HUIS- en VOLKSBOEK

VOOR ALLE STANDEN,
bevattende

eene uitmuntende en breedvoerige verklaring van
de voortreffelijkheid en het groote voordeel

Ijoopiaaroio, JEisofNr^

MET VITLEGG1NG VAN DESZELFS CEREMONIËN EN
MEI VE1.E SCllOOXE VOORBEELDEN VERRIJKT^

dom-
Martin Von Cochem, Capueijn.

Vrij vertaald ea bewerkt naar het Iloogduitsch en vermeerderd \\
met ecnige wenken over het vieren van de Zon- en
Feestdagen, alsmede met .Mis- en Lofgebeden
door

jj. pE pRUYTER, 1. ji. ^RIESTER EN ^ASTOOR

overladen den 27 November 1*7..

(toedragen aati Zijne Doorluchtige lloogwaardiglieid

Monseigneur J. A. Pakhuis, Bisschop van Roermond,

hij gelegenheid van \'/.. I>. II.\'s ÏSjarig Jnliilé ala Bisoebop.

GULPEN.
Katholieke Boekhandel v. M. Alherts.

A\'nr,,"mundce, 22 jfiilü 1896.

V\' P. MANNENS,
Librorum Censor.

N-#----------------

VERKLARING VAN DEN VERTALER.

Om te gehoorzamen aan de besluiten van den
13. Maait 1(><25 en den 5. Juli 1831, waarbij Z. H.
Urbanus vm. verbiedt, zonder goedkeuring en toe-
stemming van den diocesaan-bisschop eenig boek
te drukken , \'t welk handelingen, mirakelen en
veropenbaringen bevat van personen, die in geur
van heiligheid gestorven zijn , of die als marte-
laren beschouwd worden, en bepaalt, dat wanneer
aan die personen den naam van Heilige of Geluk-
zalige gegeven wordt, het onder verklaring zij ,
<lat men dien slechts gebruikt om de onschuld
huns levens en de verhevenheid hunner deugd
uit te drukken, zonder het gezag der katholieke
Kerk te willen vooruitloopen , aan wie het alleen
toekomt Heiligen te verklaren en deze aan de
vereering der geloovigen voor te stellen zoo
betuig ik hierbij mijne volkomene en oprechte
onderwerping aan die besluiten en verklaar niet
als Heiligen , Gelukzaligen en Martelaren te er-
kennen, dan diegenen, aan wien de H. Stoel deze
titels toekent. Ik verklaar tevens, dat de feiten,
mirakelen enz. in dit boek medegedeeld, slechts
«en menschelijk gezag hebben, voor zooverre zij
niet door de uitspraak van den H. Stoel, waardoor
zij alleen hunne bewijskracht ontvangen, beves-
tigd zijn.

Verkl. d. H. Mis. 1

CVli(U\\ \\UU\\ \\

Te vergeefs zoude ik trachten <le warme gevoelens
van eerbied en verknochtheid, welke ceniedet van ons
jegens Uwe 1). Hoogwaardigheid op dezen voor ons
allen zoo gelukkigen feestdag bezielen, aan den dag
te leggen. Meer dan iemand ben ik overtuigd, dat
hiertoe mijne kroelden Ie kort schieten; desnieltegen~
slaande koester ik het vaste vertrouwen, dat U.D.H..
niet zonder eenig welgevallen , deze geringe blijken
van eerbied en erkentelijkheid zal aannemen; blijkens
wel is waar, aan de grootheid der ontvangene wei-
daden in gecnen declc geëvenredigd, maar die U.D.H.
nochtans worden opgedragen door iemand, die l\'we
verdiensten met de innigste hoogachting poogt te hul-
digeu. In juistheid van denkbeelden , in smaak en
gepastheid om de algemeenc heilwensehen uit te druk-
ki\'n. mogen mij anderen verre overtreffen, daar echter
waar \'t liefde en dankbaarheid geldt, durf ik vrijelijk
tnet hen wedijveren.

Laat anderen derhalve tien luister van Roermond\'s
Kerk , de voortreffelijke hoedanigheden en de uilmun-
tende deugden van haren Kerkvoogd verheerlijken
laat een grootmoedig Vorst U D.Hw\'s deugden mei

den stempel van adeldom bezegelen ; voor ons, die het
geluk en hel eeuwig welzijn van de aan U.U II toe-
vertrouwde schapen moeten bevorderen, is eene andere
laak weggelegd; voor mij in hel bijzonder, die er
Irotscli np ben onder de eerstelingen van het nieuwe
Seminarie van Roermond te mogen behooren; voor
mij, die sedert bijna 25 jaren onder Uwe leiding op-
gekweeld , en door Uwe bisschoppelijke handen als
priester des Allerhoogstcn gezalfd ben, ligt een anderen
plicht te vervullen; immers als medewerkers in den
wijngaard des Ileeren , moeten wij , zooveel mogelijk,
Uwc inzichten nopens het heil der zielen trachten te
bevorderen, en het goede zaad van Jezus\' leer bijzonder
onder hel volk trachten te verspreiden , opdat dit zaad
honderdvoudige vruchten moge voortbrengen voor de
gelukzalige eeuwigheid.

l\\\'og onlangs lazen wij in Uwen vastenbrief, niet
welke vurigheid U.D.H, verlangt, dat de \'/.on- en
Feestdagen op behoorlijke wijze lot den dienst van
(lod besteed worden, en hoezeer Gij de misbruiken
betreurt, welke langzamerhand in ons, zoo echt katho-
liek Limburg, beginnen in te sluipen. Dit deed in
mij de begeerte ontstaan om, gehoor gevende aan Uwe
herderlijke roepstem, ook ecnigszins het mijne bij te
dragen, en mijne zwakke pogingen in het werk te
stelten, om , bij gelegenheid van dit zoo plechtig jubel-
fee.sl, ook door een nuttig werkje aan dit verheven
doel eenigermale mede te werken. Mijne oogen vielen

op een onlangs opnieuw in \'t Hoogduilsch vertellenen
boek, dal tot titel heeft: Verklaringen over ile voor-
Ireffelijkheid van het H. Misoffer"; ik vond hierin
zeer sehoone en nuttige wenken, om de godsvrucht der
geloovigen op te wekken en hunne harten niet eenen
diepen eerbied jegens dit Hoogwaardig Sacrificie Ie
bezielen. Ik betreurde dat dit boek, zoo treffend en
zoo eenvoudig tevens, niet in onze taal bestond; ik
uitte hierover mijn gevoelen aan eenige mijner ambt-
genooten, en deze spoorden mij dringend aan, om het
in onze taal Ie bewerken. Van mijne onbekwaamheid
li iertoe ten volle overtuigd , aarzelde ik langen lijd
dit werk te ondernemen ; eindelijk besloot ik echter
aan liun aanzoek gevolg Ie geven, vertrouwende, dal
ik door eenc even eenvoudige vertaling en vrije bewer-
king van dit voortreffelijk Hoogduitschc volksboek ,
misschien eenig goed zoude kunnen stichten , en de
godsvrucht lol hel Allerheiligste Sacrificie der Mis eenigs-
zins in Nederland zou kunnen bevorderen.

Ook durf ik de hoop koesteren , dal de geloovigcn .
door deze lezing opgewekt, en van de heiligheid en
voortreffelijkheid van het verheven Misoffer al meer
en meer overtuigd, zich des te beter zullen beijveren
om op verlangen van hunnen eerbiedwaardige)! Kerk-
vooijd, die dogen met zoo veel te meer ijver tol den
dienst van God Ie besteden , waarop zij aan die ver-
heven mysteriën en veelvuldige genaden zijn deelachtig
geworden. Derhalve heb ik gemeend er eenige wenken
over liet vieren van de Zon- en Feestdagen Ie moeien
bijvoegen, en eenige misbruiken aan te slippen, welke
op genoemde dagen maar al Ie zeer, zoowel in sleden
als ten platten lande, plaats hebbeu. Ook heb ik er

een hoofdstuk aan toegevoegd over de /tartverheffende
ceremoniën der 11. Mis, meestal uit het werk van den
geleerden Rippel getrokken.

/\'. durf mij dus vleien met de hoop, dut U.D.H\'
op dit werkje renen gunsligen blik zal werpen , en dat
liet zeer dienstig zal wezen voor de zeer eerwaarde
herren geestelijken van ons bisdom, die er eenc over\'
rloeilige slof in zullen vinden , zoowel voor hunne
bijzondere overwegingen , als ook om den ijver der
geloovigcn lol het ilikwijls Mis-hooren op te wekken.
(lok de eerw. hoeren seminaristen, zoowel als de jonge
kweckelingen die zich voor het verheven priesterambt-
bestemmen , zullen er de verherenheid van hel aller-
lieiligsle Misoffer beier door leeren kennen en waat
ileeren. Aan de oversten van coUegicn , pensionaten,
geestelijke vercenhnngen of gestichten , zul ilil werkje
niet minder welkom zijn . om als prijs Ie worden uit-
geileebl, telt einde langs dien weg in den familiekring
doordringend , lol eene nuttige lezing Ie verstrekken,
zooals ook aan de communie-kinderen, om iles te
beier in hunne onscliuldigc harten den eerbied van
(iods huis en ilit 11 Misofferande in Ie prenten, daar
tleze in hunne jaren meer voor rerstrooidheden en
lic/tl\'zinnigheid vatbaar zijn.

Maar wat ik bijzonder wensch, Monseigneur .\' is, dat
het moge dienen als een lluis- of Volksboek , en ilaar-
om zoo veel mogelijk door de eerwaarde heeren gees-
telijken moge verspreid worden ; dit is immers het
geval in ons naburig Duilschland , alwaar schier ieder
huishieulen een soortgelijk boek bezit, waaruit in de
winteravonden in den familiekring wordt voorgelezen ;
daarom heb ik ook bij de vertaling en omwerking van

lil werkje getracht, zooveel doenlijk, den eenvoudigen
stijl Ie behouden, opdat het voor iedereen\', verstaanbaar
wezen en dun tot grooter nul en voordeel der gcloov\'ujen
strekken moge. Daarenboven hel verheven doelwit, dal
ik bij de samenstelling van ilit hoek heb bcoo/jd, te
welen, den Si, l\'ictrrsucnuiiuj, die reeds in ons katho-
liek Limburg zoo bloeiend is, en noy dagelijks aan-
ijroeil, al meer en meer Ie bevorderen, alsmede de
gunstige gelegenheid, welke zich dil jaar bij hel schoone
jubclfeest van U.JJ.ll. opdoet, en waaraan Limburgs
Kerk zich zoo zeer beijverd heeft deel te nemen , doen
mij met meer grond nog de hoop koesteren, dat Ij.D.H.
lil werkje met welgevallen zult aannemen , en met
Uwe hooge goedkeuving zuil bekronen. Dan voorzeker
zal het veel nul kunnen slichten en ruimschoots aan
hel verheven doel kunnen beantwoorden, waarvoor het
is samengesteld.

Hoge de almachtige God voortdurend Zijnen zegen
over l\'we Doorluchtige lloogwaardigheid en ons <lier-
haur bisdom uitstorten ; moge Hij U, tot lieil en geluk
van de aan l\'we zorg toevertrouwde kudde, nog met
^\'ene reeks van jaren bekronen, dit wenscht vuriglijk.
Van Uwe Doorluchtige Hoogwaardiglieid,

De ootmoedigste dienaar,
De Veutai.eh.

Onder alle geheimen, welke onzen heiligen Gods-
dienst hier op aarde viert, bekleedt voorzeker liet
Heilig Misoffer verreweg de eerste plaats, als zijnde
het verlievenste en voortreffelijkste van alle. Deze
waarheid grondig te bewijzen, zal het voorwerp
uitmaken van deze weinige bladen , welke ik mij
voorgenomen heb aan de Christelijke geloövigen
van Nederland aan te bieden. Eenmaal van deze
waarheid ten volle overtuigd, zal niemand dit
boek doorlezen hebben, of\' hij zal geheel andere
en meer verheven denkbeelden over dit hoog-
waardig Misoffer kunnen opvatten ; de godvruch-
tige personen zullen hierdoor eenen nieuwen
spoorslag ontvangen om hunnen ijver en hunne
godsvrucht jegens deze verheven geheimen te ver-
dubbelen , terwijl de flauwe en onverschillige
Christenen met droefheid eenen blik op het ver-
ledene zullen werpen, daar zij zoo vele heilzame

genaden, welke hun zoo ruimschoots in deze hei-
lige Offeranden worden aangeboden, hebben ver-
waarloosd.

Inderdaad, is liet niet met bloedige tranen te
beweenen, dat die hoogwaardige geheimen vooral
in onze dagen, met zulk eene onverschilligheid
worden bijgewoond.\'\' .Maar wat zoude de oorzaak
hiervan wel kunnen wezen.\' Mijns dunkens is het
grootendeels aan eene schandelijke en strafbare
onwetendheid van alles, wat op deze verhevene
offerande betrekking heeft, dat men voornamelijk
de flauwheid, de onverschilligheid van een groot
aantal Christenen moet toeschrijven. Ach, ware
liet mij gegeven, door deze korte wenken, welke
ik den geloovigen aanbied, den heiligen eerbied
der eerste Christenen voor deze aanhiddelijke
mysteriën eenigszins te doen herleven, om aldus
hunne harten wederom van vurige liefde en ijver
tot dezelve te doen ontvlammen.

Dit waren de hoofdgedachten, welke mij bij het
lezen van dit voortreffelijk volksboek bezielden.
Maar eene korte levensbeschrijving van den god-
vruchtigen schrijver zal vooral hier niet van on-
pas zijn: De beroemde pater Martin von Cochem,
van de orde der Capucijnen, werd in het jaar
1030 in het kleine stadje Cochem, aan de Moezel
gelegen, geboren. Hij trad aldaar in de orde der
Capucijnen , in welke hij , én door zijne geleerd-
heid, én door eene ware en oprechte godsvrucht

bijzonder uitmuntte. Weldra werd hij benoemd
tot leeraar iu de godgeleerdheid, maar moest
in het jaar lüOü deze betrekking verlaten, wegens
het uitbreken eener vreeselijke pest, welke in
korten tijd duizenden mensclien ten grave sleepte.
Dit had ten gevolge, dat de jonge novicen het
klooster moesten verlaten, zoodat de ijverige pater
zich nu geheel en al aan het schrijven van god-
vruchtige werken kon toewijden. Zijne schriften,
meer dan dertig in getal, kenmerken zich bij-
zonder door eene hartroerende taal en door eene
rijke kennis van het menschelijk hart. Onder deze
talrijke werken bekleedt zijne Verklaring van
het Heilig Misoffer" voorzeker de eerste plaats.
Met groote geschiktheid is hij er in geslaagd, om
de leering der 11. Misofferande, volgens de 11.
Schrift, de algemeene kerkvergaderingen , bijzon-
der van ïrente, de leering der heilige Kerkvaders
en andere voorname godgeleerden, uit te leggen
<\'n door schoone voorbeelden te bekrachtigen.
Daarenboven is hij in zijnen schrijftrant zoo eeu-
voudig, dat een ieder hem gemakkelijk kan ver-
staan, en tegelijk zoo aantrekkelijk, dat ook
de geleerde dit boek immer met genoegen zal
lezen.

In het jaar 182\'2 werd dit werk reeds voor de
achtste maal gedrukt. Dat het sedert dien tijd
niet in achting is gedaald, bewijst de dubbele
aankondiging eener zesde uitgaaf te Regensburg,

in 18G0, on van eene gelijktijdige, ook zesde uit-
gaaf, bij Thomann te Landshut, in 1801. Onlangs,
in het jaar 1805 , is wederom te Keulen eene
nieuwe bewerking van dit hoek verschenen, door
oenen pastoor van het aartsbisdom Keulen, en het
is van dit werk dat ik mij bij deze vertaling en
bewerking grootendeels hediend heb. Daar het
nochtans al te breedvoerig is, om als een volks-
boek te kunnen dienen, zoo heb ik het eenigszins
verkort on hot oorspronkelijke werk zooveel doen-
lijk, behouden.

Door deze omwerking heb ik getracht den
wensch van den godvruchtigen en vermaarden
schrijver eenigszins te vervullen, namelijk: dat
door de lozing en verspreiding van dit zoo heil-
zaam boek, de ffeloovigen al meer en meer mo-
gen kennen en begrijpen welk een kostbare schat
voor de ziel in het H. Misoffer verborgen ligt. Hij
immers, die de vruchten van dit hoogwaardig Sa-
crificie wel weet te benuttigen, zal ook voorzeker
in deze wereld wel weten te leven en eenen za-
ligen dood te sterven.

