BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

VERSLAG over den stormvloed van 22/23 December 1894.

Het verslag is verdeeld in twee afdeelingen:
1". Opgaven over den dampkring en den vloed.
2". Schade door den storm te weeg gebracht.

I. Opgaven over den dampkring en den vloed.

Te Leeuwarden was de wind den 22sten December des voormiddags ten 8 uur zuidelyk
en bleef dit, by\' een gemiddelden druk van 41 kilogram per M²., tot den middag.
Toen liep ky zuid-zuidwest en werd , steeds aanwakkerende en meer en meer westelyk
wordende, tegen den avond noordwest, wat hy tot den 23sten December tegen den
middag bleef.

De grootste windstooten bedroegen 130 kilogram per M¹. en werden waargenomen in
den namiddag van den 22sten December, ten 4 u. 10 m., 4 u. 30 m. en 6 u. 40 m.

De laagste barometerstand, 736.6 millimeter, werd waargenomen des namiddags om-
streeks 2 uur.

Te Groningen , waar de windkracht niet meer wordt waargenomen, was de wind-
iïfrichting den 22sten December des voormiddags 8 uur zuid-zuidwest, des middags
west-zuidwest, des namiddags 8 uur noordwest; den 23sten December des voormiddags
8 uur noord-noordwest, des middags noordwest en des namiddags 8 uur west.

De laagste barometerstand werd waargenomen den 22sten December, omstreeks 4 uur
namiddag, en was 730.3 millimeter.

Van de waarnemingen te Helder op den 21sten, 22sten en 23sten December geeft de
hierna volgende tabel een overzicht.

Daaruit blijkt dat de grootste winddruk aldaar werd waargenomen den 22sten Decem-
ber ten 7 u. 55 m. namiddags, 115 kilogram per M²., by eene richting van den wind
west-noordwest.

De laagste barometerstand werd waargenomen den 22sten December ten 2 en 3 uur
namiddags, en was 738.1 millimeter.

VERSLAG over den stormvloed van 22/23 December 18!M.

Het verslag is verdeeld in twee afdeeliugen :
1". Opgaven over den dampkring en den vloed.
2°. Schade door den storm te weeg gebracht.

I. Opgaven over den dampkring en den vloed.

Te Leeuwarden was de wind den 22sten December des voormiddags ten 8 uur zuidelyk Be wind.
en bleef dit, by een gemiddelden druk van 41 kilogram per M²., tot den middag.
Toen liep hij zuid-zuidwest en werd , steeds aanwakkerende en meer en meer westelijk
wordende, tegen den avond noordwest, wat hy tot den 23sten December tegen den
middag bleef.

De grootste windstooten bedroegen 130 kilogram per M*. en werden waargenomen in
den namiddag van den 22sten December, ten 4 u. 10 m., 4 u. 30 m. en 6 u. 40 m.

De laagste barometerstaud. 736.G millimeter, werd waargenomen des namiddags om-
streeks 2 uur.

Te Groningen , waar de windkracht niet meer wordt waargenomen , was de wind-
Jririchting den 22sten December des voormiddags 8 uur zuid-zuidwest, des middags
west-zuidwest. des namiddags 8 uur noordwest; den 23sten December des voormiddags
8 uur noord-noordwest, des middags noordwest en des namiddags 8 uur west.

De laagste barometerstand werd waargenomen den 22sten December, omstreeks 4 uur
namiddag, en was 730.3 millimeter.

Van de waarnemingen te Helder op den 21sten, 22sten en 23sten December geeft de
hierna volgende tabel een overzicht.

Daaruit blijkt dat de grootste winddruk aldaar werd waargenomen den 22steu Decem-
ber ten 7 u. 55 m. namiddags, 115 kilogram per M²., by eene richting van den wind
west-noordwest.

De laagste barometerstand werd waargenomen den 22sten December ten 2 en 3 uur
namiddags, en was 738.1 millimeter.

De winddruk is uitgedrukt ia K.G.; de hoogte van den bnrometerstnnd in mM. De cijfers van don thsrmometerstand zonder teeken geven
de temperatuur aan boven nul in graden Celsius,
t) Deze waarnemingen geschieden op Zondag niet.

Te Elburg liep de wind in den namiddag van den 22sten December van het west-
zuidwesten naar het noordwesten en wakkerde steeds aan.

De grootste winddrnk werd des namiddags ten 0 u. 5 m. waargenomen en bedroeg
115 kilogram per M\\

De wind bleef tot na middernacht uit de zelfde richting waaien, nam daarna gaande-
weg af en was den 23sten December des voormiddags ongeveer 6 uur bedaard.

Des nachts ten 2 u. 22 m. werd nog een windstoot waargenomen van 70 kilogram per M^J.

De volgende tabel geeft een overzicht van de windjifrichtmg, den winddruk, zoo-
mede van de standen van den barometer en den thermometer te Utrecht, van 21 De-
cember voormiddag 1 uur tot 23 December namiddag 12 uur.

Te J\'lissiiinen werd een sterkste windstoot waargenomen van 111 kilogram per M\\
op 22 December ten 3 u. 15 m. de* namiddags. De windrichting was toen west-noordwest.

De laagste barometerstand wprd waargenomen den 22sten December, des namiddags ten
1 uur, en was 745.6 millimeter.

Aan den Hoek van Holland werd de grootste winddruk waargenomen den 22sten De-
cember ten 3 u. 30 m. des namiddags, en wel 140 kilogram per M²., by een wind-
richting van west-zuidwest.

De wind was in den voormiddag van den 22sten December zuid-zuidwest, liep in
den namiddag tot west-zuidwest en werd tegen den avond noord-noordwest. Hy nam
daarby in kracht af, zoodat de winddruk tegen middernacht nog slechts 45 kilogram
per M². bedroeg.

De vloed. De vloed van den nacht van 22 op 23 December bereikte op verscheidene punten

eene grootere hoogte dan een van de vorige stormvloeden dezer eeuw.

De omstandigheden lieten zulk buitengewoon hoogwater niet verwachten , daar het
den 19den laatste kwartier was geweest en de maan zich den 21sten op den gemiddel-
den afstand van de aarde bevond.

De storm was bovendien niet van langen duur en de kracht van den wind was op
het oogenblik van den tijd van hoogwater reeds eenigszins aan het afnemen.

De vloed was buitengewoon hoog op de Hollandsche kust; minder hoog langs die
van Friesland en Groningen en in de Zuiderzee.

De voorafgaande eb was niet hoog langs de Hollandsche kust, doch wel langs de noord-
kust van Friesland en Groningen.

Het verschil tusschen laag- en hoogwater was dan ook buitengewoon groot langs de
Hollandsche kust en de Zeeuwsche eilanden; daarentegen was het klein langs den noord-
kant van Friesland en Groningen.

De hoogst bereikte standen worden vermeld in bijlage I en zyu zooveel mogelijk ten
opzichte van A. P. en van N. A. P. opgegeven.

Uit de bijlagen II en III blijkt de invloed van den storm op de Waal, de Merwede,
het Hollandsche diep, enz. en op den Neder-Itijn, de Lek, de Nieuwe Maas en het
Scheur.

II. Schade door den storm te weeg gebracht.

Groningen. Provinciale zeewering ten X.Jf\'. en ten Z.O. van Delfzijl. Aan de provinciale zeewering
is bij het djjkspand by Lutjeburen 90 M\'. steenglooiing, 850 M². krammat en 2000 M*.
zodenbekleeding beschadigd, terwijl 340 M^s. grond is weggeslagen.

Aan den Vierbuursterdyk is 140 M\\ krammat en 123 M³. zodenbekleeding beschadigd
en 45 M³. grond weggeslagen.

Van de provinciale zeewering ten oosten van Delfzijl is 42 300 M\'. steenglooiing be-
schadigd.

Landpunl Reide. Van de Ry\'ksoeverwerken om de bindpunt is 2043 \\I\\ steenglooiing be-
schadigd.

