenis van een groot man
beschouwen, dan zien wij met bijzondere belangstelling op
zijne kindsheid. Wij luisteren naar den kindermond en zoeken
in de eerste woorden der langzaam ontwakende wereld van
gedachten het schitteren van toekomstige grootheid. Zoo
luisteren wij in het Evangelie met heilige spanning naar
het eerste woord, dat uit den mond van Jezus is opgeteekond.

Ongeveer tien jaren lang, sinds den terugkeer uit Egypte,

Het plaatje stelt het tegenwoordige Nazaretli voor: op den voorgrond
de straat, clie het kind Jezus op reis naar Jeruzalem bewandelde. De
weg met bloemen. Alpenviolen en Groen-der-holen (*. g. vrouwenhaar)
bloeiden juist in den tijd van die reis.

zweeg de evangelische geschiedenis van Jezus. In stilte is
het kind in het huis der ouders te Nazareth opgegroeid als
een bloem Gods.

Is reeds elk kinderleven voor ons een wonder en het ont-
waken van de sluimerende gedachtenwereld en geestes-
krachten eene verborgenheid, welke verborgenheden om-
zweefden het hoofd van dit kind te Nazareth! Niet alleen met
het aardsche ouderhuis waren banden aangeknoopt, maar
ook met het Vaderhuis daarboven. Gelijk eene bloem haren
kelk des morgens naar het Oosten keert, vanwaar de zonne-
stralen komen, zoo keerde deze Lelie den haren gansch en
al tot den hemelschen Vader.

De wonderbare verhalen uit de kindsheid van Jezus, waar-
van de kerkelijke legenden weten te spreken, verstoren en
ontwijden slechts de heilige stilte van dezen verborgen was-
dom. Op Zijn twaalfde jaar echter trad Jezus evenals elke
andere Israelietische knaap in de rechten en plichten van
een lid der gemeente Gods, zooals dit bij ons geschiedt bij
de aanneming tot lidmaat. Van toen af mocht Hij de Heilige
Schriften onderzoeken en aan de feesten te Jeruzalem deel-
nemen. Daarom was het de eerste paaschreize, die Jezus
op Zijn twaalfde jaar met Zijne ouders deed. Hoe verlan-
gend zal het Kind naar dit tijdstip hebben uitgezien! Ein-
delijk was de dag voor de afreis aangebroken. Alle voor-
bereidselen voor eene lange afwezigheid waren in het huis
van Jozef gemaakt. Waarschijnlijk reden de leden van het
gezin, als passende voor hunnen stand, op ezels. Ook het
twaalfjarige Kind, in een lang, veelkleurig gewaad gekleed,
een gekleurden tulband op het hoofd, zal op eenen ezel
zijn gezeten geweest. Het heilig gezin reisde niet alleen,
zooals bij de vlucht naar Egypte. De reizigers uit dezelfde
stad of streek vereenigden zich gewoonlijk tot een karavaan.
Uit Nazareth zullen wel honderd of meer personen zijn ge-
gaan. Het was lente, toen zij de reis aanvaardden. De
wonderschoone bloemen, waarover de levendige Knaap later,
toen Hij een man geworden was, zulke heerlijke gelijkenissen

sprak, bloeiden langs den weg. En toen zij ongeveei\' een
uur na den uittocht uit Nazareth de plaatsen genaderd
waren, waar de weg naar het dal een aanvang nam, zagen
zij vóór zich, de groote, schoone vlakte van Jizreël, gelij-
kende op een groene, golvende zee. In April is deze vlakte
van den Tabor tot den Karmel en de zee geheel bedekt
met heerlijk groen. Bergaf ging het nu naar de vlakte. In
het Westen zagen de reizigers het uitgestrekte Karmelge-
bergte, waarop eens Elia het volk bijeenriep om te kiezen
tusschen .Jehova en Baiil. Links van de heirbaan zag men
Naïn, Endor, Sunem, den berg Gilbóa, en vóór zich de
voorgebergten, die G-alilea en Samaria scheidden. In het
verder verschiet verhieven de hergen van Samaria hunne
koninklijke toppen: Ebal en Cferizim, alwaar zij morgen
hoopten aan te komen. Zeer strenge Joden kozen boven
dezen naasten" weg den omweg door het Jordaandal en
langs Jericho. Wij hebben geen reden om aan te nemen,
dat ons reisgezelschap dit deed. Des nachts bleef de kara-
vaan in de open lucht. Onder de olijfboomen, die bijna elk
dorp als trouwe wachters omgaven, vond elke groep een
geschikte rustplaats. Om niet op den blooten grond te lig-
gen, nemen nog heden ten dage de feestgangers tapijten
en dekens op hunne rijdieren mede.

Hoe meer de reizigers de stad Jeruzalem naderden, des-
temeer klopte het hart van den knaap uit Nazareth van
hooggestemde verwachting. Tegen den avond van den derden
dag zagen zij de stad voor het eei\'st uit de verte, van
Bethel af, drie uren voor hunne aankomst. Daar lag zij
boven op den berg en de witte gebouwen, met name de
marmeren tempel der hooggelegen stad, verhieven zich in
den glans der avondzon, als om de reizigers te begroeten.
In het Oosten prijkte vol ernst de Olijfberg, dien de Knaap
heden voor den eersten keer aanschouwde, aan wiens voet
Hij den laatsten nacht van Zijn leven zou doorbrengen, in
de open lucht overnachtende evenals op deze reis. Nu ging
het eindelijk over de bergruggen langs Bethel, Rire, Rama,

Gibea-Sauls. Van den Skopus af, de noordelijke voortzetting
van den Olijfberg, zagen zij de geliefde, sinds eeuwen de
heilige stad, in hare volle majesteit vlak voor zich. En zoo
als later de kruisvaarders aan deze plaats, door den aan-
blik overweldigd, de heilige stad met vreugdetranen be-
groetten, zoo zal ook de Knaap uit Nazareth, ter liefde van
Wien de kruisvaarders hier heentrokken, in Zijne ziel diep
ontroerd zijn geweest, nu Hij voor de eerste maal de heilige
stad" voor zich zag en elk gebouw kon onderscheiden:
ginds de plaats waar het paleis van Zijnen voorvader David
gestaan had, daar de tempel, waar profeten en koningen
gewerkt en heerschappij gevoerd hadden, waar ook heilige
godsmannen waren gedood geworden. Ja, hier was ook de
stad waar Gij den dood zult vinden, twaalfjarig, onschuldig
Kind, dat met Uwe groote, heldere oogen in stille bewon-
dering stad en tempel als verslindt.

In Jeruzalem vinden de reizigers een woelig leven. Uit
het gansche land waren Israëlieten toegestroomd om feest
te vieren. Nog heden komen tegen \'t Paaschfeest ongeveer
20.(X)0 pelgrims te Jeruzalem. Er waren natuurlijk geen
logementen om alle vreemdelingen op te nemen. Zij, die
goede vrienden in de stad hadden, werden door dezen ge-
huisvest. Anderen sloegen tenten op voor de stadsmuren.
Men had geheele straten van tenten, waarin de gasten ver-
blijf hielden. Wellicht waren de tenten wel opgesteld van
het Kedrondal tot aan Gethsemané, voorbij den Olijfberg.

De meesten echter waren ten Noorden der stad opgesla-
gen, de eenige zijde, die niet zoo dadelijk in een diep dal
afliep. Jezus betrad met Zijn ouders het voorhof des tempels,
waarvan Hij in Nazareth zoo dikwijls had hooren verhalen.
Voor de eerste maal wandelde het Kind in deze heilige
zalen, voor de eerste maal aanschouwden Zijne verbaasde
oogen den prachtigen bouw des tempels, voor de eerste
maal stonden Zijne voeten in uwe poorten, Jeruzalem!"
De tempel met zijne marmeren en gouden bekleedsels en
sieraden was een wonderwerk van bouwkunst en met den

opgewekten trots van een Israëliet zal Jozef, de bouwmeester,
de bijzondere onderdeelen wel aan den Knaap hebben aange-
wezen. En toen in tegenwoordigheid van het volk het 1\'eest-
offer werd aangebracht en de eerste korenaren aan den Heer
werden toegewijd, hoe aandachtig werden toen die heilige
gebruiken door Jeaus gevolgd! Van al de houderden, die
hier in het groote voorhof, schouder aan schouder opeen-
gedrongen stonden, was niemand zoo vol aandacht, zoo
overgegeven, zoo verzonken in den Vader, die hier gediend
werd, als de twaalfjarige! Knaap uit, Nazareth, waarop nie-
mand acht sloeg. En des avonds, toen het paaschmaal in
de huizen werd gehouden, zaten in eene zaal te Jeruzalem
ook Jozef en Maria met Jezus aan, niet vrienden en betrek-
kingen en aten van het paaschlam. .Jezus volgde met aan-
dacht de ceremoniën, de herinnering aan de verlossing uit
de slavernij uit Egypte. Zou het kind reeds een voorgevoel
hebben gehad van die andere verlossing uit een nog erger
dienstbaarheid, die in Zijn leven zoo diep zou ingrijpen, ja.
waarvoor Hij Zijn loven zou laten, als een paaschotfer?
Ongeveer twintig jaar later vinden wij den man geworden
Knaap, op een avond in eene opperzaal te Jeruzalem terug.
Het is weder JAischeu. Weder beschijnt eene lamp een gezel-
schap, dat om het paaschlam vereenigd is en weder is dezelfde
Maria tegenwoordig. En Jezus, in het midden Zijner jon-
geren, breekt het brood, zooals men het paaschlam brak, alsof
Hij Zijn eigen lichaam verbrak. Toen echter was Hij zelf het
paaschlam, en op het punt den dood te gemoet te treden
als het Lam Gods, dat de zonde der wereld wegdraagt.\'\'
Het feest duurde zeven dagen. Üf de ouders de geheele
week daar bleven, is uit het verhaal niet met zekerheid op
te maken. De omstandigheid, dat de ouders Jezus kwijt
raakten, bewijst intusschen, dat te gelijk met hen vele andere
vertrokken. Misschien bleven zij ook wel den geheolen feest-
tijd. Maar het slechts twee uren verwijderde Bethlehem was
de geboortestad van Jozef, en bovendien waren aan deze
plaats voor hem en Maria liefelijke herinneringen verbonden

uit de vroegste kindsheid van .Jezus, vooral vau den eersten
Kerstnacht. Waarschijnlijk brachten zij met hun Kind een
bezoek aan deze plaats. Maar liet hart van den Knaap ging
niet uit naar Zijne geboorteplaats, maar telkens weer naar
den tempel. Als men een afwezende van ganscher harte
liefheeft, en men kent een huis, waar veel over hem ge-
sproken wordt, dan gaat men het liefst daarheen. Daarom
ging Jezus daarheen, waar men den geheelen dag sprak van
den hemelschen Vader, dien Hij liefhad met Zijne ^ansche
ziel. Zoo geschiedde het dan ook, dat Hij den dag na het
feest, toen allen zich voor de afreis gereedmaakten, nog
eens naar den geliefden tempel terugging.

Buiten voor de Noordelijke stadspoort verzamelden zich
alle feestgangers, die naar het Noorden moesten reizen.
Daaronder behoorde ook het reisgezelschap uit Nazareth.
Indien de bewoners der omliggende dorpen zich met die
uit Nazareth tot één karavaan hadden vereenigd, dan zal
deze er statig hebben uitgezien. Maar ook vele andere reis-
gezelschappen stelden zich aldaar op ; want ook zij. die naar
andere Galileesche plaatsen en die naar de Jordaanstreken
en naar Perea trokken, gingen van de Noorderpoort uit.
De groote vlakte aan deze poort gaf aldus op dien dag een
schouwspel van groote beweging te zien. Langs den geheelen
stadsmuur en tot ver onder de olijf hoornen was veel gedrang.
Honderden last- en rijdieren stonden gereed. Zij, die onder
den blooten hemel of in tenten overnacht hadden, namen
hunne tapijten op. Hier werden de rijdieren gezadeld, ginds
de lastdieren beladen. Hier werden de vertrekkenden dooi\'
bekenden, elders door noodzakelijke voorzorgen opgehouden.
Kortom, het waren dezelfde tooneelen, die nog heden tegen
Pasehen aan de poorten van Jeruzalem te zien zijn, als een
groote karavaan opbreekt. Er wordt steeds voor gezorgd,
dat men met zonsopgang opbreekt; echter wordt het toch
8, 9 somtijds zelfs 10 uur, eer men op marsen is. Het is
dus begrijpelijk, dat niet alle reizigers gelijktijdig gaan. Die
reisvaardig zijn, rijden langzaam vooruit. Aldus verdeelt de

karavaan zich als vanzelf in kleinere groepen, met een
afstand tusschen de eerste en de laatste van 1 tot 2 uur.

Bij het halt houden des avonds komen allen weer samen
en daarna kan het gezelschap weer bijeenblijven.

Aldus moet het ook zijn gegaan met het Nazareensche
reisgezelschap. Onder de talrijke groepen menschen, rij- en
lastdieren, reizigers en afscheidnemenden, bevonden zich
ook Jozef, Maria en Jezus. (Jok zij wilden vertrekken. Ook
zij hadden nog voor allerlei te zorgen. Zij bevonden zich
aan de Noorderpoort van .Jeruzalem. Zeer nabij deze poort
was een heuvel. Deze heette Golgotha. In de nabijheid
bloeiden in de volle pracht der lente de tuinen van aan-
zienlijke lieden. In dien, welke later het eigendom was van
Jozef van Arimathea. verhief zich een zware rotswand.
Echter was daarin het graf nog niet uitgehouwen. Nabij
den heuvel stond de twaalfjarige Knaap uit Nazareth. Hij
aanschouwde dat bont gewemel. Zou Hij een voorgevoel
hebben gehad, dat Hem zeide welke beteekenis deze heuvel
eenmaal voor Hem, ja, voor de geheele wereld hebben zou?
Twintig jaren later. het was wederom Paaschfeest,
stroomde uit deze poort datzelfde feestvierende volk,
schreeuwende en razende omringde de menigte den nu
Twaalfjarige, die door krijgsknechten weggevoerd, met het
kruis beladen, doodmoede naar Golgotha opging om daar
den dood eens misdadigers te sterven. En in dien rotswand
was toen een nieuw graf uitgehouwen, waarin de trouwe
Held uitrustte van Zijn laatsten, zwaren strijd.

