5L.~« jlSKlSlSlHlSlSnSlHlSlSriSTS

ISnSlHlSTSTSlSlHTSlSTSlSlHlS

een woord vooraf van Dr. H. J. A. M. SCHAEPMAN.

Wed. J. R. VAN KOSSUM.

Op Zaterdag 17 Februari kon men in de
Westminster Gazette" lezen:

Een Boodschap van Kardinaal Manning.

Gestorven spreekt luj nog."

Een ongewone plechtigheid had gisteren plaats
ten huize van kolonel Gouraud in Whitehall
Court. Het was niets minder dan het over-
brengen door den phonograaf\', van kardinaal
Manninu\'s laatste woorden. Een aanzienlijk
gezelschap was bijeen ter begroeting van kar-
dinaal Vaughan. De phonografische cylinder

VI Een woord vooraf.

werd uit de glazen kast, waarin bij besloten
was, genomen en op het instrument geplaatst.
De eersten, die de woorden mochten vernemen,
waren kardinaal Vaughan, de heer Bayarü en
de lady Mayoress. Na deze drie luisterden bij
beurten de overige leden van het gezelschap.
De stem was zeer duidelijk en helder; op ieder
woord volgde een oogenblik stilte. De bood-
schap, uitgesproken onmiddellijk voor den dood
van den kardinaal, luidde:

Tot allen, die na mij komen: ik hoop
dat van geen mijner woorden in mijn leven
geschreven of gesproken, na mijn dood
bevonden zal worden, dat het ook maar
iemand kwaad of leed heeft gedaan".

Henry Edward Manning,

Kardinaal Aartsbisschop.

Het is bijna overbodig te zeggen: ik ben het
geheel eens met den schrijver, die bij deze
woorden aanteekent: zij geven getuigenis van
de liefde, die alles bedekt en die zoo een wei-
sprekende trek was in het leven van den kar-
dinaal".

Inderdaad werd zijn geheele leven beheerscht
door die liefde tot den naaste, die in haar vol-
heid de heerlijkste openbaring is van de liefde
tot God. Zichzelven niet in een storm van
geestdrift voor eens en altijd opofferen, maar
dat offer telken dage herhalen en telker ure
hernieuwen in het geven van zichzelven voor
groote en voor kleine dingen, in het nooit
rekening houden met zwakte of vermoeidheid,
in het vergeten van uitspanning en rust, in het
ter zijde stellen van gewichtiger arbeid, in het
niet denken aan aantrekkelijker werk, in het
verzaken van alle eigen keuze waar het geldt
anderen te helpen, in het steeds gereed en
steeds blijmoedig gereed zijn, ziedaar het be-

staan van den kardinaal. Het is zooals de
uitgever van dit zijn Tijdverdrijf" zegt: deze
man schreef niet om te schrijven, hij schreef\'
om wel te doen.

Roerend is dan ook zijn boodschap, die na
zijn dood tot ons komt. Zij is zóó eenvoudig,
dat men hare schoonheid eerst bij nadere be-
schouwing bemerkt. Zij is zoo nederig, dat
men hare nederigheid vergeet. Aan niemand
kwaad gedaan hebben, aan niemand leed,
is er heiliger slotwoord denkbaar voor een leven
zoo vol van daden, die onsterfelijke woorden»
zoo vol van woorden, die onsterfelijke daden
zijn? Zelfs de hoop, dat men met één woord
toch ééne ziel mocht hebben verkwikt, opge-
beurd, versterkt, verheugd of gezaligd, wordt
niet uitgesproken. Ook de teerste, de zoet-
bescheidenste dichterziele vraagt voor haar
veegst geluidje een andere ziel tot echo. Deze
man vraagt niets. Deze man was groot.

De hoop, die hij niet uitsprak, behoefde niet

te wonion uitgesproken. De verwachting was
reeds lang werkelijkheid en blijft het. Bij ieder,
die de laatste woorden van den kardinaal ver-
neemt, wekken zij dezelfde gedachten op. Neen,
schade of leed heeft geen zijner woorden aan
wien ter wereld ook gebracht, maar aan allen
bracht hij, door de genade van Hem, die de
Waarheid en het Leven is, licht en kracht en
vreugde. Over de wereld gaan nog zijn woor-
den uit met dezelfde schoone volheid van leven.
Uit het hart gekomen openen zij, naar de ver-
heven uitspraak van John Ruskin over de
groote dichters, het hart van anderen als met
een tooverwoord. Zij openea ons hart, dat
voor ons zelven is als een gesloten boek. Zij
brengen er de klaarheid der zelfkennis, de heer-
lijkheid van Gods blijde boodschap. Zij wekken
er de liefde, die nooit vergaat, de geestdrift,
die altijd zegeviert. Vrome gedachten voeren
zij met zich als hing de wierook van het hei-
ligdom om hen, of de geur der roode rozen

gebloeid op den Kruisberg hard van steen. Moed
en heldenmoed wekken zij op, als zij met bazuin-
klank klinken over het slagveld, waar de groote
strijd gestreden wordt ter bevrijding en redding
van den nieuwen tijd. Maar wat alle zijn woor-
den bezielt en adelt, dat is de grootste der drie
groote Godsgaven: de liefde.

Aan niemand leed of schade te hebben ge-
daan" met dit woord op de lippen is de man
gestorven, die als S. Carolus Borromaeus had
kunnen zeggen: Ecce venio", die als S. Vin-
centius a Paulo had kunnen uitroepen: Ipse
perfïciet", daar God Zijn werk in hem vol-
tooien zou.

Een groot en heilig woord in onze dagen van
ijdele woorden.

Het keurige boekje, waaraan deze regelen ter
Voorrede" strekken, is een laatste weldaad van

den Kardinaal. Ook hier vindt men de woorden
die niet alleen geen kwaad doen of geen leed,
maar die wijsheid brengen en vreugde. Alles
wat over den inhoud gezegd kan worden heeft
de uitgever in zijn voortreffelijke inleiding ge-
zegd. Het boekje geeft ons het beeld van den
schrijver: den man van vernuft, dat nooit wilde
schitteren of pijn doen; van wetenschap, die
in al haar volheid dienstbaar werd gemaakt aan
het leven; van scherpzinnigheid, die overal het
goede wist te zien ; van vroomheid, die vroolijk
wist te zijn en wijsheid, die wist af te dalen;
van oorspronkelijkheid, die niets ongeregelds
heeft en zichzelve noch kent, noch zoekt, het
geeft ons het beeld van een rein en groot karak-
ter. Het is het tijdverdrijf van een held en een
heilige; tijdverdrijf, dat opbouwt ter eeuwigheid.
Ook de vertaling is een weldaad. In onze
hollandsche letteren bezitten wij, katholieken,
geen boek van deze soort. Het is een ernstig
boek, zonder zwaarte ; een stichtelijk boek zonder

xii Een woord vooraf\'.

stichtelijkheid; de opstellen zijn preeken zonder
preektoon. Zij zijn licht en niet luchtig; zij
verpoozen en geven te denken. Zij brengen
levenswijsheid en de Hemel zij geloofd!
er is geen spoor in van levensmoeheid of levens-
smart. Hier is een zoon van Merry England"
aan het woord, een man, die wist dat het
heerlijkste beeld van God, onzen Vader, ons
gegeven wordt in de blijde zon.

In naam zijner vele lezers breng ik den ver-
taler reeds nu den besten dank voor zijn voor-
trefi\'elijken en weldadigen arbeid.

Dr. Öchaepman.
Seminarie Rijsenbukg,
Palm-Zondag 1894.

Voorbericht van den vertaler.

ïaarmate ik in de vertaling van liet beroemd
werkje van kardinaal MaNNINO vorderde, zag

wy ^:KEï(Wi \'k duidelijker, hoe nuttig injjne vrije uren daar-
MBShHBb aan besteed werden, en hoe waar de moening
van Dr. SCHAEPMAN blijkt: Het boekje is voor het geheel»
Nederlandsehe volk geschikt." Voor het geheele Neder-
landsche volk en, naar ik geloof, niet liet minst voor de
studeerende jeugd. Ik wensehte het in handen van alle
jongelieden te zien; met het oog daarop heb ik iets meer
gedaan dan de Duitscho vertaler Dr. FRANZ Steffens,
professor aan do hoogeschool te Freiburg in Zwitserland.

Ik gaf mij de moeite niet alleen diens datums uit het
leven van den kardinaal" over te nemen, maar de ophelde-
ringen aanmerkelijk te vermeerderen.

O]) raad van Dr. Schaepman liet ik het elfde opstel
The daemon of Socrates aehterwege, als zijnde van een
ander karakter dan do tien overige opstellen.

Meer heb ik den lezer niet te berichten.

Gymnasium Katwijk, 14 Jan. 1894.

De voornaamste datums uit het leven
van kardinaal Manning.

^enry EnwARD Manning werd den 15^dMI Juli 1808
in Totteridge, Hertfordshire, geboren. Hij was
de zoon van WlLMAM MANNINa, directeur van
j^~~atwfl^~~l ,[,. Kngelsclie Bank en een tijdlang parlements-
lid voor Eveshani, bymington en Penryn.

Hij ontving zijne opleiding eerst o]> eeno bijzondere school
te Tottoridge, dun op de openbare school te Harrow en
bezocht daarna het Balliol College van Oxford; in 1830
werd hjj baccalaureus \'); hij kreeg de hoogste eervolle ver-
melding in de classieke studiën.

In 1831 trad hij als geheinischrijver in het ministerie
van koloniën om zich tot de staatkundige loopbaan voor
te bereiden, en bestudeerde daarom ijverig Staatsrecht en
staatkundige geschiedenis.

Wijl de neiging tot den geestelijken stand immer sterker
in hem werd, liet hij in 1832 zijn ambt als geheimschrjjver
varen en keerde naar Oxford terug, waar hjj tot fellow"
van \'t Morton College gekozen werd.

xvi De voornaamste datums uit het leven

Op \'t kerstfeest van 1832 ontving hij de Anglicaanschc
wijdingen, werd kort daarop Curate" pastoor en
dan Rector der pastorieën Lavington en Graffham in Sussex ,
huwde hetzelfde jaar met Carouxe Sargest, dochter van
zijn voorganger in het ambt, en kleindochter van hem die
het patronaat had over zijne pastorieën. Do echtgenoote
stierf reeds in 1837.

In 1840 ontving hij zijne benoeming tot aartsdiaken \')
van Chichester en in 1842 tot buitengewonen prediker van
de hoogeschool te Oxford.

Op Passiezondag van \'t jaar 1851 trad hij in den schoot
der Katholieke Kerk en werd datzelfde jaar priester gewijd.
Daarna bracht hij overeenkomstig den raad van Pius IX
eenige jaren door op de Academia ecclesi as ti ca ^:!)
te Rome.

In 1854 werd hij bevorderd tot Doctor in de Oodge-
leerdheid.

In 1857 stichtte hij to Londen de congregatie dor
Oblaten" van den H. Carolus Horromous, werd hetzelfde
jaar tot proost van Westminster benoemd en in 1801 tot
Protonotarius apostolicus.

In 1865 volgde hij kardinaal WlSEMAN ⁴) op als aarts-
bisschop van Westminster.

In 1809 en 1870 was hij tegenwoordig op het Vatieaansch
Concilie.

Pius IX verhief hem in 1875 tot de waardigheid van
Kardinaal met den titel van den H. Gregorius op den
Mons Coelius

van kardinaal Manning. xvu

In 1885 was hij oen werkzaam lid van de koninklijke
commissie voor de woningen der armen en in 1886 vnn
de koninklijke commissie voor de wetten op het onderwijs

Hij stierf den 14^d Januari 1892.

Manning, Tijdverdrijf.

Inleiding van den Uitgever.

fpSss^le dertig banden, die den naam dragen
.K\'OJi van kardinaal Manning, zijn eerder
iêSfefedal bijzaken dan het zakelijk deel zijns

levens. Op de eerste plaats was hij aartsdiaken
of aartsbisschop, op de tweede schrijver. Anderen
mogen zich tot taak gesteld hebben een punt-
dicht af te ronden, of als novellist een uur
door te brengen of zooals Byron ^r\') een vers
te maken om een bevallig rijm te; kunnen plaat-
sen; hier was een man, die een boek schreef,
wijl hij iets te zeggen had en meende dat een
ander het niet zeggen zou. Die dertig boekdeelen
stonden op een rij in de hooge boekenkast vlak
achter zijn stoel in de studeerkamer van het
aartsbisschoppelijk paleis. De gele kalfsleeren
band, waarin zij pronkten, was naar ik meen

xx Inleiding van den Uitgever.

de eenige weelde, die de kardinaal zich ooit
heeft veroorloofd. Het model namelijk van die
banden dagteekende uit de dagen der groote
boekerij van Lavington. Verscheen er een nieuw
boek van zijn hand dan gaf hij het dien ouden
vorm, daartoe mischien geleid door de gedachte,
dat die uiterlijke gelijkvormigheid het zinnebeeld
was van de inwendige logische gedachtenreeks
waarvan, zooals hij placht te zeggen, al zijne
vroegere of latere werken de blijken droegen.
Toch waren de geschriften van den kardinaal
niets minder dan speelwerk. Zijne ontspanning
zelfs mogen zij niet heeten. Bedenkt men, dat
geen beweegredenen van letterkundigen aard,
maar de belangen van den godsdienst hem tot
schrijven aanzetten dan staat men verbaasd hoe
gelukkig, ordelijk en kernachtig zijne eenvoudige
stijl is. Meer geboren redenaar dan geoefend
schrijver vervalt hij dikwerf in herhalingen,
doch nimmer zonder er een nieuwe gelukkige
wending aan te geven. Dat hij ooit een zin

Inleiding van den Uitgever. xxi

tweemaal schreef geloof ik niet; zoo goed wist
hij, wat hij zeggen wilde; de woorden die zijne
gedachten droegen, kwamen zoo gemakkelijk in
zijn pen, dat hij geen uitdrukkingen behoefde
te zoeken noch zich het genot gunde over zijne
eigen gedachten nogmaals na te denken. De
onderwerpen, die hij koos, waren niet zeer
geschikt hem in de groote wereld populair te
maken; dat ware zeker geschied, had hij een
stof behandeld, die meer in den smaak viel van
de gewone lezers en de gangbare critiek. Aan
iemand, die zijn spijt betuigde, dat de kardinaal
geen groote nalatenschap vermaakte aan de
profane letterkunde onzer dagen, gaf hij
\'t was kort vóór zijn dood schertsend, als
speet het ook hem, ten antwoord: Ik vrees,
geheel mijn leven zeer dom geweest te zijn,
doch \'t is nu te laat mij te bekeeren."
Het plan was toen juist gevormd om deze
opstellen in \'t licht te zenden. Met zijne ge-
wone opgewektheid toonde hij zich daartoe be-

xxii Inleiding van den Uitgever.

reid, maar mocht, opmerkelijk genoeg, de
uitgave niet meer beleven van \'t eenige werkje,
dat hij ooit tot zijn ontspanning en zonder een
rechtstreeks godsdienstig of menschlievend doel
had opgesteld. - Gij draagt echter de verant-
woordelijkheid", zeide hij, en moet de inleiding
schrijven." Dat zou nagenoeg een onbegonnen
werk geweest zijn, ware hij blijven leven. Deze
taak is de eenige, die mij gemakkelijk gemaakt
wordt door zijn dood.