Dit is do hoofdgedachte van den godvruchtigen
schrijver en men zal moeielijk in een ander werk
de voortreffelijkheid van het H. Misoffer en de
jjroote voordeelen hiervan, zoo klaar, zoo bondig,
en tevens zoo levendig bewezen vinden, als in dit
boek. Maar ik zal den geleerden schrijver zei ven
laten spreken in zijne voorrede van eene der eer-

ste uitgaven, want zij verdient wel liier aange-
haald te worden:

Aandachtige zielen, weet, dat onder alle schat-
ten der wereld er geen troostvoller is dan de H.
Mis en dat de wereld, mijns dunkens, geen groo-
ter schade treilen kan, dan de onwetendheid of
het gebrek aan de noodige kennis van deze ver-
hevene Offerande. De schat der H. .Mis, is onuit-
putbaar; bijgevolg is ook de schade, die uit het
minachten derzelve voortspruit, onberekenbaar.
Van de H. Mis kan ik zeggen, wat de H. Schrift
van de wijsheid zegt Sap. 7: 14, nl., dat hij, die
dezelve wel benuttigt, de vriendschap Gods deel-
achtig wordt. Het is immers zeer te beklagen, dat
deze kostbare schat, waardoor alle geloovigen zich
zoodanig konden verrijken, als in de aarde be-
graven ligt, en slechts door weinige personen
wordt gekend en geacht, daar er zoo weinig over
de H. Mis geschreven of gepredikt wordt. Üpdat
dan de wereld deze groote schade niet langer lij-
den zoude, heb ik mij voorgenomen, in dit boek,
met Gods bijstand klaar en bondig te bewijzen,
dat het hoogwaardigste Misoffer zulk eenen voor-
trelfelijken eeredienst is, waardoor de H. DrievuU
digheid op eene waardige wijze geëerd, het koor
der Engelen hoog verblijd, de katholieke Kerk ten
zeerste gesterkt, de ellendige wereld van veel
kwaad bewaard, en de arme zielen in het vage-
vuur merkelijk verkwikt worden. Dit bewijs heb

ik zeil\' niet uitgevonden, maar ontmoet in de H.
Schrift, in de algemeene kerkvergaderingen, bij
«Ie Heilige Oudvaders en andere geleerde en god-
vruchtige schrijvers. Ik heb alle boeken, welke
maar eenigszins over de II. Mis handelen en mij
in handen gekomen zijn, ijverig doorsnuffeld en
gelezen en alles getrouw aangeteekend, wat ik er
over de voortreffelijkheid van liet II. Misoffer in
gevonden heb. In dezen moeielijken arbeid heb ik
drie jaren doorgebracht. Dezen mijnen arbeid en
den rijken schat, welke ik er in gevonden heb,
bied ik u nu aan geachte lezers, met de vrien-
delijke bede, dat gij u zult beijveren, dit boek ten
minste eenmaal opmerkzaam door te lezen en wel
in uw geheugen te prenten. Ik geef\' u de stellige
verzekering, dat gij hierin zulke heilzame lessen
over de II. Mis zult vinden, als gij nog ooit zult-
gelezen of gehoord hebben. Dit alles zal u zoo
zoet, zoo troostvol, zoo aangenaam voorkomen, dat
gij u daarover hartelijk zult verheugen, en een
vast vertrouwen er uit putten zult, om door de
II. Mis uwe zaligheid te helpen verwerven. Daarom
noem ik dit boek eene honigzoete verklaring, de-
wij! alles, wat het bevat, zoeter en smakelijker
dan honig is. Ik wensch vuriglijk, dat dit boek u
diep ter harte ga en eene vurige aandacht tot de
H. Mis in u moge opwekken. Ik beveel mij ook
hartelijk aan in alle H. Missen, welke gij in
uw leven zult lezen of hooren. Alles wat ik

in deze verklaring geschreven heb, onderwerp
ik aan tiet oordeel «Ier Heilige Roomsch-katho-
lieke Kerk, die liet eigenlijk toekomt de waar-
heid der katholieke leering te onderzoeken, in
wier moederlijken schoot ik verlang te leven en
te sterven".

Moge dan deze nieuwe bewerking in o,ze Ne-
derlandsche taal, den/elfden zegen verspreiden in
den familiekring, als dit boek vóór 150 jaren een
zegen voor onze vooronders geweest is, en moge
het zich weldra in aller banden bevinden, om al-
<lns beter te beantwoorden aan het inzicht, dat
de bewerker zich beeft voorgesteld. Thans, daar
de gewapende arm van CJods rechtvaardige wraak
weer boven ons hoofd hangt, daar het oorlogs-
z waard wederom van alle kanten dreigt, en de
stedehouder van Jezus Christus, onze uitmuntende
J\'ius, weder op het punt is, liet slachtoffer te
worden eencr goddeloozc revolutie, door de Euro-
peesclie vrijmetselarij bewerkt, om troon en al-
taar te verdelgen; thans, daar de rampzalige vee-
pest zulke vreeselijke verwoestingen alom heeft
aangericht; daar die vervaarlijke cholera we-
derom in ons dierbaar Nederland het hoofd op-
steekt en misschien talrijke slachtoffers vordert;
thans, daar (iod de zondige wereld wederom kas-
tijdt door Zijne gewone straffen, als oorlog, pest
en hongersnood; waartoe zouden wij dan beter
onze toevlucht nemen, dan tot de II. Mis, waarin

Jezus Christus, onze goddelijke Middelaar, zelf
voor ons bidt, zich dagelijks opnieuw voor ons
opoftërt, en zijn kostbaar bloed dagelijks in de
IJ. Mis tot den Hemelschen Vader voor de zon-
dige wereld om genade en barmhartigheid roept.

HUIS- en VOLKSBOEK

Het Wezen der Heilige Mis.

1. De H. Mis heet in het latijn Sacrifi-
cium, waarvoor wij, in onze taal, niet het
eigenlijke woord, van dezelfde uitgebreide be-
teekenis, vinden. Men noemt haar wel is waar
Offer of Offerande, doch geheel juist is
deze benaming mot, wijl Offer" veel min-
der zegt, dan het woord Sacrificie". Werpt
men een geldstuk op het altaar, zoo is dit
een offer, maar op verre na geen sacrificie.
Het eigentlijke Sacrificie bestaat volgens den
Catechismus in de opoffering van eene uit-
wendige zaak, die met zekere vernietiging of
verandering door eenen wettigen bedienaar,
aan den allerhoogsten God alleen wordt op.

2 EERSTE HOOFDSTUK.

gedragen, en op zekere wijze door hem ge-
consacreerd of geheiligd wordt, tot erkenning
en huldiging der hoogste heerschappij van
den almachtigen God over alle schepselen.
Uit deze bepaling leidt gij natuurlijk af, dat
een sacrificie oneindig meer, oneindig voortref-
felijker is dan een offer. Derhalve zal ik in
dit boek gewoonlijk in plaats van het woord
Offer", het woord Sacrificie" gebruiken, op-
dat gij aan dit woord zoudt herk 61111611 Gilt
het zoo een voortreffelijk offer, of zulk een
verheven eeredienst is, die uitsluitend aan den
oneindigen God en geenszins aan het schepsel
toekomt.

2. Dat zulk een sacrificie God alleen toe-
komt, bewijst de H. Augustinus uit het al-
getneen gebruik der volkeren, zeggende L.
10, De Civite, c. 4: Wien heeft men ooit
voor God gehouden, wien heeft men ooit sa-
crificiën opgedragen, tenzij den waren God
alleen, of hem, dien men, hoewel valschelijk.
als God erkend heeft". En op eene andere
plaats zegt hij: De duivel zoude van zijne
aanhangers geene sacrificiën vorderen, wist
hij niet, dat deze den waren God alleen toe-
komen. Vele groote mannen dezer wereld
hebben zich de eerediensten, welke aan den
waren God bewezen worden, zelven toegeëi-
gend; weinigen zijn er echter geweest, die
bevolen hebben, dat men hun sacrificiën of
goddelijke offers zoude opdragen". Uit
deze woorden kunt gij opmaken, dat het

HET WEZEN OER H. MIS.

Sacrificie eeuen goddel ij ken eeredienst is,
die noch den menschen, noch den Engelen of
Heiligen toekomt.

3. De H. Thomas leert, dat het eene wet
der natuur is, aan den almachtigen God sa-
crificiën of goddelijke offeranden op te dragen,
en dat de mensch, zonder wet of vermaning,
van natuurwege hiertoe wordt aangespoord.
Dit zien wij in het Oude Verbond plaats heb-
ben in Abel, Noach, Abraham, Job en andere
patriarchen, welke zonder goddelijk bevel, en-
kel uit natuurlijke neiging, goddelijke offers
hebben opgedragen. Niet alleen de oprechte
geloovigen, maar ook de Heidenen, door het
natuurlijk licht der rede geleid, hebben aan
hunne afgoden of beelden, welke zij voor go-
den hielden, sacrificiën of\' goddelijke offeran-
den opgedragen. Later heeft God in zijne wet
aan de Israëlieten bevolen, dat zij Hem da-
gelijks, en vooral op hooge feestdagen god-
delijke offers zouden brengen. Hij beval hun
niet enkel, dat zij Hem lammeren, schapen,
kalveren of ossen vereeren en opofferen zou-
den, maar ook, dat zij deze dieren door de
gewijde priesters, gepaard met zekere gebeden
en ceremoniën, zouden opofferen, ze slachten,
het bloed ooi het altaar doen vloeien, het
vleesch op hetzelve verbranden, onder het ge-
luid der bazuinen en het zingen van psalmen.
Dit waren de heilige offers, waardoor zij den
allerhoogsten God de verschuldigde eer \\vil-
den bewijzen en tevens te kennen geven, dat

Hij de ware en hoogste Heer over alle schep-
selen is.

4. Dewijl dan alle volkeren, behalve hunne
gebeden, gezangen en aalmoezen, ook hunne
sacrificié\'n of goddelijke offeranden hadden ,
waardoor zij den hoogsten God of hunne ver-
meende goden, de verschuldigde eer wilden
bewijzen, zoo betaamde het immers ten zeerste,
dat Christus aan zijne Kerk ei> hare geloovi-
gen ook een sacrificie of uiterlijke eeredienst
voorschreef\', waardoor zij aan hunnen God de
Hem verschuldigde eer konden bewijzen; im-
mers geen verstandig meusch zal zich inbeel-
den, dat Christus zijne Kerk, welke hij in
alles op het volmaaktste heeft ingericht, van
dezen hoogen eeredienst zoude hebben willen
berooven; want dan toch ware zijne Kerk,
onder dit opzicht minder volmaakt gewee-t
dan het Jodendom, dat zulke heerlijke sacriti-
ciê\'n had, dat zelfs voorname Heidenen uit verre
landenkwamen toesnellen, om ze te aanschouwen.

5. Wat voor een sacrificie Christus nu aan
zijne Kerk heeft geschonken en voorj>-eschre-
ven , dat leert ons de katholieke Kerk in de
algemeene Kerkvergadering van ïrente, sess.
22, luidende aldus: Wijl onder het Oude
Verhond, volgens de getuigenis van den apos-
tel Paulus, wegens de onvolmaaktheid van het
Levietisch Priesterdom, niets tot voleinding
kon komen, moest naar de beschikking Gods,
den Vader der barmhartigheid, een ander
priester volgens de orde van Melchisedech,

HET WEZEN DKR H. MIS. 5

t. w. Jezus Christus, opstaan, die allen, welke
moesten geheiligd worden, tot volmaking kon
brengen. Ofschoon deze onze God en Heer,
zich eens voor ons op het altaar des kruises
aan God den Vader door den dood wilde otte-
ren, om aldaar eeuwige verlossing te bewer*
ken, moest evenwel zijn priesterschap door
den dood niet uitsterven. Hij heeft derhalve
in het Laatste Avondmaal, in den nacht,
waarin Hij werd overgeleverd, zijne beminde
bruid, de Kerk, een zichtbaar offer, zoo als
\'s menschen natuur vordert, achtergela-
ten, om daardoor het bloedige otter, dat een-
maal op het kruis moest voltrokken worden,
in herinnering te houden, het aandenken
daaraan tot aan de voleinding der eeuwen te
bewaren, en opdat de heilzame kracht van
dit offer ter vergeving van de zonden, welke
wij dagelijks bedrijven, zoude toegepast wor-
den, (zoo heeft Hij) zich tot priester in eeu-
wigheid aangesteld, naar de orde van Melchi-
sedech, zijn licbaam en bloed onder de ge-
daanten van brood en wijn aan God den Va-
der opgedragen; en deze onder de teekens
dierzelfde dingen ter nuttiging gegeven aan
de apostelen, die Hij toen tot priesters van het
Nieuwe Verbond aanstelde ; en heeft Hij aan
diezelfde apostelen en hunnen opvolgers in het
priesterschap bevolen, ze op te dragen, met
deze woorden: Doet dit tot mijne gedachte-
nis"; zooals de katholieke Kerk dit te allen
tijde verstaan en geleerd heeft".

b\\ Deze en meer andere zaken houdt ons de
II. katholieke Kerk voor; zij beveelt ons te
gelooven, dat Christus in het Laatste Avond-
maal niet alleen brood en wijn in zijn lichaam
en bloed heeft veranderd, maar zich ook daar-
enboven aan God den Vader heeft opgeofferd,
en alzoo de offerande van het Nieuwe Ver-
bond heeft ingesteld en in eigen persoon ver-
richt. Uit deed Hij om aan te toonen, dat Hij
een priester was volgens de orde van Melchi-
sedech. Van dezen spreekt immers de H. Schrift,
Gen. 14: » Melchisedech, koning van Salem,
bracht brood en wijn te voorschijn, want hij
was een priester van God den allerhoogste en
zegende Abraham". Hier zegt de tekst wel
niet uitdrukkelijk, dat Melchisedech den aller-
hoogsten God heeft geofferd, nochtans heeft de
katholieke kerk het aldus van den beginne af
altijd verstaan, en de heilige Oud vaders heb-
ben het aldus uitgelegd ; ja de profeet David
verklaart het aldus, zeggende in den 109. psalm:
»De Heer heeft gezworen en het zal hem niet
berouwen, gij (mijn Zoon) zijt priester in eeuwig-
heid naar de orde van Melchisedech." Dat nu
Melchisedech en Christus geofferd hebben,
blijkt uit de woorden van den ap. Paulus tot
de Hebreeuwen, cap. 8: »Ieder floogepriester
wordt aangesteld om offeranden op te dragen."
Nog klaarder zegt hij in het 5. cap.: »leder
Hoogepriester uit de menschen genomen, wordt
voor de menschen beschikt in die zaken, welke
God aangaan, opdat hij gaven otfere, en sa-

HET WEZEN DEK H. MIS. 7

«rificiën voor de zonden opdrage"; en vervol-
gens v. 4: »Dat niemand zich zelf die eer
aanmatige, maar die van God daartoe geroe-
pen wordt als Aaron". Alzoo heeft Christus
zich niet zelven verheerlijkt om Hoogepriester
te worden , maar die tot hem gezegd heeft:
»Gij zijt mijn Zoon, heden heb ik U geteeld,
en gij zijt priester in eeuwigheid naar de orde
van Melchisedech". Hiervan zouden wij breed-
voeriger kunnen spreken, maar dat gaat meestal
het verstand der gewone geloovigen te boven.
7. Uit deze woorden blijkt klaar, dat, de-
wijl Christus en Melchisedech Hoogepriesters
geweest zijn, beiden ook aan den hoogsten God
offeranden hebben opgedragen. Melchisedech
heeft geen slachtdieren geotterd, gelijk Abra-
hani en anderen van dien tijd, maar hij heeft
door ingeving van den H. Geest, tegen het
bestaande gebruik in, brood en wijn met zekere
gebeden en ceremoniën gewijd en den aller-
heiligsten God tot een aangenaam sacrificie
opgeofferd, en daarvoor heeft hij verdiend eene
afschaduwing of zinnebeeld van Christus en
van de offerande des Nieuwen Verbonds te
worden Dewijl dan Christus van God den Vader
tot priester is gezalfd geworden, niet naar de
orde van Aaron, die slachtdieren offerde, maar
naar de orde van Melchisedech, die brood en
wijn geofferd heeft, zoo volgt hieruit, dat ook
Hij in zijn leven zijn priesterambt uitgeoefend,
brood en wijn opgeofferd heeft, en dit heeft
Hij gedaan in het Laatste Avondmaal.

EERSTE HOOFDSTUK.

8. Van deze reine offerande voorspelde de
profeet aldus, sprekende van de Joden: »Ik
heb in u, o priesters! geen behagen, spreekt
de Heer der Heerscharen, ik wil ook geen
offer uit uwe handen aannemen want van
den opgang der zon tot haar ondergang is
mijn naam groot onder de Heidenen en op alle
plaatsen zal aan mijnen naam eene zuivere
offerande opgedragen worden". Dit is de ware
voorzegging der H. Mis, welke aldus door
alle H. Vaders wordt uitgelegd. Deze voor-
zegging is niet in het Oude , maar in het
Nieuwe Verbond vervuld geworden. Zij is ook
niet te verstaan van liet offer des kruises, want
dit is slechts op eene enkele plaats gebeurd ;
noch van den lof van God , noch van onze
goede werken, want deze zijn geene zuivere ,
maar zelfs bevlekte offeranden, volgens de woor-
den van Isaïas, cap. 64: »A1 onze gerechtig-
heden, o Heer! zijn voor u als een onrein doek".