Nu, de tijd ging voorbij onder voorbereidselen. Hier en
daar vertrok reeds een reisvaardige troep. Eu terwijl het
vertrek nog eenig oponthoud ondervond, bleef de Knaap
de stad beschouwen. Op kleinen afstand zag Hij den ge-
liefden tempel, waardoor Hij zich onwederstaanbaar aan-
getrokken gevoelde. Daarbinnen had Hij een nieuw te huis
gevonden, daarbinnen was het Zijn hart zoo goed geweest,
als nergens elders. En daarom spoedde Hij zich door de
straten en verdween door de tempelpoort.

Inmiddels waren ook .Jozef\' en Maria tot de afreis gereed.
Zij keken naar hun Kind, maar zagen het niet in hunne
nabijheid. Zij veronderstelden, dat het reeds met een dei-
andere groepen was vertrokken, iets, dat op de terugreis
licht kon gebeuren. De ouders volgden dus zonder bekoni-
merd te zijn. Des avonds kwamen zij aan de plaats van
algemeene ontmoeting. Het volksverhaal duidt als zoodanig
aan het sehoongelegeu Bire. niet ver van Bethel, van waar-
uit men het drie uur verwijderde Jeruzalem gemakkelijk
zien kan. Aan de destijds daar reeds opwellende heerlijke
bron houden de reizigers ook heden ten dage nog gaarne
halt, aangezien men door de vertragingen van den eersten
dag, toch ook moeilijk verder kan komen. Hoe het zij. de
ouders kwamen daar des avonds aan en zochten te midden
der andere reisgenooten hun Kind. Maar nergens konden zij
het ontdekken: ook had niemand het gezien. Er bleet\' dus
niets anders over dan den volgenden morgen naar Jeruzalem
terug te keeren, waar het bij vrienden wel overnacht zou
hebben. In Jeruzalem zochten zij nu tot den derden dag;
maar tevergeefs. Nu werden zij beangst en verweten zich
hunne zorgeloosheid.

Jezus had zich intusschen in den tempel opgehouden.
Toen Hij daar kwam, zag Hij al dadelijk eene groep leer-
aren der Hoogeschool, die tot den tempel behoorde. Hunne
discipelen en het volk zaten aan hunne voeten. Jezus zette
er zich ook neder en luisterde. Men zat niet in een zaal
of vertrek, maar in de open lucht, of in de prachtige, ge-
welfde zuilengangen, die vooral aan de zuidzijde, als de
zalen van Salomo" uitgestrekte wandelgangen aanboden.
In den heeten zomer was het hier voor het onderwijs veel
aangenamer dan in een afgesloten ruimte, aangezien men
er zoowel koele schaduw als frissche lucht vond. Jezus
hoorde toe. Hetgeen hier werd behandeld betrelfende dat-
gene wat Zijns Vaders" was, boeide Hem dermate dat Hij
vader, moeder, terugkeer, huis, ja, alles vergat. Hier werd
het Hem duidelijk, dat Hij nog een anderen Vader had.

Wien Hij meer toebehoorde en tot Wien Hij in inniger
betrekking stond, dan tot Jozef en Maria. Hier geschiedde
inderdaad eene goddelijke bevestiging van den Knaap, eene
bevestiging van het innerlijk bewustzijn Zijner verhouding
tot den Vader. Hij luisterde en bleet\' onverzadigd. Af en
toe waagde Hij het een bescheiden vraag te doen. Intus-
schen brachten deze vragen de geleerden in verbazing. Zij
wekten bij hen geheel nieuwe gedachten. Er sprak een
doorzicht uit, een doordringen door de uitwendigheden en
vormen van den tempeldienst tot het eigenlijke wezen
van den fro^s-dienst Er sprak een gemoed uit, niet door
de zonde bezoedeld, een hart, wijdgeopend voor God, alsof
alle schuilhoeken van dat hart voor Hem openlagen. Zelfs
vertoonde zich reeds de kiem van die gevatheid, waar-
mede Hij dikwijls later door eene enkele eenvoudige vraag
gansch een gebouw van spitsvondige leerstukken van deze
zelfde schriftgeleerden omverstootte. Maar nu bestond de
vijandschap nog niet, die later Zijne verbitterde tegenstan-
ders tegen Hem innam. Vol oprechte bewondering blikten
zij in dit open lieftallig kindergelaat, in het heldere, aller
harten winnend oog. En dikwijls was het hun, alsof zij de
leerenden waren en de bescheiden Knaap aan hunne voeten
hun leermeester.

AVaar was de Knaap echter des nachts? Van de tegen-
woordige Paaschgangers te Jeruzalem overnachten velen
bijna gedurende de geheele paaschweek in de grafkapel of
in den tuin daaromheen. De twaalfjarige Knaap bleef zeker
ook des nachts in den tempel, en aan Hem werd vervuld,
wat de eerste Psalm zegt: Zijn lust is in des Heeren wet,
en Hij overdenkt die dag en nacht". In de huizen der stad
immers had niemand Hem gezien, want Zijne ouders bleven
Hem zoeken. Hij zal wel gezeten zijn geweest bij de jn\'ies-
ters of tempeldienaren, totdat de starren neerblonken op
den ouden, heiligen tempel, om zich te laten verhalen van
de feesten en van den schoonen eeredienst. En des nachts
zocht Hij een slaapplaats onder de bogen en gewelfde zuilen-

gangen, tusschen de kolommen, door de volle maan van
Paschen beschenen.

Eerst op den derden dag kwamen Zijne ouders in den
tempel, waarschijn]ijk niet zoozeer om hun kind te zoeken,
als wel om God te bidden, het hun te doen vinden. Maar
bij het binnentreden van het ruime voorhof, ziet Maria Hem
zitten midden tusschen de leeraars! Zij vliegt daarheen,
drukt Hem aan het hart en vraagt op lief\'devollen, maar
toch zacht verwijtenden toon: ..Mijn zoon, waarom hebt Gij
ons alzoo gedaan ? Zie, uw vader en ik hebben U met angst
gezocht!" Jezus scheen als uit een andere wereld terug te
keeren. Hij zag Zijne moeder verwonderd aan en deed op
kinderlijken toon de wedervraag: Waarom hebt gij Mij
gezocht?\' (kon ik ergens elders zijn dan in den tempel?)
..Wist gij niet, dat Ik zijn moest in de dingen Mijns Vaders?"

Dit zijn de eerste woorden, die uit Jezus\' mond zijn opge-
teekend. Zij zijn waardig aan het hoofd te staan van al die
goddelijke woorden, welke dezelfde mond later in dat dier-
bare land sprak. Als ooit een eerste woord van een groot
man ons een blik gaf in zijn diepste wezen, zoodat het
profetisch heenwees op een groote toekomst, dan was het
wel dit woord van den twaalfjarigen .lezus. Dit woord is
in *t kort het program van Zijn leven. Zijn geheele leven in
Galilea, Samaiia, Jeruzalem, of waar wij het ook kennen,
stelt ons de vraag: ,,Weet gij niet, dat Ik zijn moet in de
dingen mijns Vaders?¹\' Zelfs als Hij ten laatste op dien
heuvel buiten de poort, waar eens de knaap bij de opbre-
kende karavaan stond, aan het kruis hing, het hoofd met
bloed eu wonden bedekt, als diezelfde Maria, onder heete
tranen en in stomme smart den lijdenden Zoon schijnt te
vragen : ,,Mijn zoon, waarom hebt Gij ons dit aangedaan?"\'
dan is het, wederom op dat groote Paaschfeest, alsof Zijn
brekend oog haar en ons beantwoordt met de wedervraag:
Weet gij niet dat Ik zijn moet in de dingen Mijns Vaders?"

Lukas voert ons van den tempel terug naar Nazareth.
In het vreedzame dal, vanwaar men den blik kan richten

op den met sneeuw bedekten Hermon, op de vlakte van
Jizreël, op den berg Gods, Karmel, op de blauwe Zee, daar
leefde Jezus als in het verborgen, onopgemerkt. Het mor-
genrood der opgaande Zon had over Juta geschenen; in
een heiligen nacht, te Bethlehem, was deze Zon in stralen-
glans opgegaan, alsof honderdduizend zonnen door den
duisteren nacht der wereld glansden; in Jeruzalem brak
hare heerlijkheid door, in de onbegrepen gestalte van het
twaalfjarig Kind. Nu ging zij in Nazareth weer onder in
de stilte der verborgenheid. Daarna straalde deze nieuwe
Zon in volle pracht en verlichtte de bewoners van den
boschrijken oever der Jordaan, het verrukkelijke meer van
Genesareth en de oude koningsstad Jeruzalem met hare
tempels. Zij zagen Zijne heerlijkheid, de heerlijkheid van
den Eengeboren Zoon des Vaders. Het licht scheen in de
duisternis, en de duisternis heeft het niet begrepen.\'" Het
scheen en verlichtte die landen, totdat de Zon eindelijk op
den Goeden Vrijdag achter Golgotha bloedrood onderging.
Als de Paaschzon verrees zij echter opnieuw om de geheele
wereld te verlichten met nieuw licht. Sinds dien dag luidt
de grondtoon van elk Christenleven, ja, van de voorafgaande
en volgende wereldgeschiedenis der verloste menschheid:
Weet gij niet, dat Ik zijn moetin de dingen Mijns Vaders?\'

Voor ons breidt zich het diepe Jordaandal uit. Wat al
herinneringen uit oude tijden omzweven dezen heiligen stroom.
Als wij zijn boschrijken oever betreden, als wij neerzien op
de snelvlietende wateren, wier fluisteren en murmelen op de
hooge, steile oeverwanden wegsterft, dan gaat er een geluid
op uit het bruisende water, als had het ons veel te vertellen.
Het spreekt ons van Israels vroegere dagen, toen het zwer-
vende volk. uit Egyj)te gekomen, voor het eerst aan den
voet dezer altijd groene boomen zijn leger opsloeg. toen
de gelukkige zwervers, met Jozua aan het hoofd, in het
gezicht van het beloofde land. waarnaar zij zoo lang smach-
tend hadden uitgezien, voor de eerste maal aangezicht en

Het plaatje stelt «Ie Jordaan voor, ter plaatse waar, volgens «Ie over-
levering, de doo]> werd toegediend. <>p den achtergrond zijn de .steile
oeverwanden, waarvan in dit hoofdstuk gesproken wordt, zichtbaar. In
de hoofdletter zijn de heide Jordaanbloemen gestoken, waarover even-
eens gesproken wordt, de kleinste links violet, de andere, die op eene
korenhloem gelijkt, lichtblauw.

handen bevochtigden in den stroom, die voortaan hun zou
toebehooren. Niettemin zijn de heerlijkste dagen, die over
dezen gewijden oever zijn opgegaan, die, waarvan de Evan-
gelist Johannes, hoofdstuk 1 vs. L9en verv. er vier met korte,
krachtige trekken beschrijft. Het waren adventsdagen, ge-
boortedageu der Christelijke Kerk. De eerste openbare
handeling, de eerste schrede, waarmee de goddelijke Verlosser
Zijn werk aanvaardde, hoewel door menschen omgeven toch
door slechts weinigen erkend, toen nog een eenvoudig man,
een vergeten burger van Xazareth in Galilea, had plaats
hier in deze boschrijke streek, in dit diepe dal.

Hierheen aan de Jordaan, had Johan\'nes de Dooper het
tooneel zijner werkzaamheid kortgeleden verplaatst. In de
eenzaamheid der woestijn of steppe was hij opgegroeid. Reeds
door het onderwijs zijner ouders was hij er van doordrongen,
dat hij de komst van den Messias moest voorbereiden. De
heilige liederen, die Maria, Elisabeth en zijn vader Zacharias
bij zijne wieg hadden gezongen, waren niet door den wind
weggeblazen. Hunne melodie doortrok als een liefelijk, als
een heilig bewaard geheim zijne jeugd en verlevendigde
zijne eenzaamheid met zalige verwachtingen. Menigmaal zag
hij in den geest den Messias komen en zichzelven als Hijks-
heraut Hem voorgaan. De tijd brak aan, dat hij zijn geheim
openbaren moest, ja, dat hij het aan geheel het volk openlijk
moest verkondigen. De Geest Gods gaf hem de gewisheid,
dat de lang Verwachte voor de poort stond en hij zelf als
heraut Zijne komst moest aankondigen. Toen trad hij uit de
eenzaamheid te voorschijn en predikte. De inhoud zijner
prediking, voor een iegelijk begrijpelijk, was : De koninklijke
Redder is in aantocht. Bereidt u door bekeering en afwas-
sching uwer zonden om Hem te ontvangen.\'" In het begin
predikte hij in de woestijn zijner geboorteplaats, op het
gebergte. Later ging hij af naar de Jordaan, waar de vele
reizigers uit het gansche land elkander ontmoetten. Hij deed
geen afstand van zijn eenvoudige levenswijze. Het kemelsvel
met den lederen gordelriem bleef zijne kleeding, de meest

eenvoudige kost als sprinkhanen ) en wilde honing zijn
voedsel. De rijweg van Bethabara of Bethanië moet aan de
Jordaan tegenover Jeruzalem, alzoo dicht bij Jericho, hebben
gelegen. De talrijke karavanen en wandelaars, die van her-
en derwaarts de Jordaan langs trokken, zeide hij aan, dat
de langverwachte Koning spoedig komen zoude en vermaande
hen, door schuldbelijdenis en den doop in de Jordaan, ver-
giffenis van zonden te erlangen, ten einde Hem waardiglijk
te kunnen ontvangen.

