y E f\\D I N A ND.

MET EEN BRIEF AAN DEN AUTEUR VAN

CAMERA OBSCURA."

C. L. VAN LANGENHUYSEN.
1891.

AN DE NAGEDACHTENIS VAN

Ik ben niet van degenen, die veel willen weten van vermaak en
ontspanning. Ik besteed mijne nren niet, om schadelooze lektuur te
leveren ; die niet schaadt, zoo zij al niet baat.

Dit komt mij, voor denkende geesten, eene onwaardige bezigheid
voor.

Lektuur moet zoo veel mogelijk voedsel geven aan hart en geest."

Heet gij, Dietsche Gaardenier,

Mijn nog Jlets-gekleurde bloemen :

Kweekers phdmpjen" en een cier

Voor uw korf jen," \'k mag dit roemen.

Toch gaaft gij door eigen kruid

Oog daaraan en geur, voorzeker

Thijm riekt boven alles uit!
En waart vooral niet gij van dit gebloemf de kweeker ?

Neen het was ff een doodenruiker,

Dien gij me aanboodt, flets van kleur :
\'t Is een oogenlust en \'k ruik er

Frischheid in en balsemffenr.
Knipte ik soms aan takje of lover,

Toen \'k uw bloemen heb geschikt,
Gij otitwierpt haar kteurgetoover ;

Ik het linfjen, dat ze omstrikt.

Aan den auteur van Camera Obscura.

Waarde Heer Hildebrand,

Voorreden in den vorm van een brief, en wel aan uw
adres!

Ja, dat heeft u er van. Uwe noodige en overbodige op-
heldering" na vijftig jaar heeft den naam van uwe welwillend-
heid zoo mogelijk nog meer gestaafd; dies veroorloof ik mij
gerustelijk deze stout igheid. En dit te eerder, wijl
nog andere motieven mij bewogen tot u het voorwoord te rich-
ten, passend op deze gedachten en schetsen, als Bloemen, kruid
en stekelblaadjes toegewijd aan den Meester, wiens laatste regelen
schier geschreven werden aan den auteur van Camera Obscura.

In een brief, gedagteekend «Buiksloot 20 Mei 1860," en
geadresseerd aan zekeren Heer Kerstant van Aelbertsveldt
(gezegd Markies van Carabaz) lange Nieuwstraat, schuins over
de Gaterijne kerk te Utrecht," besprak de heer Pauwels
Foreestier o.a. de schilderijen-tentoonstelling, te dier dagen in
Arti gehouden. Nu, dat placht die kunstkenner meer te doen,
niet waar, en wel met ongemeenen smaak, met onmiskenbare
bevoegdheid. In dat epistel dan vertelde hij, dat zijn vriend
Negovagus eens bij hem te gast was en in don loop van \'t
gesprek het volgende zei: _;,Wat heb ik een genot gehad op de
tentoonstelling aan de Hooge Sluis; om je de waarheid te

zeggen, Foreestier: die fotografie brengt een doodsteek toe aan
onze schilders.... van menschen, gebouwen, allerlei oude
kunstwerken, en wat dies meer zij. ... " waarop de gastheer
antwoordde: «aan de middelmatige schilders, Negovagus. Een
instrument, en dan nog wel een onvolkomen instrument, kan
toch nooit in de plaats treden van den menschenlijken geest."

«Dat is een goed woord, Foreestier, van den geest," her-
nam Negovagus. «Maar was er veel geest op de teekeningen-
ten-toon-stelling in Arüf\'

«Ja, ja," verklaarde de aestheticus, «er waren mooije dingen.
Zelfs in de wonderen van uitvoerigheid van Koelman zit toch
nog leven ...."

«Meer leven dan in fotogrufiën van \'t zelfde?" vroeg de
kunstlievende.

z/Fotografiën missen altijd de kleuren," luidde het antwoord
van den kunstkenner. _;,Men kan ook alleen fotografiëeren
wat men reeds heeft, niet, wat men maar scheppen
kan."

Gelukkig, mijnheer Hildebrand, dat onze kunstrechter die
uitspraak aanstonds toelichtte door aldus voort te gaan : _/;Foto-
grafiëer eens dingen als de malscho en krachtige landschappen
van Roelofs, als bijv. de bloemen van de juffrouwen Haanen of
de Rijk.... of scones als de kompozities van Ten Kate,
Scholten, Bles, Eochussen . ..." Want, niet waar, hadde hij
die verduidelijking van zijn vonnis niet gegeven, dan zouden
onze ridders van palet en harp, die van geen banden willen
weten, het met de waarheid zoo nauw niet nemen, die slechts
jacht maken op effect en z.g.n. impressioneeren willen, dan, zeg
ik, zouden dezulken allicht meenen in Foreestiers schatting van
hetgeen men maar scheppen kan" boven hetgeen «men reeds
heeft," een kostelijken vrijbrief te bezitten, om hun phantasie
den teugel te vieren tot nog doller draf en nog onbesuisder
sprongen, dan waarvoor zij nu reeds onze aandacht, neen
onze bewondering durven vragen.

Nu is de bedoeling van den kunstrechter duidelijk.

Doch met dit al ligt juist in het vonnis, dat Foreestier streek
over het fotografiëeren, eene waarheid, die de hechte
en zoo duurzaam gebleken grond is van uw Camera Obscura.
Juist toch omdat uw kunstwerk de reproductie is van levende
en handelende personen, en gij dus weergegeven hebt «wat men
reeds heeft" en niet «wat men maar scheppen kan", is
het na vijftig jaren nog overdierbaar aan het Nederlandsche
volk. Omdat gij gefotografiëerd" en niet «geschilderd" hebt,
zal \'t wel niet blijven bij de zeulende uitgave van «het onster-
felijksto van alle Hollandsche boeken", zooals Jonckbloet, niet
de Doctor, maar de Jezuïet van dien literarischen naam, het zoo
juist heeft gekarakteriseerd.

Want, meendet gij uwe bewonderaars te moeten waarschuwen,
dat men op uwe schilderijtjes «geen portretten moet zoeken",
dewijl er «niet alleen honderdmaal een neus van herinnering
staat op een gezicht van verbeelding, maar ook de uitdrukking
des gelaats zoo weinig bepaald is, dat eenzelfde tronie dikwijls
op wel vijftig onderscheiden menschen gelijkt", i) dat de Camera
Obscura getrouwe licht-beelden geeft van het Nederland, zooals
het een halve eeuw geleden was, wil schier iedereen tegenover
u volhouden. En zult dus gij die bewering niet als een axioma
aannemen, toch, waarde Heer, hebt gij zelf gevoeld, «dat het u
gelukt moest wezen met waarheid te schetsen, zoodat de Mensch
den Mensch en de Nederlander zijn Vaderland gevonden heeft")".

Daarom lag er eene teleurstelling in de wetenschap, dat de
Camera Obscura eenig was en bleef, al werd een herdruk van
het boek wel eens als een vermeerderde druk dank-
baar ontvangen.

Sinds men toch is gaan inzien, dat de Volkshistorie niet ge-
schreven wordt, simpel door de vermelding van oorlogen en van
de verjaging en terugroeping of vervanging der vorsten en poten-

1) Motto van uw boek, mijnheer Hildebrand.

2) Voorbericht van den IXden druk blz. X.

taten, maar wel degelijk ook door de schetsing van de zeden
en gebruiken der Natie, door het fotografiëeren van indi-
viduen, waardoor vaak het karakter, de eigendommelijkheid van
geheel het volk in het licht treedt; sinds men dat is gaan
begrijpen, waart gij, Heer Hildebrand, de geroepen hovenier
van dit bloemperk der Vaderlandsche letteren.

Immers onder de met u bloeiende geesten mocht noch Pot-
gieter, noch Busken Huet, noch Vosmaer, noch zelfs Alberdingk
Thijm zich in die roeping verheugen. Potgieter, de klassieke
Meester van d e(n) Gids, was er te patriarchaal voor als hij
sprak; hetgeen hij zeide was te zwaar op de hand, om geaccep»
teerd te worden door geheel het Nederlandsche volk. En Bus-
ken Huet, och, hij kon de geestige causeur wezen van het
Land van Rembrandt, zijn literarische phantasie was
te Eransch voor zoo\'n door en door Hollandsch bock. Vosmaer,
de zeer menschelijke bewerker der geëtste bladen, mocht
al zijn doorgedrongen in Rcmbrandts geheim van licht en scha-
duw, hij was te zeer atheïst, om de roerselen tot \'s menschen
doen en laten te kunnen treffen, hetgeen toch ook noodig is,
opdat «de Mensch den Mensch" in zulke tafereelen «terug-
vinde". En Alberdingk Thijm, de geniale stylist van de V o n-
d el-portretten, was weer te Eoomsch, om te kunnen
rekenen op een goed onthaal bij alle zijne landgenooten, of liever
zijn Catholique avant tont klonk zoo luide, dat zij voor hem op
de vlucht gingen, die van kindsbeen af geloerd hebben op hun
hoede te zijn voor _wzulko gevaarlijke menschen".

Doch ook Hofdijk, noch van Lennep, noch Toussaint konden
zich geroepen achten uw verdienstelijk werk voort te zetten.
Om _w fotografieën" van het Nederland hunner dagen te nemen,
waren de Kennemer Bard, die o.a. _Heen echo van 1573"
liet hooren, en de auteur van de(n) Pleegzoon, zoowel als
do schrijfster van het Huis Lauernesse, te zeer ingenomen
met _;/ons Protestantsch verleden;" des schilderden en borduurden
zij liever naar hartelust «hetgeen men maar scheppen kan."

En zouden ook Cremer en Kneppelhout niet mislukt zijn

als auteur van een Camera Obscura, daar de onderhoudende
verteller van Over-Betuwsche Novellen zich, even-
goed als de guitige Klikspaan van Studenten-typen, te
nauwgezet hield bij eene bepaalde klasse en kaste van men-
schen?

De keurige Damas eindelijk toonde zich te^veel aristocraat,
de gemoedelijke van Koetsveld daarentegen te ijverig-catechisee-
rend volksman om zich, als Hildebrand, een plaats te veroveren
in het hart der Natie.

Onder ons legio novellisten en romanvertalers, bij wie het
invlechten eener mogelijke of onmogelijke intrigue hoofdzaak is,
onder onze dii minores behoeven we dus geen naamgenoot van
u te zoeken, als het een feit is, dat zelfs onder de meest ge-
vierde geesten de auteur van de Camera Obscura eene geheel
eenige plaats inneemt.

Maar gaf, of ten minste belooft het na, u opgroeiend geslacht
inderdaad de gewenschte voortzetting van uw kunstwerk niet?
Mogen we onder de thans levende en werkende gunstelingen
uwer bevallige Muze geen man aanwijzen, geroepen om in uw
spoor te treden en waardig uw naam te dragen ? Laat eens
zien: Als Dr. Jan Ten Brink in zijne Geschiedenis der
Noord-Ned. Letteren in de XlXe eeuw", eene lijst geeft van
tijdschriften ten onzent, die aan Belletrie doen, dan tellen wij
De Gids, Nederland, De Neder landsche
Spectator, De Tijdspiegel, Eigen Haard, De
Dietsche Warande, enz. enz., niet minder dan zestien
tijdschriften. En vergeet die geschiedsclirijver der Noord-Ned.
Lett. niet daaronder de Nieuwe Gids te noemen, zoo min
als De Portefeuille en De Huisvriend: De
Katholiek slaat hij nog over, evenals De Studiën,
De Wetenschappelijke Nederlander en De
Katholieke Illustratie, die, ofschoon ze aan den
Leidschen Hoogleeraar blijkbaar onbekend zijn, toch óók aan
Belletrie doen.