Onder de geloofsgenooten des kardinaals zou
zijn letterkundige arbeid hooger dan nu \'t geval
was, gewaardeerd zijn, ware niet kardinaal
Newman ^(ï) bij hen de gevierde schrijver ge-
weest. Aan den een zijn pen, den ander
zijn kromstaf", zoo luidde het vaardige
oordeel, dat beiden mannen het middel aanwees,
om hun levenstaak te volbrengen. Niettemin,
stijl bij stijl vergeleken, staal het iederen onaf-
hankelijken beoordeelaar vrij om ook in Man-

Inleiding van don Uitgever. xxm

nings wetenschappelijker] arbeid het schoone te
bewonderen. Ja, had deze man een letterkun-
dige willen zijn, hij zou werken hebhen ge-
schreven van volkomen schoonheid, waarvan
de stijl bijna eiken hedendaagschon letterarbeid
had overtroffen door ernstige bevalligheid en
adel van vormen. Zeker is het, dat zijne her-
derlijke brieven voor vasten en advent het ken-
merk dragen eener waardigheid van toon, die
men in dergelijke stukken van den nieuweren
tijd vergeefs zal zoeken. Zelfs in den meest
vertrouwelij ken omgang sprak hij met een keu-
righeid en fijnheid van wending, een juistheid
van uitdrukking, die terstond den geboren schrij-
ver verraden. Wilde hij zich ontspannen dan
las hij. De classieken vooral hadden voor hem
eene groote aantrekkelijkheid. Aan een jongen
vriend, die na de voltooiing zijner studiën op
het Balliol-college te Oxford, zijne loopbaan zou
beginnen, zeide hij: Een beschaafde Engelsch-
man moet Horatius lezen en jagen."

xxiv Inleiding van den Uitgever.

Als hij per spoor een langen weg had af te
leggen, hetzij om in het Noorden voor een matig-
heidsgenootschap het woord te voeren, hetzij om
in het Zuiden een bisschop te wijden, hetzij om
ambtshalve te Rome een bezoek te brengen op.
het Vaticaan dan hield hij zich uren lang met
deze soort van lectuur onledig. Wobdswobth ⁷)
was zijn lievelinge lichter, en van do prozaschrij-
vers stond Ruskin ⁸), dien hij later tot zijne ver-
trouwdste vrienden rekende, het hoogst bij hem
aangeschreven. Matthew Arnold ⁹) en Brow-
ning ^,0) (wiens poëzie hij niet duidelijk genoeg
vond), ontmoette hij dikwerf in de Athenaeum-
club "), waar hij een tijdlang bijna eiken namid-
dag de nieuwsbladen lezen en het laatst ver-
schenen boek kwam inzien. Hij arbeidde onder
leiding van den schrijver van Filips van Arte-
velde", Sir Henry Taylor ¹²), toen deze een
hoog ambtenaar aan \'t Ministerie van Koloniën
en hij, de toekomstige kardinaal, daar de jonge
secretaris was. Van de velen, die hij in de

Inleiding van den Uitgever. xxv

Katholieke Kerk zou opnemen, was een der
eersten Aubrey de Vere ⁱ³), wiens Alexander
de Groote" door Zijne Eminentie bewonderd en
boven de latere hoogere gedichten van dien zan-
ger gesteld werd. Voor den dieperen geest der
nieuwere poëzie had hij geen gevoel; gewoonte
en opvoeding voerden hem langs andere wegen.
Maar al miste hij begrip en gevoel voor die poëzie,
deed hij toch geenszins wat zoovelen doen: hij
ignoreerde ze niet. Hij erkende dit gebrek en be-
ijverde zich den schrijvers, wier arbeid degelijk
scheen, de vriendelijkste blijken van belangstel-
ling te geven, al kon hij dien arbeid niet op
zijn waarde schatten noch aan een oordeelkun-
dig onderzoek onderwerpen. Gij hebt mij
een boek geschonken, dat mij wakker hield,
daarom geef\' ik u er een, waarover gij kunt
insluimeren." Zoo sprak hij tot een jonge
dichteres en schonk haar zijne drie banden
Preeken over kerkelijke vraagstukken."
De eerste deelen zijner preeken, die hij in \'t

xxvi Inleiding van den Uitgever.

licht gaf, toen hij nog aartsdiaken van de
Anglicaansche kerk was, zijn thans zeldzaam.
Toen hij ze eens aantrof\' op een lijst van oude
boeken, beklaagde hij zich met gepaste zelfvol-
doening niet in staat te zijn ze tegen den te
hoog opgegeven prijs te koopen. Van zijne
latere werken zal Het eeuwig priesterschap",
dat in alle talen der Christelijke wereld is over-
gezet, het langst elassiek blijven onder de gees-
telijken, voor wie het bestemd is; en dat was
juist zijn verlangen. Zijn Religio viatoris" is
het eenige geschrift hetwelk hij zonder zijn
naam uitgaf\' hij had namelijk een onover-
winnelijken weerzin van alk; werken, waarin
iemand nog vóór zijn dood zijn eigen zieleleven
met diens bevindingen blootlegt. Hij gevoelde
een afschrik van alles, wat maar eenigszins op
zelfzucht zweemde, en toen hij het dagboek
van Marie Bashkirtseff ^m) las, beschouwde hij
dit als een nieuw bewijs voor de rechtmatigheid
van dien weerzin. In deze groote en karak-

Inleiding van den Uitgever. xxvn

teristieke terughoudendheid met betrekking tot
zijne eigene gemoedsbewegingen en tot den loop
der gedachten, zoover dit nog iets anders was
dan enkel de zuivere slotsom, waartoe hij ge-
komen is, lag volgens hen, die zijn karakter
het beste kenden, de reden, waarom zijne per-
soonlijkheid bij het grootste gedeelte zijner land-
genooten minder belang wekte dan zijn tijd-
genoot, kardinaal Newman.

Toch is liet niet moeielijk, zelfs uit deze
opstellen van Tijdverdrijf", te ontdekken wat
hij niet wilde openbaren; de fijnste trekken
zijns karakters kan men overigens leeren kennen
in dit overigens zeer objectieve werkje.

Het is de stem van den grooten aartsbisschop
buiten zijne ambtsplichten, van den erfgenaam
aller eeuwen, den classieken tijdgenoot, den
onsterfelijken man.

Palace Court House, London, W.
Kerstmis 1892.

Een woord vooraf van Dr. Schaepman....... v

Voorbericht van den vertaler............xm

De voornaamste datums uit het leven van kardinaal

Manning...................xt

Inleiding van den Uitgever.............XIX

Eer....................... 1

Vast karakter...................19

Hoovaardij...................31

IJdelheid....................42

Populariteit....................54

Zelfzucht.....................65

Gesnap......................76

Do vierde stand..................86

Over critici....................100

Moed.......................110

Aantcekoningen...............187

[e woordafleiders hebben de hoop opge-
geven, den wortel van liet Latijnsche

j woord li o nor honour, ver te
vinden. Van honor komt men niet tot het
Grieksche synoniem ruw) of\' men moet zijn toe-
vlucht nemen tot de bekende Etymologische wet,
dat alle medeklinkers kunnen veranderd worden
en de klinkletters niet meetellen. Voorwaar een
vreemd verschijnsel bij een woord, dat onder
een of\' anderen vorm in alle talen en bij alle
volken leeft. De Grieken, een handel»Irijvend
volk, noemden het eenvoudig ..n,ui)" prijs"
of\' waarde". Het was de waarde van een
mensen volgens de schatting van anderen, niet
de waarde die hij zichzelven toekende. Maar

de wereld schat niet altijd verstandig. Toch is
zij schrander in het bepalen wat menschen, ten
minste doorgaans waard zijn. De populaire waar-
deering duurt soms maar een tijd, en zij is henen,
of\' zij houdt heel een menschenleven stand en
verdwijnt dan ongemerkt, of blijft tot na den
dood altijd bestaan. Kenigen eischen zelfs na
hun verscheiden voor zich op wat hun gedu-
rende het leven geweigerd werd, en hunne
nagedachtenis wordt, met toenemende erkenning
hunner verdiensten, gezegend. Derhalve in den
zin van schatting door anderen heeft eer" de
beteekenis van vereering, liefde, dankbaarheid,
erkenning van persoonlijke en voor het alge-
meen welzijn nuttige diensten.

Hoewel het woord eer" in onderscheiden
beteekenissen voorkomt, heeft het, vreemd ge-
noeg, in andere talen niet den bijzonderen zin,
dien wij in onze eigene taal gewoonlijk daaraan
hechten. Bij de Romeinen beteekende het de
vereering, waarvan wij reeds gesproken hebben.

Deze was veelsoortig: persoonlijke, burgerlijke
en godsdienstige. Goddelijke eer verhief den
mensen tot den rang dor goden. De roemrijk*¹intocht van een overwinnaar, het ambt van
consul of\' aediel waren eene eer van liet bur-
gerlijk leven; familiegoederen en het bezit van
slaven werden een eer geacht, behoorende tot
tot het huislijk en afzonderlijk leven. Iemand
eer betuigen, eer bewijzen, iemand vereeren
beteekent hetzelfde, maar is niet de zin, waar-
naar wij zoeken.

Mijnheer A. vraagt mijnheer B. hem de eer
aan te doen ten zijnent het middagmaal te
gebruiken, en mijnheer B. heeft de eer dit¹ uit-
noodiging met veel genoegen aan te nemen.
Na tafel heeft mijnheer A. de eer de gezond-
heid in te stellen van mijnheer B., en met veel
eer wordt de gezondheid van mijnheer B. ge-
dronken. Alle leden van het Lagerhuis zijn zoo-
lang zij leden blijven eer waardig" honou-
rable. Wat er gebeurt, wanneer zij hun zetel

Mahjong, TfldverdrHf. .\'t

verliezen, wordt niet vermeld. Zij worden niet
langer aldus genoemd, en naam en zaak zijn
zóó weinig één en zóó gemakkelijk te scheiden,
dat die afgevaardigden eer waardig" kunnen
zijn. wanneer zij niet meer dus genoemd wor-
den en niet eer waardig", al dragen zij dien
titel.

De uitdrukking van den Engelschman op
mijn eer" hadden Romeinen noch Grieken be-
grepen, maar bij \'t hooren daarvan waarschijn-
lijk aan een der huisgoden gedacht. Zij zwoeren
onophoudelijk bij Jupiter \'\') en Bacchus ¹⁰),
Pollux ^,7) en Cato ¹⁸), Charon ^,0) en den Styx ²⁰),
maar de eer als godheid kenden zij niet. Wij
zweren bij ons zelven. En dat is geen ijdele
vorm. Een geestelijke zweert of verzekert in
verbo sacerdotis op zijn woord van priester",
omdat zijne priesterlijke waardigheid hem de
hoogste verplichting oplegt en alles in zich be-
sluit, wat in zijn ambt en zijn persoon heilig
is. Een ridder verpandt zijn ridderwoord, omdat

trouweloosheid voor hem gelijkstaat met een
zedelijken dood. Wanneer dus iemand zegt:
op mijn eer", zweert hij bij al wat hij is en
aan waarheid, rechtschapenheid en waardigheid
bezit, d. w. z. bij geheel de waarde van zijn
persoon voor God en de menschen. Hier nu
ontmoeten wij de beteekenis, die wij zoeken.
Deze eer is niet de waarde, welke de wereld
iemand toekent, maar die hij zelf bepaalt. Als
Shakespeare ons wil beduiden, dat wij anderen
moeten bejegenen niet zoozeer volgens hetgeen
zij zijn, als wel overeenkomstig hetgeen wij
zijn, zegt hij: Treat them according to your
honour", behandelt hen volgens uwe
eer", d. i. neemt u zelven, niet hen, tot maat-
staf. Hiertegen kan men inbrengen, dat men-
schen zichzelven eene inderdaad valsche waarde
toekennen en zich inbeelden te zijn, wat zij
werkelijk niet zijn. Deze schatting van zichzelf
is dikwerf eigenliefde met een pauwestaart.
Niemand behandelt anderen meer uit de hoogte

ilan juist hij die de minste waarde heeft. Toch

blijft de regel gelden. Immers evenals er een
verkeerde en een redelijke eigenliefde bestaat,
is er ook een ijdele en een rechtmatige zelfschat-
ting. De eerste is opgeblazen, zonder gehalte
en zelfzuchtig; de laatste nederig, werkelijk en
waar. Onnoodig is het van die ijdele zelfschat
ting te spreken. Indien iemand de eer najaagt
als het doel zijner handelingen, wordt zij dubbel-
hartig. Zelfs een goede daad stelt hij niet,
omdat zij goed is, maar om de volksgunst te
winnen en lof in te oogsten. Dit zelfbewustzijn
en deze inachtneming van eigen persoonlijkheid
wordt niet enkel in ijdele en ondegelijke karak-
ters gevonden; zelfs grootere en betere men-
schen kunnen met dit gebrek behept zijn. Bij
hen echter is het drijfveer noch doel, maar
slechts een wolk van stof, achter de voortwen-
telende raderen. Overdreven zelfgevoel tracht
ijverig goede en oprechte zielen te omhullen.
Dit is hare bekoring en kwelling: geven zij toe,

dat zelfgevoel wordt haar gebrek; bieden zij
weerstand, het oefent haar in de nederigheid.
Want nederigheid bestaat niet in het onbekend
blijven met de waarheid. Reikt iemand boven
het gemiddelde peil der menschelijke volmaakt-
heid dan moet hij daarvan wel overtuigd zijn.
Of hij sterker is dan anderen, leerde hij in zijne
jonge jaren, waarin jongelingen zich met elkan-
der meten. Of hij bedreven is in spel en
lichaamsoefening, kan hem niet onbekend zijn.
Gaat hij met den palm van kracht or behendig-
heid strijken, blijft hij naar geest of lichaam
overwinnaar, verwerft hij zich onderscheiding
op zedelijk gebied, hoe zou hij daarvan onbewust
kunnen zijn? De ervaring van eiken dag leert
hem duidelijker, met welke en hoevele gaven
der natuur hij begiftigd is of wat nut hij daar-
uit voor zijne verstandelijke en zedelijke vor-
ming getrokken heeft. Dit kan hem niet ver-
borgen blijven, al zou hij het willen. Ware ook
zijn innerlijk waarnemingsvermogen nog zoo