Op welken tijd nu is Johannes opgetreden ? Waarschijnlijk
in den vroegen regentijd, in November, want eerst als de
groote zomerhitte, die in Üctober den hoogsten graad be-
reikt, voorbij is, kan men in het Jordaandal weer leven.
In den zomer vluchten zelfs de Bedoeïenen der woestijn
naar de bergen en de bergbewoners van Jeruzalem en om-
streken (en met deze had Johannes te rekenen) komen
gedurende de zomerhitte nimmer zonder hooge noodzakelijk-
heid in het Jordaandal. En dit is niet alleen zoo in onze
dagen, maar Jozefus bericht ons dezelfde feiten uit den tijd
van Jezus. Bij gevolg kan Johannes niet anders dan in het
begin van den wintertijd zijn opgetreden. In dienzelfden
winter, ongeveer twee maanden na het optreden van Jo-
hannes, alzoo in het begin van Januari, kwam ook Jezus
tot hem om zich te laten doopen. Met de vier dagen dus,
door den Evangelist Johannes beschreven, zijn we in de
maand Februari gekomen.

Dat Johannes kort na Jezus is opgetreden, leert ons de
tijdsbepaling van het Nieuwe Testament. Keizer Augustus
stierf in het jaar 14 of 15 onzer tijdrekening. Jezus was
toen ongeveer 18 jaar oud, want zooals bekend is, werd
Hij 3 of 4 jaar vóór het eerste jaar van onze tijdrekening
geboren. Nu bericht Lukas (Hoofdst. III: 1) dat Johannes,
die een halfjaar ouder was dan Jezus, is opgetreden in het

*) Vergelijk Schneller »Kent trij het land?" hoofdstuk iSpijzen," en
»Land en akkerbouw."

15^de jaar der regeering van Tiberius, den opvolger van
Augustus. Volgens deze berekening zou Jezus 18 en 15
d. i. 33 jaar oud zijn geweest, toen de Dooper zijne bedie-
ning aanvaardde. Nu was Jezus, toen Hij gedoopt werd,
volgens Lukas III : 33, ongeveer 30 jaar oud." Uit de ver-
gelijking met de bovengenoemde cijfers blijkt dus niet alleen,
dat het getal 30 slechts bij benadering is genoemd, maar
ook dat Jezus zeer kort na het eerste optreden van Johan-
nes is gedoopt geworden.

Bovendien spreekt Johannes de Dooper ook van de zeer
nabij zijnde komst van den Messias. Deze merkwaardige
aankondiging moet het gansche volk in geestdrift hebben
ontstoken en in groote scharen naar de Jordaan hebben
getrokken. De heraut komt immers eerst dan, als de koning
hem op den voet volgt en heeft slechts op den Machtige,
die na hem komt, te wijzen. Hiertoe was de tijd van No-
vember tot Maart geheel voldoende. Meer tijd was niet
noodig om het geheele volk tot ver in het Noorden op de
Profetische gestalte des Doopers opmerkzaam te maken.
Sedert eeuwen waren geene profeten opgestaan en de ver-
heven profetenstemmen waren verstomd in de woestijn van
het godsdienstig leven in Israël, dat was ondergegaan in
twisten over de opvolging en wetgeving. Desniettemin
smeulde de hoop en brandde het verlangen naar den Mes-
siaanschen liedder des volks.

Nu kwam de Profeet! Nu kondigde hij den sinds meer
dan duizend jaar Verwachte aan; is het dan wonder,
dat zij in scharen aan den gewijden Jordaanoever kwamen,
om het groote nieuws te hooren? Is het wonder, dat vijf
Galileesche mannen: Andreas, Johannes, Petrus, Filippus
en Nathanael, zich deswege drie dagreizen van de plaats
hunner woning verwijderen? Het bericht, dat een nieuwe
Profeet was opgestaan, verspreidde zich met de snelheid
des winds van Dan tot Berséba. Er ontstond een machtige
volksbeweging, die spoedig haar toppunt bereikte. Toen
was de komst van Jezas noodig. En inderdaad, toen zelfs

do hooge Raad zich tegenover den Dooper stelde, - - toen
verscheen Jezus den volgenden dag voor de eerste maal
voor liet gansche volk aan de oevers van de Jordaan.
Had Jezus no<; een jaar laten voorbijgaan want slechts
in den winter zou Johannes in het gloeiend heete dal
wederom zulke groote massa\'s kunnen verzamelen, dan
zou de beweging, wegens het wul\'te karakter (U^ volks, een
einde hebben genomen.

Deze tijdsbepalingen: November: \'t optreden des Doopers;
Januari: de doop van Jezus: Februari: voorstelling van het
volk aan de Jordaan. komen ook geheel overeen met de
overige berichten aangaande de werkzaamheden van Jezus.
Want vanhier aan de Jordaan trok Jezus met Zijn nieuwe
jongeren in drie dagen naar Nazareth, waar Hij de uitnoo-
diging tot de bruiloft te Kana aannam. Kort daarop heelt
Hij Zijne woonplaats verplaatst van Nazareth naar Kaper-
naiim. Maar in Kapernaüm bleef Hij slechts weinige dagen,
daar het Paaschfeest in April - naderde en op dit
feest moest Jezus voor het geheele volk, dat in do heilige
stad zou verzameld zijn, als de Messias optreden, na in
Galilea slechts korten tijd eenige voorbereidende werkzaam-
heid te helmen doen aanschouwen, ten einde een gedeelte
Zijner discipelen bijeen te brengen. Dit voorbereidend werk
geschiedde in de maand Maart, waarin het Heilige Land
getooid is met volle voorjaarspraclit, waarmee een oude
overlevering overeenstemt, die zegt, dat Jezus Zijn werk
begon in het voorjaar.

Na het laatst van Februari plaatsen wij dan ook de
vier dagen, waarvan Johannos 1: 19, 29, 35, 4-3 spreekt.
Heden nog zijn de maanden Februari en Maart juist die,
waarin de bewoner van Jeruzalem het liefst hot Jordaandal
bezoekt. Alles groeit en bloeit dan in dat wondervolle dal.

De verschijning dos Doopers baarde voortdurend grooter
opzien, \'t Was of er eono volksverhuizing plaats greep uit
Jeruzalem, Bethlehem. Hebron, uit alle dorpen van het ge-
bergte, uit den goheelen omtrek van de Jordaan.

Aan de Jobdaak-oevers.

Laat ons te zamen naar den oever van den heiligen stroom
gaan. Wij hebben Jericho met zijne palmbosschen en niar-
meren paleizen reeds ter linkerzijde laten liggen. "Wij trekken
met de menigte over de twee uur gaans breede beneden-
vlakte. Deze wordt langzamerhand meer en meer woest,
hoe meer zij de Doode Zee\' nadert. Slechts de liefelijke
Jordaanbloem steekt haar hoofd uit liH dorre zand op.
Nabij de rivier gekomen gaan wij de laatste helling af en
begroeten, na de woeste plaatsen doorgetrokken te zijn,
met dubbele vreugde het prachtige, frissche, aloude woud
aan den oever. Hoe weldadig doet u hier de koelte aan in
het schaduwrijke bosch. De wandelaars genieten hier, nog
eer zij den Dooper zelven aanschouwen, van menige ver-
kwikking en lust der oogen. Een rijke afwisseling van boom-
soorten en planten is hier te zien. Tegen den donkergekleurd en
achtergrond schitteren in vuurgloed een menigte oleanders
als zoet lachende oogen in den nacht. De thans verdwenen
palmen ruischten in den tijd van Johannes, terwijl zij zich
hoog boven alle boomen verhieven, en de slanke zilverpo-
pulier drong toen even als nu tot dicht bij de rivier door,
als wilde hij luisteren naar het zacht gefluister van de
wateren van den aiouden stroom en zijne wondervolle ver-
halen.

Nu dalen wij naar den stroom zelven af! Ziet zijne snel-
vlietende wateren. Zij murmelen niet zoo kalm als de
Rijnstroom, die in zijnen loop door menige vriendelijke stad
wordt begroet, waarin menige hooggebouwde burcht zich
spiegelt. De Jordaan vloeit niet zoo rustig naar het diepe
dal en weerkaatst nergens het beeld van stad of toren.
Eenzaam, snel rept zij zich door hare bedding voort, als
wilde zij niets weten van de buitenwereld en als had zij
reeds genoeg verhevens gezien. Hoe prachtig is de rivier
omzoomd! De boomen laten hunne takken breed hangen

over de golven, waardoor onder het dichte loover, tal van
warme badplaatsen ontstaan. Zoo dicht aan den oever strekt
zich hier en daar het bosch uit, dat men zou meenen, dat
de boomen uit het water waren opgewassen. In het voorjaar
schiet de zon hare stralen in duizend kleuren op de golven,
tusschen de groene omlijsting, als ware deze getooid met
een koninklijken zijden tulband, zich zelve bewust, dat geen
stroom der aarde hem in adeldom nabijkomt. Niet alleen
sluit deze groene wal de kust op vele plaatsen af, als
mocht er geen ongewijde voet zich hier zetten; aan menige
plaats verheffen zich loodrecht torenhooge, ontzaglijke
witte oeverwanden, door geen menschenvoet te beklimmen.
Slechts de arenden en de gieren hebben daar in de hoogte
hunne nesten en koesteren zich in den behaaglijken zonne-
gloed. Deze muren staan daar als ernstige wachters over
den heiligen Jordaanstroom, sommige zoo schijnbaar ge-
vaarlijk dicht aan den oever, dat men zou vreezen ieder
oogenblik het trotsche gevaarte in het golvengraf der Jordaan
te zien storten. Deze mergel wanden strekken zich op vele
plaatsen uit over groote afstanden langs den 40, 50 Meter
breeden stroom.

Tegenover die hooge oeverwanden ligt nu, volgens de
overlevering, de doopplaats aan de Jordaan, door een heerlijk
oeverbosch beschermd.

In ieder geval lag de plaats, waar Johannes doopte,
zooals de naam Bethabara of liever Bethania (d. i. aanleg-
plaats) reeds aanduidt, aan eene doorwaadbare plaats of
ondiepte. Slechts op sommige plaatsen kan een vaartuig of
een moedig zwemmer de woelige golven doorklieven om
den anderen oever te bereiken. Aan deze ondiepte kwamen
talrijke reizigers samen, waardoor de Dooper ruimschoots
gelegenheid vond zijne boodschap te verkondigen.

Aan zoodanige plaats vindt men meestal eene door de
karavanen, de paarden, muildieren en kameelen platgetreden
vlakte, die in Februari, den tijd onzer geschiedenis, met
een weelderige groene zode bedekt was. Hier hielden de

reizigers uit Jeruzalem hun eerste halt; hunne lastdieren
vonden hier een goede weide. Zij waren niet gekomen om
over de ondiepte te gaan, maar om den Dooper te hooren.
Zij zochten een rustplaats in de schaduw der boomen en
wachtten. Johannes woonde waarschijnlijk in een loofhut,
midden in het bosch. Bij mijn laatste bezoek aan de Jor-
daan vond ik verscheidene Abyssinische monniken aldus
gehuisvest. Zij wonen daarin zomer en winter. In dit dal
behoeft men niet veel beschutting tegen de invloeden van
de temperatuur der lucht. Hier heerscht voortdurend eene
warme zomer. Geen ijskorst bedekt ooit dezen stroom, die
door de eeuwige sneeuw van den Hermon daarboven steeds
wordt gevoed. De monniken klaagden slechts over wilde
dieren; wilde zwijnen, luipaarden, slangen worden er genoeg
gezien. Ook Johannes zal dezen wel eens hebben ontmoet
en heeft daaruit wellicht aanleiding genomen om de Fari-
zeën met hun vroom schijnend uiterlijk, maar verborgen
venijn, te vergelijken bij adderengebroedsel. Op bepaalde
tijden, of als er veel volks was, trad de Dooper uit zijne
hut te voorschijn; allen zwegen dan en luisterden. En met
hoogen ernst in zijne stem, slechts afgebroken door het
ruischen der bladeren en der golven van de Jordaan daar
beneden, sprak hij van de nabijzijnde komst van den Messias
en vermaande tot aflegging van zonden om Hem te kunnen
ontmoeten.

Johannes was toenmaals de éénige, die erkende, dat het
koninkrijk van den Messias een geestelijk rijk zijn zoude en
dat de Messias zelf Zijn verheven doel zou te niet doen,
indien Hij, als een krijgsheld, schild, zwaard en lans zou
gebruiken, en, gelijk de koningen der aarde, Zijn troon
vestigen in stroomen bloeds, die het verdrijven der Romeinen
en Idumeërs zeker zou kosten om een nieuw Makkabeënrijk
te stichten. Al ware de ontwikkeling des Rijks voor dezen
grootsten onder de profeten Israels nog eene verborgenheid,
dit was hem toch zonneklaar, dat slechts afkeer van de
zonde en een dorsten naar gerechtigheid geschikt maakte

voor de ontvangst van den Messias, gelijk hij ook in den
Messias iemand verwachtte, die geheel vrij zonde zijn van
de macht der zonde. De aankomst van een zoodanige zag
hij eiken dag aan den Jordaanoever te gemoet. Op dit
standpunt staande, verwachtte de groote man, met profeti-
sche zekerheid, de aankomst van den Messias, die de oude
profeten, een Joel en Jesaja en Elia in grootheid verre
zou overtreffen. Wie van zijne toehoorders nu de noodza-
kelijkheid van een zedelijken omkeer erkende, die kon in
nadere betrekking treden met den waardigen biechtvader.
Al was deze ook nog jong, hij kende, zooals niemand anders,
de macht der zonde en had ongetwijfeld in eigen hart een
heeten strijd gestreden. Na de belijdenis van schuld liet hij,
als in Gods plaats, de gelofte van terugkeer en strijd te«j;en
de zonde afleggen. En ten teeken der afwassching van de
onreinheid der zonde, doopte hij de boetelingen in de snel-
stroomende Jordaan, waaruit zij als tot een nieuw leven
gewijd weer te voorschijn kwamen. Dan werd de boetpre-
diker evangelist en, door den Heiligen Geest bezield, wees
hij op de aanstaande vergeving van zonden.