Mogen nu al die tijdschriften niet evenzeer bogen op mannen

van kunst en smaak, die ze dirigeeren en aan den gang hou-
den, zij laten toch een heirleger literatoren veronderstellen en
allicht enkelen, die geroepen zijn, een of twee talenten te
besteden aan een kunstwerk als van u, mijnheer Hildebrand.
Zoo zou men denken, niet waar ? Maar ach, \'t mocht wat!

z,Daar heerscht een foezerigheid op [dit] kunstgebied, die
onverdragelijk is, en duchtig kunnen de vingers u soms bran-
den om al die snaken, die er in de kunst tegenwoordig met
hun hoofd wel geheel niet meer bij schijnen te zijn, eens aan
de ooren te trekken, hun toeroepende : bedenkt toch, dat gij
in de verwaande XlXe eeuw leeft, en dat deze gekrinolizeerde
Dame een hoe langer hoe belachelijker figuur gaat maken, hoe
minder gij betoont verduiveld knappe kaerels te zijn." Zoo
schreef Foreestier J) en hij betreurde, dat er zelfs van de
waarlijk vigilante kunstenaars reeds zoovelen palet en harp
neerlegden, waaronder ook onze eenige Beets. Dat was in \'65,
en hoe is \'t nu gesteld ? Ach, laat ons vrij roemen in een
Schaepman en Van Hoogstraten, gaarne wat lezen van Margadant,
Jan Holland en Justus van Maurik; naar een tweede Camera
Oèscura is schier geen kijk meer!

\'t Is echter eene waarheid, dat het werk hoe langer hoe
moeilijker wordt. U toch, waarde Heer Hildebrand, die zich op
deze kunst verstaat, durf ik vragen, of men in onzen tijd zoo\'n han-
dig boek wel zou kunnen leveren, met de verdienste van een beeld
te geven onzer Natie in het laatste vierde der XlXe eeuw ? Aan
de mogelijkheid van een volledig beeld zult gij wel met mij twijfelen.

Doch wat schrijf ik daar; zóó bedoel ik het eigenlijk niet.
Immers, zooals ik reeds aanstipte, zult gij zelf de eerste zijn
om te erkennen, dat uwe genrestukjes evenmin een vol-
ledig beeld geven van het Nederlandsche volk van voor
vijftig jaar. Slechts een gedeelte der Natie heeft het voorrecht
gehad door U ;/gefotografiëerd" te worden, zij n.1. die wegens
eenige numerieke meerderheid steeds willen doorgaan en aan-

l) Dietsche Warande I). 7, bla. 405.

gemerkt worden voor de Nederlanders. Maar als men, dat
daargelaten, nu eens lichtbeelden van onze land- en tijdge-
nooten ging nemen in don trant van uwe schilderijtjes, zou
men dan halverwege den arbeid niet den moed verliezen ?
,_;Fotugratieer" eens onze dartele spes patriae, in de school
gewasschen en aldra gespijzigd, gymnastiek-makend en excer-
ceerend, daarna langs \'s heeren straten wielrijdend eri> zich
ontwikkelend door allerlei sport, ik vraag u, wie kan daarvoor
lust behouden, wie zijn gezond verstand geweld aandoen en
coti autore een bladzijde schrijven over zulke Hollandsche jon-
gens! Oin voorts een lichtdruk te nemen van Neerlands
maagdenstoet en jongelingschap, zou men, in stede van een
Sinterklaas-verguld-partij bij te wonen, of met Pieter Stastok,
die _ffwaaratje verliefd" was, te gaan spelevaren, zóó vele ver-
makelijkheden moeten bijwonen en zóó vele gezelschappen
frequenteeren, dat ej geen tijd overbleef, om behoorlijk met
het fotografieer-toestel te werken; men had ook zóó vele zomer»
en wintertuinen te bezoeken, schouwburgen en café-concerts
af te loopen, dat het laatste sprankje van kunst en goeden
smaak vervlogen zoude zijn, wanneer men zich eindelijk er
toe ging zetten, om de gelijkenis te trerten onzer bakvischjes
en heertjes, die, met het einddiploma van het gymnasium of
de hoogere burgerschool in den zak, in den waan verkeeren
tot alles gerechtigd te zijn of te wel gedetermineerd.

En nu zwijg ik nog van een op \'t leven betrappen" onzer
eeuwig politiseerende, zich corporeorende, steeds disputeerende
maar zelden harmonieerende, immer reclameerende, over de
slechte tijden jeremieerende en des ondanks toch veel verterende
Nederlandsche mannen en vrouwen. Wie slechts om zich heen
ziet erkent, dat het al moeilijker en moeüijker wordt een
tweede Camera Obicura te geven, zonder dat do herkenning
al te pijnlijk is," zooals het geschieden kon _;/in de onbekom-
merde jeugd" i) van u, mijnheer Hildebrand.

I) Voorrede t. a. p.

Allerminst dan ook heeft deze bundel de pretentie van ge-
lezen en saamgevoegd te zijn op den weg, waar ik u heel uit
de verte gekroond zie met den altijd groenenden laurier.

Dat zou den schijn van verwaandheid laden op een schrijver,
die zich zelven meer dan anderen mistrouwt en gaarne zijne
voorreden zou eindigen met de woorden van Broeder Thomas
van Utrecht: Is enich ghebrec in desen boecke (dat is mi
leet) en soo wije dat gebrec verbeteren wille (dat is mij dief.")

Maar mijn Bloemen, kruid en stekelblaadjes zijn toch gekweekt
in een echt Nederlandsehen tuin, en voor \'t meerendeel nog
als \'t ware onder de oogen van den wakkeren Gaardenier, die
het verwijt van de groote menschen" trotseerde, dat hij zich
met tuindertjes inliet. Mogen ze slechts niet ten eene-
male onwaardig bevonden worden te zijn toegewijd aan den
Meester, die niet was van degenen die veel willen weten van
vermaak en ontspanning" en zijn uren niet besteedde, om
schadelooze lektuur te leveren, die niet schaadt, zoo zij al niet
baat," dewijl lektuur zoo veel mogelijk voedsel geven moet aan
geest en hart."

Zouden ze echter een welmeenend criticus veeleer bevestigen
in zijne overtuiging, dat de bescheidenheid nog altijd geen
gebrek is van onze jongere letterkundigen", en sommiger naï-
viteit wel aannemelijk zijn zou, wanneer de pedanterie daar
maar niet door heen gluurde" : dan herleze hij het slot van
Vondels Noodigh berecht over de nieuwe Nederduitse/ie misspellinge:

«Leef lang: vaer wel. Of slaet gij beter geld als dit,
Zoo deel het rustigh me: zoo niet, bestem mijn wit."

Wellicht treedt dan nog een of ander talent te voren, om
deze «stoutigheid" te \'beschamen met een deel Foreestierschen
pit en Hildebrandschen geest, hetgeen ik een onverhoopte vrucht
van dezen arbeid achten zou. En dat dan gij, waarde Heer
Hildebrand, het beleven moogt, is de oprechte wensch van

den U hiddigenden
FERDINAND MARKX.
Z. 2 Februari \'91.

GROOTSTE YAN MIJN KLEENTJES.

Een aardig ventje en lang geen bloed,

De grootste van mijn kleentjes,
Hij haalt, nu twoe-en-halve voet,

Maar ... rechtstaand op zijn teentjes.

Zijn kopje is van het schoonst model

En blond, zoo zacht als zijde;
Zijn blauwe kijkers schitren hol

En geestig, immer blijde.

Zijn wang heeft iets van rood fluweel,

Dat lokt tot kuiltjes-drukken
Met kusjes, die in zoet gespeel

Der oudren ziel verrukken.

Aan tafel, vloer of wand de schuld,

Dat arm en hoofd geregeld
"Versierd zijn met een schram of bult,

Wat jongen, die niet kegelt!

Zijn stem, zoo helder als kristal,

Gelijkt die van een lijster;
Toch raken wij, bij plak en bal,

\'t Gedachten-spoor steeds bijster.

Hij stentort als een generaal

Wanneer hij, trotsch gezeten
Op \'t hobbelpaard, zijn moedertaal

Verrijkt met nieuwe kreten.

Zijn lust in d\' arbeid strekt zich uit

Tot de ongehoordste zaken,
Maar \'t meest om bouwdoos, trom of fluit

Voor brandhout nut te maken.

Hij speelt komedie, als zijn haan

Geen koninkje kan kraaien ;
Want met een droeven lach, een traan,

Weet hij elkeen te paaien.

Hij kan de vreugd voor \'t gansche huis

Zes dagen lang bereiden,
Doch op den zevende het kruis

Voor moe en kindermeiden.

Een aardig ventje en lang. geen bloed,
De grootste van mijn kleentjcs,

Hij haalt nu twee-en-halve voet,

Maar ... rechtstaand op zijn teentjes.

>Als deze krans u heeft gesierd

Mn als wij hebben feestgevierd,
Dan siert u schooner krans, vernieuwd met iedren morgen ;

Ban, iedere dag brengt ons festijn,

Dewijl ik slechts voor Doortje-mijn
Te zorgen heb, en gij voor Maurits slechts reilt zorgen."

Een dichtje van Maurits Dorfer aan zijne bruid Doortje van
Staken. Hij zond er een krans bij van levende oranje bloesems,
peperduur voor een hulponderwijzer, die zich aan een eenvoudig
burgermeisje verbond. Maar \'t was daags voor zijn huwelijk en,
wat alles zegt, hij gevoelde zich Dichter.

Dat is nu al een heelen tijd geleden, zijn huwelijk wel te
verstaan, \'t gaat reeds zachtkens naar de koperen bruiloft!
Zalige tijd, toen, een dozijn jaren geleden. Hij, de zoon van
een metselaarsknecht, door de mildheid en het door-
zicht der vroede landsvaderen in staat gesteld om te leeren
en te studeeren aan volks- en normaalschool, had, ten trots
zijner ouders en tot bewondering van alle buren in de groote
Zoutsteeg, op 22-jarigen leeftijd het diploma van hulponder-
wijzer verworven, en tevens in de stad zijner inwoning een plaats
bemachtigd van niet minder dan 600 gulden in \'t jaar. Bijna
zoo veel als zijn vader verdiende, deze had 13 gidden in de
week ; maar niet zoo vast als Maurits, redeneerde moeder Dorfer.

En dat wns nu nog maar ccn begin ! Tot schoolhoofd, ua-
tuurlijk, moest hij opklimmen, hetgeen hem gemakkelijk zou
vallen, want Lij was knap. Bovendien kon hij dichten, mensen,
verzen maken, zoo mooi, als men ze van zijn leven niet gezien
had! Maurits petemeu, die in de Kersensteeg aldernaast" de
wed. van Staten woont, had zelfs in vertrouwen van haar
z ster, \'s dichters moeder, gehoord, dat er van neef een verhaal
gedrukt stond in ik weet niet welke groote krant, \'t Was wel
niet uit zijn eigen koker, maar, nog kunstiger, uit een vreemde
taal in \'t Hollandsch overgezet! Zoo\'n ding, geloofde zij, noe-
men ze zooveel als een vuile ton". Nu, iemand wat ver-
halen kon hij dan ook zoodanig mooi, en met-een maakte
hij door zijn postuur en geheel zijn manier van doen zoo\'n
aardigen indruk op iemand, die naar hem luisterde, dat
enfin, vrouw van Staken wist daar alles van, zij was de moe-
der van Doortje. Buurvrouw had er dan ook niks niemendal
op tegen," dat haar dochter den kostelijksten dienst uit de stad"
ging verlaten, om eene juffrouw Dorfer te worden."
Zwaartillonde menschon mochten al iets mompelen van over-
haasting en dat het beter was, wanneer Dorfer eerst de hoofd-
acte haalde en zich een gunstige positie verzekerde, vooraleer
hij zich tot zulke zorgen verbond, de zoon uit het volk
behoefde nog geen dichter zich te gevoelen of jongelings-idealen
er op na te houden, om, met twaalf gulden vast iedere week,
zijn bootje in zee te sturen. En Maurits kon ook dan immers
goed doorwerken, ten eindo spoedig de hoofdonderwijzers-acte
te verkrijgen en, over een paar jaren b.v., soliciteeren naar een
betere plaats. Maar dat alles, asjeblieft, zonder de fraaie
letteren" vaarwel te zeggen. Want dat hij aanleg had voor het
kunstvak verklaarde zelfs een Lit. Doctor, die op het laatst
examen hem ter zijde genomen had met een proficiat, mijn-
heer Dorfer. U heeft ook gemak in \'t verzen, zooals ik be-
morkt heb. Stijl en inhoud van uw opstel getuigen mede van
letterkundigen aanlog. Nogmaals, proficiat!"

