ZIELESTRIJD EN ZIELKVREDE.

ZIELESTRIJD en ZIELEVREDE. \'

Predikant to Breinen,

Schrijver van: ,, Waak op mijn ziel" en Paulus te Water en te Land"

OPGEDRAGEN AAN PROFESSOR ü\'. J. J. VAN OOSTERZEE.

MJ.MUUK.V. 3KBI.l\'ER8DRl>li TAK H. C. A. THI1.MK.

ZIJNEN VADERLIJKEN VRIEND,

5J0HANNES yJACOBUS VAN QoSTERZEE,

GEWOON HOOGLEERAAR AAN DE UNIVERSITEIT TE UTRECHT

RlDDEB VAN ONDERSCHEIDENE ÜKDEN,

WORDT DIT HOEK MET DANKBAARHEID EN LIEFDE

Fsai.m Den Schrijver.

Het land is vol preeken, en deze hier, die thans haren loop
beginnen, staan in menig opzicht ver beneden vele, die reeds
lang in omloop zijn. Zij maken er geen aanspraak op, orato-
rische meesterstukken en modelwerken te zijn ; zij dragen
ook geene nieuwe scheppende denkbeelden voor, die het
raadsel der wereld konden oplossen, maar de eeuwig oude
goddelijke waarheden. Nochtans wagen zij het, openlijk in het
licht te verschh\'nen.

Maar, waarom dan, daar er toch zoo vele goede preeken
zijn?" Nu, ieder vogeltje, dat God schiep, heeft zn\'n eigen
lied. Zoo heeft ook iedere dienstknecht van den hemelschen
Koning zijn eigenaardig talent ontvangen, en ook mij heeft
God er een van een bijzonderen stempel gegeven. Die preek-
manier is in \'t geheel niet voor allen, maar toch voor velen,
en voor menigeen is slechts deze geschikt. Wel weet ik, dat,
hoe eigenaardiger eeno wijze van sproken is, zij ook des te
lichter ontaardt en geheel verwerpelijk wordt en dat men dus
daarbij met verdubbelden ernst behoort te waken en te bid-
den (*). Maar het is toch eene eigenaardigheid, die ook haar

(*) Den verschillenden Duitschen recensenten, die in de beide laatste jaren
iriyne schrijfwijze zoo scherp onder het nies hebben genomen, betuig ik bij dezen
mijn hartelijken dank. Onverschillig om welke reden zij zoo scherp waren, ik
heb daarb\\j iets geleerd, en ik denk, dat zij \'t ook bemerken zullen, indien lij

recht heeft en mh\' door God gegeven is, en allerlei netten
zijn noodig om allerlei vissohen te vangen. En zoo waag ik
het dan en laat op mfjne overige schriften dit eerste bun-
deltjo preeken volgen. Bijna moet ik mij verwonderen, dat
ik het nu eerst doe, want God weet en ook mijne gemeente
weet, dat ik eiken Zondag van den kansel het beste geef,
wat ik geven kan. De preek-uron zijn de hoogste punten van
mijn inwendig en uitwendig loven. Alles, wat gedurende de
geheele week in lief en leed, in strijd en vrede mijne ziel
in beweging brengt, smelt hier zijne klanken inéén, vindt
hier zijne eenheid, harmonie en verzoening.

Deze tegenwoordige preeken nu (ja al mijne preeken) hebben
een geheel herderlijk, psychologisch en alzoo persoonlijk
karakter, gelijk dan ook vooral het herderlijk werk de ziel van
mijn ambtsleven is. Zoo is haar toon dan vrij, vertrouwelijk,
hartelijk, inzonderheid ook tot hot geweten gericht, onver-
biddelijk in de gewetens indringend. Dit zal voor velen zeer
onaangenaam zijn; andoren zullen den kanseltoon", den plech
tigen pathos", de hoogere vlucht" er in missen. Zij zullen
het afkeuren, dat ik overal de waarheden des Bijbels, die op
de eeuwigheid betrekking hebben, door voorbeelden, gelijke-
nissen en geschiedenissen, zooals ze het dageUjkscho leven
aanbiedt, vertolk en opheldor. Ik verdedig dit verder niet,
het is nu mijne manier, de voor mij door en door natuurlijke
manier. Wien de spijze niet behaagt, kan zo immers laten
staar., maar hij wachte er zich voor, datgene gekunsteld
en gezocht" te noemen, wat boven of beneden zijn eigen
horizont ligt, of wat niet met de mode overeenkomt. Ik voor
mijn persoon beschouw den Heiland niet slechts als mijn
zedelijk voorbeeld, maar ook als mijn voorbeeld in het pre-

willen en dun weten z\'u\' ook, dat mijn dank geheel eerlyk en hartelijk geineend
is. Ik wilde eerst aan hen, namelijk juixt aan de critici, deze preeken updrwjen,
en ik heb dit -dechts nagelaten, omdat men dit lichtelijk, hoewel uk ten onrechte,
als ironie beschouwd /oude hebben. D* Schrijver.

dikeut en zoo stroef ik or naar, ofschoon dan ook mot een
gering gevolg, om Hom ook hiorin steeds moer gelijk to
worden.

Maar ook do bepaald Bremensche kleur dezer prookon heb ik
niet trachten uit to wisschon, ofschoon zij, goln\'ktndig mot
deze Duitsche uitgaaf, in verscheidene andere talon vcrsclnj-
nen. Ik bedoel met deze Bremenscho kleur dit, dat do strijd
togen het moderne Christendom overal doorklinkt. Wij zijn
hier in Bremen toch op kerkelijk gebied zoo verbazond voor-
uitgegaan", als nergens in Dnitschland. Wij hebbon hier
het hoofdkwartier vah den linkervleugel van het Protes-
tantenbond, en door de liberaliteit onzer kerkelijke over-
heid mag op onze kansels ieder prediken wat hem goed-
dunkt, hoewel het ook lijnrecht tegen iedor artikel dor ker-
kelijko geloofsbelijdenis inloopt. Zoo vorkeeren wij hier dan
in een mooielijkon strijd, die in dit opzicht tegenwoordig
nog spociflek-Bremensch is. Maar ik bon overtuigd, dat dezelfde
vijand voor de deuren van alle evangelische kerken loert en dat
hij or ook zal binnenkomen, en zoo heb ik niets weggelaten
van hetgeen ik mot het oog hierop gevestigd, bestrijdend en
waarschuwend gezegd heb. Kortom, de preekon zijn juist zoo,
als zij uitgesproken zijn; daarom zijn zij ook wat lang, daar
wij hior helaas niets, in het geheel niets van een Liturgie
hebben. Wie ze te lang vindt, dio zal zien, dat zn\' zoo
ingoricht zn\'n, dat men gemakkelijk ophouden en weder begin-
nen kan.

Wat verder de toehoorders betreft, zn\' bestondon geenszins
alloon uit dezulken, die in het strong-bijbolsch standpunt
van don prediker doolden. Personen van do moest verschil-
lende partijen werden onder hen gevonden. Ook dat heeft
op den geheelon toon invloed uitgeoefend. Maar als ik mü
dikwijls mot de twijfelaars en andere verontruste personen
bezig houd, dan zal dat toch ook wel elders en voor anderen
nuttig zijn. Hoe zelden komt in deze dagen iemand zonder
twn\'feling en allerlei inwendige stormen tot vrede? - Ik geloof,

dat diegenen, dio iets van de natuur van liet dorstende
hort" (Psalm 42) bezitten, mij niet borispen zullen, als ik de
stem van don twn\'fol dikwijls aan het woord laat komen.

Wat nu don inhoud juist van dezo preeken betreft, die
wordt reeds door den titel opgegeven: Zielestrn\'d on Ziele-
vrede." Zjj zh\'n dus in de eorsto plaats noch van een pole-
mischon noch van eon apologetischen aard; zij houden zich
ook weinig op met do groote kerkolijke, noch met de sociale
en volstrekt niet met de staatkundige vraagstukken van den
tegonwoordigen tijd. Dergelijke preeken zyn zeker hoogst
noodig, maar ik geloof, dat anderen meer dan ik geroepen
zijn, om ze voor de Christelijke gemeente te houden. Ook
heb ik don vvonsch van diegenen niet vervuld, die mij ver-
zochten, preeken over de christelijke deugden on hare betrach-
ting in het dagelijkscho leven uit te geven. Dit kan wellicht
later geschieden; oerst moet echter do grond gelegd zün;
eerst moet ovor de beletsels en over de ware bronnen des
vrodes gesproken worden.

Dat ook onder de kerkelijk gezindo liodon over \'t geheel
weinigen het tot eeno vrooiyke gemoedsgesteldheid van vrede
en vreugde en tot een ongestoord kinderlijk genot van het
heil dor verlossing brongen, is een treurig feit, dat ieder
zielzorger gedurig opniouw verneemt. Hot is belangrijk,
dit feit in het licht te stellen, maar het is nog belangrijker,
de oorzakon daarvan bloot te loggen, om daarna den weg
ter redding aan te wijzen. En dat is hot dool dozer preeken.
Geen tijdelijke belangen maar oeuwigo belangen, de belangen
van hot geweten on hot hart, dio oouwig dezelfde zijn, treden in
iedore overdenking op don voorgrond. Zoo geloof ik ook,
dat lieden van alle kerken, sekten en partijen do leden
der Roomsch-Katholieke kerk niet uitgezonderd - daaruit
eenig nut kunnen trokken, zoo zij dorsten naar de eeuwig-
heid en behoefte aan verlossing gevoelen. Uit do hitte van
de hevige twisten dor partijen van onzen tijd willen alzoo
deze getuigenissen don mensch tot de stilte des harten en

der binnenkamer leiden; zij willen het ernstig herinneren,
dat alles, alles verloren is, zoo hot inwendig loven" niet
gezond, niet rein, niet jeugdig frisch blijft. Zjj willen den
weg aanwijzen om, met verwerping van allo geestelijk kome-
diespel, tot de waarachtige verootmoediging des tollenaars
te komen en vervolgens tot het juichende Halleluja: Ik heb
nu den grond gevonden, die mn\'n anker eeuwig houdt!"

De zeven eorsto proeken over Davkï on Nathan" sproken
vooral van zelfbedrog en zelfverblinding, over zelfbooordee-
ling en zelfvoroordeeling, over vergeving en uitdolging dor
zonde. De elf preken over Elia willen den aard, de natuur
en heerlijkheid des geloofs voorstellen, maar ook op de aan-
vechtingen, smarten en worstelingen wijzen, dio Gods kin-
doren op hun aardschon pelgrimstocht nu eenmaal niet
gespaard kunnen worden. Op den Thabor, in den verheerlijkten
Christus vindt dan alle zoeken en verlangen, vragen en kla-
gen, streven en strijden zijn zalig dool. Thans echter is
strijd en arbeid" de leus.

Beter een leven zonder Christendom dan een Christendom
zonder leven", zoo heeft een dienstknecht van Christus
gezegd, die thans reeds uit de aardsche strijdplaats is wegge-
rukt. Dat is een paradox en toch een waar woord. Het is
zoo, voor hen die iets gesmaakt hebben van de liefde, die
in Jezus verschenen is, is het denkbeeld ontzettend, dat
hun loven een leven zonder christendom" zoude moeten zyn.

Maar nochtans, een christendom zonder leven", zonder
leven des gebeds, leven der liefde, levon des geloofs, loven
der hoop, een christendom zonder een bestendig werken en
worden, zonder strijd en overwinning, een christendom,
dat slechts mondbolijdenis, kerkelijke ceremoniën en vemen-
tingen, uiterlijke godsdienstoefeningen, partijvragon en par-
tijstrn\'d, genootschapsleven en genootschapswerken kont,
maar het verborgen leven met Christus in God" niet kent,
dat verdient zijnen naam niet. Ja, die op dit standpunt staan,
verkeeren in grooter govaar dan zij, wier leven ook den

schijn des christcndoms niet bezit, want zij hebbon den
naam (hobbon ook aangaande zich zelven de meoning) dat
zü leven, terwijl zü toch dood zijn naar het oordeel van Hem,
die in het verborgene ziet (Openbaring 3 : 1). Zij houden
hunnen dood voor loven en worden door die zelfverblinding,
meer dan do als zoodanig openlijk bekende lieden dezer
wereld, weerhouden het lovon te zoeken, dat werkelijk dien
naam waardig is. Indien ik mij niet bedrieg, zjjn er tegen-
woordig vele zulke lieden, en hoe gelukkig zoude ik ztJn,
indien ik hun een weinig oogcnzalf" geven mocht!

Zoo gaat dan henen, gjj kindoren mijner stille uren! Vele
tranen, (tranon van allerlei aard), vele zuchten on klachten
worden door u gestort en geslaakt, maar hot grooto Halle-
lu.ja over hot woord dos kruises is toch do grondtoon van
uw hart Treedt de woningen van diegenen binnon, dio heilig
leed dragon on draagt het uwe bfl, opdat hot woningen van
troost en vreugde worden! (laat henen on wekt do droo-
monden en slapendon, die noch het doel dos levens, noch
den ernst des doods recht bedenken! Verschrikt do ovor zich
zelven tevredene Farizoün, rukt mot onvorbiddoln\'kon ernst
do verblinden uit hun kerkhofsvrede! Verleent uwe vriondo-
lijko hulp aan twijfolendo, zoekende, ontroerde zielen! Brengt
licht on balsem aan allen, dio onder zware laston zuchton,
en die zich aan do beschikkingen van hot Godsbostuur op
stoffelijk on goostcln\'k gebied niet kunnen onderworpen.

Beweegt allen, dio u hooien, tot den heiligen strijd togen
vleesch on bloed, tegen wereld en zonde, on dan vorloono
God de Hoer zijne genadige hulp, opdat de zielestrijd tot
ziolevredo leido!

Breinen, op den Zondag

Tnvocavit 1881. O. FüNCKJt.

DIE MAN IS DES DOODS!

Geliefde Hoorders! In eene gevangenis van Noord-Ame-
rika zat een roover en moordenaar, die ook in zijne boeien
nog door zijn weerbarstig, verstokt, ongenaakbaar wezen
een voorwerp van ontzetting was. Ieder beroep op zjjn
geweten, iedere opwekking tot bekeering, ieder woord, dat
bem op den Heiland der zondaren wees, was slechts met
zijnen spot beantwoord geworden. Daar trad op zekeren
dag een eerwaardig beer niet witte haren in zijne cel. Deze
sprak hem zacht en medelijdend toe en zeide onder ande-
ren: Het is toch eene oneindig groote liefde van God,
dat Hij voor zulke zondaren, als w ij zijn, zijnen Zoon over-
gegeven heeft!" En zie, dit woord verbrak de boeien van
het verstokte hart; het was als de zonneschijn, die het ijs
doet smelten.

Ik bedrieg mü wel niet, als ik geloof, dat gij deze ge-
schiedenis als waarheid aanneemt. Men plaatst anders lich-
telyk en gaarne achter duizenden vau bekeeringsgeschie-
denissen" zijne dikke, twijfelende vraagteekens. Men heeft
daartoe ook recht. In dit geval maken wij geen bezwaar, het
verhaalde te gelooven. Het wordt voor echt verklaard door

ons hart en geweten. Nu, wat was het dan, dat het
hart van den moordenaar zoo schokte P Het was niet het
woord des Evangelies; dat had hjj toch stug en barsch
versmaad; neen het was dit, dat hem het Evangelie hier
i 11 persoon verscheen, dat eeue werkelijke straal van de
minzaamheid, zachtmoedigheid, barmhartigheid van Jezus
in zijn hart drong. Dat zulk een eerwaardig heer, die zjjne
grijze haren met eere droeg, die in de menschelijke maat-
schappij als onberispelijk bekend stond, dat die zich met
hem, den roover en moordenaar, gelgk stelde, zich met hem op
de arme zondaarsbank plaatste, dat die zoo vol medelijden
en zoo broederlijk zeide: zondaars als wjj," dat ver-
raste hem, dat vernietigde hem, dat lichtte hem op, dat
leerde hem gelooven aan Gods liefde, aan Gods herschep-
pende macht.

En dat ons woord, als wij spreken met verdoolden en on-
boetvaardigen, met verlorene zonen, met misdadigers van
allerlei aard, met ilagdalena\'s en dronkaards, dat, zeg
ik, ons woord, ook wanneer het rechtstreeks van de lippen
van .lezus en de Apostelen genomen is, nochtans meestal
ledig terugkeert, - zoude het geheim" hiervan niet groo-
tendeels daarin zijne verklaring vinden, dat ons het edele
ootmoedige Wij" van den ouden Amerikaan ontbreekt?
Ik bedoel natuurlijk niet het woord Wjj" alleen,
maar den geest, waarmede het wordt uitgesproken en
waaruit het altijd Aveder opnieuw moet geboren worden. Ik
bedoel den even medelijdenden als met hoop bezielenden
toon, die in al de woorden van dien Heer klonk, wien nie-
mand van eenige zonde overtuigen konde ; ik bedoel den
indrukwekkenden ootmoed, waarmede de Apostel Paulus
zich den voornaamsten der zondaars" noemt: ik be-
doel den warmen handdruk, den trouwen blik, den broe-

derlijken zin, die ook den meest van God vervreemden
mensch zegt, dat men hem eerljjk en werkelijk als een
deelgenoot van de heerlijkheid des eeuwigen levens erkent;
ik bedoel het tegendeel van deze beleedigende minzaam-
heid des hoogmoeds, van deze aristokratische genade, waar-
van wij zoo dikwijls getuigen zijn. O, gij verstaat mij,
waarde Hoorders! en ik denk, dat wjj niet meer zoo schie-
lijk van verstoktheid en van vijandschap tegen het Evan-
gelie willen spreken, maar liever het hart van den Evan-
gelist grondig onderzoeken.

Wat ik bedoel, is dit: het is iets anders, met het v e r-
stand van het vreeslijke der zonde overtuigd te zijn en
iets anders, van onze eigene, grenzenlooze schuld tegenover
God in het diepste van ons gemoed w er kei ij k
doordrongen te wezen. Men spreekt met opgetogenheid
over de vrijheid en algenoegzaamheid van Gods genade,
dat is dus over het geheel onverdiende van zijne ont-
ferming, en toch schuilt er in het hart eenige hoogmoed
op eigene waarde en gerechtigheid, waardoor wn\' ons aller-
gunstigst van de meeste personen van ons geslacht onder-
scheiden. Natuurlijk zeggen wn\' dat niet; o neen,
dat verbiedt ons onze christelijke beschaving. Wij spreken het
zelfs in onze gedachten niet duidelijk uit en toch ligt
het in ons hart. liij ontelbaar vele rechtzinnige en ijverige
christenen is een niet overwonnen overblijfsel van Farize-
ïsme aanwezig. Het is misschien zeer schoon gekleurd, en
toch is het wat het is, namelijk de doode vlieg in de zalf
des apothekers", waarvan de Prediker van Salomo spreekt.
Het gevolg daarvan is, dat wij meer of min onbekwaam
worden, om in den geest des Heilands een heilzamen in-
vloed op diegenen uit te oefenen, die nog verre zijn; want
niet slechts in Noord-Amerika, maar in ieder land, volk

en stand, hebben ook de grofste zondaars een zeer rijn
instinkt voor het Farizeïsme dergenen, die hen tot
bekeering roepen, en overal gevoelt zich ook de diepst
gezonkene door dit Farizeïsme als eene doodelijke beleediging
gekwetst. Maar wjj worden door dit booze overblijfsel
niet slechts onbekwaam om anderen tot de bron des
levens te leiden, neen, neen, daaruit vloeit verder nog iets
ergers voort, namelijk dat wij nu ook zelve niet met bljj-
den moed uit die bron kunnen putten, dat wjj versto-
ken blijven van de levendige blijdschap in den Heer, dat
wjj den vollen, zaligenden troost van de vergeving der zon-
den niet deelachtig worden, dat wjj niet, wat wij toch
naar Gods wil moesten doen uit ons geloof leven." Zal
het geloof aan de in Christus verschenen genade ons wer-
kelijk persoonlijk rechtvaardigen en levend maken, dan moe-
ten wjj eerst het getuigenis van God over de zonde geheel
op ons eigen persoon toepassen, dat is dan, het zwaard van
God in ons hart drukken, dat is dan ook, alle Farizeïsme
in de kiem dooden.

Hoe gelukkig zoude het zjjn, indien wjj allen daarvan
verlost werden! Dat ik arme mensch niet in staat ben,
om u van dat booze overbljjfsel te bevrijden, behoef ik
niet te zeggen. Ik heb het toch zelf in mjjn eigen hart
gevonden, en alleen daardoor weet ik zeer zeker, dat het
ook in uw binnenste schuilt, il aar wat geen mensch kan doen,
dat kan liet tweesnijdend zwaard van Gods woord, als wjj
het met stillen eerbied aannemen. Zoo laat ons dan in
eene reeks van preken eene oude geschiedenis met elkan-
der beschouwen en daarin, als in een heiligen spiegel, de
geschiedenis van ons hart leeren kennen, ik bedoel de
geschiedenis van Davids val, zelfverblinding, zelfveroor-
deeling, inkeer, omkeer, terugkeer naar huis.

En de Heere zond Nathan tot David. Als die tot hem in-
Invam zeide hu\' tot hem: Daar waven twee mannen in ééne
stad, de een ryk en de ander arm. De rijke had zeer
veel schapen en runderen, maar de arme had gansch niet,
dan een eenig klein ooilam, dat hij gekocht had, en had
\'t gevoed, dat het groot geworden was hij hem en zijne
kinderen tegelijk; het at van zijne hete en dronk van zijnen
beker, en het sliep in zijnen schoot en het was hem als
■eene dochter.

Toen nu den rijken man een wandelaar overkwam, ver-
schoonde hjj te nemen van zjjne schapen en van zijne run-
deren, om voor den reizenden man, die tot hem gekomen
■was, wat te bereiden, en hij nam des armen mans ooilani,
en bereidde dat voor den man, die tot hem gekomen was.

Toen ontstak Davids toorn zeer tegen dien man, en hij
zeide tot Nathan: Zoo waarachtig als de Heere leeft, de
man, die dat gedaan heeft, is een kind des doods. En dat
ooilam zal hij viervoudig wedergeven, daarom dat lnj deze
zaak gedaan, en omdat hij niet verschoond heeft!

Davids woord: die man is een kinddesdoods,"
zy het middelpunt onzer overdenking; het wijst ons op:
I. eene uitwendige geschiedenis;
II. eene inwendige geschiedenis.
1.
Onze geschiedenis verplaatst ons in Jeruzalem, in
het paleis van koning David. Ik hoop, dat ik mü niet
vergis, zoo ik het als overbodig beschouw, hier eerst te
zeggen, wie David was. Niet alleen hem, die er aanspraak
op maakt, een bijbelsch christen te zijn, neen, ook ieder,
«die een beschaafd mensch wil zijn, moet het leven van

dezen Israëlietischen koning helder voor oogen staan. Wy
willen er hier niet over spreken, dat hy de gunsteling van
Jehova heet en dat hij de stamvader van onzen Heiland is,
wij spreken er niet over, dat hij het ideaal van een
man, een ridder, een geduldig lijder is, wij spreken er
niet over, dat hy een zanger was, wiens liederen, uit hei-
lige vreugde en heilig leed geboren, heden nog, drieduizend
jaren na zynen dood, in alle talen der aarde gezongen wor-
den, neen, hy was ook een belangrijke persoonlijkheid
in de geschiedenis der wereld. Hij had Israël, dat in een
ordeloozen toestand verkeerde, tot eene van de eerste natiën
der wereld gemaakt. Zeer zelden was er op aarde een vorst,
die door zyne onderdanen zoo bemind werd als David, en
ten tijde van onze geschiedenis stond hy op het toppunt
zijner macht.

