%i<**xxi<#*m*~~&*ivx%x m~~

WIJ ZULLEN ELKANDER WEDERZIEN.

Oedrukt bg Df. Erven Loosjer, te Haarlem.

WIJ ZULLEN ELKANDER WEDERZIEN.

BIJ DEN DOOD ONZER DIERBAREN.

^cV\\^b» OwA.

This is a book for those whose friends, though once on earth,
have now passed into the heavens." The subject of which it treats,
must ever prove intensely interesting, so long as death continue»
to desolate our ln-arts and homes."

J. M. Killen, Our friends in Heaven.
(Preface.)

\\-%^%^^^>-\'.\\.V\\.^>.^^>-^^^^^^-V.^.\'V.-*.-V^.V>.\'V.^-W-N.-V.\\.V-\\.>.N.N.N.\'VN,v^.\'V.XN.-\\.VXV\'V.\\.N.>.\\.-VVVV%V\\.A.>.>.\'>.V-^-

Met stille vreugde begroet ik dezen v ij t\'d e n druk van mijne:
i> Woorden des Levens bij den dood onzer dierbaren". Ook nu
heb ik daar slechts twee ivoorden bij te voegen: éen van dank
voor de goede plaats aan het goede woord geschonken; éen van
vernieuwden zegen over zoo menig bladzij, reeds gezegend aan
menig hart.

Vele geliefde medepelgrims, die voor vijf-en-twintig jaren de
eerste uitgave van dit boeksken met dankbaarheid begroetten, zijn
reeds vooruitgegaan naar het Vaderhuis daar Boven ; maar, niet
waar? wij volgen, en het blijft intusschen voortruischen in ons
reislied:

Een Wederzien aan \'t eind der wegen
Heeft God in \'t hart geprofeteerd!"

En Gods profeciën zijn Ja en Amen.

Sept. 1887. J. J. L. TEN KATE.

Bladz.
I. DE VERLOSSING VAN ONS LICHAAM................... 1.

II. HET WEDERZIEN HIERNAMAALS...................... 23.

III. DE NIEUWE AARDE................................. 47.

HET ONTWAKEN...................................... 73.

VERRIJZEN EEN PAASCHHYMNE..................... 84.

ONSTERFELIJKHEID................................... 87.

LEVEN EN STERVEN....... .......................... 90.

KERKIIOFBLOEMEN.................................... 91.

DE GEZELLIGHEID DES TOEKOMENDEN LEVENS............ 95.

HIERNAMAALS....................................... 97.

RUK TEN HEMEL. FRAGMENT........................ 98.

LICHT IN DEN NACHT................................. 99.

WEDERZIEN EN HERKENNEN........................... \'101.

EEN HOOP EN EEN TROOST............................ i06.

VRIENDSCHAP BLIJFT.................................109.

JA, DAAR !..........................................110.

IS DE HOOP OP HEREENIGING NIET ONGEGROND?........ 111.

DES HENSCHEN ZIEL IS EEN ONVERDERFELIJK WEZEN\'..... 118.

TROOST BIJ DEN DOOD EENS DIERBAREN................ 120-

DE DROOM EENER WEES . . ........................... 122.

DE BESTE VERTROOSTING............................. 126.

HEBBEN WIJ ELKANDER VOOR HET LAATST GEZIEN ?..... 127.

NA EEN UITVAART................................... 131.

DE DAG BREEKT SPOEDIG AAN......................... 134.

GEDACHTEN VAN I.AVATER............................ 134.

INDIEN ONS HIERNAMAALS GEEN WEERZIEN WACHTTE .... 136.

AAN BEDROEFDEN.................................... 141.

LICHT IN DEN NACHT................................ 141.

BROEDERLIEFDE BIJ DE LIEFDE TOT ALLEN OOK IN DEN

HEMEL............................................ 146.

AAN EEN LIEVEN DOODE............................... 148.

WAAROM ?........................................... 149.

DE VERLOSSING VAN ONS LICHAAM.

OOK WIJ-ZELVEN, DIE DE EEKSTELINGEN DES GEESTES HEBBEN,

WIJ OOK ZELVEN ZUCHTEN IN ONS-ZELVEN, VERWACHTENDE DE AANNEMING

TOT KINDEREN, DE VERLOSSING ONZES LICHAAMS.

Het leven is mij Christus en het sterven is mij gewin." Indien
er één woord in de Schrift dat andere woord hevestigt: De
wijsheid Gods is der waereld een dwaasheid," dan is het dit. Want
voor den natuurlijken" mensch, voor de kinderen dezer waereld,
bevat het een tweevoudig raadsel.

Het sterven is mij gewin," zegt Paulus, en daar schijnt al wat
menschelijk in den mensch is, tegen in te druischen. Hoe? de
dood! hij is immers de uitblussching van het licht des levens; de
verdwijning van al wat ons dierbaar is; de verwisseling van Gods
lieve zon en al de schatten en genietingen waarover zij opging,
voor de kille duisternis van het graf, in troosteloze, bewusteloze,
eindeloze eenzaamheid. Het sterven eene winst?... \'t Is veeleer
het grootste verlies; want alles kan herwonnen worden; alleen
het verloren leven niet!"

Zoo spreekt de mensch van nature: hij verstaat de wonderspreuk
niet: en durfden zijne lippen vertolken water op den bodem zijner
ziel ligt, zij zouden geen geringer beschuldiging uitbrengen dan

die van overspanning en dweeperij. Van waar dit? Het andwoord
is niet verre: \'tis, omdat bij hem de voorwaarde niet vervuld is,
waarop dat schijnbaar zoo duistere woord een evangelie wordt
vol van hemelsche klaarheid. Paulus toch zegt niet maar in\'tal-
gemeen, dat het sterven een gewin is voor allen en bij alles: maar
bepaaldelijk dan, wanneer Christus ons leven is.

Christus ons leven!"... Nieuwe onbegrijpelijkheid!... Onder-
vraag nu wederom den natuurlijken" mensch, en hij zal u ver-
klaren: Het leven is mij al wat mijn hoofd en hart vervult;
dat is: de waereld, met haar lief en leed, haren arbeid en hare
vermaken, haar goud en hare bloemen; al wat ik liefheb: mijn
eer bij menschen, de betrekkingen die mijn eenzaamheid aanvullen
en de banden weven die mij aan anderen verbinden: mijn gade,
mijn kinderen, mijn vrienden: kortom: alles wat het leven aan-
brengt op zijn bonten stroom..."

En Christus ?" Ja, bij deze vraag zal er een trek van verlegen-
heid, zoo maar niet van weerzin op zijn gelaat zich vertoonen,
en zoo hij oprecht genoeg is om niet te veinzen, zal het heeten:
Welnu, Christus is mij een schaduw over het leven: de ernstige
verstoorder dikwijls mijner vreugde, een dreigende vinger tusschen
de bloemen in mijn feestzaal. Of, zoo ik al, nu en dan, door tegen-
spoed of teleurstelling, mij voor een oogenblik met zijne strakke,
boeteverkondigende, ijdelheidprei\'kende somberheid verzoenen laat,
dan is hij mij hoogstens een voorbijgaande gedachte, die zoo lang
duurt tot de voorspoedszon wefv schijnt, of mijn aangeboren lucht-
hartigheid, op vleugelen van aardsche hoop, weer alle zorgen voor
zich heendrijft... . Neen , neen, Christus is mijn leven niet, en mijn
sterven blijft een verlies!"

Rampzalige taal, die een bittere, wanhopige jammerklacht
wordt, wanneer, t\'avond of morgen, de onverbiddelijke ure slaat,

waarop de waereld verdwijnt met al hare begeerlijkheid, en het
brekend hart een godlijken troost behoeft om God te gemoet te
durven gaan. Huiveren wij er van terug, en zoeken wij liever
de leuze van Paulus tot de onze te maken: ja, rusten wij niet,
eer wij die nog meer bepaald mogen uitbreiden tot het heerlijk
woord van onzen tekst, en wij ook, vol van de eerstelingen des
geestes," in stille verzuchting ons mogen verkwikken aan de
verwachting dei\' aanneming tot kinderen, de verlossing van ons
lichaam." Of is het niet heerlijk, in deze vallei der zonde, der
smarte en des doods, gerust te kunnen voortwandelen in de wèl
gegronde hoop eener eeuwige zaligheid?

Mocht, onder Gods zegen, de tegenwoordige ure daaraan dienst-
baar zijn, als wij, naar onzen tekst, overdenken: het zuchten
en hopen der geloovigen!

Onze Apostel begint het hoofdstuk, waaruit wij onzen tekst
ontleenen, met een lofverhefling der zalige voorrechten en ver-
wachtingen, die \'t deel zijn van hen die Gods genade smaken
en, dien tengevolge, nu dan ook Hem met hun gantschen wandel
verheerlijken.

Voor hen is geen veroordeeling te vreezen; want zij zijn vrij-
gemaakt van de wet der zonde en des doods, door Christus Jezus,
dien God daartoe in de waereld gezonden heeft. Zij zijn niet
meer naar den vleesche, bedenkende hetgeen des vleesches is,
en alzoo Gode niet kunnende behagen: neen, door den geest de
werkingen des vleesches doodende, mogen zij zich, als kinderen
Gods en mede-erfgenamen van Christus, in de hope der zaligheid
verheugen. Die hoop vertroost hen onder alle beproevingen: zij
versterkt hen onder \'t lijden, waarin zij met het gantsche schepsel

deelen; zij doet hen zelfs dat lijden zegenen, als een opvoedings-
middel dat hen vormt voorde aanstaande heerlijkheid, die immers,
spijt alle strijd en moeite, onbetwijfelbaar zeker bleef.

Gij bemerkt het, mijne Vrienden! de Apostel ziet eerst rondom
zich heen op de aardsche vergankelijke schepping, waarvan Adam
het hoofd is, om straks den blik vooruit te werpen in de eeuwige
geestelijke schepping, die Christus uit haar te voorschijn zal
roepen, als de groote dag komt, waarop Hij alle dingen nieuw
zal maken. Die aardsche schepping verkeert in een staat van
verderfelijkheid. Met den val des menschen werd de aarde ver-
vloekt, en het verderf sloop in de natuur. Daarmede greep een
groote verandering in de gantsche aardsche schepping plaats: de
heerlijke eenstemmigheid , die te voren in al haar deelen geheerscht
had, werd verbroken; de levenskrachten, waarvan de werken
Gods hier beneden doordrongen waren, vertraagden. In plaats
van vrede, kwamen verdeeldheid en strijd: in plaats van een in
Gods gemeenschap onvergankelijk leven, kwamen vergankelijkheid
en dood in de waereld. Dit geschiedde buiten den wil van het
schepsel, en met zijn eigenlijk wezen in tegenspraak. De geheele
natuur toch huivert terug voor den dood: de plant keert zich
van zelf naar het licht, het dier zoekt zijn voedsel en ontwijkt
met een verwonderlijk instinkt wat het schadelijk is. Alles wil
leven: alles wil zich in zijn bestaan verheugen; ja, nog een beter
leven dan het tegenwoordige leven bereiken. Naar zulk een
heerlijk leven, naar zulk een nieuwe en onvergankelijke Para-
dijsvreugde, ziet de gantsche lagere schepping met smachtend
verlangen uit: gelijk de aanstaande moeder naar het oogenblik,
waarop zij, van hare smarten ontbonden, het nieuwe schepsel
ten leven baren zal.
En indien nu die gantsche lagere schepping alzoo reikhalst naar

■den tijd, wanneer, naar de zinnebeeldige taal der Profeten, de
wolf met het lam zal verkeeren, de zon en de maan helderder
schijnen, de woestijn en de eenzame plaats vrolijk en lustig zullen
bloeien: hoe zou dan niet in nog veel hooger mate de redelijke
en zedelijke mensch, de geloovige Christen, naar een toekomstigen
staat van heerlijkheid uitzien?

Ook wij," zegt de Apostel, die de eerstelingen des geestes
hebben, ook wij zuchten in ons-zulven." Ook wij, die den geest,
als eersteling en aanvang van den door God ons toegedachten
grooten zegen en als onderpand der toekomstige volkomen ver-
lossing, in ons hebben, gevoelen dat wij ons nog in een onvol-
maakten toestand bevinden. Wij ook verkeeren in die zelfde barens-
weën, waaronder degantsche schepping zucht; want wij smachten,
vooral niet minder dan zij, naar een aanstaande vernieuwing en
verheerlijking.

Wij doen dat in het binnenste," d. i. in ons-zelven, van gant-
scher harte: zeker met droefheid, want de tegenwoordige toe-
stand kwelt en drukt; maar toch ook, door Gods genade, met
een blijde, onbedriegelijke hoop, verwachtende de aanneming tot
kinderen, te weten de verlossing onzes lichaams." De uitdrukking
komt in den beginne vreemd voor. Hoe? heeft Paulus niet de
eerstelingen des geestes," en moet hij dan de aanneming tot
kinderen" nog verwachten als iets toekomstigs? Zijn de geloovigen
niet reeds kinderen Gods? Zegt Johannes niet\'): Zoovelen Chris-
tus aangenomen hebben, dien heeft hij macht gegeven kinderen
Gods te worden (namelijk) die in Zijnen naam gelooven." En
wederom *): Geliefden, nu zijn wij kinderen Gods." Ja, verklaart
Paulus-zelf niet \'): Gij zijt allen kinderen Gods, door \'tgeloof

\') Joh. I : 12. ) I. Joh. III : 2. «) Gal. III : 26.

in Christus Jezus." En elders \'): Overmits gij kinderen zijt, zoo
heeft God den geest zijns Zoons uitgezonden in uwe harten, die
roept: Abba, Vader! zoo dan, gij zijt niet meer een dienstknecht,
maar een zoon: en indien gij een zoon zijt, zoo zijt gij ook een
erfgenaam van God door Christus" ?

Zoo is \'t. Maar de Apostel bedoelt hier met aanneming" niets
anders dan de uitwendige, volkome openbaring dier aanneming.
Gods geest getuigt met den geest der geloovigen dat zij kinderen
Gods zijn: maar hier op aarde, waar zij nog in \'t geloof en niet
in de aanschouwing leven, missen zij nog de volle heerlijkheid
van het kindschap Gods. Christus is hun leven, en daarom zullen
zij niet sterven in der eeuwigheid en als een Koninklijk Priester-
dom met Hem leven: maar hier beneden, zoolang de proeftijd
duurt, is dit hun leven nog met Christus verborgen in God \')."

Dat geldt vooreerst van het nieuwe levensbeginsel-zelf des
Christens. Wat menschenoog kan zien wat er in hem omgaat?
Hoe stil en bedekt ontwikkelt zich de nieuwe mensch in zijn hart?
Verborgen is de innerlijke zelfstrijd eener ziel, die zich losmaakt
uit de banden der zonde, om de waarheid te gemoet te streven.
Verborgen zijn hare verzuchtingen, bij het hongeren en dorsten
naar gerechtigheid. Verborgen zijn de morgenflikkeringen der
zelfkennis, der droefheid, des berouws, der verootmoediging voor
den Heer, dieelkander afwisselen in zijn binnenste. En wederom
verborgen zijn de invallende stralen van Gods genade , die het hart
verlichten en verwarmen. Verborgen is het stilworden der ziel tot
God, door de vertroosting van Christus\' naam. Verborgen, het
Abba-roepen des geestes; de nieuwe bewegingen der liefde tot
God en den naaste; de worstelingen met de zonde, de overwin-

\') Gal. IV : 67. \') Coll. III : 3, 4.

ningen in Gods kracht. Verborgen, eindelijk, zijn al die zoete,
onuitsprekelijke voorgevoelens der zalige eeuwigheid. Van die
Eeuwigheid is zijn Tijdelijk Leven de kiem, die in detegenwoor-
dige waereld diep begraven ligt, hier wel wortelt en groeit, maar
eerst in de betere waereld volkomen zal uitbotten, bloeien en
vruchten dragen.

Ja, ook met betrekking tot hun uitwendig leven, zijn de geloo-
vigen nog niet openlijk aangesteld in de heerlijkheid der kinderen
Gods. Zij zijn een heilig volk en toch struikelen zij allen in vele.
Hun burgerschap is in den Hemel en toch zwerven hunne voeten
nog over den aardschen pelgrimsweg. Zij zijn bestemd voor een
eeuwige vreugde en toch zijn de tranen der droefheid menig-
maal in hunne oogen. Zij roepen elkander toe: ,,Verblijdt u!"
en toch verzuchten zij: Ik ellendig mensch!" Zij zijn verkoren
tot Koningen en Priesters en toch vindt gij bij hen noch gedaante
noch heerlijkheid. Zij smaken de eerstelingen van het manna dat
verborgen is en toch zwoegen zij hier dikwerf voor een schamel
stuk broods in \'t zweet huns aangezichts. Zij bezitten goederen die
noch motte noch roest verteren, een onvergankelijke erfenis in de
hemelen en toch kan het hun gebeuren, dat zij als Lazarus
hongeren of als Job verarmen. De onverderfelijkheid wacht hen
en toch verouderen en verstompen zij, naar lichaam en geest. Zij
kunnen niet sterven in der eeuwigheid en toch hebben zij den
dood nog in \'t gezicht. Zij zijn de verkoren erfgenamen van heel
de aarde en hare volheid, die het Godsrijk en Zijnen burgers is
toegezegd en toch kunnen zij hier beneden vaak niet eens zoo-
véél voeten gronds koopen als noodig zijn om hun gebeente eene
laatste rustplaats te verzekeren.