Geen wonder dus, dat de jonkman er innig van overtuigd

was, ook in de toekomst uitmuntend voor ;,Doortje-mijn" te
kunnen zorgen; terwijl Doortje van haren kant van plan was,
als onderwijzersgade niet minder dan als linnenmeisje van de
Barones, flink de handen uit de mouw te steken, al was liet
ook om «slechts voor Maurits te zorgen." Derhalve mocht de
knappe, dichterlijke bruidegom zijne hoopvolle bruid toezingen:

tAls deze krans u heeft gesierd

Eh als wij hebben feestijevierd..." enz.

Maar dat is nu al lang geleden, \'t gaat zachtkens op do
koperen bruiloft aan.

De heer Dorfer woont in de Kiezelstraat, hier heen, links,
No. 21. Het huis is in vijf woningen verdeeld en herbergt
even zoovele gezinnen. Onze man bewoont de 3e etage. Be-
hoedzaam, \'t is avond, dus donker op de hooge, steile trappen.
Maar, hoor ik u vragen, waarom dan niet liever op klaar-
licht-en-dag eens een kijkje bij hem genomen ? Ja, ziet u, dan
tien tegen één, dat we mijnheer niet t\'huis treffen. Nu, om-
streeks 8 uur, zijn we er zeker van ZEd. te ontmoeten.

Wat een trap. ..! Och, pruttel nu niet. Jawel, maar \'t
is om er den adem bij in te schieten ! Zijn we er nog niet ?...
Kom aan, nog 1012 treden. Ziezoo, nu de eerste deur aan
uw rechterhand; daar, de tweede, weet u, geeft toegang tot een
keukentje. Voorzichtig, u merkt dat zoo niet, voor de deur
ligt iets, dat een maand of 3 geleden op een vloermat geleek;
nu schijnt hot ding hier te zijn neergelegd, om ons in den
letterlijken zin van \'t woord met de deur in huis te doen val-
len. Want deze kamer, nog al groot, vindt u niet?
deze kamer «van alle gemakken voorzien" is het huis, ge-
tuige van het lief en leed, dat meester Dorfer met vrouw en
kroost op het ondermaansche geniet en eerlijk deelt. Bij de
wel niet schitterende maar toch voldoende verlichting van een
petroleum-lamp, die met sierlijke koperen kettinkjes en kwast-

jes aan de lage zoldering hangt, bemerken wij eene groote
chiffonicre, een soort van commode, een tafel met een half
dozijn stoelen, een rieten tuinstoel en tweo dito, dito, voor
kinderen. Een elegant spiegeltje, wat platen en fotografiën in
lijsten, een geriefelijke kachel en een mooi penduletje op den
schoorsteenmantel completeeren het ameublement, in burgerlijke
harmonie met het donker behangsel aan de wanden en het
twijfelachtig gekleurde karpet op den vloer.

Aan de voor zoo\'n groote kamer wel wat kleine ronde tafel
zit de vrouw des huizes. Juffrouw Dorfer ziet er goed uit, al
doen haar ietwat schuil-gaande oogen aan langgerekte avonden
en vervroegde ochtendstonden denken. De tint harer lang niet
meer gevulde wangen logenstraft ook geenszins ons vermoeden,
dat zij blij moet wezen een oogenblik te kunnen zitten, al gaat
de naainaald nog vlug door het weerbarstige laken van een
jongenspet, door hare kleine magere handen heen en weer be-
wogen. Intusschen maakt zij, zelfs in haar half-sleetsch japonnetje
en het gemis aan hoegenaamd eenig versiersel, op ons den
indruk van eene nette, ijverige huisvrouw; en het is eene ver-
kwikking, trots alle agitatie der vrije-vrouwen-vereeniging en
den zotteklap der zusteren Druckers en Cohens, nog het onver-
valschte type te vinden der Nederlandsche vrouw en moeder.
De blauw-laken _ffmarinepet", waaraan zij zoo druk werkt, be-
hoort aan haar oudste zoontje, Jan, den guitigen krullebol, daar
tegenover zijne moeder gezeten. Tusschen licht en donker is
hij t\'huis gekomen met een scheur in zijn blouse en een pet
zonder klep. De jongeheer heeft gevochten. De jongens van
beneden en _ffvan 2 hoog" hebben hem, Jan «van 3 hoog" voor
haan gescholden, welke diersoort hij synoniem acht met de
eigenschap bang, eene beleediging dus, die hij meende duchtig
te moeten wreken. En hij heeft dat gedaan, zij \'t dan niet
zonder schade aan zijne kleederen. Bovendien is een vrij vin-
nige woordenstrijd tusschen de respectieve moeders van de Ie, 2_e en
3e etage het onvermijdelijk slot geweest van de vechtpartij ha-
rer zonen. Maar, zoowel als de jongeheeren, hebben ook de

juffrouwen den vrede weer geteekend, en dat wel op het wijze
woord van de juffrouw der 2e étage, die verklaarde, dat het
geen leven voor een mensen zijn zou in een huis als dit,
waar vijf gezinnen met gezamenlijk een klein dertigtal kinderen
wonen, wanneer men in vredesnaam niet veel over zijn kant liet
gaan. Hiertoe werd dan ook door partijen grootmoedig besloten,
en de juffrouw van beneden" heeft het verdrag bezegeld door
zelvers" een emmertje regenwater te brengen bij de juffrouw
van de 3e étage. De onderwijzersvrouw stond er verstomd" van.
Zoo is het dan wederom rustig. Moeder herstelt de geleden
schade en ziet nu en dan even op naar heur lieveling, Mau-
rits, die zóó verdiept is in de les, welke hij te leeren heeft,
dat hij al driemaal gevraagd heeft, wat St. Nicolaas voor hem
toch wel rijden zou. Jan zit intusschen vlijtig zijn schoolwerk
af te maken, dat hij morgen-ochtend, zooals gewoonlijk, zijn
vader toonen moet en waaraan niets mag ontbreken. Op een
stoof aan moeders zijde zit Catötje kunstige voorwerpen uit een
oude krant te knippen; zij is pas 7 jaar, en heeft zoo even
weer hare breitaak voltooid, zonder éenen steek te laten vallen.
Voorts bewegen zich op den vloer de lieve Kareltje en Joopje,
respectievelijk 5 en 3 jaren oud, en die zoo zoet spelen, dat
juffrouw Dorfer er geen kinderen aan heeft." Eindelijk be-
duidt eene wieg, daar in den hoek, ons, dat Marietje, de jong-
ste van het gezin, nog in haar eerste levensjaar is. Zij slaapt,
tot zichtbare voldoening harer moeder, die, nu haar herstellings-
werk klaar is, behoedzaam achter \'t groen-saaien wieg-be-
kleedsel gluurt, om vervolgens met zoo min mogelijk gedruisch
de kachel wat aan te porren. Want dra moet het water koken
voor de koffie, die haar Maurits zoo gaarne bij zijne thuiskomst
gereed vindt, en het penduletje, neg een huwelijks-geschenk
van de kinderen der Barones, bij wie Doortje jaren gewoond"
heeft, het penduletje slaat 8 uur. Fluks krijgt zij nu het
brood uit de kast en begint boterhammen te snijden, onder
welke bedrijvigheid Jan verklaart, dat hij zijn werk af heeft,
Maurits, dat hij zijn les kent en Catótje haar knipsel in den

kolenbak werpt. Met begeerige blikken volgen de kinderen
elke beweging van «moe" en zij verlustigen zich, zoowel in
den aangenamen geur, die de aldra opguschonken koffie ver-
spreidt, als in den aanblik van ieders deel, dat op kleine be-
schilderde bordjes gelegd is en waaraan niet geraakt mag wor-
den vooraleer een kort gebed is uitgesproken, dat Jan twee-
maal moet overdoen, wijl hij \'t, als altijd, wederom voel te
gauw deed.

Zie, daar komt mijnheer "Dorfer binnen, \'t Is 10 minuten
over achten; niet ten onrechte gaat zijn vrouw er groot op,
dat hij altijd prompt op tijd t\'huis is. En na een avondgroet
en het hartelijk welkom van gade en kroost, zoo luidruchtig,
dat moe «in duizend angsten" verkeert wegens het nog zoo
zoet sluimerend Marietje, legt de huisvader zijn hoed voorzichtig
op de chiffonière, verwisselt overjas en colbert tegen eene meer-
malen gerestaureerde kamerjapon, nog een geschenk van
Doortje op zijn eersten verjaardag als haar echtgenoot, en
werpt zich in den rieten stoel, om ten laatste ook van schoeisel
te verwisselen.

«Jan," zegt juffrouw Dorfer, terwijl zij een heerlijken kop kof-
fie voor haar man en zich zelf schenkt, en den kinderen iets
te drinken voorzet, dat op koffie gelijkt, «Jan, toe, vlug, geef
pa\'s pantoffels eens aan."

«Die weet ik niet," antwoordt de jongeheer, zich oefenend in
de knnst, van in den kortst mogelij kon tijd een ordentelijke
boterham naar binnen te spelen.

«Zoek ze dan," herneemt zijn moeder; onder de commode
heb ik ze vanmiddag geborgen."

Daar staan ze niet," zegt hij even opziende, doch zonder
een voet te verzetten.

Kijk dan waar ze zijn, bengol," klinkt het nu uit \'s vaders
mond, terwijl de goedhartige vrouw beurtelings op haar man
en zoon het oog richt.

Met een stuk brood in de hand gaat Jan nu pruttelend aan
\'t zoeken, niet zouder een oog in \'t zeil te houden op zijn

bordje, in welks oumiddellijke nabijheid de kleine Maurits en
Catötje zich hun deel zoo goed laten smaken. Eindelijk komt
hij dan toch met de pantoffels aandragen, waarop Kareltje en
Joopje uitbarsten in een luid geschrei.

_;/Och, wat doe je die schapen nou weer?" vraagt moeder
bezorgd en, zeker niet zonder reden, Jan verdenkend het een
of ander kattenkwaad aan zijn broertjes gepleegd te hebben.

//Niets," antwoordt Jau, ik neem hun do pantoffels af.
Asjeblief, pa," vervolgt hij, zijn vader het gevraagde overrei-
kynd, en hij zet zijn peuzelkarwei voort.

De vermoeide huisvader heeft nu zijn pantoffels, maar in
welk een staat! Kareltje en Joopje, lief als zij spelen kunnen,
hebbon met hun engelenhandjes een paar bloembollen, verleden
Woensdagnamiddag door den onderwijzer in potjes gepoot en
voor \'t vensterraam gezet, overgeplant in paatjes pantoffels, in
welke prettige bezigheid onder de tafel zij zoo wreedaardig
werden gestoord door Jan. Deswege dan ook, dat zij zoo
erbarmelijk een keel opzetten, waardoor ook Marietje ten laatste
wakker wordt, en haar broertjes op hartverscheurende wijze
accompagneert

\'t Is voor den man om het op een loopen te zetten.