Op den morgen van den dag, waarvan wy spreken, zat
de koning in zijn burcht. Wat er in zyne gedachten om-
ging, wordt ons niet gemeld. Was het de staatkunde, was het
de verwachting eener goede tijding van het Ammonitisch
oorlogstooneel, waren het allerlei plannen voor de toekomst,
wy weten het niet. Eéne zaak slechts weten wij, dat hij
zich dien dag niet bezig had gehouden met het onderzoe-
ken van zijn hart en dit zy\'n hart in het licht van Gods aange-
zicht te plaatsen. Wy willen wegens dit verzuim geen steenen op
hem werpen. Ach, indien hier iemand was, die de bevoegdheid
had, om diegenen, die zich heden reeds ernstig met deze
zaak hadden bezig gehouden, te doen opstaan, dan,
vrees ik, zouden wy de beschamende ondervinding opdoen,
dat de meeste toehoorders moesten blijven zitten.

Maar bjj David bestond er juist heden voor dit verzuim
eene by\'zondere en zeer treurige reden. Zijne Psalmen doen
ons zien, dat dit stille gesprek van zy\'n hart met God vroe-

ger zijn lust en zijne vreugde was, en wie weet, wat ziele-
leven is, die weet ook, dat deze heilige werkzaamheid de
bron zijner daden, zyner deugden, zijner blijdschap was.
Beefde hij thans voor hetgeen hij vroeger als de vreugde zijns
levens beschouwde, zoo lag de oorzaak daarvan in de
afschuwelijke misdaad, door hem gepleegd. Wat ik bedoel,
is algemeen bekend, men behoeft slechts de namen Uria
en Bathseba te noemen, dan staat de met koninklijk purper
bekleede echtbreker en moordenaar voor onze oogen.

Hoe was echter zulk een diepe val mogelijk bij een man,
die in geestelijk opzicht zoo hoog stond ? Hoe kwam hij
daartoe ? Ja, waarde Broeder ! hoe kwaamt gy er toe,
zoo en zoo te handelen, dat en dat te zeggen, hoe werdt
gij zoo door de zonde verstrikt, dat gij later met ontzet-
ting uitriept: Dit had ik nooit voor mogelijk gehouden!"
Hoe hoog men ook staat, er is niet veel noodig, om diep
te vallen, zoo men niet op zijne schreden let. Men behoeft
slechts op te houden met waken en bidden, dan is men
midden in de verzoeking; men behoeft zijne lagere neigin-
gen en lusten slechts een weinig de teugels te vieren, en men is
in het verderf; ja, men behoeft slechts zorgeloos te zijn,
dan is terstond alles aan het wankelen. O, er is een ver-
nietigend oordeel over de menschelijke natuur in gelegen,
dat de mensch in den afgrond stort, zoo hjj niet op zijne
schreden let! Zalige tijd, wanneer wjj in niets anders
belang zullen stellen, dan in het goddelijk licht, leven en
lieven! Zalige tijd, wanneer wfl niet meer angstvallig op onze
schreden behoeven te letten. Maar slechts hij zal dezen
tijd beleven, die thans op zijn vaandel schrijft: Waakt en
bidt!"

Het waken en bidden is echter het moeielijkst, als men
uit traagheid niet werkzaam wil zijn. Men zou denken,

dat men nu dan toch tjjd genoeg had, om op zich zelven
acht te geven, maar de ondervinding leert het tegendeel.
O. tot hoeveel schandelijke zonde wordt juist door vrije
uren aanleiding gegeven! Het is waar, wat een spreekwoord
zegt, dat de lediggang de aanvang van alle zonden is. En
bjj het licht bezien is dit ook geen wonder, want de
ledigganger zondigt toch reeds door zijn nietsdoen tegen
den wil van God.

David was (2 Sam. 11: 1) niet, gelijk hjj anders deed en
gelijk zijn plicht was, met het leger uitgetrokken. Hy gaf
zich te Jeruzalem aan een gemakkelijk leven over. Dit is
voor iedereen gevaarlijk, het gevaarlijkst echter voor iemand,
die, gelijk David, aan eene zeer ingespannen werkzaamheid
gewoon is. Zjjn hart was thans als eene onbewaakte ves-
ting, die de vjjaud gemakkelijk konde binnensluipen. David
had niets te doen, en zoo verviel hjj dan tot hetgeen niet
deugt. Zoo zag hij, wat hij anders niet gezien zoude heb-
ben, gevoelde, beraamde, volbracht, wat anders verre van
hem verwijderd gebleven zoude zijn. Dit alles wordt in
2 Samuël 11 zoo eenvoudig verhaald ; en het is ook zoo
ontzettend eenvoudig, wanneer de mensch niet meer op zijne
hoede is. En zoo eenvoudig, bijna als iets dat vanzelf
spreekt, volgt het eene misdrijf °P het andere. Het is de
vloek der slechte daad, dat zij de moeder van andere slechte
daden moet worden. Uria moet sterven, nadat Bathseba
verleid was; de aanblik van dezen man zoude toch voor
den koning tegelijk eene beschuldiging en een gevaar zijn
geweest, derhalve ! En daar David hem toch gevoegelijk
niet met zijne eigene hand kon dooden, zoo moet hij an-
deren daartoe verleiden, derhalve ! En daar een recht-
vaardig koning eenen man van eer toch niet zonder
proces kan veroordeelen, zoo moet er een list uitgedacht

worden; derhalve; ! Gij ziet het, een geheel spinneweb
van zonden ontstaat met eene natuurlijke noodzakelijkheid
uit de eerste. Waar de Geest des Heeren is, daar is vrij-
heid, maar waar men Hem wederstaat, waar men zich
door zijn eigen geest laat leiden en aan list en lust over-
geeft, daar is niets dan slavernij. En deze wordt door geene
hemelsche of aardsche macht gebroken, dan door zelfver-
oordeeling. Daaraan dacht David echter niet. Hij wilde zijne
misdaad verzwijgen voor God, voor de menschen, voor zich
zelven. Langzamerhand viel hem dat ook reeds gemakke-
lijker. De zaak begon te verjaren; er was reeds gras over
gewassen. Onder het volk zeide men wellicht reeds : Uria is
den heldendood voor het vaderland gestorven; zijne we-
duwe echter had het geluk, koningin te worden.

David vermoedde op den morgen van den dag, waarover
wy spreken, niet, dat juist deze dag eene bijzondere betee-
kenis voor zijn leven verkrijgen zoude. De zon was opge-
gaan evenals op eiken anderen morgen, helder en warm scheen
zij in de levendige straten van Jeruzalem, en zij ging ook
op dezelfde wijze onder, als zij anders pleegt onder te gaan.
Ook verhieven zich geene buitengewone golven in de brui-
sende zee der volken; op het groote tooneel der wereld ging
alles zijn gewonen gang. Er zoude volstrekt niets anders
geschieden, dan dat koning David met zijne beide oogen
zag, wat hij als vroom en verlicht man reeds lang had
kunnen zien; niets, volstrekt niets, dan dat hij vernam, wat
hij reeds lang had kunnen weten, namelijk dat God
niets vergeet. Maar deze hoogst eenvoudige gebeur-
tenis zoude voor alle geslachten der aarde eene buitenge-
wone beteekenis verkrijgen, geiyk onder anderen ook deze
onze samenkomst bewijst. Deze gebeurtenis, die nauwe-
IJjks den naam eener gebeurtenis schijnt te verdienen, zoude

voor David eene volslagene omwenteling zijn; zjj zou-
de van den koning eenen bedelaar, van den rechtvaardige
eenen goddelooze, van den rechter eenen misdadiger
maken.

Terwijl de koning in zijne staatsiekamer zit, wordt de
Profeet Nathan aangediend. Hij kome, hjj zal wei-
kom zijn!" is het snelle en onbevangen antwoord van den
vorst. Waarom zoude hij ook niet komen ? Nathan was,
om het zoo uit te drukken, Davids hoiprediker, Davids
biechtvader, ja, indien koningen vrienden kunnen heb-
ben, zoo was hjj Davids vriend. Met hern placht de
koning alles te overleggen, wat op zaken van den godsdienst
betrekking had. Hem had hij eens het plan medegedeeld, om een
prachtigen tempel voor Jehova te bouwen. Nathan, die dit eerst,
gelijk men denken kan, blijmoedig goedkeurde, want
wie zoude zich niet verblijden, wanneer de machtigen dei-
aarde Godshuizen bouwen ? Nathan moet wel is waar
kort daarna in den naam van Jehova het plan verwerpen,
maar mag David nu zeggen, dat de Eeuwige voor hem
een huis wil bouwen, zooals er nooit een geAveest is en zijn zal.
God wil namelp uit Davids geslacht eenen koning ver-
wekken, die tegelijk een Zoon van God zal zijn en wiens
rjjk zich over de geheele wereld uitstrekken en haar zaligen,
hemel en aarde, tijden en eeuvvigheden omvatten zal. (2:
Sam. 7 : 110.)

Geen wonder, dat David eenen man, die zulke boodschap-
pen brengen konde, welkom heette. David was in ge-
spannen verwachting, wat Nathan heden te openbaren had,
en wij zijn het ook. Het heeft toch iets bijzonder boei-
ends, de ontmoeting van twee uitstekende en geestrijke
mannen bij te wonen en naar hunne gesprekken te luisteren.
En werkelijk, aan lichtstralen des geestes zal het niet ont-

breken. Zy zullen schitteren en treffen; God geve, dat zy
ook ons gemoed treffen mogen!

Nathan treedt binnen; zijn aangezicht is zeer ernstig, en
zeer ernstig is de geschiedenis, die hy terstond voordraagt.
\\Y^Ty hebben haar reeds gehoord; ja, toen wy nog kleine
knapen en meisjes waren, heeft zy reeds eenen diepen indruk op
ons gemaakt. Wie gevoel heeft voor hetgeen dichterlijk,
meesterlyk, schoon is, die moet de dichterlyke schoonheid
dezer gelykenis bewonderen; wie een hart bezit, die zal
hier door een diep medelyden getroffen worden; wie nog in
staat is, om toornig te worden, die moet hier in een
hevigen toorn tegen den ryken, onmeedoogenden man ont-
vlammen.

Wy mogen niet denken, dat deze geschiedenis slechts in
dien barbaarschen tijd" mogelyk was! Ach, helaas,
neenl In ons midden, dikwijls in de nabyheid onzer groote
beurzen, dikwijls in verborgene hoeken wonen zulke rijke
lieden, die door hunne speculaties en zwendelaryen duizenden
bij duizenden van geringe lieden," zonder medelyden of barm-
hartigheid tot den bedelstaf hebben gebracht. Of is het niet veel
verschrikkelyker, den geringen man van zyne spaarpen-
ningen te berooven, terwijl aan iedere penning wie weet
hoeveel zweetdruppels kleven, te berooven, zeg ik,
want er is ook een roof, die onder de bescherming der
wet mogelyk is I is dat niet veel ergerlijker, dan eenen
armen man zyn eenig schaapje te ontnemen? En aan den
anderen kant, zijn er ook in Duitsche landen niet eene
menigte huizen, waar het geheele huiselyk geluk daardoor tot
in zyne grondslagen verwoest is, dat ryke mannen, om aan
hunne lusten te voldoen, een kind des huizes verleidden en
bedierven? De wet kan deze losbandigen, die door hunnen
mammon een vrijbrief voor een zondig leven meenen te

bezitten, niet treffen. Maar God telt de ontelbare tranen, die
door hun toedoen geweend worden. Zoo heeft de geschie-
denis van het geroofde schaapje nog eiken dag plaats, wie
weet hoe dikwijls, midden in christelijke landen. (Pre-
diker 4 : 1.)

Ook datgene, wat Nathan verhaalde, was echter verschrik-
kelijk genoeg. Het verwondert ons dan ook niet, dat Davids
toorn in lichtelaaien gloed ontvlamde. Hij gevoelt zich
koning en ridder tegelijk. Hij neemt geen tijd om na te
denken, want wat behoeft hij nog na te denken? Hier moet
wraak genomen, hier moet een gedenkteeken voor de
gerechtigheid opgericht worden! Zoo zeker als er een God in
den hemel leeft, roept David, de man, die dat gedaan
heeft, is een kind des doods." Natuurlijk moet uit het ver-
mogen van den misdadiger aan den armen man viervoudige
vergoeding gegeven worden; maar dat is te weinig. Met
geld kan zulk een misdrijf niet naar eisch gestraft wor-
den. De ziel van den rijken man moet dus geofferd wor-
den als een zoenoffer voor het schaapje. Wel is waar
denkt ook David er volstrekt niet aan, om het leven van
een dier met een menschenleven gelijk te stellen. Maar hier
is het eene geheel andere zaakl Hier is het een misda-
dige aanslag van het drieste geweld, van de snoode heb-
zucht tegen alles, wat recht en gerechtigheid, barmhartig-
heid en menschenliefde heet. En dat in een rjjk, waar
Jehova de hoogste Koning is! Ha! de dood van den rijke
moet voor alle machtigen in den lande eene ontzettende waar-
schuwing zh\'n. Het zwaard van den beul, dat het hoofd
doet vallen, moet een geweldig schild worden, dat tot
bescherming van alle armen, geringen, machteloozen, wedu-
wen en weezen verstrekt. Dit wil de koning, en hy roept
Jehova daarbij als getuige aan.

Maar," zoo hoor ik meer dan ée\'ne stem roepen,
maar is het denkbaar, dat David werkelijk zoo met
blindheid geslagen was ? Zoude de moordenaar van Uria
werkelijk niet gemerkt hebben, dat de fabel van Nathan
op hem doelde? Waarlijk, zij was toch zoo toepasselijk en
persoonlijk mogelijk, zij konde toch nauwelijks duidelijker
zjjn." En toch was zjj, gelijk wij zien, nog lang niet
duidelijk genoeg. David denkt er niet aan, haar op zich
zelven toe te passen; Nathan moet met zjjn donderend
woord: Gjj zijt die man," nog veel duidelijker en per-
soonljjker worden.

Waarlijk, het zoude ongelooflijk zijn, dat een, niet slechts
schrander maar ook diep godsdienstig mensch zoo geheel
blind voor zijn eigen toestand kan wezen, indien, ver-
geeft het mij, maar het moet er uit! indien wij niet
zelven wie weet hoe dikwijls daarvoor het bewijs had-
den geleverd! Het onmogelijke" moet reeds mogelijk zijn,
wanneer het plaats vindt in onze eigene borst. Niet waar ?
wjj kunnen datgene niet meer een geheim noemen, wat-
ons eigen leven openbaart! , De slang was listiger clan al
het gedierte des velds," lezen wjj op het eerste blad des
Bijbels. Datzelfde blad doet ons echter ook terstond zien,
dat de slang iets van dezen listigen geest aan hen, die
naar hare stem luisterden, had ingeblazen. De zonde der
eerste ouders is erg genoeg, maar deze ontzettende poging,
om hunne zonde voor zich zelven, zich zelven voor God te
verbergen, zich zelven te rechtvaardigen, is veel erger.
Wanneer de mensch de zonde niet als zonde wil erkennen,
kiest hij inderdaad de party van den vorst der duisternis
en vereenzelvigt zich geheel met de zonde. Zoo lang

wjj ons zelf op deze wijze verontschuldigen, zijn wij in de
macht der hel. Het is echter eene opmerking, die ieder
menschenkenner maakt, dat ook de domste en eenvoudig-
ste eene verbazende bekwaamheid bezit, om nu eens schoo-
nere dan weder gebrekkiger vijgebladeren te vinden, nu eens
dichtere dan weder doorschijnende sluiers te weven, tot
verberging zijner zonde. Wie zich aan den invloed der
oude slang" overgeeft, dien worden inderdaad de oogen
geopend," zoodat hij met eene geheel fabelachtige gesle-
penheid zich zelven leert geruststellen en met eenen val-
schen vrede bedriegen. Dat is het eigenlijke slangen vergift.
Dit vergift in zich zelven te zoeken, te vinden, te ontdekken,
zonder verschooning bloot te leggen en zonder eenige hof-
felijkheid bij zijnen naam te noemen, is eene reddende daad,
en groot is de mensch, die haar verricht, die haar a 11 ij d
o p n i e u w verricht, want zjj is altijd weder noodig, totdat
wij in de woonstede der waarheid zijn.

Een mensch is zooveel waard, als hij eerlijk, als hij op-
recht is; met andere woorden, hij is zoo veel waard, als
ziin wil naar de stem des gewetens in zjjn binnenste en de
stemmen des Geestes uit den hemel getrouw en opmerk-
zaam luistert, die ter harte neemt en opvolgt. Op den wil
komt het aan. Wilt gjj niet, dan kan ook God zelf u niet
tot zelfkennis, veel minder nog tot zinsverandering bren-
gen. Deze hoog ernstige vraag: «Wilt gij gezond worden?
Wilt gjj uwe krankheid erkennen ?" wordt dagelijks aan uw
geweten gedaan. Die mensch is nog geheel door zelfverblinding
bevangen, die daarop met een gevoel van zelfgenoegzaam-
heid antwoordt: Dat spreekt vanzelf! natuurlijk!" Ach,
hoe dikwijls zegt men: Ik wil I" maar hoe zeldzaam is
het, dat men werkelijk wil!

De kunst om zich zelven van den druk zijner zonden te be-

vrijden is zeer veelsoortig. Het eenvoudigste is natuurlijk,
zijne zondige daden eenvoudig te vergeten, waarbij,
zooals ieder menschenkenner weet, niet het geheugen, maar
de wil de hoofdrol speelt. Het ligt in onzen aard, dat wjj
zooveel in ons vermogen is datgene vast houden, wat ons
gemoed weldadig aandoet en verkwikt, wat ons verheft en
verblijdt. Daarentegen vergeten wjj wat ons met ter
harte gaat, bestrijden en stooten af, wat ons in onze
levensontwikkeling en levensvreugde hindert. En zoo
bestrijdt de mensen, die zyn aardsche levensgenot wil
behouden, niets zoo sterk als de veroordeelende rechterstem
van zn\'n geweten, want in het gansche heelal is er niets,
dat ons zulk eene inwendige hel veroorzaakt, als wanneer
onze zonden ontwaken en luide tegen ons getuigen. - Wat
doet men nu, om ze tot zwjjgen te brengen ? Vraag liever,
wat doet men niet? Boeken konde men er over schrijven,
hoe de dwaze mensch, die niet bekennen wil, zijn hart
zoekt te stillen. Hier werpt men zich in den maalstroom
van bedwelmende uitspanning, salonvermaak, drinkge-
lagen, kunstgenot, opera, allerlei muziek, dit alles komt,
hoe verschillend het er uitziet en ook werkelijk is, hier noch-
tans op hetzelfde neder. Anderen zijn steeds bezig met
eene overstelpende menigte van werkzaamheden en zaken,
hetzij dit geldspeculaties, wetenschappelijke vraagstukken,
werkzaamheden tot nut van het algemeen, of zelfs tot
opbouw van het Godsrijk zijn, in het eene en het andere
geval is de bedoeling dezelfde: men wil niet tot zich
zelven komen. Hier ziet gij menschen, die daardoor hun
geweten tot zwygen trachten te brengen, dat zjj hunne
lijdende medemenschen op de vriendelijkste wijze met wel-
daden overladen: maar ik heb ook integendeel menschen
gekend, die, door de beschuldiging van hun geweten

gefolterd, hunne medemenschen op de laagste wijze kwelden,
om slechts zich zelf te vergeten. Hoe oneindig groot
het verschil van handelen bjj dezen en genen ook schjjne
te zijn, toch komen zjj daarin overeen, dat zij de verzenen
tegen Gods prikkelen slaan en zich niet willen buigen.

Maar al deze pogingen om de zonde te vergeten zijn
vruchteloos. Wij kunnen den steen wel afwentelen, maar
altijd rolt hjj weder op ons terug. Wij moeten derhalve
uitvluchten zoeken, om de majestueuze stem des gewetens
te doen zwijgen.

Daar vindt men dan veel tot zijne verschooning op te
noemen. Wij zijn verleid," zeggen wy. Zóó te spre-
ken schamen wjj ons thans niet, terwijl wij er anders altijd
op roemen, dat wy geheel onafhankelijk van menschen zjjn.
Of: Wjj werden zoo opgewonden, en ons tempera-
ment speelde ons parten," zoo zeggen thans personen, die
doorgaans zoo gaarne over hunne zelfbeheersching spreken.
Of: W ü zagen niet helde r", zeggen zij, die zich
toch anders op hun scherpen blik zooveel laten voorstaan.
Of de nog veel grooter zonden van Pieter en Paul (die hier
nu echter niets mede te doen hebben) moeten als ontlas-
tende getuigen optreden! Daarenboven bestaat er eene
afschuwelijke geestelijke goochelaarskunst. Door middel van
deze heeft er met de snelheid des bliksems eene groote
verandering met de zonde plaats, ik bedoel natuurlijk
met die, welke men zelf beeft gepleegd. In een oogenblik
is de onbeschoftheid in openhartigheid, de lafhartigheid in
bescheidenheid, de woeste toorn in eene schuldelooze opwel-
ling des bloeds, de wellust in beminnelijke zwakheid, de
vuige hebzucht in lofwaardige spaarzaamheid, de misdaad
van allerlei aard in louter ongeluk veranderd.

Alles met elkander loopt op zelfbedrog uit. Moesten

wjj niet gruwen van dit woord, van deze zelfmoorders-
kunst? Wie wil bedrogen zjjn? Hoe toornig worden wij,
als iemand ons beliegt, bedriegt, misleidt en op het dwaal-
spoor brengt, hetzij ⁿÜ dit met daden of gebaren, met
woorden of ook slechts met stilzwjjgen doet! Wie wil
gemeenschap hebben met dien, die hem bedriegt? Alle
gemeenschap wordt door logen en bedrog onmogelijk gemaakt.
Zoo zeggen wij allen, zoo veroordeelen wjj alle bedriegers,
en zie nu bedriegen wjj ons zelven en nog wel daar,
waar wjj aan de zuivere waarheid de grootste behoefte heb-
ben. Wjj drijven met ons zelven den spot. Hoe? is het
geen volslagen waanzin, dit schandeljjk vergrijp tegen
zich zelven te begaan? Zoude het niet beter zijn, duizend-
maal bedrogen te worden, dan eenmaal ons zelven te
bedriegen ? Ach, God verlosse ons van het slangengift van
het zelfbedrog, opdat wjj niet bljjven in de macht der duis-
ternis!

Door den invloed van het zelfbedrog was nu ook David
zoo geheel en al verduisterd, en het is volstrekt niet noo-
dig, te denken, dat de koning toen door laaghartige vlei-
ers omringd was, die al zijnen angst wegredeneerden. O
neen, hjj zal daarmede zelf wel geslaagd zjjn. »De mensen"
zoo heeft iemand gezegd is een tooneelspeler en
draagt een drievoudig masker. Hij verbergt zich voor de
menschen, voor zich zelven en voor God." Zoo was het ook
bjj David. Wij zouden hem, - ach, wij zouden hem slechts
al te goed verstaan, indien hjj ongeveer op de volgende
wjjze redeneerde : Inderdaad, ik heb gewild, dat Uria daar
zoude staan, waar hij sneuvelen moest. Maar moesten daar,
waar hij stond, ook geen mannen staan?\'\' Het zwaard ver-
teert zoowel dezen als genen," zoo luiden de eigen woorden
van David, waarmede hjj den hoofdman, die den dood van

Uria bericht, antwoordt. Wjj zien, hoe hij daarbij de schou-
ders ophaalt; het is \'t beloop der wereld. Het is treurig,
dat het zoo is, maar het is nu eenmaal zoo! Na
den dood van Uria echter heb ik zijne weduwe tot koningin
verheven! Heb ik daarmede den doode niet geëerd ?
Het is zoo, ik heb haar reeds vroeger in mijn paleis doen
komen. Het is waar, ik had moeten wachten, totdat Uria
dood was. Maar iets vroeger, iets later, dat is toch
eigenlijk slechts eene bijzaak, eene zaak van tn\'d. Onze
zwakheden hebben wij toch ook allen, en dan, nu, ik ben
toch ook koning in het land, zoodat ik toch ook wel iets
boven anderen vooruit mag hebben."