Neen, het blijkt ook uitwendig nog niet, dat zij aangenomen
zijn tot Gods kinderen!___ En van waar dit? De reden ligt

voor de hand: omdat zij de verlossing huns lichaams nog niet
bezitten. Zij behooren met hun lichaam nog tot de tegenwoordige,
bezoedelde, lijdende, vergankelijke schepping. Dat lichaam is het
reiskleed, dat eerst moet afgelegd worden, wil liet witte feestkleed
der ruste worden aangetrokken. Dat lichaam is de tabernakel,
die eerst verbroken moet worden, wil het huis dat niet met
handen gemaakt maar eeuwig in de hemelen is, worden betrok-
ken. Dat lichaam is de zaadkorrel, die eerst in de aarde moet
vallen en sterven, wil hij levendig worden. Dit verderflijke moet
onverderflijkheid aandoen, en dit sterflijke onsterflijkheid. Dan
eerst zal het woord geschieden dat geschreven is: De dood is
verslonden tot overwinning: dood, waar is uw prikkel? graf,
waar is uw triomf?" Zoolang er nog één vijand overblijft, kunnen
Gods kinderen als zoodanig niet leven en genieten. De laatste
vijand nu die te niet gedaan wordt, is de dood: en hij wordt
eerst te niet gedaan, als dit vleesch wordt afgelegd, d. i. als wij
verlost worden uit dit lichaam."

Is het dan wonder, zoo onze Apostel verklaart, dat Gods kin-
deren naar die verlossing smachten? Is het wonder, dat zuchten
en juichen zich bij hem en hen samensmelt in één oogenblik,
in dat woord dat wij overdenken, een woord der heilige smarte
en der heilige hope tevens: Wij verwachten de aanneming tot
kinderen, de verlossing onzes lichaams?"

Des Christens zuchten en hopen geldt alzoo de aanstaande
heerlijkheid van \'t kindschap Gods, die zijn deel wordt bij de ver-
lossing des lichaams. Geen wonder, dat hij in dat lichaam zucht;
geen wonder, dat hij op de verlossing uit dat lichaam hoopt:
want is \'t niet een lichaam der zonde, een lichaam der smarte,

een lichaam des doods, dat hij omdraagt en waarvan de bevrij-
ding hem is toegezegd?

Gods kinderen verwachten nog maar, bezitten nog niet, de
aanneming, de aanstelling, de openlijke verheerlijking als Gods
kinderen; want zij wonen nog in een lichaam der zonde.

Ik weet het wel, het lichaam-zelf is niet de bron of zetel der
zonde. Dat is het hart. Van uit het hart des menschen," sprak
de grootste Menschenkenner, komen voort booze bedenkingen,
doodslagen, overspelen, hoererijen, dieverijen, valsche getuige-
nissen en lasteringen." Maar ach, hoe stelt dit lichaam, als de
bedorven zinnelijkheid daarin heerscht, nog gedurig zijn leden
tot wapenen der ongerechtigheid! Ja, ook waar Gods geest in
het hart gebied voert, zoekt het lichaam met zijne schandelijke
bewegingen" nog zoo vaak den beteren mensch daar binnen te
binden en te overwinnen. Wij hebben den strijd tegen vleesch
en bloed; tegen de leden die op de aarde zijn: tegen de begeer-
lijkheden die ombruischen door onze aderen. Het is het oog
dat opziet naar den Verboden Boom, om te ontwaren dat zijne
vrucht goed is tot spijze of begeerlijk om verstandig te maken.
Het is het oor dat de fluisterstem der Verleiding opvangt en
indrinkt en overbrengt naar het hart, dat, zoo het al overwint,
toch niet overwint dan na heftigen strijd vol van vreeze en schaamte
en worstelend gebed, en met verlies van de maagdelijke frisch-
heid der onschuld. Het zijn de lippen die de wacht overrom-
pelen, voor haar uitgezet door de christelijke omzichtigheid, en
nu eer zij het weet verrast door het ijdele, het booze, het toor-
nige woord, indien maar niet door het onreine en Godbedroevende ,
dat met geen spade boetetranen kan worden teruggenomen. Het
is de hand die zich uitstrekt naar het ontzegde, die der on-
gerechtigheid\', den wrevel, der misdaad te gemoet komt, als een

al te willig werktuig. Het is de voet die het half weêrstrevig
hart meevoert naar de plaats der zonde, den kuil der schande,
de diepte der ellende. Hoe vaak onderdrukt het lichaam de wer-
kingen des geestes! Het hangt lood aan de vleugelen des gebeds.
Het deelt zijn traagheid, zijn lusteloosheid, zijn aardschgezind-
heid mede aan de ziel. Het verstoort zoo menigmaal de sabbatsrust
des gemoeds, of belemmert den christelijken moed tot het goede,
zoodat we nalaten wat wij willen, doen wat wij ons niet voor-
namen, niet voltooien wat wij beginnen, en niet volbrengen wat
wij wenschen! Hoe onafgebroken moeten wij waken, bidden en
kampen om het vleesch te dooden. En hoe moeten wij ons-zelven
onophoudelijk toeroepen: Weet toch en vergeet niet, dat onze
oude mensch met Christus gekruisigd is, opdat het lichaam der
zonde te niet gedaan worde, opdat wij niet meer de zonde dienen!"
Is het dan wonder, zoo de geloovigen zuchten bij de verwach-
ting der aanneming tot kinderen, de verlossing van hun lichaam
der zonde?

Zeker neen! Maar evenmin is het wonder, dat zij van vreugde
gloeien, dat de zucht een juichtoon wordt, bij de overdenking
der vaste hoop dat die verlossing hun zeker geschonken zal
worden....

Een natuurlijk lichaam wordt er gezaaid : een geestelijk lichaam
wordt er opgewekt. O, mijne Vrienden! stelt het u voor, zoo gij
kunt, een omkleedsel te dragen, dat, wel verre van zich tegen
onzen beteren, geestelijken mensch te verzetten, met hem in vol-
maakte overeenstemming is, hem te gemoet komt en helpt. Den
Heer gelijkvormig te zijn. Geen vleesch meer, dat anders spreekt
dan Gods geest in ons. Geen booze meer, die verzoeken kan.
Geen zinnelijkheid meer, die verbijsteren kan. Geen Adam in ons.

Allen strijd geëindigd te voelen. Geen slagboom tusschen Gods
wil en onzen wil. Geen wet meer in de leden, die krijg voert
tegen de wet des gemoeds, maar ééne wet: Gods wil; en één wil:
Gods wet! Onbelemmerd in denken en gevoelen, te bedenken al
wat lieflijk, al wat rechtvaardig is, al wat welluidt,al watdeug-
delijk en loflijk is bij God en de Zijnen. Gods nabijheid alom te
ontwaren. Geen wenschen te kennen, dan dezulken die uitgaan
tot Hem en zich oplossen in Hem, gelijk alle stroomen zich op-
lossen in de zee. Onbelemmerd toe te nemen, door geen logge stof
verhinderd, in kennis en heiligheid. Op te klimmen, ongekluis-
terd door den aardschen ledenlast, van licht tot licht, van deugd
tot deugd, bij een hersteld evenwicht van alle krachten en gaven.
Een nieuwe waereld te zien opengaan, die, bij alle onuitputtelijke
verscheidenheid, telkens hare éénheid terug vindt in Hem, uit
Wien, door Wien en tot Wien alle dingen zijn. En zóó zonder
hinderpaal vooruit te streven naar het doel: Weest volmaakt,
gelijk uw Vader die in de hemelen is!".... Is dat geen zalige
verwachting? En is het niet gants natuurlijk, dat Gods kinderen
naar hare vervulling uitzien, meer dan wachters naar den morgen?

Maar die verlossing die zij wenschen en verwachten, is ook, in
de tweede plaats, daarom voor hen een voorwerp van verlangend
zuchten en verbeidend juichen, omdat het de verlossing zal zijn
niet slechts van een lichaam der zonde, maar ook van een lichaam
der smarte.

Dat lichaam heeft smart en geeft smart. Het heeft zijn eigen
stoffelijk lijden niet alleen, maar brengt ook vaak de ziel in lijden,
gelijk deze wederkeerig het lichaam pijnigt. Ons lichaam deelt
de prikkelbaarheid, de wisselvalligheid, de broosheid der stof,
waaruit het genomen is. Wat al nooden, wat al behoeften dringt

het ons op, die, onvervuld, met smarten slaan!... Is de honger
niet een scherp zwaard? Kan de dorst niet branden als vuur?
Koude, hitte, arbeid, nijpen en drukken ze ons niet op hunne
beurt? En wie zal ze tellen, al de ziekten en kwalen, die ons fol-
teren kunnen, eer de ure der ontbinding geslagen heeft?... En
ware het alleen de stof\', die daaronder leed! Maar de band tus-
schen ons lichaam en onzen geest is zoo nauw, dat de gewaar-
wordingen des eenen zich pijlsnel aan den andere mededeelen.
Zoo gaat de ziel vaak gebukt onder den last die de leden drukt.
Het lichaamswee wekt ongeduld: het ongeduld doet klagen en
morren: het klagen en morren veroorzaakt schaamte en smart,
die wederom voor datzelfde lichaam de pijn verdubbelen. Want
gelijk het lichaam machtig is om den geest te bestrijden en vaak
te verwinnen, zoo is het tegelijk alzoo machteloos, dat het op
zijne beurt door de werkingen des geestes, de driften des harten,
de bewegingen des gemoeds, de gewaarwordingen en aandoeningen
der ziel, gekrenkt, gebogen, gefolterd, versleten wordt!....

Neen, \'t is niet immer de plotselinge krankte, die den aard-
schen tabernakel doet krimpen van weedom, niet immer de tijd,
die den blos wegvaagt van de wangen, het vuur der oogen
bluscht, de hairen doet vergrijzen, de borst pijnlijk doet adem-
halen, het hoofd buigt naar de aarde. Ook de armoe, ook de
ellende der waereld, ook de rampen en weérwaardigheden des
levens, ook de teleurstellingen en grieven, ook het hartzeer,met
één woord, doen het lichaam lijden, dat het lijden der ziel nu
verdubbelt.

Neen, geen wonder, nog eens, dat de Christen vaak zucht
onder dat kruis, dat hij overal meé moet dragen, en verzucht
naar den dag der verlossing!

Geloofd zij God! die verlossing komt, Gods kinderen zullen
ontslagen worden van het lichaam der smarte, en in hunne nieuwe
woning zal geen rouw meer zijn, noch moeite, noch gekrijt.

Het lichaam wordt gezaaid in zwakheid: het wordt opgewekt
in kracht." Geen zonde meer daar binnen, die de ziekte der ziel
was: en daarom ook geene ziekten meer in het lichaam, die de
gevolgen der zonde zijn. Geen kwelling meer in het hart, dat
verheven is boven den invloed der eerste dingen: en daarom dan
ook geen kwalen meer, ombruischende in de aderen en rond-
spokende door de leden, zoolang wij in dit dal der schaduwen
vertoeven. Geen honger meer; geen dorst meer; geen koude
meer die verkleumt; geen zon meer die verschroeit; geen arbeid
meer die verstijft; geen overspanning die knakt. Alle oude won-
den gesloten, en voor nieuwe wonden geen plaats meer. Geen
rampen of zielesmarten, die ontijdig het veege lichaam ineen
doen zakken, als een ondermijnde woning. Maar het brandend
zweet van het nu blinkend voorhoofd gewisclit; de bijtende tra-
nen gedroogd van het verjeugdigd gelaat; alle rimpels geslecht;
alle voren geëffend; alle zwakheden weggenomen; alle gebreken
hersteld; elke trek, elke speling op het aangezicht, gelouterd en
verheerlijkt. De oogen blinkende van den koninklijken glans der
hoogste liefde, vreugde en vrede. Met één woord, het geheele
huis des geestes stralende van het afschijnsel der heerlijkheid
Gods, die, onder onuitsprekelijke vreugde, in de verloste ziel is
uitgestort!

O, wij verstaan het, het is de blijdste hope, de hope der
zaligheid-zelve, die den Christen doet verlangen naar de verlos-
sing uit het lichaam der smarte, die hem de voorrechten van
het kindschap Gods eerst recht zal doen smaken!

En nog eens, voor het laatst, die verlossing die zij wenschen
en wachten, doet hen zuchten en juichen, omdat het, eindelijk,
de verlossing zal zijn niet slechts van een lichaam der zonde en
een lichaam der smarte, maar ook van een lichaam des
doods!

Een lichaam des doods!... Ja, wij dragen het om, zoolang wij
hier beneden zijn, van onze intrede in het leven af aan.

Wij worden geboren om te sterven, en beginnen te sterven
als wij geboren worden; ja, wij sterven dagelijks. Dat is: niet
alleen verkeeren wij, met alles wat ons lief en dierbaar is, öp
aarde onophoudelijk in gevaar om elkander onder de aarde te
ontzinken, maar werkelijk snellen wij met eiken dag, met ieder
uur, met iedere sekonde den dag, het uur, de sekonde van
ons verscheiden te gemoet. Onze polsslagen zijn geteld, en zij
vliegen weg onder onze hand, zonder poozen, zonder weder-
keeren, tot geen pols meer klopt.

Zeker, zoo wij in Christus Jezus zijn, heeft de dood zijn scher-
pen prikkel voor ons verloren, want de prikkel des doods is de
zonde, en Christus heeft ons van den vloek der zonde verlost.
Maar toch, ook voor den geloovige blijft de dood toch nog altijd
een beschamend, een bedroevend, een huiveringwekkend ver-
schijnsel: en hij gevoelt het, geen ware, geen duurzame, geen
volkomen kindervreugde in God voor hem, eer het uit zijne toe-
komst voor eeuwig is weggenomen! Beschamend is hem de
gedachte aan het lichaam des doods: want zij herinnert hem
zoo hij het anders vergeten kón! dat hij een zondaar is; want
de dood is de bezoldiging der zonde, en indien hij geen zondaar
ware, hij zou niet behoeven te sterven. Bedroevend is hem de
gedachte aan het lichaam des doods: want zij herinnert hem
zoo hij het anders niet ervaren had! dat ook de zijnen het

omdragen, en dat elk volgend oogenblik hem een vaarwel van
brekende lippen kan te gemoet voeren. En dat woord van: Vaar-
wel," ook waar wij hopen en gelooven, ook waar het zich in een:
Tot weerziens" oplost, is altijd hard: hardst voorzeker voor den
achterblijvende, die midden in den strijd blijft staan, verarmd
aan zijne dierbaarste bezittingen. Maar huiveringwekkend ook
is de gedachte aan het lichaam des doods. De hand, die geesten
lichaam scheidt, is zoo geheimzinnig: de verborgenheden der
stervensure zijn zóó ondoorgrondelijk; de verandering, die de laatste
dag in het lichaam doet ontstaan, zóó geweldigen zóó droevig...
Hoe zal \'t hem zijn, als het jongste zweet op \'t voorhoofd rijst;
als de onnatuurlijke scheiding van wat oorspronkelijk niet bestemd
was om gescheiden te worden, den geest doet verrijzen naar den
Vader der geesten, het lichaam doet vergaan tot stof inhetstot,
in een verborgen hoek der aarde?... Ziet, hier is geen kond-
schapper die wederkeerde; en zoo er vroeger éen herrees uit de
groeve, geen Lazarus heeft ook met een enkel woord gerept van
de geheimen des doods, en de verrezen heiligen naast Jezus\'kruis
verschenen in Jeruzalem, maar bleven sprakeloos voor ons.

O, het is geen wonder, zoo de voorstelling van het aanstaande
sterfbed der onzen en van ons-zelven ons wel eens doet verzuch-
ten: Ik ellendig raensch, wie zal ons verlossen van het lichaam
dezes doods? Ik wenschte reeds ontbonden en bij Christus te zijn!.."

Welnu, Geliefden! die verzuchting lost zich op in dezen juich-
toon der blijde verwachting: Dat zal eenmaal anders worden!"
Van het lichaam des doods zullen wij eerlang verlost worden en
daarmede van de vreeze des doods, van zijn pijn en zijn over-
macht beide.

Het lichaam wordt gezaaid in verderflijkheid: het wordt opge-
5e druk. 2

wekt in onverderflijkheid." Gelijk wij het beeld des Aardschen
gedragen hebben, zoo zullen wij ook het beeld des Hemelschen
dragen. De Aardsche Mensch dien wij geleken, is de eerste Adam,
die sterven zag en sterven moest. De Hemelsche mensch is de
tweede Adam, is de Heer uit den Hemel, die van onsterfelijken
omringd is en zelf levend is tot in alle eeuwigheid.