Ook een schare van meer innige aanhangers verzamelde
zich om zijn persoon. Mannen, voor wie de hoop op den
Heer alles en alles was, die door zijn prediking zoozeer
waren aangegrepen, dat zij hunne beroepsbezigheden lieten
varen om met Johannes op Zijne komst te wachten, sloten
zich bij hem als hunnen leeraar en meester aan. Met deze
jongeren besprak hij open en onomwonden de blijde hoop,
die in hem was. Hij sprak met hen van den toekomstigen
Koning van het hemelsch Koninkrijk. Hoe menigmaal zullen
zij aan dezen aiouden heiligen stroom hebben gebeden om
de komst des Heeren en zal hunne ziel zich hebben uitge-
strekt tot de stoutste verwachtingen, die in een menschenhart
kunnen opkomen. Zeker althans is het, dat Johannes zijne
discipelen nieuwe gebeden heeft geleerd, die zonder twijfel
van zoodanigen inhoud waren. (Lukas XI : 1).

De komst van den Verwachte.

Wunwer zou de Messias komen ? Steeds gi-ooter menigte
verzamelde zich rondom Johannes; doch Hij, die verwacht
weid, kwam niet, hoezeer Johannes eiken dag Zijne komst
te genioot zag. Persoonlijk waren Johannes en Jezus niet
m<>t elkander bekend, ofschoon zij van hunne kindsheid af
in zoo nauwe betrekking tot elkander hadden gestaan.
Johannes was met Jezus bekend, maar bleef in het Zuiden
van de woestijn en had Hem tot nu toe niet aanschouwd.
(Joh. I : 33). Jezus woonde in het Noorden, to Nazareth,
en ging slechts voor korten tijd op tot de feesten te Jeru-
zalem. Op zekeren dag had Johannes wederom gesproken
over den te verwachten Koning en diens Rijk, terwijl hij
zijne oogen over de menigte liet gaan, of hij Dezen ook
onder de aangekomenen mocht zien. Maar Hij was niet
gekomen. Het volk had zich verwijderd. Alléén Johannes
was gebleven. Daar komt een Man tot hem, met het verzoek
hem te doopen. Johannes zal ook tot Dezen hebben ge-
sproken van de aanstaande! komst van den Messias en van
de noodzakelijkheid om zich te bekeeren en Zijne zonden
to belijden. Maar do Man met de reine oogen en liet open
gelaat, waarop een stille majesteit zichtbaar was zeide hem,
geen zonde te kennen, één te zijn met den Vader en ge-
komen to zijn om, gelijk reeds elk Paaschfeest en ook Jesaja
geprofeteerd had, als liet zondelooze Lam Gods de zonden
van Israël en van de gobeele wereld weg to dragen.

Met klimmende verbazing had de Dooper den vreemdeling
aangehoord. Met aanbiddende bewondering en vol eerbied
zag hij Hem aan. die zich zei ven het Lam Gods durfde
noemen. Xu heeft hij zijnen Meester gevonden. Tot nu toe
had hij zich geroepen gevoeld ieder mensch onder Israël
tot bekeering te vermanen. Voor dezen echter moest hij zelf
in het stof bukken en zichzelven een zondaar erkennen.
Under dit gevoel sprak hij de behoefte uit, door Jezus ge-

doopt te worden. Maar Jezus eischte van hem, dat hij Heni
doopen zoude. Welke gedachten zullen in dat uur het hart
van den Dooper hebben vervuld! Slechts één dienst mocht
hij Jezus bewijzen, n.1. Zijne schoenrieinen te ontbinden,
alvorens Hij in het water afdaalde. Hoe gelukkig zal Jo-
hannes zich daarbij gevoeld hebben, hoewel hij wist zelfs
dit dienstbetoon onwaardig te zijn. Van dien oogenblik af
pleegde hij, als hij van Jezus sprak, met diepen eerbied er
bij te voegen: Dien ik niet waardig ben, de riemen Zijner
schoenen te ontbinden." En toen Jezus in het water neder-
daalde, toen zag hij het teeken, waarop hij nog slechts
wachtte; want Die hem had gezonden om te doopen, Die
had tot hem gezegd: ..Degene, op wien gij den Heiligen
Geest zult zien nederdalen, Die is het!"

Gewijd tot Zijn goddelijke taak als Verlosser der wereld,
trad Jezus uit het water van de Jordaan. Voor den Dooper
zelven was dit het gewichtigste uur zijns levens. Hij had
Hem gevonden om Wien te dienen hij geboren was. De
evangelist Johannes bericht ons op zijne wijze maar weinig
van hetgeen beiden in dat uur hebben gesproken. Het lijdt
echter geen twijfel, of na den doop van Jezus zullen beiden
zich op dien dag langen tijd met elkander hebben onder-
houden. Johannes de Dooper zal zich wel hebben neergezet
naast den lang Verwachte, om het antwoord van zijnen
Grebieder te vernemen op zijne vragen aangaande het ,.Ko-
ninkrijk der Hemelen,^:\' welks heraut hij zijn moest. Jezus
heeft zich toen in hun gesprek zeker voox\'gesteld als het
Lam Grods, dat de zonden der wereld wegdraagt." Want
van toen af gebruikten de Dooper en diens leerling Johannes
deze uitdrukking zóó gaarne, en deze is bij hen zoo innig
verbonden aan den naam Jezus, dat wij dit noodzakelijk
moeten toeschrijven aan dit eerste gesprek.

Na den doop vertoefde Jezus veertig dagen lang in de
woestijn. Deze moet de woestijn van Juda of Benjamin ge-
weest zijn, die zich ten Westen van Jericho in het gebergte
uitstrekt. De traditie wijst ons op het wild romantische

rotsgebergte Quarantania, Noord-Westwaarts van Jericho. *)
Gedurende dezen tijd van verzoeking stroomde nog altijd
het volk naar de Jordaan. Hun weg liep door de woestijn,
waarin Jezus zich ophield. Jezus kon gedurende Zijn veertig-
daagsch verblijf van de hooger liggende woestijn uit de
volksmenigte zien, die diep in het dal dagelijks zich tot
Johannes begaven. Daar trokken zij door de in Maart zoo
heerlijk groene Jordaanvlakte. Van de Jordaan zag Hij
slechts de donkere boschranden, waartusschen de stroom
doorliep. Daar doopte Zijn gezant Johannes en bereidde het
volk voor op Zijne komst. Jezus zal die wisselende men-
schenmassa met innerlijke beweging des gemoeds hebben
aanschouwd, die allen zich tot Hem aangetrokken gevoelden.
Johannes toch kon, nu hij Jezus persoonlijk had leeren kennen
en Hem gedoopt had, met des te meer aandrang op de
onmiddellijk aanstaande komst van den Messias-koning wij-
zen. Wel zal hij zich er spoedig over verwonderd hebben,
dat de Heer even en spoorloos was henengegaan, als Hij
gekomen was. Wel zal hij van de oeverheuvelen hebben
gestaard naar Jericho en de daarachter zich ververheffende
woestijn, maar Jezus vertoonde zich niet.





		KENT GIJ HEM?

		J L BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

		A06000029538240B

		2953 824 0



		1ERDERLEI AKKER- GROND. Likas vin : 415.

		De gelijkenis van den vierderlei akkergrond verplaatst ons in de tweede helft van de groote werk- zaamheid in Galilea, die Jezus in

		R
		Februari van liet tweede jaar be- gonnen was. \\^ran den volgenden zomer, van het Purimfeest in 2[aarf


		(Joh. V) en de spijziging der vijf- duizend in April (Joh. IV : 4) tot op de reis van Jezus naar het Loof huttenfeest in October (Joh. VII) vinden wij in de Evan- geliën geen bepaalde tijdsaanwijzingen. Gedurende deze tijd- ruimte moeten wij ons alzoo tevreden stellen met gissingen, die echter aanspraak kunnen maken op benaderde juistheid. Alle zooeven genoemde tijdsaanwijzingen geeft ons de Evan- gelist Johannes. De andere Evangelisten onthouden zich niet alleen van elke opgaaf van tijd, maar laten de gebeurte- nissen uit deze Galileesche periode meestal op elkander volgen, zonder met angstige nauwkeurigheid eenige tijdorde op te geven. Dat wij ons in den tijd tusschen den voorzomer en den oogst bevinden, bewijzen ons verschillende kleine aanwij- zingen in de mededeelingen, gedaan vóór ons Evangelie.



		EEN WOORD VOORAF.

		Een nieuw werk van Ludivig Schneller, den schrijver van Kent f/ij het Land?" Niet zonder schroom werd dit, thans in duizenden exetn- plaren in ons vaderland verspreide, hoek voor de eerste maal door den Directeur der Weesinrichting te Neerbosch uitgegeven. Menige bladzijde toch behelsde het, die in lijnrechten strijd tvas met de overgeleverde begrippen en denkbeelden van vele Christenen. Na aandachtige lezing moest menigeen deze of gene van zijn jeugd af gekoesterde en geliefkoosde meening laten varen. Over menig punt ontstak de schrijver zulk een helder licht, dat men wel genoodzaakt tvas, als dwaling te verwerpen, ivat men jaren lang als waarheid had aangenomen. Nu is het voorzeker een verblijdend feit, dat zulk een werk binnen weinige jaren reeds drie drukken heeft beleefd. In menige woning, waar de Bijbel nog als het Huisboek hoog wordt gewaardeerd, is het met vreugde en klimmende ingenomenheid ge- en herlezen. Ja, mij is zelfs menigeen bekend, die onder en na de lezing van Schneller^s werk over het Beloofde Land zijn ouden, helaas, te lang vergeten Bijbel weder ter hand genomen en lief heeft gekregen. Voor dezulken zal ongetwijfeld dit nieuwe werk van den vromen en geleerden schrijver een welkome gave zijn. Het leidt ons het levend Middelpunt der Heilige Schrift binnen. Het schetst ons het heilig leven des Heeren Jezus Christus, zooals het geloof der Gemeente Hem naar de Evangeliën kent en zooals Hij in waarheid is. In liet oorspronkelijke luidt de titel: Evangeliënfahrten.""



		I N K O IJ D.

		l?lz. Inleiding...................... 1 De opgang uit de hoogte................7 De eerste woorden van Jezus..............1 ï* Vier dagen bij Johannes den Dooper aan de Jordaan.....30 Aan de Jordaanoevers.................35 De komst van den Verwachte..............39 De vier dagen....................41 Het eerste wonder van Jezus..............50 De lente aan het meer Genesareth.......■ .... 54 De vischvangst....................(!S Onrijpe volgelingen..................73 Des konings proclamatie in de koningsstad.........79 De koninklijke hoveling van Kapernafim..........102 De bergrede en Jezus\' werkzaamheid in Galilea.......107 De bergrede.....................114 Werkzaamheid in Galilea................122 Gevangenschap en dood des Doopers...........131 Vierderlei akkergrond.................143 De tocht van Jezus langs de kust der Middellandsche Zee . . . 153 De reisroute.....................158 De terugreis over Sidon................1G5 Tocht naar den Herinon................167 Aan de bronnen der Jordaan..............170 Het examen en zijne gevolgen..............172 De verheerlijking...................181 Het afscheid.....................18« Het Loof hutten!\'eest te Jeruzalem.............189 De feestviering..........,.........191 De strijd......................198



		VIII Blz. De laatste dag en <le afreis...............20(! Jezus\' laatste reis van Galilea..............20!) Op liet Kerstfeest te Jeruzalem.............21!) De tien nielaatsrhen..................228 Jezus in de landstreken ten Oosten der Jordaan.......235 Het eerste (\'liristenliuis te Jericli..............245 De tweede koningsproclamatie in de koningsstad.......252 De intocht op Maandag................260 De Dinsdag der lijdensweek...............2(>5 De Woensdag der lijdensweek...............270 Woensdagavond...................283 Woensdagnacht. Blik op het einde der wereld........301 Witte Donderdag...................311 (iethseinané.....................322 In liet paleis des hoogepriesters.............333 (Joede Vrijdag....................339 Eerste verhoor voor Pilatus...............343 Tweede verhoor voor Pilatus..............348 Op Golgotha....................35!) De hegrafenis....................375 Aanhangsel.....................380