Tweede gedeelte van den Reiderwolder polder. Het buitentalud is belangrijk ingeschaard.
De inschaling ontstond langs den teen van dat talud; van de geslagen gaten waren de
twee belangrijkste, die tot ongeveer 4 M. van de buitenkruinlijn reiken, achtereen»
volgens 80 en 50 M. lang.

Nieuwe Statenzijl. Van de ter weerszijden aan de sluis aansluitende dijken, die bij het
Rijk in beheer zijn , is eenige grond en bezoding weggeslagen.

Eiland Roltum. De westduinrand is gemiddeld 23 M. teruggegaan. De helmbeplan-
ting en de stuifdijken op het noorder- en zuidooster strand hebben belangrijk geleden,
waarbij veel rjjshout is verloren gegaan. Van den nieuwen zomerdijk ter beveiliging
van de Middelplak ging aan de einden 20 k 25 M. verloren. De lage gedeelten van
het eiland geraakten geheel onder water.

Ferwerderadeels Imitenpolder. De dijk is op verschillende plaatsen doorgebroken en overi- Friesland
geus zeer beschadigd.

Harlingen. In de basaltglooiing van de Noorderzeewering sloegen drie gaten, samen
ter oppervlakte van ongeveer 250 M².

De bezetting met zware steen, basalt en Drentsche steen op de kruin van den Pol-
lendam is over een oppervlakte van ruim 200 M². beschadigd. Een baak van den dam
sloeg weg.

Van de havenwerken geraakten eenige planken los en werd 140 M². bestrating langs
de havens beschadigd door losslaan of verzakking.

Hindeloapen, De lange brug langs de buitenhaven is aan het zeeëinde beschadigd en
van de korte brug in deze haven is het dek weggeslagen.

Ameland. De duinen hebben over bijna de geheele lengte veel geleden en zijn over
gemiddeld 14 M. breedte weggeslagen; de grootste afslag bedroeg 79 Al., by strandpaal 7.

Van de Langeduinen tnssehen Hollum en Ballura sloeg de buitenstuifdijk. zijnde de
hoofdwaterkeering dezer duinen, even bewesten strandpaal G over 150 M. lengte geheel,
en over 325 M. ten westen en 800 M. ten oosten van dit gat grootendeels weg.

De nog onvoltooide stuifdijk bij de Zwanewaterduinen werd aan het oosteinde over
580 M. geheel weggeslagen.

De buitenduinrij of zeelooper van de Bureduinen werd op verschillende plaatsen door-
broken , zoodat het water ver de duinvalleien instroomde.

De Kooi-Oerdstuifdijk is over gemiddeld 3 M. breedte afgeslagen, met steile kanten
van 1 tot 3 M. hoogte.

De laagwaterlijn is gemiddeld 13 M. landwaarts verplaatst, de grootste achteruitgang
bedraagt 139 M,, bij paal 23: de lijn is echter op verschillende plaatsen zeewaarts ver-
plaatst . inzonderheid aan de westzijde van het eiland: de grootste vooruitgang bedraagt
54 M. bij de palen 1 en 3.

De hoogwaterlijn is gemiddeld 38.5 M. landwaarts verplaatst, de grootste achteruit-
gang bedraagt 84 M. by paal 23: de lijn ging alleen bij paal 6 met 9 M. vooruit.

Op het westerstrand werd van de afrastering langs de duinen 048 M. los geslagen,
waarbij enkele palen verloren gingen.

Van de oeverwerken aan de zuidzijde van het eiland beoosten de Oosterwijde Slenk,
langs het Schorum . de Schuitelei en Buregrie, werd steen en puin uitgeslagen.

Van de in herstelling zijnde oevervoorziening tusschen den stroomleidam en het Groote
gat werd 73 M plankbeschoeiing losgeslagen , waarvan 20 M. is weggedreven.

Schiermonnikoog. De duinen hebben veel schade geleden, inzonderheid tusschen de
strandpalen 2 en G, waar zy met tot 10 M. hooge steile kanten zyn afgeslagen.

De duinvoet ging bij de puien 2 , 3 en 4 gemiddeld 53 M. landwaarts , de hoogvvaterlijn
\'.) M. zeewaarts: bij de palen 5 en 6 ging de duinvoet gemiddeld 57.50 M. en de hoog-
waterlijn 21 M. landwaarts.

De kleine stuifdijken tot dichting van openingen in den duinregel, die de eigenaar
van liet eiland was begonnen aan te leggen, zyn geheel weggeslagen.

Overijssel. Srlioklaiitl. Aan de steenglooiing aan de westzijde ontstond eenige schade van weinig

Blokzijl. In de steenglooiingen der liavendammeu sloegen eenige gaten , ter oppervlakte
van ongeveer 2<M) M\\

Ten gevolge van het overloopen van de DronUierbedijking zyn alle polders ten westen
en ten zuiden van Kampen tot den straatweg van daar naar Oldebroek, behalve de
Zandjes en de Greente en de Onderdijkspolder, overstroomd.

Van uit Kamperveen zijn de kaden langs de Geldersche gracht, die tot de hoogte van
1 M. A. P. keeren. overgeloopen.

Door liet overloopen is de Zanddijk een klein gedeelte dn\'k tusschen den St. Nico-
laasdijk en den Zwartendyk gedeeltelijk afgeslagen.

Ook het Kampereiland en de buitenpolders bewesten Genemuiden en langs het Zwarte
water werden, evenals bij eiken eenigszins hoogen waterstand plaats heeft, overstroomd.

In den rechter I.ïsseldyk langs het Kampereilaud ontstond een gat van geringe af-
metingen , dat door den storm van 30 December 1895 vergroot is tot een lengte van
60 M. bij een diepte van ongeveer 3 M. -r A. P.

Geuemuiilen. Aan de steenbezetting op den Zuiderleidam van het Zwolsche Diep ont-
stond slechts geringe schade.

Siillnml. Een gedeelte van den Rijks grooten weg van Deventer naar Zwolle te Hoog
Zutheni (gemeente Zwollerkerspel) stroomde over ongeveer 100 M. over. Het water werd,
zonder schade te veroorzaken, over den overlaat in den Sekdoornpolder, aan den rech-
teroever der Soestwetering, weggevoerd. Deze overlaat werkte gedurende eenige uren
met een overstorting van ongeveer 10 c.M.

Overigens ontstond aan de waterkeerende werken der waterschappen en gemeenten
in Overn\'ssel geen of slechts onbeteekenende schade.

Gelderland. Nadat door het overloopen van de Drontherbedijking , waarvan hiervoren onder Over-
yssel melding is gemaakt, een gedeelte van Kamperveen en ongeveer 50 H. A. van den
polder Oldebroek waren onder water gezet, stroomde het water over de noordoostelijke
kade en bovendien door een gat in die kade op ongeveer 15 minuten gaans zuidoost-
waarts van den Mheeneweg in de Geldersche gracht.

Vervolgens stroomde het over de zuidwestelijke kade van die gracht in den polder
Oosterwolde, zoodat een gedeelte daarvan, namelyk het Noordermerk bijna geheel en
het Bols- en Lummermerk elk voor ongeveer drie vierden, onderliep. Het vloed water
bereikte den stand van 0 30 M. -f- A. P. Ten gevolge van het van tyd tot tn\'d open-
zetten van de Zuidersluis aan het Zuidereinde der Geldersche gracht heeft Oosterwolde
ook nog vloedwater van den polder Oldebroek ontvangen.

De straatweg van Oosterwolde naar Kamper-Nieuwstad , de Groote Woldweg, geraakte

Tan de gesloopte oude kerk van Oosterwolde tot ongeveer 1000 M. noord westwaarts
onder water.

Schade aan den zeedyk werd niet geleden.

Voor het oostelyk hoofd van de haven van Nijkerk zijn eenige dekplanken en ankers
los- en weggeslagen.