O, onuitsprekelijk zalige gedachte, een vreugde te genieten die
niet eindigen, niet eenmaal zelfs verpoozen zal! De zijnen daarbij
naast zich te hebben, onafgebroken en altoos. Den Heer te volgen
waar hij ons heen leidt, door Gods onvergankelijke hemelen, met
een voet die niet meer verstijven, met een oog dat niet meer ver-
duisteren, met een hart dat niet meer breken kan... Ontwaakt
te zijn voor eeuwig, uit eiken slaap, ook uit den laatste: om te
blijven waken, zonder vermoeid te worden te blijven werken,
zonder zich de taak onvoltooid uit de kille vingeren te voelen
wegrukken; altijd jong; altijd krachtig; altijd vol des levens en
der levenskrachten; ja, der levensvolheid, uitgaande van Hem
die het Leven is! Eeuwig te zien, van aangezicht tot aangezicht,
wat wij hier slechts bij oogenblikken als een raadselachtig spiegel-
beeld voorbij zagen zweven. Eeuwig te hooren, wat wij op Aarde
niet hooren konden en wat in den Hemel nooit genoeg gehoord
kan worden. Eeuwig in het harte om te dragen, wat hier tot het
hart ter nauwernood kan opklimmen. Gode gelijkvormig te zijn
geworden, den alleen Onverderflijke onverderflijk in Hem! En
zóó, als kinderen het beeld des Vaders, zóó als broeders en zusters
de gelijkenis des Eerstgeborenen te dragen, in al wat wij zijnen
hebben___

Hoe zal ons dan, ja dan wel zijn ?

Hoe ons dan zijn zal, weten wij niet: maar de geloovigen weten hoe
hun te moede is bij de verwachting zulker dingen. En hunne ziel is

in hen als in barensnood, reikhalzende naar het nieuwe leven; en
zij zuchten van verlangen en zij juichen van hope, bij de toezegging
der aanneming tot kinderen, de verlossing huns lichaams!

Ik heb mijn raak voleindigd. Neen, toch nog niet voleindigd,
want nog ééne vraag zweeft mij op de lippen, die ik niet weêr-
houden mag. Is ook ü dat heilig zuchten en hopen bekend, waar-
van wij gesproken hebben? Verlangt gij ontslagen te worden van
dit uw lichaam der zonde, der smarte, des doods? en zoo ja,
doet gij dat op goede gronden?...

Vreest gij den dood of verlangt gij naar hem ?

Vreest gij hem ?___Dat is niet: Ontwaart gij die onwillekeurige

huivering, die eiken zondaar kan aangrijpen bij de gedachte aan
de bittere bezolding der zonde, ook nadat hij heeft aangenomen
en beleden, dat zij door Christus voor hem is aanvaard? Dat is
nog minder: Deinst uw vleesch en bloed terug voor den verplet-
terenden slag, die den tabernakel van één zal scheuren, wier
pennen zoo diep en zoo vast zijn geslagen in den bodem uwer
zinnelijke menschennatuur? Want op beide vragen zondt gij:
ja! kunnen zeggen, zonder nochtans daarbij den dood waarlijk te
vreezen. Vreest gij den dood met uw hart? Vreest gij den dood
niet zoo zeer om hem-zelven, dan wel om hetgeen op hem volgen
moet? Grijpt een onverwinnelijke angst u aan, bij de gedachte
voor het aangezicht Gods te moeten verschijnen en rekenschap te
geven van \'t geen gij gedaan hebt in het vleesch, hetzij goed,
hetzij kwaad, en vergolden te worden naar uwe werken? Gij
onderstelt dus, dat gij door uwe werken niet gerechtvaardigd kunt
worden bij den driemaalheiligen God, die een verterend vuur"
is? Hieraan althans doet gij wel, want tegen de wet zal niemand
bestaan... Maar arme, naakte, verloren zondaar! weet gij dan

niet dat er een Zaligmaker is, Wiens gerechtigheid u kleeden,
Wiens tusschenkomst u behouden kan? Gij weet het!Maar
gelooft gij het ook?... En zoo neen! waarom dan toch niet? Zoo-
lang gij liet niet gelooft, kan u die wetenschap niet baten. 0,ont-
zettend zou het geweest zijn, zonder eenige hoop op verzoening
geboren en gestorven, den rechtvaardigen Vergelder in handen te
hebben moeten vallen, die reden had te zeggen: Goed heb ik u
gemaakt naar lichaam en ziel: waarom zijt gij kwaad geworden?
Mijn toorn blijve op u!" Maar onuitsprekelijk ontzettender zou
het mi zijn verloren te gaan, nu ons gantsche leven niets anders
is dan een onophoudelijk vernemen van de teedere smeekstem des
Barmhartigen, die als met vaderlijke tranen bidt: Daar is ver-
zoening en vergeving: mijn zoon, geef mij uw hart! Neem Jezus
aan en mijn hemel staat u open!"

Neemt Jezus aan. Ja, doet het nog, gij die het tot heden ver-
zuirnd hebt. Het is laat: maar niet te laat. Gij kunt Hem niet
missen, en Hij die u zou kunnen missen, Hij wil het niet. Hij
wenscht van u aangenomen te worden, en wacht alleen tot gij
dat óók wenscht, om u aan te nemen voor immer!... Daar staat
gij, kind van één dag! op de buigende zode, die alleen nog maar
U gescheiden houdt van uw graf, dat onder uwe voeten gaapt.
Aan uw linkerhand staat de Dood, met al zijn schrikken en
vervaamissen, met zijn stekenden prikkel en al de gruwzaamheden
des schimmenrijks. Aan uw rechterhand staat de Eeuwigheid,
met het vonnis der verwerping, met den worm die niet sterft,
met het vuur dat niet gebhischt wordt! Maar vóór u staat
Jezus, met uitgebreide armen... Werp er u in en de Dood
zal verdwijnen, en de Eeuwigheid zal van gedaante veranderen:
want daar is geen verdoemenis voor die in Christus Jezus zijn,
en die in Hem gelooft, zal niet sterven!...

Getuigt dat hier niet gij, o Zaligen! die daar boven reeds
wandelt in het eeuwige licht. Wij weten het, gij zult den berg
uwer heerlijkheid niet verlaten, om, al ware \'t ook maar één
oogenblik, terug te keeren tot deze lage vallei, waaruit de Koning
des levens u voor immer heeft weggedragen. Gij kunt het niet
en gij begeert het niet. Het behoeft ook niet: want wij hebben
een wolk van getuigen hier rondom ons liggende. Die wolk vormt
gij, armen van geest; reinen van harte; kinderlijke zielen; held-
haftige strijders! die, langs den weg des geloofs en der vernieuwing,
aan Christus\' hand tot God zijt teruggekeerd, en nu voortwor-
stelt, door alle deuren en slagboomen heen. naar Zijnopen Hemel!
Daar wandelt gij reeds, naar de verzekerdheid van uw hart, dat
met de waereld heeft afgerekend en nu van haar niets meer
wacht, noch aan haar iets meer te geven heeft, om alles aan
God te geven en alles van God te verwachten!

Uw lichaam-alléén is nog beneden, en daar is nog maar ééne
poort overgebleven, die uwe hope scheidt van haar volle ver-
vulling. Die poorte heet: uw graf." Gij zult er niets in achter-
laten dan den versleten reismantel, die daar boven niet meer
noodig is, omdat gij er blijven zult in de woonstede die eeuwig
is in de hemelen. Gij behoeft niet te sterven om haar te zien
opengaan: want gij zijt gestorven, van den heildag af, waarop
gij met Christus gekruist werdt!...

O, gij gelukkigen, vergeet niet dat gij het zijt: en herinnert
u onophoudelijk door wien gij het werdt! Duurt het oogen-
blik, waarop de laatste grendel zal worden weggeschoven, langer
dan gij gemeend hadt, oefent u in de lijdzaamheid, die wacht
en niet vooruitloopt, die duldt en niet haast, en de zoetste be-
vinding werkt der zekerste verwachting!.... Zalig die het
heimwee hebben, want zij zullen thuis komen." Of, zal de ure

der verlossing misschien spoediger slaan dan gij hadt vermoed :
welnu, des te beter! Want in geen geval kondt gij u verrekenen,
die alle dingen schade hebt gerekend bij het uitnemende gewicht
der aanstaande heerlijkheid, en dagelijks uwe dagen hebt leeren
tellen, opdat gij een wijs harte bekomen mocht!.. Houdt dan
de lampen brandende, want gij weet den dag noch de ure,
waarin de Hemelsche Bruidegom komen zal. Dit weet gij: bij
eiken klokslag van den toren, is Hij een uur dichter, bij eiken
polsslag een voetstap nader bij.

Hoort! Zijne schreden ruischen in ons midden.

Heer, wie zal de eerste zijn ?

Wij danken U dat wij leven; wij danken U dat wij sterven
mogen.

Hetzij wij leven of sterven, wij willen het U doen, o Heer!
want gij zijt ons deel in eeuwigheid.

HET WEDERZIEN HIERNAMAALS.

IK ZAL U WEDEROM ZIEN, EN UW HAKT ZAL ZICH VERBLIJDEN,
EN NIEMAND ZAL UWE BLIJDSCHAP VAN U WEGNEMEN.

"Wij zijn van gisteren en weten niet. Toch is de zucht naar
kennis niet alleen een der eigenaardigste kenmerken, maar ook
een der schoonste voorrechten onzer natuur. Het is nog niet ge-
openbaard wat wij zijn zullen; maar wij weten, dat, als Christus
zal geopenbaard zijn, wij Hem zullen gelijk wezen, want wij
zullen Hem zien, gelijk Hij is. Is het dan wonder, dat wij menigmaal
uit de diepte van dit eerste leven een blik naar boven slaan, of
wij, door den sluier der verborgenheid heen, een enkelen lichtstraal
mochten opvangen van de heerlijkheid van dat tweede leven, die
hier niet gezien wordt, maar die God heeft weggelegd voor allen
die Hem liefhebben? En als wij nu, den één voor, den andere na,
van onze zijde zien verdwijnen, op den weg dien wij gaan, in
het huis waar wij wonen, aan den disch waar wij aanzitten; als
wij telkens en telkens weer zoo menig vriendelijk oog zich zien
sluiten, dat ons met zijn licht verblijdde en vertroostte; als wij
allengskens eenzamer en eenzamer de pelgrimsreis voortzetten

naar het huis des Vaders nog éénmaal, is het dan wonder,
dat wij ons daar soms in den geest verplaatsen, en, peinzende
aan die allen die ons vóór zijn gegaan, de vrage voelen oprijzen
in ons binnenste: ,.Zal ik hen wederzien? Zal daar eene herken-
ning plaats hebben?\'" De vraag kan voor niemand onzer onver-
schillig zijn; want wie is onder ons die niemand mist en eens
door niemand gemist zal worden ?

Ik wenschte eene poging te beproeven, of het mogelijk ware
haar eenigermate te beandwoorden, en sloeg den Bijbel open, of
ik een klaar en bestemd woord mocht vinden, dat in het volle
licht der openbaring de toestemming boven twijfel stelde. Maar
zoodanig woord vond ik niet; en bij eenig nadenken werd het mij
duidelijk waarom ik het niet vond: maar duidelijk evenzeer, dat
ik als Evangelieprediker mijn roeping niet te buiten zou gaan,
wanneer ik die vraag nochtans op den christelijken kansel bracht,
indien ik hare beandwoording kon vasthechten aan een zoodanige
uitspraak, die althans zijdelings daartoe het recht gaf.

Zulk een uitspraak meende ik gevonden te hebben in het voor-
gelezen tekstwoord.

Het is een woord van Jezus uit de afscheidsreden tot zijne
Apostelen in den laatsten nacht voor zijn lijden en sterven. Het
Avondmaal is gevierd, de lofzang gezongen: zij gaan uit naar den
Olijfberg. En nu, al wandelende naar den hof der smarte, opent
de getrouwe Heiland het hart voor de Zijnen. Nog éénmaal kon-
digt Hij hun zijn lijden aan, als door Gods Profeeten voorspeld,
als nochtans voor hen, zwakke jongeren, een steen des aanstoots,
want zij zouden Hem verlaten en verloochenen. Hij waarschuwt
hen tegen ontrouw aan Hem en liefdeloosheid jegens elkander, tegen
moedeloosheid bij de haat en miskenning der waereld, en vertroost
hunne harten over Zijn aanstaande scheiding door de belofte des

heiligen Geestes, die hen zelf in de waarheid zal leiden, en tevens
de waereld overtuigen van zonde en van gerechtigheid en van oor-
deel. Die Geest," zegt hij, zal mij verheerlijken, want hij zal
\'t uit het mijne nemen en zal \'t u verkondigen!" En als ware
deze toezegging nog niet genoeg om de afscheidstranen te ver-
zoeten, zoo laat nu de Heer er bemoedigend op volgen: Een
kleinen tijd en gij zult mij niet zien, en wederom een kleinen
tijd en gij zult mij zien, want ik ga henen tot den Vader. Voor-
waar, voorwaar, ik zeg u, gij zult schreien en klagelijk weenen,
en bedroefd zijn, terwijl zich de waereld verblijdt, maar uwe
bedroefdheid zal tot blijdschap worden. Gij hebt nu wel droefheid,
maar ik zal u wederzien, en uw hart zal zich verblijden, en
niemand zal uwe blijdschap van u wegnemen!" Zoo belooft hij
hun dan vóór de poorte des grafs een zalig Wederzien na de
opstanding. Die blijdschap zou juist uit hunne droefheid geboren
worden, en voorts door geen dood des Meeren meer worden ver-
broken, ja nimmermeer ophouden. De Heer heeft woord gehouden :
zij hebben Hem wedergezien, den Verheerlijkte, nog veertig dagen
op aarde, en nu reeds achttien eeuwen in den Hemel! En wij
ook, zoo wij volharden, zullen Hem zien gelijk Hij is, en al
Zijne jongeren met ons. Zoo brengen wij dan het woord van
onzen Meester op ons-zelven over, wien Hij immers in alles gelijk
is geworden, uitgenomen de zonde. Hij, de waarachtige Mensch,
die ons tot ware menschen wil maken , geeft ons in Zijne heer-
lijkheid uit lijden, en al wat daarmede in verband staat, het
beeld van onze eigen toekomst te aanschouwen, zoovelen wij
in Hem zullen gevonden worden. Komt, gaan we dan van
Zijn woord uit, bij onze tegenwoordige beschouwing van liet
Wederzien Hiernamaals, en leeren wij dat achtereenvolgends
kennen als:

I. Een mensclielijk verlangen,

II. Een christelijken wensch,

III. Een hemelsche hoop,

IV. Een heerlijke verwachting;

om met een woord van waarschuwing en vertroosting het
overwogene te besluiten.

Het Wederzien der onzen hiernamaals is een Menschelijk Ver-
langen. Zietdaar in de eerste plaats u een waarheid genoemd,
mijne vrienden! die ik zoo algemeen en zoo onweersprekelijk
geloof, dat hare opzettelijke verdediging een overtollig werk mag
heeten.

Verre van mij dan ook de poging om te willen bewijzen wat
geen bewijs behoeft, omdat gij mij de slotsom gewonnen geeft
reeds eer het betoog is begonnen. Al wat ik wil, is u herinneren,
dat dit verlangen inderdaad, wel verre van door beweegredenen
van buiten in ons verwekt te zijn, veeleer zijn grond heeft in
het wezen-zelf onzer natuur. Immers, het ontstaat uit een dub-
bele behoefte der menschheid, zoo diep geworteld, dat men eer
het hart zou verscheuren dan haar wegrukken uit zijn bodem:
zij heeten

behoefte aan onsterfelijkheid, en
liefde tot de onzen.