stomp, zijne oogen en ooren zouden het te weten
komen uit de woorden en daden zijner omge-
ving. Dat alles wekt in den mensch het besef\'
van plicht en verantwoordelijkheid. Wat in de
jeugd voegzaam was, is dit niet langer in den
mannelijken leeftijd, in rijpere jaren, in den
hoogen ouderdom. Wat anderen voegt, voegt
daarom niet aan u of\' mij. Elke positie of
stand heeft zijn eigen maat en maatstaf\'. Wat
voor de een de juiste verhouding zou zijn, ware
voor anderen te veel of\' te weinig. Onze stel-
ling of\' positie wordt geheel bepaald door eene
menigte omstandigheden of elementen, waarvan
eenige in, andere buiten ons liggen; de zakelijke
zijn in ons, de toevallige buiten ons. De som
van alles, wat de mensch van nature en door
gewoonte is en wat hij op verstandelijk en
zedelijk gebied zich eigen maakte benevens ge-
boorte, stand, naam, bezittingen, ambt en der-
gelijken, leveren te zamen den maatstaf\' waar-
naar bepaald kan worden wat hem past of niet

past. Wat in den een grootmoedigheid is, zou
in een ander schrielheid zijn; wat in den een
als eerlijke winst kan gelden, mag men allicht
in een ander aanzien als afpersing. Een arme
kan veel doen, wat voor een rijke eene over-
schrijding van de regels der betamelijkheid zou
wezen. Een man van lage afkomst geniet eene
zekere vrijheid, waar iemand van hooge ge-
boorte zijne vrijheid beperkt ziet. Dit wil niet
zeggen dat de een om zoo te spreken, moet
stikken in zijne waardigheid en de ander zich
alle mogelijke vrijheden in taal en manieren kan
veroorloven, neen, maar wat de een voegt,
voegt daarom geenszins den andere. Het ge-
zond verstand beseft dit van nature en neemt
het tot maatstaf van onze handelwijze ten op-
zichte van ons zelven en anderen. Ziedaar wat
wij door eer" verstaan, en nu vatten wij ter-
stond de beteekenis van eervol en onbetamelijk:
honour is as lionour does" eer is zooals
zij doet".

Om in meer bijzonderheden te schetsen, wat
deze eer" doet, geven wij de volgende hoofd-
punten :

I. Eer" doet iemand uiterst stip zijn inliet
houden van verbintenissen en beloften, hetzij
deze onder woorden gebracht of stilzwijgend in
iets anders begrepen zijn. Zij is breed, edel-
moedig, vaardig en gaat verder dan waartoe
wet en geweten haar strikt verplichten. Gemeen
of laag, arglistig of sluw te zijn, zou haar pijn-
lijker vallen dan welke schade ook te lijden.
Sommigen zullen volbrengen, waartoe zij door
de wet kunnen gedwongen worden, maar verder
gaan zij niet. Zijn zij hun eer iets schuldig,
dan zullen zij de schuld niet afdoen, voordat zij
worden gemaand; wordt die schuld vergeten,
zij betalen haar niet. Hebben zij het arme
volk eenige hoop of verwachting op hulp voor-
gespiegeld, dan voelen zij de verplichting niet,
die te verwezenlijken. Bij het sluiten van een
koop doen zij met iedere omstandigheid, die hun

bekend en den andere onbekend is, hun voor-
deel. Zonder juist te liegen trachten zij tot
op het oogenblik van betalen de waarde te
verkleinen van wat zij noodzakelijk moeten
koopen. \'t Is niets, niets waard", zegt elke
kooper, maar is hij heengegaan, dan snoeft
hij op zijne slimheid. Als sommigen te laat
bemerken, dat zij onverstandig eene belofte
deden, die op eigen schade uitloopt, trachten
zij die van zich af te schuiven. Eer" zal die
belofte houden, al valt het ook nog zoo zwaar.
Reoulüs ²\') beloofde naai\' Carthago terug te
keeren; hij beloofde niet, zijne landgenooten
kneedbaar te maken.

II. Eer" doet den mensen trouw zijn in
het bewaren van geheimen; daarom ziet hij niet
gaarne, dat ze hem worden toevertrouwd. Gehei-
men zijn als roodheete ploegscharen "); alleen
heiligen kunnen zich veilig daartusschen bewe-
gen. Geheimen niet te schenden, terwijl men
blootstaat aan een kruisvuur van ondervragin-

gen en aan een nieuwsgierigheid, waarvan heel
de wereld brandt, is niet gemakkelijk.

III. Eer" brengt den mensen tot grootmoe-
digheid in het vergeven en vergeten van kren-
king en ondankbare bejegening. Haar geheugen
is trouw omtrent alles wat goed en edel, maar
zwak voor alles wat slecht en laag is. Kleine
spijtigheid, wraakgevoel, lage wedervergelding,
heimelijke verbittering, afgunst en venijnigheid
in woorden of daden, worden door haar als
door bezwering uit een edel gemoed verbannen.
Mannen van eer gedragen zich vooral grootmoe-
dig jegens hen, door wien zij onwaardig behan-
deld zijn. Deze ondervinden een behandeling, niet
zooals zij verdienen, maar waarop zij het minst
aanspraak mogen maken. De lex talionis, de
wet der wedervergelding, bestaat voorde eer"
hierin, dat zij kwaad met goed, vijandigheid met
vriendelijkheid vergeldt. De wereld noeme dit
gebrek aan menschenkonnis, maar eer" is wijzer
dan de wereld en even sterk als wijs.

IV. Eer" doet ons iedereen met achting
bejegenen, maar vooral de minderen in rang,
beschaving of maatschappelijken stand, zooals
de armen, de dienstboden of\' hen die op een
of andere wijze afhankelijk zijn. Zij vleit de
grooten niet en is geenszins trotsch tegenover
onaanzienlijken, doch waardeert altijd wat er
achtenswaardigs en oprechts gevonden wordt
onder den groven kiel zoowel als onder het def-
tige kleed. Zij behandelt allen als koningskin-
deren, omdat zij in hen, ondanks verschil van
kleederdracht en maatschappelijke ongelijkheid,
de natuur en waardigheid des menschen erkent.
Een mensen toch is waard wat hij waard is in
de oogen van God en niets meer". En zelfs
hen, die hunne waardigheid verbeurden, zal zij
bejegenen met eene hoffelijkheid, welke beter dan
de scherpste woorden het bewustzijn in hen
wekt hunner mindere waarde. Eer" handelt
krachtens haar natuur eervol; zij is gelijk het
licht der zon, jegens allen dezelfde, niet om

hetgeen deze zijn, maar om hetgeen zij zelve is.

V. Eer" verheft den inensch hoven alle
persoonlijke bedoelingen en belangen, als het
algemeen welzijn mede in het spel komt. Van
een grooten heiden is gezegd, dat hij was
indocilis privata loqui ^ï3); dit kan men zóó
verstaan, dat hij er niet toe kon gebracht wor-
den over iets anders te spreken dan over zaken
van algemeen belang.

VI. Ten slotte: eer" brengt in ons een zekere
verontwaardiging te weeg, zoo dikwerf de waar-
heid verwrongen wordt. Dubbelzinnige woor-
den, tweeledige redeneeringen, gezochte ondui-
dehjkheid, gemaskerde leugens kan zij niet uit-
staan. Zij is zoo nauw aan waarheid verwant,
dat zij liever, zelfs ontijdig, de waarheid zegt
dan die te verzwijgen. Waarheid zal immer
voor zichzelve opkomen. Gelijk een vallende
bom kan zij ontsteltenis teweegbrengen en
alles overhoopwerpen, maar op den duur is
de waarheidlievendste man ook de bruikbaarste

en meest bevriend, eek met hen, die zich aan
zijne waarheidsliefde geërgerd hebben. Door te
meenen wat gij zegt en te zeggen wat gij

meent, wint gij ten laatste zelfs uwe vijanden.
Eer" maakt geen omweg, en ook vijanden
slaat zij de wapens uit de hand.

Nn kan daaronder wel de hoogmoed sehui-
len, zooals wij zien bij de Farizeërs; want ook
in het beste dringt de eigenliefde binnen, dit¹,
wordt zij niet beteugeld, vol verkeerdheden is;
maar dit neemt niet weg, dat de eer" enkel
bewustzijn wezen kan van wat edel en waai\' is,
en prikkelen tot het edelere en meer ware in
woord en daad; in dit geval handelt zij uit ijdel-
heid noch uit eigenbelang, maar enkel om zich-
zelve. De overtuiging van een oprecht man,
dat hij rechtschapenheid bezit en zich niets te
verwijten, over niets te schamen heeft nil
c onsei re nu 11a pallescere culpa", ^ï4) kan
zeer goed zonder eenigen hoogmoed bestaan.

Tot dusverre zeiden wij, hoe de eer" han-

ilelt; wij hebhen nog niet durven hepalen, wat

zij is. Wij zullen liet beproeven, hoewel wij
ons daardoor wellicht aan gevaar blootstellen,
den talrijken wijzen dezer wereld den hand-
schoen toe te werpen.

Het komt ons voor, dat eer" de volmaakt-
heid is der deugden in de natuurlijke orde, zoo-
als liefde de volmaaktheid is der deugden in
de bovennatuurlijke orde. En wij moeten aan-
nemen, dat de bovenbouw of bovennatuurlijke
deugd niet vast zal staan, indien zij niet ge-
grond is op den natuurlijken vierhoek der car-
dinale deugden. Christelijke taal, vrome gemoeds-
bewegingen, voorstellingen van volmaaktheid en
godsvrucht, in de verbeelding ontstaan, stijgen
en verdwijnen licht als een zeepbel, indien zij
niet rusten op dien hechten natuurlijken grond-
slag. De deugden der natuurlijke orde zijn: ten
eerste voorzichtigheid, die de juiste verhouding
van stand en gedrag kent en bepaalt; ten tweede
rechtvaardigheid, die aan ieder geeft wat hem

toekomt en zelfs meer dan dit, want recht-
vaardigheid is niet enkel de dingen met recht-
vaardigheid doen, maar ze doen zooals een recht-
vaardig man ze doen zal d. w. z. met een recht-
vaardig oogmerk en maatstaf\' en op een reent-
vaardige wijze; de rechtvaardigheid van den
rechtvaardige is niet alleen onpartijdig, maar
toegevend en her! Op de derde plaats matig-
heid, die hartstochten, neigingen en verlangens
naar alles wat genoeglijk, streelend en zoet is
voor het eigen ik in al hnnne vormen, zoo be-
teugelt en onderwerpt, dat zij dim mensch
onbaatzuchtig maakt. En eindelijk sterkte, waar-
door men zichzelven afgestorven, bereidwillig
het lijden aanvaardt en zich opoffert voor waar-
heid, rechtschapenheid, grootmoedigheid en het
algemeen welzijn. Uit dit viertal ontstaat wat
de oudheid virtus noemde, en virtus betee-
kent niets anders dan kracht en moed in een
graad, die heldhaftig is en aan voorzichtigheid,
rechtvaardigheid, matigheid en sterkte de kroon

opzet van de heerschende kracht, welke de
gewone maat overtreft. In de bovennatuur-
lijke orde zou deze virtus de liefde zijn, de
baud der volkomenheid en de volheid dei-
kracht in de zelfopoffering en het martelaar-
schap.

,en man van een vast karakter blijft
! zichzelven gelijk, is niet ongestadig,
I maar steeds dezelfde. Wie iemand
vast van karakter noemt prijst hem, omdat
die hoedanigheid altoos, of ten minste naar
zuiver spraakgebruik, in goeden zin genomen
wordt. Wie van iemand zegt dat hij geen vast-
heid van karakter heeft, laakt hem, want daar-
door wordt gewezen op een soort van gebrek
aan waarheidsliefde in daden, op onbestendigheid
en zwakheid, op gemakkelijkheid van onder
invloed te geraken of te zwenken uit eigenbe-
lang. Abistoteles beweert, dat de mensen
maar op ééne wijze goed kan zijn, doch slecht
op velerlei wijze. Door vastheid van karakter

Mannino, Tijdverdrijf. 4

verstaan wij dus het zich gelijk blijven van
goede menschen en door onvastheid van karakter
de onbestendigheid van slechte of niet geheel
goede. Van iemand zeggen: hij is verhard in
het kwaad, is hem vergelijken bij het pikzwarte
origineel.

Naar zijn afleiding beteekent het woord con-
sis ten cy aaneensluiting, samenhang; door een
innerlijke wet namelijk hangen de dingen aaneen,
de mensch houdt zich om zoo te spreken samen.
De Grieken noemen dat vierkant." Tennyson
zegt van Wellington, den ijzeren hertog: Hij
stond vierkant tegen het geblaas van alle win-
den", he stood four square to all the
winds that blew ⁱ⁵). De Romeinen zeggen:
totus teres atque rotundus \'²⁽ⁱ) een
rondman. Met uitzondering van \'s menschen
zedelijke natuur heetten zij alles vierkant: let-
ters, verzen, redevoeringen en zelfs de lichamen,
maar niet den geest. Wij gebruiken beide over-
drachtelijke uitdrukkingen; immers een slechte

regeering teekenen wij aldus: Zij plaatst ronde
mannen in vierkante gaten en vierkante mannen
in ronde" ^ï").

Vastheid van karakter is eene deugd; zij kan
nochtans ontaarden in een gebrek of ziekelijkheid.