Wat nu dit laatste betreft, zoo was er inderdaad destijds
nauwelijks een enkele vorst in de wereld, die van Davids
handelwijze eene gewetenszaak gemaakt zoude hebben. En
waarom spreek ik van oude dagen? Waarom ook slechts
van vorsten? Ach, zoolang God de Heer de oogen van
eenen mensch niet opent en hem doet zien, dat iedere meer
dan gewone gave ook eene meer dan gewone taak oplegt,
en dat wij onze voorrechten in de eerste plaats daartoe
bezitten, om des te krachtiger te kunnen helpen en dienen,
ik zeg, zoo lang God dat eenen mensch niet openbaart,
zoo lang gelooft de machtige, hooggeplaatste, rijke zeer licht,
dat hij boven de algemeene rechten en plichten verheven is.

Nu, David was echter door God verlicht. Wjj meenen
ook niet, dat hij door al die drogredenen, waarvan wij
spraken, zijn geweten werkelijk tot zwijgen had gebracht.
Hü had het slechts verdoofd, maar dan ook zeer sterk
verdoofd. En het is mogelijk, dat een mensch door voort-
gezette list en werkzaamheid dezen toestand van bedwel-
ming gedurende menig tiental jaren, ja wellicht tot den
dood toe kan doen bestaan; maar het geweten en de stem

<les Geestes te d o o d e n, dat is niet mogelijk. En hoe
langer die verdooving duurt, des te ontzettender zal een-
maal het ontwaken zijn.

Dat het by David niet tot het verschrikkelijkste kwam,
daardoor zorgde de medelijdende ontferming van Jehova,
die tot zjjn verloren zoon den profeet Xathan zond. Het
is zoo, daartegen zoude David zich ook weerbarstig hebben
kunnen verzetten, en dan ware hu\' reddeloos verloren.
Maar zoo diep gezonken was hij nog niet. Het is zelfs
mogelijk, dat David zich reeds onder het uitspreken van
Nathans gelijkenis ontroerd gevoelde, dat reeds toen de
magneetnaald van zijn hart in eene zeer onrustige bewe-
ging was, dat luj eensklaps eene overeenkomst zag tas-
schen deze geschiedenis van Nathan en eene zekere andere
oude geschiedenis, maar schielijk vond het huichelachtig
hart een middel, om deze onaangename stemming te doen
wijken en de beschuldigende stem te doen zwijgen. Juist
de toorn, de schijnbaar zoo heilige toorn tegen den onmee-
doogenden man, deze huichelachtige toorn wijst hem den
weg tot de vlucht voor zich zelven. Ik bedoel niet, dat
deze toorn tegen dien misdadiger op zich zelf gehuicheld was.
O neen, David vond inderdaad dat misdrijf zeer afschu-
welijk. De huichelarij bestaat slechts daarin, dat David in
de donkere schaduw van dien man zich zelven verbergen,
dat hij door zijnen rechtmatigen toorn anderen, ja zich zel-
ven misleiden wil. Eerlijkheid ware het geweest, zoo hy
in dat beeld zijne eigene beeldtenis ontdekt had. Huiche-
larü is het, dat hjj door zijnen geveinsden toorn de bloed-
verwantschap met dien mensch in diepe verontwaardiging
loochent.

O, mjjne Broeders! deze geveinsde toorn is een der
meest terugstootende vormen van de huichelarij, van het

geestelijk tooneelspel. Verschrikt niet voor dit woord, of
ja, verschrikt hevig, maar wascht uwe handen niet in
onschuld, als het genoemd wordt! Neemt den schijn niet aan
alsof het een smokkelgoed was, dat in uw hart nooit eene
schuilplaats had gevonden. Zelfs een Apostel als Petrus
moet zich toch door Paulus van huichelarij laten beschuldi-
gen. (Gal. 2: 1115.) Petrus zelf vermaant toch de
christenen, hoort het: de christenen, de bekeer de
christenen! «Legt af alle huichelarij!" De kracht echter
tot het afleggen der huichelarij verkrijgen wij zeker niet,
zoo lang wij niet weten, dat wij daaraan schuldig staan.

O deze huichelachtige toorn, waarmede wij bij onze
medemenschen deze en die zonde zoo gestreng beoordeelen
en veroordeelen, alleen opdat anderen toch volstrekt niet
op de gedachte komen, dat wij ook hare slaven zyn, het-
geen toch werkelijk zoo is, deze huichelachtige toorn is
eene zeer algemeene zonde. Het gebeurt zelfs, dat vrome
lieden het ongeloof van deze en gene bekenden
gestreng veroordeelen, terwijl zij toch zelf door twijfelingen
gefolterd worden. Waarom spreken zij daarover dan zoo
scherp:\' Nu, opdat zh\' den roem van hunne vroomheid niet
verliezen. Van den anderen kant hebben mij eenige per-
sonen beleden, dat zjj in de kringen van ongodsdienstige
lieden ook geducht gescholden hadden op de dweepers,
piëtisten huichelaars," terwijl zij toch sedert lang, onvol-
daan over zich zelven en de gansche wereld, overtuigd
waren, dat bij die personen de waarheid en de vrede was.
Maar men vreesde, onder de duisterlingen en vromen
gerekend te worden!

Mijne Broeders! de logenachtigheid van het menschelijk
hart is ontzettend groot! Als men dit met opmerkzaam-
heid gadeslaat, dan huivert men en men zendt met de

Apostelen de verzuchting ten hemel: Heer! wie kan dan
zalig worden?" Heer! Hoc zoude het mogelijk zijn, dat dit
onreine, arglistige hart een reine tempel van uwen Geest,
uwe waarheid, uwe liefde wordt ? En inderdaad, bjj de
menschen is het onmogelijk, maar bjj God zjjn alle dingen
mogeljjk. En dit mogelijke zal werkelijk worden bij u.
En hoe het werkelijk wordt, hoe het geschiedt, dat God
zich hartelijk over onze ziel ontfermt, opdat zij niet verlo-
ren ga, hoe het geschiedt, dat Hij onze zonden achter
zich terug werpt en in ons het nieuwe hart en den reinen
geest schept, ook dat zal ons onze geschiedenis leeren.
Wy kunnen bij dat alles weinig doen, niets dan dat wn\'
zien willen, wat te zien is, en dan een waarachtig tol-
lenaarsgebed. Ach, dat dit weinige, hetwelk nochtans zoo
zeldzaam plaats heeft en zoo moeielyk is, slechts bij ons
allen gevonden werdl Dan zouden wij spoedig gered zijn,
want door onze kracht vermogen wij niets, maar in onze
onmacht werkt de herscheppende kracht van God. Amen.

Waarde Hoorders! Onlangs werd in een christelijk gezel-
schap een zeker man als het echte model van een o pree fa-
ten en openhartigen christen" beschreven. Hij is een
mensch, zooals er tegenwoordig weinigen zn\'njhjj doet zich
juist zoo voor als hij werkelijk is," zeideeenedame,
en nauwelijks waren deze woorden uitgesproken, toen de
man, over wien men sprak, onverwachts binnentrad. Allen
glimlachten en men moest hem, of men wilde of niet, dit
glimlachen verklaren. Hjj zelf werd echter zeer ernstig
en zeide langzaam, op ieder woord drukkende: Ik zoude
mij altijd voordoen zooals ik ben ? Mijne
vrienden! daarvoor wacht ik mjj wel! Niet eens tegenover
mijne geliefde vrouw, die toch onder anderen ook mynziel-
zorger en biechtvader is, vertoon ik mij geheel zooals ik
ben. Ik zoude vreezen, dat zij niet weten zoude, wat zij
van my moest denken, indien zjj op de geheele inwendige
gesteldheid mijner gedachten, wenschen en begeerten den
blik moest vestigen. O, gelooft het maar, ieder, ook de
ootmoedigste tollenaar en vooral de meest met zich zelven

ingenomen Farizeër, ieder heeft zijne geheimen, zijne
grenzen, zijn tot hiertoe en niet verder." En juist daar-
door veroordeelt iedereen zich zelf.

Mij dunkt, de man heeft gelijk. Ik ontken het zeer
groote verschil der karakters niet. Er zijn menschen,
die zich geheel door een achterhoudend, geveinsd, logen-
achtig bestaan onderscheiden. Zij schijnen werkelijk te
gelooven, dat de taal alleen daartoe dient, om de gedachten
te verbergen, en de gedachten slechts daartoe, om zich zelf
voor zich zelf te verbergen. Geheel het tegenovergestelde
heeft bij die personen plaats, die aan eene overmate van
openhartigheid wezenlijk Jijden. Zij maken niet slechts van
hun hart geen moordkuil zooals men dat noemt, neen,
zij komen met alles voor den dag, wat er in hun binnenste
omgaat, en berokkenen zich zelven en anderen daardoor
dikwijls veel harteleed. Dit met alles" moet echter niet
woordelijk worden opgevat. Ook zij hebben hun moord-
kuil," waarin zn" om goede redenen geen oog laten staren.

Nu, indien zij er dan zelf maar den blik op wilden
vestigen en den heiligen God er laten inzien, dan zoude
dat ook niet zoo erg zijn, want niet alles behoort aan men-
schen bekend te zijn, zelfs aan de beste vrienden niet. Een
geheim kabinet te hebben, is geen zonde. Maar zooals
wij den vorigen Zondag gezien hebben ook tegenover ons
zelven en God is die oprechtheid moeielijk genoeg. Wij
zagen, dat wij eene heillooze bekwaamheid bezitten, om
onze zonde te vergeten, of te verbergen, of toch hoe langer
zoo kleiner te maken, totdat zij eindelijk zoo klein is, dat
wy haar zelf in het geheel niet meer zien. Zoo was het ook
met D a v i d. En zoo was hy er toe gekomen, om dezelfde
zonde, die hij, maar in een duizendmaal grooter mate, zelf
begaan had, in een ander te veroordeelen, gelijk men

zegt met een goed geweten;" ja deze heilige ijver streelde
zjjnen ouden mensch" zeer.

In zulk een toestand zouden wy nu reddeloos verloren
zijn, indien God de Heer ons zoo uit het oog verloor, als
wij Hem. Maar Hij zij geprezen! Hy vergeet ook de
onoprechten niet, en Hij weet den toegang tot hun hart te ver-
krygen, om hen tot zich zelven te brengen. Wie het gees-
telijk leven kent, zal daarvan een treilend getuigenis kun-
nen geven, en alleen de herinnering van de wijze, waarop
God voor de redding zijner ziel heeft gezorgd, zal hem
nog tranen van dankbaarheid doen storten. Hem zal het
niet ongeloomjk voorkomen, dat de blinde I z a k door het
bedrog zijner vrouw, of dat de hebzuchtige Bileam eerst
door eene ezelin en daarna door eenen Engel tot nadenken
werd gebracht, dat J o n a door zeestorm en kauwoerde,
Petrus door een hanengekraai, P a u 1 u s door de per-
sooniyke verschijning van Jezus zelven verschrikt en opge-
wekt werden.

Dat het echter bij zulk eene opwekking niet altijd op
eene zachte wnze toegaat, is ook reeds door de aangehaalde
voorbeelden gebleken. Moet een mensch uit het water
getrokken worden, dan vat ik hem, zoo het zijn moet, bij de
haren, ja, indien ik daarbij een van zijne vingers in
gevaar moest brengen, zoude ik mg niet bedenken.

Ook bn\' David moest het op eene harde wijze geschie-
den. ZJjne rechterlijke uitspraak: Die man is des doods"
deed ons zien, hoe diep hij zelf in den geestelijken dood
verzonken was. Hooren wij nu, hoe God hem door den
mond van zijnen Profeet doet verootmoedigen en opwekken!

2 Samuel 12: 7".
Toen zeide Nathan tot David: Gjj zjjt die man.

Het Profetenwoord: G ij z y t die man" is het onder-
werp onzer prediking.

Vestigen wfl het oog, vooreerst op de stoute,
onverwachte wending, en maken wij daarvan ten
tweede, e ene eerlijke persoonlijke toep as sin g.

David had niet vermoed, dat die geschiedenis slechts
eene gelijkenis en de gelijkenis slechts een net was, waarin
hij zelf, de trotsche koningsadelaar, gevangen moest wor-
den. De rechter David zat daar met de weegschaal der
gerechtigheid in zijne hand. Over de verschrikkelijke zonde
van eenen ongenoemde en onbekende sprak hjj plechtig een
vernietigend vonnis uit, en zie, daar verschijnen op de
gewitte wand tegenover hem de vingers van eene geestenhand
en schrijven het ontzettende ,Mene, M e n e, T e k e 1,"
dat is: de onbekende en ongenoemde, dien gij veroordeelt,
dat zijt gij!" De doodelijke pijl, dien de koning intoom
ontvlamd op den schaamteloozen zondaar had afgeschoten,
zie, door eene onzichtbare hand wordt hjj terug geslingerd
en treft den koning midden in het hart. Die man is des
doods!" zeide David. Gij zjjt die man!" zeide Nathan.
Slechts vier woordjes zijn het, te zamen elf letters, bijna
dezelfde woorden, die de koning gebruikt had, slechts een
weinig gewijzigd. Dat is alles! Maar het is genoeg, om
David te vernietigen.

In dit ééne oogenblik ontzonk hem de wereld. Want wat

blijft er nog over voor eenen man, voor eenen m a n G o ds_Tvoor eenen gezalfde des Heeren, wanneer zijne eer, zh>
adel, z|jne deugd, zijne gerechtigheid, zijne vroomheid in
het heilige vuur, dat God uit den sterrenloozen, donkeren
hemel doet nederdalen, eensklaps verbranden en vergaan ?

Gij zijt die man," hierin bestaat het geheele von-
nis. Alles, wat Nathan verder zegt, is slechts de uitbrei-
ding van dit donderend woord, is slechts de aankondiging van
den vloek, die op het misdrijf volgt. Wh\' laten nu
heden den koning voor den ontzettenden afgrond staan. Wat
daarbij in zijne ziel omgaat, het woord, dat hü daarbij
spreekt, willen wy den volgenden Zondag beschouwen.
Laat ons thans met het oog op ons zelven bij Nathan en
zijn woord stilstaan.

Zeker ontbreekt het hier niet aan zoogenaamd fijnge-
voelige zielen, die den Profeet wegens zijne hardheid
berispen. Neen, zoo met de deur in het huis te vallen,"

zeggen zij zoo op den man af, zoo scherp! Dat moest
toch het zenuwgestel van den vorst op de geduchtste wijze
schokken. Dat moest hem diep ontroeren en verlegen
maken." Nu, mijne Broeders! dit was ook juist de bedoeling.
Voor teergevoeligheid en hoffelijkheid is er thans geen tijd.
De insnijding moet gedaan worden. En moet ik eenmaal
eene insnijding ondergaan, dan, in Gods naam, liever met
een zeer scherp mes, en snel en door en door, dan met een
stomp mes, dat slechts langzaam of in \'t geheel niet door-
dringt. Wilt gij, moogt gh\', moet gij eenen broeder eene
verborgene zonde onder het oog brengen, zeg dan, met
liefderijken ootmoed, maar ook met trouwen moed - zeg
ronduit, wat gij zeggen wilt! O dit ellendig laveeren, deze
wenken uit de verte, deze zinspelingen en algemeenheden,
waarbij men bemerkt, hij wil iets zeggen en spreekt het

toch niet uit, het is de barbaarschheid zelve. Men zit
daarbij °P heete kolen. Gjj noemt het liefde en verschoo-
ning, als gij zoo handelt, gelijk men gewoonlijk doet. Maar
bedrieg u niet! Is het liefde, dan is het eigenliefde; is het
verschooning, dan is het zelfverschooning.

Wij willen derhalve den mannenmoed van den Profeet
bewonderen, en aan bewonderaars heeft het hem dan ook nooit
ontbroken. En toch is hij slechts een van die krachtige
dienstknechten van God, die werkelijk geene menschen
vreesden en wel daarom niet, omdat zij in den vollen
zin des woords de menschen liefhadden. Ziet op
M o z e s, zooals hij zonder vrees voor de gramschap van
Farao gedurig opnieuw vordert: Zoo spreekt Jehova: laat
Israël trekken!" Ziet op E 1 i a, die onverschrokken tot den
woedenden Achab zegt: Gij zijt het, die Israël beroert!"
Ziet op Daniël, die met heilige kalmte den Babyloni-
schen wereldbeheerscher verkondigt, dat hfj op weg is, om
door zijnen hoogmoed den dieren gelijkte worden.
Ziet op Jo hannes den Dooper, die zonder vrees voor de
woede der diep gezonkene Herodias tot den overspeligen
koning spreekt: Het is u niet geoorloofd, haar te hebben!"\'
een woord, dat zijn geweten duurzaam ontrustte.

Hier zegt nu menigeen met een diepen vromen zucht:
Och ja, dat waren hofpredikers door Gods genade! Maar
zooals diegenen waren, die aan de hoven onzer protestant-
sche vorsten dit ambt bekleedden, het is bedroevend. Hoe
geheel anders zoude het er in de wereld uitzien, zoo deze
mannen het heilige zwaard van Gods woord op de rechte
wyze gebruikt hadden. Maar ach, zjj waren voor het groot-
ste gedeelte vleiers en huichelaars." Daarop antwoord ik
nu in de eerste plaats, dat dit niet waar is; dat ook in
de rijen der evangelische hofpredikers een groot getal van.

ware helden gevonden werd. En ik voeg er bij, dat vooral
thans in het grootste gedeelte onzer drukpers tegen de zeer
eerwaardige en zelfstandige mannen, die de hofpredikers
van onzen keizer zijn, een lastertaal wordt uitgebraakt, wier
vuilaardigheid hare weerga zoekt. Het onderwerp is zeer
geliefd. Gij allen echter, die de waarheid lief hebt, weest
op uwe hoede, dat gij u niet onder het vaandel der leu-
genaars schaart!

Ik wil echter volstrekt niet ontkennen, dat sedert de dagen
van Konstantijn vele kerkleeraars duizende malen geboeleerd
hebben met de gouden kalveren der macht en des Mamrnons!
Dat zij zich door den wind lieten drijven, die uit de hoogte"
woei, ik bedoel niet uit den hemel, maar uit de vorstelijke
kabinetten; dat zij, in plaats van de rechten, vrijheden
en belangen van het arme volk voor te staan, zijne onder-
drukking en uitzuiging goed keurden, dat zij, in plaats
van de grooten der aarde tot bekeering te roepen, zich
heesch schreeuwden, daar zij voor de onderdanen steeds het-
zelfde predikten: Gehoorzaamt! Gehoorzaamt! God wil,dat
gij gehoorzaamt!" Wellicht zoude de kerk thans niet zoo
machteloos en zoo veracht zijn, en waarschijnlijk zoude tegen-
woordig het sociale vraagstuk niet als zulk een dreigende
spookgestalte aan den gezichteinder der christelijke volken
staan, indien de bedienaren des woords" over het alge-
meen den ganschen inhoud van dit woord hadden gepre-
dikt, indien zij dus by voorbeeld den machtigen, rijken,
beschaafden gepredikt hadden, dat al onze voorrechten, ons
aanzien, onze begaafdheden ons de verhevene en zalige taak
opleggen, om ootmoediger, dienstwilliger, hulpvaardiger,
barmhartiger, weldadiger, vriendelijker, werkzamer te zijn
dan andere lieden. Zoo wil ik ook niet ontkennen, dat er
te allen tijde door vele hofpredikers ontzettend veel onheil is

gesticht, dat zij, in plaats van het geweten der grooten te
scherpen, het verstompt, ja dikwijls genoeg hunne misda-
den geadeld hebben!

Daar staat Nathan zeker als een geheel andere man voor
ons oog! Maar moet dat de zegen onzer geschiedenis zjjn ?
Wilt gü uit de hoogte de zonden der hofpredikers veroor-
deelen ? Dat zjj verre ! O gij, die hnnne zonden zoo scherp
veroordeelt, de hand op het hart! Weet gy werkelijk
zeer nauwkeurig, dat gij in zulk eene betrekking de banier
der waarheid omhoog gehouden, dat gij liever kerker,
smaad en verbanning met de waarheid, dan eere, luister,
goud en een leven in overvloed zonder de waarheid
gekozen zoudt hebben? Zjjt gjj daarvan vast overtuigd? O,
ik bid u, onderzoek uw hart en denk er over na, hoe gü
in uwe minder aanzienlijke omstandigheden u ten opzichte
van de waarheid hebt gedragen! Hebt gü u niet wie
weet hoe dikwijls ? gebogen voor den geest des tyds,
voor den geest uwer partij, voor den heerschenden geest
der samenleving, ofschoon gü zeer goed wist, dat al deze
geest" niets dan vleesch en dwaalgeest is? Hebt gij niet
dikwüls medegelach en, waar gü, om uws gewetens
wil, hadt moeten protesteeren, of zelfs medegedaan,
wat uw hart veroordeelde ? Waarom ? Uit vrees 1 Och,
het was niet, omdat uw hoofd op het spel stond! O neen,
het was slechts om het hoofdschudden en den medelüden-
den glimlach van eenige heeren en dames te ontgaan, die
gü toch zelf, geheel in stilte, oppervlakkige, door en door
onverstandige lieden noemdet. En nog iets: hebt gij niet
menigmaal dezen en genen uwer medemenschen op gevaar-
lijke dwaalwegen gezien, en wat deedt gü dan ? Ja, gü lof-
redenaar van Nathan! hier kwam het er op aan, te toonen,
dat ook in u vryheid, moed en liefde bestond. Maar niet

waar ? in plaats van hem te waarschuwen, tegen te hou-
den, liet gij liever uwen broeder in het verderf loopen. Gij
wildet u niet aan het gevaar bloot stellen, om eene onaan-
gename ontmoeting" te veroorzaken.

O mijne Broeders! wn" allen, allen, aanzienlijken, gerin-
gen, mannen, vrouwen, wij allen moeten met het oog
op de heldengestalte van Nathan ons als de tollenaar ver-
ootmoedigen en met diepe schaamte leeren bidden: God!
wees mij zondaar genadig wegens alles, wat ik ten opzichte
van mijnen naaste verzuimde! wegens mh\'n schandelijk boe-
leeren om eer en gunst van menschen! Sterk mij voor de
toekomst en herstel Gn, naar uwe genade, wat ik bedorven
heb, want ik ben er niet toe in staat!" Wij, die toch
allen blijmoedige getuigen van Jezus Christus moesten
zijn, wy moeten hier ieder tot zich zei ven spreken: Gö
zijt die man, die vermoedelijk niet gewaagd zoude
hebben, wat Nathan durfde," en: Gij zn\'t die man, die
vermoedelijk de vreeselyke strafpredikatie niet zoo stil
en ootmoedig opgenomen zoude hebben, gelijk David het
werkelijk deed."