Of is het niet zoo, mijne medechristenen! als wij ons een
Wederzien hiernamaals verbeelden, ligt daarbij niet stilzwijgend
ten grondslag ons verlangen naar Onsterfelijkheid? Het geloof aan
zulk eene onsterfelijkheid woont, met meer of minder bestemd-
heid, in het binnenste van alle menschen. \'t Is waar, sommigen

hebben haar stoutweg ontkend; maar het is hun gegaan even als
den Godloochenaars : het geweten, vaak plotseling ontwaakt,
maakte hen tot leugenaars en deed hen, in weerwil van zich-
zelven, geloof hechten aan \'t geen zij-zelf met alle inspanning
als een dwaasheid trachtten te verwerpen. En die onsterfelijkheid,
wier zekerheid zich, spijt alle drogredenen der zinnelijkheid, op-
dringt aan het verstand en de conscientie, is een zicli-zelf bewuste
persoonlijke zelfstandigheid. Spreekt den stervende zooveel gij wilt
van een onvergankelijk overblijven zijner nagedachtenis bij de
menschen, of van de voortzetting van zijn leven in dat zijner
nakomelingschap; predikt hem een terugvloeien van zijnen geest
in de Godheid, waaruit hij zijnen oorsprongheeft, gelijk de stroom,
uit de dampen der zee geboren, zich straks wederom spoorloos
oplost in den schoot der zee. Hij zal het hoofd schudden en and-
woorden, dat gij met zulke troostredenen zijn hart niet kunt
verkwikken. En geen wonder! wij gevoelen het, dat het niets
dan woordspeling is, den naam van Onsterfelijkheid te geven
aan de instandhouding onzer gedachtenis, indien deze al mogelijk
ware; dat de mensch maar niet een lid is van het menschdom
en alleen het leven van zijn geslacht leeft, gelijk de plant en het
dier, maar bovendien ook zijn eigen leven leeft en een bestemming
heeft voor zich-zelven; dat hij die bestemming niet volkomen
bereikt in dit leven van vorming en voorbereiding, en dat alzoo
zonder de mogelijkheid om haar in een volgend leven te bereiken,
zijn geheel verblijf hier beneden niets dan eene nuttelooze ver-
schijning, ja, de onwezendlijkheid-zelve zou zijn geweest. Neen,
ons ik willen wij behouden en ontwikkelen; ons zelven willen wij
in de eerste plaats hervinden. Met persoonlijke zelfbewustheiden
zelfstandigheid wenschen wij voort te leven: want om ons bij
ons onderwerp te bepalen zoo wij verlangen de onzen hier-

namaals weder te zien, het is evenzeer om door hen herkend te
worden als om hen te herkennen.

Daar komt dan de Liefde tot de onzen bij. Zeker, er is een
natuurlijke liefde, die zich gelden doet bij eiken mensch die nog
niet geleerd heeft, den laatsten trek van het Goddelijk Beeld in
zijn hart te verwoesten. Indien het waar is, dat de zonde in den
mensch een neiging heeft verwekt om zijn naaste te haten, het
is even waar, dat de neiging om zijn naaste lief te hebben daar-
tegenover staat, als de overgeblevene sprank van het vuur der
Liefde, dat in zijn oorspronkelijken staat in hem leefde. Indien
de vatbaarheid om te beminnen uit ons binnenste verdwenen
ware, dan ware ook het aanrakingspunt verdwenen, waar zich
het Goddelijke met het Menschelijke ontmoeten kunnen: met andere
woorden, dan zouden wij opgehouden hebben menschen te zij n
En inderdaad, wie heeft ze niet, die hij, zij \'t dan op zijne wijze,
d. i. vaak gebrekkig en zelfzuchtig, maar nochtans innig lief heeft?
Wij zijn van het Ouderlijk Huis af aan gewoon aan het gezellig
verkeer en den vertrouwelij ken omgang met hen, die in de eerste
plaats door de banden des bloeds aan ons verbonden zijn. De kring
van hen, met wie wij leven en \'t leven genieten, heeft zich sedert
steeds uitgezet. In onze eigene woning en daarbuiten zoeken wij
dagelijks de aangezichten, wier aanschouwing ons een lieflijke ge-
woonte werd: de handen, die ons zegenen en van ons gezegend
worden; de harten, die aan de onzen op\'t nauwste verknocht zijn.
En welk een smarte nu,hen één voor één van onze zijde en uit ons oog
te zien verdwijnen! Wij gevoelen het pijnlijk bij ieder Vaarwel aan
den grens van tijd en eeuwigheid: die scheiding moest niet zijn,
de dood moest daar niet wezen! Maar nu zij er is en hij niet
ophoudt de bezolding der zonde te betalen, is dit althans nog een
zweem van overwinning in de treurige nederlaag, dat ons hart

niet vergeet wie het eenmaal beminde. Het beeld der verstorvenen
wandelt met ons voort hier beneden. Wij gedenken hunner in
onze vreugde en hunner allermeest in ons lijden. En wie ook later
dit leven aanbrengt om hunne ledige plaatsen te bezetten; wat
wij ook verwachten van de ontmoeting der onbekenden in het
leven hiernamaals: ons oog keert zich onwillekeurig met heimwee
naar de graven, waar onze welbekenden slapen; en wij fluisteren
het hunner assche toe: Zullen wij elkander weerzien daar ginder,
weerzien en herkennen?"

Gewis, dat verlangen is menschelijk, want uit twee menschelijke
behoeften is het geboren. Alleenlijk, dat bevredigt ons niet: want
wij weten het, niet alles wat wij menschelijk noemen, is geoor-
loofd, sints onze natuur door de zonde bedorven is. Spreekt zelfs
niet de Apostel van een natuurlijken mensch" in tegenoverstelling
van den geestelijken mensch?" en is die zucht naar wederzien
en herkenning in den grond der zake niet bloot zinnelijk van aart,
een begeerte onzer lagere natuur, die liever moest worden onder-
drukt dan gevoed? Het is niet genoeg te erkennen dat wij ver-
langen : de vraag is, of wij mogen verlangen. Welnu, wij mogen \'t:
het menschelijk verlangen is een Christelijke Wensch; want wel
verre van in strijd te zijn met Gods deugden of met onze eigene
bestemming, is hij daarmede veeleer in overeenstemming.

Ons verlangen naar een wederzien en herkennen der onzen
hiernamaals is geoorloofd: want het is niet in strijd met Gods
deugden: noch met Gods almacht, noch met Gods liefde, noch
met Gods wijsheid.

Niet met Gods almacht. Want schoon het waar is, dat de dood
ons lichaam ontbindt, onze gelaatstrekken uitwischt, onze oogen
bluscht, en weldra niets van onze vroegere uiterlijke gedaante

overlaat dan een handvol stof en een onherkenbaar lijkgebeente
wat zou den Almachtige kunnen verhinderen de herkenning der
verheerlijkten te doen plaats hebben, waar immers de wezendlijke
persoonlijkheid niet is vernietigd maar veeleer tot haar volle recht
gekomen? Neen, wij behoeven niet eenmaal met zekeren Kerk-
vader *) te verwachten, dat de afgescheidene zielen de gelijkenis
en gedaante harer lichamen behouden. Wij behoeven niet eenmaal
te beweeren, dat God op de aangezichten der verheerlijkte lichamen
de grondtrekken der vroegere immers spiegels en uitdrukking
des inwonenden geestes? veredeld zal herhalen. Het is genoeg
te vertrouwen, dat God in elk geval bij machte is, om langs
den weg eener hoogere dan bloot zinnelijke aanschouwing, de
herkenning te doen plaats hebben op de meest onbedriegelijke
wijze.

Zou Zijn liefde het niet gedoogen? Maar die liefde bedoelt
immers ons volkomen geluk, en zoo het Wederzien onzer dier-
baren, ware \'t ook voor één enkel uur, ons reeds hier op aarde
onuitsprekelijk gelukkig zou maken, wat zou het dan ginder
voor eeuwig zijn!

Maar Gods wijsheid kan het verbieden! En waarom dan toch?
Als Gods wijsheid twee menschen op aarde samenbracht; als
Gods wijsheid hen naast elkander den weg ten leven deed be-
wandelen; als Gods wijsheid hen dan aan elkanders zaligheid
deed arbeiden, zoodat ze elkaar weêrkeerig dank weten als redder
hunner zielen wat onbehoorlijks zou er gelegen kunnen zijn
in een wederontmoeting daarboven, waarbij de oude banden,
maar verheerlijkt, weer aangeknoopt, de oude arbeid, maar op
hemelsche wijze, voltooid konden worden?

Ik ben reeds ongemerkt genaderd tot wat ik hier in de tweede
plaats wilde opmerken, dat het wederzien hiernamaals evenmin
ook met onze bestemming in strijd is.

Of is het niet onze bestemming, ook in die andere waereld,
die immers de volmaking zal zijn der tegenwoordige, te samen
te leven, te samen te genieten, te samen God te verheerlijken?
Maar zou dat samen zijn dan zoeter zijn, wanneer men elkander
niet kende? Zou het daarom juist vruchtbaarder of heilzamer
zijn? Was het hier beneden dan bekoorlijker bij enkel vreemden
dan in den kring, waar ook vrienden ons wachtten? Zoo het
samen lijden op aarde de smart verminderde, zou het samen zich
verheugen in den hemel de blijdschap niet verdubbelen? Vuurt het
den arbeid niet aan, te voleindigen met wie men begon? En zou
het bespreken van de dingen Gods, die men samen ondervond op
de reize naar het Vaderhuis, niet de dankbaarheid voor den Vader
verhoogen ? Men zal Gods leidingen en bezoekingen en uitred-
dingen en louteringswegen, op aarde ervaren, toch niet vergeten
in dien hemel, werwaarts zij henen voerden? Integendeel, zij
zullen eerst recht klaar en helder worden voor het gezaligd oog,
en nieuwe lofzangen doen opwellen uit het gezaligd hart. Maar
indien dan het geheugen, gelijk al onze vermogens, daar ginder
tot volmaaktheid zal worden gebracht; indien de herinnering aan
de gebeurde dingen mede zal werken om Hem meer en meer te
doen verheerlijken, die uit allen nood heeft gered, die uit eiken
val deed opstaan, die op elke bede heeft gezegend, ook op de
laatste in de ure des doods hoe zou het dan in strijd kunnen zijn
met die bestemming, ook hen te herkennen, die met ons leden en stre-
den, weenden en baden, geloofden en hoopten, leefden en streefden
en nu herleefden alsdeelgenooten onzer zaligheid, gelijk ze eens
deelgenooten waren van alles waardoor die zaligheid is gewerkt!
5e druk. 3

Wat dunkt u, mijne vrienden! heb ik te stout gesproken toen
ik het Menschelijk Verlangen naar een weerzien en herkenning,
een Christelijken Wensch durfde noemen?

Een Christelijke Wensch?" zegt misschien iemand uwer: het
zij zoo, maar in elk geval dan toch slechts een wensch! Hoe
menigmaal verrijzen er ook betamelijke wenschen in ons binnenste,
aan wier vervulling wij nochtans niet durven of kunnen gelooven,
en die wij als schoone hersenschimmen al zuchtend opgeven. Is
het ook hier zoo niet?" Ik durf het betwijfelen, mijne vrienden!
Ik durf nog verder gaan dan ik deed, en in den Christelijken
Wensch ook een Hemelsche Hope begroeten. Met andere woorden,
ik meen dat wij een Wederzien hiernamaals op goede gronden
mogen verwachten. Ik vind die gronden in:

De stemmen van ons Hart, en

de wenken der Schrift.
De stemmen van ons hart. Ik had liever moeten zeggen, van
onze christelijke zelfbewustheid, Gods geest in ons, die uit den
onze spreekt! Of zegt het mij een heilig verlangen, zóó diep
geworteld in het christelijk gemoed, zóó algemeen gevonden
bij allen die één Heer en één geloof deelachtig zijn: is het niet
uit God? En doet God, die de waarachtige en getrouwe is, wel
ooit een verlangen ontstaan, dat Hij niet voornemens is te ver-
vullen? Gods wezen is Liefde, en Liefde zal den hemel tot hemel
maken. Liefde tot God allereerst, en tot Hem, in Wien God zich
ons geopenbaard en gegeven heeft, den gezeger.den Verlosser der
waereld. Maar dan ook liefde tot Gods kinderen, de verlosten
diens eeuwig Gezegenden. En gelijk men te recht gevraagd
heeft zou nu ons hart niet juist een dier eerste, een der on-
willekeurigste, een der reinste, een der zaligste toepassingen dezer

heilige aandoeningen missen, als wij geen kennis droegen van

onze mede-verheerlijkte dierbaren? Op aarde was het onze lieve-

lingspsalm: Ai ziet, hoe zoet, hoe lieflijk is \'t, dat zonen van

\'t zelfde huis eendrachtig samenwonen, waar \'t Liefdevuur niet

wordt verdoofd," en onder de lieflijkheden des hemels zou deze

ééne worden gemist? De Apostelen des Meeren zullen gezeten zijn

op de twaalf troonen Israëls: zij zullen dus herkenbaar zijn in

hunne persoonlijkheid: een Titus en een Lydia zullen hunnen

Paulus herkennen, hun geestelijken vader in Christus; een Markus

en Cornelius hunnen Petrus, hunnen leermeester en heilverkonder:

de Twaalve elkander, als medelijders en medeheerschers met hun

gekruisten en verhoogden Rabbouni, en zoo menig gezegend

werktuig in \'s Heeren hand, zoo menig verkondiger van het Goede,

zoo menig leidsman tot de wateren des Vredes, zoo menig strijder

en uitbreider van Gods Koninkrijk, zou niet worden herkend door

de dorstigen die hij drenkte, de zielen die hij won? Ik zal hem

zoeken maar niet vinden," zegt onze ziele, wien ik naast God

mijne zaligheid verschuldigd ben? Ik zal, na dien Ééne, aan Wiens

voet de eerste dank moet worden neergelegd, den tweede niet

vinden, aan wiens hart ik mij wil werpen om hem te zeggen wat

ik op aarde niet zeggen kon: Gij waart mij een uitverkoren

werktuig, want uw woord en voorbeeld hebben mij behouden?.." "

Neen," zegt ons hart, dat niet," en wij willen daarin ons

Maar Gods Woord is de waarheid: wat leert ons Gods Woord

ten dezen? Daar komt het eeniglijk op aan!" Het zij verre

van ons, wijs te willen zijn boven of buiten hetgeen geschreven

staat. Toch zijn er vragen, die de Schrift, en met wijsheid, niet

rechtstreeks beandwoordt, zonder daarom de wenken terug te

houden, die wel geen vrijheid geven om er een geloofsartikel op

te bouwen, maar nochtans ruimte genoeg laten om de hoop te
doen leven. Dat geldt ook van de vraag naar een weerzien en
herkennen. Vergeefs zoekt gij een ronduit: Ja!" in de heilige
bladen, om een reden die wij nader zullen noemen, maar onge-
noemd reeds nu eerbiedigen. Toch heeft voor den oplettenden
bijbellezer de Schrift ook ten dezen niet gants gezwegen. Ik her-
inner u het woord des Apostels, die, uit zijn verdrukking opziende
naar den grooten dag des vredes, zijnen Thessalonicensen toeroept:
,,Welke is onze hope of blijdschap of kroone des roems? En zijt
gij die ook niet voor onzen Heer Jezus Christus in zijne toekomst?"
en ik vraag u, hoe die geloovigen te dien dage des Apostels kroon
of blijdschap kunnen zijn, indien hij hen niet mag herkennen?
Ik herinner u de gelijkenis des Heeren, waarin de rijke man,
opziende uit de pijne, een Abraham herkende die daarboven aan-
zat en den armen bedelaar die aanlag in zijn schoot, en ik vraag
u, of de Heer ook zelfs aan het bijwerk eener gelijkenis één trek
zou kunnen bijvoegen, met de waarheid strijdig? Ik wijs u
op den Thabor, waar de Jongeren des Heeren in de twee ver-
heerlijkte gedaanten Mozes en Elias begroetten; en ik vraag u,
of de tastelijke berg aan drie stervelingen meer te kennen zal
geven dan de berg van Gods heiligheid aan de algemeene ver-
gadering der onsterflijken en rechtvaardigen van het Hemelsche
Jeruzalem ? Ja, ik wijs u op den verheerlijkten persoon van
onzen Heiland, zooals Hij, uit het graf verrezen, door Maria werd
herkend in den Hof, door de Emmaüsgangers onder de breking
des broods, door de Apostelen in hun woning, door al de Zijnen
op den berg Zijner hemelvaart; en ik vraag u, of wij de belofte niet
hebben, dat ons verheerlijkt lichaam het Zijne zal gelijkvormig zijn,
en of wij daaruit niet mogen besluiten tot de hooge waarschijnlijk-
heid eener herkenning ook van de onzen, Zijne broeders en zusters?

O, hemelsche hoop dan, mocht zij ons niet beschamen, maar
uit God zijn, want hare verwachting is heerlijk!

Een Heerlijke Verwachting is die hope des Wederziens:
hier reeds vol vertroosting en heiliging;
eens, in de vervulling, hoe zalig!

Neen, wij duchten niet, dat wij dingen begeeren. die boven het
menschelijk bereik liggen, wanneer wij ons met een herkenning
vleien; en geven ons, voor oogenblikken althans, in die verwachting
toe, om een schat van vertroosting te smaken.

Zeker, de gedachte: Zij die ik liefheb, zijn nabij God, en daar
hebben zij het oneindig beter dan zij het ooit op aarde konden
hebben," is een balsemdroppel in de wonde der scheiding. Maar
hoeveel lieflijker nog is de nevengedachte: En daar, bij God, vind
ook ik hen eenmaal weder!" Zóó wordt wat een verlies scheen
alleen een tijdelijk gemis : zoo verandert het moeielijk: Vaarwel!"
in een juichend: Tot weerziens!" Onze afgestorvenen zijn ons
nu alleenlijk vooruitgereisd, en staan ginds ons te wachten aan
het beter strand. En waar wij moedeloos nederzinken op ons pad
met de Davidsklacht in het hart: Mijn vader en mijn moeder
hebben mij verlaten!" \') of met vader Jacob jammerende, dat
onze Jozefs en Simeons niet meer zijn en ook onze Benjamins
van ons worden weggenomen" \'), daar droogen allengskens onze
tranen op bij de voorstelling van dien morgen, waarop God zal
vereenigen wat zelfs de dood niet kan scheiden. Vele woningen
zijn er in het huis des Vaders, en voor een wijle zijn onze ge-
liefden in een aangrenzend vertrek, maar wij weten het, dat zij
daar zijn: een dunne wand houdt ons gescheiden, en de deur
behoeft slechts open te gaan om ons hen te doen zien!"