		\'2

		is op de wegen, die de Heer betreden heeft, op de bergen, waarop Hij met Zijne jongeren gerust heeft; alsof men op den Olijfberg de sporen van Zijn nachtverblijf, op den Tabor nog het licht Zijner verheerlijking ziet; alsof nog een kring van engelen aanwezig is, starende in het verborgene en de plek bewakende, vanwaar Hij de stad aanzag en over haar weende, waar Hij nederknielde en bad, waar Hij het avondmaal instelde, waar Hij gekruisigd werd en stierf..." En zoo is het. Ondanks al het verval, ligt er voor den Christen nog heden iets als een glans van heiligheid over het Heilige Land. Voor de Christenheid zal het altijd eene behoefte zijn, iets te weten ook van de plaatsen w⁷aar haar Heer leefde en werkte. En als wij alles wat wij weten uit de berichten aangaande dien tijd, vergelijken met het Heilige Land uit dezen tijd, dan verkrijgen wij dikwijls een meer heldere of juiste voorstelling van menig verhaal uit de Heilige Schrift, dan wij er gewoonlijk van hebben. Als een zoon van Palestina, van kindsbeen af bekend met land en volk, wensch ik in dit boek deze bewering te staven. Ik gaf aan dit boek den titel ..Kent gij Hem?" Een levensbeeld van den Heiland, aan de hand der Evangeliën. Bij het aandachtig lezen der Evangeliën, ondervindt menig- een het gemis van een met het land bekenden gids, die het hem mogelijk maakt zich eenigszins, ook naar het uitwendige, als te verplaatsen onder de toeschouwers en de toehoorders tijdens het leven van Jezus. Ik heb de Evangeliën gevolgd naar de historische tijdorde van het leven des Heeren, en daarbij die Evangeliën ongebruikt gelaten, die mij voor mijne behandeling minder geschikt voorkwamen. Daardoor was ⁷ ~-t mogelijk, eenigermate een leven van Jezus te doen aanschouwen in een reeks sprekende figuren, waarbij geen der hoofdperioden kan worden voorbijgegaan. Ik had daarmede een tweeledig doel: 1. Het uitwendig Schoiurtooneel, land en volk van den toenmaligen tijd, te schetsen. Behalve hetgeen ik zelf in het Heilige Land heb gezien en mede beleefd, heb ik hier-



		\'2\\

		uit de vroegste kindsheid van .Jezus, vooral vau den eersten Kerstnacht. Waarschijnlijk brachten zij met hun Kind een bezoek aan deze plaats. Maar liet hart van den Knaap ging niet uit naar Zijne geboorteplaats, maar telkens weer naar den tempel. Als men een afwezende van ganscher harte liefheeft, en men kent een huis, waar veel over hem ge- sproken wordt, dan gaat men het liefst daarheen. Daarom ging Jezus daarheen, waar men den geheelen dag sprak van den hemelschen Vader, dien Hij liefhad met Zijne ^ansche ziel. Zoo geschiedde het dan ook, dat Hij den dag na het feest, toen allen zich voor de afreis gereedmaakten, nog eens naar den geliefden tempel terugging. Buiten voor de Noordelijke stadspoort verzamelden zich alle feestgangers, die naar het Noorden moesten reizen. Daaronder behoorde ook het reisgezelschap uit Nazareth. Indien de bewoners der omliggende dorpen zich met die uit Nazareth tot één karavaan hadden vereenigd, dan zal deze er statig hebben uitgezien. Maar ook vele andere reis- gezelschappen stelden zich aldaar op ; want ook zij. die naar andere Galileesche plaatsen en die naar de Jordaanstreken en naar Perea trokken, gingen van de Noorderpoort uit. De groote vlakte aan deze poort gaf aldus op dien dag een schouwspel van groote beweging te zien. Langs den geheelen stadsmuur en tot ver onder de olijf hoornen was veel gedrang. Honderden last- en rijdieren stonden gereed. Zij, die onder den blooten hemel of in tenten overnacht hadden, namen hunne tapijten op. Hier werden de rijdieren gezadeld, ginds de lastdieren beladen. Hier werden de vertrekkenden dooi\' bekenden, elders door noodzakelijke voorzorgen opgehouden. Kortom, het waren dezelfde tooneelen, die nog heden tegen Pasehen aan de poorten van Jeruzalem te zien zijn, als een groote karavaan opbreekt. Er wordt steeds voor gezorgd, dat men met zonsopgang opbreekt; echter wordt het toch 8, 9 somtijds zelfs 10 uur, eer men op marsen is. Het is dus begrijpelijk, dat niet alle reizigers gelijktijdig gaan. Die reisvaardig zijn, rijden langzaam vooruit. Aldus verdeelt de



		Joh. 1 : lit en vv.

		Voor ons breidt zich het diepe Jordaandal uit. Wat al herinneringen uit oude tijden omzweven dezen heiligen stroom. Als wij zijn boschrijken oever betreden, als wij neerzien op de snelvlietende wateren, wier fluisteren en murmelen op de hooge, steile oeverwanden wegsterft, dan gaat er een geluid op uit het bruisende water, als had het ons veel te vertellen. Het spreekt ons van Israels vroegere dagen, toen het zwer- vende volk. uit Egyj)te gekomen, voor het eerst aan den voet dezer altijd groene boomen zijn leger opsloeg. toen de gelukkige zwervers, met Jozua aan het hoofd, in het gezicht van het beloofde land. waarnaar zij zoo lang smach- tend hadden uitgezien, voor de eerste maal aangezicht en Het plaatje stelt «Ie Jordaan voor, ter plaatse waar, volgens «Ie over- levering, de doo]> werd toegediend. <>p den achtergrond zijn de .steile oeverwanden, waarvan in dit hoofdstuk gesproken wordt, zichtbaar. In de hoofdletter zijn de heide Jordaanbloemen gestoken, waarover even- eens gesproken wordt, de kleinste links violet, de andere, die op eene korenhloem gelijkt, lichtblauw.



		35

		Aan de Jobdaak-oevers. Laat ons te zamen naar den oever van den heiligen stroom gaan. Wij hebben Jericho met zijne palmbosschen en niar- meren paleizen reeds ter linkerzijde laten liggen. "Wij trekken met de menigte over de twee uur gaans breede beneden- vlakte. Deze wordt langzamerhand meer en meer woest, hoe meer zij de Doode Zee\' nadert. Slechts de liefelijke Jordaanbloem steekt haar hoofd uit liH dorre zand op. Nabij de rivier gekomen gaan wij de laatste helling af en begroeten, na de woeste plaatsen doorgetrokken te zijn, met dubbele vreugde het prachtige, frissche, aloude woud aan den oever. Hoe weldadig doet u hier de koelte aan in het schaduwrijke bosch. De wandelaars genieten hier, nog eer zij den Dooper zelven aanschouwen, van menige ver- kwikking en lust der oogen. Een rijke afwisseling van boom- soorten en planten is hier te zien. Tegen den donkergekleurd en achtergrond schitteren in vuurgloed een menigte oleanders als zoet lachende oogen in den nacht. De thans verdwenen palmen ruischten in den tijd van Johannes, terwijl zij zich hoog boven alle boomen verhieven, en de slanke zilverpo- pulier drong toen even als nu tot dicht bij de rivier door, als wilde hij luisteren naar het zacht gefluister van de wateren van den aiouden stroom en zijne wondervolle ver- halen. Nu dalen wij naar den stroom zelven af! Ziet zijne snel- vlietende wateren. Zij murmelen niet zoo kalm als de Rijnstroom, die in zijnen loop door menige vriendelijke stad wordt begroet, waarin menige hooggebouwde burcht zich spiegelt. De Jordaan vloeit niet zoo rustig naar het diepe dal en weerkaatst nergens het beeld van stad of toren. Eenzaam, snel rept zij zich door hare bedding voort, als wilde zij niets weten van de buitenwereld en als had zij reeds genoeg verhevens gezien. Hoe prachtig is de rivier omzoomd! De boomen laten hunne takken breed hangen



		39

		De komst van den Verwachte. Wunwer zou de Messias komen ? Steeds gi-ooter menigte verzamelde zich rondom Johannes; doch Hij, die verwacht weid, kwam niet, hoezeer Johannes eiken dag Zijne komst te genioot zag. Persoonlijk waren Johannes en Jezus niet m<>t elkander bekend, ofschoon zij van hunne kindsheid af in zoo nauwe betrekking tot elkander hadden gestaan. Johannes was met Jezus bekend, maar bleef in het Zuiden van de woestijn en had Hem tot nu toe niet aanschouwd. (Joh. I : 33). Jezus woonde in het Noorden, to Nazareth, en ging slechts voor korten tijd op tot de feesten te Jeru- zalem. Op zekeren dag had Johannes wederom gesproken over den te verwachten Koning en diens Rijk, terwijl hij zijne oogen over de menigte liet gaan, of hij Dezen ook onder de aangekomenen mocht zien. Maar Hij was niet gekomen. Het volk had zich verwijderd. Alléén Johannes was gebleven. Daar komt een Man tot hem, met het verzoek hem te doopen. Johannes zal ook tot Dezen hebben ge- sproken van de aanstaande! komst van den Messias en van de noodzakelijkheid om zich te bekeeren en Zijne zonden to belijden. Maar do Man met de reine oogen en liet open gelaat, waarop een stille majesteit zichtbaar was zeide hem, geen zonde te kennen, één te zijn met den Vader en ge- komen to zijn om, gelijk reeds elk Paaschfeest en ook Jesaja geprofeteerd had, als liet zondelooze Lam Gods de zonden van Israël en van de gobeele wereld weg to dragen. Met klimmende verbazing had de Dooper den vreemdeling aangehoord. Met aanbiddende bewondering en vol eerbied zag hij Hem aan. die zich zei ven het Lam Gods durfde noemen. Xu heeft hij zijnen Meester gevonden. Tot nu toe had hij zich geroepen gevoeld ieder mensch onder Israël tot bekeering te vermanen. Voor dezen echter moest hij zelf in het stof bukken en zichzelven een zondaar erkennen. Under dit gevoel sprak hij de behoefte uit, door Jezus ge-



		41

		rotsgebergte Quarantania, Noord-Westwaarts van Jericho. ) Gedurende dezen tijd van verzoeking stroomde nog altijd het volk naar de Jordaan. Hun weg liep door de woestijn, waarin Jezus zich ophield. Jezus kon gedurende Zijn veertig- daagsch verblijf van de hooger liggende woestijn uit de volksmenigte zien, die diep in het dal dagelijks zich tot Johannes begaven. Daar trokken zij door de in Maart zoo heerlijk groene Jordaanvlakte. Van de Jordaan zag Hij slechts de donkere boschranden, waartusschen de stroom doorliep. Daar doopte Zijn gezant Johannes en bereidde het volk voor op Zijne komst. Jezus zal die wisselende men- schenmassa met innerlijke beweging des gemoeds hebben aanschouwd, die allen zich tot Hem* aangetrokken gevoelden. Johannes toch kon, nu hij Jezus persoonlijk had leeren kennen en Hem gedoopt had, met des te meer aandrang op de onmiddellijk aanstaande komst van den Messias-koning wij- zen. Wel zal hij zich er spoedig over verwonderd hebben, dat de Heer even en spoorloos was henengegaan, als Hij gekomen was. Wel zal hij van de oeverheuvelen hebben gestaard naar Jericho en de daarachter zich ververheffende woestijn, maar Jezus vertoonde zich niet. De evangelist Johannes nu, verhaalt ons hetgeen op vier opeenvolgende dagen daar aan de Jordaan is voorgevallen.

		D f. vi e ir i) a o e n. Wij verplaatsen ons in den geest aan den Jordaanoever op den eersten dag. Wederom was eene groote menigte uit Jeruzalem en het gansche land toegestroomd, gelijk dit nog heden ten dage geschiedt op elk Nebi-Musa-feest, of wan- neer jaarlijks de Christelijke pelgrims naar de Jordaan trekken. Onder de scharen bevinden zich heden afgevaar- *) Vergelijk iSchneller: «Kent gij liet land?" hoofdstuk: »XaardeJor daan en de Doode Zee; de Quarantaniaberg."



		12

		dijden van den Hoogon Raad te Jeruzalem. Zij zullen Johannes rekenschap vragen van zijne altijd meer opzien- barende prediking en zijn doop. Reeds van verre kouden zij bemerken, welk eene aantrekkingskracht do Dooper voor het volk had. Hier zagen zij groote karavanen van ezelrij- dei\'s uit Jeruzalem, daar een oud moedertje, gezeten op den gemakkelijken zadel, ginds waren de kinderen in het ge- zelschap, elders wederom ging een sehaar eenvoudige land- lieden te voet. Meer benedenwaarts van het schitterend Jeiïcho kwamen velen uit die stad, tollenaren, beambten, soldaten, officieren. iT.uk 111:12, 15,). Allen trokken naar de\'Jordaan, allen wilden Johannes ontmoeten en hooren. Zij komen ter plaatse. Johannes was wellicht reeds opge- treden en predikte. Nu kreeg hij voornaam bezoek. De af- gevaardigden uit den Hoogen Raad naderden hem met deftig gebaar en ondervroegen hem. Vraag op vraag leg- gen zij Johannes voor, die kort el ijk worden beantwoord. Zij kunnen slechts vernemen, dat hij niet is de Christus, niet Elia, maar een prediker, die de komst van den Christus voorbereidt. Plotseling verrast hij de ondervragers en gansch het volk, dat in stilte toehoort, met een nieuw bericht: Hij hee.ft zich onder I^r bevonden, maar gij ïieit Hem niet (jilri)iil!" Dus heeft Johannes Hem reeds gezien! Maar wie is het dan? Hoe groot moet Hij zijn, van wien de voor heilig gehouden en geëerde Johannes met den grootsten eerbied zegt, dat hij niet waardig is de riemen Zijner schoe- nen te ontbinden! -- Xa deze aankondiging, die het volk evenzeer als de afgevaardigden verbaasde, liet de Dooper allen aan hun eigene gedachten over en trok zich terug in zijne loofhut. De menigte kon hier desgewenscht ook overnachten. In het Jordaandal was geene bijzondere schuilplaats noodig. Men legde zich ter ruste onder het geboomte. En die daar des nachts, onder het goddelijk sterrenschrift bijeen waren, bespraken het groote nieuws, terwijl van achter het boseh het gemurmel van het stroomende water tot hen doordrong.