Zoo worde hier de blik gevestigd op de geschiedenis van
ons hart! De geschiedenis van onzen tekst moet ons
niet tot allerlei beschouwingen over de geschiedenis der
wereld, der kerk, der beschaving, niet tot allerlei filosofie,
bedilling en muggezifterij aanleiding geven, neen, over
de geschiedenis van ons hart moet zij ons doen nadenken.
En niet slechts deze ééne geschiedenis, maar alle geschie-
denissen van den Bijbel. Als wü die opmerkzaam beschou-
wen, dan zien wij, dat zij alle van zonde en genade

getuigen, daarvan, dat de zonde het verderf der menschen
is, en daarvan, dat er bjj God redding is, eene bron van
vergeving en vernieuwing. Alles wy°st op genade en heer-
hjkheid. Maar welke groote zaken Gods woord hiervan
ook verkondige, het blijft alles voor ons toch een dood
kapitaal." voordat wij het goddelijk getuigenis over de zonde
als een getuigenis tegen ons, geheel persoonlijk tegen ons,
opvatten en begrijpen, voordat wjj dus het woord Gjj
zjjt die man" als een scherpsnjjdend, verdelgend zwaard in
ons hart drukken, in dit hart vol hoogmoed, eigenwaan, list,
lust, weerbarstigheid en versaagdheid. Voordat dit
geschiedt bestraalt ons het licht van de eeuwige sterren dei-
genade niet; zg blijven woorden zonder hemelsche kracht.
En ofschoon gij wat overigens een groot voorrecht is,
gelijk Timotheus van kinds af de heilige Schrift kent, en
ofschoon gij onder de zegenende handen van godzalige ouders
waart opgewassen, en ofschoon gij persoonlijk met men-
schen- en engelentongen de heerlijkheid van het christelijk
geloof kondet roemen, en ofschoon gij wegens uwe vrome
werken zelfs door de heiligen" hoog geprezen werdt,
zoo heeft dat alles toch geene waarde voor de eeuwigheid,
indien het niet rust op den grond van een gebroken hart
(Psalm 51 : 10), indien gü dat woord Gij zjjt die man"
niet als eene persoonlijke toespraak van God tot uw eigen
Ik vernomen hebt.

Maar wat bedoelt gü daarmede?" hoor ik vragen.
Moet ik mij dan ter meerdere eere Gods voor slechter
verklaren, dan ik ben ? Ik ben toch geen echtbreker, dronk-
aard, meineedige, roover en dergelijke. Moet ik mij nu
misschien van al deze zonden betichten? Moet ik door
kunst en verbeelding zoolang peinzen en Avroeten, totdat ik
dit werkelijk geloof?"

Niets minder dan dit, mijn Broeder! Niets moet gij doen
door kunst en verbeelding. Slechts e\'éne zaak behoort gij
te doen, opmerkzaam luisteren naar den overtuigen-
den Geest van God. En wanneer gij opmerkzaam naar
Hem luistert, dan zult gij weldra begrijpen, dat die grove
uitspattingen der zonde slechts de uitwendige gestalten van
eene gezindheid zijn, die insgelijks, ofschoon ook
geheel verscholen, op den bodem van u w hart sluimert. In
allen gevalle heeft uw Heiland, (die toch onder anderen ook
wel de grootste kenner van het menschelijk hart was),
deze zachtmoedige Jezus heeft toch dat harde woord
gesproken: Uit het hart komen voort booze bedenkingen,
doodslagen, overspelen, hoererijen, dieverijen, valsche getui-
genissen." (Matth. 15: 19.) Gij hoort toch, wat Hij zegt:
Uit het hart van den mensen, dat is, van eiken mensch,
zooals hij nu eenmaal van nature is, daaruit komen de
gedachten te voorschijn, bij gelegenheid, gelijk de golven
in de zee zich verheffen bij gelegenheid van den wind. En dat
woord sprak Jezus, ofschoon Hij, om mij in de taal dei-
wereld uit te drukken, door de edelste en braafste men-
schen, als Johannes, Nathanaël en anderen omringd was.
Hy wist toch wel, dat zulke gedachten slechts bij weinigen
de zondige daad ten gevolge hebben; maar Hij wist
ook, dat deze omstandigheid weinig tot rechtvaart) i-
g i n g der menschen verstrekt. Het hangt veel af van de
opvoeding, van beschaving, van temperament, bloed, over-
geërfd karakter, van de omgeving, welke men moet ont-
zien of die alle banden doet verbreken, van de gelegenhe-
den en verzoekingen, het hangt hiervan af, of de opvlie-
gende mensch een moordenaar wordt, dan wel een man,
die uit staatkundige voorzichtigheid zijne gramstorigheid
verbergt.

Geheel hetzelfde kan men natuurlijk van andere zonden
zeggen. Die edele, vrome en hooggeplaatste Engelschman
stortte warme tranen, toen hij eenen beruchten roover en
moordenaar het schavot zag beklimmen. En toen men naar
de reden van die tranen vroeg, wat antwoordde hy toen?
Hoort: Met dezen armen mensch zat ik op dezelfde school-
bank. Ik verzeker u, hij en ik hadden geheel hetzelfde tem-
perament, geheel dezelfde verkeerde karaktertrekken. Hy
is in slechte handen gevallen, terwijl al mijne opvoeders mij
leerden, hoe men zjjne handen vouwt om te bidden en daarop
met deze zelfde handen eenen goeden strijd strijdt." Het
is onnoodig, hier iets bij te voegen. Wy zien, dat deze
hooggeachte vrome met het oog op den moordenaar tot zich
zelven zeide: Gjj zyt die man!" *)

En hoor dan, wat Jezus in denzelfden geest zegt van
hem, die eene vrouw aanziet om haar te begeeren," of
van hem, die op zijnen broeder toornig is," (Matth. 5:28,
21, 22) en zie dan, of gü nog den moed bezit, om echtbre-
kers en moordenaars als eene geheel andere klasse van
wezens te beschouwen, dan gjj zelf zijt.

Of lees, wat Jezus van de Farizeërs zegt. Ja, van de
Farizeërs ! Wie ter wereld zoude niet iedere overeen-
komst van karakter, iederen graad van verwantschap met
hen loochenen? Wat is onteerender in iedere klasse der

*) Het fu n dam en tee Ie onderscheid der menschen is dus
niet gelegen in hunne natuurlijke geaardheid. Het ver-
toont zich eerst, wanneer de hemelsche waarheid in Christus vra-
gend en wervend, lievend en lokkend tot de menschelijke ziel
«preekt. En al naardat de mensch het hooge of het lage, het licht
of de duisternis kiest, daarnaar, maar niet naar zijn natuurlijk
karakter zal hij geoordeeld worden. De Schrijver.

heclendaagsche maatschappij, clan de beschuldiging van Fari-
zeïsine ? En toch, terwijl men zoo vol zelfvertrouwen
uit de hoogte op de Farizeërs nederziet, gelijkt gij spre-
kend op dien Farizeër, welken Jezus zóó laat spreken:
Ik dank U, o God! dat ik niet ben gelijk deze tolle-
naar;" zoo sprak de Farizeër, en gij zegt: gelijk deze
F a r i z e ë r," en gij wordt daardoor juist het tegendeel
van eenen tollenaar, wien God kan rechtvaardigen. Bestu-
deer derhalve zonder Farizeërsgeest, wat Jezus van de
Parizeen zegt, b. v. van hunne splinter zien de bedilzucht
(Matth. 7 : 1 v.v.), of hoor dat 23ste hoofdstuk van Mat-
theus, waar het eene Wee" met klimmenden nadruk op
het andere volgt. Hoor, wat Jezus daar zegt van de mug-
genzifterij der Farizeën, van hunne geestdrijverij, van hun
even pedante als onware vertoon van godzaligheid. Vestig
het oog b. v. op dien geveinsde, die zijne schotels van buiten
doet schitteren van reinheid, terwijl zij van binnen toch
vol roof en onmatigheid zijn, zie hem eens scherp in
de oogen en vraag dan uzelven, of gij niet dikwijls op hem
geleken hebt; of gij niet ook nog, sedert gij den weg des
vredes kent, dikwijls veel meer op datgene, wat door de
menschen gezien wordt, dan hetgene in het verborgene des
harten werkelijk plaats heeft, uwe aandacht vestigt ?
Of ga aan de hand van Nathan in de groote beelden-
galerü\' der bijbelsche geschiedenis en beschouw eer-
lijk de zondaarsgestalten, welke de graveerstift des Heili-
gen Geestes ons hier voor oogen heeft geplaatst. Met
E v a\'s zondenval is eigenlijk de geschiedenis van iedere
zonde geschilderd," zegt een groot godgeleerde. En wie
zoude niet op zijne borst moeten slaan, als hij ziet, hoe
zij staat, waar zij niet staan, blijft, waar zn\' vluchten, hoort,
wat zij niet hooren moet, hoe zij zich indenkt en verdiept

in hetgeen verboden is, en hoe zij nu, in de toenemenoie
verbijstering van haren geest, zich zelve vergetende, God
vergetende, instinktmatig" (zoo zegt men) de hand uit-
stak en nam en at. En als Adam, de man, zich zoo
gemakkelijk en snel door zijne vrouw, juist door zijne vrouw,
laat verleiden, even alsof hij niet een eigen weg mocht gaan,
alsof hij zyn lot niet van het hare mocht scheiden, hoe,
gij mannen! gij vrouwen! klopt u het hart niet ? Ach, hoe
dikwjjls geschiedt het, dat ook nog onder het christendom
de echtgenooten, die elkanders leidslieden tot Gods hart
moesten zijn, elkanders zonde vergoelijken en navolgen !
En als gö dan hoort, hoe Adam de schuld op de vrouw,
de vrouw echter op de slang zoekt te werpen, klinkt u
niet uit dat alles het woord in het oor: Die man zijt gij!
Die vrouw zijt gij! Juist op dezelfde wijze hebt gij gis-
teren nog gehandeld."

En verder ; wanneer gij K a ï n beschouwt en gij hoort
zjjn onbeschaamde, koude woord: Ben ik mijns b roe-
der s hoeder?" ik vraag u, was deze gezindheid niet
dikwijls genoeg ook bij ons aanwezig? Want de dood slag
ik durf het zeggen, zelfs op het gevaar af, dat iemand
het als lichtzinnig wilde beschouwen, de doodslag is in
dit geval bijzaak. Maar deze koude ongevoeligheid van het
hart, de wortel des doodslags," deze afkeer van hem, die
hem in den weg staat, deze snoode zelfzucht, die slechts
aan zich zelf denkt, slechts voor zich zelf alles hebben,
niets opofferen, niets verloochenen wil, zijn dit bij udan
zulke vreemde gasten ? en als dezelfde Kaïn eerst on-
beschaamd en weerbarstig zijne zonde volstrekt niet voor
zonde wil erkennen, en haar terstond daarop voor zoo groot
verklaart, dat ook Gods genade tegenover haar te klein is,
hoe? heeft ook bij u deze karakterlooze verandering van

stemming, dit omslaan van trotsche weerbarstigheid in ver-
saagdheid niet dikwijls plaats gehad ? Derhalve ook hier
weder: Gij zyt die man!"

(Jij zult ongetwijfeld verzekeren, dat er geene verwant-
schap bestaat tusschen u en deze vrouw des aartsvaders en
haren zoon, die den ouden Izak zoo schandelijk bedriegen.
Men heeft deze geschiedenis eene afschuwelijke huichelach-
tige komedie" genoemd. Ook gij, mijn Broeder! hebt het
recht om haar zoo te noemen. Maar als gij bedenkt, dat
Kebekka en Jakob toch slechts den wil van Jehova
volbrengen wilden, dat de ziel dier geschiedenis daarin
bestaat, dat deze vrome lieden, om den wille van het goede
doel, zich ten opzichte van de verwerpelijke middelen gerust
stellen, - dan zult gij uit deze geschiedenis niet slechts
zien, dat het Jezuïtisme zoo oud is als de wereld, maar dat
ook gij nu, voltooi zelf den volzin, nadat gij vooraf
uw geheugen geraadpleegd hebt!

Op deze wijze zouden wij nu het geheele oude Testament
kunnen doorwandelen. Maar clan zoude ik u van eene werk-
zaamheid ontslaan, waartoe ik u toch eigenlijk wilde opwek-
ken. *) En daarom wil ik hier ook slechts zeer kort op de

*) Laat mij slechts op ééuen man wijzen, want zijn beeld is zoo
bijzonder gepast voor ons naar goud hongerend geslacht; ik
bedoel B i 1 e a m, den door God verlichten ziener. (4 Mozes 22 24.)
«Rijk kan ik worden! Rijk en groot wil ik worden!" zulk een geest
en zulk een verlangen gloeit in zijn binnenste. En zie, nu geeft
hij op alle vermaningen en waarschuwingen van God geen acht.
Verblind, betooverd door de hebzucht, door deze ééne gedachte ver-
vuld, ziet de profeet niet, wat het stomme lastdier ziet. En ook nu,
daar hij zien moet, laat hij zich toch niet redden. Hij wil alles,
wat God wil ; slechts dit ééne moet God willen, wat Bilcam wil.
Daardoor wordt de profeet van Jehova de verrader van de zaak van

geschiedenis van het nieuwe Testament wijzen. In de dwaas-
heden en zonden der Apostelen onze eigene te vinden, moest
ons niet te moeieiyk vallen. Met eene geheel voorbeelde-
looze oprechtheid en eenvoud hebben deze mannen in de
Evangeliën hunne zwakheden aan de wereld verhaald. Dat
is ons tot troost geschreven, gelijk ook de zonden der
geloofshelden van het oude Testament. Wh\' moeten daaruit
zien, dat zij been van ons been en nochtans Gods oogappels
waren. Het is echter ook tot onze vermaning beschre-
ven, opdat wh\' in hunne gebreken de onze vinden en ons
daardoor tot waarachtige boetvaardigheid laten bewegen.

Wanneer dan de leerlingen met kinderachtige eerzucht
twisten, wie onder hen de grootste zoude zyn, wanneer
zn\' in hunne vrees voor het lijden den Meester waarschu-
wen voor den weg, die de redding der geheele wereld moest
worden, wanneer zij slapen, als z\\j met den Heer waken,
er op inslaan, als zij zich stil houden, wanneer zij het hooge
woord voeren, als zij zwijgen, wanneer zij verloochenen, als
zij belijden moesten, niet waar? wanneer wij dithooren,
dan is het ons, alsof een stuk van onze levensgeschiedenis

Jehova en de verderver zijner eigene ziel. «Juist, zooals Judas Iska-
rioth," zegt gij. Ja, juist zoo, inaar niet gelijk deze alleen. Waart
ook gij, mijn waarde Christen! niet uu en clan door de begeerte
naar geld of eer of eenig ander weieldsch goed zoo geheel en al
weggesleept, zoo geheel betooverd door een «ideaal," Hat gij daar-
door uwen God bijna geheel vergeten kondet ? Neen, niet slechts
dal. Neen, met allerlei kunstgrepen en drogredenen verklaardet gij
alle wenken en vingerwijzingen van God in uw voordeel, mishan-
deldet zelfs (het is treurig, het te zeggen) Gods heilig woord zoo
lang, totdat het zeggen moest, wat gij hooren wildet. Zoo is dus
ook liileam een spiegel, waarin wij ons beeld zien.

verhaald werd. Wanneer zy wanhopig schreeuwen in den
storm op het meer, alsof thans alles verloren was, zij, die
toch nog even te voren en reeds zoo dikwijls de bewijzen
der reddende en almachtige liefde van Jezus met handen
mochten tasten, moet gij bij zulk een tafereel niet met
droefheid verklaren: Ach ja, mjjn Heer en Heiland! zoo
ben i k, zoo was ik gisteren nog, ik, die kort te
voren, vol verrukking over de ondervinding van uwe nabij-
lieid en macht, plechtig beloofd en gezworen had, dat ik alle
moedeloosheid en allen twijfel voor eeuwig vaarwel zou
zeggen.

Zal ik nu nog spreken van het kruis op Golgotha ? Even-
als onder den boom der kennis" in het Paradijs, zoo wer-
den onder den kruisboom de diepten van het menschelijk
hart onthuld. Dikwijls genoeg is daarop opmerkzaam
gemaakt. De schijnheilige overpriesters en schriftgeleerden,
Pilatus en Herodes, de wereldsche menschen, de verloo-
chenende Petrus en het wispelturige volk, ja zelfs de krijgs-
knechten, die bij het kruis met dobbelsteenen speelden,
hoort gij niet, hoe zij allen als uit éénen mond roepen:
,Veroordeel ons niet, (Uj zfjt die man!" ?■ Waarlijk,
het is geen dichterlijke bloem, maar de werkelijke waarheid,
wanneer de dichter onder het kruis van Jezus klaagt: Ik
deed door mijne zonden, Hem al die jamren aan." Dan
eerst, wanneer wij dat verstaan, wordt ons het kruis ook
een heldere spiegel der goddelijke ontferming, ja een troon
van hemelsche heerlijkheid.

Ik ben aan het einde, maar gij, waarde Hoorder! moet
thans het begin maken, een begin, dat gedurende dit
geheele leven geen einde neemt. Ik meen, dat gij Gods woord

zóó begint te lezen, dat gij overal liet woord Gij zijt die
man" verneemt. Zoo zullen dan uwe Bijbel-uren
ongetwijfeld biechtstoel-uren voor n worden. Maar
dan is het ook God de Heer zelf, die uwe getrouwe biecht
hoort, en Hjj zelf zal u de absolutie geven. Hij zelf
zal u zijne almachtige band tot vernieuwing uws gemoeds
op het hoofd leggen: Wees goedsmoeds, mijn zoon! uwe
zonden zijn u vergeven. Ik, Ik delg uwe misdaad uit als
eene wolk. Zie, Ik maak alles nieuw." En zoo zal dan
de man des doods\'\' een erfgenaam des levens worden.

En nog iets anders mag ik u beloven. Als gij in zulk
een geest de schrift leest, dan zult gij ook tot de vaste
overtuiging komen, dat zij van God ingegeven, dat zjj
Gods w o o r d is. Dit kinderlijk te gelooven wordt tegen-
woordig ook voor vele zoekende zielen, die ik uit eigene
ervaring zeer goed begrijpen kan, zeer moeielijk. Ja (zoo
spreken zü) indien wjj eerst wisten, dat de Bijbel werkelijk
Gods woord was, dan zoude het natuurlijk gemakke-
lijk zyn, te gelooven. Maar juist dit is het, wat wjj
betwijfelen. Er staan zoo vele aanstootelijke geschiedenis-
sen in, zoo vele wonderen, die al het voorkomen van fabelen
hebben. Daar kunnen wij niet over heen komen." Nu,
mijn Broeder! ga er dan eerst om heen, laat ze voovloopig
rusten. Bij het biddend lezen van den Bijbel trachte uw
oog u z e 1 v e n en uwen G o d te vinden. Dan zult gjj
weldra bemerken, dat de geschiedenis en de toestand van
uw eigen hart van dien aard zijn, dat gij, voor uw eigen
persoon, een wonder van God verwachten en bidden moet,
waartegen alle wonderen des Ouden Testaments slechts een
kinderspel zijn, dat wonder namelijk, dat uw onreine,
vergiftigde hart een tempel des heiligen Geestes en der
goddelijke heerlijkheid worde.

Gij zult verder erkennen : wat de Bijbel over het mensche-
ljjke hart zegt, dat is zoo waar, zoo diep, dat het slechts
van den alwetenden Hartenkenner afkomstig kan zjjn.
Wat ons daar echter van Gods hart en van Gods genadige
gezindheid onthuld wordt, dat kan wederom slechts uit
Gods hart afkomstig zijn, dat zoude nu en eeuwig in geens
menschen hart, zin en mond zjjn opgekomen.

En zoo zult gjj dan, mjjn Broeder! in weerwil van tegen-
strjjdigheden en onnauwkeurigheden in kleine bijzaken, in
weerwil van verschillende lezingen, twijfelachtige plaatsen
enz., nochtans een vasten grondslag in den Bijbel gevonden
hebben, eenen grondslag, die onwankelbaar is, dewijl gjj
daarin gevonden hebt. waartegen de geheele wereld geen
stroohalm waard is: uzelvenenuwenGod;
u ze 1 ven in uwen God. Amen.

Waarde Hoorders! Wjj hebben reeds op twee achter-
eenvolgende Zondagen de stem van den Profeet Nathan
gehoord. Nu staat de naam Nathan tegenwoordig in de
beschaafde wereld zeer goed aangeschreven, ofschoon het
een Jodennaam is. Ondertusschen, wanneer thans in de
meer ontwikkelde standen tien personen Nathan prijzen,
dan bedoelen zeker negen van hen niet onzen Profeet, maar
den valschen Profeet, dien onze dichter Lessing geschapen
en den Wjj ze" gedoopt heeft. Zijne wijsheid nu heeft hjj
aan den dag gelegd in de parabel van de drie rin-
gen, die den meesten van u bekend is. Derhalve is ook
de nieuwe Nathan groot door eene gelijkenis, en ook deze
gelijkenis heeft een godsdienstigen inhoud. Maar by het
licht bezien verkondigt zü het einde van allen godsdienst.
Zij leert ons, dat eene onmiddellijke goddelijke openbaring
aan de menschen niet te vinden is; zij leert, dat wij haar
ook niet noodig hebben, daar eene edele gezindheid en een
rechtschapen wandel de beste godsdienst is.

Nu, dat zoude inderdaad niet zoo kwaad zijn, als er niet
ééne zaak bestond de zonde, de zonde, die ons hart

verduisterd, ons verstand verduisterd, onzen wil bedorven,
al onze krachten verlamd heeft. Van de macht der zonde
schijnt de moderne Nathan niets te weten. Juist dit echter
is het A. 13. C. van den bjjbelschen Nathan en van
alle getuigen Gods: ,De zonde is het verderf der men-
schen." Door uwe zonde zijt gij uitwendig en inwendig
de man des doods," zoo sprak Nathan tot David, zoo tot
zich zelven, zoo tot u, zoo tot mij. Hh^- ziet ook van verre
het morgenrood van het rijk der genade (2 Samuël 7), hjj
kent ook de bron der vergeving en vernieuwing, maar slechts
voor hen, die dat A. B. C. eerst grondig geleerd hebben.
Dat tusschen dien anderen en dezen Nathan, tusschen den
prediker der eigengerechtigheid en den prediker van de
gerechtigheid des geloofs volstrekt geen brug gelegd kan
worden, ligt voor de hand. Hier is Ja, daar is Neen.

Wie van de beide vijandige broeders is nu uw vriend,
waarde Hoorder? Ach, God ontferme zich! Millioenen van
hen, die gedoopte christenen zijn, zweren op het vaandel
van den Lessingschen Nathan. Hij is de groote Profeet,
de wijze, de vader van het verlichte christendom, dat door
louter verlichting niets dan een nevel is geworden. De
bn\'belsche Nathan echter moet een hardvochtige, hoogmoe-
dige paus zjjn, een duisterling, die met zijne steile ooster-
sche denkbeelden een lang overwonnen standpunt vertegen-
woordigt.