■) Ps. XXVII. \') Gen. XLII.

En die gedachte heeft ook een heiligende kracht. Voorzeker,
het moet er ons in de eerste plaats om te doen zijn, in Gods
oogen genade te vinden en voor Christus te verschijnen zonder
smet of rimpel: maar wij mogen toch ook daar benevens den
ijver wel sterken door liet vooruitzicht: Ook zij die mij lief-
hebben, zullen daar ginds mijne verschijning aanschouwen! Zij
zullen de getuigen zijn van mijn verandwoording voor den hemel-
schen Rechter: wee mijner, zoo zij het gelaat moesten afwenden
van mij!" Ja, als de strijd des levens zich verdubbelt; als de zonde
lokt, of de waereld dreigt: als de handen slap worden en de knién
knikken: als het schild des geloofs ons dreigt te ontzinken en
wij de wapens willen wegwerpen, dan fluistert vaak een welbe-
kende stemme ons toe: Om den wille van ons Wederzien, houdt
goeden moed! Ook óns zoudt gij verliezen, als gij Ood verloort.
Nog één dag, mijn zoon! nog één nacht, mijn dochter! nog
weinige uren, mijn gade, of mijn broeder en gij rust uit aan
mijn hart, dat u nimmer vergat!\'"

En is die verwachting zoo zoet en zoo rein, hoe heerlijk zal
dan de vervulling niet wezen! Onder de liefelijkste herinneringen
onzes levens staan de zulken vooraan, die ons de uren terugroepen ,
toen wij, na korter of langer scheiding, terug werden gebracht
in de armen der onzen. Maar dat wederzien was van korten duur,
want het geschiedde op aarde, waar alles geleend is en niets beklijft.
Maar daar Boven zullen wij de onzen voor eeuwig hervinden.
Daar rijzen bergen noch zeeën meer tusschen ons en hen; daar
voert geen wisselend levenslot ons meer uit elkanders nabijheid;
daar scheurt ons geen dood meer verrassend van één. Gelijk ook een
uwer dichters gezegd heeft: De paerel der bestendigheid rust in
de schelp der eeuwigheid." Of gelijk een uwer wijzen heeft ge-

sproken: Slechts voor éénen dag zullen wij te samen komen,
maar die dag heeft geen avond, want daar zal geen nacht zijn!"
O onuitsprekelijke vreugde des Wederziens! hoe verhoogt het hare
waarde, dat zij niets van den tijd heeft te vreezen; dat men van
haar zeggen kan wat van God-zelven en al het Goddelijke geldt:
Zonder schaduw van omkeering!\'\'

En dat eeuwig samenzijn zal een zalig samenzijn wezen.

Hier beneden is het een proeftijd, en tegenover enkele uren van
gemeenschappelijken zegen, stonden maanden en jaren, waarin
onze hoogste vreugde slechts deze was: het tranenbrood samen
te breken en samen te dragen aan hetzelfde kruis. Dat zal daar
Boven niet meer zijn. Daar zijn alle tranen van de oogen gewischt;
daar is geen kruis meer, geen moeite noch verdriet. Daar zal
men niets te deelen hebben dan een altijd toenemend geluk; dan
steeds rijker ervaringen van een vrede, die alle verstand te boven
gaat: van een vreugde, die daar beneden in geen menschenhart
was opgekomen: van een jeugd der ziele en een leven des geestes,
die immer gevoed en versterkt worden met nieuwe krachten en
lichten en gaven, en zegening op zegening. O onuitsprekelijke
vreugde des Wederziens! hoe doet het hare waarde klimmen, dat
zij slechts het begin is van een gelukstaat zonder einde, dat men
op haar kan toepassen wat van God-zelven en al het Goddelijke geldt:
Uwe dagen hebben geen einde; uwe heerlijkheid is volkomen!"

En dat kan niet anders, want dat eeuwig zalig Weerzien zal
een heilig Wei-rzien zijn. Hier beneden kleefde de zonde ons
aan, en zij juist wierp een schaduw op het vrolijkste licht. Hoe
vaak werd ons samenzijn voor een wijle verbitterd, wanneer de
oude mensch zich vertoonde in wrevel of onwil, in het liefdeloos
woord of den stuurschen blik. Wij zagen de onzen struikelen, en
struikelden zelven, tot onze smart of onze schaamte; en de jam-

merlijke zelfzucht verwijderde soms onder één zelfde dak, wat
eens onder één zelfde harte gerust had! Dat zal daar Boven zoo
niet meer zijn. Daar is geen zonde meer: daar is het hart ge-
heiligd: daar is God in allen en allen zijn in God. Daar werkt
men altijd samen tot Zijne verheerlijking, want elke gedachte is
van Hem vervuld, en iedere daad getuigt van Hem. Gelijk wij in
Christus Gods beeld hervinden, zóó hervinden wij Christus\' beeld
in elkander, op het stralend voorhoofd, in de werken des lichts,
in het licht der liefde, dat ons bedekt als een kleed. O nog eens,
onuitsprekelijke vreugde des Wederziens! hoe onwaardeerbaar
maakt het u, dat gij rein zult zijn van eiken aardschen smet,
ja! dat van u zal gelden wat van God geldt en al het Zijne:
Heilig, heilig, driemaal heilig! Daar is gantsch geen duisternis in!"

Zoo hebben wij dan nu het Wederzien Hiernamaals achtereen-
volgends leeren kennen als een menschelijk verlangen, een chris-
telijken wensch, een hemelsche hoop, een heerlijke verwachting;
en ik ben daarbij, zoo mijn voornemen niet geheel mislukt is,
met die heilige behoedzaamheid te werk gegaan, die het onderwerp
eischte, en waarvan de Schrift-zelve mij het voorbeeld gaf.

De Schrift zelve; want wij hebben het reeds opgemerkt
zij verzwijgt daaromtrent meer dan zij zegt, zij zegt minder, dan
zij vermoeden laat.

En daarin juist ligt een waarschuwing voor ons, die ik u niet
mag onthouden. Ziet, het is goed en noodig, dat het verlangen
naar den hemel op de aarde in ons wone: alleenlijk, een iegelijk
onderzoeke zich-zelven of dat verlangen het ware zij en overeen-
komstig Gods wil. Gij hebt een strijd op aarde, o menschïenhet
kan u gebeuren, dat gij daarbij moedeloos roept tot den dood
om u te verlossen, ook dan wanneer gij nog volkomen onvoor-

bereid zijt om hem te volgen. Zoo toont gij te wanen, dat men
de aarde slechts heeft te verlaten om in den hemel te komen,
en niets heeft te doen dan te sterven om daar eeuwig zalig te
leven. Zoo ziet gij in het volgende leven niets dan een bloote
voortzetting van uw aardsche betrekkingen, die door den dood
werden geschorst, en gij acht u geschikt om het te aanvaarden
gelijk gij zijt en gelijk gij blijven wilt. Maar \'s Heeren Woord
bemoedigt u niet! Het reikt uwer zinnelijkheid geen voedsel, het
toont u nimmer de poorte des hemels, zonder daar boven te
schrijven: Die niet gelooft, is veroordeeld; die niet wedergeboren
wordt, kan niet ingaan; zonder heiligmaking zal niemand den
Heer zien." Zoo wij naar den hemel verlangen, het mag niet zijn,
omdat wij ontslagen wenschen te zijn van de moeiten en zorgen
der aarde: maar omdat ons hart naar God uitgaat, als naar het
Hoogste goed; omdat het Hem wil aanschouwen, Hem kennen
gelijk het van Hem gekend wordt, in Hem zich verliezen tot Wien
het geschapen is: en omdat het nu eenmaal weet, dat die be-
geerte hier beneden niet vervuld kan worden, zoolang wij niet
verlost zijn uit het lichaam des doods.

O gij treurenden onder mijne iezers! die uwe dooden niet kunt
vergeten, ziet toe dat gij om hunnentwil de levenden niet veron-
achtzaamt! Ziet toe, dat uw zoetelijk droomen van het andere
leven u de taak dézes levens niet doe verzuimen, die daar heet:
Strijdt gij om in te gaan!" Beproeft u-zelven, of het bedrog niet
in uw hart is; en ot dat heimwee naar den hemel, dat gij mis-
schien voor een teeken van ware Godsvrucht houdt, niet in den
grond der zake veelmeer het verlangen is naar een mensch dan
naar God; naar de aardsche liefde van het zondige schepsel dan
naar de hemelsche liefde van den heiligen Schepper, die de eerste
moet zijn en de laatste! Ook hier vindt dat woord zijn hoogere

toepassing: Zoekt eerst het Koninkrijk Gods en zijne gerech-
tigheid, en alle andere dingen zullen u worden toegewor-
pen!" *) Om Hem moet het u te doen zijn, Wiens nabijheid
alleen den hemel hemel maakt. Hebt toch geen zinnelijke gedach-
ten van het leven achter het graf, dat in dat graf alles achterliet
wat aardsch en uit de aarde was. Geen vleesch en bloed beërft
Gods Koninkrijk: zijne burgers zijn den engelen Gods gelijk, en
nemen ten huwelijk noch geven ten huwelijk. Kik verbond, dat
alleen zijn grond had in onze lagere natuur, is daar te niet gedaan ;
slechts wat reeds hier uit God was, zal blijven: de verwantschap
der zielen, die haar vereenigingspunt vonden in de liefde Gods,
die daar is in Jezus Christus, het middelpunt van hun leven.

Woont die liefde Gods in uwe harten? Was zij het, die u aan-
trok tot de dierbaren, die u vooruit zijn gegaan; die u aan hen
verknocht heeft hier beneden ? Hadt gij Christus lief in hen,
Christus die ook hen verloste, ook in hen een gestalte had, ook
hen naar Zijne gelijkenis herschiep? O, zeker, dan moogt gij naar
hen verlangen, omdat dit verlangen u niet schaden zal. Want
dan is het een verlangen tot heerlijkheid Gods, Wiens genade
zich openbaart ook in de verzameling van het verstrooide en de
hereeniging van het gescheidene. Dan gevoelt gij, dat de afwijzing
van dien wensch aan uwe zaligheid niet schaden zou, omdat gij
nochtans Hem zoudt kennen die de Zaligheid is. Dan blijft u de
bekrooning van dien wensch één genot onder duizenden; terwijl
de begeerte om God te zien de vervulling blijft der éénige be-
hoefte, waarin alle anderen zich hebben opgelost. Gij Christenen
dan, die het ééne Noodige hebt gevonden! behoudt boven alles
wat gij hebt, en neemt wat God u bovendien wil geven, in ood-



		00 & i WIJ ZULLEN ELKANDER WEDERZIEN. Woorden des levens BIJ DEN DOOD ONZER DIERBAREN. VERZAMELD

		J. J. L. TEN KATE.

		*^cV\\^b» OwA.*

		AMSTERDAM,

		D. B. CENTEN.



		87

		Uw wezen, Heer! is niet te peilen; Hier voelt de Cherub zich een worm, En \'s menschen rede strijkt de zeilen, Gelijk een zeeman in den storm. Wij wagen \'tstaamlende U te prijzen, Wij slaan Uw grootheid duizlend ga: Ver boven Sterven en Verrijzen, Staat Gij, o God... Hallelujah! J. J. L. ten Kate.

		De dood! Hij is toch verschrikkelijk; de worm zelfs kromt zich voor hem, want hij ontneemt ons alles. Als men nu ziet hoe onze Heer Jezus te Naïn een doode opwekt, dien men ten grave droeg, en te Bethanië een anderen, die reeds vier dagen in het graf gelegen had; wanneer men Hem verder van woningen des vredes hoort spreken, waar wij onzen Anselmo zullen wederzien, en waar de goede en vrome menschen van alle tijden en volken vergaderd zullen worden; als men Hem dan zeggen hoort, dat wie in Hem gelooft, niet sterven zal, al ware hij ook gestorven; verheugt het u dan niet, Andries? en zoudt gij niet van harte in Hem gelooven?......................

		Wat gewoonlijk te zien is en wat iedereen zien kan, is, dat wij in ons binnenste uit twee krachten bestaan, die het niet ééns zijn en elkander bestrijden de ééne is van hooger natuur, die van Onsterfelijkheid en het Oneindige, van een hoogste volmaakt- heid, wijsheid, goedheid, rechtvaardigheid, begrip en gevoel heeft,



		95

		15. BEN IK RIJP voor de ooftkamer der kerkhoven? Maar is dan ieder menscli daartoe rijp? Is hij niet op zijn negentigste jaar even onvolmaakt als op zijn twintigste? Ja, inderdaad! de dood neemt kinderen en Vuurlanders weg. De mensch is zomerooft, \'t welk de hemel moet plukken, vóór het rijp is. De toekomende waereld is geen gelijkgeschoren laan, of een oranjerie, maarzij is de boomkweekerij voor die stekjens, die men hier in dézen tuin uit het zaad wint. Jean Pa ui,.

		3& gezelligheid dos Toekomenden Levens,

		Het verblijf in de eeuwigheid zal gezellig en werkzaam zijn. Met voordacht gaan wij elke bepaling voorbij, waar het oord van ons toekomstig verblijf zal wezen, hoezeer wij het voor ons allerwaarschijnlijkst achten, dat de verheerlijkte Aarde ons te dien einde door den goeden en wijzen Schepper zal worden aangewezen: ofschoon onze ziel, ontheven van het logge lichaam en metedeler hulsel, den heerlijken lichame van Christus gelijkvormig, bekleed, ook tevens het vermogen zal bezitten om zich naarde verstafgelegene gedeelten der schepping te begeven, en aldaar den Grooten Maker in de werken Zijner onbegrijpelijke almacht, wijsheid en heer- lijkheid gade te slaan en te bewonderen. Maar hoe nu? zal de Mensch in zijn toekomstig verblijf geheel en al op zich-zelven staan, en niet met anderen in verbindtenis treden? Zal hij



		07

		Levens? Waarom is de mensch , op de grenzen van twee waerelden geplaatst, zoo onkundig van die der geesten, die hem nochtans eens tot zijn altijddurend verblijf zal worden aangewezen? Maar wanneer ik dan wederom overdacht, hoe het een onmogelijkheid is er meer van te kennen dan ons geopenbaard werd, en dan wij uit dit geopenbaarde redelijkerwijze kunnen afleiden; wanneer ik overwoog hoe heilzaam die duisternis der toekomst is voor onze tevredenheid met het tegenwoordige, voor de vervulling onzer plichten, voor de beoefening van ons geloof en voor de vorming tot hooger geluk, dan eerbiedigde ik met dankbaar ge- voel de liefderijke wijsheid des Hemelschen Vaders, Wiens plan het altijd is, Zijn kinderen op Zijne, dat is, op de beste wijze, naar het oord hunner bestemming heen te leiden. Ook zij het genoeg, de onwankelbare hoop te mogen voeden, om, zoo wij Jezus en Zijne verschijning hebben liefgehad, Hem eens gelijk te wezen en eeuwig bij Hem te zijn. Heerlijk oogenblik, waarin deze hoop vervuld zal worden! Oogenblik, dat den dag des doods vroolijker doet worden dan de dag der geboorte, oogenblik van waarheid, licht, leven en onsterfelijkheid! W. Pape. (Bekroonde Verhandeling over de waardij der Wetenschappen in het volgend leven).

		hiernamaals.

		Niet elke goede ademt zijn leven uit, gelijk de bloem hare geuren; niet elke goddelooze sterft onder folterpijnen. Dikwijls is het juist omgekeerd. Wij moeten niet vreezen, deze disharmoniën 5e druk. 7



		08

		van het uitwendig en inwendig Ieren met een vasten blik gade te slaan. Zij zijn de zekerste waarborgen voor een oplossend, verzoenend akkoord na het orgelpunt der graven. Frederike Bremer.

		Ulik ten Memel, (Fragment).

		Des Christens doodsklok is de sabbatsklok, Die in des Hemels tempel wordt geluid: Dat hoort zijn ziel, en met een heilgen schok Van vreugde, vliegt zij haar omwindsels uit... Waarheen? Wie die \'t vermeldt? Ons stoflijk oog Heeft niet gezien!.. Maar onze ziele zag, Zooveel \'t inwendig oog aanschouwen mag, Zóó ver \'t geloof\' kan opzien naar omhoog! Wij zagen, in den geesten door de kracht Van \'s Heeren geest, de wondre heerlijkheid Daar Boven voor de Zijnen weggeleid. Wij zagen de oevers, waar de vrede lacht, De palmen, waar de koele schaduw wenkt, De velden in haar altijd groene jeugd, De levende fonteinen van geneucht, Waar Christus-zelf zijn schapen weidt en drenkt. Geen tranen meer, maar eindlooze overvloed Van vreugd, die duizendmaal de smart vergoedt. De zwoegers in Gods wijngaard hebben rust;



		INHOUD.