Om als deugd te kunnen gelden, dient het
karakter gevormd te zijn rondom een waarheid
als middelpunt, moeten ook de aanwassende
eigenschappen met die waarheid innig samen-
hangen en als \'t ware één geheel uitmaken,
of om het duidelijk te zeggen: van die waar-
heid moeten zij zich uitbreiden zooals van het
hart van een eik de jaarringen in den groeienden
stam. Bij een ernstigen wil kan het voor een
man, die in den kring eener wijsgeerige, zede-
lijke of godsdienstige waarheid is opgegroeid,
niet moeilijk zijn vast van karakter te worden.
Geheel zijn geest is gevormd om een middel-
punt, dat onwrikbaar vaststaat. En de vast-
heid van deze grondwet zijns levens geeft aan
zijne zedelijke daden, wat eene onomstootelijke

waarheid aan het bespiegelend verstand geeft:
een vasten, onveranderlijken regel. Doch die
vastheid wordt vooral door den wil verkregen.
Menigeen is groot naar <\\en geest en wezenlijk
klein op zedelijk gebied; intellectueele grootheid
hangt voornamelijk af van het verstand, zede-
lijke grootheid van den wil. Toch kan de
krachtigste wil het karakter geen vastheid
geven, indien het verstand met zichzelf in
tegenspraak komt of zich niet gelijk blijft. Een
verward brein gaat nooit tweemaal denzelfden
weg; het dwaalt af en verliest zich in tegen-
strijdigheden en doet altijd wat Hotspur bij
Siiakespeare wenschte ²⁸) te doen divide
h i m s e 1 f a n d g o t o b u f f e t s", zich verdeelen
en zich muilperen geven". Wat men niet kent,
kan men niet willen. Eerst behoort een zaak
het voorwerp te zijn van het verstand, voordat
het een voorwerp kan worden van den wil;
want willen is een beraden en stellig besluit
van verstand en wil samen. Beraadslaging

Vast karakter. 2-i

on vereeniging van geestelijke oh zedelijke
krachten vormen vastheid van karakter. Eenigen
hebben van nature oen heidorder brein en ster-
keren wil dan anderen on zijn dezen daardoor
veel voor.

Toch is vastheid van karakter geen aange-
boren, maar oen aangekweekte deugd en wel
van langzamon wasdom. Welke zijn dan de
noodzakelijke voorwaarden om haar te ver-
krijgen ? Juiste en hechte grondbeginselen van
geloof en zedelijkheid; oprechtheid, wars van
allo dubbelzinnigheid en aanmatiging; eenvoud,
en dei-halve afkeer van elk driftig bejag naar
velerlei zaken; zuiverheid van meening, die
geen menschenvrees kent noch zeer gesteld is
op de zoetsprakige en veel schoons belovende
wereld; eindelijk tevredenheid in de rust van
een goed geweten. Voeg daarbij de noodige
mate van achting voor zichzelf om niet naar
volksgunst te streven; van geestkracht om zich
niet te laten verblinden door de begoocheling

der vleierij en bewondering; van moed om ook
een pijnlijken plicht te vervullen of in den
strijd voor waarheid en recht niet af te deinzen.
Zulk een karakter zal steeds groeien tot een
dicht aaneengesloten geheel en in volkomen
overeenstemming met zichzelf. Wat het innerlijk
is, zal het ook uiterlijk wezen, en wat het
uiterlijk schijnt, zal het inwendig zijn.\' Zijne
woorden zijn zijne gedachten, zijne gedachten
en woorden hebben gelijke waarde, en de daden
stemmen daarmede overeen. Zoodanig karakter
is altijd hetzelfde, en in welke omgeving het
zich ook bevinde, vlek noch kleur neemt het
van anderen over, maar laat zijn eigen stempel
of zelfs zijn vollen invloed op hen werken.

Wellicht vraagt men: Wie heeft ooit dat
ideaal bereikt ? Velen, naar wij hopen; noch-
tans voorbeelden aan te halen is niet gemakke-
lijk, tenzij men ze ontleent aan hoogere sferen ,
buiten den gezichteinder van ons, gewone ster-
velingen. Bepalen wij ons derhalve tot de ge-

wone voorbeelden hierbeneden. Hoe weinigen
blijven tot het einde huns levens getrouw aan
hunne overtuiging of het karakter, waarmede
zij hun loopbaan begonnen! De jongere Pitt ²")
bijvoorbeeld, na in zijn eerste ministerie lange
jaren een breede en nationale staatkunde ge-
volgd te hebben, verzette zich in zijn tweede
tegen elke hervorming. Sir Francis Burdett ³⁰)
begon als de gevaarlijkste en geweldigste Radi-
caal en stierf als Tory ^3I) van den ouden stern-
pel. Sir Robert Peel ³²) bestreed eerst de
vrijverklaring der Katholieken en verdedigde
de graanwetten, later zette hij de Emancipatie-
bill door en schafte de graanwetten af. Mr.
Gladstone ³³) begon als een aanhanger der
Tories op kerkelijk en staatkundig gebied; wie
kan zeggen hoe hij eindigen zal? Eéne staats-
kerk heeft hij afgeschaft en mogelijk dankt hij
ook de twee andere af. En wat zijn Tory-
schap betreft, daarvan is Mr. Bright ³⁴) een
Radicaal peetoom geweest. Men beschuldigt

Lord Beaconsfiei.d ³⁵) als Radicaal begonnen en
als lid der Tories geëindigd te, zijn. Evenwel
is hij niet zoo veranderlijk geweest als andere
groote mannen. Hoe onstandvastig deze allen
uiterlijk ook schijnen, is er toch misschien een
doorloopende draad te vinden, die het einde
huns levens met het begin vereenigt; die man-
nen namen nieuwe premissen, een nieuwe stel-
ling in hun geest op; in dat geval kan hun
einde wezenlijk beschouwd worden als recht-
streeks te zijn voortgevloeid uit hun begin.
Niet hij is onstandvastig van karakter, die om
deugdelijke redenen verandert van gevoelen en
richting. Hij zou veeleer onstandvastig zijn,
indien hij duidelijk inzag redelijkerwijze te moe-
ten veranderen en toch zijne vroegere meening
vasthield. Eenigen zijn als een leger, dat on-
wrikbaar zijn stelling behoudt; gij kunt voor-
spellen wat zij doen zullen. Anderen gelijken
een vliegende colonne, waarvan richting en be-
weging zich niet vooruit laten bepalen. Wel-

licht zijn laatstgenoemden, hoezeer de schijn
tegen hen is, toch evengoed standvastig als zij,
die de eerste beginselen en de eenvoudigste
waarheden tot grondslag nemend, daarop geheel
het wetenschappelijk gebouw van natuurlijke
of godsdienstige waarheden met zijn eenheid,
harmonie en volheid optrekken. Zij zijn dus
niet veranderd noch in tegenspraak gekomen
met zichzelven of hun verleden. Zij hebben
alleen maar hunne kennis dooi\' voortdurende
aanwinst vermeerderd en door gelijkmatige ont-
wikkeling de grenzen hunner overtuiging uit-
gebreid.

In zoover is vastheid van karakter een deugd.
Op welke wijze kan zij ooit een ondeugd zijn?
Op zichzelf\' beteekent een vast karakter uit-
sluitend goed noch kwaad; het kan beide zijn,
zooals het meritum in het Latijn. Maar hoe
kan toch vastheid van overtuiging, van karak-
ter of van een jarenlang volgehouden gedrag,
een gebrek worden? Telkens wanneer iemand

voor de redenen, die eene verandering billijken
of eisenen, doof blijft, is hij karakterloos ten
opzichte van de eerste wetten der waarheid.
Indien hij dus tot dan toe naar de stem van
de rede en zijn geweten trouw luisterde, is hij
nu in tegenspraak met zijn vroegere persoon-
lijkheid. Handelde hij reeds voorheen niet volgens
de wetten, die ons zedelijk bestaan regelen,
dan is hij standvastig of liever hardnekkig in
zijne onoprechtheid. En zulk eene standvastig-
heid is een ondeugd in den hoogsten graad.
Standvastig zijn in iets, wat tegenstrijdig is
met hetgeen de rede duidelijk leert en het ge-
weten voorschrijft, noemen wij oneerlijk, valsch,
onzedelijk. Als wij van iemand zeggen, dat hij
geen beginselen heeft, dan bedoelen wij daar-
mee, dat hij eene regeeringloosheid is in zich-
zelven. Daar zijn in hem wetten, regelen,
heerschappij noch gezag om hem te steunen in
het goede of af te houden van het kwaad. Be-
lang, hartstocht of verleiding richten zijne

handelwijze. Hij is zichzelven geen meester.
De vastheid van karakter in een slecht man is
hardnekkige boosheid en in een onoprecht man
hardnekkige onoprechtheid. Het is de voort-
during van een slecht leven, en voortdurende
hardnekkigheid in het kwaad is de ondeugd in
den overtreffenden trap. Wij willen hopen, dat
de zoodanigen gemakkelijk te tellen zijn.

Er is evenwel nog een vastheid van karakter
die men ziekelijk zou kunnen noemen. Sommigen
willen nimmer iets doen, wat zij te voren nog
niet gedaan hebben. Het zou niet overeenkomen
met hun verleden en strijdig zijn met hunne
begrippen. Het gaat hun zooals den chineeschen
kleermaker, wien, naar het verhaal luidt, een
jas besteld werd zonder lap op den elleboog
van de mouw zulk een oorspronkelijke mouw
was in het Hemelsch Rijk nog nooit gezien.
Onder eenige personen, voornamelijk van de
stijve en kiesche school der goedheid, heerscht
een waanwijze eenvormigheid, een soort van

kieskeurige regelmatigheid op zedelijk gebied.
Hun leefregel luidt: Zooals het vroeger was
zoo nu en in alle eeuwigheid, Amen", en zij
verzetten zich tegen nieuwe uitvindingen, ver-
beteringen en nuttige ontdekkingen, al zijn deze
nog zoo goed; immers dat zijn maar nieuwig-
heden, die niet strooken met hunne gewoonten
en de oude sleur. Aan deze beminnelijke stijf-
hoofdigheid hebben wij menig belangrijk over-
blijfsel van oude gebruiken te danken, die den
stempel dragen van het lang verleden en wel
schilderachtig kunnen zijn, maar ook bedroevend
lastig, zooals bijvoorbeeld: verouderde spelling,
gothische opschriften en de ijzige avondklok,
die op het feest van Maria Boodschap het vuur
in den haard voorgoed uitluidt, al daalt de
thermometer nog zoo laag ^sli).

oovaardij is het ongeregeld verlangen
naar eigen volmaaktheid. Een geregeld
verlangen naar volmaaktheid is niet
alleen bestaanbaar met nederigheid, maar ligt
daarin opgesloten; nederigheid immers maakt
dat zich iemand zijner eigene voortreffelijkheid
onbewust is en wekt in hem de begeerte naar
de volmaaktheid, die hij meent niet te bezitten.
Doch is er ongeregeldheid in dit verlangen dan
druischt het aan tegen den ootmoed en de rede;
de beweeggronden zijn verkeerd, het verlangen
is van goed slecht geworden. In dat geval
wenschen wij de volmaaktheid niet om haar
zelve, doch om ons zelven, d. w. z. om. eer,
voordeel, om hoog boven anderen uit te mun-

ten of om de glorie, waarmede zij ons om-
straalt.

Voortreffelijkheid in den hoogsten graad en
van iedere soort noemt men volmaaktheid. Zij
is velerlei. Er is eene godsdienstige volmaakt-
heid, en een ongeregeld verlangen daarnaar
wordt geestelijke hoogmoed geheeten. Dit zou
ons echter op het gebied der godgeleerdheid
voeren en in bijzonderheden doen treden, die
hier minder op hare plaats zijn. Wij kunnen
op dezen hoogmoed terloops de aandacht vesti-
gen door een Farizeër tegen zichzelven te laten
getuigen. Wanneer iemand den goeden naam
van een nabuur wil vermoorden, dan noemt
hij hem een Farizeër, wat in zijn mond een
huichelaar, een bedrieger, een bepleisterd graf
beteekent. Nochtans waren er zoowel goede
als slechte Farizeers. Men vond er onder hen,
die eene strenge levenswijze volgden en stipt
hun plicht betrachtten. Zoover wij weten waren
sommigen rechtschapen en rechtvaardig, de

meesten echter vol geestelijken trots en leefden
afgescheiden van andere menschen als van
melaatschen. Dat heeft aan het woord Farizeër"
zijn ^ongunstige beteekenis gegeven. Maar wij
moeten wel bedenken, dat niet allen even slecht
waren, en eenigen nog geen hoogen graad van
boosheid hadden bereikt. De ziekte van het
Farizeïsmus had haar begin , verloop en hoogste
punt. In den aanvang zullen de Farizeërs wel
zoo geweest zijn als menig onzer, namelijk be-
hept met de gewone gebreken van bewondering
voor zichzelven, zelfbehagen, rustelooze vitzucht
ten opzichte van den naaste. Hierdoor werden
zij in \'t einde scherpziend voor eens anders
feilen en zoo blind voor hunne eigene, dat zij
daarvan zelfs geen bewustzijn hadden. Dit geldt
ook van het Farizeïsmus der nieuwe wet; want
daar zijn ook nu Farizeërs evengoed als vroeger.
Maar wij laten nu dezen hoogeren vorm van
hoovaardij ter zijde en keeren tot moeder de
aarde terug.

Men zegt dat trotschheid zeven kinderen
heeft: een niet prettig huisgezin en slechte
buren. Zij heeten: roem zucht, pralerij,
eerzucht, aanmatiging, huichelarij,
hoofdigheid en verachting van ande-
ren. Deze allen schieten uit één wortel en
vormen den eersten graad van den stamboom
der familie. Wij merken in het voorbijgaan
op, dat hoogmoed en ijdelheid niet hetzelfde
beteekenen. IJdelheid kan prat zijn zelfs op
niets; ijdelheid is immers holheid , leegte ; maar
hoogmoed is niet hol of leeg en het zelfbehagen
van den hoogmoedige bestaat juist in het wel-
gevallig beschouwen van eigen voortreffelijkheid.
Alle andere zonden nemen toe door kwaad,
hoogmoed vindt zijn voedsel in het goede te
doen. Niet daarom wordt hij ijdele glorie ge-
noemd, omdat hij niets heeft waarop hij roemen
kan, maar wegens zijn ziekelijk zelfbehagen,
dat tot schandvlek maakt hetgeen eene eer
kon zijn.

Velen zijn trotsch op datgene, waarop zij
geen aanspraak kunnen maken en waaraan zij
deel noch part hebben, bijvoorbeeld op hunne
geboorte en erfelijke titels. Aristoteles zegt,
dat de nakomelingen van mannen als Pekicles
op weg zijn domooren en die van mannen als
Alcibiades krankzinnigen te worden. Wat daar-
van zij, zeker is het dat de nakomelingen van
die mannen even trotsch op hen waren als zij
in verdienstelijkheid jegens den staat of in
persoonlijke waarde ver hij hen achterstonden.
Toch is er iets in deze trotschheid, wat niet
afkeurenswaard mag heeten. Het houdt iemand
van lage handelingen terug en zet hem niet
enkel tot het goede aan, maar zelfs tot het
goede in hoogeren graad. S p a r t a m n a c t u s
es, Spar tam e x o r n a : -¹⁷j eenmaal in Sparta
aangeland, zoo strek het tot eer. (Jij zijt in
Ierland of in Engeland geboren; welnu, strek
uw land naar best vermogen tot eer. De H.
Paulus zeide burger van geen geringe stad"

Mannin», Tijdverdrijf. 5

te zijn. Het besef vrijgeboren" te heeten,
gaf hem moed en geestkracht in het dreigend
gevaar. Dat noemt men gepasten trots, ge-
grond als hij is op de goddelijke voorzienigheid.
Er is een andere soort en wel van, minder
edelen trots, dien wij geldtrots purse
pride" noemen. Is \'t reeds onverstandig
genoeg zich te verheffen op hetgeen wij zijn,
hoeveel onverstandiger is het ons te verhoo-
vaardigen op hetgeen wij bezitten? Hij moet
wel een zeer bekrompen verstand en een heel
klein hart hebben, die zich opblaast om het-
geen hij is in \'t boek van zijn bankier. Dit
alleen heeft hij op zijn buurman voor, dat hij
meer geld kan uitgeven. Wie weet of hij in
geestbeschaving en zedelijke vorming niet bij
zijn jager achterstaat. Op school was hij een
domkop, op de universiteit een luiaard, in \'t
leven is hij een beuzelaar en in alles een on-
beduidend man, in den omgang volstrekt geen
sieraad, in \'t openbaar leven eene nulliteit.