Zoo dan, waarde Hoorder! wien hebt gij lief? Zorg,
dat gij dit nauwkeurig weet! En dat gn\' den bybelschen
Nathan werkelijk lief hebt, dat zult gij ontdekken, zoo gij
u zelven vraagt, hoe gij die menschen bejegend hebt, die
u in kleine of groote zaken Nathansdiensten bewezen?
Of herinnert gij u zulke personen en gelegenheden niet?
Meent gü zelfs, dat gij geenen Nathan noodig hebt? Zoudt

gÜ wellicht ook zeggen gelijk mij gisteren nog iemand
zeide : Ik zal mjj toch zelf wel het beste
kennen?" Ach, daardoor zoudt gij reeds het duidelijk
bewijs leveren, dat gij u zelven nog in het geheel niet kent.
Er is geen mensch op aarde, die niet nu en dan eenen
Nathan noodig zoude hebben. Waarom? dat hebben
wij onlangs besproken. Maar hoe weinigen hebben er eenen!
In de zoogenaamd beschaafde kringen wordt het door den
goeden toon geëischt, dat de een den ander prijst, verheft,
streelt. wat natuurlijk niet belet, dat men achter den
rug van elkander kwaad spreekt en tegen elkander intri-
geert. Maar helaas Avillen ook velen, die zich Christe-
n e n noemen, niets van eene terechtwijzing in den omgang
weten. Zij willen wel is waar in het algemeen groote
zondaars" zijn, maar niet in bijzonderheden. Zoodra het
heet: Broeder! dat en dat is uwe bijzondere zonde!"
dan begint men het kwalijk te nemen. Hebt gij geenen
Nathan, die u nu en dan eerljjk en trouw uwe dwaasheden
of verkeerdheden onder het oog brengt, dan ontbreekt u
eene belangrijke zaak. Of het uwe vrouw is die u toch
het beste kennen moest en die het ook op de zachtste wyze
zal zeggen, of een christelijke vriend of wie ook dit
bespreken wjj thans niet. Maar indien het u aan zulke
personen ontbreekt zoo onderzoek u zelven! Hebt gij
ook misschien hen, die u helpen wilden, teruggestooten door
uwe ongenaakbare, hoogmoedige, lichtgeraakte, onaantastbare,
op eigengerechtigheid fiere wijze van zyn ? Hebt gjj hen niet
door de slechte ontvangst, die zjj by u vonden, van u ver-
dreven, hen, die toch uwe beschermengelen hadden kunnen
worden? O, ik bezweer u, maak het uwe vrouw, uwen
man, vriend, broeder gemakkelijk, als geestelijke raadslie-
den iets tot u te spreken; moedig hen aan om terug te

komen, zoo uw leven u werkelijk dierbaar is. Laat ons
heden bij David leeren, hoe men de goddelijke waarheid
ter harte rnoet nemen, zoo zij ons midden door de hel ten
hemel zal leiden.

Toen zeide David tot Nathan: ik heb gezondigd tegen
Jehova.

Die man is des doods", dat was de zonde in den
derden persoon. G ij z jj t die man", dat was de zonde
in den tweeden persoon. Ik heb gezondigd tegen
Jehova", dat was de zonde in den eersten persoon.
David erkent daarmede, dat hjj zich zelven trof, toen hu\'
dien derden persoon zoo gestreng veroordeelde, hij erkent
verder, dat Nathan met volkomen recht den derden persoon
in een G ij veranderde. Vestigen wij dus heden onze aan-
dacht op Davids belijdenis:

1. In dit doodvonnis wordt de oude David

weder levend.
II. Hij verbreekt daarmede de ketenen eener
ontzettende gevangenschap.

Indien het verloop onzer geschiedenis ons onbekend was,
dan zouden wjj in de hoogste spanning vragen, hoe David
dat vernietigend woord van Nathan wel opnemen zoude.
Herinner u slechts, hoe het b ij u was, wanneer iemand u
eene bittere waarheid" zeide, die het binnenste van uw

hart niet zoo scherp trof als Nathans woord, neen,
geheel eenvoudig: dien en dien hebt gij door uw woord zeer
gegriefd" daar en daar hebt gjj uzelven echter zeer
vergeten" hoe hebzuchtig hebt gij u in deze zaak ge-
dragen!" Is het niet zoo? Dan kookte het in uw binnenste!

En zaagt gij niet doorgaans naar wapenen om, om den
slechten strijd te strijden den strijd der zelfrechtvaar-
diging?

Zoo was het met u. En nu een koning tegenover zijnen
onderdaan, een oostersche alleenheerscher (naast wien
onze hedendaagsche vorsten slechts knechten schjjnen te zijn)
tegenover eenen man uit het volk! Hoe ? Had David dien
Xathan niet in ijzeren boeien kunnen doen klinken? Of
zouclt gij zeggen: thans was de zaak toch te kras en te
klaar. Wat zoude David als een man, die toch vroom wilde
zijn, er tegen in hebben willen brengen?" O vriend! hoe
slecht kent gij het menschelijke hart en uw eigen hart! Niets
is zoo waar, zoo overtuigend, dat men daarop volstrekt geen
aanmerkingen zou kunnen maken. En nu zulk een geestrijk
man als David was! Wilde hij ook de schandelijke daad
zelve niet rechtvaardigen, dan konde hjj zich tot den vorm
van het veroordeelend woord bepalen. Konde hij Nathan
niet onbescheiden en oneerbiedig noemen ? Konde hij zich
niet beklagen over de aanmatigende bemoeizucht van den
Profeet, die voor zijne eigene deur genoeg en meer dan ge-
noeg schoon te vegen had ; hij moest zijne schoolmeesterach-
tigheid afleggen; de koning zoude zijne aangelegenheden
zeer goed alleen met God afdoen enz.?

Maar David liet al deze heillooze en onwaardige listen
en kunsten varen, die ons helaas, zoo wel bekend zjjn. Ook
deed hij niet, gelijk dikwijls meer ontwikkelde christenen
doen, die hun onrecht erkennen, om niet ach, ik durf

het nauwelijks zeggen, want ik waag mijne eigene eer
daarbij! om niet den roem der nederigheid te ver-
liezen. Zjj stemmen alles toe, ja zjj danken hem, die hun
hunne verkeerdheid onder het oog heeft gebracht, zij danken
hem in \'t openbaar, want zjj weten, dat dit christelijk en
lofwaardig is en heimelijk ergeren zij zich en peinzen er
op, boe zij, bij de eerste gelegenheid, hunnen Natban ook
eens duchtig de waarheid zullen zeggen." Maar zoo deed
David niet. Hjj heeft het Xathan niet heimelijk en ook niet
later kwalijk genomen. Een schitterend bewijs van het
tegendeel heeft hij den Profeet gegeven, daar hij hem, juist
hem, het liefste wat hij op aarde bezat, zijnen zoon Salomo,
den troonsopvolger, toevertrouwde, om hem op te voeden.
Hierdoor verkondigde David aan de geheele wereld, dat hjj
dezen gestrengen Profeet als den besten man in het land
beschouwde.

David heeft alzoo, alle strikken van het zelfbedrog ver-
brekende, van alle uitvluchten afziende, kort en goed zjjne
schuld beleden: Ik heb gezondigdtegenJehova;
het is juist zoo, gelijk gjj, Nathan! gezegd hebt; ik
ben de man des doods." *) In deze diep ootmoedige

*) Ik wil er thans s 1 e e li t s in liet voorbijgaan
opmerkzaam op maken, dat David hier ook voor eenen m e n s c li
zijne zonden belijdt, daar ik een afzonderlijk klein geschrift over
dit gewichtig punt geschreven heb. «Belijdt elkander de misdaden !"
zoo vermaant de Apostel Jakobus, en op dergelijke wijze spreken
andere Godsmannen. Dat nu iedere belijdenis, en dus ook de be-
lijdenis voor menschen, slechts dan waarde heeft, als zij geheel
oprecht is, behoeft niet gezegd te worden. En toch gebeurt het zoo
dikwijls, dat M. en N. wel hunne groote zondigheid in het alge-
meen of ook deze en gene bijzondere zonde belijden, maar uit dwaze

bekentenis nu vindt David zich zelven terug. Hier her-
kennen wij den man Gods door alle verduisteringen der
zonde heen. Wie zich onder de sterke hand van God kan
------------------ v

schaamte juist datgene verzwijgen, wat hen liet meeste drukt
en kwelt. Daarop kan dan zooals van zelf spreekt, geen zegen van
boven nederdalen. Dat onze hoogmoed zich zoo geducht tegen zulk
eene belijdenis verzet, kan voor den discipel van ,lezus slechts eene
nieuwe reden zijn, om zich tot zulk eene vrijmoedige belijdenis te
laten dwingen. Wij beginnen toch eerst te leven, wanneer onze
eigenwaan verdwenen is.

Wie il men de zonden belijden zal, dit moet zich naar de om-
standigheden regelen. Dat niet iedereen, ook niet ieder christen,
daarvoor geschikt is, ligt voor de hand ; maar het is ook niet
gezegd, dat het de predikant moet wezen. Ontdekt uwe zonden
voor hem, van wien gij de vaste overtuiging koestert, dat de waar-
heid, wijsheid en barmhartigheid van Jezus Christus bij hem wonen,
dat hij u niet sparen en ook u niet verachten zal. Is nu deze
man, op wien gij vertrouwt, uw predikant, ook goed; is het een
»leek", (God verlosse ons van dit woord !) ook goed. De hoofd-
zaak is, dat gij beiden eerlijk, als voor Gods aangezicht, met elkan-
der handelt. Daartoe behoort ook, dat uwe belijdenis oog in oog
geschiedt; de schriftelijke bekentenissen zijn meestal slecht. Het
papier is geduldig en kan niet blozen. Wanneer gij echter bloost
van smartelijke schaamte, dan is dat slechts het morgenrood van
eenen nieuwen levensdag. En als uwe stem beeft en hapert, dan
is juist dit beven en haperen de intonatie van een groot Halleluja.
Ontelbare vrome lieden komen tot geen innerlijken vrede, omdat
zij hun hart niet voor meuschen willen uitstorten en hun zeggen
wat er in \'t geweten omgaat. Zoo blijven zij in hunne geestelijke
boeien en vinden noeh de vreugde Gods, noch de gemeenschap des
geloofs en der voorbede, die hun juist die belijdenis had kunnen
verschaffen.

vernederen, die bezit de vatbaarheid om door God verhoogd
te worden,

En deze verhevene ootmoed was de adel van al die man-
nen, door wie God de Heer zijn rh\'k op aarde stichtte. Zij
brengen, waar het vereischt wordt, de wenschen en aan-
doeningen hunner ziel gewillig ten oft\'er, om het hart van
God te vinden. Zij erkennen de rechtvaardigheid zijner oor-
deelen, opdat Hij hen rechtvaardigen kunne door de kracht
zijner ontferming. Aiiron zweeg stil"; weet gü, waarde
Hoorders ! waar dat geschreven staat ? Het volgt kort na
het bericht, dat God de Heer zijnen dienstknecht Aiiron,
die een misstap had begaan, zijne twee oudste zonen plot-
seling van zijne zijde rukte. Aiiron echter zweeg stil!"
Merkt gij de welsprekendheid van dit zwijgen op ? Waar-
lijk, alle groote daden en woorden van Aiiron, die toch
zoo talrijk waren, hebben niet zoo veel waarde, als dit
heilige stilzwijgen. Of ziet op M o z e s, Aiirons broeder,
den man, die getrouw was in het geheele huis van God,"
en toch wegens eene enkele overtreding mocht hij niet
in het land van zijn warm verlangen, van zijne vurige
hoop komen, in dit Kanaiin, waarvoor hij honderd jaar lang
geleefd, gestreefd, geleden, gestreden had. Nochtans
zwijgend en biddend, zonder eenigen klaagtoon, beklimt
hij den berg Nebo. Geen wonder, dat hij aan den mond
van Jehova" sterven mocht. En naast dit onsterfelijke
broederpaar kunt gij nog vele andere zonen van Abraham
plaatsen, van Job af, die by de puinhoopen van al zijnen
voorspoed God loofde, tot op Pau lus, die zich door den
,doorn in het vleesch" niet liet verbitteren, maar wien
Gods genade genoeg was. De grootheid van al deze man-
nen bestond daarin, dat zij God alleen als groot beschouw-
den, maar zelven niets tegenover Hem wilden zijn.

En met deze heilige schare vereenigt zich heden ook
D a v i d weder, ja hij behoort voortaan weder tot de eerste
lijn. Hjj is overigens echter ook een kind van zijnen
tijd, en dat wil zeggen, van een b a rb a ar se h e n tijd.
Ook de grootste Godsmannen in die eeuwen staan in menig
opzicht op een veel lager zedelijk standpunt, dan wij. kin-
deren des Nieuwen Verbonds. Wij ontstellen b. v. als wjj
lezen, dat David een huis vol vrouwen had. Zijn geweten
werd daarover echter niet ontrust. Wij huiveren verder,
als wjj hooren, hoe David met de krijgsgevangen Ammo-
nieten gehandeld heeft.

Hij legde hen onder zagen en ijzeren dorschwagens en
deed ze door den ticheloven doorgaan." (2 Sam. 12: 31.)
En dat alles in eenen tijd, toen hij op de nieuw gestemde
harp zong: Mij is barmhartigheid bewezen, Ontferming,
die ik niet verdien."

Hier is van toepassing: Zooals de tjjd is, is de man."
Wat hem echter hoog verheft boven den geest van zijnen
tijd, het is dit, dat het dorsten naar G o d, naar den
levenden God, de eigenlijke ziel van zijn leven was, dat de
gemeenschap met God en de vrede in God ten slotte op
hooger prijs door hem gesteld werd, dan alle ander goed
en geluk in de geheele wijde wereld, dat hjj de waar-
heid Gods als waarheid eerbiedigde, ook dan, wanneer
deze waarheid hem zei ven des doods waardig verklaarde,
dat hjj met oprechtheid des harten danken konde voor
de zwaarste verootmoedigingen, zoo zij hem slechts weder
tot zich zelven en tot zijnen God brachten. Uit dezen in-
wendigen grond des ootmoeds en des geloofs ontsproten
al zjjne deugden, waarover wy onlangs spraken, en die hem
in zijnen tijd tot het ideaal van eenen held en koning
maakten. Uit dezen grond ontsproot ook de eenvoudige

eerlyke belijdenis: Ik heb gezondigd tegen den Heer."
Het is zoo gelijk gij, o Nathan! gezegd hebt: Ik ben de
man des doods."

Op dit oogenblik werd David uit een ontzettenden
kerker verlost. Op dit oogenblik ondervond hij in zijn
binnenste, wat hjj in een zijner liederen zingt: Onze ziel
is ontkomen, gelijk een vogel den strik des vogelvangers;
de strik is gebroken en wij zijn vrij." Een ontzettend jaar
van gevangenschap door eigen schuld is ten einde. Eindelijk,
eindelijk verbreekt de gekluisterde ziel de ketenen des zelf-
bedrogs, waarmede zij zich zelve gekluisterd had. Eindelijk
is David weder aan Gods deur, ofschoon het ook vooreerst
nog eene gesloten e deur is.

Ja eindelijk, eindelijk, nadat hij vele ellendige nachten
had doorleefd. O David, arme David! waarom dan nu
eerst? Waarom hebt gij, dwaze man! u zelven zoolang
gekweld en afgemarteld? Dat het zoo met hem gesteld
is geweest, heeft hjj ons zelf bericht. Dit bericht vinden wjj
in den 2:Jsten Psalm, dien ik zoo even voorgelezen heb; waar-
Ijjk een Psalm, waarvoor hem de geheele zondaarswereld
dankbaar moet zjjn. Hjj heeft ons daarin het beeld zijner
ziel voor oogen geplaatst, die zich heen en weder wendt,
daar zij zich niet verootmoedigen wil en die daardoor onbe-
schrijfeljjk lijdt. Toen ik het wilde verzwijgen, versmachtte
mjjn gebeente door mjjn gekerm den gansenen dag. Want
uwe hand lag dag en nacht zwaar op mij ; mijn levenssap
verdroogde als in zomerdroogte. Toen bekende ik U mjjne
zonde enz." Dit toen\'\' wijst juist op het punt, waarop
de heilzame wending plaats heeft, die tot inwendige gene-

zing leidt. Wat echter aan de andere zijde van dit punt
ligt, dat is ontzettend.

Als men op het uitwendige ziet, dan is juist het omge-
keerde liet geval. Datgene, wat de menschen ontzettend
noemen, de gevolgen der zonde en wel de allersmartelijkste
gevolgen, beginnen thans eerst na de schuldbelijdenis. Maar
al het lyden dezes tijds kan verdragen worden, als de vrede
Gods in het harte woont. Geheel onverdragelijk echter is
voor eenen mensch, die eenmaal den vrede Gods heeft
gesmaakt, geheel onverdragelijk is voor hem de inwendige
ervaring van Gods toorn. Doodsklokken klinken hem bij al
het gejuich en vreugdebedrijf\' der wereld in bet oor, en \'.il
de schoonheid van hemel en aarde is voor hem als met
rouwfloers omhuld.

Zoo was het ook bjj David. Aanhoudend vermaande hem
de Geest van God tot berouw en schuldbelijdenis; Hij liet
hem geen rust, maar David stelde zich zelven gerust. Ik
wilde het verzwijgen," zegt lijj. Hjj wilde voor zich zelven,
voor God en menschen zijne zonde niet bekennen, wilde
zijnen hoogmoed niet breken. Zoo had er dan een ontzet-
tende inwendige strijd plaats, die nu en dan bedaren mocht,
maar dan weder gedurig met nieuwe hevigheid begon.
Lichaam en ziel dreigden daaronder te versmachten: wat
hy leed, kan geen schepsel in de geheele wereld doorstaan,
behalve een kind van God, dat door eigen schuld
verdoold is geraakt.

God heeft den mensch zóó geschapen, dat hjj Hem zoeken
of ook Hem ontvluchten, dat hij zich vol liefde aan Hem
overgeven of ook weerspannig Hem versmaden kan. Zoo
groot is de kleine mensch, dat hy in staat is, zich tegen
den almachtigen God te verzetten. Hy kan in tweedracht
leven met God, waardoor hij dan trouwens ook in tweedracht

leeft met zich zelven, daar hg Gods beeld draagt. Maar
hjj kan dat alles. Hij begaat daarmede eenen g e e s t e-
1 ij k e n zelfmoord, maar hij kan dat, even goed als hij een
lichamelijken zelfmoord kan begaan.

AVilt gij met God twisten, omdat Hy ons zoo geschapen
heeft? >,\'og gisteren zeide mij eene zwaar beproefde lijderes:
Och, dat God ons tocli zóó geschapen had, dat wjj alleen
het goede konden kiezen!" Dergelijke stemmen hoort men
niet zelden. Maar die zoo spreken, weten niet, wat zij zeg-
gen. Alleen het goede kunnen doen, dat heet
zoo veel als het goede te moeten doen. En houdt het
dn niet op, het goede te zijn? Voor u wordt het goede
eerst goed, als gy het gekozen hebt in weerwil van de ver-
lokkende verzoeking tot het kwade, in heiligen haat en
strijd tegen het kwade. Aangeboren deugden" zijn nog
geene deugden in den strengelen zin des woords, zg hebben
geene zedelijke waarde, geene waarde voor de eeuwigheid.
De aangeborene zachtmoedigheid bijvoorbeeld heeft zoo lang
geene hoogere waarde, als de zachtmoedige nooit in eene
omstandigheid kwam, waardoor hij opgewekt werd om toor-
nig te worden en zich te wreken, in deze aanvechting eerst
zal de zachtmoedigheid hare vuurproef moeten doorstaan.

De menscli, die slechts het goede konde doen, zonder het
kwade overwonnen te hebben, zoude niets dan eene machine
zijn, die voortreffeiyk werkt, of een edel dier, dat een goed
instinkt opvolgt. Wel spreekt men van zachtaardige paar-
den, getrouwe honden, geduldige en zachte schapen, maar
geen mensch denkt er over, om aan deze trouw en dit
geduld eene zedelijke waarde toe te kennen. Goddelijke deugd
en hemelsche grootheid is in deze wereld althans
slechts daar aanwezig, waar ook misdaad en zelfverlaging,
verlaging tot beneden het dier, verlaging tot in de hel toe

mogelijk zijn. Beklagen we ons derhalve niet, dat wij zoo
diep kunnen zinken, want slechts daarom kunnen wjj zoo
hoog stijgen! Beklagen we ons veel meer daarover, dat wij
van ons vermogen om ons zei ven te bedriegen en Gods
Geest te wederstaan, zulk een veelvuldig en vreeseljjk
gebruik maken! Wij," zeg ik, ofschoon toch eigenlijk
over David gesproken wordt. Maar zjjne geschiedenis is
toch voor alle eerlijke personen slechts een spiegel, waarin
zij hun eigen aangezicht zien. Wij" derhalve, zeg ik,weten
daarvan een treurig lied te zingen, in welk eene zee van
smarten wjj zinken, als wjj de zonde geen zonde willen
heeten. Dan heeft het verschrikkelijke plaats, dat wij niet
kunnen bidden, niet spreken met God. De gemeenschap
houdt op.

Laat mjj een beeld gebruiken, dat vooral voor de gehuwde
personen in ons midden duidelijk zal zijn. Ik neem eens
aan, dat een man, die anders zeer gelukkig met zjjne vrouw
leefde, deze zijne vrouw op de bitterste wijze heeft gekrenkt.
Zijn geweten klaagt hem daarover ook aan, maar zijn hoog-
moed (hij noemt dat zijne manneljjke eer) verbiedt hem, zich
te buigen. Nu vraag ik u, is dat niet een ontzettende toe-
stand ? Men is stom tegen elkander, men ontwijkt elkander,
ja men ontwijkt zelfs elkanders blikken. Kene wczenljjke
marteling is het, voor de kinderen en tegenover eiken derden
en vierden, die er soms komt, dien onnatunrljjken toestand
te verbergen. En is men niet bij elkander, dan is deinwen-
dige jammer even onverdrage]ijk; het hart is als eene een-
zame woestijn, waar alle winden doorheen ruischen. Er kan
geen sprake van zijn, dat men door iets verblijd konde
worden, en ieder, met wien men te doen heeft, moet onder
die inwendige duisternis lijden. En toch, hoe lang duurt
-het dikwjjls, totdat het verlossende, den ban brekende woord :

, Vergeef het mij, ik heb u verkeerd bejegend!" over de
lippen komt. Nu is echter ook de zon doorgebroken en het
geheele landschap eensklaps veranderd.

Zoo is het ook geheel en al met de betrekking tusschen
God en de menscheiyke ziel, behalve dat hier de oorzaak
der verduistering altijd aan éénen kant ligt en dat de
ellende der menschelijke ziel, die zich zelve de eenzaamheid
berokkend \'heeft, nog oneindig grooter is. David konde in
dat geheele vreeseln\'ke jaar niet bidden, dat beteekent,
zijn inwendige mensch konde geen adem halen. Kent gij,
waarde christen! het harteleed van zulk een belemmering
der ademhaling? Ik wil hier niet met diegenen twisten,
die vermoedelijk toch niet hier zijn en die als uit de hoogte
glimlachend zeggen.- Och, niet meer kunnen bidden,
dat zoude een ongeluk zijn? Een vooruitgang is het,
als men zich boven dat kinderachtig en zwakkeln\'k stand-
punt verheven heeft." Ach! aan de deur dezer arme
ingebeelde rijken sluimert reeds de wanhoop, en zij zal
spoedig genoeg verschrikkelijk ontwaken. Spreken we heden
niet verder over hen! Maar gij, die een goddelijk vader-
hart boven de wolken kendet, eene veilige toevlucht bü alles,
wat uwe harten in vreugde en leed gevoelden, gij, die,
door waarachtige godsvrucht bezield, dagelijks uwe ziel in
de wereld der eeuwigheden indompeldet en dan verkwikt,
verfrischt, vervuld met krachten der eeuwigheid, uw kruis
op u naamt en uwe wapenen opvattet, gjj, die uw bin-
nenkamertje binnentraadt gedrukt en neergebogeu, en er
uitgingt met opgerichten hoofde, met een nieuw lied op
uwe lippen, diep doordrongen van de overtuiging: Alles,,
alles, alles moet heerlijk worden, dewijl mijn Heer Jezus
Christus heerschappij voert," en nu niet meer kunnen
bidden, omdat eene donkere wolk tusschen God en de zieL

staat, dat is eene inwendige hel. Woorden
van een gebed kan men wel is waar ook in zulk een toe-
stand nog wel spreken, men kan zelfs voor anderen bidden,
en het is erg genoeg, als men het doet, want het is onwaar-
heid. Het oefent volstrekt geen invloed op het binnenste
uit, ja de woorden des gebeds vallen als beschuldigingen
op het hart terug, zoolang wij de innerlijke doodelijke wond
niet erkennen, zoolang wjj God geen gelijk willen geven.