Doch mijnheer Dorfer, hulponderwijzer aan school IV voor
minvermogenden, gaat \'s morgens kwartier vóór 9 uur de deur
uit en ziet gade en kroost slechts des middags aan tafel, om
\'s avonds, omstreeks den tijd, dat wij hem opwachtten, zich
wederom bij de zijnen te voegen. En wat er dan ook gebeuren
mocht, hij dankt er niet aan «te gaan loopen". Dan toch
is zijn dagtaak nog lang niet afgewerkt. Des avonds vertaalt
hij romans uit het Duitsch, novellen en humoresken uit het
Fransch, om ze voor zoo- en zoo-veel af te staan aan een
lokaalblaadje, dat er een feuilleton op na houdt. Voorts ver-
vaardigt hij gelegenheidsverzen en tafelliedjes, niet zoozeer om
zijn zanglust te vieren, dan wel, omdat deze poëzie nog al pro-
ductief is, als zij beoefend wordt op bestelling voor verjaardagen,
groene, koperen, zilveren, en gouden bruiloften, alsmede voor

dito, dito jubilcs van ambtsvervulling. En, verwonderlijk werk-
zaam als hij is, blijft hij toch ook bij zijn eigenlijk vak. Want
niet alleen waagt hij zich aan kunst-recensiën, maar ook aan
critiek b.v. op een pas verschenen Leerplan voor de lagere
school, waarin hij verklaart, dat de auteur, N. B. het
hoofd eener leerschool, welke aan eene Rijkskweekschool ver-
bonden is, op een gespannen voet staat met de taal," aan-
gezien die schoolarch schrijft over «voorwaarden tot een goede
voordracht," over afkeer voor het kwade," over eene toespraak
met allerlei gebaren vergezeld," enz. Ja, de hulponderwijzer
durft zelfs een Friesch taaiexaminator in diens verslag aan de
ltegeering een tiental flaters in slechts twee volzinnen verwijten,
daar die geleerde spreekt van indrukken na het onderzoek
ontvangen," van regels van spelling" van het onderzoek der
bekwaamheid," enz. En bijtend besluit hij deze philippica met
een citaat uit genoemd verslag: Aan het opstellen was niet
zooveel zorg besteed, vals matige eischen vragen mogen"

Men ziet dus, dat de heer Dorfer de fraaie letteren" nog
niet heeft vaarwel gezegd, al verkeert zijn talent nog steeds in
het stadium van aanleg." De acte van hoofdonderwijzer is
er intusschen bij ingeschoten, en nu is daar geen gooien met
de muts naar, al is dan ook het hulponderwijzers-tractement
niet gestegen, evenredig met de behoeften van zijn steeds aan-
groeiend gezin. Eens is hem ontvallen \'t was in eene
zwaarmoedige stemming, nadat hij voor de veertiende maal
, vruchteloos gesolliciteerd had naar een betere plaats en hij N°.
éen-honderd-negen-en-tacJdig op de lijst der liefhebbers was,
eens is hem ontvallen : waarom moest men ook een m ij n -
h e e r van mij maken !" Want de zoon uit het volk, nu vader
van een talrijk gezin, gevoelde, dat hij een stand had op te
houden, waarin hij niet was geboren en opgevoed en waarvoor
zijn inkomen ontoereikend is. Wat lachte hem als jongeling
deze loopbaan toe ! Hoe gemakkelijk viel hem de studie ! Doch
vervolgens onder zorgen gebukt, werd het studeeren werkelijk
Hokken, zwaarder en juist minder met succes, toen hij eenmaal

gezakt was voor het begeerde diploma van hoofd der school,
eene teleurstelling, die hij vroeger nooit had ondervonden.
Beter dus dan aan studie, moest hij weldra zijn vrijo avond-
uren besteed achten, door van half 6 tot 8 uur kopieerwerk te
verrichten en dan voor zijn gezin ten nutte te maken dat ge-
mak in \'t verzen" en «dien aanleg voor de fraaie letteren,"
waarvoor zijn examinator immers een compliment overhad.

Mijnheer Dorfer zet het dus niet op een loopen, maar legt
zijn schrijfgerief wederom klaar, terwijl zijn egsl haar best doet,
om de lieve Kareltje en Joopje zoet te krijgen door wat suiker
op hunne boterhammetjes te sprenkelen vervolgens Jan met een
zacht lijntje aan den wieg te zetten en eindelijk mans pantoffels
in bruikbaren staat te maken.

_WH(5, dat \'s waar ook," zegt zij opeens, met stoffer en blik
gereed, om de bloemaarde onder de tafel zoo goed en kwaad
als \'t nu kan op te ruimen. Dat \'s waar ook, ik zou \'t in
de alteratie haast vergeten. Der is vanmiddag een briefje
gebracht. Weergaas, waar heb ik dat nou gelaten ? . . . . wacht,
in mijn naaimandje.... of neen, ik zal \'t in de siffinjèr ge-
sloten hebben.... Jawel, kijk, Maurits, dat heit de jongen
van meneer Zellenholler gebracht. Wat schrijft ie, toe, lees \'t
eens voor ?"

Als ik t\'huiskom, ligt er altijd eenige verrassing in de
mededeeling, dat er brieven voor mij in de bus zijn, en ik
neem ze in ontvangst met grootere belangstelling, dan wanneer
men ze mij op mijn kamer brengt. Ik weet niet, of het meer-
deren zoo gaat, maar den heer Dorfer zeker. Hij ten minste
bekijkt den brief, dien zijne vrouw hem keuvelend toereikt,
zóó nieuwsgierig, dat hij er niet op let, hoe plat" Doortje
weer uit haren hoek komt," een gebrek, waaraan de onder-
wijzer anders nooit nalaat zich te ergeren, ofschoon het hem
niets heeft gebaat. Hij neemt nu zijn zakmesje, om het cou-
vert netjes te openen, en na kennisneming van de onderteekening,

leest hij op het nog eens nieuwsgierig gedaan verzoek zijner
weêrhelft:

t> Mijnheer,
Ingevolge ome afspraak ...."

Stil toch, kinderen," roept juffrouw Dorfer, haar man on-
derbrekend, houw jullie nou toch eventjes je mond dicht.
Hoor je niet dat pa leest ?"

Catöt stompt me, die valsche kat I" klaagt Jan, anders niet
gewoon zich te laten versukkelen.

O moe," verdedigt zich de beschuldigde, hij jokt het, hoor!
Ik wou maar eventjes . ..."

Stilte," gebiedt moeder. Ik zal jullie dadelijk na bed
maken !"

Neen, neen, nog niet!" klinkt het nu in koor.

Zwijg nou toch een oogenblikkie," smeekt de moeder, gelukkig
niet zonder gevolg, ten miuste heeft zij meer succes, dan wanneer
zij met grof geschut" tusschen de strijdende partijen gekomen was.
En met voorbeeldig geduld hervat de vader zijne lezing, terwijl
Doortje-mijn" aan zijn zijde staat, met heur linkerhand op
zijn schouder rustend on heur rechter steeds gereed voor een
tot stilte aanmanend gebaar.

»Ingevolge onze afspraak wachten wij, uiterlijk einde van deze
week, de door n toegezegde bespreking der schilderijen-tentoonstel^
Ung voor ons tijdschrift.

Uw dienstw. dienaar
A. C. W. M. Sneeger

Red. Secr. v. d. Nieuweren Gids."

Zoo," vervolgt de bevoorrechte kunst-recensent en hij zet een
bedenkelijk gezicht, Vrijdag of uiterlijk Saturdag klaar, jawel,
als ik \'m dat maar leveren kan."

Kom, kom," bemoedigt zijn ega met een glans van verge-

noegen in de oogen zoo\'n karreweitje heit voor jou niks te
beduien !"....

Hei," valt de literator de hollandsche huismoeder in de
rede, «spreek toch een beetje dragelijke taal."

Kom, wat kan je dat nou schelen, as we mekaar maar ver-
staan. Ik ben niet eve geleerd as me man," vervolgt zij, hem
zoetjes in de oogen ziende, opdat hij eens lachen zou. Wél
wou ik voor ik weet niet wat, dat ik half zoo vlug met de
pen kon zijn als jij.. .."

Heilige gerechtigheid!" roept de man vroolijk uit, «daar
maak-je een volzin, groot zeker twee regels breed kolom, en
louter van cen-lettergrepige woorden!"

Juffrouw Dorfer staat op \'t punt zich boos te maken over
de geleerdheid van mijnheer, maar zij heeft redenen zich in
te houden, waarom zij minzaam voortgaat, «nou ja, dat steekt
zoo nauw niet. Ik wou maar zeggen, zie je, als \'t er aan dat
karreweitje nou reis an zat, konden we der nog een manteltje
uithalen voor Toosie, en een jassie voor Jan en Maurits."

Welzeker," herneemt haar ochtvriend een en al verbazing,
is er niet méér noodig ?"

Ja, zie je," vervolgt de vrouw met overleg, als begreep zij
niets van \'s mans gemelijke opmerking, wat ik zeggen wou,
dan kon Toosie haar bruine manteltje voor alle dag nemen,
als zij een nieuw voor Zondags kreeg. Der hangen zulke snoe-
perige modellen in Centraal voor zes en een kwart; maar als
ik er dan nog een kaper voor Marietje bij nam, \'t schaap
heit \'t noodig als brood dan krijg ik er dat kwartje wel af.
Nou en geloof maar gerust, dat Maurits zoo met tandpijn suk-
kelt komt alleen daar van daan, dat zijn buisie te klein is en
te dun voor \'t weer, zooals we \'t tegenwoordig hebben. En
Jan is heelemaal uit zijn polletötje gegroeid, \'t ding wordt te
meê goed voor Karel. Nou is het me ook al eens in \'t
hoofd gekomen, om van jou jas wat te maken voor Jan en
Maurits met-een."

En ik dan ?" vraagt mijnheer Dorfer met een benauwd gezicht.

//Wel," antwoordt do juffer behendig, «dan mos jij maar
eens toehappen en oen andere jas nemen. Bij Peek on Clop-
peuburg hangen er voor 28 gulden. Verleden week heb ik er
een eens goed opgenomen, maar een beeldig stuk kleeren hoor,
dat verzeker ik je, zwaar ratiné en rommentom met watten ge-
voerd. Daar heb je dan nog wat aan, zie je, en dan kon ik
van die lange soepjurk, die je toch zoo leelijk staat, goed wat
maken voor de jongens. Met een wollen stoffie, in De
Kroon voor 85 centen de Meter, 7/4 breed en suffisant, beeldig
goed, en een anderen hoed, zal ik dan den winter wel
door zien te komen."

«Enfin, doe dan, zooals je \'t best vindt", zegt de huisvader
met berusting, en moeder de vrouw is recht in haar schik, dat
zij haar «slag nu maar met-een geslagen heeft", en de begroo-
ting voor het a.s. seizoen, althans voor een gedeelte heeft inge.
diend. Een en ander had al wel drie weken op hare lippen
gelegen". Te midden van dit voor beiden zoo belangrijk ge-
sprek, komt het hun echter niet meer in de gedachte, dat
aardige versje :

»l)an, iedre dag brengt ons festijn,
Dewijl ik slechts voor Doortje-mijn
Te zorgen heb en gij voor Maurits slechts wilt zorgen."