Maar hij is rijk, en op zijne geldzakken staande
heeft hij het gevoel, met hoofd en schouders
boven anderen uit te steken. Wel hem, als
hij niet zelfzuchtig wordt, ongevoelig voor het
lijden van den evenmensen of onmeedoogend
jegens hen die zijne hulp inroepen. Weinigen
zijn rijk en nederig tevens. Rijkdom die niet
onder den invloed van zedelijke beschaving
staat, vervult een gemoed met trotschheid van
een eigen stempel; een rijke van die soort
zondert zich af van anderen en al veracht hij
hen niet, toch vergeet hij in wetenschappelijk
en zedelijk opzicht te moeten onderdoen voor
hen, op wie hij in zijn eigenwaan uit de hoogte
neerziet.

Er is nog een andere hoogmoed, die men
hoovaardij des levens" noemt. Wij voelen als
\'t ware de beteekenis van dit woord , toch heeft
het veel in, daarvan een bepaling te geven.
De duidelijkste is wellicht deze: kloekheid van
geest, gezondheid des lichaams, weelderige

levenskracht, tijdelijke voorspoed, tevredenheid
over zichzelven wat het verleden, zelfbehagen
wat het tegenwoordige en zelfvertrouwen wat
de toekomst betreft, onbeperkte vrijheid en
zelfgenoegzaamheid in denken en handelen
dit alles werkt samen tot eene geestgesteldheid,
die tot zelfvergoding voert, en dat is de ver-
goding van den hoogmoed, de hoogmoed op zijn
troon. Deze soort van trots heerscht soms in
mannen, wier zedelijk leven in zoover de wereld
dit zien kan, onberispelijk is. Het is een ver-
rezen Heidendom.

Voorbeelden daarvan zijn echter zeldzaam.
Zelfvergoding vindt men niet dikwerf zonder
eigenzinnigheid, en eigenzinnigheid is de bron
van teugelloosheid en geweld. In dat geval is
de wil zijn eigen wet en zijn eigen wetgever;
teugelloosheid is zijne wetgevende, geweld zijne
uitvoerende macht. Zulke karakters houden op
menschelijke karakters te zijn. Zij worden
onnatuurlijk slecht en ten laatste duivelsch.

Stuit hun trots op tegenstand dan gaan zij
aanvallend te werk; ondergaat hij een neder-
laag, dan slaan zij over tot kwaadaardigheid;
wordt hij aan de kaak gesteld, zij leggen alle
schaamte af. Zulk een trotschaard, die al het
zedelijkheidsgevoel van den mensen trotseert,
is een verschrikkelijk schouwspel. Het is de
menschelijke natuur in hare verdorvenheid, die,
om zoo te spreken, subliem wordt in het kwaad
en een soort van populaire vereering uitlokt;
want Satan vordert soms vereering om zijn
troon van vlammen."

Maar laten wij tot het gewone leven terug-
keeren. Wat is hoogmoed des geestes", dien
wij in eenige overigens goede menschen aan-
treffen? Hij is dan aanwezig, als iemand ge-
looft of zich inbeeldt grootere geestesgaven te
bezitten dan zijne evenmenschen en in die ge-
dachten behagen schept. Het is zijn lust dit
aan anderen te laten voelen, en hij verlaat zich
zoo vast op zijne vermeende meerderheid, dat

hij allen uit \'t veld hoopt te slaan. Maar
menschen van zeer hooge geestvermogens zijn
zich gewoonlijk onbewust die te bezitten. Het
is geen teeken van grootheid van geest anderen
te minachten. Een groote geest houdt het voor
uitgemaakt, dat andere menschen hem meer
of minder evenaren. Aanmatiging, pralerij met
kennis, den meester spelen en zijne bekwaam-
heid uitstallen, dit alles geeft derhalve geen
blijk van groote zielsvermogens. Van een zekeren
hoovaardigen doctor zeide men: Hij is van het
pauwenras". Dergelijke trotschaards zetten
steeds eene hooge borst. In de wapenkunde
spreekt men van de pronkende pauw". Groote
geesten hebben geduld met hen die traag van
begrip zijn en den bal wel eens misslaan. Zij
verbergen zich. De hoogmoedige van geest
plaatst zich overal op den voorgrond en pijnigt.
In zijn huis mag geene andere meening heersenen
dan de zijne. De Romeinen noemen zulk een
man Becretalista. Hij heeft het laatste woord;

hij beslist. Wie met hem in gevoelen verschilt,
is of\' een onkundig of onbevoegd persoon of
beide. Maar hier moeten wij eindigen.

Het verschil tusschen ijdelheid en hoogmoed
is dus duidelijk. De ijdelheid richt onder de
menschen schade, de hoogmoed verwoestingen
aan. IJdelheid begaat dwaasheden, hoogmoed
bedrijft zonden. Over ijdelheid kan men veilig
lachen, hoogmoed is immer te vreezen, en wordt
hij gekwetst, hij is verschrikkelijk in zijn toorn.
Door hoogmoed vallen de engelen, en met
hoogmoed staat niemand op van den val.

at men den ouden Grieken en Romeinen
ook ten laste legt, dom waren zij niet.
Hunne onderscheidingsgave op zedelijk
gebied blijkt reeds uit hunne overdrachtelijke
uitdrukkingen. Een ijdel man werd in Athene
opgeblazen" of hol" y/ivvo^ genoemd,
en ijdelheid heette daar opgeblazenheid" of
holheid" %ai>i>ÓT7js. In Rome sprak men
van leeg", vanus v. vaco, leeg zijn en
ijdelheid werd leegte" genoemd wij denken
als vanzelf aan blazen, bobbels, windbuilen.
Die leenspreuken waren juist. Windbuilen toch,
bobbels en luchtblazen kunnen eene groote mid-
dellijn hebben en eene ontzaglijke grootte. Maar
met dat al zijn zij toch niets anders dan leegte
als in een vlies of in een bruin papieren zak.

Het eerste kenteeken dus van een ijdel per-
soon is leegte; hij bevat niets. Het tweede is
aanmatiging; hij schijnt van zekere gehalte te
zijn en iets in te houden, doch is maar buiten-
kant. Geef hem een speldeprik en hij zakt
ineen. Berkei-ey\'s ³⁸) stelsel was dan ook al
vóór Berkeley bekend. Salomon, zijn voorgam
ger, zeide immers reeds: Vaniias vanitatum,
omnia vanitas ijdelheid der ijdelheden, alles
is ijdelheid." De wereld is ledig en de moeder
van elke leegte: louter een vlies of een zeep-
bel met prismabeelden, die enkel in ons waar-
nemingsvermogen bestaan en dus ons brein
bedriegen.

Daar de wereld nu louter leegte is in een
blaas, mogen wij wel wat toegeeflijk zijn voor
ijdele menschen. Leegte is zeker onschadelijk
en breekt geen knoken stuk. Zijn ijdele men-
schen niet wezenlijk de kinderen van deze alge-
meene leegte\'? Veel kan men ter hunne ver-
ontschuldiging bijbrengen. Meestal zijn zij onscha-

delijk, maar niet altoos, want een ijdel mensen
kan uit zucht naar eigen glorie zichzelf en
anderen in \'t verderf storten. Daar zijn er
wel, wier zonderlinge, ijdele lichtzinnigheid ons
doet lachen, doch daar worden er ook gevonden
die ons bedroeven, wijl zij zooveel afbreuk doen
aan de waardigheid der menschelijke natuur.

IJdelheid heeft steeds eenig ideaal voor den
geest; zij wenscht een of andere voortreffelijke
eigenschap te bezitten. Blijft deze buiten haar
bereik, dan verlangt zij toch de meening te
wekken, dat zij ze bezit. Daarom worden onder
de armen weinig ijdele menschen gevonden;
want de armen hebben zelden zelfbewustzijn
genoeg om daarbij nog idealen te koesteren.
Ook menschen van hoogere beschaving, zijn
gewoonlijk niet ijdel, omdat niemand beter weet
dan zij, wat zij waard zijn en wat hun ont-
breekl.

Beide klassen, hooger beschaafden en onbe-
schaafden, zullen eerder hoogmoedig dan ijdel

zijn; hoogmoed is een ernstiger en mannelijker
gebrek, dat niet uit leegte ontstaat. Hiervan
kunnen wij nu niet spreken. IJdelheid is meer
een ondeugd van half beschaafden, die genoeg
gelezen hebben om zich idealen te vormen. Er
zijn vele soorten van idealen: heilige, heldhaf-
tige, staatkundige, letterkundige. Velen kleeden
zich volgens hun ideaal, anderen zien erin als
in een spiegel. Daar die ijdele menschen het
echter nog niet zoover gebracht hebben, dat zij
zijn wat zij in \'t oog van anderen wenschen te
zijn, doen zij zich voor"; bij ons eene gang-
bare uitdrukking. Aanvankelijk brengt de afstand
die er is, tusschen hetgeen zij zijn en hun ideaal,
een onbehaaglijk gevoel in hen te weeg, wan-
neer men hen prijst en looft; omdat echter de
lof zoo zoet is, keert de kalmte van lieverlede
terug, en zij komen er eindelijk toe, dien lof
te beschouwen als iets dat vanzelf spreekt en
voelen zich gekrenkt, wanneer hij hun onthou-
den wordt.

Een verdeeling maken tusschen ijdelheid van
mannen en ijdelheid van vrouwen kunnen wij
niet; want de vreemdste verplaatsing komt
daarbij voor: de vrouwelijke ijdelheid wordt
dikwerf bij mannen en de mannelijke bij vrou-
wen gevonden. Wij moeten haar onderscheiden
in: hoogere en lagere ijdelheid.

Tot de hoogere behooren: grootsch zijn op
hooge geboorte en oud geslacht, op vriendschap
met de grooten dezer wereld, op natuurlijke
redenaarsgaven, op vorming en beschaving, op
belezenheid, op taalkennis en geleerdheid, op
overwicht van invloed, op gezag dat vrijwillig
wordt verleend of werkelijk verdiend is, op geluk
in een wedstrijd, op het welslagen in letter-
kunde, op het talent om met menschen om te
gaan en zaken te behandelen en dergelijken.

Tot de lagere soort worden gerekend: ijdel-
heid, die op allerhande wijzen met rijkdom
praalt, ijdelheid die met een zelfbehagen van
duizenderlei vormen eigen gestalte of voorkomen

bewondert, ijdelheid die zich vol zelfbedrog ten
toon stelt, de persoon van aanzien speelt, en
dan nog ijdelheid van hen, die hunne meerder-
heid gevoelen en laten gelden onder lieden van
kleiner bevattingsvermogen, mindere beschaving,
eenvoudiger in stand of levenswijze. Eenigen
kunnen de tegenwoordigheid van personen, die
in iets boven hen uitmunten, niet verdragen.
Zij hebben geen rust, voordat zij aan zulk een
gezelschap ontsnapt zijn en zich bevinden onder
kleinere lieden, die hen niet in de laagte houden.
In het land der blinden is éénoog koning" en
onder onontwikkelden de halfgeleerde Mijnheer
Orakel^s0).

Wij hebben gezegd dat onder de verschijnin-
gen van ijdelheid eenige bespottelijk, andere
bedroevend en weer andere verderfelijk zijn.
Wij zullen daarvan eenige voorbeelden geven.

Zoo vindt men belachelijke ijdelheid bij par-
venu\'s; ik bedoel personen die van armoede
schielijk tot rijkdom zijn gekomen en dan de

eenvoudigheid hunner armere dagen afleggen.
Die ijdelheid toont zich vooral in alles te over-
drijven: zij schaffen buitensporige meubels aan,
houden van schreeuwende kleuren, gaan opzich-
tig gekleed, pralen en pronken, zijn vol drukte-
makende hoffelijkheden, branden van verlangen
uitgenoodigd te worden, kortom, overdrijven
alles. Die luidjes zijn over \'t algemeen goed-
hartig, en het ontgaat hun ten eenenmale, dat
duizenden oogen op hen gevestigd blijven, en
zij voortdurend een voorwerp zijn van heime-
lijken spot. Dit geldt eveneens van hen, die
na lang te hebben uitgezien naar Grosvenor
Square ^4o), eindelijk worden toegelaten in de
groote wereld. Het is te veel voor hen; zij
worden door eene duizeling bevangen en ver-
eeren die wereld met eene wereldschgezindheid
die men bij wereldlingen van oude dagteekening
vergeefs zal zoeken. Verraadt wierookgeur den
koster, hen vergezelt overal de geur van de
groote wereld, en daaraan bemerkt de lage

stand, dat zij in hoogere kringen hebben ver-
keerd. Of dit altoos vermakelijk is voor hunne
neven en nichten van kleine plaatsen of voor
hunne arme bloedverwanten, weten wij niet
met zekerheid. Het is ongetwijfeld vermakelijk
voor hen, die zij \'t minst gaarne ten hunnen
koste zouden zien lachen. Ondanks dit alles is
het eene onschadelijke ijdelheid, welke geen
gebod der kerk overtreden en geen vlieg kwaad
zou willen doen.

Zoo onschadelijk is de pijnlijke ijdelheid niet.
Het kan niet vermakelijk heeten mannen of
vrouwen te zien, dié door ijdelheid inkleeding,
manieren, woordenkeus, stembuiging, uitspraak,
gebaren, zonderlingheid en opzichtig zelfbehagen
zich aan aller oogen ten toon stellen. Hoevele
mannen zouden allernuttigst kunnen zijn en
werkelijk groot, indien zij eenvoudig wilden
wezen en geen ander ideaal voor oogen hadden
dan het gebied van den plicht, in het licht des
gewetens en door een onbeneveld oog beschouwd.