Te Harderwijk kwam het water over den weg tusschen den Stadsmuur en het badhuis
en deed enkele tuinen en erven en een gedeelte van de stads weilanden ouderloopen.
Langs den stationsweg buiten de Smeepoort stond het water over ongeveer 25 M. tot
achter de westelijke rij boomen Directe schade werd daardoor niet veroorzaakt.

Evenals in 1889 werd ook bij dezen stormvloed de Eemstreek overstroomd. De inundatie Utrecht.

strekte zich westwaarts van de Eem uit tot langs den Veendyk zijnde het noordelijk
gedeelte van den Wakkerendyk en den Wakkerendijk tot naby het huis Groeneveld .
langs de hooge gronden ten oosten van Baarn tot den tol op den weg naar de Eembrug ,
langs de hooge bouwgronden tot nabij het Monument te Soestdijk, langs de Nieuwe steeg,
langs den Brinkweg van Soest naar Amersfoort, over den Zwartenweg en den ïsseltsehen
weg. langs de hnizinge genaamd de Platluis\'" over het jaagpad langs de Eem tot den
oprid van de spoorwegbrug te Amerfoort. Ten oosten van de Eem werden alleen over-
stroomd de buitendijks gelegen gronden, benevens eenige lage gronden tusschen de
Grebbelinie en den Centraal" en Oosterspoorweg en de kade langs de haven tot de stoepen
der huizen.

Boven Amersfoort werden door opstuwing eenige gronden ter wederzn\'den van de
Luntersche-, Barneveldsche- en Modderbeeken tot Randenbroek en Heiligenberg onder
water gezet.

De Slaagsche dijken zijn niet overgeloopen.

Te Amersfoort duurde de overlaat van het vloedwater tot 24 December. Buiten den
Kleinen Koppel stond het water tegen de huizen: een gedeelte van de lengte der gracht
genaamd het Kleine Spui werd over meer dan de halve breedte overstroomd.

Verscheiden tuinen en erven langs de binnengrachten liepen onder en enkele laag
gelegen woningen hadden last van het water.

De dijken werden zeer weinig beschadigd.

De straatweg van Baarn tot Eenibrugge stond onder water.

De buiten polders langs de Lek in Utrecht werden niet overstroomd.

Uc dijken lant/s ile Zuiderzee leden slechts weinig schade: alleen zijn enkele steenen in Woordholland.
de buitenglooiing van den zeedijk beoosten Muiden losgeslagen en had de steenglooiing
langs den Noorderdijk van Drechterland te lijden.

Te Medemblik bekwamen de beide steenen hoofden van de haven eenige schade.

Aan de zeehaven , liet Nieuwediep" sloeg een weinig grond achter het plankier langs
de haven weg: 25 M". steenglooiing werd beschadigd en een hoofdpaal van het plankier
brak.

Heidenette zeeireerim/. De Steenglooiing op liet buitenbeloop werd over eene oppervlakte
van ongeveer 4000 M\\ beschadigd.

De keistraat op de kruin bü de batterij Kaaphoofd sloeg over een oppervlakte van
17(3 M-. uiteen : daarbij <ïiug tevens ongeveer 50 M^:!. zand verloren.

Nabij Kaaphoofd ging ongeveer 500 M¹. bezoding eu 130 M³. grond verloren.

Veel steen en puin sloeg op en over de kruin, en de grindweg werd op vele punten
beschadigd.

Aan liet westelijk deel der zeewering bij Huisduinen ontstond een steile rand.

De steenbezetting van het Noordduinshoofd werd over eene oppervlakte van 79 M².
beschadigd.

Pel temer zeewering en zeeirerken. Van de steenbezetting der zeewering en haren plas-
berm werd 375 M\\, van die der hoofden 450 M\\ beschadigd.

De krammat op den buitenberm. die eene oppervlakte van 8000 M^J. had, sloeg geheel
weg; evenzoo een als proef gemaakt vak bestrating op den buitenberm, groot 500 M*.

Van de golfbrekers sloegen 170 stuks weg.

Hnndsbossehe zeewering. Aan deze zeewering en de daarvóór liggende hoofden ontstond
zeer weinig schade.

Havenwerken Ie fJmniden. Uit den golfbreker van het Zuiderhavenhoofd werden van den
kop tot 40 M. daarbinnen, naar schatting, ongeveer 45 stuks betonblokken van 9 M*.
(20 tons blokken) weggeslagen; op verschillende plaatsen gingen bovendien nog een
20tal blokken van dezelfde zwaarte verloren.

Enkele blokken of gedeelten daarvan werden over het hoofd geworpen en veroor-
zaakten schade aan de n\'zeren leuning, die over eene lengte van 40 M. geheel werd
vernield en over ongeveer 50 M. lengte zal moeten worden hersteld.

De golfbreker van het noorderhavenhoofd heeft weinig schade geleden , alleen zyn aan
de noord westzij de van den kop een 14tal blokken van 5.1 M³. (11 tons blokken) weg-
geslagen.

Het metselwerk op liet zuiderhavenhoofd is plaatselijk beschadigd; voornamelijk is
zulks het geval van 640-670, 870-920, 970-990 en 1085-1160 M. uit het worteleinde van
het hoofd genieten.

Daarbij gingen eenige rails en strekhouten verloren.

Het metselwerk van liet noorderhavenhoofd leed zeer weinig; alleen aan den kop is
de kant van de rollaag door het daartegen slaan van een betonblok beschadigd.

De bezuiden de voorhaven , binnen de hoofden, langs het strand liggende straatweg
van de Semapbore tot het Directiegebouw, met de op het beloop daarvan liggende steen-
glooiing en de kleiberm, werden weggeslagen.

De benoorden de voorhaven langs het strand binnen de hoofden liggende straatweg
werd aan het noordelijk einde met de op het beloop daarvan liggende steenglooiing
uiteengeslagen.

De kop van den noordelijken lagen stranddam werd geheel uit elkander geslagen,
waarbij veel basaltsteen eu alle puin verloren ging.

Het daarop geplaatste lichtopstand bleef op zn\'ne fundeering staan en alzoo behouden.

De beloopen en boorden van het buitenkanaal werden op verschillende plaatsen in ,
maar het meest boven de steenglooiing beschadigd.

Aan de vischsteigers en den ponton ontstond eenige schade.

De schade aan de woningen bepaalde zich tot het breken van glasruiten en het weg-
waaien van dakpannen.

De winddrukmeter op het havenkantoor geraakte onklaar.

De travelier en de kraan op het noorderhavenhoofd zjjn ongeveer 2 M. landwaarts
verplaatst.

Een 50tal reserveblokkeu, die op het noorderhavenhoofd stonden, zyn door elkander
geworpen; één daarvan werd van het hoofd geslagen.

De duinvoet tusschen de havenhoofden werd tot ongelijke breedten weggeslagen, be-
zuiden de voorhaven tot een maximum van 30 M., henoorden de voorhaven tot een
maximum van 60 M.

Duinen op Texel en aan den vasten wal van Noordholland, üe duinen werden langs de
geheele kust zeer sterk aangetast, zoodat byna overal hooge steile kanten ontstonden.

Op een aantal plaatsen onder Callantsoog en Petten en op een punt nabjj strandpaal
30 brak de buitenduinregel door, hetgeen overstrooming van achterliggende duinvlakten ten
gevolge had.

De belangrijkste doorbraak had plaats bij strandpaal 10, aan de Groote Keeten onder
Callantsoog, waar de buitenduinregel over eene lengte van ongeveer 300 M. wegsloeg
en het zeewater landwaarts drong tot nabij den Voordyk.

Op het eiland Texel brak nabij strandpaal 32 de buitenduinregel door.

Na den storm werd de ligging van den duinvoet ten opzichte der strandpalen op-
gemeten.

Dit werk was op Texel en het noordeln\'k gedeelte van den vasten wal van Noord-
holland tydig voltooid, doch het kustvak van paal 39 tot 71 kon eerst in het begin
van Januari 1895 gemeten worden , zoodat op dit gedeelte ook de storm van 29 December
1894 invloed op de uitkomsten der meting kan hebben gehad. Van veel beteekenis kan
die invloed echter niet zn\'n.