		43

		Menige groep, om een discipel van Johannes verzameld, zal in den stillen nacht hebben gefluisterd van den Messias, wiens komst door de aartsvaders voorzien, door de profeten voorspeld, door Mozes, den knecht Gods, zelfs aangekondigd was, die nu was verschenen en door hen zou kunnen wor- den aanschouwd. De Dooper bleef echter daarboven in zijne hut. Hij had met zijne jongeren den avondmaaltijd gehou- den en zich daarna teruggetrokken. En de Jordaan ruischte steeds door en de toppen der boomen gewaagden van een heuglijke verborgenheid, want de Koning was .gekomen en was in dezen stroom gedoopt. Tweede dag. Aangezien de menigte gebleven was en waar- schijnlijk door nieuwaangekomenen was vermeerderd, trad de Dooper weer op om te prediken. Sinds hij Jezus gedoopt had, had zijne getuigenis ongetwijfeld een meer bepaalden vorm aangenomen. Het liefst stelde hij Hem, die komen zou, voor als het Lam Gods." Terwijl hij sprak, kwamen steeds nieuwe toehoorders uit Jericho. Van tijd tot tijd wierp Johannes een onderzoekenden blik op de nieuwaangekomenen. Plotseling breekt de prediker zijne rede af; hij strekt zijn arm uit, wijst op één der naderenden en roept met diep- bewogen stem uit: ..Ziet het Lam Gods, dat de zoiuh-n der wereld wegdraagt.\'" Wat hij daarmede zeggen wilde, konden al zijne hoorders weten, want Johannes had daarvan zoo- even reeds tot de menigte rondom hem gesproken. Een kreet van verrassing ging op onder het volk. Aller oogen richtten zich naar den vreemdeling, die zich rustig onder de toehoorders plaatste, als om Johannes te nopen onge- stoord door te spreken. En Johannes zette zijne rede voort. Voor hem echter was het oogenblik gekomen, dat het hoogte- punt zijns levens zou zijn, waarin hij zijne roeping volbren- gen zou, namelijk den Bruidegom aan Zijne bruid voor te stellen. In tegenwoordigheid van Jezus en terwijl allen naar Johannes hoorden, maar op Jezus zagen, sprak Johannes, als door den Hedigen Geest aangegrepen, onder het plechtig zwijgen van het volk over Hem. Elk woord, elk zijner be-



		44

		wegingen wees op Hem alleen. Eindelijk besloot hij zijne rede. ? als wilde hij allen tot getuige oproepen, dat hij nu zijn hoogsten, zijn verhevensten plicht vervuld had, met de woorden: Ik heb gezien en getuigd, dat Deze de Zoon van God is!\' (Joh. I : 34). Derde dag.* Den volgenden dag bevond Johannes zich wederom aan de Jordaan en sprak tot het volk. bezield door het besef, dat Hij, van wien hij getuigde, niet verre, dat Hij in de nabijheid was, schoon niemand wist, waar Hij woonde of Zijn verblijf hield. Onder den invloed des Hei- ligen Geestes wees hij het volk en zich zelven op de ver- wachting der verheven verlossing door Jezus. Het was in den middag (Jol). I : 40). Het volk was vertrokken of maakte zich tot vertrekken gereed. Johannes stond met twee van zijne jongeren, Andreas en waarschijnlijk den evangelist Johannes, aan den oever. De Dooper ziet op en aanschouwt wederom Jezus, door het volk heengaande. Wellicht was hij den geheelen dag, ongezien, zijn toehoorder geweest. Jezus was onder de vertrekkenden en Johannes liet bij ver- nieuwing de weinige woorden hooren: Ziet het Lam Gods!" Aanbiddend zag hij Hem na, maar durfde Hem niet volgen, wetende dat het zijn taak was te blijven getuigen gelijk te voren, tot hij van zijn post geroepen werd. De beide jon- geren echter grepen moed en volgden Jezus. Jezus bemerkte, dat Hij gevolgd werd, keerde zich om, zag hen aan en vroeg met die vriendelijke stem, die zij nimmermeer vergeten konden: Wat zoekt gij?" En zij antwoordden bevende: Meester, waar woont Gij ?" Jezus noodigde hen vriendelijk: Komt en ziet!" Hij woonde, óf als gast in een nabijge- legen huis, öf in een spelonk, óf buiten (gelijk men ook nog heden doet) ergens in het bosch aan de Jordaan. De jon- geren bleven den geheelen avond bij Jezus. Dit was een feestavond voor Hem. Terwijl over Jericho en het gebergte van Juda de zon glanzend onderging en de schaduwen van den nacht zich over het stille Jordaandal uitbreidden, ging voor hen het eeuwige Licht op.



		45

		Zoo mogen wij in het Evangelie van Johannes den blik slaan op deze schöone, eerst gewijde uren aan de Jordaan, op dat eerste schijnsel der heerlijkheid van den Ééngeborene des Vaders, waaromtrent de drie eerste evangelisten ons niets melden. Van die eerste uren is ons niets nader bekend dan hunne gevolgen. Nog dienzelfden avond bracht Andreas zijnen broeder Simon Petrus, tot den gevonden Messias. Jezus zag den discipel, met wien Hij later zooveel zou door- leven, doordringend aan en gaf hem den nieuwen naam Petrus d. i.: Rots". Laat in den avond verlieten de drie jonge- ren Jezus weder en keerden terug tot hun toenmaligen meester. Vierde dag. Den volgenden dag is Jezus met Zijne nieuwe vrienden op reis. Dezen hadden van Hem vernomen, dat Hij heden naar Cxalilea zou terugkeeren. Zij verzochten en kregen vergunning om met Hem naar de gemeenschappelijke woon- plaats te reizen. Zij namen afscheid van Johannes den Dooper. Deze groote man had hunne harten zoozeer inge- nomen en zoo aan zich verbonden, als nooit iemand te voren. Maar nu hadden zij Hem gevonden, die oneindig grooter was dan hun voormalige meester. En zij wisten, dat zij ook den wensch van Johannes vervulden, door hem te verlaten en Jezus te volgen. Want daartoe was hij gekomen om van hem af en op Jezus te wijzen. Jezus moest wassen en hij minder worden. Zij scheidden diepbewogen en zagen Hem vermoedelijk nimmer weder. De zon was nauwelijks stralend opgegaan over de bergen van Gilead, toen Jezus op een ochtend omstreeks de wis- seling van Februari en Maart, zich met Zijne reisgenooten op weg begaf. Onderweg zag Jezus Filippus, een medeburger van Zijne drie medereizigers uit Bethsaïda. aan de zee van Tiberias. Deze durfde zich niet bij Jezus te voegen. Maar Jezus herkende in hem een der meest getrouwe leerlingen van den Dooper. Daarom noodigde Hij hem uit, mede te gaan naar G-alilea, waarmede Jezus den wensch zijns harten te gemoet kwam, want onmiddellijk sloot hij zich bij zijn nieuwen Meester aan.



		4»;

		Nog wandelden zij bij liet licht der morgenzon door liet oeverwoud van de rivier, toen Filippus op eenigen afstand zijnen vriend Nathanael uit Kana gewaar werd. Het was hem bekend, hoe verlangend deze oprechte man naar den aangekondigden Verlosser uitzag. Wat zou hem er anders toe gebracht hebben, zich drie dagreizen ver van zijne woon- plaats te verwijderen, dan de blijde boodschap van den nieuwen profeet Johannes? Hij had aan de voeten vanden Dooper gezeten. Zijne oogen glinsterden van heilige blijd- schap en hoop, toen Johannes sprak van den in aantocht zijnden Koning en Heiland. Jezus was gekomen, door den Dooper en het volk met gejuich begroet. Maar, hoe vreemd! deze oplossing van het groote vraagstuk had hem in een doolhof van twijfel gebracht. Uit Nazaretb.? Uit het naburige dorp, slechts anderhalf uur van Kana verwijderd? En dan een man, van wien hij, ondanks de nabuurschap nimmer iets bijzonders had gehoord ? Neen, neen! dit kon de Koning, de Verlosser van Israël niet zijn! Het is een algemeen bekend verschijnsel, dat de bewoners van twee naburige plaatsen in den regel elkander niet zeer genegen zijn. Die op het land hebben gewoond, kunnen hiervan getuigen. Maar de Nazareners schijnen inderdaad een ruw volk te zijn geweest, dat zich niet beroemen kon op een goeden naam. De trouwhartige Filippus dacht er wel niet aan, hoe onge- loovig zijn vriend Nathanael den door den Dooper aange- wezen Messias aanzag, toen hij in de eerste opwelling van vreugde hem te gemoet ijlde met den uitroep: ,.Wij hebben Hem gevonden, van wien Mozes en de profeten gesproken hebben, Jezus, den zoon van Jozef, van Nazareth!\'" Maar Nathanael antwoordde ontwijkend, als viel er over zulk eene dwaasheid niet te twisten: Kan uit Nazareth iets goeds voortkomen?" Filippus echter liet zich niet afwijzen, maar sprak dringend; ..Kom en zie!" en te gelijker tijd trok hij den weerstrevenden, twijfelenden vriend mede naar Jezus. Deze kwam met wantrouwen en hij verwachtte niet veel goeds. Maar hoc vriendelijk was de groet, dien hij ontving!



		47

		Ziedaar,"\' aldus begroette hem Jezus, ..een Israëliet, in welken geen bedrog is !" Vol verwondering vraagt Nathanael in zijn beminlijken eenvoud: ..Vanwaar kent Gij mij?" waarop Jezus niet groeten ernst sprak: Eer u Filippusriep daar gij onder den vijgeboom waart, zag Ik u," En nauwe- lijks had Nathanael dit woord gehoord, of hij riep getroffen uit: .,Rabbi! Gij zijt de Zoon Gods, Gij zijt de Koning Israels!" Do logica dezer gevolgtrekking schijnt eenigszins zonder- ling. Iemand, die Nathanael onder een vijgeboom heeft zien zitten, behoeft nog niet Gods Zoon en Israels Koning te zijn, zou men zeggen. Maar hier moeten wij tusschen de regels lezen om tot het rechte begrip te komen. In liet dichte woud aan de Jordaan vindt men hier en daar een wildot vijgeboom. Deze groeien hier, in de nabijheid van het levenwekkend water, op buitengewoon krachtige wijze, en hunne takken hangen zoo laag ter aarde, dat zij rondom den stam een voor \'s menschen oog ondoordringbare tent vormen. Reeds in Ain-Fara, niet ver van Jeruzalem, kan men in de bedding van de beek Krith zulke vijgeboomen zien. Nu schijnt het, dat Nathanael dienzelfden morgen zeer vroeg was opgestaan om in het dichtste gedeelte van het bosch zijn morgengebed te doen en daartoe eene plaats had gezocht, die zelfs in het donkere woud nog in \'t bij- zonder eiken blik tegenhield. Toen zag hij zulk een vijgeboom. Daarheen begaf zich Nathanael. Onder het bladerengewelf kon niemand hem zien; daar kon hij zijn hart, vol bangen twijfel, in het gebed uitstorten. Hij kon niet gelooven, dat deze de Messias was, dat uit het in zijne oogen zoo ver- achte Nazareth de Koning van Israël, de Zoon van God zou kunnen voortkomen. En in de eenzame, door de vijge- bladeren en takken gevormde boschkapel bad hij tot God, het hem te willen openbaren of de verwachting van Israels volk vervuld was geworden in Hem, voor wien, door de prediking des Doopers, zoovele oprechte harten waren ge- opend.



		48

		Toen was hij weder naar buiten getreden uit de schaduw van den boom. En nauwelijks had hij dit gedaan, of zijn vriend Filippus kwam hem te gemoet met zijn verblijdend bericht. Op critische wijze beantwoordde hij zijn al te licht- geloovigen vriend. Maar deze leidt hem tot Jezus, en zie: de twijfelaar is door een woord overwonnen. Niet alleen het aangezicht vol waardigheid en de koninklijke blik, die tot in zijn binnenste doordringt, niet alleen Zijn woord, waarvan hij, ondanks zijn twijfel, den onbedriegelijken klank als in zich opnam, maai" inzonderheid dit trof hem in dezen Man, dat Hij bekend was met de verborgenste voorvallen zijns levens, als had Hij met het oor van den alomtegeuwoordigen God zijn gebed gehoord en verhoord. Was dit alles niet eene goddelijke beschikking, eene zicht- bare verhooring van zijn gebed? Xeen, hij kon niet meer twijfelen. Diep getroffen bracht hij den Heer zijne hulde en legde hij eene belijdenis af, zoo stoutmoedig en verheven, als nog niemand had uitgesproken, ja, als wij ook lang daarna niet meer hooren in den kring der jongeren: «Gij zijt Israels Koning! Gij zijt de Zoon Gods!"\' Vriendelijk zag Jezus den nieuwen jonger aan. Hij wist het, dat het de slechtste jongeren niet zijn, die eerst een ernstigen en eerlijken strijd met den twijfel hebben te voeren. Zijn antwoord was vol koninklijke Majesteit; het kon hem overtuigen, hoeveel goeds uit Nazareth kon voortkomen. Gij gelooft," sprak Hij tot hem, omdat Ik u gezegd heb, dat Ik u gezien heb onder den vijgeboom, maar gij zult grootere dingen aanschouwen!" Jezus had gedurende Zijn veertigdaagsch verblijf in de woestijn, dagelijks in het Noord- Westen de eerbiedwekkende bergen van Bethel aanschouwd en daarbij zeker gedacht aan den wonderschoonen droom, dien de aartsvader Jakob aldaar had gehad en die nu in Hem zelven heerlijk in vervulling zou treden. Ook van het Jordaandal uit zag men de bergen in het verschiet. Daarin vond de Heer aanleiding om te zeggen: Voorwaar, voor- waar, zeg Ik u, die schoone droom van de hemelladder is



		19

		voortaan geen droom meer. maar letterlijke werkelijkheid! Want van nu af zult gij den hemel geopend zien, en de Engelen Gods opklimmende en nederdalende op den Zoon des menschen!\'\' Dit was het eerste verheven woord van Jezus aan Zijne vol eerbied toehoorende jongeren. En aldus aanvaardden deze zes wandelaars, den blik gericht op eene toekomst vol heerlijke verwachtingen, de gemeenschappelijke reis naar Galilea. Op reis gevoelt men zich lichter tot elkander aangetrokken, dan elders. Zoo waren de drie reisdagen tusschen de doop- plaats aan do Jordaan en Galilea voor de met hunnen nieuwen Meester wandelende jongeren, dagen van toenade- ring, van samenleven en samengroeien. Zij beijverden zich Hem kleine diensten te bewijzen en Hem blijken van hunne liefde en hoogachting te geven. En hoe gelukkig maakte dit Hem. Hun vroegere meester Johannes toch had zich eens onwaardig verklaard de schoenriemen van Dezen te ontbinden. Tot aan hun levenseinde zullen zij wel hebben gedacht aan hun eerste wandeling met Jezus van de Jordaan naar Galilea, na die vier heerlijke, onbewolkte dagen bij Johannes den Dooper aan de oevers van de Jordaan.