O, hoe kan de menseh toch zoo waanzinnig zijn, dat hjj
zijnen God zoolang trotseert en zich zelven innerlijk ver-
woest ! Men hoort zoo dikwijls droevige klachten: Ach,
my ontbreekt de opgewektheid des gebeds; ik bezit er niets
van; Gods woord stemt mij niet tot vreugde; ik kan zijne
beloften niet aannemen, en zoo ik ze voor een oogenblik
aangenomen heb, kan ik haar niet vast houden." Nu, klaag
dan niet alleen, maar onderzoek en vraag naar de oor-
zaak! Als de waterleiding in uw huis haren dienst
weigert, niet waar ? dan zegt gij, zö moet ergens verstopt
zijn, en gij zoekt nu het punt. w aar zij verstopt is. Wel-
aan, de bron van God heeft overal overvloed van water;
vloeit zij niet, dan moet het ergens aan u haperen. Smeek
den Hartenkenner, dat Hij het u ontdekke, dat Hij u oogen
geve, die iets deugen, dat Hij uwe oogen aanrake, opdat
zjj zien. Voor alle dingen vertrap uwen hoogmoed, die
zijne eigene gerechtigheid wil vast houden, onder uwe voeten,
anders kunt gij niet gered worden.

Voor mijne oogen staat een man, die eene diepe chris-
telijke kennis en ondervinding bezat. In godsdienstige bijeen-
komsten voerde hij dikwijls het woord en werd gaarne
gehoord. Ook bracht hij gaarne zijne offers voor de zaken
van het Godsrijk en was zeer hulpvaardig, waar hy armoede
en ljjden vond. En nochtans lag er iets sombers in het

gelieele voorkomen van den man; er was iets onrustigs en
gejaagds in zijne wijze van zijn. Ik beschouwde het als
mijn herderlijken plicht, hem dit te zeggen. Hij gaf echter
de ware reden niet op, maar zeide eenmaal: dat hjj van
jongs af zwaarmoedig was geweest!" een andermaal: dat
er demonische aanvechtingen bestaan, waarvan ik, als jonge
man, nog niets begreep," enz. Zoo liet ik hem zuchtend
gaan. Daar sloeg onverwachts zijn sterfuur. Nu moet het
er toch uit," riep hjj met luider stem, terwjjl zijn oog
vreeselijk rolde en het angstzweet op zijn voorhoofd stond.
Ik heb, vijftien jaren geleden, een meineed gezworen, om
een stoffelijk voordeel te behalen. De rechters en de gelieele
wereld geloofden de waarheid van mijnen eed, maar ik was
van dat oogenblik af de rampzaligste mensen. Daar ik het
wilde verzwijgen, versmachtten mijn lichaam en ziel, en
toch wilde ik, als een algemeen geacht man, mijne eer
niet verliezen. Het schandelijk verkregen goed heb ik tien-
maal en twintigmaal op allerlei wijze weggeschonken, maar
mijn geweten was en bleef vreeselijk ontrust. Xu moet het
er uit! o (!od, wees dezen huichelaar genadig!"

Niet waar ? hoe ontzettend, dat de man gedurende vijftien
jaren zich /.elven zoo gemarteld en de gemeenschap met
God in eenen strijd met God veranderd had. Iets dergelijks,
hoewel ook niet zóó erg en grof, heeft maar al te dikwijls
plaats.

Hoe menigeen konde vrij worden, als hjj de stem van
oude bloedroode zonden uit de diepte van zijn hart hooren,
als hjj de sombere spookgestalten, die hem gedurig ver-
schijnen en de oude misdaad herinneren, niet door kunst-
middelen verdrijven, maar met een oprecht berouw zich zelven
voor God en ook voor de rechte menschen veroordeelen en
Gods ontferming zoeken wilde. Dat hjj, zoo veel moge-

lijk, zijn onrecht ook door daden herstellen moet, behoeft
niet eens gezegd te worden.

Het behoeft echter ook niet altijd eene enkele zondige
daad te zijn, die zoo tusschen u en onzen God staat.
Neen, er kan iets in uwen stand en toestand zijn, dat u
van den vrede en van de opgewektheid des gebeds berooft.
By voorbeeld eene zekere praktijk in uw h a n d e 1 s 1 e v e n,
die thans eene alledaagsche zaak voor u is, waaraan gij u
reeds lang gewend hebt en waarover u toch te zijner tjjd
de Geest van God ernstig bestrafte. Of daar is eene stief-
moeder; zjj wil eene besliste christin zijn, maar zij heeft
er zich lang aan gewend, hare aangenomene kinderen voor
hare eigene te doen achterstaan. Thans is zij zich hiervan
niet meer bewust; eertijds bestrafte de Geest haar daar-
over, dien zij echter geen gehoor wilde geven, en nu is
de verblinding gebleven. Dat stiefkinderen dikwijls even-
eens tegen stiefmoeders zondigen, behoef ik wel niet te
zeggen. Ook in het h u w el ij k komt het voor, dat
beide echtgenooten liet eens worden over iets, wat toch niet
recht is; ofschoon hun geweten hen eerst gewaarschuwd
had, brengen zij elkander in den waan, dat zjj betamelijk
handelen en beiden hebben den hoogeren vrede verloren.
Doch ik moest tot den avond toe doorspreken, indien ik al
de toestanden en omstandigheden wilde opnoemen, waardoor
het kanaal verstopt" kan worden, en dan zoude ik wellicht
toch nog niet gezegd hebben, waarin bij dezen en genen
onder u de kwaal gelegen is.

De hoofdzaak is deze, dat gij het inziet dat er iets in
uw binnenste hapert en w a a r het hapert; dan zal er ook
hulp ondervonden worden. Want bjj den Heer is genade
en vele verlossing" en geene kwaal is zoo wanhopig erg.
dat de hemelsche Geneesheer haar niet zoude kunnen gene-

zen. Slechts die mensen is reddeloos verloren, die zich
niet gedurig opnieuw met berouw voor Hem wil neder-
buigen. Ook hij, die eens, om het zoo uit te drukken, in
grooten stijl en grondig is bekeerd geworden, mag voor de
kleine bekeering," die steeds weder noodzakelijk is, niet
terugbeven. - Of wat zoude er, gij waarde Vrouwen! van
uwe huishouding worden, indien gn\' het bjj de ééne en gron-
dige schoonmaak wildet laten berusten? Ja het is zoo,
daarbij wordt alles geheel opgeruimd, nagezien, opgewreven,
verbeterd, gelapt, versteld, al naardat het noodig is. Dat
alles is ook ongetwijfeld zeer nuttig en heilzaam. En noch-
tans, hoe degelijk gij de zaak ook behandeld hebt, zoude
uw huishouden toch spoedig op een puinhoop gelijken, indien
gij nu wildet rusten en tot u zelve zeggen: Welaan,mijne
ziel, eet en drink nu en wees vroolijk! Voor jaar en dag
behoeft gjj u over deze dingen nu niet meer te kwellen."
Gij glimlacht over deze woorden; nu, glimlacht maar! Het
is echter om te weenen, dat ten opzichte van het inwen-
dige huishouden der ziel duizenden bij duizenden van
geestelijk ontwaakte menschen op die dwaze huisvrouw
gelijken, van wie ik zoo even sprak; dat ook zij zich gerust
stellen, omdat zij toch bekeerd en kinderen van God zijn
geworden, terwijl zjj niet bedenken, dat in hunne harten een
slecht zuurdeeg ingedrongen is, dat slechts door eene nieuwe
grondige bekeering erkend en verbannen kan worden.

Nu, wat vernieuwing der bekeering is, dat
kunnen wjj by David leeren. In het lange en aan gebeur-
tenissen zoo rijke leven van dezen Godsman was er waar-
schijnlijk wel geen tijdstip gewichtiger dan dit, waarvan hij
met deze woorden spreekt: Ik beleed U mijne zonde."
Terwijl wij ons in deze zoo belangrijke stof verdiepten en
er ons voorloopig slechts bij bepaalden, dat de koning eerlijk

en zonder omwegen zijne zonde bekende, hebben wjj de
woorden zijner schuldbelijdenis nog niet meer van nabij
beschouwd. Deze woorden zijn ook slechts weinige: Ik
heb tegen den Heere gezondigd," en zij zouden ook weinig
uitdrukken, zoo wjj niet wisten, dat zjj uit een gebroken
hart zijn voortgekomen. Dat zij dit zijn, heeft David vooral
hierdoor getoond, dat hij zicli aan de vreeselijke gevolgen
der zonde, zonder eene enkele klacht, onderwierp, gelijk wjj
nader zullen zien. Wij hebben dat verder vernomen uit
de aangrijpende woorden van den 32sten Psalm. Wij hebben
echter nog eenen anderen Psalm, den ólsten, die eene even
hartroerende als hartverbiydende verklaring van die korte
schuldbelijdenis is. Dit gebed van den boeteling heeft juist
tot opschrift: Toen Nathan tot David was gekomen." Wij
zullen den volgenden Zondag de schuldbelijdenis van David
uit dit gebed leeren verstaan. Ik verzoek u, waarde Hoor-
ders ! dat gij intusschen dezen Psalm opmerkzaam en biddend
overdenken wilt. Gjj zult daardoor niet slechts een schoonen
band tusschen deze en de volgende preek leggen, maar wei-
licht ook allerlei draden tusschen uwe harten en de wereld
der eeuwigheid spinnen, of sedert lang afgebrokene draden
opnieuw aanknoopen. Laat ons niet dralen met deze zaak!
Onze dag is kort; spoedig komt de nacht, wanneer niemand
meer werken kan. Amen.

DE DROEFHEID NAAR GOD.

,0, dat ik vleugelen hadde als duiven, dat ik weg mocht
vliegen en ruste vinden! Zie, dan vloog ik verre weg en
bleef in de w o e s t jj n !" Met waar ? Welk een tref-
fende gloed van vurig verlangen ligt in dit Psalmwoord !
(Psalm 55 : 7, 8.) Terstond worden wij in het diepste
onzes gemoeds daardoor aangegrepen en medegesleept. Ja,
vleugels, vleugels om te vliegen, dat is het, wat ons ont-
breekt! Toen wjj nog kinderen waren, vonden wjj nog al
onze vreugde en al ons genot in datgene, wat onder onze
oogen en handen was. Maar die tijden zijn reeds lang voorbij.
Reeds lang hebben wjj den knagenden worm in alle schoon-
heid en vreugde van het geschapene ontdekt. En hoe verlie-
vener het ideaal is, dat wij ons van den mensch hebben
gevormd, des te smartelijker worden wjj aangedaan door de
velerlei belemmeringen en boeien der gevangenschap, waarin
wij ons bevinden. O, hadden wij vleugels, om weg te vliegen
uit zoo menigen druk, uit zoo menigen benauwenden toe-
stand, weg uit deze aanhoudende onrust en verwarring, dat
wij rust mochten vinden, dat wij vlogen, vlogen ."
Ja, waarheen dan ?" Nu, waarheen anders, dan naar de

wereld der eeuwige stilte, naar die wereld, waar al ons
smachtend verlangen bevredigd, al onze hoop vervuld zal
worden!

Ach, ons hart wordt zoo bezwaard

Door het aardsch gedruist-h,
Daar ons oog zoo smachtend staart

In dat alles, waarde Reisgenoot! hebt gij nu volkomen
yelijk, en toch wil de Psalmist eene andere vlucht nemen
met zijne vleugels: Hadde ik vleugels als de duiven
dan vloog ik naar eene w o e s t jj n." Gij stemt het toe,
dat is eene verrassende, onverwachte wending. Hen zoude
denken, daarheen zou het smachtend verlangen zich wel
het allerlaatste uitstrekken. Wat is toch de woestijn ? Is
/jj niet het verblijf des doods ? Alle kleuren zijn hier ver-
dwenen, alle klanken weggestorven ; alles, wat men op aarde
schoonheid, genot, verkwikking noemt, heeft hier zijn akelig
graf gevonden. Maar neen, niet alles! Twee zaken
blijven : de blik naar b o v e n, op den hemel, die
boven de woestijn even heerlijk schittert als boven het Para-
dys, en de blik naar binnen, in ons eigen hart. En
dewijl onder ons en rondom ons alles verstorven is, dewijl
slechts die twee zaken blijven, zoo dwingt de woestijn den
mensch, zich in deze twee te verdiepen, in de inwendige
wereld van het hart, en in de hoogere wereld, waar God
alles is.

Behoef ik nu eerst te bewijzen, dat wjj menschen er
doorgaans zeer moeieljjk toe komen om ons in het inwen-
dige en in het eeuwige recht te verdiepen, als de Heer ons
niet in de woestijn brengt ? O ja, dat is de woestijn,
wanneer de wereld rondom ons eene bitterheid voor ons

geworden en verstorven is, wanneer wij op grievende lijdens-
wegen hare nietigheid zóó ondervinden moeten, dat ons
niets overblijft dan de blik naar binnen en naar boven!
Zalig de man, die in zulk eenen toestand de taal van God
verstaat, zich niet laat verbitteren door de bitterheid des
levens, zich niet verbittert tegen zijnen God, maar nu naar
binnen en naar boven, naar boven en naar binnen zijne
richting neemt. Die zal dan ook ondervinden, wat Jehova
beloofd heeft: Ik zal uwen weg met doornen omtuinen;
ik zal u in eene woestijn leiden en vriendelijk met u spre-
ken, ja, ik zal u de woestijn tot eene waterbron doen worden
en de wildernis tot eenen lusthof."

Wij zien, dat de hoofdzaak bij de woestijn hierin bestaat:
met God alleen, alleen met God."\' Het komt in den grond
der zaak op hetzelfde neder, wanneer Jezus u vermaant:
Ga in uwe binnenkamer en sluit de deur achter o en
spreek met uwen Vader in het verborgene. Zulke binnen-
kamer-uren zouden wy ook wel kunnen hebben, wanneer
alles in het leven naar wensch gaat, wanneer onze weg
door het paradijs loopt en niet door de woestijn. Ja,
wij zouden dit k unne n, en het ontbreekt ook niet
geheel aan zulke begenadigde zielen, die dat werkelijk
kunnen. Zij zyn echter dun gezaaid. Vooral in ons onrus-
tige, rustelooze, heen en weer bewogene, luidruchtige geslacht
zijn er weinigen, die gaarne met God en met zich zelven
alleen willen zijn. De meeste menschen, ook velen, die
nog aan de kerk gehecht zjjn, zjjn eigenlijk bang voor de
stille binnenkamer. Daarom moet dan de getrouwe Leids-
man der menschen de wereld voor ons dikwijls tot eene
woestjjn maken, ons alles ontnemen en alleen nog den blik
naar boven laten behouden, opdat de binnenkamer weder
in hare eer hersteld worde.

Zoo had God ook voor David de wereld tot eene woestijn
gemaakt, gelijk wij gezien hebben. Sedert Nathan hem
den blinddoek had afgerukt, was voor David de geheele
wereld en al zjjne eigene eer en heerlijkheid als in het niet
verzonken. Hg begreep echter Gods wenk, ging in zijne
binnenkamer, boog zich neder en bad. Ja, hy was met
God alleen. Hy zag niets anders dan deze twee: zijne
zonde en zijnen God. De woorden van zijn gebed zijn ons
in den 51sten Psalm bewaard, en wij willen thans zien,
hoe zij alle geworteld zijn in de bekentenis van David :

2 Samüel 12 : 13«.



		XV11I.

		IN HET LICHT VAN DEN THABOR.

		Waarde Hoorders! Op den Kerstavond van het afgeloo- pen jaar mocht ik eene feestviering van doofstomme kinde- ren bijwonen, en ofschoon het daarbij zoo stil en zonder geluid toeging als bij geene andere Kerstfeestviering op aarde, werd ik er toch zeer gesticht. Stichtelijk was reeds de dankbare vreugde der kinderen onder de lichten van den Kerstboom, die de liefde voor hen had aangestoken. Zulke van verrukking schitterende gezichten ziet men slechts bij doofstomme kinderen, die toch met hunne oogen niet slechts zien, maar ook hooren en spreken moeten. Wel is waar examineerde de onderwijzer of huisvader zijne leerlingen over de feestgeschiedenis, daar hij hen op de afbeelding van stal en kribbe, herders en Engelen wees, maar slechts weinigen konden met zwakke en onduidelijke woorden zeggen, wat zij dachten en gevoelden. Daar was nu een jongske met een lief gezicht, dat zoo gaarne wilde, maar niet konde antwoorden. Toen nu de onderwijzer op het kindeke Jezus wees en vraagde: Wie is dat ?" toen schitterde zijn oog; hy deed alle mogelijke moeite om den naam ,Jezus" uit te spreken, maar het

		\\



		ZIJNEN VADERLIJKEN VRIEND, DEN HEKR 5J0HANNES yJACOBUS VAN QoSTERZEE, THEOLOGE DOCTOR KN GEWOON HOOGLEERAAR AAN DE UNIVERSITEIT TE UTRECHT RlDDEB VAN ONDERSCHEIDENE ÜKDEN,



		WORDT DIT HOEK MET DANKBAARHEID EN LIEFDE

		OPGEDRAGEN

		DOOR

		Fsai.m Den Schrijver. 12\'2 : 13.



		VOORREDE.

		Het land is vol preeken, en deze hier, die thans haren loop beginnen, staan in menig opzicht ver beneden vele, die reeds lang in omloop zijn. Zij maken er geen aanspraak op, orato- rische meesterstukken en modelwerken te zijn ; zij dragen ook geene nieuwe scheppende denkbeelden voor, die het raadsel der wereld konden oplossen, maar de eeuwig oude goddelijke waarheden. Nochtans wagen zij het, openlijk in het licht te verschh\'nen. Maar, waarom dan, daar er toch zoo vele goede preeken zijn?" Nu, ieder vogeltje, dat God schiep, heeft zn\'n eigen lied. Zoo heeft ook iedere dienstknecht van den hemelschen Koning zijn eigenaardig talent ontvangen, en ook mij heeft God er een van een bijzonderen stempel gegeven. Die preek- manier is in \'t geheel niet voor allen, maar toch voor velen, en voor menigeen is slechts deze geschikt. Wel weet ik, dat, hoe eigenaardiger eeno wijze van sproken is, zij ook des te lichter ontaardt en geheel verwerpelijk wordt en dat men dus daarbij met verdubbelden ernst behoort te waken en te bid- den (*). Maar het is toch eene eigenaardigheid, die ook haar

		() Den verschillenden Duitschen recensenten, die in de beide laatste jaren iriyne schrijfwijze zoo scherp onder het nies hebben genomen, betuig ik bij dezen mijn hartelijken dank. Onverschillig om welke reden zij zoo scherp waren, ik heb daarb\\j iets geleerd, en ik denk, dat zij \'t ook bemerken zullen, indien lij*



		VIII

		recht heeft en mh\' door God gegeven is, en allerlei netten zijn noodig om allerlei vissohen te vangen. En zoo waag ik het dan en laat op mfjne overige schriften dit eerste bun- deltjo preeken volgen. Bijna moet ik mij verwonderen, dat ik het nu eerst doe, want God weet en ook mijne gemeente weet, dat ik eiken Zondag van den kansel het beste geef, wat ik geven kan. De preek-uron zijn de hoogste punten van mijn inwendig en uitwendig loven. Alles, wat gedurende de geheele week in lief en leed, in strijd en vrede mijne ziel in beweging brengt, smelt hier zijne klanken inéén, vindt hier zijne eenheid, harmonie en verzoening. Deze tegenwoordige preeken nu (ja al mijne preeken) hebben een geheel herderlijk, psychologisch en alzoo persoonlijk karakter, gelijk dan ook vooral het herderlijk werk de ziel van mijn ambtsleven is. Zoo is haar toon dan vrij, vertrouwelijk, hartelijk, inzonderheid ook tot hot geweten gericht, onver- biddelijk in de gewetens indringend. Dit zal voor velen zeer onaangenaam zijn; andoren zullen den kanseltoon", den plech tigen pathos", de hoogere vlucht" er in missen. Zij zullen het afkeuren, dat ik overal de waarheden des Bijbels, die op de eeuwigheid betrekking hebben, door voorbeelden, gelijke- nissen en geschiedenissen, zooals ze het dageUjkscho leven aanbiedt, vertolk en opheldor. Ik verdedig dit verder niet, het is nu mijne manier, de voor mij door en door natuurlijke manier. Wien de spijze niet behaagt, kan zo immers laten staar., maar hij wachte er zich voor, datgene gekunsteld en gezocht" te noemen, wat boven of beneden zijn eigen horizont ligt, of wat niet met de mode overeenkomt. Ik voor mijn persoon beschouw den Heiland niet slechts als mijn zedelijk voorbeeld, maar ook als mijn voorbeeld in het pre-

		willen en dun weten z\'u\' ook, dat mijn dank geheel eerlyk en hartelijk geineend is. Ik wilde eerst aan hen, namelijk juixt aan de critici, deze preeken updrwjen, en ik heb dit -dechts nagelaten, omdat men dit lichtelijk, hoewel uk ten onrechte, als ironie beschouwd /oude hebben. *D Schrijver.**



		">

		2 Samuel 12: 1-G. En de Heere zond Nathan tot David. Als die tot hem in- Invam zeide hu\' tot hem: Daar waven twee mannen in ééne stad, de een ryk en de ander arm. De rijke had zeer veel schapen en runderen, maar de arme had gansch niet, dan een eenig klein ooilam, dat hij gekocht had, en had \'t gevoed, dat het groot geworden was hij hem en zijne kinderen tegelijk; het at van zijne hete en dronk van zijnen beker, en het sliep in zijnen schoot en het was hem als ■eene dochter. Toen nu den rijken man een wandelaar overkwam, ver- schoonde hjj te nemen van zjjne schapen en van zijne run- deren, om voor den reizenden man, die tot hem gekomen ■was, wat te bereiden, en hij nam des armen mans ooilani, en bereidde dat voor den man, die tot hem gekomen was. Toen ontstak Davids toorn zeer tegen dien man, en hij zeide tot Nathan: Zoo waarachtig als de Heere leeft, de man, die dat gedaan heeft, is een kind des doods. En dat ooilam zal hij viervoudig wedergeven, daarom dat lnj deze zaak gedaan, en omdat hij niet verschoond heeft! Davids woord: die man is een kinddesdoods," zy het middelpunt onzer overdenking; het wijst ons op: I. eene uitwendige geschiedenis; II. eene inwendige geschiedenis. 1. Onze geschiedenis verplaatst ons in Jeruzalem, in het paleis van koning David. Ik hoop, dat ik mü niet vergis, zoo ik het als overbodig beschouw, hier eerst te zeggen, wie David was. Niet alleen hem, die er aanspraak op maakt, een bijbelsch christen te zijn, neen, ook ieder, «die een beschaafd mensch wil zijn, moet het leven van