De uitkomsten der vorenbedoelde meting, vergeleken met die welke in den zomer
van 1894 was verricht, zyn vervat in de beide volgende staten.

Afstand van den paal tot den
duinvoet in M.

vóór den storm, na den storm

9
10
11
12
13
14
15
16

Afstand van den paal tot den
duin voet in M.

(1) De bijzonder groote afneming bij de palen 212* wordt door het volgende verklaard.

In den laatsten tijd had op het strand aldaar eene nieuwe duinvorming plaats, die re^ds tot ongeveer 4 M.
boven volzee reikte. Bij de gewone strandmeting in den zomer van i894 werd de voet van deze duinvorming in
de registers gebo kt. Thans is echter deze nieuw gevormde duinregel op vele plaatsen doorgebroken, zoodat weder
tot den ouden duinvoet is gemeten.

Duinen op den vasten wal van Noordholland,

Afstand van den paal tot den
duinvoet in M.

In December 1894 z\\jn
paal en hulppaal weg-
geslagen.

¹ Pettemer en Honds-
bossche zeewering.

Duinen op den vasten wal van Noordholland.

j Afstand van den paal tot den
duinvoet in M.

vóór den storm, na den storm

78
00
80
23
49
64
4:!
(7
17
32
16
24
35
17
10
21
40
50
82
-ls
100
56
12
0
30
18
10

is
14
14
17
33
10
10
21
17
24
15
10
21
1\'i
21
17
22
20
22
10
20
25
24
18
15
12
15
20
18
17

01
04
71
47
35
45
51

.".8
27
43
60
Tl
13
28
75
32
o

{ Stort benoorden IJmui-
} den.
I
IJmuiden.

Duinen op den vasten wal van Noordholland.

Afstand van den paal tot den
duinvoet in M.

vóór den storm, i na den storm.

Rijkszeeiveringen op Texel. De steeuglooiing aan het Horntje verzakte over ongeveer 8 M\'-\'.
Die op den stuifdn\'k op de Hors werd over ongeveer 16 M\\ beschadigd, terwyl daar
hoven eenige grond werd weggeslagen.

Polder de folliardhifi o\\> Texel. De waterkeering van dit poldertje brak op twee punten
door; de eene doorbraak ligt in de zuidelijke waterkeering van den polder. is 35 M.
lang en ongeveer 6 M. die]); de andere doorbraak viel in de noordelijke waterkeering,
is 16 M. lang en ruim 4 M. diep.

Waterschap de 30 gemeenschap/ielijke pol/Iers op Texel. De dijken van dit waterschap leden
geen beduidende schade.

Tusschen kilonieterpalen 3 en 5, waar de dn\'k eene hoogte van 2.45 a 3 M. boven
volzee heeft, sloeg het water op verschillende punten daarover heen.

Men is begonnen op dit gedeelte een kade op te werken , die tot 3.20 M. boven
volzee zal reiken.

Op Marken leed de steenbekleeding van de omriugkade eenige schade.

Op Urk bekwam de steenglooiing aan de ncordzn\'de van het eiland, zoomede het paal-
scherm en de omringkade , eenige schade, terwnl achter het paalscherm tusschen de
nummerpalen 16 en 20 eene geul ontstond in den buitenberm der kade.

Op JFieringen bekwamen de steenbekleedingen aan de noordzijde van het eiland en
het geschulpt paalscherm by de voormalige quarantaineplaats eenige schade; voorts
had achter dit paalscherm en aan den Marskedgk eenig grondverlies plaats.

Aan de bestrate loskade van de haven by de Haukes zijn eenige kleine bressen ontstaan.

Op Terschelling leden de steenen havendammen en de plankierwerken een weinig
schade en ontstonden verzakkingen in de bestrating langs het dorp. Het bnitenbeloop
der duinen aan de noordzn\'de van het eiland heeft door afslag veel geleden.

Op f\'lieland hebben de strandhoofden aan de noordznde van het eiland veel geleden:
het meest zgn beschadigd de hoofden n°\'. 7 , 12, 13, 16, 40, 42, 44, 46, 48 en 50.
Ook de duinen leden veel door afslag. De buitenduinregel is oj» 6, de binnenduinregel
op 2 plaatsen doorgebroken.

De groote en kleine stnifdh\'ken b\'\\] het Witte Lid en aan de Westpunt van het eiland
zyn geheel verdwenen.

Voorts kwam grondverlies voor aan den dyk langs de zuidzyde van het eiland achter
het dorp en ontstond een gat in den straatweg van het dorp naar de haven Ook de
havendijken hebben veel geleden , terwijl de kop van den Oosthavendam beschadigd werd.

Bln\'kens eene na den storm gedane opmeting van den toestand der duinen langs de
Noordzee, heeft op verschillende plaatsen beteekenende achteruitgang plaats gehad sedert
de metingen in het najaar van 1894.

De volgende staat geeft daarvan een overzicht.

Afstand van den paal
tot den duinvoet in M.

Afstand van den paal
tot den duin voet in M.

meting van in December

7:;
71
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
s7

13
16
15
18
20
24
18
14
15
18
17
19
23
21
is
2:\\
17
21

Niet te bepalen wegens neergekard zand.

Mond ververschingskanaal.

13
is
19
16
23
20
24
20
22
21
13
17
16

133
143
80
61
34
39
45
55
43
51
55
49
til
34
21
4- 10

Door den afslag Tan den duinvoet werden de worteleinden van de Delflandsche hoof-
den n". 321 van 1 tot 6 M. losgeslagen, hoofd n". 2 over 11 M. en hooger, n^J. 14
over ruim 10 M. en de worteleinden der hoofden n°. 2734 van 1 tot 4 M.

Voorts werden eenige hoofden in het benedengedeelte beschadigd.

De kunstmatig bewerkte zeewering van Delfland behield eene kruinsbreedte van :

tusschen strandpaal 111112 van 20 tot 30 M.

en bü het Monstersche slag plaatselijk van 11 M. breedte.

Tegenover de Keizerstraat te Scheveningen behield de zeewering eene breedte op de
hoogte van 5.66 M. - - A. P. van ± 35 M. en op de hoogte die de stormvloed bereikte.
van ± 100 M.

De rijweg langs het strand van af de Keizerstraat tot het Kurhaus leed belangrijk
door afslag, terwijl een groot gedeelte der daar aanwezige visschersvloot in hooge mate
werd beschadigd.

Aan de zeewering van Rijnland ontstond geen andere schade dan eene zeer geringe aan
de van wege het Hoogheemraadschap aangebrachte helmbeplanting.

De duinverdediging aan de zuidzijde der Doorgraving te Hoek van Holland en het
westwaarts aan die duinverdediging aansluitende grondstort, met steenglooiing langs
den zuidkant van het zuiderhoofd, heeft belangrijk geleden.

Aan de hoofden van den Rollerdamsrhen waterweg ontstond vrn aanzienlijke schade.
Het ijzeren lichtopstand aan het zeeeinde van het noorderhoofd werd vernield . terwijl
benoorden dat hoofd de zuidelijkste der beide stuifdijken bijna geheel en de noordelijkste
over groote lengte werd weggeslagen.

Ook ontstond beteekenende schade aan den dam langs de oostzijde van het kanaal
door Rozenburg en aan den strekdam aan het beuedeneinde der plaat, Nooit gedacht".

De duinen langs de kust van Voovne zijn van 6 tot 13 M. afgenomen, uitgezonderd die
achter het Groene strand, tusschen de strandpalen n"^s. 8 en 9.

Tusschen de standpalen 11 en 14 brak de buitenste duinenrij op meerdere plaatsen door.

Door overloop der lage duinen is de Kruiuiiigergorsjmlder onder Oostvoorne, buiten
den Heindijk gelegen , overstroomd.