		Kknt <iij Hkm:^:



		Te Nazareth konden zij op zijn vroegst aankomen in den namiddag van den derden dag. Jezus kwam terug na een afwezigheid van bijna twee maanden en hoeveel groote dingen hadden in dien tijd plaats gehad! Hij kwam als een andere terug, dan die Hij bij Zijn vertrek was. Hij was gekomen aan het groote keerpunt in Zijn dertigjarig leven. Tot nog toe was er als \'t ware een sluier over Zijn ge-

		Het plaatje stelt Nazareth voor, alsmede het gebergte dat die stad van Kano scheidt. De weg. dien Jezus van Nazareth naar Kana volgde, die schuins over den middelsten berg loopt, is dadelijk zichtbaar.



		51

		heele leven uitgespreid geweest, die voor Hemzelven nog niet geheel was opgeheven n.1. aangaande Zijne eenheid met den Vader. Reeds eenmaal was die geopenbaard geworden in den tempel te Jeruzalem in dat wonderbare woord van den Twaalfjarige. Toen echter was het meer een heilig voorgevoel dan de duidelijke verklaring, die Hij later zoo rustig uitsprak in de woorden: Die Mij ziet, heeft den Vader gezien!" Intusschen bewijst het woord van den Knaap reeds de richting van Zijnen geest. Toen reeds zocht Hij naar de oplossing van het grodte raadsel Zijns levens en getuigde daarvan in Zijn passend antwoord. Hoe dikwijls zal in de volgende achttien jaren datzelfde gevoel, maar krachtiger, meer hemelsch, meer overweldigend en heilig, de ziel van den Jongeling, van den Man hebben vervuld, alvorens Hij tot het heldere inzicht was gekomen! Nu moest de stem van buiten beantwoorden aan het fluisteren binnen in Hem, dat Hem reeds langen tijd had verzekerd, dat Hij de Eengeborene Gods was. Wat zal de inhoud van Zijn gebed zijn geweest, waarmede Hij in het water der Jordaan afdaalde? Uit het antwoord kunnen wij dat verstaan. Moet niet de vraag geweest zijn: Ben Ik het werkelijk? Ben Ik Uw Zoon? Vader, o zeg het Mij, dan weet Ik, dat Ik het ben!" Toen was de laatste openbaring Hem ten deel ge- vallen: het antwoord Zijns hemelschen Vaders op de vraag des Zoons: Gij zijt Mijn geliefde Zoon, in Wien Ik al Mijn welbehagen heb." Dit antwoord maakte dat uur tot het be- slissend tijdstip in het leven van Jezus. Zulk een overwel- digende, heilige gewisheid stemt onwederstaanbaar tot stilte en eenzaamheid. Jezus trok zich dan ook in de woestijn terug en bleef aldaar veertig dagen. Door dit antwoord had de Vader Hem ook doen gevoelen, dat Hij van eeuwigheid in des Vaders schoot had gerust. Nu wist Hij wie Hij was, nu kon Hij ook daarvan aan de wereld getuigenis geven. Dit Goddelijk antwoord op Zijne vraag drukte tevens het Goddelijk zegel op Zijn besluit, om door de kracht Zijner Goddelijke heiligheid het menschdoni te verlossen van zonde



		52

		en ellende. Zoo had Hij dan in den doop Zijne wijding ont- vangen voor Zijn heerlijk ambt en toen Hij daarna terug- keerde naar Nazareth, deed Hij dat om Zijne woonplaats vaarwel te zeggen. Hij kon niet meer, gelijk de andere mensehen, gebonden zijn aan huis en huisgezin. Van nu aan behoorde Hij aan het geheele volk en reeds de beide vol- gende jaren zouden het bewijs leveren dat Hij niet alléén aan dit volk, maar aan geheel het menschdom toebehoorde. Toen Jezus des namiddags van den derden reisdag te Nazareth aankwam, vond Hij Avaarschijnlijk Zijne moeder niet te huis. Zij was reeds vertrokken naar eene bruiloft te Kana. Jezus en Zijne jongeren, pas aangekomen, werden ook nog genoodigd. De reizigers, hoewel vermoeid van de reis, namen de uitnoodiging aan. Niemand kon de jongeren toen nog beschouwen als de discipelen van later; zij waren de gasten van Jezus. Nog dienzelfden dag gingen zij naar het op anderhalf uur afstand gelegen Kana. Een der jon- geren, Nathanael, woonde hier. Zij wandelden over de heu- velen, Noord-Oostelijk van Nazareth. Vervolgens gingen de zes mannen langs de helling van den bergrug afwaarts naar het groote, schoone dal, het tegenwoordige Wadi-Tur\'an, waarin Kana, het tegenwoordige Kerf Kanna ligt. Het was voorjaar, want het Paaschfeest was op handen (Joh. II: 13). Het gezelschap kwam in het liefelijk dorpje aan. Uit de schoorsteenen stegen talrijke kleine rookwolkjes op, ten tee- ken dat overal het avondmaal werd toebereid. Eenige minuten, voor zij het dorp binnentraden kwamen zij aan de bron, waaruit nog heden de bewoners van Kana hun water putten. Op elk uur van den dag vindt men hier groepen van vrouwen, die water halen. Deze komen veelal in lange rijen uit het dorp met den gebruikelijken zwarten, aarden waterkruik op het hoofd. Uit deze kruiken werden de gewone watervaten_r die in de huizen stonden, gevuld, hebbende in den regel een inhoud van twee of drie maten of ongeveer 80 Liter. Jezus en Zijne jongeren kwamen juist bijtijds om aan het



		53

		hoofdfeest deel te nemen, dat eerst des avonds gevierd werd. De bruiloft te Kana heb ik reeds vroeger getracht aan- schouwelijk voor te stellen. \') De verandering van het water dat zich in de zes watervaten bevond, (Joh. II : (ij ongeveer 500 Liter, in wijn een kostelijk bruiloftsgeschenk voor de nieuwe huishouding wekte de hoogste verbazing onder de bruiloftsgasten. Aan zulk eene koninklijke hulp bij den kleinen huiselijken nood had Maria in de verste verte niet gedacht. Tot nu toe had niemand iets vermoed van de wondermacht. die de 30-jarige Gast bezat. Een ieder had Hem gehouden voor den bouwmeester uit Nazareth, den zoon van Maria. Xiemand van Zijn vroegere bekenden kon vermoeden, welke beslissende ure Hij intusschen had door- leet\'d. Maar op niemand maakte het wonder meer indruk dan op Zijne vijf nieuwe vrienden. Beneden aan de Jordaan hadden zij, 4 dagen geleden, Jezus voor het eerst gezien, toen de Dooper op Hem wijzende uitgeroepen had: ,.Zie! het Lam Gods!" Xu hadden zij drie dagen met Hem ge- wandeld. Wel brandde het hart in hen," toen Hij met hen sprak. Maar eerst hier schitterde voor de eerste maal iets van de verborgen majesteit van Hem, van wien hun vroe- gere meester Johannes vol eerbied zeide, dat hij niet waardig was Zijne schoenen Hem na te dragen. En deze handeling, zoo eenvoudig volbracht in den kring der bruiloftsgasten, bevestigde voorgoed het onwankelbaar geloof in hun nieuwen Meester, met wien zij voortaan verbonden bleven tot Zijnen dood op Golgotha, tot hun eigen levenseinde of martelaars- dood om zijnentwil, ja tot in alle eeuwigheid. Dit was voor de vijf begeleiders van Jezus de beteekenis van het wonder te Kana. Daarom voegt de Evangelist deze woorden toe aan het verhaal: Dit teeken heeft Jezus te Kana in Gafilea gedaan en heeft Zijne heerlijkheid geopenbaard en Zijne dis- rimpelen geloofden in Hem." \') Zie: vKent gij liet land?" hoofdstuk «Bruiloften."



		inneringen, als ware het een terugkaatsing van de eeuwige Zon, die eens dit liefelijk strand verlichtte, van dien toe- komstigen Bewoner dezer streek, die getuigen kon: Ik ben het licht der wereld!" Die eerste, gelukkige, nog rustige tijd van het optreden van Jezus toch, brengt ons aan dezen gezegenden, vriendelijken

		Het plaatje stelt voor het meer Genesareth met het tegenwoordige Tiberias. Men ziet hier Zuid-< )ostwaarts naai Dekapolis. (10 steden). De bloe- men zijn weril doode maankop.



		55

		oever. Hoe schoon buigen zich de kleine groene dalvlakten,b.v. die van Gennesar, doorsneden met zilveren beekjes, naar het meer heen! Hoe schoon liggen daar aan den oever de steden met hunne heldere huizen, die uit den blauwen vloed schijnen op te rijzen, Kapernaüm, Bethsaïda, Magdala, Tiberias, Tarichea! Hoe schoon spiegelen zich langs het strand de bosschen van bloeiende oleanders in het blauwe water. Het gebergte omgeeft beschermend de woonplaats onzes Heeren, als geboeid door den verrukkelijken aanblik. En boven alles uitstekende staat daar de hoofdman der bergen, wiens sneeuwwitte kruin, de gloeiende zon een nog schooner glans verleent: de trotsche Hermon, ondanks zijne duizenden jaren nog recht oprijzende en verheven, vaderlijk nederziende op het blauwoogige kind van het dal, dat hij dagelijks door zijnen zoon, den Jordaanstroom, voorziet van het kostelijkste water, ontspringende uit verborgen rotsholen. De heilige Jordaan zelve, verli«st zich bijna in den blauwen vloed, waarover het scheepje van Jezus zoo dikwijls in vroolijke vaart heengleed. Gelukkig scheepje! Gij hebt den kostbaar- sten last gedragen, zooals de grootste zeekasteelen der majestueuze wereldzeeën te geener tijd gedragen hebben, den Heiland der wereld! En wie zijn voet op den oever zet_fgevoelt inwendig iets als een plechtig gebed en hoort een inwendige stem, zooals Mozes eenmaal in de woestijn van het Zuiden vernam, sprekende: Ontdoe u van uwe schoen- zolen, want de plaats waarop gij staat is heilig land!" Want langs dezelfde paden heeft eenmaal de Zoon Gods en der menschen zich bewogen met Zijne twaalf discipelen en dikwijls met eene groote schare, die de woorden des levens uit Zijn mond wilden hooren. Geen enkele streek uit het Heilige Land, is door den Heiland door langdurige werkzaamheid zoozeer geheiligd, als juist de Noordelijke oever van dit meer, met zijne steden Kapernaüm, Bethsaïda, Chorazin. In Jeruzalem en andere plaatsen, was Hij slechts een doortrekkende gast. Maar hier was Hij te huis. Hier kende Hij eiken berg, eiken boom, elk huis. Hier is bijna



		56

		alles geschied wat Mattheüs en Markus in de hoofdstukken, resp. tot en met XVIII en IX, ons verhalen. De Evangelist Johannes verhaalt in het eerste hoofdstuk, de eerste ontmoeting en verdere kennismaking van Jezus en Zijne jongeren in het diepe Jordaandal. Deze voor hem onvergetelijke eerste dagen van eene in eeuwigheid niet meer stervende liefde, heeft hij geplaatst aan het hoofd van zijn Evangelie. Ons Evangelie verhaalt ons evenzoo van belang- rijke, ook om hunne gevolgen gewichtige dagen aan liet meer Genesareth. Het verhaalt ons, dat Jezus verscheidene weken na die gebeurtenissen aan de Jordaan, zijne vier eerste jongeren voortdurend bij zich hield, waarvan er drie ook later in den kring der discipelen het bijzonder ver- trouwen van Jezus bleven genieten. Dat waren gelukkige dagen, die eerste dagen aan het meer Genesareth. Het was lente in de natuur, lente ook in de loopbaan van Jezus. Ook de schilderingen der Evangeliën uit deze dagen bezitten eene eigenaardige bekoorlijkheid gelijk aan die van den frisschen dauw onder de stralen dei- opgaande zon. Het zijn de eerste schreden des Heilands tot bereiking van het groote doel. Nog werpt het kruis van Golgotha geen schaduw op Zijnen weg. Langzamerhand zien wij, hoe Hij den kring uitbreidt. Toenmaals was die streek niet zoo stil als tegenwoordig, een talrijke, levendige, beweeglijke bevolking woonde aan den oever; de omliggende steden bloeiden en honderden vaartuigen voeren over het blauwe meer. Hier had Jezus, toen Hij Nazareth verlaten had, Zijne woonplaats gevestigd. Met Zijne moeder en Zijne broeders was Hij vertrokken naar het meer Genesareth (Joh. II: 12). Ongeveer 28 jaar had de familie te Nazareth gewoond, waar ook bloedverwanten van Maria woonden, Jozef was er vreemd gekomen. Het gezin had aldaar geen erfrecht en het viel dus niet moeielijk do stad te verlaten en zich elders te vestigen. De zusters van Jezus, die vermoedelijk gehuwd waren, bleven achter. Om den kring van hoorders zoo