		8 dat men nu dan toch tjjd genoeg had, om op zich zelven acht te geven, maar de ondervinding leert het tegendeel. O. tot hoeveel schandelijke zonde wordt juist door vrije uren aanleiding gegeven! Het is waar, wat een spreekwoord zegt, dat de lediggang de aanvang van alle zonden is. En bjj het licht bezien is dit ook geen wonder, want de ledigganger zondigt toch reeds door zijn nietsdoen tegen den wil van God. David was (2 Sam. 11: 1) niet, gelijk hjj anders deed en gelijk zijn plicht was, met het leger uitgetrokken. Hy gaf zich te Jeruzalem aan een gemakkelijk leven over. Dit is voor iedereen gevaarlijk, het gevaarlijkst echter voor iemand, die, gelijk David, aan eene zeer ingespannen werkzaamheid gewoon is. Zjjn hart was thans als eene onbewaakte ves- ting, die de vjjaud gemakkelijk konde binnensluipen. David had niets te doen, en zoo verviel hjj dan tot hetgeen niet deugt. Zoo zag hij, wat hij anders niet gezien zoude heb- ben, gevoelde, beraamde, volbracht, wat anders verre van hem verwijderd gebleven zoude zijn. Dit alles wordt in 2 Samuël 11 zoo eenvoudig verhaald ; en het is ook zoo ontzettend eenvoudig, wanneer de mensch niet meer op zijne hoede is. En zoo eenvoudig, bijna als iets dat vanzelf spreekt, volgt het eene misdrijf °P het andere. Het is de vloek der slechte daad, dat zij de moeder van andere slechte daden moet worden. Uria moet sterven, nadat Bathseba verleid was; de aanblik van dezen man zoude toch voor den koning tegelijk eene beschuldiging en een gevaar zijn geweest, derhalve ! En daar David hem toch gevoegelijk niet met zijne eigene hand kon dooden, zoo moet hij an- deren daartoe verleiden, derhalve ! En daar een recht- vaardig koning eenen man van eer toch niet zonder proces kan veroordeelen, zoo moet er een list uitgedacht



		10 voor David eene volslagene omwenteling zijn; zjj zou- de van den koning eenen bedelaar, van den rechtvaardige eenen goddelooze, van den rechter eenen misdadiger maken. Terwijl de koning in zijne staatsiekamer zit, wordt de Profeet Nathan aangediend. Hij kome, hjj zal wei- kom zijn!" is het snelle en onbevangen antwoord van den vorst. Waarom zoude hij ook niet komen ? Nathan was, om het zoo uit te drukken, Davids hoiprediker, Davids biechtvader, ja, indien koningen vrienden kunnen heb- ben, zoo was hjj Davids vriend. Met hern placht de koning alles te overleggen, wat op zaken van den godsdienst betrekking had. Hem had hij eens het plan medegedeeld, om een prachtigen tempel voor Jehova te bouwen. Nathan, die dit eerst, gelijk men denken kan, blijmoedig goedkeurde, want wie zoude zich niet verblijden, wanneer de machtigen dei- aarde Godshuizen bouwen ? Nathan moet wel is waar kort daarna in den naam van Jehova het plan verwerpen, maar mag David nu zeggen, dat de Eeuwige voor hem een huis wil bouwen, zooals er nooit een geAveest is en zijn zal. God wil namelp uit Davids geslacht eenen koning ver- wekken, die tegelijk een Zoon van God zal zijn en wiens rjjk zich over de geheele wereld uitstrekken en haar zaligen, hemel en aarde, tijden en eeuvvigheden omvatten zal. (2: Sam. 7 : 110.) Geen wonder, dat David eenen man, die zulke boodschap- pen brengen konde, welkom heette. David was in ge- spannen verwachting, wat Nathan heden te openbaren had, en wij zijn het ook. Het heeft toch iets bijzonder boei- ends, de ontmoeting van twee uitstekende en geestrijke mannen bij te wonen en naar hunne gesprekken te luisteren. En werkelijk, aan lichtstralen des geestes zal het niet ont-



		13

		II. Maar," zoo hoor ik meer dan ée\'ne stem roepen, maar is het denkbaar, dat David werkelijk zoo met blindheid geslagen was ? Zoude de moordenaar van Uria werkelijk niet gemerkt hebben, dat de fabel van Nathan op hem doelde? Waarlijk, zij was toch zoo toepasselijk en persoonlijk mogelijk, zij konde toch nauwelijks duidelijker zjjn." En toch was zjj, gelijk wij zien, nog lang niet duidelijk genoeg. David denkt er niet aan, haar op zich zelven toe te passen; Nathan moet met zjjn donderend woord: Gjj zijt die man," nog veel duidelijker en per- soonljjker worden. Waarlijk, het zoude ongelooflijk zijn, dat een, niet slechts schrander maar ook diep godsdienstig mensch zoo geheel blind voor zijn eigen toestand kan wezen, indien, ver- geeft het mij, maar het moet er uit! indien wij niet zelven wie weet hoe dikwijls daarvoor het bewijs had- den geleverd! Het onmogelijke" moet reeds mogelijk zijn, wanneer het plaats vindt in onze eigene borst. Niet waar ? wjj kunnen datgene niet meer een geheim noemen, wat- ons eigen leven openbaart! , De slang was listiger clan al het gedierte des velds," lezen wjj op het eerste blad des Bijbels. Datzelfde blad doet ons echter ook terstond zien, dat de slang iets van dezen listigen geest aan hen, die naar hare stem luisterden, had ingeblazen. De zonde der eerste ouders is erg genoeg, maar deze ontzettende poging, om hunne zonde voor zich zelven, zich zelven voor God te verbergen, zich zelven te rechtvaardigen, is veel erger. Wanneer de mensch de zonde niet als zonde wil erkennen, kiest hij inderdaad de party van den vorst der duisternis en vereenzelvigt zich geheel met de zonde. Zoo lang



		II.

		GIJ ZIJT DIE MAN !

		Waarde Hoorders! Onlangs werd in een christelijk gezel- schap een zeker man als het echte model van een o pree fa- ten en openhartigen christen" beschreven. Hij is een mensch, zooals er tegenwoordig weinigen zn\'njhjj doet zich juist zoo voor als hij werkelijk is," zeideeenedame, en nauwelijks waren deze woorden uitgesproken, toen de man, over wien men sprak, onverwachts binnentrad. Allen glimlachten en men moest hem, of men wilde of niet, dit glimlachen verklaren. Hjj zelf werd echter zeer ernstig en zeide langzaam, op ieder woord drukkende: Ik zoude mij altijd voordoen zooals ik ben ? Mijne vrienden! daarvoor wacht ik mjj wel! Niet eens tegenover mijne geliefde vrouw, die toch onder anderen ook mynziel- zorger en biechtvader is, vertoon ik mij geheel zooals ik ben. Ik zoude vreezen, dat zij niet weten zoude, wat zij van my moest denken, indien zjj op de geheele inwendige gesteldheid mijner gedachten, wenschen en begeerten den blik moest vestigen. O, gelooft het maar, ieder, ook de ootmoedigste tollenaar en vooral de meest met zich zelven



		2!»

		gesticht, dat zij, in plaats van het geweten der grooten te scherpen, het verstompt, ja dikwijls genoeg hunne misda- den geadeld hebben! Daar staat Nathan zeker als een geheel andere man voor ons oog! Maar moet dat de zegen onzer geschiedenis zjjn ? Wilt gü uit de hoogte de zonden der hofpredikers veroor- deelen ? Dat zjj verre ! O gij, die hnnne zonden zoo scherp veroordeelt, de hand op het hart! Weet gy werkelijk zeer nauwkeurig, dat gij in zulk eene betrekking de banier der waarheid omhoog gehouden, dat gij liever kerker, smaad en verbanning met de waarheid, dan eere, luister, goud en een leven in overvloed zonder de waarheid gekozen zoudt hebben? Zjjt gjj daarvan vast overtuigd? O, ik bid u, onderzoek uw hart en denk er over na, hoe gü in uwe minder aanzienlijke omstandigheden u ten opzichte van de waarheid hebt gedragen! Hebt gü u niet wie weet hoe dikwijls ? gebogen voor den geest des tyds, voor den geest uwer partij, voor den heerschenden geest der samenleving, ofschoon gü zeer goed wist, dat al deze geest" niets dan vleesch en dwaalgeest is? Hebt gij niet dikwüls medegelach en, waar gü, om uws gewetens wil, hadt moeten protesteeren, of zelfs medegedaan, wat uw hart veroordeelde ? Waarom ? Uit vrees 1 Och, het was niet, omdat uw hoofd op het spel stond! O neen, het was slechts om het hoofdschudden en den medelüden- den glimlach van eenige heeren en dames te ontgaan, die gü toch zelf, geheel in stilte, oppervlakkige, door en door onverstandige lieden noemdet. En nog iets: hebt gij niet menigmaal dezen en genen uwer medemenschen op gevaar- lijke dwaalwegen gezien, en wat deedt gü dan ? Ja, gü lof- redenaar van Nathan! hier kwam het er op aan, te toonen, dat ook in u vryheid, moed en liefde bestond. Maar niet



		Ynm^l^j^



		-flj

		,81



		:;i

		heclendaagsche maatschappij, clan de beschuldiging van Fari- zeïsine ? En toch, terwijl men zoo vol zelfvertrouwen uit de hoogte op de Farizeërs nederziet, gelijkt gij spre- kend op dien Farizeër, welken Jezus zóó laat spreken: Ik dank U, o God! dat ik niet ben gelijk deze tolle- naar;" zoo sprak de Farizeër, en gij zegt: gelijk deze F a r i z e ë r," en gij wordt daardoor juist het tegendeel van eenen tollenaar, wien God kan rechtvaardigen. Bestu- deer derhalve zonder Farizeërsgeest, wat Jezus van de Parizeen zegt, b. v. van hunne splinter zien de bedilzucht (Matth. 7 : 1 v.v.), of hoor dat 23ste hoofdstuk van Mat- theus, waar het eene Wee" met klimmenden nadruk op het andere volgt. Hoor, wat Jezus daar zegt van de mug- genzifterij der Farizeën, van hunne geestdrijverij, van hun even pedante als onware vertoon van godzaligheid. Vestig het oog b. v. op dien geveinsde, die zijne schotels van buiten doet schitteren van reinheid, terwijl zij van binnen toch vol roof en onmatigheid zijn, zie hem eens scherp in de oogen en vraag dan uzelven, of gij niet dikwijls op hem geleken hebt; of gij niet ook nog, sedert gij den weg des vredes kent, dikwijls veel meer op datgene, wat door de menschen gezien wordt, dan hetgene in het verborgene des harten werkelijk plaats heeft, uwe aandacht vestigt ? Of ga aan de hand van Nathan in de groote beelden- galerü\' der bijbelsche geschiedenis en beschouw eer- lijk de zondaarsgestalten, welke de graveerstift des Heili- gen Geestes ons hier voor oogen heeft geplaatst. Met E v a\'s zondenval is eigenlijk de geschiedenis van iedere zonde geschilderd," zegt een groot godgeleerde. En wie zoude niet op zijne borst moeten slaan, als hij ziet, hoe zij staat, waar zij niet staan, blijft, waar zn\' vluchten, hoort, wat zij niet hooren moet, hoe zij zich indenkt en verdiept



		III.

		IK BEN DIE MAX.

		Waarde Hoorders! Wjj hebben reeds op twee achter- eenvolgende Zondagen de stem van den Profeet Nathan gehoord. Nu staat de naam Nathan tegenwoordig in de beschaafde wereld zeer goed aangeschreven, ofschoon het een Jodennaam is. Ondertusschen, wanneer thans in de meer ontwikkelde standen tien personen Nathan prijzen, dan bedoelen zeker negen van hen niet onzen Profeet, maar den valschen Profeet, dien onze dichter Lessing geschapen en den Wjj ze" gedoopt heeft. Zijne wijsheid nu heeft hjj aan den dag gelegd in de parabel van de drie rin- gen, die den meesten van u bekend is. Derhalve is ook de nieuwe Nathan groot door eene gelijkenis, en ook deze gelijkenis heeft een godsdienstigen inhoud. Maar by het licht bezien verkondigt zü het einde van allen godsdienst. Zij leert ons, dat eene onmiddellijke goddelijke openbaring aan de menschen niet te vinden is; zij leert, dat wij haar ook niet noodig hebben, daar eene edele gezindheid en een rechtschapen wandel de beste godsdienst is. Nu, dat zoude inderdaad niet zoo kwaad zijn, als er niet ééne zaak bestond de zonde, de zonde, die ons hart



		4;;

		gÜ wellicht ook zeggen gelijk mij gisteren nog iemand zeide : Ik zal mjj toch zelf wel het beste kennen?" Ach, daardoor zoudt gij reeds het duidelijk bewijs leveren, dat gij u zelven nog in het geheel niet kent. Er is geen mensch op aarde, die niet nu en dan eenen Nathan noodig zoude hebben. Waarom? dat hebben wij onlangs besproken. Maar hoe weinigen hebben er eenen! In de zoogenaamd beschaafde kringen wordt het door den goeden toon geëischt, dat de een den ander prijst, verheft, streelt. wat natuurlijk niet belet, dat men achter den rug van elkander kwaad spreekt en tegen elkander intri- geert. Maar helaas Avillen ook velen, die zich Christe- n e n noemen, niets van eene terechtwijzing in den omgang weten. Zij willen wel is waar in het algemeen groote zondaars" zijn, maar niet in bijzonderheden. Zoodra het heet: Broeder! dat en dat is uwe bijzondere zonde!" dan begint men het kwalijk te nemen. Hebt gij geenen Nathan, die u nu en dan eerljjk en trouw uwe dwaasheden of verkeerdheden onder het oog brengt, dan ontbreekt u eene belangrijke zaak. Of het uwe vrouw is die u toch het beste kennen moest en die het ook op de zachtste wyze zal zeggen, of een christelijke vriend of wie ook dit bespreken wjj thans niet. Maar indien het u aan zulke personen ontbreekt zoo onderzoek u zelven! Hebt gij ook misschien hen, die u helpen wilden, teruggestooten door uwe ongenaakbare, hoogmoedige, lichtgeraakte, onaantastbare, op eigengerechtigheid fiere wijze van zyn ? Hebt gjj hen niet door de slechte ontvangst, die zjj by u vonden, van u ver- dreven, hen, die toch uwe beschermengelen hadden kunnen worden? O, ik bezweer u, maak het uwe vrouw, uwen man, vriend, broeder gemakkelijk, als geestelijke raadslie- den iets tot u te spreken; moedig hen aan om terug te



		4:»

		hart niet zoo scherp trof als Nathans woord, neen, geheel eenvoudig: dien en dien hebt gij door uw woord zeer gegriefd" daar en daar hebt gjj uzelven echter zeer vergeten" hoe hebzuchtig hebt gij u in deze zaak ge- dragen!" Is het niet zoo? Dan kookte het in uw binnenste! En zaagt gij niet doorgaans naar wapenen om, om den slechten strijd te strijden den strijd der zelfrechtvaar- diging? Zoo was het met u. En nu een koning tegenover zijnen onderdaan, een oostersche alleenheerscher (naast wien onze hedendaagsche vorsten slechts knechten schjjnen te zijn) tegenover eenen man uit het volk! Hoe ? Had David dien Xathan niet in ijzeren boeien kunnen doen klinken? Of zouclt gij zeggen: thans was de zaak toch te kras en te klaar. Wat zoude David als een man, die toch vroom wilde zijn, er tegen in hebben willen brengen?" O vriend! hoe slecht kent gij het menschelijke hart en uw eigen hart! Niets is zoo waar, zoo overtuigend, dat men daarop volstrekt geen aanmerkingen zou kunnen maken. En nu zulk een geestrijk man als David was! Wilde hij ook de schandelijke daad zelve niet rechtvaardigen, dan konde hjj zich tot den vorm van het veroordeelend woord bepalen. Konde hij Nathan niet onbescheiden en oneerbiedig noemen ? Konde hij zich niet beklagen over de aanmatigende bemoeizucht van den Profeet, die voor zijne eigene deur genoeg en meer dan ge- noeg schoon te vegen had ; hij moest zijne schoolmeesterach- tigheid afleggen; de koning zoude zijne aangelegenheden zeer goed alleen met God afdoen enz.? Maar David liet al deze heillooze en onwaardige listen en kunsten varen, die ons helaas, zoo wel bekend zjjn. Ook deed hij niet, gelijk dikwijls meer ontwikkelde christenen doen, die hun onrecht erkennen, om niet ach, ik durf



		(12

		geworden en verstorven is, wanneer wij op grievende lijdens- wegen hare nietigheid zóó ondervinden moeten, dat ons niets overblijft dan de blik naar binnen en naar boven! Zalig de man, die in zulk eenen toestand de taal van God verstaat, zich niet laat verbitteren door de bitterheid des levens, zich niet verbittert tegen zijnen God, maar nu naar binnen en naar boven, naar boven en naar binnen zijne richting neemt. Die zal dan ook ondervinden, wat Jehova beloofd heeft: Ik zal uwen weg met doornen omtuinen; ik zal u in eene woestijn leiden en vriendelijk met u spre- ken, ja, ik zal u de woestijn tot eene waterbron doen worden en de wildernis tot eenen lusthof." Wij zien, dat de hoofdzaak bij de woestijn hierin bestaat: met God alleen, alleen met God."\' Het komt in den grond der zaak op hetzelfde neder, wanneer Jezus u vermaant: Ga in uwe binnenkamer en sluit de deur achter o en spreek met uwen Vader in het verborgene. Zulke binnen- kamer-uren zouden wy ook wel kunnen hebben, wanneer alles in het leven naar wensch gaat, wanneer onze weg door het paradijs loopt en niet door de woestijn. Ja, wij zouden dit k unne n, en het ontbreekt ook niet geheel aan zulke begenadigde zielen, die dat werkelijk kunnen. Zij zyn echter dun gezaaid. Vooral in ons onrus- tige, rustelooze, heen en weer bewogene, luidruchtige geslacht zijn er weinigen, die gaarne met God en met zich zelven alleen willen zijn. De meeste menschen, ook velen, die nog aan de kerk gehecht zjjn, zjjn eigenlijk bang voor de stille binnenkamer. Daarom moet dan de getrouwe Leids- man der menschen de wereld voor ons dikwijls tot eene woestjjn maken, ons alles ontnemen en alleen nog den blik naar boven laten behouden, opdat de binnenkamer weder in hare eer hersteld worde.



		li-1

		evenals de schuldbelijdenis van David slechts uit zes woor- den bestaat. Neen, dat is het niet. Maar gjj zegt: Die woorden zijn ons niet warm genoeg, zjj zijn door \'t veelvuldig gebruik zoo onbeduidend en flauw geworden." Nu, ik stem u toe, dat het voor hem, die niet scherp hoort, eveneens luidt als wanneer deze en gene zegt: Ja wel, helaas ja, ik heb verkeerd gedaan ; het is niet goed, maar wjj zijn immers allen zondaars, wjj hebben allen onze gebreken," waarmede zich clan het grofste Farizeïsme zeer goed kan vereenigen. Ik erken ook, dat de woorden van David slechts een holle klank zouden kunnen zijn; want welke woorden zijn zoo heerljjk, dat men ze niet tot eene phrase kan verlagen I leder woord geldt zoo veel en zoo weinig, als de man waard is, die het uitspreekt. Toen koning S a u 1 door Samuel van zijne zonde overtuigd werd, legde lijj ook eene bekentenis af, wier w oorden even goed waren als die van David. Saul zeide namelijk: Ik heb gezondigd, omdat ik het gebod des Heeren overtreden heb." (1 Sam. 15: 21-^25.) Wat wil men meer? Meen, meer woorden wilde God ook niet, en toch bleef zyii toorn op Saul rusten, want die woorden ontbrak het aan waarheid, derhalve aan alles. De valschheid van zijn woord blijkt terstond, als wjj zien, hoe Saul zijne schuldbelijdenis door allerlei verklarin- gen en verontschuldigingen tot zijne verdediging laat volgen. Davids woorden zijn niet een armezondaars-gesnap zooals men, helaas, dag aan dag genoeg en meer dan genoeg kan hooren! zjj zijn ook niet een soort van eerherstelling, waardoor David de zaak met God wil vereffenen om weder in eene dragelijke verhouding met Hem te komen, neen, zij beteekenen eene onbewimpelde zelfveroordeeling: Ik ben, zoo ik naar verdienste behandeld word, geheel verloren.



		65

		De 51⁸⁸ Psalm, dien wjj zoo even hoorden, spreekt dit denkbeeld in iederen volzin uit. Zooals David hier bidt. had tot dusverre nog nooit een mensch over zijne zonde tot God gesproken, en ook na David heeft geen mensch, zelfs de Apostel Pauhis niet (Kom. 8.), dieper en ontroe- render getuigenis over het menschelijk bederf afgelegd. Het zijn klanken, die door geene kunst uitgedacht kunnen wor- den, maar de oorspronkelijke klaagtonen van het dorstende hert (Psalm 42), zooals zij slechts uit de diepten van een verbrijzeld hart geboren kunnen worden. ) Daarin spreekt een diep smartgevoel, dat men niet recht verklaren en vertolken kan. Maar wel is David door zijne woorden de uitlegger en tolk der gedachten geworden, die in milli- oenen naar God bedroefde harten sluimerden en geene to- nen konden vinden. Ja, wat de droefheid naar God is, dat kan men hier leeren, maar tevens ook zien, hoe in de verrottende zaadkorrel van het menschelijke hart het leven der eeuwigheid ontkiemt en ontspruit. Intusschen, hoe veel uitvoeriger de Psalm ook zij dan die bekentenis, de kiem daarvan is toch reeds geheel vervat in de zes kleine woordjes.- ,Ik heb gezondigd tegen den Heer." _Blk," zoo begint David. Ik" is anders een slecht woord. Dat weet ook de ongeloovige; daarom leert hij zijne kinderen, dat zij hunne gesprekken en brieven niet met Ik" beginnen, dat zn\' in \'t algemeen, als zij bemind willen worden, van hun Ik niet zooveel ophef mogen maken.