In den ringdijk der eilanden Voorne en Pallen kwam op vele plaatsen overloop of over-
spoeling der golven voor, eu wel op een enkel punt van den dijk van den polder Klein
Oosterland, bewesten Brielle, in de bebouwde kom van Brielle, naby den steenen beer
in de vestinggracht aan de oostzijde der stad ; in de bebouwde kommen der gemeenten
Zwarlewaal, Ileeuvliel, Geervliet, Spijkenisse: over de geheele lengte van de dijken der polders
Nieuw Sehuddebeurs, Malengorzen en Nieuw J\'elgemlijk langs het Spui en plaatselijk bij het
Zuidlandselie veer: over het westelijk gedeelte van den Outlenhonrntehen zeedijk en den aan-

sluitingsdijk aan de oostzijde van de schutsluis van het kanaal door Voorn» te Ilellevoelsluis.

Ook stroomde het water over de stormdeuren dier sluis en min of meer over het geheele
sluisemplacemeiit in het kanaal door Voorne.

Behalve eenige plaatselijke uitspoeling der dyksbeloopen en het dras zetten van enkele
gedeelten «Ier polders werd door het overloopen der dijken echter geen schade veroorzaakt.

De Iniileupolden van hel eiland Voorne en Pulten werden bijna alle door overloop of dijk-
breuken overstroomd , te weten:

de Kruiuingergorsnolder aan zee: de polders Owl- en Nieuw Kleiburg, Rammeland, Oml-
en Nieuir Noordland en Nieuw Markenburg aan de Nieuwe Maas en het Hartelsche gat,
Oml- en Nieuw Oostbroek en Oud Hongerland aan de Oude Maas; waardoor de in 1894
aangebrachte dijkverhooging van laatstgenoemden polder bijna geheel is weggeslagen.

Voorts werd de polder Zuitloord door overloop der bedijkiug dras gezet en overstroomde
de polder Beeniugerwaard, beide nabij den beuedenmond van het Spui.

Dijk- en iteverwerken hij Helleroelsluis en de beide Hoornscfic hoofden. Aan den contre-escarpe*
dijk ontstond door overstorting eenige uitspoeling van het binnentalud, terwijl de ver-
harding van de kruin daardoor eveneens beschadigd werd.

Het niet Noordschen steen voorziene buitenbeloop van den dijk nabij het noordelijk
einde werd door den golfslag gedeeltelijk uit elkaar geslagen.

Enkele planken van het westerhoofd der Marinehaven sloegen los.

Van de Paralleldammen en de Hoornsrhe hoofden gingen alleen de scheepvaartbaken dezer
laatste verloren.



		BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

			A06000030549400B

		3054 940 O



		At/ OCU ülo





		VERSLAG over den stormvloed van 22/23 December 18!M.

		Het verslag is verdeeld in twee afdeeliugen : 1". Opgaven over den dampkring en den vloed. 2°. Schade door den storm te weeg gebracht. I. Opgaven over den dampkring en den vloed. Te Leeuwarden was de wind den 22sten December des voormiddags ten 8 uur zuidelyk Be wind. en bleef dit, by een gemiddelden druk van 41 kilogram per M²., tot den middag. Toen liep hij zuid-zuidwest en werd , steeds aanwakkerende en meer en meer westelijk wordende, tegen den avond noordwest, wat hy tot den 23sten December tegen den middag bleef. De grootste windstooten bedroegen 130 kilogram per M. en werden waargenomen in den namiddag van den 22sten December, ten 4 u. 10 m., 4 u. 30 m. en 6 u. 40 m. De laagste barometerstaud. 736.G millimeter, werd waargenomen des namiddags om- streeks 2 uur. Te Groningen* , waar de windkracht niet meer wordt waargenomen , was de wind- Jririchting den 22sten December des voormiddags 8 uur zuid-zuidwest, des middags west-zuidwest. des namiddags 8 uur noordwest; den 23sten December des voormiddags 8 uur noord-noordwest, des middags noordwest en des namiddags 8 uur west. De laagste barometerstand werd waargenomen den 22sten December, omstreeks 4 uur namiddag, en was 730.3 millimeter. Van de waarnemingen te Helder op den 21sten, 22sten en 23sten December geeft de hierna volgende tabel een overzicht. Daaruit blijkt dat de grootste winddruk aldaar werd waargenomen den 22steu Decem- ber ten 7 u. 55 m. namiddags, 115 kilogram per M²., by eene richting van den wind west-noordwest. De laagste barometerstand werd waargenomen den 22sten December ten 2 en 3 uur namiddags, en was 738.1 millimeter.



		II)

		sluitingsdijk aan de oostzijde van de schutsluis van het kanaal door Voorn» te Ilellevoelsluis. Ook stroomde het water over de stormdeuren dier sluis en min of meer over het geheele sluisemplacemeiit in het kanaal door Voorne. Behalve eenige plaatselijke uitspoeling der dyksbeloopen en het dras zetten van enkele gedeelten «Ier polders werd door het overloopen der dijken echter geen schade veroorzaakt. De Iniileupolden van hel eiland Voorne en Pulten werden bijna alle door overloop of dijk- breuken overstroomd , te weten: de Kruiuingergorsnolder aan zee: de polders Owl- en Nieuw Kleiburg, Rammeland, Oml- en Nieuir Noordland en Nieuw Markenburg aan de Nieuwe Maas en het Hartelsche gat, Oml- en Nieuw Oostbroek en Oud Hongerland aan de Oude Maas; waardoor de in 1894 aangebrachte dijkverhooging van laatstgenoemden polder bijna geheel is weggeslagen. Voorts werd de polder Zuitloord door overloop der bedijkiug dras gezet en overstroomde de polder Beeniugerwaard, beide nabij den beuedenmond van het Spui. Dijk- en iteverwerken hij Helleroelsluis en de beide Hoornscfic hoofden. Aan den contre-escarpe* dijk ontstond door overstorting eenige uitspoeling van het binnentalud, terwijl de ver- harding van de kruin daardoor eveneens beschadigd werd. Het niet Noordschen steen voorziene buitenbeloop van den dijk nabij het noordelijk einde werd door den golfslag gedeeltelijk uit elkaar geslagen. Enkele planken van het westerhoofd der Marinehaven sloegen los. Van de Paralleldammen en de Hoornsrhe hoofden gingen alleen de scheepvaartbaken dezer laatste verloren. Kanaal door F\'oorne. De registreerende peilschaal te Helleroelsluis geraakte in het ouge- reede, doch werd onmiddellijk weder hersteld. Eenige geringe uitspoeling ontstond door overloop van den aansluitingsdijk ten oosten van de schutsluis te Helleroelsluis. Aan de zeewerken run de voormalige Quaranlaineplaats op de Tien Gemeten werd geen noemenswaardige schade toegebracht, hoewel door den golfslag eenig water over den zuidelijken dijk, en op een enkel punt ook over den noordelijken dh\'k, spoelde. De duinen op Goedereede hebben veel geleden en zyn het meest afgenomen aan de west- kust tusschen de strandpalen 24 en 32, waar de duinvoet 18 a 26 M. achteruitging. De sedert jaren onder het zand bedolven holle steenglooiing aan het Flaauwe werk kwam bloot, evenals de worteleinden der strandhoofden. Aan deze werken ontstond geen andere schade dan dat een klein vak oude steen- glooiing van den berm vóór de holle steenglooiing en van één der dammen werd be- schadigd. De kleine duintjes beoosten de haven van Goedereede werden grootendeels weggeslagen. Aan de Oudelandsehe en Kleine Zuiderpolder-zeedijken ontstond hier en daar eenige zeer geringe afslag van het buitentalud boven de steenglooiing. Het werk spoelde op enkele plaatsen door den hevigen golfslag op- en zelfs over- de dijken. Op Goedereede en Overflakkee overstroomden de volgende polders: de Groote Ziiiilerpolder door een !58 M. lange doorbraak in den oosthavendyk te Goe- dereede ;