Hoe menige vrouw maakt zichzelve onuitstaan-
baar in gezelschappen, is een last voor hare
vriendinnen, on verdragelij k voor hare dienst-
boden, terugstootend jegens allen die onder haar
staan, en dat alles door haar eigen persoon ten
toon te stellen, waardoor zij de toeschouwers
onophoudelijk dwingt niet te vergeten, dat zij
beter is opgevoed, mooier gekleed gaat, meer
uiterlijk heeft of van fijner leem is gevormd dan
anderen! Er bestaat nog eene ijdelheid erger
(Jan deze. Sommigen willen nooit om inlichting
vragen, omdat zulk een vraag eene bekentenis
is, dat zij \'t een en ander niet weten. Vertelt
men hun iets, dat zij niet wisten, dan is dat-
in hun oog eene persoonlijke beleediging. Zij
zijn altijd klaar om een oordeel te vellen over
alles en nog wat; als van nature maken zij
dadelijk tegenwerpingen, spreken alles tegen en
verbeteren alles gelijk een hooger gerechtshof,
dat over de gebreken van gewone menschen
een eindvonnis velt. Zij tinten het weinige dat

zij weten zoo, «lat het volkomen wetenschap
schijnt, en wat zij niet weten kan natuurlijk
niet waar zijn. Maken zij een lettergreep ver-
keerdelijk kort of\' lang, of\' halen zij een plaats
uit een boek onjuist aan, dan is dat zooveel
als de speldeprik in een luchtblaas; een stort-
vloed van nietsbeduidende woorden moet als de
inkt van den inktvisch ") hun terugtocht dek-
ken. Dat alles ontneemt het leven zijn frisch-
heid en rust. Dergelijke ijdelheid is bedroevend,
maar nog niet zeer verderfelijk.

Er bestaat evenwel eene ijdelheid, die nood-
lottig werkt op het bijzonder en openbaar leven.
Velen hebben zich en hunne familie ten onder-
gang gebracht door een verwaand vertrouwen
op eigen behendigheid in het koopmanschap drij-
ven, op hunne leiding en bestuur van zaken,
op hunne berekening in allerlei winstbelovende
ondernemingen. De ijdelheid maakte hen voor
eigen onbekwaamheid blind. Waanwijs als zij
waren, wilden zij naar geen raad luisteren. Is

Manning, Tijdverdrijf. 0

dit reeds erg in het bijzonder leven, erger is
het in \'t openbare. De eerzucht van h o o g-
moedige menschen kan dikwerf hun land
redden; zij heeft iets in den rug, is hecht,
krachtvol. De eerzucht van ij dele menschen
heeft iets zwevends en is zonder doorzicht. Zij
wekt hartstochten, die zij niet betoomen kan
en damt stroomen los, waardoor zij zelve wordt
meegevoerd. Een hoogmoedige eerzucht is
vrij onverschillig voor volksgunst; zij wil ze
niet zoeken. Zij maakt ternauwernood eene
buiging, ten teeken, dat zij ze aanvaardt. Een
ijdele eerzucht vrijt er om, en zet alle zeilen
bij om het zwakste vleugje van toejuiching op
te vangen. In dat bejag bindt de ijdelheid zich
aan \'t een of ander bij elk woord dat zij
spreekt; zet panden uit die zij niet kan inlossen
of die, indien zij ze al inlost, het land ongeluk -
kig zonden maken. Zoo doet zij ook in den
krijg. Een ijdele generaal veracht den vijand
en waagt de roekelooste ondernemingen. Er was

te voren nog niemand geslaagd of met zulke
geringe krachten zoo goed geslaagd; niet genoeg:
zulk een groot veldheer is er na Julius Caesar
nooit geweest, en sinds den slag van Rosbach ¹²)
kan men zulk een heldenfeit niet aanwijzen!
IJdelheid speelt zelfs met menschenlevens. Doch
wij heginnen zedelessen uit te deelen en zullen
daarom eindigen.

\'kistoteles zegt: als een rechtvaardig
man op de aarde kwam, gevoelde hij
ii~~&assad!~~!! zich daar niet op zijn plaats, maar
vreemdeling. Zeer zeker ware hij niet populair.
Daarin ligt vanzelf\' opgesloten, dat de groote
menigte niet rechtvaardig is. De bewoners van
Athene waren het moede Aristides ^4s) den
rechtvaardige" te hooren noemen, en zonden
hem in ballingschap. Dit beteekent wederom
zooveel als dat de volksmeening in Athene geen
rechtvaardige kon dulden. Deze was haar een
doorn in \'t oog, een steek door het hart. Uit
zulk eene gesteltenis van het beschaafde volk
der oude wereld blijkt, dat het juist voor geen
teeken van zedelijke grootheid kon gelden, bij

dat volk in gunst te staan. Het meest in aan-
zien waren de Cleons ") en de volksmenners,
die zijn ongerechtigheden toejuichten. Pater
Geatry ^4r\') heeft ergens gezegd, dat de Sophisten
onder ons zijn teruggekeerd, namelijk de voor-
standers van het zinneloos stelsel, hetwelk de
wet der tegenstelling loochent en beweert, dat
in dezelfde verhouding van tijd, omstandigheden
en betrekkingen iets tegelijk waar en valsch
kan zijn. Niet velen gelukkig huldigen die leer,
want zij is niet te begrijpen; maar wij vreezen
wel, dat de volksmenners in al te groot getal
en in hun volle kracht onder ons zijn opgetreden;
wij kunnen toch menigen Cleon van hooger en
lager kaliber aanwijzen, die met onverzadelijken
dorst hunkert naar volksgunst.

Het woord populariteit" heeft vele beteekenis-
sen. Het beteekent of de algemeene volksliefde
die men geniet, of de algemeene bewondering, of
de sympathie of het vertrouwen van het volk. Pat
zijn vier onderscheiden soorten van ware popula-

riteit. Maar deze kan alleen door goede, groote,
welwillende en wijze mannen verworven worden.
Bovendien vindt men nog menig soort van val-
sche populariteit, welke zoo gewonnen zoo ver-
loren wordt, daar zij op geen deugdelijken grond
gevestigd is. Zóó is de held of de heldin van
den dag populair, en op die wijze hebben de
meeste gelukzoekers hun tijd. Zoo gaat het
ook met populaire redenaars, zangers en druk
genoodigde gasten. Doch deze populariteit wordt
beperkt tot zekere klassen en afdeelingen of
hoogstens tot de betrekkelijk weinige deftige
kringen. Zij komt en verdwijnt, rijst en daalt
en gaat eindelijk uit als een nachtpit, zonder
juist iets aangenaams na te laten.

Op velerlei manieren zoekt men zich populair
te maken. Sommigen, die naar volksgunst
hongeren, werden door de Grieken lieve
menschen" *) genoemd. Zij trachten iedereen
te behagen. De Romeinen noemden ze jabroers,
omdat zij op alles ja" en amen" zeggen en

niemands meening bestrijden. Misschien is daarin
de oorspronkelijke beteekenis te leggen van de
uitdrukking een aangenaam persoon"; een
persoon die alles van allen aanneemt. De H.
Paulus noemt dezulken: menschen-behagers".
En de moraal-theologie gewaagt van eene be-
rekende dienstvaardigheid, die van Simon den
Toovenaar afstamt en naar hem Simonie der
tong wordt geheeten. Maar al deze vogellijm
om populariteit te erlangen vangt de menschen
zelden. Lieden zonder eigen oordeel hebben
ook geen eigene overtuiging, en zonder over-
tuiging kan men geen wilskracht, misschien
zelfs geen geweten bezitten. Deze menschelijke
kameleons ") missen eigen kleur. Zij nemen
kleuren en tinten aan en leggen die af, naar-
mate zij met dezen of genen leven of spreken.
Zij hongeren naar populariteit, doch zijn nooit
populair; men duldt hen in gezelschappen, maar
vertrouwt hen nooit. Te midden van dergelijke
personen is het eene verkwikking Dr. Johnson\'s \'⁸)

echten hater" te ontmoeten; want openhartig
te zijn in vriend- en vijandschap is, zooals de
wijsgeer zegt, een teeken van groothartigheid.
Een andere manier om naar populariteit te
streven, bestaat in de kunst van zich me:
anderen te onderhouden. Iemand, eerder een
goed dan een groot man, heeft een dagboek
nagelaten, waarin de onderwerpen stonden op-
geteekend, die hij na eenige voorbereiding tel-
kens ter tafel bracht., wanneer hij buitenshuis
aan een maaltijd deelnam. Sydney Smith ⁴⁰)
beschrijft een ander invloedrijk man uit zijn
tijd als tafelgezel van het zuiverste water."
Zulke menschen zijn in \'t bijzonder leven nogal
gezocht. Zij zijn onderhoudende dischgenooten
en maken de grootste aller menschelijke kwel-
lingen, die dinner part ie s" tafelgezel-
schappen worden genoemd, minder onver-
draaglijk. En toch ook deze populariteit van
dergelijke gezellige lui heeft hare grenzen. Want
het geldt in de wetenschap van \'t gezellig ver-

keer als een onomstootelijke waarheid, dat
goede lieden vervelend zijn: deze spreken immers
geen kwaad van hun buurman, verklikken niet
wat vertrouwelijk wordt meegedeeld, zinspelen
niet op schandalen, prikkelen geen persoonlijke
boosaardigheden, gewagen nooit van het lid
eener familie, dat juist niet tot eer strekt,
lachen met niemands zwakheden, laat staan
met diens deugden, en kruiden hunne gesprekken
niet met dubbelzinnige woorden. Zoo verliest
hun onderhoud de helft van zijn bekoorlijkheid
en prikkeling; het wordt flauw en smakeloos,
omdat het geene personen raakt, niet boosaardig
is noch het gebod der naastenliefde overtreedt.
Menschen van dat soort zijn voor de meesten
wat zwaar op de hand. Zij zijn onuitstaanbaar
goed en in gezelschappen als een breidel voor
teugellooze tongen. Populair zijn zij bepaald niet.
Komen wij echter van mannen van \'t woord
op die van de daad, dan moeten wij het ge-
bied der populariteit nog meer beperken. Er

zijn sommige goede en nederige personen, die
naar den raad des Griekschen wijsgeers onop-
gemerkt en stil hun levensloop eindigen alvorens
de wereld gewaarwordt, dat zij geleefd hebben
en gestorven zijn. Bergelijken kunnen bij de
menigte bemind noch onbemind zijn; men kent
hen niet. Anderen zijn van nature zoo lijdelijk,
dat zij onder den invloed komen van iedereen,
met wien zij een gesprek aanknoopen. Wie
hen \'t laatst sprak, heeft hen in zijn macht,
en dikwerf kunt gij uit hunne gedachtenwending
en bijna uit den toon hunner stem opmaken,
met wien zij gesproken hebben. Ook dezulken
zijn niet zelfstandig genoeg om populair of niet
populair te zijn. Het eiwit heeft geen smaak.
Anderen daarentegen moeten volstrekt hun
eigene zienswijze hebben en zeggen, wat zij den-
ken, en denken wat zij zeggen. Zij hebben geen
geduld genoeg om woorden te verspillen, zijn te
fier van temperament om onoprecht te wezen
en hebben het hoofd te vol van hetgeen er

gedaan moet worden, om zich met compli-
menten op te houden. De Italianen zouden hen
irruenti noemen, omdat zij zonder omhaal op
personen en zaken afgaan. De zoodanigen zijn
geneigd een groote verwachting van anderen te
koesteren, daar zij \'t voor ontwijfelbaar houden,
dat een ieder naar hooge doeleinden streeft.
Zij hebben iets gebiedends over zich, zijn een
weinig te open en te boud in het spreken en
gaan een beetje aanvallend te werk. Zij arbeiden
en sporen anderen tot arbeiden aan. Onvrien-
delijk en onmeegaand zijn zij niet, maar gelijken
den vluggen voetganger, die zijn gezel in den
draf brengt, wat voor dezen niet altijd pleizierig
is. Volgens den H. Augustinus is het voor
hen, die vlug ter been zijn, een plicht van
liefde, stapvoets te gaan; zij kunnen dat immers,
terwijl de langzamen met hen geen gelijken
tred kunnen houden. Lieden van dat slag zijn
niet populair, maar wie in de dras zit, zoekt
zulke personen op, ofschoon hij bij mooi weder

zich op een afstand van hen houdt. "Wij mogen
hen vergelijken bij de zoogenaamde hitsige sol-
daten, die stipt en nauwgezet op \'t punt van
krijgstucht en met den geest van den echten
krijgsman bezield, nochtans lastige kameraden
zijn in tijd van vrede; toch belmoren zij tot
het soort, waarnaar in den veldslag aller blikken
omzien. Intusschen populair zijn zij niet; omdat
zij alleen aan hen voegen, die hen begrijpen
en hetzelfde doel nastreven als zij. De overigen
willen van hen volstrekt niet gediend zijn. In
deze lichthartige, lustige en gewetenlooze wereld
zeggen of doen zij sommige dingen, die het
spel der zorgeloozen breken en somtijds het ge-
weten der schuldigen verontrusten. "Ware het
meerendeel der menschen rechtvaardig en eerlijk,
gematigd en edelmoedig, dan zou de populari-
teit van iemand, die door de meesten werd
hooggeacht, beteekenen, dat hij al de boven-
genoemde zedelijke hoedanigheden in een hoogen
graad bezit. Is echter het grootste gedeelte

het tegendeel van dat alles, dan is de waar-
schuwing nogal te verstaan: Wee u, wanneer
allen goed van u spreken".

De ondervinding leert: wie de gunst dei-
menigte zoekt zal ze nimmer, wie daaraan vol-
strekt niet denkt, zal ze ongemerkt winnen.
Wie hongert naar populariteit, verraadt zich-
zelven en bederft zijn zaak. Zijn houding en
optreden blijken vol zelfbewustzijn; de Ameri-
kanen zeggen: \'t Is of hij zijn eigen standbeeld
voorstelt, door algemeene bijdragen opgericht".³⁰)

Wie in zijn leven het meest populair was,
wordt soms na zijn dood nauwelijks nog ge-
noemd, en wie nu in deze wereld van strijd
het minst populair is, hem valt in de geschie-
denis een te voren ongekende vereering ten
deel. Toen Sir Robert Peel zich tegen de
Reformbill verzette, behoorde hij tot de minst
populaire mannen van Engeland. Toen hij de
graanwetten afschafte, was hij in de kringen
en harten van het Engelsche volk het meest

populair van allen. Mr. Bright genoot dertig-
jaren lang de populariteit van een volksredenaar,
en toch niet lang geleden werd zijn naam uit-
gefloten. Hadden deze staatslieden de toe-
juiching der menigte gezocht, zij zouden in de
geschiedenis van Engeland geen leiders en wei-
doeners van \'t volk genoemd worden. Niet
populair zijn is het lot van hen, die alleen te
staan en op anderen het merk hunner woorden
en daden weten te zetten. Enkel de tijd her-
stelt het kortstondige onrecht, dat hun wordt
aangedaan, die niet kunnen worden meegevoerd
door den stroom van de toejuichingen des volks,
die telkens van richting verandert.