		I LEERREDENEN. Bladz. I. DE VERLOSSING VAN ONS LICHAAM................... 1. II. HET WEDERZIEN HIERNAMAALS...................... 23. III. DE NIEUWE AARDE................................. 47. II. MENGELINGEN. HET ONTWAKEN...................................... 73. VERRIJZEN EEN PAASCHHYMNE..................... 84. ONSTERFELIJKHEID................................... 87. LEVEN EN STERVEN....... .......................... 90. KERKIIOFBLOEMEN.................................... 91. DE GEZELLIGHEID DES TOEKOMENDEN LEVENS............ 95. HIERNAMAALS....................................... 97. RUK TEN HEMEL. FRAGMENT........................ 98. LICHT IN DEN NACHT................................. 99. WEDERZIEN EN HERKENNEN........................... \'101. EEN HOOP EN EEN TROOST............................ i06. VRIENDSCHAP BLIJFT.................................109. JA, DAAR !..........................................110. IS DE HOOP OP HEREENIGING NIET ONGEGROND?........ 111.



		Bladz. DES HENSCHEN ZIEL IS EEN ONVERDERFELIJK WEZEN\'..... 118. TROOST BIJ DEN DOOD EENS DIERBAREN................ 120- DE DROOM EENER WEES . . ........................... 122. DE BESTE VERTROOSTING............................. 126. HEBBEN WIJ ELKANDER VOOR HET LAATST GEZIEN ?..... 127. NA EEN UITVAART................................... 131. DE DAG BREEKT SPOEDIG AAN......................... 134. GEDACHTEN VAN I.AVATER............................ 134. INDIEN ONS HIERNAMAALS GEEN WEERZIEN WACHTTE .... 136. AAN BEDROEFDEN.................................... 141. LICHT IN DEN NACHT................................ 141. BROEDERLIEFDE BIJ DE LIEFDE TOT ALLEN OOK IN DEN HEMEL............................................ 146. AAN EEN LIEVEN DOODE............................... 148. WAAROM ?........................................... 149.



		DE VERLOSSING VAN ONS LICHAAM.

		LEERREDEN OVER ROM. VIII: 23.

		5« DRUK.
		1



		ROM. VIII: 23.

		OOK WIJ-ZELVEN, DIE DE EEKSTELINGEN DES GEESTES HEBBEN, WIJ OOK ZELVEN ZUCHTEN IN ONS-ZELVEN, VERWACHTENDE DE AANNEMING TOT KINDEREN, DE VERLOSSING ONZES LICHAAMS.

		Het leven is mij Christus en het sterven is mij gewin." Indien er één woord in de Schrift dat andere woord hevestigt: De wijsheid Gods is der waereld een dwaasheid," dan is het dit. Want voor den natuurlijken" mensch, voor de kinderen dezer waereld, bevat het een tweevoudig raadsel. Het sterven is mij gewin," zegt Paulus, en daar schijnt al wat menschelijk in den mensch is, tegen in te druischen. Hoe? de dood! hij is immers de uitblussching van het licht des levens; de verdwijning van al wat ons dierbaar is; de verwisseling van Gods lieve zon en al de schatten en genietingen waarover zij opging, voor de kille duisternis van het graf, in troosteloze, bewusteloze, eindeloze eenzaamheid. Het sterven eene winst?... \'t Is veeleer het grootste verlies; want alles kan herwonnen worden; alleen het verloren leven niet!" Zoo spreekt de mensch van nature: hij verstaat de wonderspreuk niet: en durfden zijne lippen vertolken water op den bodem zijner ziel ligt, zij zouden geen geringer beschuldiging uitbrengen dan i*



		6 deelen; zij doet hen zelfs dat lijden zegenen, als een opvoedings- middel dat hen vormt voorde aanstaande heerlijkheid, die immers, spijt alle strijd en moeite, onbetwijfelbaar zeker bleef. Gij bemerkt het, mijne Vrienden! de Apostel ziet eerst rondom zich heen op de aardsche vergankelijke schepping, waarvan Adam het hoofd is, om straks den blik vooruit te werpen in de eeuwige geestelijke schepping, die Christus uit haar te voorschijn zal roepen, als de groote dag komt, waarop Hij alle dingen nieuw zal maken. Die aardsche schepping verkeert in een staat van verderfelijkheid. Met den val des menschen werd de aarde ver- vloekt, en het verderf sloop in de natuur. Daarmede greep een groote verandering in de gantsche aardsche schepping plaats: de heerlijke eenstemmigheid , die te voren in al haar deelen geheerscht had, werd verbroken; de levenskrachten, waarvan de werken Gods hier beneden doordrongen waren, vertraagden. In plaats van vrede, kwamen verdeeldheid en strijd: in plaats van een in Gods gemeenschap onvergankelijk leven, kwamen vergankelijkheid en dood in de waereld. Dit geschiedde buiten den wil van het schepsel, en met zijn eigenlijk wezen in tegenspraak. De geheele natuur toch huivert terug voor den dood: de plant keert zich van zelf naar het licht, het dier zoekt zijn voedsel en ontwijkt met een verwonderlijk instinkt wat het schadelijk is. Alles wil leven: alles wil zich in zijn bestaan verheugen; ja, nog een beter leven dan het tegenwoordige leven bereiken. Naar zulk een heerlijk leven, naar zulk een nieuwe en onvergankelijke Para- dijsvreugde, ziet de gantsche lagere schepping met smachtend verlangen uit: gelijk de aanstaande moeder naar het oogenblik, waarop zij, van hare smarten ontbonden, het nieuwe schepsel ten leven baren zal. En indien nu die gantsche lagere schepping alzoo reikhalst naar



		7 ■den tijd, wanneer, naar de zinnebeeldige taal der Profeten, de wolf met het lam zal verkeeren, de zon en de maan helderder schijnen, de woestijn en de eenzame plaats vrolijk en lustig zullen bloeien: hoe zou dan niet in nog veel hooger mate de redelijke en zedelijke mensch, de geloovige Christen, naar een toekomstigen staat van heerlijkheid uitzien? Ook wij," zegt de Apostel, die de eerstelingen des geestes hebben, ook wij zuchten in ons-zulven." Ook wij, die den geest, als eersteling en aanvang van den door God ons toegedachten grooten zegen en als onderpand der toekomstige volkomen ver- lossing, in ons hebben, gevoelen dat wij ons nog in een onvol- maakten toestand bevinden. Wij ook verkeeren in die zelfde barens- weën, waaronder degantsche schepping zucht; want wij smachten, vooral niet minder dan zij, naar een aanstaande vernieuwing en verheerlijking. Wij doen dat in het binnenste," d. i. in ons-zelven, van gant- scher harte: zeker met droefheid, want de tegenwoordige toe- stand kwelt en drukt; maar toch ook, door Gods genade, met een blijde, onbedriegelijke hoop, verwachtende de aanneming tot kinderen, te weten de verlossing onzes lichaams." De uitdrukking komt in den beginne vreemd voor. Hoe? heeft Paulus niet de eerstelingen des geestes," en moet hij dan de aanneming tot kinderen" nog verwachten als iets toekomstigs? Zijn de geloovigen niet reeds kinderen Gods? Zegt Johannes niet\'): Zoovelen Chris- tus aangenomen hebben, dien heeft hij macht gegeven kinderen Gods te worden (namelijk) die in Zijnen naam gelooven." En wederom ): Geliefden, nu zijn wij kinderen Gods." Ja, verklaart Paulus-zelf niet \'):* Gij zijt allen kinderen Gods, door \'tgeloof

		\') Joh. I : 12. ) I. Joh. III : 2. «) Gal. III : 26.



		12 al te willig werktuig. Het is de voet die het half weêrstrevig hart meevoert naar de plaats der zonde, den kuil der schande, de diepte der ellende. Hoe vaak onderdrukt het lichaam de wer- kingen des geestes! Het hangt lood aan de vleugelen des gebeds. Het deelt zijn traagheid, zijn lusteloosheid, zijn aardschgezind- heid mede aan de ziel. Het verstoort zoo menigmaal de sabbatsrust des gemoeds, of belemmert den christelijken moed tot het goede, zoodat we nalaten wat wij willen, doen wat wij ons niet voor- namen, niet voltooien wat wij beginnen, en niet volbrengen wat wij wenschen! Hoe onafgebroken moeten wij waken, bidden en kampen om het vleesch te dooden. En hoe moeten wij ons-zelven onophoudelijk toeroepen: Weet toch en vergeet niet, dat onze oude mensch met Christus gekruisigd is, opdat het lichaam der zonde te niet gedaan worde, opdat wij niet meer de zonde dienen!" Is het dan wonder, zoo de geloovigen zuchten bij de verwach- ting der aanneming tot kinderen, de verlossing van hun lichaam der zonde? Zeker neen! Maar evenmin is het wonder, dat zij van vreugde gloeien, dat de zucht een juichtoon wordt, bij de overdenking der vaste hoop dat die verlossing hun zeker geschonken zal worden.... Een natuurlijk lichaam wordt er gezaaid : een geestelijk lichaam wordt er opgewekt. O, mijne Vrienden! stelt het u voor, zoo gij kunt, een omkleedsel te dragen, dat, wel verre van zich tegen onzen beteren, geestelijken mensch te verzetten, met hem in vol- maakte overeenstemming is, hem te gemoet komt en helpt. Den Heer gelijkvormig te zijn. Geen vleesch meer, dat anders spreekt dan Gods geest in ons. Geen booze meer, die verzoeken kan. Geen zinnelijkheid meer, die verbijsteren kan. Geen Adam in ons.



		"13

		Allen strijd geëindigd te voelen. Geen slagboom tusschen Gods wil en onzen wil. Geen wet meer in de leden, die krijg voert tegen de wet des gemoeds, maar ééne wet: Gods wil; en één wil: Gods wet! Onbelemmerd in denken en gevoelen, te bedenken al wat lieflijk, al wat rechtvaardig is, al wat welluidt,al watdeug- delijk en loflijk is bij God en de Zijnen. Gods nabijheid alom te ontwaren. Geen wenschen te kennen, dan dezulken die uitgaan tot Hem en zich oplossen in Hem, gelijk alle stroomen zich op- lossen in de zee. Onbelemmerd toe te nemen, door geen logge stof verhinderd, in kennis en heiligheid. Op te klimmen, ongekluis- terd door den aardschen ledenlast, van licht tot licht, van deugd tot deugd, bij een hersteld evenwicht van alle krachten en gaven. Een nieuwe waereld te zien opengaan, die, bij alle onuitputtelijke verscheidenheid, telkens hare éénheid terug vindt in Hem, uit Wien, door Wien en tot Wien alle dingen zijn. En zóó zonder hinderpaal vooruit te streven naar het doel: Weest volmaakt, gelijk uw Vader die in de hemelen is!".... Is dat geen zalige verwachting? En is het niet gants natuurlijk, dat Gods kinderen naar hare vervulling uitzien, meer dan wachters naar den morgen? Maar die verlossing die zij wenschen en verwachten, is ook, in de tweede plaats, daarom voor hen een voorwerp van verlangend zuchten en verbeidend juichen, omdat het de verlossing zal zijn niet slechts van een lichaam der zonde, maar ook van een lichaam der smarte. Dat lichaam heeft smart en geeft smart. Het heeft zijn eigen stoffelijk lijden niet alleen, maar brengt ook vaak de ziel in lijden, gelijk deze wederkeerig het lichaam pijnigt. Ons lichaam deelt de prikkelbaarheid, de wisselvalligheid, de broosheid der stof, waaruit het genomen is. Wat al nooden, wat al behoeften dringt



		46 En nog eens, voor het laatst, die verlossing die zij wenschen en wachten, doet hen zuchten en juichen, omdat het, eindelijk, de verlossing zal zijn niet slechts van een lichaam der zonde en een lichaam der smarte, maar ook van een lichaam des doods! Een lichaam des doods!... Ja, wij dragen het om, zoolang wij hier beneden zijn, van onze intrede in het leven af aan. Wij worden geboren om te sterven, en beginnen te sterven als wij geboren worden; ja, wij sterven dagelijks. Dat is: niet alleen verkeeren wij, met alles wat ons lief en dierbaar is, öp aarde onophoudelijk in gevaar om elkander onder de aarde te ontzinken, maar werkelijk snellen wij met eiken dag, met ieder uur, met iedere sekonde den dag, het uur, de sekonde van ons verscheiden te gemoet. Onze polsslagen zijn geteld, en zij vliegen weg onder onze hand, zonder poozen, zonder weder- keeren, tot geen pols meer klopt. Zeker, zoo wij in Christus Jezus zijn, heeft de dood zijn scher- pen prikkel voor ons verloren, want de prikkel des doods is de zonde, en Christus heeft ons van den vloek der zonde verlost. Maar toch, ook voor den geloovige blijft de dood toch nog altijd een beschamend, een bedroevend, een huiveringwekkend ver- schijnsel: en hij gevoelt het, geen ware, geen duurzame, geen volkomen kindervreugde in God voor hem, eer het uit zijne toe- komst voor eeuwig is weggenomen! Beschamend is hem de gedachte aan het lichaam des doods: want zij herinnert hem zoo hij het anders vergeten kón! dat hij een zondaar is; want de dood is de bezoldiging der zonde, en indien hij geen zondaar ware, hij zou niet behoeven te sterven. Bedroevend is hem de gedachte aan het lichaam des doods: want zij herinnert hem zoo hij het anders niet ervaren had! dat ook de zijnen het



		17 omdragen, en dat elk volgend oogenblik hem een vaarwel van brekende lippen kan te gemoet voeren. En dat woord van: Vaar- wel," ook waar wij hopen en gelooven, ook waar het zich in een: Tot weerziens" oplost, is altijd hard: hardst voorzeker voor den achterblijvende, die midden in den strijd blijft staan, verarmd aan zijne dierbaarste bezittingen. Maar huiveringwekkend ook is de gedachte aan het lichaam des doods. De hand, die geesten lichaam scheidt, is zoo geheimzinnig: de verborgenheden der stervensure zijn zóó ondoorgrondelijk; de verandering, die de laatste dag in het lichaam doet ontstaan, zóó geweldigen zóó droevig... Hoe zal \'t hem zijn, als het jongste zweet op \'t voorhoofd rijst; als de onnatuurlijke scheiding van wat oorspronkelijk niet bestemd was om gescheiden te worden, den geest doet verrijzen naar den Vader der geesten, het lichaam doet vergaan tot stof inhetstot, in een verborgen hoek der aarde?... Ziet, hier is geen kond- schapper die wederkeerde; en zoo er vroeger éen herrees uit de groeve, geen Lazarus heeft ook met een enkel woord gerept van de geheimen des doods, en de verrezen heiligen naast Jezus\'kruis verschenen in Jeruzalem, maar bleven sprakeloos voor ons. O, het is geen wonder, zoo de voorstelling van het aanstaande sterfbed der onzen en van ons-zelven ons wel eens doet verzuch- ten: Ik ellendig raensch, wie zal ons verlossen van het lichaam dezes doods? Ik wenschte reeds ontbonden en bij Christus te zijn!.." Welnu, Geliefden! die verzuchting lost zich op in dezen juich- toon der blijde verwachting: Dat zal eenmaal anders worden!" Van het lichaam des doods zullen wij eerlang verlost worden en daarmede van de vreeze des doods, van zijn pijn en zijn over- macht beide. Het lichaam wordt gezaaid in verderflijkheid: het wordt opge- 5e druk. 2



		VYW^ ï^JUAa




			^BfijtfS?



		■



		22 der verlossing misschien spoediger slaan dan gij hadt vermoed : welnu, des te beter! Want in geen geval kondt gij u verrekenen, die alle dingen schade hebt gerekend bij het uitnemende gewicht der aanstaande heerlijkheid, en dagelijks uwe dagen hebt leeren tellen, opdat gij een wijs harte bekomen mocht!.. Houdt dan de lampen brandende, want gij weet den dag noch de ure, waarin de Hemelsche Bruidegom komen zal. Dit weet gij: bij eiken klokslag van den toren, is Hij een uur dichter, bij eiken polsslag een voetstap nader bij. Hoort! Zijne schreden ruischen in ons midden. Heer, wie zal de eerste zijn ? Wij danken U dat wij leven; wij danken U dat wij sterven mogen. Hetzij wij leven of sterven, wij willen het U doen, o Heer! want gij zijt ons deel in eeuwigheid. AMEN.

		W



		HET WEDERZIEN HIERNAMAALS.

		LEERREDEN OVER JOH. XVI : 22.