Maar de groene bruiloft is ook al zoo lang voorbij, waar de
koperen voor de deur staat!

De ijverige werker zal dan met zijn kunstbeschouwing begin-
nen. Kom aan, eerst eens //aanpijpen" en dan moet het maar
vlotten, hoewel de kinderen nog al druk zijn en Marietje einde-
lijk haar doordringende stem verheft, om uit de wieg genomen
te worden. Reeds krast de pen over \'t papier, hetgeen echter
niet gehoord wordt, daar de vrouw eenige noodzakelijke zorgen
wijdt aan haar jongste lieveling, die onder deze behandeling op
moeders schoot zoo mogelijk nog treuriger klaagtonen laat

hooren dan zoo even. Rovendien worden de jongelui rumoeri-
ger, naarmate er meer op aangedrongen wordt, dat zij aanstalten
zullen maken, om zich ter rust te begeven. «Bidden, uitkleeden
en naar bed", luidt reeds ten tweede male het moederlijk bevel,
en nog wordt daar niet zoo gereedelijk en stil aan voldaan,
als wel wenschelijk zijn moet voor den gedachten-gang des
kunst-recenseerenden vaders.

_wGunst, wat benne jullie toch voor kinderen !" kan juffrouw
Dorfer zich niet weerhouden nu eensklaps uit te roepen. En
schier schreiend gaat zij voort: wat scheelt jullie van avond
toch? Daar gooit me die stoute Toos het emmertje omver!
Aanstonds lekt het door bij de juffrouw beneden . ..! Daar
heb je \'t al...!"

Juffrouw," roept iemand aan de trap, juffrouw, ben uwe
daar? Het druppelt dóór \'t plafon."

Och juffrouw, neem me niet kwalijk," smeekt des onderwij»
zers gade. En met het halfnaakte Marietje op den arm, grijpt
zij wat zij pakken kan, om den plas gauw op te nemen, en
spoedt zich dan naar \'t portaal, ten einde het buurtje van de
2e étage," die zich immers met haar verbond veel over haar
kant te laten gaan," te woord te staan met de heilige verzeke-
ring, dat het maar een beetje zuiver, schoon water was, hetwelk
zij juist wou gebruiken om Marietje klaar te maken," en nu,
door onattentigheid van de kinderen .... enz. enz.

Gelukkig, dat dit intermezzo den gedachtenstroom van den
kunst-recensent niet stoort. Trots alle, trouwens, gelijk deze,
gewone voorvallen, staakt hij den arbeid niet, zelfs niet als
zijn gade weder binnenkomt en met verheffing van stem zegt:
Jan, Jan, wat ben je toch ondeugend! Nou klaagt de juf-
frouw van beneden weer, dat je haar poesie zoo erbarmelijk
geslagen hebt, dat het arme beesie \'t niet meer to boven zal
kommen! \'t Loopt er tegenwoordig toph overheen!" En nadat
zij Marietje op den vloer gezet heeft, vervolgt zij lang niet
malsch: Hier, schandvlek!" en klets, klets, klets, klinkt het
door de kamer, terwijl de jongeheer een keel opzet, alsof hem

gedaan werd, gelijker wijze hij het poesie van 2 hoog" heeft
behandeld.

Er hapert iets aan des kunstenaars veder en peinzend voor
zich uitziende bemerkt hij, dat Joc-pjo half duttend ecne tuime-
ling maakt, welke vertooning aan zijn vaderhart den kreet af-
perst: «Kijk! die duvelt met stoel en al omver, en dat is
niets anders dan van den slaap! Ik kan waarachtig ook niet
begrijpen," zoo gaat hij tot Doortje-mijn voort, \'t is mij een
mysterie, dat je die kinderen niet vóór achten naar bed laat
gaan."

Dat is te veel voor de wakkere huismoeder. Zich inhouden
is haar onmogelijk. //Welzeker," vloeit het ras van hare be-
vende lippen, «jawel, kijk, hoor nou reis an, recht vaderlijk,
dat mot ik bekenne! Ken ander zou nog zeggen: hou de
kinderen een uurtje langer op, anders heb ik er niks an.
Maar nee, meneer moet geen last van zijn goedje hebben, daar
is de slavin goed voor, die er nacht en dag meê optrekt!"

«Als je de litanie uit hebt, werk ik voort", zegt de gelukkige
met een zoet-zuur lachje; waarop moeder die het wezenlijk
zoo kwaad niet meent er gang achter zet, ton einde het
slaperig volkje //van den vloer te maken".

//Goê nacht, paatje, nacht, pa !" klinkt het dan ook spoedig
in koor, waarop de stoet ravottend naar de alcove gaat en
Catotje onder den voet geraakt, zoodat zij snikkend en jamme-
rend op den vloer ligt, uitgelachen door haar omnecdoogende
broeders, maar luide beklaagd door moe. En alsof dit rumoer
nog niet voldoende was, om den onverstoorbaren denker ten laatste
toch van de wijs te brengen, springen Jan en Manrits in hun
ledekant, ten einde een formeel gevecht te leveren om de ruimste
plaats en de grootste helft van de deken.

Nu verduistert des heeren Dorfers blik voor ecne verdere
kunstbeschouwing. Met de pen in ongewisse balans tusschen de
vingeren, laat hij zich in de rugleuning van zijn stoel vallen en
staart mistroostig voor zich uit. \'t Is om gek te worden",
meent zijn gade, wie de tranen in de oogen staan. Maar zij

zal er een einde aan maken, \'t heeft nu lang genoeg geduurd!
Neen, Maurits houde zich bedaard, zij zelve zal de rust her-
stellen. En nu, kort en goed, deelt zij den «blagen" zoo\'n
aardige vracht klappen uit, dat wel het gevecht een einde
neemt, maar door een schreipartij wordt vervangen, waaraan
ten slotte van den weeromstuit op de aandoenlijkste wijze wordt
deelgenomen door Joopje en Marietje.

Tien uur heeft de klok geslagen eer de kleine Dorfers zijn
ingeslapen en de groote zijn werk kan voortzetten.

Maar het feu sacre van den kunstenaar is uitgedoofd. Hoe
hij ook peinst en zich afmat, zijn phantasie is weigerachtig,
om hem meer te doen schrijven over No. 173, het fraaiste doek
der schilderijen-tentoonstelling.

Daar," zucht hij, verdrietig de pen op tafel werpend, _ffik
kan geen regel meer bij elkaar krijgen. Mijn gedachten zijn te
onbestemd, te verward, zelfs voor een artikel in den Nieuweren
Gids. Alles draait mij voor de oogen."

,_;Kijk, dat \'s jammer," herneemt zijn vrouw, die slechts in
een oogenblik van drift zich een hard woord tegen Maurits kan
laten ontvallen. En nadat zij de kleertjes van haar kroost net-
jes bijeen heeft gelegd, plaatst zij zich met naaiwerk aan zijn
zijde en herhaalt met vriendelijke belangstelling: _;,dat \'s jam-
mer. Je was al zoo\'n mooi endje op streek, docht me. Wil
je \'t eens voorlezen, toe ?"

Dat was zoo kwaad niet, om weer een weinig op gang te
geraken," meent de kunstcriticus.

»Wel ja," moedigt zijn goede genius hem aan.
En de heer Dorfer leest:

Een subliem genot wordt den bezoeker dezer tentoonstelling van
schilderijen van levende meesters aangeboden. Daar is stijl, toon,
conceptie, gloed, kleur, coloriet, warmte, diepte, maar vooral de vaste
zelfbeheersching des adelaars, die popert om zijn vleugelen uit te slaan,
om breed zwatelend te baden in het vloeiende goud der zonne. Be-
schouwen wij dat heerlijke doek van Maris, No. 173, de parel dezer
expositie.

\'t Woelt, \'t kookt, \'t bruist.

Los waait \'n holle bries in de wijdwegzwalkende wolkdampen,
die klaukblauk vlakstralen tusscheu schcurscheutend hemelblaaw,
waaronder baast, hoog en kloekbreed, \'n molen, niet in toon onder
\'n laag liggend stadje, waarvan link-i op den voorgrond vetplekt \'n
dampig droezig grasvlek, zacht heuvelend tegen de doezelig in de
aarde wegniolieude hnizenhompjes, met schuin hellende daakjes, die
oudstecnig roodkleureu ouder het zilvcrblank der lucht. En sonoor
doffe tonen grauwzilveren rechts uit \'t oudhouten huisje, dat hier
en daar met sjeuige glausglompen globbert als \'t binnenst van \'n
paarlschtlp; naast ouder de zwaar steenen molen, waarop nadde-
rend zig-zag schetsflekkendc jaaulichtcu van \'t wolkingeweinel. Links
tusschen \'t gezellig vaalroode dakjesgcdoininel, fluweelt wulpig als
oud perziesch tapijt \'n ander dak met donzig rood weelderige wel-
luidendheid, onder het gaafhlazeude watergewerk. En de schuin en
schertsend hun zonlicht afhlakende vcrweghuizendopjes lliininereu vroo.
lijk met hun lichtgliininertjes fijn Uuitend llage oletsjielpeud achter het
deftig somber lluersgevibreer van de, als \'u vuile vallende schaduw*
partij, die toonduft onder den stomphoinpeuden breed hoogen molen,
waarboven vlakgaait het al-lichtpakkeud watergezwalk, dat door zijn
scheuren malleniolenachtigwarreleud blauwschcut of schijnglampen
zendt over de aarde".

De kunstrecensent kijkt eens even op, als om uit te vor-
schen, of zijn hoorderes nu een helder denkbeeld verkregen
heeft, van die prachtige 173. Maar Doortje-mijn ziet haren
Maurits slechts vragend aan, waarom hij vervolgt :

Het schilderij wekt emoties in me op als van: \'n breedvleng-
opvlieuend vogelenkoor, dat slankgaait met zwatelende geluiden, gelui-
den, die jubelen boven de waterdronken aarde.

Als van \'t schuifplasscud losbreken, na zwoeldompe dagen van \'n
schertsgod met zijn licht, lucht en watervasallen.

Als van dartel blanke nimfen, die joollachend en joedelend lans-
spelen met lichtglouwingen, of sprciveilen met tot wit zonlicht ver-
blankte wolkgordijnen, die grotesk ommevaeren onder\'t schielijk blauwe
hemelgacren en kruijeud kruimwitlicht aanblecrcn of grauw, met het
dikke van hun vacht de aarde drijven in schaduwpracht.

Als van \'n bol-zuidvvesteu-wiuden-woeliug, die blazend baalt met
stramme koeling het lallend platsend dampfestij n, zoo lichtend rein :

die jaagt in warrelwerv\'lend wilde jacht de blankbeplekte hemel-
pracht en omfliert, vlijtig nat vergaart voor de gulzig vochtiuslur-
pende aard".