		*iJ¹\'*

		TIJDVERDRIJF Naar hot Engolsch VAN KARDINAAL MANNING DOOR H. ERMANN S.J. IIBT een woord vooraf van Dr. H. J. A. M. SCHAEPMAN.

		PI

		Utrecht. Wed. J. R. VAN KOSSUM. 1894.



		Vak 74 5L.~« jlSKlSlSlHlSlSnSlHlSlSriSTS

		ISnSlHlSTSTSlSlHTSlSTSlSlHlS



		Een woord vooraf.

		Op Zaterdag 17 Februari kon men in de Westminster Gazette" lezen: Een Boodschap van Kardinaal Manning. Gestorven spreekt luj nog." Een ongewone plechtigheid had gisteren plaats ten huize van kolonel Gouraud in Whitehall Court. Het was niets minder dan het over- brengen door den phonograaf\', van kardinaal Manninu\'s laatste woorden. Een aanzienlijk gezelschap was bijeen ter begroeting van kar- dinaal Vaughan. De phonografische cylinder



		Een woord vooraf.
		VIII

		staan van den kardinaal. Het is zooals de uitgever van dit zijn Tijdverdrijf" zegt: deze man schreef niet om te schrijven, hij schreef\' om wel te doen. Roerend is dan ook zijn boodschap, die na zijn dood tot ons komt. Zij is zóó eenvoudig, dat men hare schoonheid eerst bij nadere be- schouwing bemerkt. Zij is zoo nederig, dat men hare nederigheid vergeet. Aan niemand kwaad gedaan hebben, aan niemand leed, is er heiliger slotwoord denkbaar voor een leven zoo vol van daden, die onsterfelijke woorden» zoo vol van woorden, die onsterfelijke daden zijn? Zelfs de hoop, dat men met één woord toch ééne ziel mocht hebben verkwikt, opge- beurd, versterkt, verheugd of gezaligd, wordt niet uitgesproken. Ook de teerste, de zoet- bescheidenste dichterziele vraagt voor haar veegst geluidje een andere ziel tot echo. Deze man vraagt niets. Deze man was groot. De hoop, die hij niet uitsprak, behoefde niet



		x Een woord vooraf.

		gebloeid op den Kruisberg hard van steen. Moed en heldenmoed wekken zij op, als zij met bazuin- klank klinken over het slagveld, waar de groote strijd gestreden wordt ter bevrijding en redding van den nieuwen tijd. Maar wat alle zijn woor- den bezielt en adelt, dat is de grootste der drie groote Godsgaven: de liefde. Aan niemand leed of schade te hebben ge- daan" met dit woord op de lippen is de man gestorven, die als S. Carolus Borromaeus had kunnen zeggen: Ecce venio", die als S. Vin- centius a Paulo had kunnen uitroepen: Ipse perfïciet", daar God Zijn werk in hem vol- tooien zou. Een groot en heilig woord in onze dagen van ijdele woorden.

		Het keurige boekje, waaraan deze regelen ter Voorrede" strekken, is een laatste weldaad van



		Een woord vooraf.
		\\i


		den Kardinaal. Ook hier vindt men de woorden die niet alleen geen kwaad doen of geen leed, maar die wijsheid brengen en vreugde. Alles wat over den inhoud gezegd kan worden heeft de uitgever in zijn voortreffelijke inleiding ge- zegd. Het boekje geeft ons het beeld van den schrijver: den man van vernuft, dat nooit wilde schitteren of pijn doen; van wetenschap, die in al haar volheid dienstbaar werd gemaakt aan het leven; van scherpzinnigheid, die overal het goede wist te zien ; van vroomheid, die vroolijk wist te zijn en wijsheid, die wist af te dalen; van oorspronkelijkheid, die niets ongeregelds heeft en zichzelve noch kent, noch zoekt, het geeft ons het beeld van een rein en groot karak- ter. Het is het tijdverdrijf van een held en een heilige; tijdverdrijf, dat opbouwt ter eeuwigheid. Ook de vertaling is een weldaad. In onze hollandsche letteren bezitten wij, katholieken, geen boek van deze soort. Het is een ernstig boek, zonder zwaarte ; een stichtelijk boek zonder



		xii Een woord vooraf\'. stichtelijkheid; de opstellen zijn preeken zonder preektoon. Zij zijn licht en niet luchtig; zij verpoozen en geven te denken. Zij brengen levenswijsheid en de Hemel zij geloofd! er is geen spoor in van levensmoeheid of levens- smart. Hier is een zoon van Merry England" aan het woord, een man, die wist dat het heerlijkste beeld van God, onzen Vader, ons gegeven wordt in de blijde zon. In naam zijner vele lezers breng ik den ver- taler reeds nu den besten dank voor zijn voor- trefi\'elijken en weldadigen arbeid. Dr. Öchaepman. Seminarie Rijsenbukg, Palm-Zondag 1894.



		xvi De voornaamste datums uit het leven Op \'t kerstfeest van 1832 ontving hij de Anglicaanschc wijdingen, werd kort daarop Curate" pastoor en dan Rector der pastorieën Lavington en Graffham in Sussex , huwde hetzelfde jaar met Carouxe Sargest, dochter van zijn voorganger in het ambt, en kleindochter van hem die het patronaat had over zijne pastorieën. Do echtgenoote stierf reeds in 1837. In 1840 ontving hij zijne benoeming tot aartsdiaken \') van Chichester en in 1842 tot buitengewonen prediker van de hoogeschool te Oxford. Op Passiezondag van \'t jaar 1851 trad hij in den schoot der Katholieke Kerk en werd datzelfde jaar priester gewijd. Daarna bracht hij overeenkomstig den raad van Pius IX eenige jaren door op de Academia ecclesi as ti ca ^:!) te Rome. In 1854 werd hij bevorderd tot Doctor in de Oodge- leerdheid. In 1857 stichtte hij to Londen de congregatie dor Oblaten" van den H. Carolus Horromous, werd hetzelfde jaar tot proost van Westminster benoemd en in 1801 tot Protonotarius apostolicus. In 1865 volgde hij kardinaal WlSEMAN ⁴) op als aarts- bisschop van Westminster. In 1809 en 1870 was hij tegenwoordig op het Vatieaansch Concilie. Pius IX verhief hem in 1875 tot de waardigheid van Kardinaal met den titel van den H. Gregorius op den Mons Coelius



		xx Inleiding van den Uitgever. de eenige weelde, die de kardinaal zich ooit heeft veroorloofd. Het model namelijk van die banden dagteekende uit de dagen der groote boekerij van Lavington. Verscheen er een nieuw boek van zijn hand dan gaf hij het dien ouden vorm, daartoe mischien geleid door de gedachte, dat die uiterlijke gelijkvormigheid het zinnebeeld was van de inwendige logische gedachtenreeks waarvan, zooals hij placht te zeggen, al zijne vroegere of latere werken de blijken droegen. Toch waren de geschriften van den kardinaal niets minder dan speelwerk. Zijne ontspanning zelfs mogen zij niet heeten. Bedenkt men, dat geen beweegredenen van letterkundigen aard, maar de belangen van den godsdienst hem tot schrijven aanzetten dan staat men verbaasd hoe gelukkig, ordelijk en kernachtig zijne eenvoudige stijl is. Meer geboren redenaar dan geoefend schrijver vervalt hij dikwerf in herhalingen, doch nimmer zonder er een nieuwe gelukkige wending aan te geven. Dat hij ooit een zin



		xxii Inleiding van den Uitgever. reid, maar mocht, opmerkelijk genoeg, de uitgave niet meer beleven van \'t eenige werkje, dat hij ooit tot zijn ontspanning en zonder een rechtstreeks godsdienstig of menschlievend doel had opgesteld. - Gij draagt echter de verant- woordelijkheid", zeide hij, en moet de inleiding schrijven." Dat zou nagenoeg een onbegonnen werk geweest zijn, ware hij blijven leven. Deze taak is de eenige, die mij gemakkelijk gemaakt wordt door zijn dood. Onder de geloofsgenooten des kardinaals zou zijn letterkundige arbeid hooger dan nu \'t geval was, gewaardeerd zijn, ware niet kardinaal Newman ^(ï) bij hen de gevierde schrijver ge- weest. Aan den een zijn pen, den ander zijn kromstaf", zoo luidde het vaardige oordeel, dat beiden mannen het middel aanwees, om hun levenstaak te volbrengen. Niettemin, stijl bij stijl vergeleken, staal het iederen onaf- hankelijken beoordeelaar vrij om ook in Man-



		Inleiding van den Uitgever. xxvn teristieke terughoudendheid met betrekking tot zijne eigene gemoedsbewegingen en tot den loop der gedachten, zoover dit nog iets anders was dan enkel de zuivere slotsom, waartoe hij ge- komen is, lag volgens hen, die zijn karakter het beste kenden, de reden, waarom zijne per- soonlijkheid bij het grootste gedeelte zijner land- genooten minder belang wekte dan zijn tijd- genoot, kardinaal Newman. Toch is liet niet moeielijk, zelfs uit deze opstellen van Tijdverdrijf", te ontdekken wat hij niet wilde openbaren; de fijnste trekken zijns karakters kan men overigens leeren kennen in dit overigens zeer objectieve werkje. Het is de stem van den grooten aartsbisschop buiten zijne ambtsplichten, van den erfgenaam aller eeuwen, den classieken tijdgenoot, den onsterfelijken man. WlLFBID MEYNELL. Palace Court House, London, W. Kerstmis 1892.



		mnw \\^<:SlCf^



		INHOUD.

		lilz. Een woord vooraf van Dr. Schaepman....... v Voorbericht van den vertaler............xm De voornaamste datums uit het leven van kardinaal Manning...................xt Inleiding van den Uitgever.............XIX Eer....................... 1 Vast karakter...................19 Hoovaardij...................31 IJdelheid....................42 Populariteit....................54 Zelfzucht.....................65 Gesnap......................76 Do vierde stand..................86 Over critici....................100 Moed.......................110 Aantcekoningen...............187



		Eer.

		[e woordafleiders hebben de hoop opge- geven, den wortel van liet Latijnsche j woord li o nor honour, ver te vinden. Van honor komt men niet tot het Grieksche synoniem ruw) of\' men moet zijn toe- vlucht nemen tot de bekende Etymologische wet, dat alle medeklinkers kunnen veranderd worden en de klinkletters niet meetellen. Voorwaar een vreemd verschijnsel bij een woord, dat onder een of\' anderen vorm in alle talen en bij alle volken leeft. De Grieken, een handel»Irijvend volk, noemden het eenvoudig ..n,ui)" prijs" of\' waarde". Het was de waarde van een mensen volgens de schatting van anderen, niet de waarde die hij zichzelven toekende. Maar



		Eer. 3

		Deze was veelsoortig: persoonlijke, burgerlijke en godsdienstige. Goddelijke eer verhief den mensen tot den rang dor goden. De roemrijk*¹intocht van een overwinnaar, het ambt van consul of\' aediel waren eene eer van liet bur- gerlijk leven; familiegoederen en het bezit van slaven werden een eer geacht, behoorende tot tot het huislijk en afzonderlijk leven. Iemand eer betuigen, eer bewijzen, iemand vereeren beteekent hetzelfde, maar is niet de zin, waar- naar wij zoeken. Mijnheer A. vraagt mijnheer B. hem de eer aan te doen ten zijnent het middagmaal te gebruiken, en mijnheer B. heeft de eer dit¹ uit- noodiging met veel genoegen aan te nemen. Na tafel heeft mijnheer A. de eer de gezond- heid in te stellen van mijnheer B., en met veel eer wordt de gezondheid van mijnheer B. ge- dronken. Alle leden van het Lagerhuis zijn zoo- lang zij leden blijven eer waardig" honou- rable. Wat er gebeurt, wanneer zij hun zetel Mahjong, TfldverdrHf. .\'t



		4 Eer.

		verliezen, wordt niet vermeld. Zij worden niet langer aldus genoemd, en naam en zaak zijn zóó weinig één en zóó gemakkelijk te scheiden, dat die afgevaardigden eer waardig" kunnen zijn. wanneer zij niet meer dus genoemd wor- den en niet eer waardig", al dragen zij dien titel. De uitdrukking van den Engelschman op mijn eer" hadden Romeinen noch Grieken be- grepen, maar bij \'t hooren daarvan waarschijn- lijk aan een der huisgoden gedacht. Zij zwoeren onophoudelijk bij Jupiter \'\') en Bacchus ¹⁰), Pollux ^,7) en Cato ¹⁸), Charon ^,0) en den Styx ²⁰), maar de eer als godheid kenden zij niet. Wij zweren bij ons zelven. En dat is geen ijdele vorm. Een geestelijke zweert of verzekert in verbo sacerdotis op zijn woord van priester", omdat zijne priesterlijke waardigheid hem de hoogste verplichting oplegt en alles in zich be- sluit, wat in zijn ambt en zijn persoon heilig is. Een ridder verpandt zijn ridderwoord, omdat



		Eer. 5

		trouweloosheid voor hem gelijkstaat met een zedelijken dood. Wanneer dus iemand zegt: op mijn eer", zweert hij bij al wat hij is en aan waarheid, rechtschapenheid en waardigheid bezit, d. w. z. bij geheel de waarde van zijn persoon voor God en de menschen. Hier nu ontmoeten wij de beteekenis, die wij zoeken. Deze eer is niet de waarde, welke de wereld iemand toekent, maar die hij zelf bepaalt. Als Shakespeare ons wil beduiden, dat wij anderen moeten bejegenen niet zoozeer volgens hetgeen zij zijn, als wel overeenkomstig hetgeen wij zijn, zegt hij: Treat them according to your honour", behandelt hen volgens uwe eer", d. i. neemt u zelven, niet hen, tot maat- staf. Hiertegen kan men inbrengen, dat men- schen zichzelven eene inderdaad valsche waarde toekennen en zich inbeelden te zijn, wat zij werkelijk niet zijn. Deze schatting van zichzelf is dikwerf eigenliefde met een pauwestaart. Niemand behandelt anderen meer uit de hoogte



		<i Eer.