9. Zoo is dan deze voorze<nrin£ uitdrukke-
lijk van de H. Mis te verstaan, welke de eenige
en eigenlijke offerande van het Nieuwe Ver-
bond, geheel rein en heilig in zich zelve zijnde_ren op alle plaatsen en ten allen tijde, van
Christus zelven door de handen des priester»
aan God den Vader wordt opgeofferd. Want
Christus is de voornaamste Opperpriester; de
priesters zijn slechts zijne dienaren en leenen
Hem hunnen mond en hunne handen, tot vol-
trekking van deze zichtbare offerande. Want
dewijl Christus onzichtbaar is hier op aarde,

HET WEZEN DER H. MIS. 9

en het offer zichtbaar moet zijn , opdat de
menschen het kunnen zien en hooren, daarom
heeft Hij de hulp des priesters noodig.

De apostelen hebben reeds Mis gelezen.
De H. Mattbias is aan het altaar doorstoken
geworden. De H. Jacobus en Marais heb-
ben reeds de manier aangewezen om Mis te
lezen. Er bestaan gronden om aan te ne-
men dat de H. Petrus den Canon of de stille
Mis heeft opgesteld, welke, op eenige bijvoeg-
sels na, door alle eeuwen der Kerk altijd de-
zelfde is gebleven.

10. In de eerste duizend jaren heeft geen
enkel ketter de Mis durven aanranden. De god-
delooze Luther bekent zelf, in zijne rede-
voering met den duivel, dat deze hem over-
reed heeft de Mis af te schaffen, daar hij
toch zeer goed wist, dat de duivel eenen haat
heeft tegen al wat goed en godsdienstig is.
Immers ware de Mis eene afgoderij, dan zou
de duivel ze niet bevechten , veel minder af-
schaffen, maar meer en meer bevorderen ; want
daardoor zou de afgoderij al meer en meer
toenemen en tot grootere minachting en smaad
van God strekken.

Maar niet alleen heeft de listige satan de
Lutheranen, maar ook de Calvinisten en alle
andere hieruit voortgesproten secten, van de
H. Mis beroofd; hij heeft hun zelfs zulk eenen
haat tegen deze allerhoogwaardigste geheimen
ingeboezemd, dat zij haar als eene vervloekte
afgoderij beschouwen , gelijk ook onze Calvi-

EERSTE HOOFDSTUK.

nisten leeren in hunnen, op bevel der Staten
uitgegeven Catechismus. Voorwaar, eene gru-
welijke godslastering, waarvoor alle vrome
harten moeten sidderen, welke alle Christenen
eenparig verafschuwen.

Laat ons dus toezien , dat ons niet over-
kome, wat dezen rampzaligen ketters overko-
nien is. Want dezen heeft de listige satan,
tot hunne allergrootste schade, de Mis ont-
nomen; maar ook ons Katholieken heeft hij
verblind, opdat wij de groote kracht des H.
Misoifers niet zouden erkennen. Zonder twijfel
is het den arglistigen satan toe te schrijven,
dat er zoo zeldzaam over deze hooge gehei-
men geschreven wordt, waaruit volgt, dat de
meeste lieden de H. Mis op de werkdagen
verzuimen, of met weinig aandacht aanhooren,
omdat zij ze niet genoegzaam kennen, niet
achten, of ten minste zich geene moeite doen
om er zich in te laten onderrichten. Zij zul-
len in dit boek leeren , dat er in de geheele
katholieke Kerk, geen hoogwaardiger, troos-
tender, noch nuttiger geheim is, dan het
hoogw. Sacrificie der 11. Mis; zij zullen dit
boek niet doorlezen, zonder het vast besluit
te maken, eenen grooten eerbied op te vatten
voor deze hoogwaardige geheimen en ze da-
gelijks zooveel mogelijk met aandacht bij te
wonen.

HET WEZEN DEE H. MIS. 11

Ofschoon de Albigenzen in de 13. eeuw on-
der zware straften de Stille Mis verboden hadden,
beschrijft ons de kerkelijke geschiedschrijver
Cesarius nochtans, dat er zich toenmaals in
Frankrijk een godvreezend priester bevond, die
weinig acht sloeg op dit verbod en de H. Mis
in het geheim las. Dit kwam ter oore van de
rechtbank, welke de waarheid hiervan begeerde
te weten, üe priester sprak onverschrokken :
»Ik antwoord met den apostel Petrus , toen
hij voor den joodscben raad verscheen en zeide:
Men moet eerder aan God dan aan de men-
schen gehoorzamen, en daarom heb ik, niet-
tesienstaande uw verbod, de II. Mis ter eere
van de Moeder Gods gelezen". Dit antwoord
verbitterde de rechters zoodanig, dat zij den
vromen priester geweldig uitscholden, en na
zware mishandelingen door den beul, in te-
genwoordigheid van al het volk, de tong uit
den hals lieten rukken. Deze afgrijselijke pij-
niging onderstond de priester met het grootste
geduld; hij begaf zich met zijnen van bloed
vloeienden mond naar de kerk, knielde oot-
moedig voor hetzelfde altaar neder, waarop hij
de H. Mis gelezen had , klaagde aan de H.
Moeder Gods de groote beleediging en smar-
ten, welke hij te harer eer geleden had, en
daar hij niet spreken kon , bad hij haar in-
wendig, dat zij zich toch over hem zoude ont-
fermen en hem zijne tong wedergeven. Zijn

12 ËEKSTE HOOFDSTUK.

gebed was zoo vurig, dat Maria hem met zijne
tong in de hand verscheen en deze wederom
op hare plaats stelde, zeggende: » Wegens de
eer, welke gij aan God en aan mij door de
H. Mis bewezen hebt, geef ik u uwe tong
weder, en vermaan u, dat gij in het vervolg
zult voortgaan ijverig Mis te lezen". Na deze
overgroote weldaad, bedankte hij Maria uit
geheel zijn hart, begaf zich tot de verzamelde
menigte en toonde hun de herstelde tong, tot
groote schande van de ketters en vijanden der
H. Mis.

TWEEDE HOOFDSTUK.
De Voortreffelijkheid dar H. Mis.

Alhoewel de H. Mis zoo voortreffelijk, zoo
uitmuntend is, dat zij zelfs door geen Engelen-
taal kan beschreven worden, wil ik nochtans,
om ons hiervan een klein denkbeeld te vor-
men, het een en ander tot stichting bijbren-
gen. De H. Franciscns van Sales spreekt van
de H. Mis onder deze voortreffelijke eeretitels:
»De Mis is de zon der geestelijke oefeningen,
het hart der aandacht, de ziel der godsvrucht,
de vlam der goddelijke liefde, de afgrond der
goddelijke goedheid, en een kostbaar middel,
waardoor ons God zijne genade werkelijk toe-
eigent". O, welke kostbare eeretitels! Hoe
zoude ik ze naar behooren kunnen uitleggen?
De H. Franciscus wil dus door deze woorden
te kennen geven dat, als iemand oprecht god-
vruehtig en aandachtig is , en door de liefde
Gods wil ontstoken worden, hij slechts vlijtig
behoeft Mis te hooren: hij heeft reeds daar-
door het beste middel aan de hand om de
goddelijke genade te verwerven.

De geleerde pater Osorius beschouwt de
H. Mis als ver boven alle andere werken van

14 TWEEDE HOOFDSTUK.

godsvrucht verheven. Onder alle zaken, zegt
hij, welke zich in de Kerk bevinden, i.s het
Misoffer het allerhoogste en het allerkost-
baarste, wijl het goddelijk Sacrament des A1-
taars daarin geconsacreerd en aan den hoog-
sten God tot een sacrificie wordt opgeofferd".
Met hem stemt de geleerde Fornerus Wey-
land, wijbisschop te Bamberg, van wien in
dit boek dikwijls sprake is, overeen, zeggende:
De H. Mis overtreft door hare waardigheid
vele andere Sacramenten". En hij voegt er
bij: uitmuntend en vol majesteit zijn, wel
is waar, de Sacramenten, maar veel uitmun-
tender is het H. Misoffer; de eerste zijn kost-
bare vaten der barmhartigheid voor de leven-
den , het tweede echter, namelijk de H. Mis,
is eene onuitputbare zee der goddelijke mild-
dadigheid, zoowel voor de levenden als voor
de afgestorvenen". Nu zullen wij zien waarom
de H. Mis zoo voortreffelijk is, en waaruit
men deze voortreffelijkheid kan afleiden.

§ 1. Over het wijden der kerken en altaren.

1. Vooreerst erkent men die hooge voor-
treffelijkheid der Mis aan de hoogwaardige
wijding of consecratie der kerken en altaren.
Hij, die deze plechtigheid nooit heeft bijge-
woond, en verstaan welke gebeden de bisschop
uitspreekt, en hoe vele aandoenlijk ceremoniën
hij gebruikt, zal zich gewis ten hoogste ver-
wonderd hebben, indien hij aandachtig heeft

HET WIJDEN DER KERKEN EN ALTAREN. IS

waargenomen, hoe treffend en hoogwaardig
al deze verschillende ceremoniën, zalvingen _twijdingen en gebeden zijn, waardoor eene kerk
geheiligd, gewijd en geconsacreerd wordt. En
waarom dit alles \'i Waarom, die langdurige
en kostbare ceremoniën\'!¹ Opdat de nieuwe
kerk waardig worde, dat daarin het allerhoog-
waardigste Misoffer opgeofferd worde; en zoo
ook worden de altaren geheiligd en geconsa-
creerd, omdat het allerreinste en allerheiligste
Lam Gods hierop geestelijkerwijze wordt ge-
slachtofferd.

2. Uit dit alles kan een Christen genoeg-
zaam ontwaren en waardeeren hoe heilig onze
kerken en altaren zijn. Immers, de tempel van
Salomo bij het joodsche volk, was slechts eene
flauwe afbeelding en voorbeduiding van onze
kerken, en nochtans werd hij én van Joden
én van Heidenen zoo hoog in eere gehouden.
Hoe veel te meer zullen clan onze kerken, door
zoo vele heilige wijdingen en zalvingen aan
God toegewijd, in groote eer moeten gehou-
den worden. Van de inwijding van Salomo\'s
tempel meldt ons de H. Schrift in het 3. Boek
der Koningen , dat deze koning 22,000 ossen
en 120,000 stuks andere slachtdieren heeft
opgeofferd, welke vooraf geslacht en gereinigd,
stukswijze op het altaar werden gelegd. Ter-
wijl Salomo luide zijn gebed verricht, ziet,
daar valt eensklaps het vuur des hemels en
het verteert alle slachtoffers. De gansche tem-
pel was met rook gevuld en de Majesteit Gods

TWEEDE HOOFDSTUK.

verscheen er. Het geheele volk zag het vuur
en de glorie Gods; het viel vol van eenen
heiligen schrik op het aangezicht neder, en
aanbad God uit ganscher harte. De koning
Salomo viel op eene hoogere plaats op zijne
knieën en sprak met luide stemme: ,,Zon het
dan te gelooven zijn, dat God bij do menschen
op aarde wilde wonen? Als de hemel, en de
hemel der hemelen U niet kunnen bevatten,
hoe veel minder dan de tempel, dien ik U
gebouwd heb?"

8. Wie zou zich hierover alleen niet ver-
wonderen, en wie zal ooit de waardigheid van
dezen tempel genoegzaam begrijpen ? Noch-
tans was hij maar een flauwe schaduw, een
onvolmaakt afbeeldsel, eene figuur van onze
christelijke kerken. Immers in Salomo\'s tem-
pel bevonden zich de ark Gods, en in deze
de twee steenen tafelen van Mozes, een korf
manna en de roede van Aaron, welke gebloeid
had. De joodsche offeranden bestonden slechts
in geslachte en «;ebrandoffeide dieren, met
eenige toonbrooden; maar geheel iets anders
bevatten onze kerken. Deze, onvergelijkelijk
heiliger dan de tempels der Joden. worden
door den bisschop gewijd, met heilige olie
gezalfd, met wijwater besproeid, door den ge-
zegenden wierook en honderden kruisen ge-
heiligd, en door de opoffering van het aller-
hoogwaardigste Misoffer geconsacreerd. In plaats
van de ark des verbonds hebben wij de hei-
lige ciboriën en vaten, waarin het ware Brood

HET WIJDEN DEK KERKEN EN ALTAREN. 17

des Hemels, het heilig en aanbiddelijk Sacra-
menfc des Altaars, het waarachtig lichaam en
bloed van Jezus Christus, wordt opgesloten.
Wanneer dus de tempel van Salomo in zulke
eer werd gehouden, welke eer verdienen dan
onze kerken niet, waarin God persoonlijk zijne
woning heeft gevestigd?

4. Onze kerken worden genoemd, en zijn
in waarheid, het huis van God, waarin God
persoonlijk woont en altijd te vinden is. Hij
is altijd vergezeld van eenige duizenden En-
gelen, die Hem omringen, aanbidden, loven,
eeren en ons gebed opdragen. Dit was voor-
beduid door de verschijning van den patriarch
Jacob, Gen. 28, cap. 17, toen hij zich des
nachts in het veld ter rust had nedergelegd
en in zijnen slaap eene ladder zag van de
aarde tot den hemel reikende, waarlangs de
Engelen Gods opklommen en nederdaalden,
en God den Heer op de ladder liggen zag.
Jacob werd wakker van schrik en sprak:
Hoe schrikkelijk is deze plaats, voorwaar zij
is niets anders dan het huis van God en de
poort des hemels". Hij zalfde den steen, waarop
zijn hoofd gelegen had, met Olie, richtte hem
op tot een altaar, en toen hij van zijne reis
terugkwam, offerde hij dien aan den hoogsten
God op. Dit ook is een afbeeldsel van onze
christelijke kerken, waarin de altaarsteenen
met de H. Olie worden gezalfd, en waarvan
men met meer waarheid zeggen kan; Hoe
verschrikkelijk is deze plaats; voorwaar, zij

Verkl. d. H. Mis. 3

TWEEDE HOOFDSTUK.

is niets anders dan het huis Gods en de poort
des hemels; waarlangs insgelijks de Engelen
op- en afklimmen, om ons gebed aan God op
te dragen. Onze kerken zijn wezenlijk die
plaats, waarvan God spreekt bij den profeet
Isaïas, eap. 56: Ik wil u boven op mijnen,
heiligen berg geleiden, ik wil u verheugen in
het huis mijns gebeds; uwe brand- en slacht-
offers zullen mij op mijn altaar gevallen, en
mijn huis zal door alle volkeren een huis van
gebed genoemd worden". Wanneer wij dus een
levendig geloof hebben, zullen wij met schrik
en eerbied onze gewijde kerken binnentreden,
met diepe godsvrucht Christus in het H. Sa-
crament aanbidden, en alle tegenwoordige En-
gelen aandachtig vereeren, gelijk David zegt:
,,Ik zal uw huis ingaan en U met vrees in
Uwen heiligen tempel aanbidden: bij het aan-
schouwen der Engelen zal ik psalmen zingen
en uwen H. Naam loven". Die zich dus on-
stichtig in de kerk gedraagt door praten,
lachen, omzien of door andere onbetamelijk-
heden te bedrijven, begaat eene groote oneer-
biedigheid jegens de Goddelijke Majesteit en
Gods heilige, gewijde woning.

5. Het is eveneens, om de herinnering aan
deze schoone ceremoniën en wijdingen diep in
de harten der geloovigen te prenten, dat de-
H. Kerk jaarlijks het feest der Kerkwijding
beveelt te herdenken, hetwelk niets anders is
dan eene gedachtenis van dien grooten dag,
waarop onze tempels en altaren door zooveel

HET WIJDEN DER KEUKEN EN ALTAREN\'. 19

heilige ceremoniën, wijdingen en zalvingen,
door den bisschop, aan den allerheiligsten God
zijn toegewijd.

Vooraf echter wil ik u de bestemming en
den oorsprong der Christentempels met eenige
woorden verklaren. Zij zijn bestemd om de ge-
loovigen gemeenschappelijk te vereenigen in
het gebed, het aanhooren van Gods woord,
voor het ontvangen der H. Sacramenten, maar
voornamelijk om er het hoogwaardig Sacrificie
der Mis aan God op te dragen. Men kan, wel
is waar, in huis en overal bidden, maar ner-
gens zal men zoo ernstig en krachtig bidden
als in de kerk, en inzonderheid onder de H. Mis,
wanneer het voorbeeld der vrome en godvruch-
tige Christenen, de majesteit der uitwendige
ceremoniën., en de bijstand der goddelijke ge-
nade, de ziel tot het gebed uitnoodigen en
helpen.