		JOH. XVI : 22. IK ZAL U WEDEROM ZIEN, EN UW HAKT ZAL ZICH VERBLIJDEN, EN NIEMAND ZAL UWE BLIJDSCHAP VAN U WEGNEMEN.

		"Wij zijn van gisteren en weten niet. Toch is de zucht naar kennis niet alleen een der eigenaardigste kenmerken, maar ook een der schoonste voorrechten onzer natuur. Het is nog niet ge- openbaard wat wij zijn zullen; maar wij weten, dat, als Christus zal geopenbaard zijn, wij Hem zullen gelijk wezen, want wij zullen Hem zien, gelijk Hij is. Is het dan wonder, dat wij menigmaal uit de diepte van dit eerste leven een blik naar boven slaan, of wij, door den sluier der verborgenheid heen, een enkelen lichtstraal mochten opvangen van de heerlijkheid van dat tweede leven, die hier niet gezien wordt, maar die God heeft weggelegd voor allen die Hem liefhebben? En als wij nu, den één voor, den andere na, van onze zijde zien verdwijnen, op den weg dien wij gaan, in het huis waar wij wonen, aan den disch waar wij aanzitten; als wij telkens en telkens weer zoo menig vriendelijk oog zich zien sluiten, dat ons met zijn licht verblijdde en vertroostte; als wij allengskens eenzamer en eenzamer de pelgrimsreis voortzetten



		27 heiligen Geestes, die hen zelf in de waarheid zal leiden, en tevens de waereld overtuigen van zonde en van gerechtigheid en van oor- deel. Die Geest," zegt hij, zal mij verheerlijken, want hij zal \'t uit het mijne nemen en zal \'t u verkondigen!" En als ware deze toezegging nog niet genoeg om de afscheidstranen te ver- zoeten, zoo laat nu de Heer er bemoedigend op volgen: Een kleinen tijd en gij zult mij niet zien, en wederom een kleinen tijd en gij zult mij zien, want ik ga henen tot den Vader. Voor- waar, voorwaar, ik zeg u, gij zult schreien en klagelijk weenen, en bedroefd zijn, terwijl zich de waereld verblijdt, maar uwe bedroefdheid zal tot blijdschap worden. Gij hebt nu wel droefheid, maar ik zal u wederzien, en uw hart zal zich verblijden, en niemand zal uwe blijdschap van u wegnemen!" Zoo belooft hij hun dan vóór de poorte des grafs een zalig Wederzien na de opstanding. Die blijdschap zou juist uit hunne droefheid geboren worden, en voorts door geen dood des Meeren meer worden ver- broken, ja nimmermeer ophouden. De Heer heeft woord gehouden : zij hebben Hem wedergezien, den Verheerlijkte, nog veertig dagen op aarde, en nu reeds achttien eeuwen in den Hemel! En wij ook, zoo wij volharden, zullen Hem zien gelijk Hij is, en al Zijne jongeren met ons. Zoo brengen wij dan het woord van onzen Meester op ons-zelven over, wien Hij immers in alles gelijk is geworden, uitgenomen de zonde. Hij, de waarachtige Mensch, die ons tot ware menschen wil maken , geeft ons in Zijne heer- lijkheid uit lijden, en al wat daarmede in verband staat, het beeld van onze eigen toekomst te aanschouwen, zoovelen wij in Hem zullen gevonden worden. Komt, gaan we dan van Zijn woord uit, bij onze tegenwoordige beschouwing van liet Wederzien Hiernamaals, en leeren wij dat achtereenvolgends kennen als:



		28 I. Een mensclielijk verlangen, II. Een christelijken wensch, III. Een hemelsche hoop, IV. Een heerlijke verwachting; om met een woord van waarschuwing en vertroosting het overwogene te besluiten.

		I. Het Wederzien der onzen hiernamaals is een Menschelijk Ver- langen. Zietdaar in de eerste plaats u een waarheid genoemd, mijne vrienden! die ik zoo algemeen en zoo onweersprekelijk geloof, dat hare opzettelijke verdediging een overtollig werk mag heeten. Verre van mij dan ook de poging om te willen bewijzen wat geen bewijs behoeft, omdat gij mij de slotsom gewonnen geeft reeds eer het betoog is begonnen. Al wat ik wil, is u herinneren, dat dit verlangen inderdaad, wel verre van door beweegredenen van buiten in ons verwekt te zijn, veeleer zijn grond heeft in het wezen-zelf onzer natuur. Immers, het ontstaat uit een dub- bele behoefte der menschheid, zoo diep geworteld, dat men eer het hart zou verscheuren dan haar wegrukken uit zijn bodem: zij heeten behoefte aan onsterfelijkheid, en liefde tot de onzen. Of is het niet zoo, mijne medechristenen! als wij ons een Wederzien hiernamaals verbeelden, ligt daarbij niet stilzwijgend ten grondslag ons verlangen naar Onsterfelijkheid? Het geloof aan zulk eene onsterfelijkheid woont, met meer of minder bestemd- heid, in het binnenste van alle menschen. \'t Is waar, sommigen



		32

		overlaat dan een handvol stof en een onherkenbaar lijkgebeente wat zou den Almachtige kunnen verhinderen de herkenning der verheerlijkten te doen plaats hebben, waar immers de wezendlijke persoonlijkheid niet is vernietigd maar veeleer tot haar volle recht gekomen? Neen, wij behoeven niet eenmaal met zekeren Kerk- vader *) te verwachten, dat de afgescheidene zielen de gelijkenis en gedaante harer lichamen behouden. Wij behoeven niet eenmaal te beweeren, dat God op de aangezichten der verheerlijkte lichamen de grondtrekken der vroegere immers spiegels en uitdrukking des inwonenden geestes? veredeld zal herhalen. Het is genoeg te vertrouwen, dat God in elk geval bij machte is, om langs den weg eener hoogere dan bloot zinnelijke aanschouwing, de herkenning te doen plaats hebben op de meest onbedriegelijke wijze. Zou Zijn liefde het niet gedoogen? Maar die liefde bedoelt immers ons volkomen geluk, en zoo het Wederzien onzer dier- baren, ware \'t ook voor één enkel uur, ons reeds hier op aarde onuitsprekelijk gelukkig zou maken, wat zou het dan ginder voor eeuwig zijn! Maar Gods wijsheid kan het verbieden! En waarom dan toch? Als Gods wijsheid twee menschen op aarde samenbracht; als Gods wijsheid hen naast elkander den weg ten leven deed be- wandelen; als Gods wijsheid hen dan aan elkanders zaligheid deed arbeiden, zoodat ze elkaar weêrkeerig dank weten als redder hunner zielen wat onbehoorlijks zou er gelegen kunnen zijn in een wederontmoeting daarboven, waarbij de oude banden, maar verheerlijkt, weer aangeknoopt, de oude arbeid, maar op hemelsche wijze, voltooid konden worden?

		\') Irenaeus.



		34 Wat dunkt u, mijne vrienden! heb ik te stout gesproken toen ik het Menschelijk Verlangen naar een weerzien en herkenning, een Christelijken Wensch durfde noemen? Een Christelijke Wensch?" zegt misschien iemand uwer: het zij zoo, maar in elk geval dan toch slechts een wensch! Hoe menigmaal verrijzen er ook betamelijke wenschen in ons binnenste, aan wier vervulling wij nochtans niet durven of kunnen gelooven, en die wij als schoone hersenschimmen al zuchtend opgeven. Is het ook hier zoo niet?" Ik durf het betwijfelen, mijne vrienden! Ik durf nog verder gaan dan ik deed, en in den Christelijken Wensch ook een Hemelsche Hope begroeten. Met andere woorden, ik meen dat wij een Wederzien hiernamaals op goede gronden mogen verwachten. Ik vind die gronden in: De stemmen van ons Hart, en de wenken der Schrift. De stemmen van ons hart. Ik had liever moeten zeggen, van onze christelijke zelfbewustheid, Gods geest in ons, die uit den onze spreekt! Of zegt het mij een heilig verlangen, zóó diep geworteld in het christelijk gemoed, zóó algemeen gevonden bij allen die één Heer en één geloof deelachtig zijn: is het niet uit God? En doet God, die de waarachtige en getrouwe is, wel ooit een verlangen ontstaan, dat Hij niet voornemens is te ver- vullen? Gods wezen is Liefde, en Liefde zal den hemel tot hemel maken. Liefde tot God allereerst, en tot Hem, in Wien God zich ons geopenbaard en gegeven heeft, den gezeger.den Verlosser der waereld. Maar dan ook liefde tot Gods kinderen, de verlosten diens eeuwig Gezegenden. En gelijk men te recht gevraagd heeft zou nu ons hart niet juist een dier eerste, een der on- willekeurigste, een der reinste, een der zaligste toepassingen dezer



		35 heilige aandoeningen missen, als wij geen kennis droegen van onze mede-verheerlijkte dierbaren? Op aarde was het onze lieve- lingspsalm: Ai ziet, hoe zoet, hoe lieflijk is \'t, dat zonen van \'t zelfde huis eendrachtig samenwonen, waar \'t Liefdevuur niet wordt verdoofd," en onder de lieflijkheden des hemels zou deze ééne worden gemist? De Apostelen des Meeren zullen gezeten zijn op de twaalf troonen Israëls: zij zullen dus herkenbaar zijn in hunne persoonlijkheid: een Titus en een Lydia zullen hunnen Paulus herkennen, hun geestelijken vader in Christus; een Markus en Cornelius hunnen Petrus, hunnen leermeester en heilverkonder: de Twaalve elkander, als medelijders en medeheerschers met hun gekruisten en verhoogden Rabbouni, en zoo menig gezegend werktuig in \'s Heeren hand, zoo menig verkondiger van het Goede, zoo menig leidsman tot de wateren des Vredes, zoo menig strijder en uitbreider van Gods Koninkrijk, zou niet worden herkend door de dorstigen die hij drenkte, de zielen die hij won? Ik zal hem zoeken maar niet vinden," zegt onze ziele, wien ik naast God mijne zaligheid verschuldigd ben? Ik zal, na dien Ééne, aan Wiens voet de eerste dank moet worden neergelegd, den tweede niet vinden, aan wiens hart ik mij wil werpen om hem te zeggen wat ik op aarde niet zeggen kon: Gij waart mij een uitverkoren werktuig, want uw woord en voorbeeld hebben mij behouden?.." " Neen," zegt ons hart, dat niet," en wij willen daarin ons hart gelooven! Maar Gods Woord is de waarheid: wat leert ons Gods Woord ten dezen? Daar komt het eeniglijk op aan!" Het zij verre van ons, wijs te willen zijn boven of buiten hetgeen geschreven staat. Toch zijn er vragen, die de Schrift, en met wijsheid, niet rechtstreeks beandwoordt, zonder daarom de wenken terug te houden, die wel geen vrijheid geven om er een geloofsartikel op 3*



		38 En die gedachte heeft ook een heiligende kracht. Voorzeker, het moet er ons in de eerste plaats om te doen zijn, in Gods oogen genade te vinden en voor Christus te verschijnen zonder smet of rimpel: maar wij mogen toch ook daar benevens den ijver wel sterken door liet vooruitzicht: Ook zij die mij lief- hebben, zullen daar ginds mijne verschijning aanschouwen! Zij zullen de getuigen zijn van mijn verandwoording voor den hemel- schen Rechter: wee mijner, zoo zij het gelaat moesten afwenden van mij!" Ja, als de strijd des levens zich verdubbelt; als de zonde lokt, of de waereld dreigt: als de handen slap worden en de knién knikken: als het schild des geloofs ons dreigt te ontzinken en wij de wapens willen wegwerpen, dan fluistert vaak een welbe- kende stemme ons toe: Om den wille van ons Wederzien, houdt goeden moed! Ook óns zoudt gij verliezen, als gij Ood verloort. Nog één dag, mijn zoon! nog één nacht, mijn dochter! nog weinige uren, mijn gade, of mijn broeder en gij rust uit aan mijn hart, dat u nimmer vergat!\'" En is die verwachting zoo zoet en zoo rein, hoe heerlijk zal dan de vervulling niet wezen! Onder de liefelijkste herinneringen onzes levens staan de zulken vooraan, die ons de uren terugroepen , toen wij, na korter of langer scheiding, terug werden gebracht in de armen der onzen. Maar dat wederzien was van korten duur, want het geschiedde op aarde, waar alles geleend is en niets beklijft. Maar daar Boven zullen wij de onzen voor eeuwig hervinden. Daar rijzen bergen noch zeeën meer tusschen ons en hen; daar voert geen wisselend levenslot ons meer uit elkanders nabijheid; daar scheurt ons geen dood meer verrassend van één. Gelijk ook een uwer dichters gezegd heeft: De paerel der bestendigheid rust in de schelp der eeuwigheid." Of gelijk een uwer wijzen heeft ge-



		39 sproken: Slechts voor éénen dag zullen wij te samen komen, maar die dag heeft geen avond, want daar zal geen nacht zijn!" O onuitsprekelijke vreugde des Wederziens! hoe verhoogt het hare waarde, dat zij niets van den tijd heeft te vreezen; dat men van haar zeggen kan wat van God-zelven en al het Goddelijke geldt: Zonder schaduw van omkeering!\'\' En dat eeuwig samenzijn zal een zalig samenzijn wezen. Hier beneden is het een proeftijd, en tegenover enkele uren van gemeenschappelijken zegen, stonden maanden en jaren, waarin onze hoogste vreugde slechts deze was: het tranenbrood samen te breken en samen te dragen aan hetzelfde kruis. Dat zal daar Boven niet meer zijn. Daar zijn alle tranen van de oogen gewischt; daar is geen kruis meer, geen moeite noch verdriet. Daar zal men niets te deelen hebben dan een altijd toenemend geluk; dan steeds rijker ervaringen van een vrede, die alle verstand te boven gaat: van een vreugde, die daar beneden in geen menschenhart was opgekomen: van een jeugd der ziele en een leven des geestes, die immer gevoed en versterkt worden met nieuwe krachten en lichten en gaven, en zegening op zegening. O onuitsprekelijke vreugde des Wederziens! hoe doet het hare waarde klimmen, dat zij slechts het begin is van een gelukstaat zonder einde, dat men op haar kan toepassen wat van God-zelven en al het Goddelijke geldt: Uwe dagen hebben geen einde; uwe heerlijkheid is volkomen!" En dat kan niet anders, want dat eeuwig zalig Weerzien zal een heilig Wei-rzien zijn. Hier beneden kleefde de zonde ons aan, en zij juist wierp een schaduw op het vrolijkste licht. Hoe vaak werd ons samenzijn voor een wijle verbitterd, wanneer de oude mensch zich vertoonde in wrevel of onwil, in het liefdeloos woord of den stuurschen blik. Wij zagen de onzen struikelen, en struikelden zelven, tot onze smart of onze schaamte; en de jam-



		40 merlijke zelfzucht verwijderde soms onder één zelfde dak, wat eens onder één zelfde harte gerust had! Dat zal daar Boven zoo niet meer zijn. Daar is geen zonde meer: daar is het hart ge- heiligd: daar is God in allen en allen zijn in God. Daar werkt men altijd samen tot Zijne verheerlijking, want elke gedachte is van Hem vervuld, en iedere daad getuigt van Hem. Gelijk wij in Christus Gods beeld hervinden, zóó hervinden wij Christus\' beeld in elkander, op het stralend voorhoofd, in de werken des lichts, in het licht der liefde, dat ons bedekt als een kleed. O nog eens, onuitsprekelijke vreugde des Wederziens! hoe onwaardeerbaar maakt het u, dat gij rein zult zijn van eiken aardschen smet, ja! dat van u zal gelden wat van God geldt en al het Zijne: Heilig, heilig, driemaal heilig! Daar is gantsch geen duisternis in!" Zoo hebben wij dan nu het Wederzien Hiernamaals achtereen- volgends leeren kennen als een menschelijk verlangen, een chris- telijken wensch, een hemelsche hoop, een heerlijke verwachting; en ik ben daarbij, zoo mijn voornemen niet geheel mislukt is, met die heilige behoedzaamheid te werk gegaan, die het onderwerp eischte, en waarvan de Schrift-zelve mij het voorbeeld gaf. De Schrift zelve; want wij hebben het reeds opgemerkt zij verzwijgt daaromtrent meer dan zij zegt, zij zegt minder, dan zij vermoeden laat. En daarin juist ligt een waarschuwing voor ons, die ik u niet mag onthouden. Ziet, het is goed en noodig, dat het verlangen naar den hemel op de aarde in ons wone: alleenlijk, een iegelijk onderzoeke zich-zelven of dat verlangen het ware zij en overeen- komstig Gods wil. Gij hebt een strijd op aarde, o menschïenhet kan u gebeuren, dat gij daarbij moedeloos roept tot den dood om u te verlossen, ook dan wanneer gij nog volkomen onvoor-