		*) Zelfs de lichtzinnige Voltaire, die reeds bezig was, om onzen Psalm in spotverzen over te zetten, moet geheel ontsteld de pen weggeworpen hebben, toen hij met moeite tot aan het 12de vers was gekomen. Het: «Schep mij een rein hart, o God!" greep als eene ijzeren hand zijn geweten aan. De Schrijver. Z1KI.KSTK1JD. 5



		66

		Jammer echter, dat liet daarbij meer om een staatkundig verbergen dan om eene dooding der Ikheid te doen is. De Geest van God daarentegen voert ons altjjd ten s t r jj d e tegen ons Ik. Slechts bjj het Credo, bij de geloofsbelijdenis, en btf de belijdenis der zonden moet men met Ik beginnen. Derhalve: I k geloof," geljjk dan ook elk der drie hoofddoelen van de Apostolische geloofsbelijdenis begint met de twee woordjes: Ik geloof." Niet: De christelijke kerk belijdt dat," niet: In mijne familie gelooft men dat," neen, i k persoonlijk geloof dat, op grond van mijne persoonlijke ervaring. Dan eerst, wanneer ik zóó kan spreken, verdient mijn geloof dien naam. Desgelijks moeten wjj bfj de b e 1 ij d e n i s der zonden altijd ik zeggen, gelijk ook de verloren zoon" i k zegt. Hy werpt geen zijdelingschen blik op de booze wereld, hjj zegt niets van den glibbeiïgen bodem, dien hy juist, juist hij had moeten betreden, hg tracht niet een gedeelte van zijne schuld op anderen te schuiven, wat hy toch ongetwijfeld met weinig moeite zou hebben kunnen doen, neen, zijn Ik maakte hy aanspra- kelijk voor het geheele onheil. Ik heb gezondigd tegen den hemel en voor U, o Vader." Zoo is het ook bjj David en zoo klinkt het door zijn gebed henen. Hy is met God geheel alleen. De gansche wereld gaat hem niets aan, noch de vrome noch de goddelooze wereld. En wat zegt hij dan nu van dit zijn Ik?" Ik heb gezondigd tegen den Heer." Derhalve: Ik tegen Jehova " daarin bestaat de zonde. Wanneer de mensch met zijn Ik zich verzet tegen het goddelijke Ik dat heet zondigen. En omgekeerd, dat heet den goeden strijd des geloofs te strijden, wanneer een Jozef tegen- over de verleidster ontsteld uitroept: Hoe zoude ik zulk



		67

		een groot kwaad doen en zondigen tegen God?" Met recht beschouwde hij het als het grootste van alle kwaad, zich tegen God te verzetten. Gewillig verdroeg hij alle moge- lijke aardsche rampen, om dit grootste kwaad, dat de hel achter zich heeft, te ontvlieden. Tegen God" derhalve is de zondigende mensch in opstand. Waarover moet men zich hierbij mi meer verwonderen en bedroevend Over de snoode ondankbaarheid, die daarin gelegen is, dat ik opstand pleeg tegen den Gever aller goede gaven ? Of over de 1 i c h t z i n n i g h e i d en v e r- m e t e 1 h e i d, dat zulk een arme aardsche worm den strijd tegen den Almachtige en Eeuwige durft ondernemen ? Of over den zei f m oord plegen den waanzin, dat de mensch de gemeenschap met God verbreekt, waaruit alleen toch datgene kan voortvloeien, wat den mensch tot mensch maakt, vrede, liefde, leven, licht, vrijheid, sclioon- lieid en heerlijkheid ? O, welk eene ontzettende zaak is toch de zonde! Moed- willig verlaat de mensch daardoor de bron van alle leven. Of de zondaar dit bij elke bijzondere gelegenheid helder inziet of niet, dit doet niets ter zake. Het is echter zoo. Of een mensch, die vergift inneemt, de gevolgen helder inziet, dat is, wat de uitwerking betreft, onverschillig; zoo of zoo, hu\' is vergiftigd. Zoo dikwijls ik zondig, ver- klaar ik door dit feit, dat ik daardoor leven en geluk hoop te verkrijgen, dat ik iïijj van God los maak, ja Hem in het aangezicht sla. Waarom b. v. zoudt gij 1 i e g e n, indien gij niet denkt, dat het u voordeel oplevert? En toch zegt u daarbij ^uw geweten, dat gij opstand tegen Gods majes- teit begaat, als gij in strijd met de waarheid spreekt. Ik wil gaarne erkennen, dat deze gansche afgrond der boos- heid den mensch slechts zelden duidelijk voor den geest



		tiS

		staat. Wanneer de Profeet Jezaia zegt: Om alle (godde- lijke) heerlijkheid is een omhulsel" (4: 5 grondtekst), zoo kan men ook zeggen : Om alle menschelijke zonde is een omhulsel;" is nameiyk dit omhulsel weggevallen, weet de inensch volkomen, wat hij doet, als hy zondigt, dan han- delt hij niet meer menschelijk, maar duivelsch. In de meeste gevallen verkeert de zondige mensch in eene zekere bedwelming, door eigen schuld zich berokkend, wordt hjj betooverd door zijne lusten en verblind door den geest dei- wereld, die hem van allen kant omringt en bestookt. In de meeste gevallen volgt hij zijne lage en onreine driften op, niet met het oogmerk om tegen God te strijden, niet om zich van God te scheiden. Wordt hij echter nuchter, wakker en helder, dan ziet hij, wat hjj gedaan heeft, en hoe waarachtiger zijne droefheid is, des te dieper wordt zijn inzicht: tegen den Heer heb ik gezondigd." Dit treedt ook bij David zoozeer op den voorgrond, dat al het andere daarbij verdwijnt. Tegen U alleen heb ik gezondigd," zoo klaagt hy (vers 6), ofschoon hjj toch ook tegen [Ma, wien hij vermoord, tegen Bathseba, die hj) verleid, tegen zijne familie en tegen zijn volk, aan wie hij zulk een slecht voorbeeld gegeven had, gezondigd had. Nochtans zegt hjj: tegen U alleen, O God!" Dit, niet meer en niet minder, is mijne geheele s c h u 1 d." En dit was ook zijne geheele droefheid. Wel had Nathan hem aangekondigd, dat lijj om zijner zonde wil in eene zee van smarten moest ingedompeld worden, maar David denkt er niet over, God te bidden, dat Hij deze gevolgen moge afwenden. Delg mijne zonden uit," zoo klinkt het door den geheelen Psalm, maar niet: Scheld mij de straf kwijt!" Het uitwendige onheil wil hij gaarne dragen, nadat de zonde, het grootste onheil, is gepleegd. En ook later, daar



		69

		nu werkelijk liet zwaarste ïyden hem treft, is hjj geheel stil en onderworpen en spreekt op ieder rustpunt van zijnen lijdensweg: Het is recht, wat de Heer doet, want ik heb tegen den Heer gezondigd." Dit tegen God" is dus zijne schuld, dit tegen God" is zijne smart. En nu h{j zoo den blik op zijn leven als op eenen afgrond vestigt, wordt al zijne eigene deugd en eer door vlammen verteerd, door de vlammen van Gods hei- ligheid. Niets blijft hem over, dat hij Gode ten offer kan brengen. Ja toch, ééne zaak blijft. Welke dan ? Nu juist deze diepe smartelijke erkentenis, dat niets, volstrekt niets gebleven is. Dit is iets, waarop Gods oog kan rusten. De offers, die Gode behagen, zyn een verbroken geest: een beangst en verslagen hart zult Gij, o God niet verach- ten" (vers 19). David meent echter niet, dat door zulk een angst dei- ziel de zonde verzoend is, of dat zulk eene droefheid naar God den mensch een recht geeft, om genade van God te e i s c h e n. Dat zij verre ! Integendeel, ik vind mijn heil alleen in uwe ontfermingl" dit ziet David even helder in, als een Paulus, Augustinus en Luther. Gods vrije genade alleen kan hem de inwendige vrijheid terug- geven. Hij weet thans, dat de mensch door al zijn willen en al zijn werken de helsche macht der zonde in zijn bin- nenste niet overwinnen kan, want zij is ons aangeboren, in ons gevestigd, is met ons inwendig leven (solidair) één geworden. Zie, ik ben in ongerechtigheid geboren en mijne moeder heeft mij in zonde ontvangen" (vers 7). Er bestaat slechts ééiie redding. Welke dan ? Dat God zelf, de eeu- wige God, den mensch, die tot Hem de toevlucht neemt, geheel vernieuwt, dat Hij hem niet slechts de afzon- derljjke zonden vergeeft, maar de macht der zonde in het



		70

		diepste van zijne ziel verbreekt, daar Hü hem eenen geheel nieuwen geest geeft; dat Hjj aan het hart niet slechts een zekere mate van troost, gerustheid, licht, kracht en vreugde schenkt, maar dat Hü dit hart zelf uit hemelsche stoffen vernieuwt, li e r s c h e pt. Daarom bidt de koning: Schep in mij. o God! een rein hart, en geef mij eenen nieuwen, vasten geest." (vs 12). Met deze bede treedt Uavid geheel en al op den bodem des Nieuwen Testaments. Wat Jezus, onze Heiland, tot Xikodemus zegt: Voorwaar, zoo iemand niet van boven geboren wordt, kan hjj het rijk van God niet zien" (Joh. 3 : 3), dat erkent ook David. Het onderscheid bestaat slechts hierin, dat hjj eerst om datgene s m e e k t en het daarop van verre aanschou w t, wat de Heiland in zijn eigen persoon werkeljjk aanbiedt, als Hij zegt: Dat is mijn lichaam, dat voor u verbroken, dat is mijn bloed, dat voor u vergoten wordt tot vergeving der zonden," of als Hjj zegt: Ik wil komen en woning bjj u maken." Het onderscheid echter tusschen David en de meeste ker- kelp gezinde personen is hierin gelegen, dat zij niet gelijk David de noodzakelijkheid e e n e r n i e u w e s c h e p- p i n g erkenden. Zjj willen aan hun hart lappen, verstel- len en opknappen, of ook, als zij zich iets vromer uitdruk- ken: laten lappen, verstellen en opknappen, terwijl hier toch geen kruid of pleister baat, maar alleen een nieuwe scheppingsdag. Juist zoo, geln\'k God eens hemel en aarde schiep, toen Hjj sprak: Het worde!" en zie, hetgroote wonder geschiedde en het werd," zóó moet aan mjj een nieuw scheppingswonder geschieden, indien ik behouden zal worden. Zoo dacht David. En wat deukt gjj daarover, mijn Broeder?



		71

		11. Wellicht was er nooit, zoolang de wereld bestaat, een mensehengeslaeht, dat de zonde zoo lichtzinnig beschouwde, als het geslacht, welks leden wij zijn; ik bedoel daar- mede juist de tegenwoordige beschaafde volken, die zich de christelijke noemen. En zjj doen wel, zich zoo te no<\'men, want alles, wat zij zijn en bezitten, hebben zij aan den godsdienst des kruis es te danken. Het kruis opGolgotha echter is ongetwijfeld het reusachtige, door God verordende monument boven het graf van alle menscheljjke eer en menschelijke heerlijkheid. En desniettegenstaande willen juist deze beschaafde volken, juist de menschen van den nieuweren tijd, voor het grootste gedeelte, niets weten van de diepe bedorvenheid van het menschelijke hart, ja zjj beschouwen het als een uitstekend bewjjs van hunne bescha- ving, dat zij boven dit «standpunt" verheven zijn. Op eene ruwe, ja men moet zeggen bijna beestachtige wijze loochent het materialisme ronduit, dat er z o n d e en schuld bestaat. Met eene duidelijkheid, die niets te wenschen overlaat, schrjjft b. v. een van de groote profeten dezer wijsheid (Büchner): ,Zonde en schuld zijn een onding. Liefde en haat, edelmoedigheid en verraad, moord, misdaad en huichelarij ^zÜⁿ noodzakelijke gevolgen van zekere verbindingen der stof in de hersens." Daaruit leidt hij dan zeer consequent de gevolgtrekking af: «Den mensch is alles geoorloofd, wat gedaan kan wor- den tot bevrediging van zijne natuurlijke neiging." *)

		) Ik voeg er nog twee woorden van Moleschott en Feuerbach bij: De menschelijke vrijheid is een onding. Slechts menschelijke



		72

		Nu, gij stemt het toe, daarmede houdt alles op! Alle zede- ljjkheid wordt tot een hersenschim gemaakt; deugd en misdaad zjjn evenzeer de noodzakelijke voortbrengselen van dezelfde werking der natuur. Wat de mensen doet, dat moet hij doen; wat de mensch eet, dat is hy. De vree- selijkste misdadigers verdienen even weinig straf als dolle honden; zy verdienen slechts ons medelijden, want zij zjjn de offerlammeren der menschheid. Men behoeft geen menschenkeuner te zjjn, om in te zien dat de ondergang van het menscheln\'k geslacht ontwijfel- baar zeker is, zoodra deze helsche wijsheid de algemeene moraal" mocht worden. Maar hij zoude zeker geen nien- schenkenuer zijn, die gelooven wilde, dat deze leer, om hare huiveringwekkende gevolgen, slechts weinig aanhan- gers zoude vinden. Wat vragen toch de meeste menschen naar de gevolgen, welke eene leer voor de geheele wereld heeft, indien deze leer hunne lusten en driften vleit? Inderdaad, met veel list en kunst en met duizend zeer ver- leidelijke gronden drukt het materialisme het zegel dei- goedkeuring op datgene, waarnaar het wellustige vleesch buitendien hunkert en smacht. Maar, God zij dank! het grootste gedeelte van ons volk- gevoelt nog een afschuw van eene leer, die zonde en schuld naar de spokenwereld, berouw en boetvaardigheid naar het dolhuis verwijst. Maar de meerderheid van deze meerder- heid is nochtans in den grond des harten door het materia-

		eigenwaan kan van zelfbepaling en van de werkelijkheid van het bewustzijn spreken." En het andere woord: «Het is onnoodig nog te zeggen, dat het christelijk geloof de huichelarij van het zelfbe- drog is de hoofdzonde van den tegenwoordigen tijd." De Schrijver.



		73

		lisme besmet, want zjj verzet zich bewust of onbewust tegen den geest des Bijbels, inzonderheid tegen de bjjbelsche leer over de zonde. Ook onder de ernstig gestemde" lieden vinden sommigen de taal van onzen Psalm overdreven, anderen vinden haar belachelijk, nog anderen noemen haar ronduit walgelyk." Zy" beschouwen haar als eene belee- diging der menschelijke natuur. Wel spreken zjj van de zonde, maar zy denken daarbij aan afzonderlijke overtredingen. Zy kennen eigenlijk slechts z onden, maar niet de zonde, als het slechte zuurdeeg, dat de geheele menschelyke natuur doordrongen en bedorven heeft. En deze zonden bestaan eigenlijk slechts daarin, dat men een vergrijp tegen de maatschappelijke orde of tegen zy"n eigen levensgeluk begaat. Dat de zonde een vergrijp tegen God is, gelijk de Schrift overal aantoont, dat juist hierin het zondige der zonde bestaat, dat alle ellende in de wereld daarvan een onvermijdelijk gevolg is, dat men zich van God, de bron van alle leven, heeft los- gemaakt, dat zyn waarheden, die ook verreweg de meeste welgezinde lieden niet als waarheden, maar als dwaasheden beschouwen. Ten opzichte van God zoude men zich gemakkelijk gerust stellen, indien de zonde maargeene onaangename gevolgen had! En als zy die in de werke- lijkheid niet heeft, als zij zelfs een rooskleurig gewaad draagt, wie spreekt dan van zonde? Ik zeg het niet uit scherts, ik zeg het met diepe droefheid: de goede God" speelt voor de meeste kinderen van onzen tjjd slechts eene dichterlijke rol. Hij is de goede Vader" boven het sterrendak, die de zwakheden zijner kinderen gaarne door de vingers ziet. Wie gelooft het echter, dat Hy zich zoo sterk vertoornt, en wie vreest voor dezen zijnen toorn?" Ja, wie? Gaat in de salons en in de bierhuizen,



		74

		gaat op de beurs en naar de familiefeesten en vraagt! Ach, ook van vele kansels wordt deze voorstelling, dat de mensch in den eigenlijken zin des woords iets tegen God kan doen en dat God op den mensch vertoornd kan zijn, als oostersche dweeperij gebrandmerkt. De grondkwaal van ons geslacht, de hoofddwaliug, waar- uit alle andere dwalingen voortvloeien, is de onbekendheid met het menscheljjke hart, de onwetendheid ten opzichte van de zonde. Wij zijn toch buitengewoon vooruitgegaan in de wereldkennis, wij zijn buitengewoon bekwaam en schran- der, als het er op aankomt, om van de gaven en goederen, de krachten en elementen dezer zichtbare wereld zooveel mogelijk partij te trekken. Het is verbazend, hoe ver de algemeene ontwikkeling gevorderd is. Hoort men de lieden zoo spreken, b. v. in de sociëteiten, dan zoude men denken, dat ieder van hen een staatsman, een wijsgeer, een wetgever, een arts en wat al meer, in één en denzelfden persoon was En werkelijk moet men er zich over verwonderen, dat vele lieden in de nabijheid en de verte over alle dingen weten te spreken ( nog verwonderlijker is het zeker, hoe onbe- scheiden zij ook over die zaken spreken, waarvan zö niets weten, ) maar hoe dit ook zij: zoodra zij over het men- schelijke hart beginnen te spreken, leggen zij eene onwetendheid aan den dag, die men heidensch zoude noe- men, zoo men ze niet bij gedoopte christenen" aantrof, en die men als belachelijk zoude beschouwen, indien zij niet de bron van zulk eene groote ellende was. Overal in de geheele wereld zyn de kinderen van ons geslacht te huis, maar niet in hun eigen huis, in het huis van hun har t. Het menschelijk hart, zoo spreken zij, heeft wel zijne zwakheden, maar in den grond is het edel en goed. Egoïsten



		75

		z\'un wij natuurlijk allen, en een egoïst blijft de mensch ook tot in den hoogsten ouderdom. Nu, dat kan toch ook geen zonde zijn, als hij zoo voegt men er eenigszins verlegen bjj, als hg\' slechts niet onbominnelijk wordt, slechts niet onwelvoegelijk te werk gaat en zijnen medemenschen rede- nen tot klachten geeft. leder is zich zei ven de naaste" dat is het ééne, maar ,leven en laten leven," dat is het andere." Zoo spreken ontelbaar vele, zeer beschaafde, vriendelijke, vreedzame heden, zoo ook ontelbaar vele vaders, moeders, onderwijzers en andere opvoeders. Arme kinderen, die door hen onderwezen worden! Zij kunnen noch hun eigen hart noch Gods hart, noch hunne krankheid, noch den hemel- schen Arts leeren kennen. Opvoeding voor het leven," maar niet voor de wereld der eeuwigheid; beschaving door wetenschap en kunst, maar geene vernieuwing des harten : in staat te zjjn om zich in beschaafde kringen te bewegen en den lof der menschen te verwerven, maar niet om in Gods welgevallen te deelen ; alles te vermijden, wat aan- stoot en ergernis geeft, slechts te doen wat met den goeden toon, takt en smaak overeenkomt, onverschillig hoe het binnen in het hart ook gesteld moge zijn, dat zijn dan alzoo de bedoelingen der opvoeding. Derhalve, om het by den rechten naam te noemen: op den schijn komt het aan en niet op het wezen. Verstoring van de harmonie der wereld, (zoo heeft onlangs iemand geheel in den geest van ontelbaar vele personen geschreven) dat is zonde." Wjj begrijpen het al, zjj is met lomp- heid, onwetendheid, domheid en ruwheid ongeveer hetzelfde. Geen wonder, dat bjj zulk eene opvatting de b e s c h a- v i n g als datgene geprezen wordt, wat vrij maakt, ook van de zonde vrij maakt, terwijl zjj in de werkelijkheid



		7G slechts leert, de zonde te bemanteleii. O dwaze artsen, die slechts de uitwendige verschijnselen (symptomen) der ziekte bestrijdt, maar u niet om het zieke bloed bekom- mert! Dwaze hoveniers, die aan den onedelen boom edele vruchten bindt, en dan u zelven wilt doen gelooven, dat de boom nu goed is. Neen, zulke artsen, zulke hoveniers zjjn er niet, maar ! .Maar, zoo hoor ik vragen, waarom spreekt gij zoo uit- voerig over deze richting van den geest des tjjds? Nu, inderdaad, dat zoude geheel onnoodig en dus eene tjjdver- spilling zn\'n, indien niet wjj allen, die hier zitten, allen zonder uitzondering met dezen tijdgeest besmet waren, de een in meerdere, de ander in mindere mate. Het is zeer moeielijk, zich aan de algemeene, heerschende strooming te onttrekken, en wat wy dringend noodig hebben is juist datgene, waarvan ook de goedgezinden zoo weinig willen weten, namelijk: dikwijls de stilte te zoeken, naar de woestijn te vliegen" en de ingangen en uitgangen van het hart te onderzoeken. Dat beteekent echter daar wy nu eenmaal zijn zooals wij zjjn zich gedurig opnieuw te verootmoedigen voor God. Voor ons vleesch is dat zeker moeielijk en onaangenaam. Maar het blijft toch waar: den ootmoedige (en slechts den ootmoedige) verleent God genade, alzoo ook licht en leven, troost en blijdschap. Dit is nu trouwens een kabinetsgeheim van Gods kinderen, want het geluk der liefde is een stil geluk, dat men niet uitbazuint, zooals de wereld doet. Het tegendeel kan men echter overal zien, dat namelijk die menschen, die zich om geen zonde en bekeering bekommeren, van den vrede en de rust der ziel verstoken ziju en het in den loop van hun leven hoe langer zoo meer worden. In het



		77

		verborgene knaagt toch de worm des gewetens, laat zich in stille uren hooren en doet zelfs dikwjjls onverwachts zijnen huiveringwekkenden kop te voorschijn komen. Mogen millioenen beschaafde heeren en dames in deze dagen met Rousseau zeggen: Ik bezit een gevoel van eigenwaarde als eene ziel, die zich vertoonen mag," nochtans hebben deze over zich zelven voldane personen geen flauw begrip van het zieleheil eens christens, die in waarheid zingen mag: Mij is ontferming wedervaren, ontferming, die ik niet verdien." En al is het ook de beroemde Goethe zelf geweest, die te kwader ure het kwade, tegen de boetvaar- digheid vijandige woord gesproken heeft: Niets is interessanter, dan de mens e hen te leer en kennen, maar wacht ei- u voor, dat gij u ze 1 f leert kennen!" nochtans, ten spijt van Goethe, zijn het dwazen en narren, die zoo handelen. Zij blijven van den vrede verstoken. Ach, het is om te weenen, dat er zoo weinige kinderlijk blijmoedige menschen in ons geslacht zijn, dat toch zoo hijgend jaagt naar genot! De donkere, diepe weg, dien David betreden en dien lijj ons in den Sisten Psalm geschilderd heeft, is de eenige weg om tot vollen vrede des gemoeds, tot het bezit van een kinderlijk blijmoedig hart te komen. Verstaat mjj echter niet verkeerd! Ik bedoel niet, dat de bekeering bij iederen geloovige op deze in het oog vallende, plotselinge, lichaam en ziel schokkende wijze plaats moet hebben. O neen, o neen! Gods wegen met zijne kinderen zijn niet zoo eenvormig, maar oneindig verschillend. De een komt door de ontsteltenis over zich zelven tot het Evangelie; de ander wordt door de blijdschap, die het Evangelie hem verschaft, langzamerhand tot eene steeds diepere kennis van zijn hart geleid. Aan J o n a wordt in den hevigen storm en te midden



		7H

		van het gebruis der zee, aan Nathanael onder den zacht {luisterenden vijgeboom het verborgene van zijn hart ontdekt. De aartsvader J a k o b moet eerst een vreeselijken nachtelijken strijd met God doorstaan, waarbij hem de heup gebroken werd, voordat zijne ziel genezen is, terwijl zijn grootvader Abraham in de stille school van God leer- de : Ik ben stof en asch en nochtans is God mijn vader." D a v i d moet eerst door een zwaren val, 8 a u 1 u s door liet lasteren van den Heer zoo diep zinken, voordat zij leeren, wat genade is ; vele anderen daarentegen, en vooral vele v r o u w e 1 ij k e gemoederen, worden onder het suizen van een zachten wind tot boetvaardigheid bewogen. Tot boet- vaardiglieid dat is dan tot de innige en diepe overtui- ging: In mij zclven en mijn leven is niets, waarop ik mijne hoop kan bouwen." Ot\' gij langs een gemakkelijker of steiler pad daartoe komt, dat is Gods zaak, voor een gedeelte ook uwe zaak ; maar daartoe komen moet gij, zoo uw hart tot onbedriegelyken vrede en ware vreugde komen zal. ïusschen ons en den berg der verheerlijking ligt de woestijn. Het is nog heden zoo, gelijk eene Israëlitische vrouw voor drieduizend jaren gezongen heeft (1 Samuel 2 : 6) De Heer doodt en maakt levend; Hij voert in het doodenrijk en Hij voert er weder uit." Eerst komt het Wee!" over ons zelven en dan de kool van het goddelijk altaar, die onze lippen aanroert. (Jezaia 6.) Ik weet niet beter te sluiten dan met de klanken van een lied, dat de hoofddenkbeelden onzer leerrede samenvat: In \'t leven is een harteleed, Een grensloos, grievend wee, Zwaar als de zware rotsklomp is \'t, Diep als de diepe zee.