6. De tempel is verder nog een schoon zin-
nebeeld der geheele katholieke Kerk, van de
groote gemeenschap der Heiligen. Gelijk alle
ware christelijke geloovigen in die gemeen-
schap op eene geestelijke wijze vereenigd zijn
door hetzelfde geloof en dezelfde H. Sacra-
menten, door het gebed en het H. Misoffer,
zoo zijn ook zij, die in eene kerk vergaderd
zijn, gelijk eene eensgezinde heilige familie
vereenigd. Door het H. Misoffer en in het
allerheiligste Sacrament des Altaars, bezitten
wij dan ook in ons midden Jezus Christus, het
Opperhoofd en de Bestierder van de geheele

TWEEDE HOOFDSTUK.

Kerk. Ook is de Christentempel eigenlijk zoo
oud als het Christendom zelf. De zaal te Je-
rusalem, waarin de Heiland het Laatste Avond-
maal hield en het aanbiddenswaardig Sacra-
ment des Altaars instelde, werd hierdoor zelfs
een Christentempel, en de zaal, waar de apos-
telen, vereenigd in het gebed, de komst van
den H. Geest afwachtten, was niets anders dan
zulk eene heilige bidplaats. Welk een prach-
tig en aandoenlijk tooneel geven ons, in den
tijd der bloedige vervolgingen van de eerste
eeuwen des Christendoms, die onderaardsche
gewelven en grafkelders (catacomben) te aan-
schouwen, waar de Christenen zich des nachts
in het geheim kwamen vereenijjen om aldaar
de goddelijke diensten bij te wonen, en alwaar
het aanbiddelijk Sacrificie der Mis werd op-
gedragen door eenen grijzen, eerbiedwaardigen
priester, op het altaar, nog rookende van het
bloed der martelaren. Daar werden des nachts
in stilte de uitgeschudde lichamen der marte-
laren heengevoerd, en neergelegd in een graf,
waarvan de steen tot altaar diende, om er het
H. Sacrificie tot dankzegging op te dragen.
O, wie zal ons zulk een hartroerend tooneel
kunnen beschrijven, wie zal ons die aandoe-
ning en die vreugde kunnen schetsen, met
welke de geloovigen de dierbare overblijfselen
dier heilige lichamen uit de handen der beu-
len ontvingen, nog druipende van het bloed
hunner wonden!

Deze grafplaatsen werden alzoo in christe-

HET WIJDEN DER KERKEN EN ALTAREN. 21

lijke tempels veranderd, waaruit de lof Gods
en het gebed der geloovigen zich even mach-
tig en heerlijk ten hemel verhieven, als uit
onze luisterrijkste domkerken; ja, waar de ge-
nade Gods en de godsvrucht der geloovigen
zonder twijfel veel overvloediger werkten.

7. Van daar het gebruik reliquiën van ze-
kere Heiligen te plaatsen, niet alleen in iedere
kerk, maar in het altaar zelf; want het is
verboden het H. Misoffer op een altaar op te
dragen, waarin zich geene reliquiën van Hei-
ligen bevinden. Is de priester genoodzaakt de
H. Mis onder den blauwen hemel of in eene
bijzondere kamer te lezen, dan nog vereischt
de H. Kerk, dat hij zich bediene van een zoo-
genaamd draagbaar altaar, hetwelk uit eene
steenen plaat bestaat, met eene opening voor-
zien, waarin de heilige reliquiën zijn besloten.

De eerbied , welke alzoo de eerste Christe-
nen voor de rustplaatsen van het martelaren-
geloof toonden, verflauwde nu ook geenszins
bij het ophouden der vervolgingen, want het
was op het graf van den eenen of anderen
H. martelaar, dat zij dan ook nog hunne ker-
ken of kapellen bouwden; zij trachtten ze zelfs
zoo in te richten, dat het altaar zich juist
boven het graf verhief, zoo dat dit eigenlijk
den grafsteen verbeeldde. Gebruikt men nu
wel kostbare gesteenten, om het altaar te ver-
sieren, dan nog overtreffen deze heilige over-
blijfsels altijd in de oogen des geloofs alle an-
dere voorwerpen of sieraden in kostbaarheid

TWEEDE HOOFDSTUK.

en waarde. Ziedaar de reden, waarom nien het
aanbiddelijke Sacrificie der Mis nergens zoo
waardig kon opdragen, noch hetzelve ergens
zoo eervol kon laten berusten, dan op het graf
van eenen heiligen martelaar. In latere tijden,
toen de Christenkerken menigvuldiger werden,
bezorgde men zich reliquiën van Heiligen, die
men naar de nieuwe kerk plechtig overdroeg
en daar in \'t altaar opsloot. Van daar, dat
men heden het altaar niet meer opricht op
het graf van eenen Heilige, maar dat men toch
van het altaar zelf een dusdanig graf ver-
vaardigt.

8. In de eerste eeuwen des Christendoms
werden er veelvuldige tempels den waren God
ter eere opgetrokken; doch zij werden weldra
door de Heidenen weder omvergeworpen. Het
was slechts nadat de vervolgingen een einde
hadden genomen, omtrent 300 jaren na de
geboorte van Christus, dat men er aan den-
ken mocht, zulke heerlijke gebouwen op te
richten, als thans dienen om er het hoogwaar-
dig Sacrificie der Mis op te dragen. Het was
omtrent dezen tijd, onder de regeering van
Constantijn den Groote. dat het den Christe-
nen toegelaten werd, eigen kerken te bouwen,
en dat men deze ook plechtig begon in te
wijden. Groot was het gejubel en de vreugde
van het Christenvolk bij zulk een plechtig
feest; de menigvuldige bisschoppen en pries-
ters, die zulke inhuldiging bijwoonden, ver-
hoogden deze plechtigheid zoo door de cere-

HET WIJDEN DER KERKEN EN ALTAREN. 23

moniën, die zij tot het Christelijk volk hielden,
als door het H. Misoffer, dat alsdan op het
nieuw gewijd altaar den waren God werd op-
gedragen.

9. Het is nu nog het vurig verlangen der
katholieke Kerk, dat wij ons verheugen, onzen
grooten God zoo nabij te bezitten, Hem dage-
lijks de H. Offerande op te dragen en niets
verzuimen, om aan deze zoo groote genade
waardig te beantwoorden. Ook houdt zij zich
niet tevreden, ons enkel door de inwijding der
kerken hiertoe op te wekken, maar zij her-
nieuwt nog alle jaren door een bijzonder feest,
door het feest der Kerkwijding, die heilzame
gedachten in ons. Het feest der Kerkwijding
is dus eeiie herinnering aan dien dag, op wei-
ken onze kerk eens van den bisschop werd
gewijd, en er voor de eerste maal het H. Sa-
crificie der Mis werd opgedragen. Deze herin-
nering zal alle jaren onze dankbaai-heid ver-
nieuwen, voor het geluk, dat wij hebben, eenen
tempel des Heeren in ons midden te bezitten,
waarin Jezus Christus zich zelf gewaardigt te
wonen en zich dagelijks voor ons aan zijnen
Hemelschen Vader opdraagt. Wat groote re-
denen hebben wij dan niet, ons hiervoor dank-
baar te toonen. Immers, hoe vele Christenen,
in afgelegen landen moeten zich heden nog
gelijk in de eerste tijden des Christendoms,
van eene zaal of soms van eene vervallen
schuur bedienen, en moeten zelfs uren ver
gaan, om het H. Misoffer te kunnen bijwonen?

24 TWEEDE HOOFDSTUK.

Schande dus over den Christen, die eene kerk
in zijne nabijheid heeft, en geene genegenheid
gevoelt, God, door het hoogste Sacrificie dat
op aarde bestaat, te vereeren. Jezus Christus
is uit liefde tot ons van den hemel in onze
kerken nedergedaald; daar berust Hij opge-
sloten, soms in armoedige tabernakelen, en
velen van hen, die Hij door zijn dierbaar bloed\'
verlost heeft, en voor wie Hij zich dagelijks
door de handen des priesters opnieuw slacht-
offert, zijn zoo lafhartig, dat zij uit liefde tot
Hem niet eenige schreden willen doen, om
Hem in de kerken te komen bezoeken, of het
H. Misoffer bij te wonen.

Tot meerdere eer en glorie van God, tot
luister van het hoogwaardig Misoffer, willen
wij nu vernemen, hoe Christus zich zelf ge-
waardigd heeft, de ceremoniën der plechtige
inwijding van de beroemde kapel der Moeder
Gods te Einsiedeln, in Zwitserland, te ver-
richten en de H. Mis daarin heeft opgedragen.
In het leven van den H. Meinrad lezen wij _rhoe 80 jaren na zijn dood, een vrome klui-
zenaar, met name Eberhard, van een adelijk
geslacht, den H. Conradus, bisschop van Con-
stance, verzocht had, de kapel van den heili-
gen Meinrad in te wijden. Toen in den nacht,
voor de inwijding bestemd, de H. Conradus

HET WIJDEN DER KEUKEN EN ALTAREN. 25

zich naar de kapel begaf om te bidden, hoorde
hij het gezang der Engelen, die de Antiphonen
of de gebeden der Kerkwijding zongen. De
kapel binnen tredende, zag hij ze vol Engelen
en Christus zelf, in bisschoppelijk gewaad, be-
zig met de ceremoniën der inwijding. Hierdoor
kwam hij in zulk eene verbazing, dat hij als
buiten zich zelven geraakte. Hij zag en hoorde
nauwkeurig, hoe Christus, omgeven van de
H. Apostelen, eene groote schaar van Engelen
en Heiligen, dezelfde woorden en ceremoniën
gebruikte, welke de bisschoppen bij de Kerk-
wijdingen plegen te verrichten.

De Moeder Gods, tot wier eer het altaar en
de kapel werd gewijd, stond op het altaar in
groote heerlijkheid, schitterender dan de zon.
Na de volbrachte wijding hield Christus zelf
de Hoogmis met groote plechtigheid. Nadat
de Mis geëindigd was, verdween het gansche
hemelsche koor, en liet den H. Conradus als
opgetogen van heilige vreugde. Hij vond in
de gewijde kapel de voetstappen van Jezus
Christus in de gestrooide asch gedrukt, en de
muren met het H. Chrisma gezalfd. Den vol-
genden morgen begeerden de aanwezende hee-
ren, dat de bisschop de kapel zoude inwijden.
Maar Conradus sprak: Dit mag ik niet doen,
want zij is reeds door den hemel gewijd".
Daar zij echter hierop aandrongen, hoorden
zij allen eene hemelsche stem, welke driemaal
tot hun sprak: Houdt op, broeders! de kapel
is reeds ingewijd. Toen zag de heilige bis-

26 TWEEDE HOOFDSTUK.

schop van de wijding af, en maakte deze zon-
derlinge gebeurtenis te Rome bekend.

Over deze inwijding, welke in September
van het jaar 948 onder den abt Eberhard
plaats had, lezen wij in de bijdragen der Ker-
kelijke geschiedenis van dr. C. J. Hel\'ele, Tü-
bingen 1864, t. 1, bl. 273 het volgende:

Als merkwaardigheid voegen wij hierbij,
dat het Paus Leo de VIII. was, die voor het
klooster van Einsiedeln eene bulle vervaar-
digde, waardoor het wonder der verschijning
en der inwijding van de vermaarde kapel aan-
erkend en eene nieuwe inwijding verboden
werd; ook werd aan de bezoekers dier kapel
een grooten aflaat geschonken.

Een afschrift van het oorspronkelijk di-
ploom van den bisschop Hendrik van Con-
stance, uit het jaar 1382, waarin deze merk-
waardige gebeurtenis vernield is, wordt nog
heden ten dage in Einsiedeln getoond".

§ 2. De Priesterwijding.

Van den anderen kant erkent men de voor-
treffelijkheid der H. Mis uit de heilige Pries-
terwijding. Ieder priester moet zevenmaal ge-
wijd worden, alvorens hij de macht bekomt
het allerhoogste Misoffer op te dragen. De
vier mindere wijdingen zijn hoofdzakelijk in-
gesteld, om de ievieten in den dienst der Kerk
op te nemen, ten einde de priesters aan het
altaar bij te staan; niemand hunner mag den

HET WIJDEN DER KERKEN EN ALTAREN. 27

kelk, corporaal of verdere gewijde vaten aan-
raken; deze bevoegdheid is enkel aan de vijfde
wijding, namelijk het subdiaconaat verbonden.
Gelijk eertijds in de wet van Mozes slechts
de levieten de gewijde zaken mochten aan-
roeren, zoo komt dit in de nieuwe wet alleen
toe aan de subdiakens, diakens en priesters.

Wanneer de diaken tot priester gewijd wordt,
knielt hij aan het altaar voor den bisschop
neder. Deze houdt hem het hooge gewicht
van \'t ambt, dat hij wil aanvaarden, voor
oogen, en vraagt het volk, of hij dit waardig
is. Indien niemand hierop antwoordt, knielt
de bisschop neder en bidt met luider stemme
de Litanie van alle Heiligen, terwijl alle dia-
kens plat op den grond liggen uitgestrekt.
Daarna strekt de bisschop zijne hand uit,
spreekt nog een krachtig gebed tot God, op-
dat Hij hen, die Hij tot het Priesterschap
heeft uitgekozen, op eene bijzondere wijze
moge zegenen. Na het Vent Creator zet zich
de bisschop neder, terwijl de diaken voor hem
op het altaar nederknielt. Wrvolgens neemt
de bisschop de H. Olie un zalft daarmede het
binnenste der beide handen van den wijdeling,
zeggende: ,,0 Heer! gewaardig U deze hand
te heiligen en te consacreeren door deze H.
zalving en onzen zegen; alles, wat deze han-
den zullen zegenen, val gezegend zijn, en wat
zij zullen consacreeren, zal geconsacreerd en
geheiligd zijn, in den naam van onzen Heer
Jezus Christus". Daarna bindt de bisschop

TWEEDE HOOFDSTUK.

hem beide handen met een linnen doek, reikt
hem den kelk over met wijn en water, de pa-
teen en de hostie, zeggende: Ontvang de
macht aan God \'t offer op te dragen en de
H. Mis te lezen, zoowel voor de levenden als
voor de afgestorvenen, in den naam des Hee-
ren. Amen". Dan wordt het linnen doek
los gedaan, waarna de bisschop de H. Mis
voortzet. De nieuwe priester zit geknield, met
een misboek in de hand, achter den bisschop,
leest tegelijkertijd met hem woord voor woord
de H. Mis, en onder de Communie ontvangt
hij de H. Hostie uit de handen van den bis-
schop. Na de geloofsbelijdenis legt de bisschop
zijne beide handen hem op het hoofd, zeg-
gende: ,,Ontvang den H. Geest, wier zonden
gij vergeven zult, dien worden zij vergeven;
en wier zonden gij zult houden, dien zijn zij
behouden." Eindelijk belooft de nieuwe pries-
ter aan zijnen bisschop de gehoorzaamheid,
daarna wordt hij van hem gezegend met de
volgende woorden: ,,De zegen van den almach-
tigen God , den Vader, den Zoon en den H.
Geest dale over u neder, opdat gij gezegend
moget zijn in de priesterlijke orde, en zoen-
offers opdragen voor de zonden en de over-
tredingen des volks van de wetten des almach-
tigen Gods".

Ziedaar in het kort de voortreffelijke Pries-
terwijding volgens het gebruik der oude ka-
tholieke Kerk. En waartoe nu al die cere-
moniën? Is het niet voornamelijk, opdat de

DE AVAARDIGHEID VAN HET PRIESTERSCHAP. 29

priester genoegzaam gereinigd, geheiligd en
waardig gemaakt worde, om het allerreinste,
allerheiligste en allerhoogwaardigste Misoffer
aan de oneindige Goddelijke Majesteit op te
offeren ?

§ 3. De waardigheid van het Priesterschap.

1. Uit al die schoone ceremoniën en voor-
treffelijke wijdingen, zult gij gemakkelijk de
groote waardigheid van het Priesterschap er-
kennen en daardoor de voortreffelijkheid der
H. Mis zooveel te beter begrijpen. Het Fries-
terambt is volgens den H. Ignatius, martelaar,
de hoogste onder alle andere geschapen waar-
digheden; ja, de H. Ephrem noemt het eene
oneindige waardigheid. De H. Chrysostomus
wil, dat het Priesterschap, ofschoon het hier
op aarde zijne bediening heeft, nochtans onder
de hemelsche zaken behoort te worden ge-
rangschikt. Immers, de priester, zegt Cassia-
nus, is boven al wat machtig is op de aarde,
en boven al wat groot is in den hemel, ver-
heven, God alleen is boven hem; hij is in het
midden geplaatst tusschen God en den mensch;
hij is minder dan God, maar meer dan de
menschen. De H. Dionysius noemt den pries-
ter een goddelijk mensch, hij beschouwt het
Priesterambt als ei>ne goddelijke waardigheid;
van daar ook, dat de H. Chrysostomus zegt,
dat hij, die den priester eert, aan Christus
zei ven eene groote eer bewijst, en die den

TWEEDE HOOFDSTUK.

priester versmaadt, Christus zelven versmaadt.
De eerbiedwaardige zuster Maria van Ognies,
doordrongen van eerbied voor de priesterlijke
waardigheid, kuste den grond, waarop de pries-
ter de H. Mis had gelezen.