		17

		de Groote Adriana Theodorapolder onder Ooltgensplaat door een 150 M. lange dijkbreuk nabij de Galatheesche sluis; voorts de buitenpolders: Gorspolder en polder van Lodder wedtrzyds den mond van de haven te Goedereede: Nieuw ttellemlam door dykbreuk en Sehaddelee door overloop van den scheidingsdijk tusscheu deze beide polders: de Molen- of Weipolder ten westen van de haven van Stellendam door overloop en dijkbreuk en de Seharrezeepoldcr aan de oost- zijde dier haven door overloop, benevens de Bospolder ten westen van de haven van Dirksland onder Stellendam. Voorts overstroomden alle bekade gorzen. Het biunentalud van den dijk van den polder Xieuw Weslertoo is, dicht bü de aan- sluitiug aan den Kleinen Zuiderpolderzeedijk, over 120 M. lengte geheel weggevallen: op een enkel punt is zelfs de geheele kruin mede weggevallen. De polder bleef evenwel voor overstrooming bewaard. Te Oude Tonrje liep eenig water over den Westhavendyk, waardoor enkele moestuinen werden overstroomd. Groote massa\'s zand geraakten in den mond der haven van Goedereede, doch de scheep- vaart werd niet gestremd. De pakberm aan de westzijde der haven, uaby het hoofd, verzakte over 25 M. lengte. Eiland Ysselmonde. Te Charlois stroomde het water over den rivierdijk, waarop de Ryksweg is gelegen, in den polder van Charlois, zonder echter daaraan eenige schade te berokkenen. Aan de bestratingen binnendyks ontstond slechts geringe schade. In de na den stormvloed van 1880 verbeterde hulpwaterkeering of kade op deu Rietdijk in de kom van Charlois waren , door het waterhalen der bewoners van de aanliggende huizen, paden geloopen, waarover het water in den polder Robbenoord en Plom) erl stroomde en het binnentalud van den dijk werd beschadigd. Ook de kisting op dezen dyk liep op vele plaatsen over. De dijk langs de petroleum-établissementen bezweek, waardoor de spoorweg onbruik» baar werd. De polder Courzand vloeide in. De Deij/felsrhe dijk liep nabij Pernis over. In de kade van den polder Madroel sloeg een gat, waardoor deze overstroomde. Rotlerdainsche waierireg, Xieuive Maas boren Rotterdam en Lek. In de kade van den Taan- schuurpolder bij Maassluis vielen 2 doorbraken , één nabij de Boonerhaven ter diepte van 3 M., gepaard met veel afslag aan de binnenzijde der kade, en één in de kade aan de westzijde van het bassin der Maassluissche drinkwaterleiding. Van den Deijffelbroekschen polder liepen de dijken over zonder schade. Te Schiedam brak de waterkeerende tijdelijke dam by den Frankelandschen dijk door, waarna het binneustroomende water veel schade aan bestrating en woonhuizen toe- bracht. Van den Boschpolder overstroomde de dijk , doch zonder schade. Te Rotterdam ontstond langs de Nassaukade een val van ongeveer 80M.in den kaaimuur en bezweek de dam die het nieuwe bezinkingsbassin der drinkwaterleiding aan de Oude Plantage

		3



		18

		van de rivier scheidt. Door eerstgenoemd onheil werd de spoorwegverbinding langs de Nassaukade verbroken. In de buitenstad zijn door de inundatie tal van gaten in de biunenbeloopen gevallen en werd veel schade aan de bewoners toegebracht. . De kelders der basculebvuggen liepen vol, hetgeen veel stoornis veroorzaakte. Ook ontstond belangrgke schade aan een gedeelte kaaiinuur langs de Tarwenakker bezuiden de Schelnwe brug: door uitspoeling van grond brak daar ter plaatse een buis der waterleiding. Het Park vloeide onder. zoowel van de AIaasz\\jde als van den kant der Westerhaven. waardoor het plantsoen belangrijk werd beschadigd. Voorts vloeide het water oven den noord westelijken hoek der Zalnihaven , zeer ten nadeele der nabij gelegen woningen. Even/.oo op enkele punten der Schans te Delfshaven en aan de zijde van Feijenoord , waar de spoorbaan naar de petroleunipakhuizeu op enkele punten bezweek. Te Kralinijen liep de Schielandsche dijk bij de kruising met den Staatsspoorweg over. zonder noemenswaardige schade. Xabij de Ifotlaan spoelde over HO AI. lengte het binneubeloop ter dikte van 1 AI. uit. De dijk van den SlormpoMcr liep over, waardoor een afschuiving van het binneubeloop en een gat ontstond van 10 AI. lengte doch van geringe diepte. Overigens overstroomden nagenoeg alle bnitenpolders. Brielsche Maan, Har lel en Hui/el;. In den dijk van den Jantjes polder langs de Brielsche Maas vielen 3 doorbraken, lang achtereenvolgens 35, (>2 en <>7 AI., waarbij de dijk tot 1 AI. 4- N. A. P. werd weggeslagen, terwijl bij den middelsten doorbraak zich een wiel vormde tot til) AI. binnen de as van den dijk., met eene diepte van 3 AI. onder bet maaiveld. Het meest oostelijke dezer drie gaten heeft ter plaatse van de as van den dijk eene grootste diepte van 2 AI. onder liet maaiveld. Ten gevolge der overstrooming brak de scheidingsdijk met den Noordbankpolder door over 48 AI. Ook vielen 2 gaen inden djjk langs het kanaal door de westzijde van Rozenburg, elk CO AI. breed, waarbij de buiten- berm langs dat kanaal gedeeltelijk wegspoelde en een wiel gevormd werd tot 30 AI. binnen de as van den dijk De grootste diepte dezer doorbraken is 2,5 AI. onder het maaiveld. Van den polder Kleiburg* bezweek de dijk op 8 plaatsen, waardoor gaten van 25 a 30 AI. ontstonden met eene grootste diepte van 2 a 2\' _a AI. onder het maaiveld. In den dijk van den Genoten Krab^imlder vielen4doorbraken, waarvan de benedenste, 55 AI. lang, tot 40 AI. binnen de dijksas reikte en 3 AI. onder liet maaiveld diep was, de volgende 35 AI. lang was en eene grootste diepte van 2 AI. beneden maaiveldshoogte had; de derde en vierde waren minder diep en achtereenvolgens 85 AI. en 35 AI. lang. De dijk van den polder Zuid Ruzeulwrg en Blankenburg is op 2 plaatsen ingebroken. De eene doorbraak , 57 AI. lang, strekte zich , met eene diepte van 3 a 5 AI. onder het maaiveld, uit tot 85 AI. binnen de dijksas, de andere, 40 Al. lang, was 3 tot 7 AI. diep. In den dijk van den Kleinen polder op de Weiplaat vielen 6 doorbraken. Die langs den Martel was 20 AI. lang en reikte tot 26 M. binnen de dijksas , met eene grootste diepte van (» AI. onder het maaiveld. Van de 5 doorbraken aan de zijde der Botlek bedroeg de lengte van beneden af gerekend achtereenvolgens 22, 28, 21, 10 en 17 Al.; bij de 2de en 3de heeft eene uitspoeling plaats gehad., waarvan de grootste diepte respectievelijk 0 eu 4 AI. onder het maaiveld bedroeg.