_;,Wat dunkt je er van ?" luidt nu de vraag van den schrijver.
Ja, juffrouw Dorfer meent wel, dat mijnheer aan al dat wa-
ter-geklater en al dat zig-zag-gewoel gekomen is door \'t on-
geluk met het wateremmertje van vanavond en door het lawaai,
dat de kinderen maakten, terwijl vader schreef. Maar toch : zjj
vindt de beschrijving mooi, prachtig, bijna hemelsch en gcd-
delijk, zooals Doortje elke letter, door Maurits geschreven, mooi
vindt en prachtig, bijna hemelsch en goddelijk. En overtuigd
van de waarheid, dat man en vrouw een zijn, dat zijne glorie
dus ook de hare is, dat de roem van den heer Dorfer ook de
roem is van haar, mejuffrouw Dorfer geb. van Staken, zoo
vraagt zij wel wat ijdel aan haren echtvriend, nu ook zijn
naam onder het mooie stuk te laten drukken, voluit, en niet
zooals gewoonlijk met de simpele M. D. En voorts is de
vrouw hoovaardig genoeg, om het jammer te vinden, dat de
lezers niet weten, dat haar man zoo iets schrijven kon, terwijl
hij in de grootste herrie zat, die zes kleine kinderen kunnen
maken. Daarop verklaart de literator echter, dat hij bij der-
gelijk spektakel eigenlijk het best geïnspireerd is voor dit
gekkenhuis-proza. Want eerlijk gezegd heeft hij taal- en stijl-
kennis genoeg, zooals trouwens bleek uit zijn critiek op het
werk van het schoolhoofd en den taaiexaminator hij heeft
te veel aanleg voor de fraaie letteren," om zoo\'n opstel, als
een lappendeken bijeengeflanst, niet allerdolst en foei-leelijk te
noemen. Een mensch moet echter al eens wat doen voor een
revenuutje, en wil hij zijn pennevruchten opgenomen zien in
Portefeuille en Nieuweren Gids, dan moet hij wel in het kader
van die tijdschriften blijven. Maar, zoo luidt ten slotte zijn
plechtige verzekering, ik gaf er toch den brui van, zoodra ik
kans zag, een betere plaats machtig te worden."

Zou dat nog nie lukken ?" vraagt zijn vrouw, liefderijk be-

zorgd, wijl haar Maurits weer zoo somber spreekt en zoo veel,
waarvan zij niets begrijpt. Als je nog reis solleseteerde ... ?"

z/üaar heb ik genoeg van," verklaart de hulponderwijzer.

z/Maar als je reis," vervolgt zij met verhelderden blik, als
kwam zij eensklaps op een lumineus idee, als je reis voor een
poosie je schrijfwerk liet rusten . .. ."

En dan ?" valt hij haar gemelijk in de rede.

z/Wel en dan nog reis geprobeerd, om de hoofdacte te ha-
len ...." zegt de juffrouw schuchter.

_;/\'t Ziet er mooi uit," moesmuilt mijnheer. //Gesteld eens,
dat ik slaagde, wat hadden we dan nog? Voor de betrekking
van hoofd aan drie nieuw te bouwen openbare lagere scholen
der Ie klasse hebben zich 205, zegge twee-honderd-vijf sollici-
tauten aangemeld ! Dat kan je lezen in de krant van vandaag,
22 October 1890. Een schoon vooruitzicht dus, waarvoor ik
geen moeite meer zal doen."

De onderwijzersvrouw heeft daar niets op te antwoorden, en,
terwijl hij het geschrevene nog eens herleest, houdt zij zich vlijtig
met naaiwerk bezig, zoodat eene stilte volgt, die na zooveel
levendigheid voor beiden al te pijnlijk is, om lang te kunnen
duren. Ik wou", zoo begint hij weer, dat ik een andere
positie kon krijgen, en ik me \'s avonds niet meer behoefde af te
beulen, als ik den geheelen dag gewerkt heb."

Wel kom aan", herneemt de ijverige huisvrouw en pijnigt
hare oogen af bij \'t insteken van een draad in haar naald, nou
nog mooier! En dat. . . om de kinderen ?"

O neen, meisje", luidt het hartelijk antwoord van den echt-
genoot.

Ik wou ook al zeggen. Want ik voor mijn denk maar zoo,
als ze \'t me wat bont maken: in vredesnaam, een teeken, dat
ze gezond bennen, en dat is ook veel, waarvoor we den goeien
God niet genoeg kunnen danken. Ik zou er ten minste niet
eentje willen missen", verzekert de moeder.

Ik waarachtig ook niet," haast de vader zich te verklaren.

Nou, wat bedoel je dan"? vraagt zijn vrouw met deelneming,

daar hij met de armen over elkaar geslagen droefgeestig voor
haar staat.

«Och, ik wilde maar zeggen", antwoordt hij, dat het mij
altijd nog spijten kan, dat vader mij ook maar niet eenvoudig
metselaar liet worden. Is dit een leven, zooals wij \'t nu hebben!"

«Ik ben tevreden, Maurits", zegt üoortje niet innigheid.

«Dat is ten minste een geluk", herneemt de hulponderwijzer,
z/ïoch zou ik wel willen, dat wc onze positie wat kondten ver-
beteren. Ik kan me hier \'s avonds nog afsloven . . . ."



		60

		bleek mij dezelfde fideele jongen, zooals ik hem altijd had gekend. Maar .. . . ! Misschien wat al te jong in Amsterdam, en daar reeds zoo goed als zijn eigen baas geweest, bracht hij vervolgens eenige jaren in Parijs door, in Lyon, Bordeaux, ja, weet ik waar al meer. En veel gezien en veel geleerd en.... veel verloren! Een uitmuntend jongmensch voor de zaken, met veel ambitie om te werken, is hij zoo goedhartig en minzaam, dat ieder, die met Ehooner in relatie komt, zich gaarne zijn vriend heet. Ik herinner me nog uit onze kinderjaren een karaktertrek van hem, die teekent, en me dunkt hij is nog dezelfde. We zullen een jaar of 8-9 geweest zijn, als we op een morgen naar school gingen en Joseph een cent rijk was. 1) Den geheelen weg overleiden wij welke weelde hij zich voor zijn kapitaal zou kunnen veroorloven. En juist, toen een besluit genomen was, strompelde daar een arme oude man voorbij. Zonder iets te zeggen liep Joseph naar hem, en, ik zie hot nog! hoe hij met het vriendelijkst gelaat van de wereld den arme zijn cent gaf. Dat is mijn vriend, Ida. En nu ligt de arme jongen aan de longtering, in den hevigsten graad!" «Woont hij nu hier ?" vraagt mijn zus belangstellend, hetgeen mij goeddoet. »Ja, zoogenaamd logeert hij bij zijne ouders, die leven stil- letjes. Want hij beeldt zich in, nog wel beter te zullen worden. Een paar keeren in de week maakt hij zelfs een wandeling van een half uur, niet waar, vader ?" _wNu toch niet meer. Wel is hij alle dag op en gekleed. Ook aan zijn mannier van doen, zou men \'t niet zeggen, dat hij er zoo erg aan toe is; nog opgeruimd genoeg! Maar zijn gezicht verraadt hem"..............

		«Goeden morgen, mevrouw Ehooner, hoe gaat het u ?" «Hé, mijnheer Markx, dank u, heel wel. Kom binnen. Hoe maakt u het?"

		1) Vindt u dat zou erg, waarde paedagogen V



		Fragment yan een brief aan

		ff
		ayenkorf.


		Ge hebt gelijk, amice, dat uitzoeken en ketis bepalen is nog een heele pruik! En meer hoofdbreken kost het mij te besluiten, om in dit deeltje deze stukken bij-een te voegen en die achterwege te laten, sinds ge mij de woorden van Simon Stylitus hebt voorgehouden : «Zoolang het koren op het veld staat, is er van het onkruid gewoonlijk geen sprake; maar is het eindelijk gemaaid en in de schuur verzameld, dan bindt men het onkruid bijeen om te verbranden." Zeer waar, amice, zeer waar: «Dit is nu een- maal de wet des levens, waaraan noch de dichter, noch de criticus zich straffeloos kan onttrekken." Intusschen dunkt u het oorbaar, in dit bundeltje ook reeds vroeger uitgesproken" en geëxposeerde" gedachten en schet- sen op te nemen, mits ze en dit geldt trouwens, niet waar? ook van de nieuwe, geen te pover figuur maken onder het motto van den Meester, die het wraakte spel en b e u z e - 1 a r ij woorden van gelijke beteekenis [te] schatten," en zijn keurigo talenten dan ook besteedde slechts aan het doel, niet om uit te spannen, maar om te spijzen en te leiden."



		!);{

		O, mijn vriend, gij doet mij huiveren! ... . Zon ik de beschreven en reeds bedrukte blaadjes maar niet zedigjes in mijn lessenaar wechsluiten, liever dan ze naar den uitgever te zenden ? Zou ik.... doch neen! gij zijt de eenige niet, die mij tot dit werk hebt aangespoord, ofschoon het wel eens gebeuren kon, _wdat ik dingen te zeggen had, die men zoo \'n jongen, onga- oefenden schrijver, als ik zal blijken te zijn, nooit vergeven zou." 1) En breng ik het er dan niet zonder kleerscheuren af, welnu, die juist mishaagden niet aan den Meester, wiens nage- dachtenis gehuldigd zij. Ho, ho, zult ge mij tegenwerpen, de kleerscheuren, waar de //Ultramontaansche Watergeus" van hield, en die hem inderdaad niet misstonden, waren geen leelijke winkelhaken en tornen, welke allicht worden opgedaan, wanneer men hooger reikt, dan men « . kan. Neen, dat waren wezenlijke, royale scheuren in \'s Meesters kleed, heusche, als in den wapenrok van een onversaagden krij- ger, die zijn man stond en uit een edelen strijd zegevierend te voren trad. Zeg eens of ik uwe gedachten niet raad? Hoe het zij, ik waag er een rok aan.........

		...................en wees gegroet van Uw Ferdinand.

		1) Alb. Th. in zijn Johannes Hilman, 21 Nov. 1881."



		Aen Aemstels Stede/vïaeght. (Op Vondels geboortedag in den jare 1889.) 1)

		Slemmrn toor waarheid en vrede Klinken haesl luide in uw stede.

		Op toch, op, o Aemstel\'s Vrouwe! Stut met raet uw vroeden Raet! Houd den Steêvaer aen den praet, Dat Cambrinus \'t stuck niet brouwe, \'t Geen hij, zwart op wit, alreê Tegens waerheit stelt en vree. Laet ge uw Levy keuning krayen Vroeg en spa, uit burgherplicht, En ontsteeokt uw Spruit zijn licht Langs uw wallen en uw kayen: Mart dan niet met uw betoogh Voor een vreedsaem theoloog!

		1) Toen de Synode voorzien had in eene vacature nan de gemeentc-uni- versiteit, terwijl het bekende voorstel-Heineken in den Baad aanhangig was.



		Vd: 151 M

		Bloemen, kruid EN STEKELBLAADJES UIT DEN HOF VAN y E f\\D I N A ND. MET EEN BRIEF AAN DEN AUTEUR VAN CAMERA OBSCURA."

		AMSTERDAM, C. L. VAN LANGENHUYSEN. 1891.



		Heet gij, Dietsche Gaardenier, Mijn nog Jlets-gekleurde bloemen : Kweekers phdmpjen" en een cier Voor uw korf jen," \'k mag dit roemen. Toch gaaft gij door eigen kruid Oog daaraan en geur, voorzeker Thijm riekt boven alles uit! En waart vooral niet gij van dit gebloemf de kweeker ?

		B. 20 Nov. \'82.
		Ferdinand.



		Neen het was ff een doodenruiker, Dien gij me aanboodt, flets van kleur : \'t Is een oogenlust en \'k ruik er Frischheid in en balsemffenr. Knipte ik soms aan takje of lover, Toen \'k uw bloemen heb geschikt, Gij otitwierpt haar kteurgetoover ; Ik het linfjen, dat ze omstrikt.

		Alb. TA."
		A. 22 Nov. \'82.



		Aan den auteur van Camera Obscura.