2. Die hooge waardigheid nu van den pries-
ter, vindt haren grond in de verhevene bedie-
ning, welke hij uitoefent. De priesters zijn
Gods uitverkorenen; zij zijn hier op aarde be-
last met al de zaken en belangen der Godheid.
De H. Ambrosius noemt de priesterlijke be-
diening een goddelijk ambt, want de priester
is de dienaar van God; zijne bestemming is
openbaar zaakgelastigde der gansche Kerk te
zijn, ten einde God den Heer te eeren en voor
al de geloovigen, den schat der genaden te
openen. De geheele Kerk kan aan God zoo-
veel eer niet geven, noch van den hemel zoo-
veel gunsten verwerven, als éen priester, wan-
neer hij eene enkele H. Mis opdraagt; immers
de Kerk zou zonder den priester aan God geen
verhevener offer kunnen brengen, dan dat van
het leven aller menschen; maar wat is dit
alles in vergelijking met de offerande van het
leven van Jezus Christus, offerande van eene
oneindige waarde? Wat zijn alle menschen
voor Cod; wat anders dan een weinig stof\'?
De priester derhalve, wanneer hij eene H. Mis
opdraagt, geeft aan God, met Hem Jezus Chris-
tus te slachtofferen, oneindig meer eer, dan
hem alle menschen zouden geven, wanneer zij
zelfs door hunnen dood, Hem het offer huns

DE WAARDIGHEID VAN HET PRIESTERSCHAP. 31

levens brachten. Ja, ik zeg nog meer, door
eene enkele H. Mis bezorgt de priester aan
God meer glorie, dan alle Engelen en Heiligen
met de allerheiligste Maagd Maria ooit gedaan
hebben en immer zullen doen, omdat zij aan
God geene oneindige eer kunnen geven, ge-
lijk de priester doet, zoo dikwijls hij aan het
altaar het Goddelijk Lam slachtoffert.

3. De priester offert daarenboven, door het
opdragen der H. Mis, aan God eene waardige
schatting van dankbaarheid voor al de gun-
sten, welke Hij ooit, zelfs aan de Heiligen in
den hemel, verleend heeft; deze waardige
schatting van dankbaarheid kunnen alle Hei-
ligen te zamen hem niet aanbieden; waaruit
volgt, dat ook te dezen opzichte de waardig-
heid des priesters alle andere waardigheden ,
zelfs die van den hemel niet uitgezonderd,
overtreft. Daarbij komt nog, dat de priester
een zaakgelastigde is, die door het heelal wordt
afgezonden, om als tusschenspreker bij God
de genaden voor alle schepselen af te smeeken.

4. Jezus is gestorven om het bestaan aan
den priester te geven. Inderdaad, de dood van
den Verlosser was niet volstrekt noodig om
de wereld zalig te maken; een bloeddruppel,
éen traan, een gebed door Hem gestort, zou
voldoende geweest zijn voor de zaligheid der
menschen, omdat die bloeddruppel, die traan,
dat gebed, als zijnde van eene oneindige
waarde, voldoende was om, niet slechts éene,
maar duizenden werelden te verlossen. Doch

TWEEDE HOOFDSTUK.

het was noodzakelijk, dat Christus stierf, om
den priester het aanzijn te geven; hoe anders
toch kon het Offerlam aanwezig zijn, hetwelk
de priesters thans in de nieuwe wet opdragen;
dat Lam, hetwelk geheel en al heilig en vlek-
keloos in zich zelf, voldoende is, om God op
eene Zijner Godheid waardige wijze te eeren?
Het leven aller menschen en aller Engelen
zoude dus niet toereikend zijn, om aan God
de oneindige eer te bewijzen, welke de pries-
ter hem geeft, wanneer hij éene H. Mis op-
draagt.

5. De waardigheid van den priester kan ook
nog berekend worden naar de macht, welke
hij uitoefent, zoo op het wezenlijke als op
het mystieke lichaam van Jezus Christus. Wat
het wezenlijk lichaam betreft, dit leert ons \'t
geloof, dat op het oogenblik als de priester
onder de H. Mis de woorden der consecratie
uitspreekt, het vleesch geworden Woord zich
verplicht heeft te gehoorzamen, en onder de
sacramenteele gedaanten in diens handen wer-
kelijk te verschijnen. Verbazing treft ons,
wanneer wij lezen, dat God eertijds aan Jozua
gehoorzaamde, zoodat de zon op de stem eens
menschen bewegingloos stond. Maar hier is
een grooter wonder: de priester spreekt slechts
de woorden: Dit is mijn lichaam", en oogen-
blikkelijk gehoorzaamt God zelf en daalt neder
op het altaar; overal waar de priester Hem
roept, en zoo dikwijls hij Hem roept, stelt Hij
zich tusschen zijne handen, al ware die priester

DE WAARDIGHEID VAX HET PRIESTERSCHAP. 33

zelfs zijn vijand. En eeninal op zijne stem
nedergedaald, blijft Hij geheel tot beschikking
van den priester; deze draagt Hem van de
eene plaats naar de andere, waar hij het goed-
vindt; liet staat hem vrij, indien hij het ver-
langt, Hem in het tabernakel op te sluiten,
of op het altaar uit te stellen, of zelfs buiten
de kerk te dragen ; hij kan even vrij zich zel-
ven met zijnen God voeden of Hem aan ande-
ren tot spijs geven.

6. Wat nu het mystiek lichaam van Jezus
Christus betreft, dat namelijk uit alle geloo-
vigeu bestaat, hierop heeft de priester de macht
der sleutelen, dat is, hij kan den zondaar aan
de hel ontrukken, hem den hemel openen en
van een slaaf des duivels in een kind van God
veranderen. En God zelf is verplicht zich aan
het oordeel des priesters te houden , de ver-
giffenis te weigeren of toe te staan, naar dat
de priester de ontbinding weigert of geeft,
ingeval de boeteling die waardig is. De uit-
spraak des priesters gaat vooraf, zegt de H.
Petrus Damianus, en God gewaardigt zich
deze te onderteekenen. De priesters zijn dus
de uitdeelers der goddelijke genaden; zij hebben
eene gemeenschappelijke zaak met God, zij
zijn de eer en de kolommen der Kerk: zij
zijn de poorten en tegelijk de portiers des
hemels.

7. De waardigheid van den priester is der-
halve de edelste van alle geschapen waardig-
heden. Zij overtreft, zegt de H. Bernardus, al

Verkl. d. H. Mis. 4

34 TWEEDE HOOFDSTUK.

de waardigheden der koningen, ja zelfs die
der Engelen. Ook hebben vele godvruchtige
koningen niet recht hunnen roem er in ge-
steld de priesters te eeren. Ziet, zegt de H.
Chrysostomus, hoe bereidwillig zij voor de
priesters de knieën buigen, hun de handkus-
sen en met neergebogen hoofd den zegen ont-
vangen. De H. Martinus, aan tafel van den
keizer Maxirninus genoodigd, bood de eer van
den beker eerst aan zijnen kapelaan en ver-
volgens aan den Keizer. Constantius de Groote
verkoos in de Kerkvergadering van Nicea de
laatste plaats achter de priesters, en op een
minder verheven zetel, en nog wilde hij zich
niet nederzetten zonder hunne vergunning.

8. De waardigheid des priesters overtreft
zelfs die der Engelen, volgens de leer van den
H. Thomas. De Engelen eerbiedigen het Pries-
terambt. Alle Engelen immers te zamen kun-
uen niet éene enkele zonde vergeven. De Enge-
lenbewaarders kunnen wel de zielen bewaken,
die hun zijn toevertrouwd en daarom , indien
die zielen zich in staat van doodzonde bevin-
den, dan wekken zij ze op, om zich tot de
priesters te vervoegen, wachtende tot dat dezen
het ontbindend vonnis der vergeving mogen
uitspreken.

De H. Franciscus van Sales, bisschop van
Geneve, had eens de priesterwijding aan eenen
braven geestelijke toegediend; op het oogen-
blik datdeze de deur zou uitgaan,ziet hem de bis-
schop in eens stil staan, en evenals wisselde hij

BK WAARDIGHEID VAX HKT PRJfcSTKRSCHAP. 35

eenige woorden met een anderen, scheen het
hem , als ot\' aan den nieuwen priester plaats
werd gemaakt. Hij ondervroeg daarover den
pas gewijde, en deze antwoordde, dat de Heer
hem de gunst had gedaan, zijnen Engelbe-
waarder aan zijne oogen zichtbaar te maken;
dat deze tot hiertoe altijd aan zijne rechter
hand, en vóór hem was uitgegaan, maar dat,
nu hij priester was, deze zich aan zijne linker
hand hield, en weigerde hein vóór te gaan;
dat hij daarom bij het uitgaan was blijven
staan, als in een heilig geschil met zijnen
Engel verkeerende.

De H. Franciscus van Assisen was gewoon
te zeggen: Indien ik een Engel uit den hemel
en tegelijk een priester zag, zou ik eerst de
knie voor den priester en daarna voor den
Engel buigen".

y. Wat zal ik nog hierbij voegen V De macht
van den priester overtreft zelfs in zekeren zin
die van de Moeder Gods. Maria kan zeker
bidden voor eene ziel, en door hare gebeden
alles, wat zij wil, verkrijgen; maar zij kan
geen e enkele zonde, hoe gering ook, recht-
streeks vergeven. Maria heeft Jezus Christus
maar eenmaal in haar moederschoot ontvan-
gen; maar de priester ontvangt Hem zoo dik-
wijls als hij het H. Misoffer opdraagt.

10. l\'it al het voorgaande zien wij genoeg,
hoe groot de waardigheid van den priester is:
hoe grooter echter deze waardigheid is, des te
meer moot hij voor haar schrikken , en zich

TAVEËDK HOOFDSTUK.

wel wachten vermetel het priesterschap te aan-
vaarden, zonder van God hiertoe geroepen te
zijn.

De H. Cyprianus zeide, dat zij, die waarlijk
ilen geest Gods bezaten, met schrik en huive-
ring de priesterwijding ontvingen. De H. Epi-
phanus zegt, dat hij schier niemand konde
vinden , die zich priester wilde laten wijden.
Vele Heiligen verborgen zich uit diep gevoel
van nederigheid, en namen de vlucht, wanneer
zij de heilige wijdingen moesten ontvangen.
Oudtijds werden er onder de monniken , die
zoo streng leefden , weinige priesters gevon-
den, en naar het priesterschap te dingen werd
als verwaandheid door hen aangezien.

11. Jezus Christus had bij zijne komst op
aarde geen ander doel, dan het vuur der god-
delijke liefde te ontsteken; dit moet dan ook
de priester doen; hij moet zijn leven lang en
uit al zijn krachten arbeiden, om God door de
menschen te doen beminnen. Ik heb u ge-
kozen", zegt de Heer, ,,en u van de overige
menschen afgescheiden, opdat gij alleen voor
mij zoudt wezen : dat is, geheel bezig met
mijnen lof, met mijnen dienst, om de hoofden
te zijn van mijn volk, de geleiders van mijne
schapen". De priesters zijn wezenlijk de afge-
zanten van God, zij zijn zijne medehelpers en
werken met Hem aan de zaligheid der zielen:
daarom moeten zij bezield zijn met eenen bran-
denden ijver voor de glorie van God en voor
het zieleheil; zij moeten alle mogelijke zorg

aanwenden, om het heilig Misoffer met de
grootste zuiverheid des harten op te dragen ,
ten einde aldus in de harten der mensehen op
hunne beurt het vuur der goddelijke liefde al
meer en meer te kunnen ontsteken.

Dus van alle levensstandtn, welke op aarde
zijn, is de priesterstand de edelste, de verhe-
venste, de stand bij uitmuntendheid, uithoofde
der hoog verheven einden, waartoe hij inge-
steld is. En welke zijn die einden V Voorname-
lijk het H. Misoffer op te dragen, de eer van
God in alles te bevorderen, voor het zieleheil
te werken, en aldus het werk der verlossing.,
dat Christus zelf op aarde is komen voltrek-
ken, voort te zetten. Ziedaar het doel, waartoe
Christus zelf de priesters in deze wereld heeft
aangesteld; ziedaar de reden, waarom zij niet
meer aan zich zelven , maar alleen aan God
toebehooren.

§ 4. De ceremoniën der II. Mis.

1. Eindelijk erkent men de hooge voortreffe-
lijkheid der H. Mis uit de menigvuldige zaken,
welke voor iedere Mis noodig zijn , alsmede
uit nare ceremoniën.

Tot het Mis lezen wordt gevorderd: 1. Een
gewijde priester, die den persoon van Jezus
Christus moet vervangen ; 2. Een geconsa-
creerd altaar, dat in alle kapellen en kerken
zich in de hoogte moet verheffen , dewijl het
den berg van Calvarië beteekent, waarop het

TWKKDK HOOFDSTIK.

onschuldig Lam, Jezus Christus, is geslacht-
ott\'erd en op het kruis is verheven geworden;
:>. De priesterlijke kleederen, namelijke de
aniict of het schouderkleed. waarmede de
priester zijpen hals bedekt , den linnen doek
leteekenende , waarmede de Joden Christus\'
aangezicht in het huis van Caïphas bedekt
hebben; 4. Üe albe of lange witte tabbaard
beteekent het kleed, waarmede Jezus Christus
in het huis van Herodes spotswijze is gekleed
geworden; 5. De singel of kleine gordel om
dit kleed duidt de koorden aan waarmede Jezus
Christus door de Joden is gevangen genomen
en gebonden weggesleurd; ü. De manipel,
dien de priester aan zijnen linker arm draagt,
is de band waarmede Christus aan de geesel-
zuil gebonden werd; 7. De stool, welke de
priester kruiswijze over de borst draagt. be-
teekent de koorden of het kruis , waarmede
Christus\' schouders na zijne veroordeeling be-
laden werden; 8. Het casuivel of misge-
waad beduidt het purperen kleed , waarmede
Christus bij zijne kroning spotswijze bekleed
werd; 9. Het kruis op het misgewaad betee-
kent het kruis van Calvariën; 10. De gewijde
kelk beteekent het graf van Christus, als-
mede den bitteren kelk des lijdens, welke Hij
tot den bodem toe moest ledigen ; 11. De p a 11 a,
waarmede de kelk overdekt wordt, beduidt
den vierkanten grafsteen; 12. De pateen of
het vergulde ronde bordje, dat den kelk be-
dekt, beteekent het schoteltje, waarop de zal-

ven lagen om liet lichaam van Christus te
zalven; 13. De corporaal, waar de H. hostie
op ligt, den grafdoek waarin het lichaam van
Christus werd gewikkeld; 14. Het purifica-
torium of kelkdoekje beteekent de doeken,
waarmede het doode lichaam van Christus van
het kruis is afgenomen; 15. Het velum of
den doek, die den kelk bedekt, beteekent het
voorhangsel of de gordijn van den tempel te
Jerusalem , welke bij Jezus\' dood van boven
tot beneden scheurde. Verder wordt nog tot
de Mis gevorderd: wijn, eene hostie, twee
waskaarsen , welke Christus , het ware licht
der wereld, beduiden, een misboek, drie altaar-
doeken en een kruisbeeld midden op het altaar.
Al deze zaken worden noodzakelijk tot het Mis-
offer vereischt, en de priester mag geen en-
kele, dan in geval van no;>d , verwaarloozen.

Nu zullen wij nog een enkel woord zeggen
over de ceremoniën der H. Mis in het al-
gemeen.

2. Het woord Mis wordt afgeleid van het.
latijnsche woord Missa, van daar ons Neder-
landsch Mis, dat zoo veel zeggen wil als
gezondene offerande, wijl de priester door zijne
handen, als een gezant van Christus, het on-
bloedige offer tot den Hemelschen Vader op-
zendt. Zoo noemt de apostel Paulus zich en
zijne opvolgers , de priesters, gezanten van
Christus.

Maar de priester is ook een afgezant der
geloovigen, als hij voor het altaar staat; wijl

TWEEDE HOOFDSTUK.

hij daar aan den Heraelschen Vader, in den
naam van het geheele volk, zijnen Goddelijken
Zoon opoffert, en Hem den nood en de be-
langen van allen voorstelt. Zorgt dus altijd ,
zoo dikwijls gij de H. Mis bijwoont , eenen
vloed van gebeden te storten, die de priester
in uwen naam voor Gods troon kan opdragen.