		19

		Door den drang van het inundatiewater van voornoemden polder is een gat gevallen in den dyk van den f\'eerlig Morgenpolder lang 22 M., reikende tot 30 M. binnen de as des dyks, met eeu maximumdiepte van 6 M. onder het maaiveld. Ook viel nog een doorbraak in den dyk van den Jagersplaalpolder by het Hartelsche gat, lang 20 M., met een wiel van de dy\'ksas tot 35 M. daarbinnen, diep 5 a 0 M. onder het maaiveld. Ten slotte moet nog vermeld worden een doorbraak van 9 M. lengte in de Ramme- landsche kade (langs de Bernisse) op ruim GO M. uit den Toldijk tusschen Heenvliet en Geervliet. Üe buitenpolders overstroomden nagenoeg alle Langs de Boren Afenrede, de Beneden Merwelp en de Nieuwe.Merwede zijn alle buiten- polders volgeloopen. Maller/nt en Dordlsc/ie Kil. De buitendijks gelegen polders: Krabbepolder, Groot Koningrijk, Kilpolder, Niemr- of Landigje Beversoord, Mceuwenoord , Ond Beversooi d en Sloopepolder zyn ondergeloopen door doorbraken in den Kildijk boven de Tf ae/it en in den Il\'arhtdijkbe- neden Meerkool; het Bijlepolderlje, de Oude Gors en het poldertje te Willemsdorp tusschen den Hyksweg en den Staatsspoorweg door doorbraken in den zuidelijken dyk. Langs het Zuid.Maarlensgal, ten oosten van den spoorweg, werden nog ondergezet de polders Oude dijk, Koptrenberg , Braberspolder en Nieuwe polder. Noord. Y^ran de buitenpolders bleven alleeu Xienwland, het Zand, Donkersloot en Wonde voor geheel inloopen gespaard, hoewel zij door plaatselijk overloopen der kaden werden dras gezet. Oude Maas. Alle buitendijks gelegen polders liepen vol, met uitzondering van den Beerepolder, die alleen door het overloopen der dijken is dras gezet. Te Dordrecht werd de buitenstad geheel ouder water gezet. Op verschillende plaatsen liepen de baudijken langs de rivier over. Spui. De gorzen boven en beneden Ond Beierland, het JFolvenpolderlje, de Bienin- ijerwaardpolder, de Kleine Piershilsche polder, Piershilsrhe Noordpolder, Noordpolder. Oost- polder . Molenpolder, Leenheeren\'jorzenpoldi-r en \'s Lamlsliekadeipirzen onder Goudswaard. werden alle overstroomd; de drie eerstgenoemde door doorbraken. Het water liep op vele plaatsen over de baudijken. Uollandsch Diep en Haringvliet. Alle buitenpolders werden overstroomd. Op verscheidene plaatsen is het water over de bandijken geloopen. In dedykenvan den Mariapolder en van den Johannapolder aan den rechteroever, ontstonden doorbraken, in den eersten twee. lang 11 en 15 M., en in den tweeden één, lang 50 M. Langs de rivier de JJollandsehe IJssel liep het water op verschillende plaatsen over den dijk . en wel: 1". over den Goejanrerwclle- of ITmige IJssrldijl; tusschen de Haastreehtsche brug en de Waaiersluis op twee plaatsen ter lengte van 10 tot 12 M. Door dit overloopen spoelde een gedeelte van het binnenbeloop en ongeveer 1 M. van den kruin weg. De tramlijn van Gouda naar Oudewaler, over de dijkskruin loopende, werd op ge- noemde plaats ontgrond, waardoor de locomotief van een uit Gouda vertrekkende tram omsloeg en van den dyk viel.



		20

		Bjj de Waaicrslnis bereikte liet water de hoogte van de kruin van den zuidelijken af- sluitdam ; 2\'. over den dijk van de Kriai penerw.iard nahq Stolwykersluis over ongeveer 14 M. lengte. Hier stroomde het water door vier bene.iendijks gelegen huisjes binnen, waardoor een gedeelte van den achtergevelmuur instortte, verschillend huisraad en goederen medevoerende en beschadigende. Te Gouderak werd de dijk in het dorp opgekist, waardoor de schade zich bepaalde tot benedeudh\'ks gelegen bergplaatsen en kelders; 3. te Ouderkerk, waar niet de opkisting te lang werd gewacht, stroomde het snel stijgende water over den dijk. waardoor veel schade werd toegebracht aan de binnen- en buitendijks gelegen huizen eu inboedels. Te Ca pel Ie vloeide het water over Sehieland\'s hoogen zeedijk. Rijkswegen. In den Rijksweg te Maassluis, plaatselijk genaamd de Taanstraat, nabij het begin der haven , spoelde een gat over de volle breedte van den weg, lang 22 M., diep ongeveer 1 M. Gelijktijdig was zoowel bestrating als grond weggespoeld van het gedeelte straat langs de haven tegenover de Taanstraat. Langs de Lek in Zuid hol land overstroomden de buitenpolders beneden Tienhoven. be- halve de uiterwaard beneden laatstgenoemde plaats. Noordbrabant. Oosterselielde en Eendragl. De dijk van den noordelijken de Ram polder werd ten oosten van de uitwuteringsluis over oö M. geheel en over ruim 20 M. aan de binnenzijde weg- geslagen. De nieuwe kunstweg op den Slaakdam verzakte op verscheidene plaatsen door uit- spoeling van het zand bed. In den dijk van den Prins Willem Frederik Karelptdder werden 5 gaten in het buiten- beloop geslagen, waarvan twee tot in de kruin van den dijk. / alkerak. De dijk van den Drie Gebroederspalder verkreeg eenige afslag. Donge. Over den Rijksweg tusschm Ooslerhoal en Geerlruidenberg bezuiden de Donge- brug stroomde het water gedurende eenige uren ter maximum hoogte van ongeveer 0.30 M. Het zand tusschen de bestrating werd hier en daar weggespoeld. De dienst van den Zuider stoomtram moest een halven dag gestaakt worden. De zomerkade aan den linkeroever van den Nieuwen Maastnuud beneden en langs de inlaatsluis, gelegen even boven het Drongelensche veer, brak door. De kruin en de be- loopen vs\'u een gedeelte dier kade beneden de sluis werden beschadigd. Amer, (Jade Maatje, Dam/e en Airutre Maasamail De volgende polders liepen iu : Prinses Louise, Kiristueld, Vertehnrepolder (benoorden Boezem en Nieuw-Ztealawstehpolder), Harmonie, Ketel, Oud Gors, Brandpolder, Buitengors, Kortland, Alblaspolder, Volharding, Itili, Rilisr/iepolder, Spergie-, Ossekop- en l\'arkenspolder, Willem Frederikspolder, Bol, Kleine Koekoek, Koekoek, Nieuwe Zuidpolder, Raagxkop, Polder van dea Moer, Nieuwe Akkers. (Jade Akkers, Ruimerxdijk, Slikpolder, Allcmanskil, Nieuwe Uombas, Oude Dombas, Achter de Hoeren , Gecombineerde, aanwassen , Nieuwe Buitendijkse/te aanwassen , de polders van het Bergsche veld behalve Gijsier, Sleeiiplaat en Nieuw Loerentierdriet.