		-ii

		bereid zijt om hem te volgen. Zoo toont gij te wanen, dat men de aarde slechts heeft te verlaten om in den hemel te komen, en niets heeft te doen dan te sterven om daar eeuwig zalig te leven. Zoo ziet gij in het volgende leven niets dan een bloote voortzetting van uw aardsche betrekkingen, die door den dood werden geschorst, en gij acht u geschikt om het te aanvaarden gelijk gij zijt en gelijk gij blijven wilt. Maar \'s Heeren Woord bemoedigt u niet! Het reikt uwer zinnelijkheid geen voedsel, het toont u nimmer de poorte des hemels, zonder daar boven te schrijven: Die niet gelooft, is veroordeeld; die niet wedergeboren wordt, kan niet ingaan; zonder heiligmaking zal niemand den Heer zien." Zoo wij naar den hemel verlangen, het mag niet zijn, omdat wij ontslagen wenschen te zijn van de moeiten en zorgen der aarde: maar omdat ons hart naar God uitgaat, als naar het Hoogste goed; omdat het Hem wil aanschouwen, Hem kennen gelijk het van Hem gekend wordt, in Hem zich verliezen tot Wien het geschapen is: en omdat het nu eenmaal weet, dat die be- geerte hier beneden niet vervuld kan worden, zoolang wij niet verlost zijn uit het lichaam des doods. O gij treurenden onder mijne iezers! die uwe dooden niet kunt vergeten, ziet toe dat gij om hunnentwil de levenden niet veron- achtzaamt! Ziet toe, dat uw zoetelijk droomen van het andere leven u de taak dézes levens niet doe verzuimen, die daar heet: Strijdt gij om in te gaan!" Beproeft u-zelven, of het bedrog niet in uw hart is; en ot dat heimwee naar den hemel, dat gij mis- schien voor een teeken van ware Godsvrucht houdt, niet in den grond der zake veelmeer het verlangen is naar een mensch dan naar God; naar de aardsche liefde van het zondige schepsel dan naar de hemelsche liefde van den heiligen Schepper, die de eerste moet zijn en de laatste! Ook hier vindt dat woord zijn hoogere



		42

		toepassing: Zoekt eerst het Koninkrijk Gods en zijne gerech- tigheid, en alle andere dingen zullen u worden toegewor- pen!" *) Om Hem moet het u te doen zijn, Wiens nabijheid alleen den hemel hemel maakt. Hebt toch geen zinnelijke gedach- ten van het leven achter het graf, dat in dat graf alles achterliet wat aardsch en uit de aarde was. Geen vleesch en bloed beërft Gods Koninkrijk: zijne burgers zijn den engelen Gods gelijk, en nemen ten huwelijk noch geven ten huwelijk. Kik verbond, dat alleen zijn grond had in onze lagere natuur, is daar te niet gedaan ; slechts wat reeds hier uit God was, zal blijven: de verwantschap der zielen, die haar vereenigingspunt vonden in de liefde Gods, die daar is in Jezus Christus, het middelpunt van hun leven. Woont die liefde Gods in uwe harten? Was zij het, die u aan- trok tot de dierbaren, die u vooruit zijn gegaan; die u aan hen verknocht heeft hier beneden ? Hadt gij Christus lief in hen, Christus die ook hen verloste, ook in hen een gestalte had, ook hen naar Zijne gelijkenis herschiep? O, zeker, dan moogt gij naar hen verlangen, omdat dit verlangen u niet schaden zal. Want dan is het een verlangen tot heerlijkheid Gods, Wiens genade zich openbaart ook in de verzameling van het verstrooide en de hereeniging van het gescheidene. Dan gevoelt gij, dat de afwijzing van dien wensch aan uwe zaligheid niet schaden zou, omdat gij nochtans Hem zoudt kennen die de Zaligheid is. Dan blijft u de bekrooning van dien wensch één genot onder duizenden; terwijl de begeerte om God te zien de vervulling blijft der éénige be- hoefte, waarin alle anderen zich hebben opgelost. Gij Christenen dan, die het ééne Noodige hebt gevonden! behoudt boven alles wat gij hebt, en neemt wat God u bovendien wil geven, in ood-

		) Matth. VI : 33.



		43 moedigen dank aan, als wel aangename maar overtollige gaven eener Liefde, die overvloedig is, ja zonder mate, gelijk haar God. Verblijdt u in het vooruitzicht, dat gij uwen Heiland zult aan- schouwen en al de Zijnen met hem. En zoo Zijne Engelen u dragen zullen in Abrahams schoot, welnu, dan moge \'t uw hart vertroosten, dat gij ze misschien zult herkennen voor dezulken, die hier eenmaal met u gewandeld hebben en ginds niet ophielden voor u te bidden !... En zoo gij nu nog eene vraag hadt, die u bekommert, mijne Vrienden ! ik zou mij des niet verwonderen. Het zou de vraag kunnen zijn der bezorgde liefde: Ach, zal ik iil de mijnen daar hervinden? En zoo ik ze herken, die daar zijn, zal ik dan niet weten wie daar ontbreken ? en zal de deernis- alleen mij niet belemmeren in het volle genot der zaligheid, die mij was toegezegd ?" Ik stem het u toe, de kracht des medelijdens kan voor de waarachtige liefde het licht van menigerlei blijdschap verduisteren. Christus heeft voor de vreugde het kruis gekozen en de schande gedragen: Hij verliet Zijn hemel, kleedde zich in ons vleesch en bloed, en stierf om ons te verlossen. Maar met dezelfde volheid van erbarming woont Hij nu boven in Zijne zaligheid, terwijl duizenden der Zijnen hier beneden nog geprest worden door de verdrukkingen der waereld. Hij weet, dat zij hier beneden juist zoolang op hunne rechte plaats zijn, als zij bestemd zijn om te blijven; want de hoogste Liefde en de Hoogste Wijsheid zijn één. Welnu, even zoo weten de Hemelingen voor de arme afwezigen van hun geslacht geen andere, geen betere schuilplaats, dan die hun door God is beschikt. Zij beminnen gelijk God bemint; zij zien alle dingen aan gelijk God ze aanziet, en Zijne oordeelen



		44 benevelen hun hart zoo min als de zaligheid van God. Voorwaar, voorwaar! juist dat bewijst den adel des Hemels, dat hij zich door geenerlei herinneringen van het verledene kan laten beroeren. In de kracht der heiligen, die van al wat boos en ongoddelijk is, verlost zijn, ligt de kracht om God te zien en daarin ligt juist een oneindige kracht om zich onvatbaar te maken voor wat de liefde zou kunnen krenken, den vrede Gods bedroeven, dehemel- sche vroomheid verstoren: met één woord, voor alle terugwerkingen eener waereld, die dan niet meer is. Neen, gij verlosten des Heeren! maakt uw hart niet week door de vreeze, dat gij uw verloren zoon of uwe verdoolde dochter daarboven zoudt kunnen missen, dat gij u weduwen zoudt kunnen gevoelen in den hemel, of weezen ook bij den Hemelschen Vader. Slaat geen vermetele hand aan de gordijn der eeuwigheid, die God hier niet opheft. Wie weet, of somwijlen de verloren ge- waanden niet zijn heengegaan met een kiemken des Eeuwigen Levens in het hart, zóó klein, dat Gods oog-alleen het kon onder- scheiden. Wie zegt u, wat er ter liiatster ure nog geschieden kan tusschen God en de scheidende ziel? Maar al ware\'t ook, dat gij hiernamaals niet allen hervondt, die gij nu daar zoudt wen- schen, vreest niet, want God zal u genoeg zijn! Gij zult weten, in de liefde gerust, dat Gods erbarmen in het gantsche heelal niets vergeet of verzuimt wat erbarming verdient Gij zult weten, in eeuwigen vrede, dat Hij alles heeft welgemaakt en alom. Gij zult weten, in de zalige aanbidding Gods, dat Hij zich verheerlijkt in alle diepten, gelijk in alle hoogten. Dan-alléén zouden de zaligen niet zalig kunnen zijn, als zij niet wisten dat God ook buiten den hemel Zijne heerlijkheid handhaaft: als zij vreezen moesten dat Zijne eer ergens, waar dan ook, verkort kon worden. Uit de volheid van kracht, waarin zij al het oude voorbijgegaan" voelen,



		45

		blijkt het echte wezen hunner zaligheid. Ziet, het is al nieuw ge- worden! Werpt alle zorgen op den Heer, gij zijne bondgenooten! uitgenomen die ééne: om uwe roepingen verkiezing vast te maken, om u-zelven te behouden en die u hooren. Wekt door uw leering, trekt door uw voorbeeld! Wat moet ik doen om zalig te worden?" vroeg eens een onzer. Geloof in den Heere Jezus Christus!" was het andwoord van den Apostel: En gij zult zalig worden, gij en uw huis." Gij hebt diezelfde vraag gedaan, en hetzelfde andwoord is tot u gekomen. Daar kan geen ander wederandwoord op volgen, dan het woord, waarbij reeds hier de verwachting des Wederziens alle vreeze buitendrijft: Aangaande mij en mijn huis, wij zullen den Heere dienen!".... AMEN.



		OPENBAE. XXII: 15.

		EN HIJ TOONDE MIJ EEN ZUIVERE RIVIER VAN HET WATER DES LEVENS, KLAAR ALS KRISTAL, VOORTKOMENDE UIT DEN TROON GODS EN DES LAMS. IN \'T MIDDEN VAN HARE STRAAT EN OP DE EENE EN DE ANDERE ZIJDE DER RIVIER WAS DE BOOM DES LEVENS , VOORTBRENGENDE TWAALF VRUCHTEN , VAN MAAND TOT MAAND GEVENDE ZIJNE VRUCHT: EN DE BLADEREN DES BOOMS WAREN TOT GENEZING DER HEIDENEN. EN GEEN VERVLOEKING ZAL ER MEER TEGEN [IEMAND] ZIJN : EN DE TROON GODS EN DES LAMS ZAL DAAR IN ZIJN, EN ZIJNE DIENSTKNECHTEN ZULLEN HEM DIENEN : EN ZULLEN ZIJN AANGEZICHT ZIEN, EN ZIJN NAAM ZAL OP HUNNE VOOR- HOOFDEN ZIJN. EN ALDAAR ZAL GEEN NACHT MEER ZIJN, EN ZIJ ZULLEN GEENE KAARS NOCH LICHT DER ZON VAN NOODE HEBBEN, WANT DE HEERE GOD VERLICHT HEN; EN ZIJ ZULLEN ALS KONINGEN HEERSCHEN IN ALLE EEUWIGHEID.

		Zoudt gij wel altijd op aarde willen blijven? Op deze vraag, mijne Vrienden! zult gij u-zelven verschillende and woorden geven , al naar mate gij gezind zijt. Wie waereldschgezind is, zegt in den regel: ja; maar wie hemelschgezind is, zegt: neen. Wanneer wij afgoden op aarde hebben, dan beproeven wij ook zooveel mogelijk ons de aarde tot een paradijs te maken en wij verzetten 5e druk. \' 4



		50

		ons tegen de gedachte: Beschik uw huis, want gij moet sterven." Alleen de naakte, wanhopende slaaf der zonde roemt zich menig- malen los van den wensch om hier heneden te blijven. Maar hij heeft der ijdelheid den scheidsbrief niet rustig gegeven: de ijdel- heid is hem trouwloos geworden, zij heeft hem jaloersch ge- maakt, en het is in de hitte dier ijverzucht, wanneer hij de aarde begint te versmaden, zich over het leven beklaagt, en zich den dood wenscht. Geheel anders de Christen. Hij is een levend lid des Heeren: daarom is zijn vaderland bij den Heer die ten hemel is gevaren. Naar dien hemel gaat zijn verlangen uit, maar kalm en gedul- dig, omdat hij het geloof heeft, dat voor haasten bewaart. Maar juist met die kalmte zal hij u, zelfs in zijne gelukkigste uren, zonder aarzelen de verzekering geven: Neen, niet altijd zoude ik op aarde willen blijven, al kon ik het ook!" Wel is waar, er zijn bijzondere oogenblikken, waarin de aarde in den vollen lichtglans der vriendelijkheid Gods, den Christen tegenblinkt als een Thabor: waarin het hem is als zag hij den Heer in Zijne heerlijkheid, en als daalde reeds de Hemel met al zijne Zaligen neder. Er zijn oogenblikken, waarin uit het levendig gevoel der alomtegenwoor- digheid Gods de volle zekerheid opgaat, dat ook de aarde ééne der vele woningen is in het Huis des Vaders. Dan kan den ge- loovige gebeuren wat eens een Petrus gebeurde: dat hij juichend uitroept: Heer! \'t is goed dat wij hier zijn, laat ons hier taber- nakelen bouwen!" Maar dat zijn oogenblikken , waar ernstig tegen- over staan de dagen der beproeving, de weken dei\' verzuchting\', de jaren van pelgrimssmart; dagen en weken en jaren, waarin de Christen met den Apostel betuigt: Ik heb eene begeerte om ontbonden te worden en met Christus te zijn, want dat is zeer ver het beste!" En toch is er in die betuiging geen levensmoeheid ,



		.-.1

		geen ontevredenheid over Gods leidingen, geen blindheid voor Gods gaven, waarin wij ons reeds hier beneden verheugen. Neen! maar daarom verlangt de Jonger des Heeren naar de toekomende waereld, omdat hij bij den ruil oneindig hoopt te winnen: omdat er tegenover iedere onvolmaaktheid en armoede dezes levenseene bijzondere heerlijkheid in bet toekomende leven staat; omdat ons, in plaats van bet onzekere leengoed in dit land der vergankelijk- heid en des doods, een blijvende erfenis in het land der Levenden is weggelegd; omdat wij, zoovelen wij waarlijk Christenen zijn, naar het woord van Petrus wedergeboren zijn tot een levende hope, door de opstanding van Jezus Christus uit de dooden. tot een onverderflijke en onbevlekkelijke en onverwelkelijke erfenis, die in de hemelen voor u is bewaard!" \') Of, om bet in een enkel woord samen te vatten, omdat Christus ten hemel gevaren is, daarom mogen wij de aarde ook niet tot ons vaderland maken: daarom staren wij Hem met blijdschap en verlangen na in dat volmaakte Koninkrijk, dat hiernamaals den Zijnen is bereid van vóór de grondlegging der waereld. ) Tot zulk een blik naar Boven kan ook de overdenking van onze tekstwoorden, onder Gods zegen, ons gewenschte aanleiding geven. Zoeken wij ze dan eerst in hun waren zin te kennen, om straks rnet den inhoud winst te doen voor bet leven onzer zielen! Na de aankondiging van een nieuwen hemel en eene nieuwe aarde ), hangt onze Ziener ons van beide een tafreel op, met de gloeiendste verwen geschilderd. Hij maalt vooreerst een Nieuw Jeruzalem, in wonderbare grootte, pracht en overvloed); ver- volgends, als daar rondom heen gelegen, een Nieuw Paradijs,

		) 1 Petr. 1:3,4. ») Dr. J. p. lange, Predigten. 1844, S. 127. \') Openb. XXII : 1, 2. \') Openb. XXI : 927. 4«



		5-2

		waarin nevens den Levensstroom ook de Levensboom wordt ge- vonden \'), terwijl hij eindelijk in eenige bijzonderheden aanwijst, dat alle betrekkingen, goederen en heerlijkheden dezer nieuwe waereld en des levens aldaar, van eeuwigen duur zullen zijn ^s). Hij maalt eerst, zeiden we, een Nieuw Jeruzalem, dat uit den hemel op aarde nederdaalt. Dat nieuwe Jeruzalem, wel beschouwd, is geen Stad, maar een enkel gebouw, hoewel grooter dan alle steden der aarde en daarom Stad genoemd, \'t Is niets anders dan een Tempel, dezelfde die tot hiertoe, in de profetische gezichten van Johannes, de woning Gods in den hemel is geweest en met dezen hemel op de vernieuwde aarde is nedergedaald: gelijk dan ook onze Ziener er van spreekt als van een woning Gods bij de menschen, en niet als van een Stad, waarin de burgers der nieuwe aarde zouden huizen. Deze wonen veeleer in het heerlijk Paradijs, dat Gods tempelwoning omringt; terwijl een groot deel hunner als priesters en hoogepriesters het voorrecht genieten die tempelwoning gedurig te bezoeken. Bij deze opvatting wordt veel in de beschrijving van het Nieuwe Jeruzalem ons duidelijk, dat ons anders vreemd en raadselachtig zou zijn gebleven. Afzonderlijke gebouwen zijn menigmalen even hoog als breed en diep, en daarom past de opgegeven maat zeer goed voor een Tempel, maar niet voor een Stad. Het Nieuwe Jeruzalen heet 12,000 stadiën hoog, zijn muur slechts 144 ellen; zoo is dan die muur niets dan een borstwering, gelijk aan die welke ook den aardschen tempel omgaf. Het Nieuwe Jeruzalem heeft de heerlijkheid Gods en het Lam is hare kaars. De heerlijkheid Gods, de lichtwolk of schechina, hing boven de verbondsarke in het heilige der heiligen: de kaars of de kandelaar bevond zich in den voorhof beide uitdrukkingen doen ons dus

		\') Openb. XXII : 1, 2. *) vs. 3-5.