Volgens eene andere meer algemeen aange-
nonien afleiding, wil het woordje Mis (ver-
korting van missio) zooveel als been zending
zeggen. Immers, bet was eertijds bet gebruik,
dat bij bet eindigen der Mis de diaken met
luider stem het volk wegzond. Dit bad eigen-
lijk tweemaal plaats , eerst na het evangelie
en de bierbij verbonden prediking. Het was
namelijk den nieuw bekeerden , die bet H.
Doopsel nog niet ontvangen badden. niet toe-
gestaan, zoo min als den openbaren zondaars,
dit tweede deel der H. Mis bij te wonen;
men gebood hun voor het offertorium of de
offerande de kerk te verlaten , wijl men hen
nog niet waardig genoeg erkende, om het
H. Offer zelf bij te wonen. Voor het einde
der Mis riep de diaken ten tweede maal Tte
missa est": Gaat heen, de Mis is uit", ge-
lijk ook nog heden plaats beeft.

3. Men onderscheidt voor de priesterlijke
gewaden vijf kleuren , te weten ; wit, rood ,
groen, violet en zwart. De witte kleur ver-
beeldt de geestelijke vreugde bij de groote
leesten van Christus en zijne Heiligen , als-
mede de onschuld en zuiverheid. De roode

DK GEBEDEN EN CEREMONIËN. 41

verbeeldt ons de liefde van God voor den
mensch, als ook de liefde der apostelen en
martelaren hunnen God bewezen door hun
bloed voor het geloof te vergieten ; zij wordt
op hunne feestdagen gebruikt. De groene
kleur verbeeldt onze hoop op onsterfelijkheid.
Het violet is de kleur der ootmoedigheid,
der boetvaardigheid en wordt gebruikt in de
vasten, den advent en op de vigilie-dagen. De
zwarte eindelijk, drukt onze diepe droefheid
uit op den sterfdag van onzen Zaligmaker,
verder onzen rouw en ons medelijden bij de
begrafenissen, weshalve zij op Allerzielendag
gebruikt wordt, en bij alle diensten , welke
voor de overledenen gehouden worden. Deze
priesterlijke kleederen moeten voor hun ge-
bruik op eene bijzondere wijze worden ge-
zegend , waardoor deze voorwerpen aan alle
wereldsch gebruik onttrokken, en aan God
toegeheiligd worden, tot wiens dienst zij voor-
taan uitsluitend moeten dienen.

Gaan wij nu over tot de gebeden en cere-
moniën in het bijzonder.

§ 5. De gebeden en ceremoniën bij de II. Mis.

Ik bemerk dan vooreerst, dat de Mis uit
verscheidene deelen bestaat, voornamelijk uit
deze drie: de offerande, de consecratie
en de nuttiging. Deze drie deelen zijn de
voornaamste, en maken eigenlijk het H. Mis-
offer uit. Het eerste deel, de offerande, wordt

TWEEDE HOOFDSTUK.

door de volgende voorbereiding voorafgegaan,
waarvan wij het eerst zullen spreken.

Het voet ge bed. De priester, aan den voet
des altaars gekomen , beklimt het nog niet
terstond , maar tot teeken van ootmoed en
onderwerping aan God , zich onwaardig er-
kennende , om eene zoo heilige zaak Ie ver-
richten , blijft hij eenige oogenblikken voor
den laagsten trap des altaars staan, overden-
kende wat hij gaat doen ; en met den mis-
dienaar, die hier de plaats van \'t volk be-
kleedt, inzonderheid van de geloovigen, die in
de kerk zijn , eenige boetgebeden wisselende,
smeekt hij de barmhartigheid Gods af, bid-
dende den 42. psalm, waardoor hij zijn groot
verlangen uitdrukt, om het altaar te beklim-
men en het heilig Offer aan God op te dragen.
Daarna buigt hij zich diep ter aarde, legt
zijne zondenbelijdenis af, biddende het confi-
teor, en slaat tegen zijne borst om barmhar-
tigheid. Ook de geloovigen , in den persoon
van den misdienaar , herhalen dit gebed , en
de priester roept weer God aan, om barmhar-
tigheid voor zich en het volk. Het altaar be-
klimmende , kust hij het, op de plaats waar
de reliquiëu der Heiligen zich in den altaar-
steen bevinden , om zijnen eerbied te toonen
jegens Christus, door het altaar verbeeldt, en
jegens de Heiligen, wier gebeenten hier rusten.
Deze gebeden vindt men in alle goede kerk-
boeken , zoo niet letterlijk, ten minste naar
den zin. En hadt gij ook , als gij de H. Mis

DE GEBEDEN EN CEREMONIËN\'. 43

bijwoont, geen boek bij de hand, gij zoudt u
nog met den priester in het gebed kunnen
vereenigen, om God te aanbidden. Vele men-
schen nochtans gelooven, doch ten onrechte,
dat zij aan hunnen plicht te kort schieten ,
indien zij hun gebed niet uit een boek lezen.

Voor hen, die dikwijls verstrooid zijn, is het
gebedenboek van groot nut. Het ware echter
te wenschen, dat elk Christen in staat ware,
ook zonder boek zich met zijnen Hemelschen
Vader te kunnen onderhouden, en het van
tijd tot tijd te ontberen. Immers, God ver-
eischt geen welluidende woorden, noch schoone
.spreekwijzen, (lelijk een arm kind met zijnen
vader spreekt, zoo moeten wij door ons hart
eenvoudig tot God spreken; en gelijk het kind
geen boek noodig heeft, om brood , kleeren
en andere zaken aan zijnen vader te vragen,
ot\' om hem te danken voor eene ontvangen
weldaad, zoo ook hebben wij geen boek noo-
dig, om deze of gene genade van God af te
smeeken of om hem te danken. Dit in het
voorbijgaan.

Na het altaar gekust te hebben, begeeft de
priester zich naar de rechter zijde, en leest
daar als inleiding tot de Mis een klein gebed,
gewoonlijk getrokken uit de psalmen betrek-
kelijk het feest dat gevierd wordt; daarna
gaat hij naar het midden van het altaar, al-
waar hij met den dienaar het kyrie eleïson
bidt; woorden, aan de Grieksche taal ontleend,
die zooveel willen zeggen als: Ontferm U

44 TWEEDE HOOFDSTUK.

onzer, o Heer!" Tot negenmaal worden deze
woorden herhaald , dat is driemaal ter eere
van eiken persoon der H. Drievuldigheid.

Nu volgt de schoone lofzang gloria in
excelsis, welke in alle gebedenboeken te
vinden is. Dit is geen boet- of\' treurzang _rmaar een lofzang tot God, gemaakt naar dien,
welken de Engelen eens, bij gelegenheid der
geboorte van onzen Zaligmaker, gezongen
hebben. Het gloria in excelsis is een vreugde-
of jubelzang, en wordt dus in den advent, in
de vasten , enz. niet gebeden of gezongen.

Dan volgen de gebeden, welke de priester
in naam aller aan wezenden verricht, die men
daarom ook collecten of verzamelde gebeden
noemt. Het is alsof de priester in de kerk
eenen rondgang bij al de aanwezigen gedaan
had, om hun te vragen welken bijstand, welke
genade zij voor hunne zaligheid begeereu, om
deze smeekingen vervolgens op het altaar, atin
den Hemelschen Vader voor te stellen. Het is
Jezus Christus\' wil, dat hij om verhooring bidt,
zoowel voor zich als voor de zijnen. Hij is
hier gelijk aan dien Engel, van wien de
H. Joannes spreekt, Ap. 8 , die de gebeden
der Heiligen in een gouden vat verzamelde ,
om ze voor den troon des Allerheiligsten op
te dragen. Na de gebeden des priesters ant-
woorden alle omstanders: amen, dat is : Zoo
zij het". Zulks was het gebruik ten tijde van
den apostel Paulus ; en de heilige martelaar
Jnstiuus, in de tweede eeuw, zegt uitdrukkelijk,

UE GEBEDEN EN CEREMONIËN. 45

dat, zoodra de gebeden geëindigd zijn , al de
aanwezigen te gelijk roepen niet een vroolijke
stem : Amen.

Hierop volgt de epistel, dat is, brief, aldus
gebeeten, als zijnde meestal een uittreksel uit
een brief van den eenen of anderen apostel.
Gelijk de Joden eertijds de gewoonte hadden
in hunne synagogen een deel der schriften
van Mozes of van de profeten te lezen , zoo
lazen de eerste Christenen ook in hunne gods-
dienstvergaderingen bijzonder de zendbrieven
der apostelen. Eenige korte gebeden, getrokken
uit de H. Schrift , worden nu nog vóór het
evangelie gelezen.



		124
		ZESÜK HOOFDSTUK.


		ons genadig zij en onze schulden vergeve. Dit alles offert Hij aan zijnen Hemelschen Vader_Tom onze schuld te betalen; en zijn wij zelven bij de H. Mis aandachtig tegenwoordig, dan schenkt Hij ons tevens in overvloedige mate, naar gelang van onze gesteltenis, kwijtschelding onzer nog te boeten straffen. Dankt dan dezen getrouwen Vriend, die u zulk eenen rijken schat heeft verzameld, en verzuimt dus niet de H. Mis bij te wonen, om door zulke geringe moeite, eenen dusda- nigen grooten schat deelachtig te worden, en eeuwigdurende rijkdommen te verwerven. God moge uwe verblindheid wegnemen, uwe traag- heid opbeuren en u met eenen nieuwen ijver voor de H. Mis bezielen!

		Uk



		452
		BIJVOEGSEL.


		Dat de almogende Heer onze dagen en han- delingen in zijnen vrede schikke. Amen. Gebeden onder het Lof.

		Voorbereiding. Herinner u levendig, dat Jezus waarlijk en wezenlijk in het H. Sacrament des Altaars tegenwoordig is.. . . Verbeeld u, dat Jezus in het tabernakel, evenals in den hemel, op eenen verheven troon gezeten en van de JÉngelen omgeven is , die zich uit eerbied voor Hem neerwerpen en Hem aanbidden.. .. Verneder u voor God, u zelven onwaardig kennende voor Hem te verschijnen. Wanneer de eerste Benedictie gegeven wordt. Geloofd en gedankt zij te allen tijde het allerheiligste en goddelijke Sacrament. Zegen mij, o Heer Jezus! met den Vader en den H. Geest; versterk mij door uwe genade, om zoo te leven volgens uwen H. wil, dat geheel mijn leven tot uwe meerdere eer en glorie strekke. Geef aan de rechtvaardigen volharding, aan de zondaren vergiffenis, en aan de geloovige zielen de eeuwige rust, help ons nu en in het uur van onzen dood.



		*sftS*

		pHRISTELUK HUIS- en VOLKSBOEK VOOR ALLE STANDEN.

		<vw@y^w^>



		Vak 27 CHRISTELIJK HUIS- en VOLKSBOEK VOOR ALLE STANDEN, bevattende eene uitmuntende en breedvoerige verklaring van de voortreffelijkheid en het groote voordeel van het Ijoopiaaroio, JEisofNr^ MET VITLEGG1NG VAN DESZELFS CEREMONIËN EN MEI VE1.E SCllOOXE VOORBEELDEN VERRIJKT^ dom- Martin Von Cochem, Capueijn. Vrij vertaald ea bewerkt naar het Iloogduitsch en vermeerderd \\ met ecnige wenken over het vieren van de Zon- en Feestdagen, alsmede met .Mis- en Lofgebeden door *jj. pE pRUYTER, 1. ji.* ^RIESTER EN ^ASTOOR TE BEEGDEN, overladen den 27 November 17..* (toedragen aati Zijne Doorluchtige lloogwaardiglieid Monseigneur J. A. Pakhuis, Bisschop van Roermond, *hij gelegenheid van \'/..* I>. II.\'s ÏSjarig Jnliilé ala Bisoebop.** Nieuwe Druk. ~~&A~~;<S-- GULPEN. Katholieke Boekhandel v. M. Alherts. 18%.



		^w

		KKinPltlUATlH.

		A\'nr,,"mundce, 22 jfiilü 1896.

		V\' P. MANNENS, Librorum Censor. N-#----------------



		VERKLARING VAN DEN VERTALER. Om te gehoorzamen aan de besluiten van den 13. Maait 1(><25 en den 5. Juli 1831, waarbij Z. H. Urbanus vm. verbiedt, zonder goedkeuring en toe- stemming van den diocesaan-bisschop eenig boek te drukken , \'t welk handelingen, mirakelen en veropenbaringen bevat van personen, die in geur van heiligheid gestorven zijn , of die als marte- laren beschouwd worden, en bepaalt, dat wanneer aan die personen den naam van Heilige of Geluk- zalige gegeven wordt, het onder verklaring zij , <lat men dien slechts gebruikt om de onschuld huns levens en de verhevenheid hunner deugd uit te drukken, zonder het gezag der katholieke Kerk te willen vooruitloopen , aan wie het alleen toekomt Heiligen te verklaren en deze aan de vereering der geloovigen voor te stellen zoo betuig ik hierbij mijne volkomene en oprechte onderwerping aan die besluiten en verklaar niet als Heiligen , Gelukzaligen en Martelaren te er- kennen, dan diegenen, aan wien de H. Stoel deze titels toekent. Ik verklaar tevens, dat de feiten, mirakelen enz. in dit boek medegedeeld, slechts «en menschelijk gezag hebben, voor zooverre zij niet door de uitspraak van den H. Stoel, waardoor zij alleen hunne bewijskracht ontvangen, beves- tigd zijn. De Vertaler. Verkl. d. H. Mis. 1



		OPDRACHT.

		1
		CVli(U\\ \\UU\\ \\

		Te vergeefs zoude ik trachten <le warme gevoelens van eerbied en verknochtheid, welke ceniedet van ons jegens Uwe 1). Hoogwaardigheid op dezen voor ons allen zoo gelukkigen feestdag bezielen, aan den dag te leggen. Meer dan iemand ben ik overtuigd, dat hiertoe mijne kroelden Ie kort schieten; desnieltegen~ slaande koester ik het vaste vertrouwen, dat U.D.H.. niet zonder eenig welgevallen , deze geringe blijken van eerbied en erkentelijkheid zal aannemen; blijkens wel is waar, aan de grootheid der ontvangene wei- daden in gecnen declc geëvenredigd, maar die U.D.H. nochtans worden opgedragen door iemand, die l\'we verdiensten met de innigste hoogachting poogt te hul- digeu. In juistheid van denkbeelden , in smaak en gepastheid om de algemeenc heilwensehen uit te druk- ki\'n. mogen mij anderen verre overtreffen, daar echter waar \'t liefde en dankbaarheid geldt, durf ik vrijelijk tnet hen wedijveren.



		VI

		Laat anderen derhalve tien luister van Roermond\'s Kerk , de voortreffelijke hoedanigheden en de uilmun- tende deugden van haren Kerkvoogd verheerlijken laat een grootmoedig Vorst U D.Hw\'s deugden mei den stempel van adeldom bezegelen ; voor ons, die het geluk en hel eeuwig welzijn van de aan U.U II toe- vertrouwde schapen moeten bevorderen, is eene andere laak weggelegd; voor mij in hel bijzonder, die er Irotscli np ben onder de eerstelingen van het nieuwe Seminarie van Roermond te mogen behooren; voor mij, die sedert bijna 25 jaren onder Uwe leiding op- gekweeld , en door Uwe bisschoppelijke handen als priester des Allerhoogstcn gezalfd ben, ligt een anderen plicht te vervullen; immers als medewerkers in den wijngaard des Ileeren , moeten wij , zooveel mogelijk, Uwc inzichten nopens het heil der zielen trachten te bevorderen, en het goede zaad van Jezus\' leer bijzonder onder hel volk trachten te verspreiden , opdat dit zaad honderdvoudige vruchten moge voortbrengen voor de gelukzalige eeuwigheid. l\\\'og onlangs lazen wij in Uwen vastenbrief, niet welke vurigheid U.D.H, verlangt, dat de \'/.on- en Feestdagen op behoorlijke wijze lot den dienst van (lod besteed worden, en hoezeer Gij de misbruiken betreurt, welke langzamerhand in ons, zoo echt katho- liek Limburg, beginnen in te sluipen. Dit deed in mij de begeerte ontstaan om, gehoor gevende aan Uwe herderlijke roepstem, ook ecnigszins het mijne bij te dragen, en mijne zwakke pogingen in het werk te stelten, om , bij gelegenheid van dit zoo plechtig jubel- fee.sl, ook door een nuttig werkje aan dit verheven doel eenigermale mede te werken. Mijne oogen vielen