		21

		Van de werken aan de Oiule Boem: werd op de hoofden 16, 24 en 27 te zamen 143 Zeeland M". Doomiksche steenbezetting weggeslagen en beschadigd. De hoofden 13, 14, 15, 17, 20, 23, 24, 20 en 27 werden achterloOps, zoodat de worteleindeu zijn blootgekomen ; alle ryssekuttingen zijn weggeslagen. Op hoofd 9 sloeg de eikenhouten paal met peilschaal weg. De duinvoet verplaatste zich gemiddeld 17.50 M. landwaarts, het meest in raai 19, namelijk 28 M. De in de laatste jaren aangewonnen, zeer gevulde, duinvoet ging nage- noeg geheel verloren ; het oude d ün is bijna overal aangetast en nagezakt, op ver- scheidene plaatsen tot in de duinkam , voornamelijk naby de hoofden 10 en 12, voorts tusschen de hoofden 13 en 14, 14 en 15, 15 en 16, 17 en 18, 22 en 23, 23 en 24, 25 en 26 en van hoofd 26 tot de grens met den Oosteren Ban van Schouwen. Het be- loop stond bij la itstgenoemd hoofd over 10 M. hoogte steil. Vóór de lichttorens der Marinewerken ging eveneens veel zand verloren, en hier is de duinkam nagezakt: de duinvoet verplaatste zich gemiddeld \'.\'.30 M. landwaarts en ter weerszode van den ijzeren toren gemiddeld 18 M. Al de rysschuttingen zijn weg- geslagen. De basaltbek leeding vóór den ijzeren toren werd over de geheele oppervlakte van zand ontbloot; zonder de-~~aimw~~eziglwid vttri dit kunstwerk zonde de fundeering van den toren gevaar hebben geloopen Aan de beide vleugels der basaltglooiiug en de hoofden 1 en 3 ontstond geringe schade; hoofd 4 werd over 12 M lengte achterloops: 42 M\\ rijsbeslag is daar weg- geslagen. Aan het noorderstrand van Schouwen werd de duinvoet gemiddeld 5.05 M. landwaarts verplaatst; alle schermen en rysschuttingen gingen verloren. Zelfs boven de basaltglooiing is het duin nog afgenomen. Totaal werd 773 M². basaltglooiing uitgeslagen of beschadigd. Te >^Kchareiulijke werd 718 M². Vilvoordsche steeu- en 186 M\\ basaltglooiing, 310 M². steenstrook, 8 M². rijsbeslag en 300 M\\ krammat beschadigd en ontstond grondverlies. Aan het district Langendijk werd 424 M². Vilvoordsche glooiing, 100 M². steenstrook fii 70 M². rijsbeslag beschadigd: het grondverlies was gering. Aan het district 3nmireis/iaren werd 357 M². Vilvoordsche glooiing, 146 M². steen* strook, 1350 M¹. krammat en 1151) M². bezoding beschadigd en ontstond grondverlies. Tusschen de dijkpalen 20 en 21 , aan den Keetpolder (inlaag) bewesten de haven van Brouwershaven en tusschen de dijkpalen 25 en 29, aan den Grooten St. Jacobs) oider (inlaag) beoosteu de haven van Brouwershaven , ontstonden tengevolge van overslag van water op 6 plaatsen belangryke afschuivingen in het binnenloop, waardoor laatstge- noemde inlaag iuundeerde. De buitendijk bleef met behulp van opkistingen behouden. Aan het district Borvendumim werd 829 M². Vilvoordsche- en 23 M^:. basaltglooiiug, 289 M\\ steenstrook, 665 M\'\\ krammat en 430 M¹. bezoding beschadigd; terwijl voorts grondverlies ontstond Tusschen de dykpalen 29 en 32 en 34 en 41, Kisters- en »Su- zanna\'s inlaag, werd op eerstgenoemd punt het buitenbeloop zwaar beschadigd; op laatstgenoemd gedeelte ontstonden, door overslag van water, op 4 plaatsen belangrijke afschuivingen in het binnenbeloop. De buitendijk werd door opkistingen behouden.



		22

		Aan het district Flannirers werd alleen 550 M\\ krammat en 10) M". bezoding bescua» digd ; het grondverlies was gering. Verder gingen aan het waterschap tritonnen ruim 700 stuks perkoenen verloren. Van het waterschap Xienw Bommenede werd 25 M. Vilvoordsche steenglooiing bescha- iligd en gingen 500 stuks perkoenpalen verloren. De rijsschuttingen van den calamiteozen polder Burgh en Westland* werden weggeslagen, terwijl eeuige steenglooiing beschadigd werd en belangrijke afschuivingen in het buiten- beloop der duinen ontstonden. Van den calamiteuzen polder Starenisse en de polders Noord en Oude/and werden de steenglooiingen eenigszins beschadigd en eenige perkoenen weggeslagen. De dijk van den Xienw SI rijen polder bekwam bij den vloed van 22/23 December nog weinig schade. Aan den calamiteuzen Jnna-Frhojudder werd 495 M\'. steenglooiing vernield. De Sn/di ia polder werd geïnundeerd. Tusschen de dykpalen 4 en 5 van den Thoompidder ontstond een gat totin de binneu- kruinslyu; 1800 M\'. rijsbeslag werd vernield. Aan de noordwestnol, de oostnol en op eenige punten van den dijk van den cala- miteuzen Vlielepolder ontstond eenig grondverlies, terwijl 430 M^s. steenglooiing en 240 M\'^:. rijsbeslag werden beschadigd en 700 perkoenpalen verdwenen. De dijk van den calamitensen Amiapolder brak door tusschen de dykpalen Oen 2, over eene lengte van 60 M. Polder Walcheren. Te Zonietende en te Domburg ontstond belangrijke schade aan de duinen en den duinvoet. Op laatstgenoemde plaats ook aan de uit rijspakwerk bestaande verdedigingswerken van dien voet over de volle lengte. Aan den Westkappelschen dijk, waar de golven opliepen tot 6 M. boven gewoon hoogwater, werden verschillende gaten geslagen, grootendeels in het met krammat verdedigde boveniieloop, maar ook in de basaltglooiing. Aan het plankierpaalhoofd werd een gedeelte van het plankier weggeslagen. Aan de Noordwaleriug werden beschadigd 1(525 M\\ Doornitsche steen- en 3850 M\\ basaltglooiiug en 550 M^J. steenstrook, terwy\'1 het grondverlies zeer aanzienlijk was. Aan de Ooslwalerhig was de schade weinig beteekenend. Aan de Zuidwalerinq werd 300 M\\ steenglooiing beschadigd ; aan de Weslwalering 1250 M\'. Doorniksche-, 1850 M\\ Vilvoordsche glooiing en 050 M\\ rijsbeslag en was voorts grondverlies. Een gedeelte van I lissingen en het emplacement der buitenhaven aldaar werden over- stroomd. Aan de oostelijke basaltkade langs de buitenhaven werden eenige dekzerken verplaatst, ter .vijl de klep, die van den wal toegang geeft tot de brug van den ooste- lijke\'i aanlegponton, weggeslagen en verbrijzeld werd. Het plankier der Marinehaven werd beschadigd, terwijl voorts grond verloren ging.



		2:\',

		Een gedeelte kaaimuur bij het Rondeel aan de oostzy\'de dor haven te Veere stortte over 30 M. lengte in ; de dam tusschen de spuikom en de haven werd ernstig bescha \'igd. De calamiteuze polder Ooslbe. eland bekwam geringe schade aan de Vilvoordsche steen- glooiing. Vóór het gebouwtje der registreerende peilschaal te Ooslbeceland werd de bestrating uitgeslagen en ontstond eenige schade aan de Vilvoordsche steenglooiing. Kanaal van Ziiidheveland, Op den kop der havendammen te Wemddiuge ontstond eenig grondverlies. Het lemniingwerk in de buitenhaven en de deurenloods bekwamen schade. Te Bmisiccerl werd een ij/.eren duwpers van de kleine schutsluis kromgebogen. Aan den Karrlpidder en aan den Oostpolder ontstond eenig grondverlies Aan den polder Onst-Iitkelen (waterschap Kruiningen) werd eenige Vilvoordsche steeu- glooiing beschadigd. Tusschen de dijkpalen 25 en 27 van het calamiteuze waterschap Tifiilmuderdi\'ii Zirurle werden 300 M\'. steen bezetting en 820 M\\ krammat weggeslagen eu ging eenige grond verloren. O]) de nol werd 010 M\'. Vilvoordsche Steenglooiing beschadigd, terwijl ook aan de hoofden 14, 19 en 20 eenige schade ontstond. Tusschen de dijkpalen 4 en 5 van den calamiteuze Adnruisimlder werd eenige glooiing en krammat weggeslagen: ook werd hoofd X". 2 eenigszins beschadigd. Van het plateau der in aanleg zijnde losplaats van de haven te Binskeiin werd grond weggeslagen. Het met krammat verdedigde talud van den oostspuiboezera werd vernield. Aan den dijk van het waterschap Groede en Baaas! bij de Groedsche kil werd een opper- vlakte van 110 M\\ Lessinesche steenglooiing beschadigd: de duinen namen (> a 10 M. af. Aan den calamiteuzen flimfdplaah \'« Tlrmaesfudder* werd 150 M\\ rijsbeslag van de westelijke nol weggeslagen.



		Bijlage I.

		Stormvloedshoogten boyen A P. aan onderscheidene waarnemingspunten in 1825, 1853 , 1855,1860,1862,1863, 1865, 1867, 1868 , 1877, 1881, 1883, 1889 en 1894.

		4