		57

		groot mogelijk te maken, verwisselde Jezus het in de bergen als verscholen Nazareth met Kapernaüm, welke stad voor de Joden de hoofdstad van Galilea was. Niet alleen dat ge- heel Galilea hier samenstroomde, maar ook konden de woor- den van Jezus hier als op het hoofdstation van den hau- delsweg tusschen de zeehaven van Akko en Damaskus vele doortrekkenden bereiken. Hieruit laat zich ook verklaren, dat zoo dikwijls vele duizenden zich rondom den Heer ver- zamelden, hetgeen in Nazareth niet licht zou hebben plaats gevonden. Het huisgezin van Jezus had te Kapernaüm een eigen huis betrokken, voor welks onderhoud de broeders van Jezus moesten zorgen door hunnen arbeid. Intusschen was Jezus slechts nu en clan bij hen, meer als gast dan als huisgenoot. Met welke innige belangstelling en zaligheid zal Maria in die dagen de toenemende werkzaamheid van haren Zoon hebben gade geslagen! Eerst nu traden de verwachtingen in vervulling, die hare ziel vervuld hadden van die onver- getelijke ure al\' toen zij, nu 30 jaren geleden, als maagd, den Engel vol onderwerping antwoordde: Zie, de dienst- maagd des Heeren! Mij geschiede gelijk gij zegt." Toen had de Engel haar geantwoord: Hij zal Koning zijn, en Zijns Koninkrijks zal geen einde zijn." Dit woord had de maagd met heerlijke verwachtingen vervuld. Nu zij was reeds bijna 50 jaar oud waren de verwachtingen van dien tijd, van dien zaligen nacht te Bethlehem, met nieuwe kracht ontwaakt. Hier aan het meer Genesareth, zag zij haren Zoon dagelijks omwandelen, omringd door honderden, ja duizenden, en sprekende over Zijn Koninkrijk, dat haar door den Engel was aangekondigd, met aangrijpende kracht, in ongehoorde taal. Eerzucht mengde zich in hare moederlijke teederheid en liefde, als zij, de dienstmaagd des Heeren," zich onder de menigte bevond, naar haren Zoon luisterde en elk woord van Zijne lippen begeerig opving. Hoe geluk- kig was zij, dat zij naar het uitwendige nu en dan voor Hem zorgen kon. Hij was van de Jordaan teruggekeerd



		58

		anders dan Hij er was heengegaan. In Xazareth was Hij de vriendelijke huisgenoot; thans behoorde Hij aan het ge- heele volk. Van nu aan kwam Hij dikwijls in langen tijd niet in haar huis. Toch mocht zij Hem nog menigmaal dienen met moederlijke liefde. Eens zelfs, toen Hij na een vermoeien- den tocht met Zijne jongeren naar Oostersche wijze in de open lucht wilde eten, verzamelde zich eene schare rondom hen. En toen de moeder met hare zonen beproefde de menigte te verwijderen, sprak Jezus deze wondersehoone woorden: Zie, Mijne moeder en Mijne broeders! Die den wil van God doet, is Mijne moeder, Mijne zuster en Mijn broeder!¹\' Ook Maria was nu discipelin en moest als zoodanig leeren de aardsche banden meer en meer in geestelijke ban- den te zien overgaan. Wanneer echter volgens Lukas VIII : 2, later ook vrouwen den Heer hebben gevolgd (drie worden met name genoemd) om het reisgezelschap met hare diensten en uit hare goederen bij te staan, is de moeder van Jezus daarbij niet uitdrukkelijk genoemd, omdat van zelf sprak, dat zij was medegegaan. Ook de laatste groote reis naar Jeruzalem maakte zij mede, want zij stond onder het kruis op Golgotha. Jongeren in den engeren zin van het woord, die Hem voortdurend vergezelden, had Jezus in dien eersten tijd nog niet. Hij begaf zich alleen naar de Synagoge en sprak tot het volk. In de Synagoge werd niet alleen des Zaterdags maar ook des Maandags en des Donderdags onderwezen. Elke van die gelegenheden greep Jezus aan om zich aan het volk te openbaren. Op de andere dagen onderhield Hij zich mét kleinere of grootere groepen op de straten. Zijne prediking was vastgeknoopt aan die van den Dooper. Kon deze evenwel slechts zeggen: Het Koninkrijk is nabij ge- komen", Jezus verraste het volk met de blijde boodschap: Het Koninkrijk is gekomen!" De indrukwekkende, rustige, meer dan profetische zekerheid, waarmede Hij deze woorden uitsprak, bracht de toehoorders in verbazing. AVel is waar zeide Hij, dat het Koninkrijk nog slechts een mosterdzaadje



		59

		was, dat aan de aarde was toevertrouwd; maar gelijk de aan het meer groeiende mosterdplanten uit cén korrel er honderdduizenden voortbrengen, zoo zou ook het rijk, dat met Hem kwam, zich tot honderdduizenden uitbreiden. Wat deden intusschen de vijf jongeren, die Hem voor eenige weken hadden leeren kennen en daarna met Hem waren gereisd naar Galilea? Zij behoorden zeker tot de aandach- tigste aan Hem het innigst verknochte hoorders. Zij zullen wel geen enkele samenkomst in de Synagoge, waar Hij sprak, hebben verzuimd. Zij zullen Hem des avonds in Zijne woning zijn gevolgd, of hebben Hem in hunne woning genoodigd, alwaar zich dan een kring van leergierige mannen en vrouwen met hen rondom Jezus verzamelde. Sinds die dagen aan de Jordaan en vooral sinds dien avond te Kana wisten zij, dat Hij de sedert eeuwen verwachte Koning en Messias was. Maar zij hadden nog geen aanleiding om het zoo in- grijpend besluit te nemen, huisgezin en beroep te verlaten. Daarom wijdden zij nog een groot deel van hun tijd aan hun werk. Zij behoorden, althans vier hunner, tot eene wei- gestelde visschersfamilie in Bethsaïda; zij bezaten voor het minst twee eigen vaartuigen, die volgens de Evangelische verhalen, ook voor een grooter gezelschap ruimte aanboden. Jezus overal te volgen, daaraan dachten zij tot nog toe, zeker niet. Zij konden niet denken dat Hij later bijna voort- durend zou rondwandelen, waarbij Hij dikwijls niets zou hebben om het hoofd op neer te leggen. In den eersten tijd schijnt Zijne werkzaamheid zich te hebben beperkt tot de weinige steden aan den Noordelijken oever van het meer: Kapernaüm, Bethsaïda, Chorazin. Maar al volgden deze toekomstige discipelen Hem niet op al Zijne schreden, zij werden tot Hem aangetrokken met onwederstaanbare kracht. Als zij des avonds hunne netten uitwierpen, als zij ze des ochtends ophaalden, als zij op het blauwe meer ronddreven, altijd waren hunne gedachten bij Hem, die in hunne harten de zaligste verwachtingen had gewekt, die het hart van een vromen, geloovigen Israëliet konden vervullen. En hoe meer



		60

		zij Hem hoorden en spraken, des te inniger werd hunne betrekking tot Hem. Hoe zal Johannes Hem hebben aange- hangen, die later door zoo innige vriendschap met Hem verbonden was, dat Hij de leerling heet dien Jezus liefhad.\'¹Het stond zeker wel bij hen reeds vast, dat als Jezus een beroep zou doen op hen of op het volk om Zijn Koninkrijk te helpen oprichten, zij Hem volgen zouden, waarheen Hij wilde. Maar op zulk eene oproeping moesten zij wachten. De oproeping kwam, en wel op één der eerste Aprildagen; want kort daarna ging Jezus op naar Jeruzalem om het Paaschfeest te vieren. De beide scheepjes der jongeren lagen op dien ochtend geankerd aan den oever, bemand met de visschers en hunne helpers. Daar kwam Jezus aan het meer, gevolgd door een schare, komende van Kapernaüm. De synagoge kon de menigte Zijner toehoorders niet meer bevatten. Ook was deze niet eiken dag geopend en zoo moest Jezus dus in de open lucht tot het volk spreken. Zij begaven zich naar den oever, maar ook daar kon Hij niet spreken, omdat het volk zoo op hem aandrong, dat Hij spoedig vlak aan den water- kant stond, waarom Hij naar een betere standplaats uitzag. De beide schepen Zijner welbekende vrienden vallen Hem in het oog. Ook deze vrienden zullen, toen zij den Heer met de schare zagen aankomen, wel naderbij zijn gekomen om te luisteren naar Zijne woorden. Jezus had heden groote dingen met hen voor. Hij groette slechts Petrus, ging in het schip van dezen en verzocht hem een weinig van het land af te varen. Petrus voldeed hieraan, en nederzittende sprak Jezus tot de scharen uit het schip. Het is jammer, zouden wij zeggen, dat ons van den inhoud dezer prediking evenmin als van zoovele andere, iets bekend is. Gedurende de prediking zat Petrus aan de voeten van Jezus, dien hij vol vereering bleef aanzien. Toen de rede geëindigd was, had op Jezus¹ bevel de bekende wonderdadige vischvangst plaats. (Lukas V : 47). Deze gebeurtenis, als een daad voor hem persoonlijk ver-



		61

		richt, maakte op Petrus een diepen indruk en bereidde hem geheel voor op de aanstaande gewichtige beslissing. Jezus zal voorzeker gedurende de vischvangst aan den oever hebben gestaan. Xa de gelukkige vangst kwam op een wenk van Petrus ook het andere schip nabij om bij het inzamelen der visschen behulpzaam te zijn. Toen beide schepen ge- vuld waren, voer het tweede een weinig ter zijde. Maar Petrus sprong na volbrachten arbeid op den oever en viel in de grootste bewondering, ja in aanbidding voor Jezus op de knieën. Jezus zag hem aan met Zijn koninklijken blik en kondigde den voor Hem knielenden jonger nog grootere dingen aan: Hij zoude hem en zijne broeders uitzenden op de groote wereldzee. Daar zouden zij de netten van het hemelrijk uitwerpen en als visschers voor God, de kostbaarste vangst van geredde menschenzielen bijeenbrengen. Toen richtte Jezus, als een Rijksbevel voor Zijn koninkrijk deze gewichtige uitnoodiging tot het broederpaar, waardoor de richting van hun leven bepaald werd: ...Volg Mij!" En zij, onder den indruk van wat zij doorleefd hadden, be- dachten zich geen oogenblik, verlieten onmiddellijk hunne netten en gingen met Jezus naar Kapernaüm. Het tweede schip, waarop Zebedeüs met zijne beide zonen Jakobus en Johannes en de helpers zich bevonden, was op eeiiigen afstand van den oever gebleven. De opvarenden hadden volop werk om de visschen te bergen en de netten in orde te brengen. Ook zij waren zeer verbaasd over het zooeven gebeurde wonder als bewijs der nabijheid Gods. Jezus kwam met Zijne beide eerste jongeren langs het strand naar hun schip. Vol eerbied zullen zij zich hebben opgericht, toen Jezus naderde. Jezus echter bleef staan en riep ook hen om Hem te volgen. En zij lieten hun vader Zobedeüs met de daglooners in het schip en volgden Hem. Nu namen de twee belangrijke leer- en zwerfjaren der apostelen een aanvang. Zoolang zij nog in Kapernaüm waren, zullen zij des nachts en op feestgetijden wel in den kring der hunnen hebben vertoefd. Hun geboortestad Bethsaïda



		62

		lag\' slechts een half uur van Kapernaüm af. Mogelijk ook was de vrouw van Petrus naar hare moeder in Kapernaüm gekomen. Ook Jezus zal aldaar wel bij de Zijnen hebben gewoond, hoewel Hij nog slechts als gast in hunne woning verkeerde. Van nu af was Hij meestal reizende. Zijne woon- plaats was daar, waar verloren zondaars in Israël te vin- den waren. Reeds den volgenden sabbat ging Hij met Zijne nieuwe discipelen naar de synagoge. Het was de rustdag van het volk. Een ieder begaf zich dan naar het meer. De visschers hadden hunne booten vastgelegd. De netten waren sinds Vrijdag uitgespannen aan den oever. Voor de karavansera\'s lagen de kameelen, ezels en paarden, die, evenals de men- schen hun rustdag hadden. De bewoners van Kapernaüm gingen jin den vroegen ochtend in feestgewaad naar den oever van het meer en verzamelden zich onder palmboomen. De ochtend was onuitsprekelijk schoon, als gewoonlijk in April. Geen zeil was te zien op de blauwe vlakte, geen hand strekte zich uit naar den arbeid. Alles sprak van rust en sabbatsvreugde. Op de vermoedelijke puinhoopen van Kapernaüm, tegen- woordig genaamd Teil Hum, staan nog heden ten dage, weinige minuten van den oever verwijderd de overblijfselen van een schoon, uit witten kalksteen opgetrokken monumentaal gebouw. Basementen en kapiteelen van kolommen, met prachtig beeldhouwwerk, liggen in grooten getale op deze puinhoopen verspreid en zeer zeker zullen nog grootere kunst- schatten in den grond te vinden zijn. Hier stond, zoonls men niet zonder grond vermoedt, vóór 1900 jaar de syna- goge van Kapernaüm (Lukas VII : 5), waarin Jezus zoo menigmaal sprak. Indien deze steenen spreken konden, wat zouden zij ons niet kunnen vertellen van die lang vervlogen dagen, waarvan onze Evangeliën verhalen. Xaar deze plaats richtten de lieden uit Kapernaüm van het meer en uit de huizen, op het bepaalde uur hunne schreden. De synagoge was in den laatsten tijd steeds