		ilan juist hij die de minste waarde heeft. Toch blijft de regel gelden. Immers evenals er een verkeerde en een redelijke eigenliefde bestaat, is er ook een ijdele en een rechtmatige zelfschat- ting. De eerste is opgeblazen, zonder gehalte en zelfzuchtig; de laatste nederig, werkelijk en waar. Onnoodig is het van die ijdele zelfschat ting te spreken. Indien iemand de eer najaagt als het doel zijner handelingen, wordt zij dubbel- hartig. Zelfs een goede daad stelt hij niet, omdat zij goed is, maar om de volksgunst te winnen en lof in te oogsten. Dit zelfbewustzijn en deze inachtneming van eigen persoonlijkheid wordt niet enkel in ijdele en ondegelijke karak- ters gevonden; zelfs grootere en betere men- schen kunnen met dit gebrek behept zijn. Bij hen echter is het drijfveer noch doel, maar slechts een wolk van stof, achter de voortwen- telende raderen. Overdreven zelfgevoel tracht ijverig goede en oprechte zielen te omhullen. Dit is hare bekoring en kwelling: geven zij toe,



		Eer. 7

		dat zelfgevoel wordt haar gebrek; bieden zij weerstand, het oefent haar in de nederigheid. Want nederigheid bestaat niet in het onbekend blijven met de waarheid. Reikt iemand boven het gemiddelde peil der menschelijke volmaakt- heid dan moet hij daarvan wel overtuigd zijn. Of hij sterker is dan anderen, leerde hij in zijne jonge jaren, waarin jongelingen zich met elkan- der meten. Of hij bedreven is in spel en lichaamsoefening, kan hem niet onbekend zijn. Gaat hij met den palm van kracht or behendig- heid strijken, blijft hij naar geest of lichaam overwinnaar, verwerft hij zich onderscheiding op zedelijk gebied, hoe zou hij daarvan onbewust kunnen zijn? De ervaring van eiken dag leert hem duidelijker, met welke en hoevele gaven der natuur hij begiftigd is of wat nut hij daar- uit voor zijne verstandelijke en zedelijke vor- ming getrokken heeft. Dit kan hem niet ver- borgen blijven, al zou hij het willen. Ware ook zijn innerlijk waarnemingsvermogen nog zoo



		Eer. 9

		past. Wat in den een grootmoedigheid is, zou in een ander schrielheid zijn; wat in den een als eerlijke winst kan gelden, mag men allicht in een ander aanzien als afpersing. Een arme kan veel doen, wat voor een rijke eene over- schrijding van de regels der betamelijkheid zou wezen. Een man van lage afkomst geniet eene zekere vrijheid, waar iemand van hooge ge- boorte zijne vrijheid beperkt ziet. Dit wil niet zeggen dat de een om zoo te spreken, moet stikken in zijne waardigheid en de ander zich alle mogelijke vrijheden in taal en manieren kan veroorloven, neen, maar wat de een voegt, voegt daarom geenszins den andere. Het ge- zond verstand beseft dit van nature en neemt het tot maatstaf van onze handelwijze ten op- zichte van ons zelven en anderen. Ziedaar wat wij door eer" verstaan, en nu vatten wij ter- stond de beteekenis van eervol en onbetamelijk: honour is as lionour does" eer is zooals zij doet".



		10 Kor.

		Om in meer bijzonderheden te schetsen, wat deze eer" doet, geven wij de volgende hoofd- punten : I. Eer" doet iemand uiterst stip zijn inliet houden van verbintenissen en beloften, hetzij deze onder woorden gebracht of stilzwijgend in iets anders begrepen zijn. Zij is breed, edel- moedig, vaardig en gaat verder dan waartoe wet en geweten haar strikt verplichten. Gemeen of laag, arglistig of sluw te zijn, zou haar pijn- lijker vallen dan welke schade ook te lijden. Sommigen zullen volbrengen, waartoe zij door de wet kunnen gedwongen worden, maar verder gaan zij niet. Zijn zij hun eer iets schuldig, dan zullen zij de schuld niet afdoen, voordat zij worden gemaand; wordt die schuld vergeten, zij betalen haar niet. Hebben zij het arme volk eenige hoop of verwachting op hulp voor- gespiegeld, dan voelen zij de verplichting niet, die te verwezenlijken. Bij het sluiten van een koop doen zij met iedere omstandigheid, die hun



		Eer. 11

		bekend en den andere onbekend is, hun voor- deel. Zonder juist te liegen trachten zij tot op het oogenblik van betalen de waarde te verkleinen van wat zij noodzakelijk moeten koopen. \'t Is niets, niets waard", zegt elke kooper, maar is hij heengegaan, dan snoeft hij op zijne slimheid. Als sommigen te laat bemerken, dat zij onverstandig eene belofte deden, die op eigen schade uitloopt, trachten zij die van zich af te schuiven. Eer" zal die belofte houden, al valt het ook nog zoo zwaar. Reoulüs ²\') beloofde naai\' Carthago terug te keeren; hij beloofde niet, zijne landgenooten kneedbaar te maken. II. Eer" doet den mensen trouw zijn in het bewaren van geheimen; daarom ziet hij niet gaarne, dat ze hem worden toevertrouwd. Gehei- men zijn als roodheete ploegscharen "); alleen heiligen kunnen zich veilig daartusschen bewe- gen. Geheimen niet te schenden, terwijl men blootstaat aan een kruisvuur van ondervragin-



		12 Eer.

		gen en aan een nieuwsgierigheid, waarvan heel de wereld brandt, is niet gemakkelijk. III. Eer" brengt den mensen tot grootmoe- digheid in het vergeven en vergeten van kren- king en ondankbare bejegening. Haar geheugen is trouw omtrent alles wat goed en edel, maar zwak voor alles wat slecht en laag is. Kleine spijtigheid, wraakgevoel, lage wedervergelding, heimelijke verbittering, afgunst en venijnigheid in woorden of daden, worden door haar als door bezwering uit een edel gemoed verbannen. Mannen van eer gedragen zich vooral grootmoe- dig jegens hen, door wien zij onwaardig behan- deld zijn. Deze ondervinden een behandeling, niet zooals zij verdienen, maar waarop zij het minst aanspraak mogen maken. De lex talionis, de wet der wedervergelding, bestaat voorde eer" hierin, dat zij kwaad met goed, vijandigheid met vriendelijkheid vergeldt. De wereld noeme dit gebrek aan menschenkonnis, maar eer" is wijzer dan de wereld en even sterk als wijs.



		Eer. 1 ;5

		IV. Eer" doet ons iedereen met achting bejegenen, maar vooral de minderen in rang, beschaving of maatschappelijken stand, zooals de armen, de dienstboden of\' hen die op een of andere wijze afhankelijk zijn. Zij vleit de grooten niet en is geenszins trotsch tegenover onaanzienlijken, doch waardeert altijd wat er achtenswaardigs en oprechts gevonden wordt onder den groven kiel zoowel als onder het def- tige kleed. Zij behandelt allen als koningskin- deren, omdat zij in hen, ondanks verschil van kleederdracht en maatschappelijke ongelijkheid, de natuur en waardigheid des menschen erkent. Een mensen toch is waard wat hij waard is in de oogen van God en niets meer". En zelfs hen, die hunne waardigheid verbeurden, zal zij bejegenen met eene hoffelijkheid, welke beter dan de scherpste woorden het bewustzijn in hen wekt hunner mindere waarde. Eer" handelt krachtens haar natuur eervol; zij is gelijk het licht der zon, jegens allen dezelfde, niet om



		14 Eer.

		hetgeen deze zijn, maar om hetgeen zij zelve is. V. Eer" verheft den inensch hoven alle persoonlijke bedoelingen en belangen, als het algemeen welzijn mede in het spel komt. Van een grooten heiden is gezegd, dat hij was indocilis privata loqui ^ï3); dit kan men zóó verstaan, dat hij er niet toe kon gebracht wor- den over iets anders te spreken dan over zaken van algemeen belang. VI. Ten slotte: eer" brengt in ons een zekere verontwaardiging te weeg, zoo dikwerf de waar- heid verwrongen wordt. Dubbelzinnige woor- den, tweeledige redeneeringen, gezochte ondui- dehjkheid, gemaskerde leugens kan zij niet uit- staan. Zij is zoo nauw aan waarheid verwant, dat zij liever, zelfs ontijdig, de waarheid zegt dan die te verzwijgen. Waarheid zal immer voor zichzelve opkomen. Gelijk een vallende bom kan zij ontsteltenis teweegbrengen en alles overhoopwerpen, maar op den duur is de waarheidlievendste man ook de bruikbaarste



		Eer. 15

		en meest bevriend, eek met hen, die zich aan zijne waarheidsliefde geërgerd hebben. Door te meenen wat gij zegt en te zeggen wat gij meent, wint gij ten laatste zelfs uwe vijanden. Eer" maakt geen omweg, en ook vijanden slaat zij de wapens uit de hand. Nn kan daaronder wel de hoogmoed sehui- len, zooals wij zien bij de Farizeërs; want ook in het beste dringt de eigenliefde binnen, dit¹, wordt zij niet beteugeld, vol verkeerdheden is; maar dit neemt niet weg, dat de eer" enkel bewustzijn wezen kan van wat edel en waai\' is, en prikkelen tot het edelere en meer ware in woord en daad; in dit geval handelt zij uit ijdel- heid noch uit eigenbelang, maar enkel om zich- zelve. De overtuiging van een oprecht man, dat hij rechtschapenheid bezit en zich niets te verwijten, over niets te schamen heeft nil c onsei re nu 11a pallescere culpa", ^ï4) kan zeer goed zonder eenigen hoogmoed bestaan. Tot dusverre zeiden wij, hoe de eer" han-



		lfi Eer.

		ilelt; wij hebhen nog niet durven hepalen, wat zij is. Wij zullen liet beproeven, hoewel wij ons daardoor wellicht aan gevaar blootstellen, den talrijken wijzen dezer wereld den hand- schoen toe te werpen. Het komt ons voor, dat eer" de volmaakt- heid is der deugden in de natuurlijke orde, zoo- als liefde de volmaaktheid is der deugden in de bovennatuurlijke orde. En wij moeten aan- nemen, dat de bovenbouw of bovennatuurlijke deugd niet vast zal staan, indien zij niet ge- grond is op den natuurlijken vierhoek der car- dinale deugden. Christelijke taal, vrome gemoeds- bewegingen, voorstellingen van volmaaktheid en godsvrucht, in de verbeelding ontstaan, stijgen en verdwijnen licht als een zeepbel, indien zij niet rusten op dien hechten natuurlijken grond- slag. De deugden der natuurlijke orde zijn: ten eerste voorzichtigheid, die de juiste verhouding van stand en gedrag kent en bepaalt; ten tweede rechtvaardigheid, die aan ieder geeft wat hem



		Eer. 17

		toekomt en zelfs meer dan dit, want recht- vaardigheid is niet enkel de dingen met recht- vaardigheid doen, maar ze doen zooals een recht- vaardig man ze doen zal d. w. z. met een recht- vaardig oogmerk en maatstaf\' en op een reent- vaardige wijze; de rechtvaardigheid van den rechtvaardige is niet alleen onpartijdig, maar toegevend en her! Op de derde plaats matig- heid, die hartstochten, neigingen en verlangens naar alles wat genoeglijk, streelend en zoet is voor het eigen ik in al hnnne vormen, zoo be- teugelt en onderwerpt, dat zij dim mensch onbaatzuchtig maakt. En eindelijk sterkte, waar- door men zichzelven afgestorven, bereidwillig het lijden aanvaardt en zich opoffert voor waar- heid, rechtschapenheid, grootmoedigheid en het algemeen welzijn. Uit dit viertal ontstaat wat de oudheid virtus noemde, en virtus betee- kent niets anders dan kracht en moed in een graad, die heldhaftig is en aan voorzichtigheid, rechtvaardigheid, matigheid en sterkte de kroon



		18 Kor.

		opzet van de heerschende kracht, welke de gewone maat overtreft. In de bovennatuur- lijke orde zou deze virtus de liefde zijn, de baud der volkomenheid en de volheid dei- kracht in de zelfopoffering en het martelaar- schap.



		Vast karakter.

		,en man van een vast karakter blijft ! zichzelven gelijk, is niet ongestadig, I maar steeds dezelfde. Wie iemand vast van karakter noemt prijst hem, omdat die hoedanigheid altoos, of ten minste naar zuiver spraakgebruik, in goeden zin genomen wordt. Wie van iemand zegt dat hij geen vast- heid van karakter heeft, laakt hem, want daar- door wordt gewezen op een soort van gebrek aan waarheidsliefde in daden, op onbestendigheid en zwakheid, op gemakkelijkheid van onder invloed te geraken of te zwenken uit eigenbe- lang. Abistoteles beweert, dat de mensen maar op ééne wijze goed kan zijn, doch slecht op velerlei wijze. Door vastheid van karakter Mannino, Tijdverdrijf. 4



		20 Vast karakter.

		verstaan wij dus het zich gelijk blijven van goede menschen en door onvastheid van karakter de onbestendigheid van slechte of niet geheel goede. Van iemand zeggen: hij is verhard in het kwaad, is hem vergelijken bij het pikzwarte origineel. Naar zijn afleiding beteekent het woord con- sis ten cy aaneensluiting, samenhang; door een innerlijke wet namelijk hangen de dingen aaneen, de mensch houdt zich om zoo te spreken samen. De Grieken noemen dat vierkant." Tennyson zegt van Wellington, den ijzeren hertog: Hij stond vierkant tegen het geblaas van alle win- den", he stood four square to all the winds that blew ⁱ⁵). De Romeinen zeggen: totus teres atque rotundus \'²⁽ⁱ) een rondman. Met uitzondering van \'s menschen zedelijke natuur heetten zij alles vierkant: let- ters, verzen, redevoeringen en zelfs de lichamen, maar niet den geest. Wij gebruiken beide over- drachtelijke uitdrukkingen; immers een slechte



		Vast karakter. 21

		regeering teekenen wij aldus: Zij plaatst ronde mannen in vierkante gaten en vierkante mannen in ronde" ^ï"). Vastheid van karakter is eene deugd; zij kan nochtans ontaarden in een gebrek of ziekelijkheid. Om als deugd te kunnen gelden, dient het karakter gevormd te zijn rondom een waarheid als middelpunt, moeten ook de aanwassende eigenschappen met die waarheid innig samen- hangen en als \'t ware één geheel uitmaken, of om het duidelijk te zeggen: van die waar- heid moeten zij zich uitbreiden zooals van het hart van een eik de jaarringen in den groeienden stam. Bij een ernstigen wil kan het voor een man, die in den kring eener wijsgeerige, zede- lijke of godsdienstige waarheid is opgegroeid, niet moeilijk zijn vast van karakter te worden. Geheel zijn geest is gevormd om een middel- punt, dat onwrikbaar vaststaat. En de vast- heid van deze grondwet zijns levens geeft aan zijne zedelijke daden, wat eene onomstootelijke