		VII op een onlangs opnieuw in \'t Hoogduilsch vertellenen boek, dal tot titel heeft: Verklaringen over ile voor- Ireffelijkheid van het H. Misoffer"; ik vond hierin zeer sehoone en nuttige wenken, om de godsvrucht der geloovigen op te wekken en hunne harten niet eenen diepen eerbied jegens dit Hoogwaardig Sacrificie Ie bezielen. Ik betreurde dat dit boek, zoo treffend en zoo eenvoudig tevens, niet in onze taal bestond; ik uitte hierover mijn gevoelen aan eenige mijner ambt- genooten, en deze spoorden mij dringend aan, om het in onze taal Ie bewerken. Van mijne onbekwaamheid li iertoe ten volle overtuigd , aarzelde ik langen lijd dit werk te ondernemen ; eindelijk besloot ik echter aan liun aanzoek gevolg Ie geven, vertrouwende, dal ik door eenc even eenvoudige vertaling en vrije bewer- king van dit voortreffelijk Hoogduitschc volksboek , misschien eenig goed zoude kunnen stichten , en de godsvrucht lol hel Allerheiligste Sacrificie der Mis eenigs- zins in Nederland zou kunnen bevorderen. Ook durf ik de hoop koesteren , dal de geloovigcn . door deze lezing opgewekt, en van de heiligheid en voortreffelijkheid van het verheven Misoffer al meer en meer overtuigd, zich des te beter zullen beijveren om op verlangen van hunnen eerbiedwaardige)! Kerk- vooijd, die dogen met zoo veel te meer ijver tol den dienst van God Ie besteden , waarop zij aan die ver- heven mysteriën en veelvuldige genaden zijn deelachtig geworden. Derhalve heb ik gemeend er eenige wenken over liet vieren van de Zon- en Feestdagen Ie moeien bijvoegen, en eenige misbruiken aan te slippen, welke op genoemde dagen maar al Ie zeer, zoowel in sleden als ten platten lande, plaats hebbeu. Ook heb ik er



		VI tl een hoofdstuk aan toegevoegd over de /tartverheffende ceremoniën der 11. Mis, meestal uit het werk van den geleerden Rippel getrokken. /\'. durf mij dus vleien met de hoop, dut U.D.H\' op dit werkje renen gunsligen blik zal werpen , en dat liet zeer dienstig zal wezen voor de zeer eerwaarde herren geestelijken van ons bisdom, die er eenc over\' rloeilige slof in zullen vinden , zoowel voor hunne bijzondere overwegingen , als ook om den ijver der geloovigcn lol het ilikwijls Mis-hooren op te wekken. (lok de eerw. hoeren seminaristen, zoowel als de jonge kweckelingen die zich voor het verheven priesterambt- bestemmen , zullen er de verherenheid van hel aller- lieiligsle Misoffer beier door leeren kennen en waat ileeren. Aan de oversten van coUegicn , pensionaten, geestelijke vercenhnngen of gestichten , zul ilil werkje niet minder welkom zijn . om als prijs Ie worden uit- geileebl, telt einde langs dien weg in den familiekring doordringend , lol eene nuttige lezing Ie verstrekken, zooals ook aan de communie-kinderen, om iles te beier in hunne onscliuldigc harten den eerbied van (iods huis en ilit 11 Misofferande in Ie prenten, daar tleze in hunne jaren meer voor rerstrooidheden en lic/tl\'zinnigheid vatbaar zijn. Maar wat ik bijzonder wensch, Monseigneur .\' is, dat het moge dienen als een lluis- of Volksboek , en ilaar- om zoo veel mogelijk door de eerwaarde heeren gees- telijken moge verspreid worden ; dit is immers het geval in ons naburig Duilschland , alwaar schier ieder huishieulen een soortgelijk boek bezit, waaruit in de winteravonden in den familiekring wordt voorgelezen ; daarom heb ik ook bij de vertaling en omwerking van



		IX

		*lil* werkje getracht, zooveel doenlijk, den eenvoudigen stijl Ie behouden, opdat het voor iedereen\', verstaanbaar wezen en dun tot grooter nul en voordeel der gcloov\'ujen strekken moge. Daarenboven hel verheven doelwit, dal ik bij de samenstelling van ilit hoek heb bcoo/jd, te welen, den Si, l\'ictrrsucnuiiuj, die reeds in ons katho- liek Limburg zoo bloeiend is, en noy dagelijks aan- ijroeil, al meer en meer Ie bevorderen, alsmede de gunstige gelegenheid, welke zich dil jaar bij hel schoone jubclfeest van U.JJ.ll. opdoet, en waaraan Limburgs Kerk zich zoo zeer beijverd heeft deel te nemen , doen mij met meer grond nog de hoop koesteren, dat Ij.D.H. lil werkje met welgevallen zult aannemen , en met Uwe hooge goedkeuving zuil bekronen. Dan voorzeker zal het veel nul kunnen slichten en ruimschoots aan hel verheven doel kunnen beantwoorden, waarvoor het is samengesteld. Hoge de almachtige God voortdurend Zijnen zegen over l\'we Doorluchtige lloogwaardigheid en ons <lier- haur bisdom uitstorten ; moge Hij U, tot lieil en geluk van de aan l\'we zorg toevertrouwde kudde, nog met ^\'ene reeks van jaren bekronen, dit wenscht vuriglijk. Van Uwe Doorluchtige Hoogwaardiglieid, De ootmoedigste dienaar, De Veutai.eh.

		*\|*



		VOORWOORD.

		¥.*

		Onder alle geheimen, welke onzen heiligen Gods- dienst hier op aarde viert, bekleedt voorzeker liet Heilig Misoffer verreweg de eerste plaats, als zijnde het verlievenste en voortreffelijkste van alle. Deze waarheid grondig te bewijzen, zal het voorwerp uitmaken van deze weinige bladen , welke ik mij voorgenomen heb aan de Christelijke geloövigen van Nederland aan te bieden. Eenmaal van deze waarheid ten volle overtuigd, zal niemand dit boek doorlezen hebben, of\' hij zal geheel andere en meer verheven denkbeelden over dit hoog- waardig Misoffer kunnen opvatten ; de godvruch- tige personen zullen hierdoor eenen nieuwen spoorslag ontvangen om hunnen ijver en hunne godsvrucht jegens deze verheven geheimen te ver- dubbelen , terwijl de flauwe en onverschillige Christenen met droefheid eenen blik op het ver- ledene zullen werpen, daar zij zoo vele heilzame



		*l\\J\\*
		mm



		XII

		genaden, welke hun zoo ruimschoots in deze hei- lige Offeranden worden aangeboden, hebben ver- waarloosd. Inderdaad, is liet niet met bloedige tranen te beweenen, dat die hoogwaardige geheimen vooral in onze dagen, met zulk eene onverschilligheid worden bijgewoond.\'\' .Maar wat zoude de oorzaak hiervan wel kunnen wezen.\' Mijns dunkens is het grootendeels aan eene schandelijke en strafbare onwetendheid van alles, wat op deze verhevene offerande betrekking heeft, dat men voornamelijk de flauwheid, de onverschilligheid van een groot aantal Christenen moet toeschrijven. Ach, ware liet mij gegeven, door deze korte wenken, welke ik den geloovigen aanbied, den heiligen eerbied der eerste Christenen voor deze aanhiddelijke mysteriën eenigszins te doen herleven, om aldus hunne harten wederom van vurige liefde en ijver tot dezelve te doen ontvlammen. Dit waren de hoofdgedachten, welke mij bij het lezen van dit voortreffelijk volksboek bezielden. Maar eene korte levensbeschrijving van den god- vruchtigen schrijver zal vooral hier niet van on- pas zijn: De beroemde pater Martin von Cochem, van de orde der Capucijnen, werd in het jaar 1030 in het kleine stadje Cochem, aan de Moezel gelegen, geboren. Hij trad aldaar in de orde der Capucijnen , in welke hij , én door zijne geleerd- heid, én door eene ware en oprechte godsvrucht



		XIII

		bijzonder uitmuntte. Weldra werd hij benoemd tot leeraar iu de godgeleerdheid, maar moest in het jaar lüOü deze betrekking verlaten, wegens het uitbreken eener vreeselijke pest, welke in korten tijd duizenden mensclien ten grave sleepte. Dit had ten gevolge, dat de jonge novicen het klooster moesten verlaten, zoodat de ijverige pater zich nu geheel en al aan het schrijven van god- vruchtige werken kon toewijden. Zijne schriften, meer dan dertig in getal, kenmerken zich bij- zonder door eene hartroerende taal en door eene rijke kennis van het menschelijk hart. Onder deze talrijke werken bekleedt zijne Verklaring van het Heilig Misoffer" voorzeker de eerste plaats. Met groote geschiktheid is hij er in geslaagd, om de leering der 11. Misofferande, volgens de 11. Schrift, de algemeene kerkvergaderingen , bijzon- der van ïrente, de leering der heilige Kerkvaders en andere voorname godgeleerden, uit te leggen <\'n door schoone voorbeelden te bekrachtigen. Daarenboven is hij in zijnen schrijftrant zoo eeu- voudig, dat een ieder hem gemakkelijk kan ver- staan, en tegelijk zoo aantrekkelijk, dat ook de geleerde dit boek immer met genoegen zal lezen. In het jaar 182\'2 werd dit werk reeds voor de achtste maal gedrukt. Dat het sedert dien tijd niet in achting is gedaald, bewijst de dubbele aankondiging eener zesde uitgaaf te Regensburg,



		XV

		ste uitgaven, want zij verdient wel liier aange- haald te worden: Aandachtige zielen, weet, dat onder alle schat- ten der wereld er geen troostvoller is dan de H. Mis en dat de wereld, mijns dunkens, geen groo- ter schade treilen kan, dan de onwetendheid of het gebrek aan de noodige kennis van deze ver- hevene Offerande. De schat der H. .Mis, is onuit- putbaar; bijgevolg is ook de schade, die uit het minachten derzelve voortspruit, onberekenbaar. Van de H. Mis kan ik zeggen, wat de H. Schrift van de wijsheid zegt Sap. 7: 14, nl., dat hij, die dezelve wel benuttigt, de vriendschap Gods deel- achtig wordt. Het is immers zeer te beklagen, dat deze kostbare schat, waardoor alle geloovigen zich zoodanig konden verrijken, als in de aarde be- graven ligt, en slechts door weinige personen wordt gekend en geacht, daar er zoo weinig over de H. Mis geschreven of gepredikt wordt. Üpdat dan de wereld deze groote schade niet langer lij- den zoude, heb ik mij voorgenomen, in dit boek, met Gods bijstand klaar en bondig te bewijzen, dat het hoogwaardigste Misoffer zulk eenen voor- trelfelijken eeredienst is, waardoor de H. DrievuU digheid op eene waardige wijze geëerd, het koor der Engelen hoog verblijd, de katholieke Kerk ten zeerste gesterkt, de ellendige wereld van veel kwaad bewaard, en de arme zielen in het vage- vuur merkelijk verkwikt worden. Dit bewijs heb



		XVI

		ik zeil\' niet uitgevonden, maar ontmoet in de H. Schrift, in de algemeene kerkvergaderingen, bij «Ie Heilige Oudvaders en andere geleerde en god- vruchtige schrijvers. Ik heb alle boeken, welke maar eenigszins over de II. Mis handelen en mij in handen gekomen zijn, ijverig doorsnuffeld en gelezen en alles getrouw aangeteekend, wat ik er over de voortreffelijkheid van liet II. Misoffer in gevonden heb. In dezen moeielijken arbeid heb ik drie jaren doorgebracht. Dezen mijnen arbeid en den rijken schat, welke ik er in gevonden heb, bied ik u nu aan geachte lezers, met de vrien- delijke bede, dat gij u zult beijveren, dit boek ten minste eenmaal opmerkzaam door te lezen en wel in uw geheugen te prenten. Ik geef\' u de stellige verzekering, dat gij hierin zulke heilzame lessen over de II. Mis zult vinden, als gij nog ooit zult- gelezen of gehoord hebben. Dit alles zal u zoo zoet, zoo troostvol, zoo aangenaam voorkomen, dat gij u daarover hartelijk zult verheugen, en een vast vertrouwen er uit putten zult, om door de II. Mis uwe zaligheid te helpen verwerven. Daarom noem ik dit boek eene honigzoete verklaring, de- wij! alles, wat het bevat, zoeter en smakelijker dan honig is. Ik wensch vuriglijk, dat dit boek u diep ter harte ga en eene vurige aandacht tot de H. Mis in u moge opwekken. Ik beveel mij ook hartelijk aan in alle H. Missen, welke gij in uw leven zult lezen of hooren. Alles wat ik



		XVII

		in deze verklaring geschreven heb, onderwerp ik aan tiet oordeel «Ier Heilige Roomsch-katho- lieke Kerk, die liet eigenlijk toekomt de waar- heid der katholieke leering te onderzoeken, in wier moederlijken schoot ik verlang te leven en te sterven". Moge dan deze nieuwe bewerking in o,ze Ne- derlandsche taal, den/elfden zegen verspreiden in den familiekring, als dit boek vóór 150 jaren een zegen voor onze vooronders geweest is, en moge het zich weldra in aller banden bevinden, om al- <lns beter te beantwoorden aan het inzicht, dat de bewerker zich beeft voorgesteld. Thans, daar de gewapende arm van CJods rechtvaardige wraak weer boven ons hoofd hangt, daar het oorlogs- z waard wederom van alle kanten dreigt, en de stedehouder van Jezus Christus, onze uitmuntende J\'ius, weder op het punt is, liet slachtoffer te worden eencr goddeloozc revolutie, door de Euro- peesclie vrijmetselarij bewerkt, om troon en al- taar te verdelgen; thans, daar de rampzalige vee- pest zulke vreeselijke verwoestingen alom heeft aangericht; daar die vervaarlijke cholera we- derom in ons dierbaar Nederland het hoofd op- steekt en misschien talrijke slachtoffers vordert; thans, daar (iod de zondige wereld wederom kas- tijdt door Zijne gewone straffen, als oorlog, pest en hongersnood; waartoe zouden wij dan beter onze toevlucht nemen, dan tot de II. Mis, waarin



		XVIII

		Jezus Christus, onze goddelijke Middelaar, zelf voor ons bidt, zich dagelijks opnieuw voor ons opoftërt, en zijn kostbaar bloed dagelijks in de IJ. Mis tot den Hemelschen Vader voor de zon- dige wereld om genade en barmhartigheid roept. 1867.



		HUIS- en VOLKSBOEK voor alle standen.

		EERSTE HOOFDSTUK. Het Wezen der Heilige Mis. 1. De H. Mis heet in het latijn Sacrifi- cium, waarvoor wij, in onze taal, niet het eigenlijke woord, van dezelfde uitgebreide be- teekenis, vinden. Men noemt haar wel is waar Offer of Offerande, doch geheel juist is deze benaming mot, wijl Offer" veel min- der zegt, dan het woord Sacrificie". Werpt men een geldstuk op het altaar, zoo is dit een offer, maar op verre na geen sacrificie. Het eigentlijke Sacrificie bestaat volgens den Catechismus in de opoffering van eene uit- wendige zaak, die met zekere vernietiging of verandering door eenen wettigen bedienaar, aan den allerhoogsten God alleen wordt op.



		4
		KERSTK HOOFDSTUK.


		Hij de ware en hoogste Heer over alle schep- selen is. 4. Dewijl dan alle volkeren, behalve hunne gebeden, gezangen en aalmoezen, ook hunne sacrificié\'n of goddelijke offeranden hadden , waardoor zij den hoogsten God of hunne ver- meende goden, de verschuldigde eer wilden bewijzen, zoo betaamde het immers ten zeerste, dat Christus aan zijne Kerk ei> hare geloovi- gen ook een sacrificie of uiterlijke eeredienst voorschreef\', waardoor zij aan hunnen God de Hem verschuldigde eer konden bewijzen; im- mers geen verstandig meusch zal zich inbeel- den, dat Christus zijne Kerk, welke hij in alles op het volmaaktste heeft ingericht, van dezen hoogen eeredienst zoude hebben willen berooven; want dan toch ware zijne Kerk, onder dit opzicht minder volmaakt gewee-t dan het Jodendom, dat zulke heerlijke sacriti- ciê\'n had, dat zelfs voorname Heidenen uit verre landenkwamen toesnellen, om ze te aanschouwen. 5. Wat voor een sacrificie Christus nu aan zijne Kerk heeft geschonken en voorj>-eschre- ven , dat leert ons de katholieke Kerk in de algemeene Kerkvergadering van ïrente, sess. 22, luidende aldus: Wijl onder het Oude Verhond, volgens de getuigenis van den apos- tel Paulus, wegens de onvolmaaktheid van het Levietisch Priesterdom, niets tot voleinding kon komen, moest naar de beschikking Gods, den Vader der barmhartigheid, een ander priester volgens de orde van Melchisedech,



		HET WEZEN DKR H. MIS. 5 t. w. Jezus Christus, opstaan, die allen, welke moesten geheiligd worden, tot volmaking kon brengen. Ofschoon deze onze God en Heer, zich eens voor ons op het altaar des kruises aan God den Vader door den dood wilde otte- ren, om aldaar eeuwige verlossing te bewer* ken, moest evenwel zijn priesterschap door den dood niet uitsterven. Hij heeft derhalve in het Laatste Avondmaal, in den nacht, waarin Hij werd overgeleverd, zijne beminde bruid, de Kerk, een zichtbaar offer, zoo als \'s menschen natuur vordert, achtergela- ten, om daardoor het bloedige otter, dat een- maal op het kruis moest voltrokken worden, in herinnering te houden, het aandenken daaraan tot aan de voleinding der eeuwen te bewaren, en opdat de heilzame kracht van dit offer ter vergeving van de zonden, welke wij dagelijks bedrijven, zoude toegepast wor- den, (zoo heeft Hij) zich tot priester in eeu- wigheid aangesteld, naar de orde van Melchi- sedech, zijn licbaam en bloed onder de ge- daanten van brood en wijn aan God den Va- der opgedragen; en deze onder de teekens dierzelfde dingen ter nuttiging gegeven aan de apostelen, die Hij toen tot priesters van het Nieuwe Verbond aanstelde ; en heeft Hij aan diezelfde apostelen en hunnen opvolgers in het priesterschap bevolen, ze op te dragen, met deze woorden: Doet dit tot mijne gedachte- nis"; zooals de katholieke Kerk dit te allen tijde verstaan en geleerd heeft".