		Waarde Heer Hildebrand, Voorreden in den vorm van een brief, en wel aan uw adres! Ja, dat heeft u er van. Uwe noodige en overbodige op- heldering" na vijftig jaar heeft den naam van uwe welwillend- heid zoo mogelijk nog meer gestaafd; dies veroorloof ik mij gerustelijk deze stout igheid. En dit te eerder, wijl nog andere motieven mij bewogen tot u het voorwoord te rich- ten, passend op deze gedachten en schetsen, als Bloemen, kruid en stekelblaadjes toegewijd aan den Meester, wiens laatste regelen schier geschreven werden aan den auteur van Camera Obscura. In een brief, gedagteekend «Buiksloot 20 Mei 1860," en geadresseerd aan zekeren Heer Kerstant van Aelbertsveldt (gezegd Markies van Carabaz) lange Nieuwstraat, schuins over de Gaterijne kerk te Utrecht," besprak de heer Pauwels Foreestier o.a. de schilderijen-tentoonstelling, te dier dagen in Arti gehouden. Nu, dat placht die kunstkenner meer te doen, niet waar, en wel met ongemeenen smaak, met onmiskenbare bevoegdheid. In dat epistel dan vertelde hij, dat zijn vriend Negovagus eens bij hem te gast was en in don loop van \'t gesprek het volgende zei: _;,Wat heb ik een genot gehad op de tentoonstelling aan de Hooge Sluis; om je de waarheid te



		XIII

		als auteur van een Camera Obscura, daar de onderhoudende verteller van Over-Betuwsche Novellen zich, even- goed als de guitige Klikspaan van Studenten-typen, te nauwgezet hield bij eene bepaalde klasse en kaste van men- schen? De keurige Damas eindelijk toonde zich te^veel aristocraat, de gemoedelijke van Koetsveld daarentegen te ijverig-catechisee- rend volksman om zich, als Hildebrand, een plaats te veroveren in het hart der Natie. Onder ons legio novellisten en romanvertalers, bij wie het invlechten eener mogelijke of onmogelijke intrigue hoofdzaak is, onder onze dii minores behoeven we dus geen naamgenoot van u te zoeken, als het een feit is, dat zelfs onder de meest ge- vierde geesten de auteur van de Camera Obscura eene geheel eenige plaats inneemt. Maar gaf, of ten minste belooft het na, u opgroeiend geslacht inderdaad de gewenschte voortzetting van uw kunstwerk niet? Mogen we onder de thans levende en werkende gunstelingen uwer bevallige Muze geen man aanwijzen, geroepen om in uw spoor te treden en waardig uw naam te dragen ? Laat eens zien: Als Dr. Jan Ten Brink in zijne Geschiedenis der Noord-Ned. Letteren in de XlXe eeuw", eene lijst geeft van tijdschriften ten onzent, die aan Belletrie doen, dan tellen wij De Gids, Nederland, De Neder landsche Spectator, De Tijdspiegel, Eigen Haard, De Dietsche Warande, enz. enz., niet minder dan zestien tijdschriften. En vergeet die geschiedsclirijver der Noord-Ned. Lett. niet daaronder de Nieuwe Gids te noemen, zoo min als De Portefeuille en De Huisvriend: De Katholiek slaat hij nog over, evenals De Studiën, De Wetenschappelijke Nederlander en De Katholieke Illustratie, die, ofschoon ze aan den Leidschen Hoogleeraar blijkbaar onbekend zijn, toch óók aan Belletrie doen. Mogen nu al die tijdschriften niet evenzeer bogen op mannen



		XIV

		van kunst en smaak, die ze dirigeeren en aan den gang hou- den, zij laten toch een heirleger literatoren veronderstellen en allicht enkelen, die geroepen zijn, een of twee talenten te besteden aan een kunstwerk als van u, mijnheer Hildebrand. Zoo zou men denken, niet waar ? Maar ach, \'t mocht wat! z,Daar heerscht een foezerigheid op [dit] kunstgebied, die onverdragelijk is, en duchtig kunnen de vingers u soms bran- den om al die snaken, die er in de kunst tegenwoordig met hun hoofd wel geheel niet meer bij schijnen te zijn, eens aan de ooren te trekken, hun toeroepende : bedenkt toch, dat gij in de verwaande XlXe eeuw leeft, en dat deze gekrinolizeerde Dame een hoe langer hoe belachelijker figuur gaat maken, hoe minder gij betoont verduiveld knappe kaerels te zijn." Zoo schreef Foreestier J) en hij betreurde, dat er zelfs van de waarlijk vigilante kunstenaars reeds zoovelen palet en harp neerlegden, waaronder ook onze eenige Beets. Dat was in \'65, en hoe is \'t nu gesteld ? Ach, laat ons vrij roemen in een Schaepman en Van Hoogstraten, gaarne wat lezen van Margadant, Jan Holland en Justus van Maurik; naar een tweede Camera Oèscura is schier geen kijk meer! \'t Is echter eene waarheid, dat het werk hoe langer hoe moeilijker wordt. U toch, waarde Heer Hildebrand, die zich op deze kunst verstaat, durf ik vragen, of men in onzen tijd zoo\'n han- dig boek wel zou kunnen leveren, met de verdienste van een beeld te geven onzer Natie in het laatste vierde der XlXe eeuw ? Aan de mogelijkheid van een volledig beeld zult gij wel met mij twijfelen. Doch wat schrijf ik daar; zóó bedoel ik het eigenlijk niet. Immers, zooals ik reeds aanstipte, zult gij zelf de eerste zijn om te erkennen, dat uwe genrestukjes evenmin een vol- ledig beeld geven van het Nederlandsche volk van voor vijftig jaar. Slechts een gedeelte der Natie heeft het voorrecht gehad door U ;/gefotografiëerd" te worden, zij n.1. die wegens eenige numerieke meerderheid steeds willen doorgaan en aan-

		l) Dietsche Warande I). 7, bla. 405.



		XVI

		Allerminst dan ook heeft deze bundel de pretentie van ge- lezen en saamgevoegd te zijn op den weg, waar ik u heel uit de verte gekroond zie met den altijd groenenden laurier. Dat zou den schijn van verwaandheid laden op een schrijver, die zich zelven meer dan anderen mistrouwt en gaarne zijne voorreden zou eindigen met de woorden van Broeder Thomas van Utrecht: Is enich ghebrec in desen boecke (dat is mi leet) en soo wije dat gebrec verbeteren wille (dat is mij dief.") Maar mijn Bloemen, kruid en stekelblaadjes zijn toch gekweekt in een echt Nederlandsehen tuin, en voor \'t meerendeel nog als \'t ware onder de oogen van den wakkeren Gaardenier, die het verwijt van de groote menschen" trotseerde, dat hij zich met tuindertjes inliet. Mogen ze slechts niet ten eene- male onwaardig bevonden worden te zijn toegewijd aan den Meester, die niet was van degenen die veel willen weten van vermaak en ontspanning" en zijn uren niet besteedde, om schadelooze lektuur te leveren, die niet schaadt, zoo zij al niet baat," dewijl lektuur zoo veel mogelijk voedsel geven moet aan geest en hart." Zouden ze echter een welmeenend criticus veeleer bevestigen in zijne overtuiging, dat de bescheidenheid nog altijd geen gebrek is van onze jongere letterkundigen", en sommiger naï- viteit wel aannemelijk zijn zou, wanneer de pedanterie daar maar niet door heen gluurde" : dan herleze hij het slot van Vondels Noodigh berecht over de nieuwe Nederduitse/ie misspellinge: «Leef lang: vaer wel. Of slaet gij beter geld als dit, Zoo deel het rustigh me: zoo niet, bestem mijn wit." Wellicht treedt dan nog een of ander talent te voren, om deze «stoutigheid" te \'beschamen met een deel Foreestierschen pit en Hildebrandschen geest, hetgeen ik een onverhoopte vrucht van dezen arbeid achten zou. En dat dan gij, waarde Heer Hildebrand, het beleven moogt, is de oprechte wensch van den U hiddigenden FERDINAND MARKX. Z. 2 Februari \'91.

		♦



		v

		GROOTSTE YAN MIJN KLEENTJES.

		Een aardig ventje en lang geen bloed, De grootste van mijn kleentjes, Hij haalt, nu twoe-en-halve voet, Maar ... rechtstaand op zijn teentjes. Zijn kopje is van het schoonst model En blond, zoo zacht als zijde; Zijn blauwe kijkers schitren hol En geestig, immer blijde. Zijn wang heeft iets van rood fluweel, Dat lokt tot kuiltjes-drukken Met kusjes, die in zoet gespeel Der oudren ziel verrukken. Aan tafel, vloer of wand de schuld, Dat arm en hoofd geregeld "Versierd zijn met een schram of bult, Wat jongen, die niet kegelt! Zijn stem, zoo helder als kristal, Gelijkt die van een lijster; Toch raken wij, bij plak en bal, \'t Gedachten-spoor steeds bijster. 2»



		4

		Hij stentort als een generaal Wanneer hij, trotsch gezeten Op \'t hobbelpaard, zijn moedertaal Verrijkt met nieuwe kreten. Zijn lust in d\' arbeid strekt zich uit Tot de ongehoordste zaken, Maar \'t meest om bouwdoos, trom of fluit Voor brandhout nut te maken. Hij speelt komedie, als zijn haan Geen koninkje kan kraaien ; Want met een droeven lach, een traan, Weet hij elkeen te paaien. Hij kan de vreugd voor \'t gansche huis Zes dagen lang bereiden, Doch op den zevende het kruis Voor moe en kindermeiden. Een aardig ventje en lang. geen bloed, De grootste van mijn kleentjcs, Hij haalt nu twee-en-halve voet, Maar ... rechtstaand op zijn teentjes.



		MN BESTE WERK.

		>Als deze krans u heeft gesierd Mn als wij hebben feestgevierd, Dan siert u schooner krans, vernieuwd met iedren morgen ; Ban, iedere dag brengt ons festijn, Dewijl ik slechts voor Doortje-mijn Te zorgen heb, en gij voor Maurits slechts reilt zorgen." Een dichtje van Maurits Dorfer aan zijne bruid Doortje van Staken. Hij zond er een krans bij van levende oranje bloesems, peperduur voor een hulponderwijzer, die zich aan een eenvoudig burgermeisje verbond. Maar \'t was daags voor zijn huwelijk en, wat alles zegt, hij gevoelde zich Dichter. Dat is nu al een heelen tijd geleden, zijn huwelijk wel te verstaan, \'t gaat reeds zachtkens naar de koperen bruiloft! Zalige tijd, toen, een dozijn jaren geleden. Hij, de zoon van een metselaarsknecht, door de mildheid en het door- zicht der vroede landsvaderen in staat gesteld om te leeren en te studeeren aan volks- en normaalschool, had, ten trots zijner ouders en tot bewondering van alle buren in de groote Zoutsteeg, op 22-jarigen leeftijd het diploma van hulponder- wijzer verworven, en tevens in de stad zijner inwoning een plaats bemachtigd van niet minder dan 600 gulden in \'t jaar. Bijna zoo veel als zijn vader verdiende, deze had 13 gidden in de week ; maar niet zoo vast als Maurits, redeneerde moeder Dorfer.



		mvr\\ iSUMC



		?
		LOEMEN, KRUID


		EN

		?
	TEKELBLAADJES.