		6
		KEttSTK HOOFDSTUK.


		b\\ Deze en meer andere zaken houdt ons de II. katholieke Kerk voor; zij beveelt ons te gelooven, dat Christus in het Laatste Avond- maal niet alleen brood en wijn in zijn lichaam en bloed heeft veranderd, maar zich ook daar- enboven aan God den Vader heeft opgeofferd, en alzoo de offerande van het Nieuwe Ver- bond heeft ingesteld en in eigen persoon ver- richt. Uit deed Hij om aan te toonen, dat Hij een priester was volgens de orde van Melchi- sedech. Van dezen spreekt immers de H. Schrift, Gen. 14: » Melchisedech, koning van Salem, bracht brood en wijn te voorschijn, want hij was een priester van God den allerhoogste en zegende Abraham". Hier zegt de tekst wel niet uitdrukkelijk, dat Melchisedech den aller- hoogsten God heeft geofferd, nochtans heeft de katholieke kerk het aldus van den beginne af altijd verstaan, en de heilige Oud vaders heb- ben het aldus uitgelegd ; ja de profeet David verklaart het aldus, zeggende in den 109. psalm: »De Heer heeft gezworen en het zal hem niet berouwen, gij (mijn Zoon) zijt priester in eeuwig- heid naar de orde van Melchisedech." Dat nu Melchisedech en Christus geofferd hebben, blijkt uit de woorden van den ap. Paulus tot de Hebreeuwen, cap. 8: »Ieder floogepriester wordt aangesteld om offeranden op te dragen." Nog klaarder zegt hij in het 5. cap.: »leder Hoogepriester uit de menschen genomen, wordt voor de menschen beschikt in die zaken, welke God aangaan, opdat hij gaven otfere, en sa-



		HET WEZEN DER H. MIS. 9 en het offer zichtbaar moet zijn , opdat de menschen het kunnen zien en hooren, daarom heeft Hij de hulp des priesters noodig. De apostelen hebben reeds Mis gelezen. De H. Mattbias is aan het altaar doorstoken geworden. De H. Jacobus en Marais heb- ben reeds de manier aangewezen om Mis te lezen. Er bestaan gronden om aan te ne- men dat de H. Petrus den Canon of de stille Mis heeft opgesteld, welke, op eenige bijvoeg- sels na, door alle eeuwen der Kerk altijd de- zelfde is gebleven. 10. In de eerste duizend jaren heeft geen enkel ketter de Mis durven aanranden. De god- delooze Luther bekent zelf, in zijne rede- voering met den duivel, dat deze hem over- reed heeft de Mis af te schaffen, daar hij toch zeer goed wist, dat de duivel eenen haat heeft tegen al wat goed en godsdienstig is. Immers ware de Mis eene afgoderij, dan zou de duivel ze niet bevechten , veel minder af- schaffen, maar meer en meer bevorderen ; want daardoor zou de afgoderij al meer en meer toenemen en tot grootere minachting en smaad van God strekken. Maar niet alleen heeft de listige satan de Lutheranen, maar ook de Calvinisten en alle andere hieruit voortgesproten secten, van de H. Mis beroofd; hij heeft hun zelfs zulk eenen haat tegen deze allerhoogwaardigste geheimen ingeboezemd, dat zij haar als eene vervloekte afgoderij beschouwen , gelijk ook onze Calvi-



		HET WEZEN DEE H. MIS. 11

		VOORBEELD. Ofschoon de Albigenzen in de 13. eeuw on- der zware straften de Stille Mis verboden hadden, beschrijft ons de kerkelijke geschiedschrijver Cesarius nochtans, dat er zich toenmaals in Frankrijk een godvreezend priester bevond, die weinig acht sloeg op dit verbod en de H. Mis in het geheim las. Dit kwam ter oore van de rechtbank, welke de waarheid hiervan begeerde te weten, üe priester sprak onverschrokken : »Ik antwoord met den apostel Petrus , toen hij voor den joodscben raad verscheen en zeide: Men moet eerder aan God dan aan de men- schen gehoorzamen, en daarom heb ik, niet- tesienstaande uw verbod, de II. Mis ter eere van de Moeder Gods gelezen". Dit antwoord verbitterde de rechters zoodanig, dat zij den vromen priester geweldig uitscholden, en na zware mishandelingen door den beul, in te- genwoordigheid van al het volk, de tong uit den hals lieten rukken. Deze afgrijselijke pij- niging onderstond de priester met het grootste geduld; hij begaf zich met zijnen van bloed vloeienden mond naar de kerk, knielde oot- moedig voor hetzelfde altaar neder, waarop hij de H. Mis gelezen had , klaagde aan de H. Moeder Gods de groote beleediging en smar- ten, welke hij te harer eer geleden had, en daar hij niet spreken kon , bad hij haar in- wendig, dat zij zich toch over hem zoude ont- fermen en hem zijne tong wedergeven. Zijn



		12 ËEKSTE HOOFDSTUK. gebed was zoo vurig, dat Maria hem met zijne tong in de hand verscheen en deze wederom op hare plaats stelde, zeggende: » Wegens de eer, welke gij aan God en aan mij door de H. Mis bewezen hebt, geef ik u uwe tong weder, en vermaan u, dat gij in het vervolg zult voortgaan ijverig Mis te lezen". Na deze overgroote weldaad, bedankte hij Maria uit geheel zijn hart, begaf zich tot de verzamelde menigte en toonde hun de herstelde tong, tot groote schande van de ketters en vijanden der H. Mis.

		%£



		34 TWEEDE HOOFDSTUK. de waardigheden der koningen, ja zelfs die der Engelen. Ook hebben vele godvruchtige koningen niet recht hunnen roem er in ge- steld de priesters te eeren. Ziet, zegt de H. Chrysostomus, hoe bereidwillig zij voor de priesters de knieën buigen, hun de handkus- sen en met neergebogen hoofd den zegen ont- vangen. De H. Martinus, aan tafel van den keizer Maxirninus genoodigd, bood de eer van den beker eerst aan zijnen kapelaan en ver- volgens aan den Keizer. Constantius de Groote verkoos in de Kerkvergadering van Nicea de laatste plaats achter de priesters, en op een minder verheven zetel, en nog wilde hij zich niet nederzetten zonder hunne vergunning. 8. De waardigheid des priesters overtreft zelfs die der Engelen, volgens de leer van den H. Thomas. De Engelen eerbiedigen het Pries- terambt. Alle Engelen immers te zamen kun- uen niet éene enkele zonde vergeven. De Enge- lenbewaarders kunnen wel de zielen bewaken, die hun zijn toevertrouwd en daarom , indien die zielen zich in staat van doodzonde bevin- den, dan wekken zij ze op, om zich tot de priesters te vervoegen, wachtende tot dat dezen het ontbindend vonnis der vergeving mogen uitspreken. De H. Franciscus van Sales, bisschop van Geneve, had eens de priesterwijding aan eenen braven geestelijke toegediend; op het oogen- blik datdeze de deur zou uitgaan,ziet hem de bis- schop in eens stil staan, en evenals wisselde hij



		37
		DE CEREMONIËN.


		aanwenden, om het heilig Misoffer met de grootste zuiverheid des harten op te dragen , ten einde aldus in de harten der mensehen op hunne beurt het vuur der goddelijke liefde al meer en meer te kunnen ontsteken. Dus van alle levensstandtn, welke op aarde zijn, is de priesterstand de edelste, de verhe- venste, de stand bij uitmuntendheid, uithoofde der hoog verheven einden, waartoe hij inge- steld is. En welke zijn die einden V Voorname- lijk het H. Misoffer op te dragen, de eer van God in alles te bevorderen, voor het zieleheil te werken, en aldus het werk der verlossing., dat Christus zelf op aarde is komen voltrek- ken, voort te zetten. Ziedaar het doel, waartoe Christus zelf de priesters in deze wereld heeft aangesteld; ziedaar de reden, waarom zij niet meer aan zich zelven , maar alleen aan God toebehooren. § 4. De ceremoniën der II. Mis. 1. Eindelijk erkent men de hooge voortreffe- lijkheid der H. Mis uit de menigvuldige zaken, welke voor iedere Mis noodig zijn , alsmede uit nare ceremoniën. Tot het Mis lezen wordt gevorderd: 1. Een gewijde priester, die den persoon van Jezus Christus moet vervangen ; 2. Een geconsa- creerd altaar, dat in alle kapellen en kerken zich in de hoogte moet verheffen , dewijl het den berg van Calvarië beteekent, waarop het



		39
		DE CEREMONIËN.


		ven lagen om liet lichaam van Christus te zalven; 13. De corporaal, waar de H. hostie op ligt, den grafdoek waarin het lichaam van Christus werd gewikkeld; 14. Het purifica- torium of kelkdoekje beteekent de doeken, waarmede het doode lichaam van Christus van het kruis is afgenomen; 15. Het velum of den doek, die den kelk bedekt, beteekent het voorhangsel of de gordijn van den tempel te Jerusalem , welke bij Jezus\' dood van boven tot beneden scheurde. Verder wordt nog tot de Mis gevorderd: wijn, eene hostie, twee waskaarsen , welke Christus , het ware licht der wereld, beduiden, een misboek, drie altaar- doeken en een kruisbeeld midden op het altaar. Al deze zaken worden noodzakelijk tot het Mis- offer vereischt, en de priester mag geen en- kele, dan in geval van no;>d , verwaarloozen. Nu zullen wij nog een enkel woord zeggen over de ceremoniën der H. Mis in het al- gemeen. 2. Het woord Mis wordt afgeleid van het. latijnsche woord Missa, van daar ons Neder- landsch Mis, dat zoo veel zeggen wil als gezondene offerande, wijl de priester door zijne handen, als een gezant van Christus, het on- bloedige offer tot den Hemelschen Vader op- zendt. Zoo noemt de apostel Paulus zich en zijne opvolgers , de priesters, gezanten van Christus. Maar de priester is ook een afgezant der geloovigen, als hij voor het altaar staat; wijl



		DE GEBEDEN EN CEREMONIËN\'. 43 bijwoont, geen boek bij de hand, gij zoudt u nog met den priester in het gebed kunnen vereenigen, om God te aanbidden. Vele men- schen nochtans gelooven, doch ten onrechte, dat zij aan hunnen plicht te kort schieten , indien zij hun gebed niet uit een boek lezen. Voor hen, die dikwijls verstrooid zijn, is het gebedenboek van groot nut. Het ware echter te wenschen, dat elk Christen in staat ware, ook zonder boek zich met zijnen Hemelschen Vader te kunnen onderhouden, en het van tijd tot tijd te ontberen. Immers, God ver- eischt geen welluidende woorden, noch schoone .spreekwijzen, (lelijk een arm kind met zijnen vader spreekt, zoo moeten wij door ons hart eenvoudig tot God spreken; en gelijk het kind geen boek noodig heeft, om brood , kleeren en andere zaken aan zijnen vader te vragen, ot\' om hem te danken voor eene ontvangen weldaad, zoo ook hebben wij geen boek noo- dig, om deze of gene genade van God af te smeeken of om hem te danken. Dit in het voorbijgaan. Na het altaar gekust te hebben, begeeft de priester zich naar de rechter zijde, en leest daar als inleiding tot de Mis een klein gebed, gewoonlijk getrokken uit de psalmen betrek- kelijk het feest dat gevierd wordt; daarna gaat hij naar het midden van het altaar, al- waar hij met den dienaar het kyrie eleïson bidt; woorden, aan de Grieksche taal ontleend, die zooveel willen zeggen als: Ontferm U



		44 TWEEDE HOOFDSTUK. onzer, o Heer!" Tot negenmaal worden deze woorden herhaald , dat is driemaal ter eere van eiken persoon der H. Drievuldigheid. Nu volgt de schoone lofzang gloria in excelsis, welke in alle gebedenboeken te vinden is. Dit is geen boet- of\' treurzang _rmaar een lofzang tot God, gemaakt naar dien, welken de Engelen eens, bij gelegenheid der geboorte van onzen Zaligmaker, gezongen hebben. Het gloria in excelsis is een vreugde- of jubelzang, en wordt dus in den advent, in de vasten , enz. niet gebeden of gezongen. Dan volgen de gebeden, welke de priester in naam aller aan wezenden verricht, die men daarom ook collecten of verzamelde gebeden noemt. Het is alsof de priester in de kerk eenen rondgang bij al de aanwezigen gedaan had, om hun te vragen welken bijstand, welke genade zij voor hunne zaligheid begeereu, om deze smeekingen vervolgens op het altaar, atin den Hemelschen Vader voor te stellen. Het is Jezus Christus\' wil, dat hij om verhooring bidt, zoowel voor zich als voor de zijnen. Hij is hier gelijk aan dien Engel, van wien de H. Joannes spreekt, Ap. 8 , die de gebeden der Heiligen in een gouden vat verzamelde , om ze voor den troon des Allerheiligsten op te dragen. Na de gebeden des priesters ant- woorden alle omstanders: amen, dat is : Zoo zij het". Zulks was het gebruik ten tijde van den apostel Paulus ; en de heilige martelaar Jnstiuus, in de tweede eeuw, zegt uitdrukkelijk,



		UE GEBEDEN EN CEREMONIËN. 45 dat, zoodra de gebeden geëindigd zijn , al de aanwezigen te gelijk roepen niet een vroolijke stem : Amen. Hierop volgt de epistel, dat is, brief, aldus gebeeten, als zijnde meestal een uittreksel uit een brief van den eenen of anderen apostel. Gelijk de Joden eertijds de gewoonte hadden in hunne synagogen een deel der schriften van Mozes of van de profeten te lezen , zoo lazen de eerste Christenen ook in hunne gods- dienstvergaderingen bijzonder de zendbrieven der apostelen. Eenige korte gebeden, getrokken uit de H. Schrift , worden nu nog vóór het evangelie gelezen. Het evangelie is een uittreksel uit het verhaal van een der vier evangelisten, zoo gekozen, dat het betrekking heeft op het feest van den dag. Reeds in de tweede eeuw was bet een gebruik in de Kerk, het evangelie bij den godsdienst voor te lezen, hetgeen men dan, gelijk ook nog heden, als een der bijzon- derste deelen van voorbereiding tot de H. Mis aanzag. Daarom bidt ook de priester om de reiniging van zijn hart en zijne lippen te be- komen , vooraleer hij de verkondiging dezer heilige leer durft ondernemen. De epistel wordt nog aan de rechter zijde des altaars gelezen , wijl Christus zich door zijne prediking eerst tot de Joden keerde, die tot daartoe het uitverkoren volk van God waren. Daarna leest men het evangelie aan de linker zijde, omdat, na de verwerping der



		46
		TWEEDE HOOFDSTUK.

		synagoog, het evangelie aan de Heidenen ver- kondigd werd. Het is om ons in liet geloof te versterken, dat wij bij het begin van het evangelie het kruisteeken maken op het voorhoofd. den mond en de borst, ten einde de zalige lessen, welke het bevat , diep in ons geheugen te prenten, ze door onze woorden en werken zorgvuldig te belijden en ze in ons hart al- tijd te bewaren. Daarna volgt ook op alle Zon- en Feest- dagen terstond na het evangelie het credo of de geloofsbelijdenis, welke door den priester gebeden en door het koor gezongen wordt. Hierdoor drukken de verzamelde geloovigen op eene plechtige wijze hunne gevoelens van ge- loof, onderwerping en dankbaarheid uit, waar- mede zij het heilig woord van het evangelie uit den mond der evangelisten ontvangen, en het ontvangen onderricht aannemen. Het zingen van het credo had oudtijds nog een ander doel. Tot hier namelijk gaat de algemeene voorbereiding tot de H. Mis, welk deel de boetelingen, zelfs de ongedoopten moch- ten bijwonen. Daar het kon gebeuren . dat ketters en ongeloovigen intusschen heimelijk waren binnen geslopen, en men bij dat deel, \'twelk eigenlijk de Mis uitmaakt, geen dezer in de kerk duldde, zoo was deze geloofsbelij- denis tevens een herkenningsteeken der geloo- vigen onder elkander, en een middel om die- genen , die zonder recht in de kerk waren ,