		1(1

		kolenbak werpt. Met begeerige blikken volgen de kinderen elke beweging van «moe" en zij verlustigen zich, zoowel in den aangenamen geur, die de aldra opguschonken koffie ver- spreidt, als in den aanblik van ieders deel, dat op kleine be- schilderde bordjes gelegd is en waaraan niet geraakt mag wor- den vooraleer een kort gebed is uitgesproken, dat Jan twee- maal moet overdoen, wijl hij \'t, als altijd, wederom voel te gauw deed. Zie, daar komt mijnheer "Dorfer binnen, \'t Is 10 minuten over achten; niet ten onrechte gaat zijn vrouw er groot op, dat hij altijd prompt op tijd t\'huis is. En na een avondgroet en het hartelijk welkom van gade en kroost, zoo luidruchtig, dat moe «in duizend angsten" verkeert wegens het nog zoo zoet sluimerend Marietje, legt de huisvader zijn hoed voorzichtig op de chiffonière, verwisselt overjas en colbert tegen eene meer- malen gerestaureerde kamerjapon, nog een geschenk van Doortje op zijn eersten verjaardag als haar echtgenoot, en werpt zich in den rieten stoel, om ten laatste ook van schoeisel te verwisselen. «Jan," zegt juffrouw Dorfer, terwijl zij een heerlijken kop kof- fie voor haar man en zich zelf schenkt, en den kinderen iets te drinken voorzet, dat op koffie gelijkt, «Jan, toe, vlug, geef pa\'s pantoffels eens aan." «Die weet ik niet," antwoordt de jongeheer, zich oefenend in de knnst, van in den kortst mogelij kon tijd een ordentelijke boterham naar binnen te spelen. «Zoek ze dan," herneemt zijn moeder; onder de commode heb ik ze vanmiddag geborgen." Daar staan ze niet," zegt hij even opziende, doch zonder een voet te verzetten. Kijk dan waar ze zijn, bengol," klinkt het nu uit \'s vaders mond, terwijl de goedhartige vrouw beurtelings op haar man en zoon het oog richt. Met een stuk brood in de hand gaat Jan nu pruttelend aan \'t zoeken, niet zouder een oog in \'t zeil te houden op zijn



		ï»;

		//Wel," antwoordt do juffer behendig, «dan mos jij maar eens toehappen en oen andere jas nemen. Bij Peek on Clop- peuburg hangen er voor 28 gulden. Verleden week heb ik er een eens goed opgenomen, maar een beeldig stuk kleeren hoor, dat verzeker ik je, zwaar ratiné en rommentom met watten ge- voerd. Daar heb je dan nog wat aan, zie je, en dan kon ik van die lange soepjurk, die je toch zoo leelijk staat, goed wat maken voor de jongens. Met een wollen stoffie, in De Kroon voor 85 centen de Meter, 7/4 breed en suffisant, beeldig goed, en een anderen hoed, zal ik dan den winter wel door zien te komen." «Enfin, doe dan, zooals je \'t best vindt", zegt de huisvader met berusting, en moeder de vrouw is recht in haar schik, dat zij haar «slag nu maar met-een geslagen heeft", en de begroo- ting voor het a.s. seizoen, althans voor een gedeelte heeft inge. diend. Een en ander had al wel drie weken op hare lippen gelegen". Te midden van dit voor beiden zoo belangrijk ge- sprek, komt het hun echter niet meer in de gedachte, dat aardige versje : »l)an, iedre dag brengt ons festijn, Dewijl ik slechts voor Doortje-mijn Te zorgen heb en gij voor Maurits slechts wilt zorgen." Maar de groene bruiloft is ook al zoo lang voorbij, waar de koperen voor de deur staat! De ijverige werker zal dan met zijn kunstbeschouwing begin- nen. Kom aan, eerst eens //aanpijpen" en dan moet het maar vlotten, hoewel de kinderen nog al druk zijn en Marietje einde- lijk haar doordringende stem verheft, om uit de wieg genomen te worden. Reeds krast de pen over \'t papier, hetgeen echter niet gehoord wordt, daar de vrouw eenige noodzakelijke zorgen wijdt aan haar jongste lieveling, die onder deze behandeling op moeders schoot zoo mogelijk nog treuriger klaagtonen laat



		1!)

		zal er een einde aan maken, \'t heeft nu lang genoeg geduurd! Neen, Maurits houde zich bedaard, zij zelve zal de rust her- stellen. En nu, kort en goed, deelt zij den «blagen" zoo\'n aardige vracht klappen uit, dat wel het gevecht een einde neemt, maar door een schreipartij wordt vervangen, waaraan ten slotte van den weeromstuit op de aandoenlijkste wijze wordt deelgenomen door Joopje en Marietje. Tien uur heeft de klok geslagen eer de kleine Dorfers zijn ingeslapen en de groote zijn werk kan voortzetten. Maar het feu sacre van den kunstenaar is uitgedoofd. Hoe hij ook peinst en zich afmat, zijn phantasie is weigerachtig, om hem meer te doen schrijven over No. 173, het fraaiste doek der schilderijen-tentoonstelling. Daar," zucht hij, verdrietig de pen op tafel werpend, _ffik kan geen regel meer bij elkaar krijgen. Mijn gedachten zijn te onbestemd, te verward, zelfs voor een artikel in den Nieuweren Gids. Alles draait mij voor de oogen." ,_;Kijk, dat \'s jammer," herneemt zijn vrouw, die slechts in een oogenblik van drift zich een hard woord tegen Maurits kan laten ontvallen. En nadat zij de kleertjes van haar kroost net- jes bijeen heeft gelegd, plaatst zij zich met naaiwerk aan zijn zijde en herhaalt met vriendelijke belangstelling: _;,dat \'s jam- mer. Je was al zoo\'n mooi endje op streek, docht me. Wil je \'t eens voorlezen, toe ?" Dat was zoo kwaad niet, om weer een weinig op gang te geraken," meent de kunstcriticus. »Wel ja," moedigt zijn goede genius hem aan. En de heer Dorfer leest: Een subliem genot wordt den bezoeker dezer tentoonstelling van schilderijen van levende meesters aangeboden. Daar is stijl, toon, conceptie, gloed, kleur, coloriet, warmte, diepte, maar vooral de vaste zelfbeheersching des adelaars, die popert om zijn vleugelen uit te slaan, om breed zwatelend te baden in het vloeiende goud der zonne. Be- schouwen wij dat heerlijke doek van Maris, No. 173, de parel dezer expositie. 3*



		20

		\'t Woelt, \'t kookt, \'t bruist. Los waait \'n holle bries in de wijdwegzwalkende wolkdampen, die klaukblauk vlakstralen tusscheu schcurscheutend hemelblaaw, waaronder baast, hoog en kloekbreed, \'n molen, niet in toon onder \'n laag liggend stadje, waarvan link-i op den voorgrond vetplekt \'n dampig droezig grasvlek, zacht heuvelend tegen de doezelig in de aarde wegniolieude hnizenhompjes, met schuin hellende daakjes, die oudstecnig roodkleureu ouder het zilvcrblank der lucht. En sonoor doffe tonen grauwzilveren rechts uit \'t oudhouten huisje, dat hier en daar met sjeuige glausglompen globbert als \'t binnenst van \'n paarlschtlp; naast ouder de zwaar steenen molen, waarop nadde- rend zig-zag schetsflekkendc jaaulichtcu van \'t wolkingeweinel. Links tusschen \'t gezellig vaalroode dakjesgcdoininel, fluweelt wulpig als oud perziesch tapijt \'n ander dak met donzig rood weelderige wel- luidendheid, onder het gaafhlazeude watergewerk. En de schuin en schertsend hun zonlicht afhlakende vcrweghuizendopjes lliininereu vroo. lijk met hun lichtgliininertjes fijn Uuitend llage oletsjielpeud achter het deftig somber lluersgevibreer van de, als \'u vuile vallende schaduw* partij, die toonduft onder den stomphoinpeuden breed hoogen molen, waarboven vlakgaait het al-lichtpakkeud watergezwalk, dat door zijn scheuren malleniolenachtigwarreleud blauwschcut of schijnglampen zendt over de aarde". De kunstrecensent kijkt eens even op, als om uit te vor- schen, of zijn hoorderes nu een helder denkbeeld verkregen heeft, van die prachtige 173. Maar Doortje-mijn ziet haren Maurits slechts vragend aan, waarom hij vervolgt : Het schilderij wekt emoties in me op als van: \'n breedvleng- opvlieuend vogelenkoor, dat slankgaait met zwatelende geluiden, gelui- den, die jubelen boven de waterdronken aarde. Als van \'t schuifplasscud losbreken, na zwoeldompe dagen van \'n schertsgod met zijn licht, lucht en watervasallen. Als van dartel blanke nimfen, die joollachend en joedelend lans- spelen met lichtglouwingen, of sprciveilen met tot wit zonlicht ver- blankte wolkgordijnen, die grotesk ommevaeren onder\'t schielijk blauwe hemelgacren en kruijeud kruimwitlicht aanblecrcn of grauw, met het dikke van hun vacht de aarde drijven in schaduwpracht. Als van \'n bol-zuidvvesteu-wiuden-woeliug, die blazend baalt met stramme koeling het lallend platsend dampfestij n, zoo lichtend rein :



		EN NSTALLATIE-PARTIJTJE.

		I. Goeden morgen, oom. Welkom in uw nieuwe woning!" Hé, dag Gerrit. Wel, daar doe je goed aan, dat je eens komt kijken. Kee ! Kee ! Waar zitje?" z/Hier, oomo!" _wJa, nou weet ik nog niks!" //In den kelder, ooine!" «Wat deksel, dat vrouwvolk zit altijd in den kelder of op de vliering. Kom eens gauw hier, kind! Gerrit is er!" z/Ocli, kom u dan eerst even hier! Ik kan dien steen niet op den snijboonenpot krijgen!" Al weer wat raars! Ga dan in vredesnaam maar alvast alleen naar binnen, Gerrit; ik kom dadelijk bij je. Wel, wel, wat een drukte ! Wat heb je, kind !".... Deze volzinnen hooren wij schier in een adem door uitspre- ken, of liever elkander toeroepen door den heer Arie van Vliet en diens nichtje Keetje Dingemans, ter ontvangst van hun beider eerzamen neef, Gerrit De Baal, Theologim Studiosus nan het naburig seminarie, die zijn oom en nicht een eerst bezoek brengt in hun nieuw betrokken woning. Arie-oom, zooals hij door geheel zijne familie naar oud- hollandschen stijl genoemd wordt, Arie-oem is kinderlooze weduwnaar, en gehuwd geweest met een zuster vnn Gerrits nioeder en Keetjes vader. Zijn levensgeschiedenis begint, althans



		23

		voor de jongere leden der familie, eerst met zijn tweeon- dertigste jaar, als wanneer hij met tante Keetje, zaliger gedach- tenis, trouwde. Men weet van oom alleen, dat hij vóór dien tijd _wop \'t schip" geweest is; een carrière dus, van welke voor neefjes en nichtjes gewoonlijk meer avontuurlijke dan stichtende bizonderheden te verhalen zijn. Slechts heeft tante Treesje, Keetje\'s moeder, zich eens laten ontvallen, _ffdat het nog al voeten in de aarde had," eer grootmoeder Dingemans er in toestemde, dat Arie van Vliet bij haar _;,over den vloer kwam" om Kee. Acht-en-twintig jaren heeft hij met zijn zwartje", die inmid- dels tamelijk »peper-en-zout" geworden was, \'s levens zoet en bitter eerlijk gedeeld, en won hij, door een welbeklante nering in porselein en aardewerk, zijn dagelijksch brood, benevens een nog aardig stuivertje, om weg te leggen voor den ouden dag. Met het oog op deze laatste aangelegenheid keek tante Treesje dan ook nogal zuinigjes, toen Arie, op het jaargetijde van zijn vrouw-zaliger, in de pastorie zoo bij \'t ontbijt eens praatte over zijn eenzaam leven, en dat hij meende nog nit\'t te oud te zijn, om het «nog eens te wagen". Er zijn wel meer, die het op hun 6Ó"te jaar nog goed doen", had oom gezegd. En, zonder erg, luidde tante Treesjes wederwoord: Hé ja, dat wou ik reis vragen, hoe kommen die Van den Bergen toch zoo groot bij je, Arie ? De ouwe juffrouw en haar dochter waren met ons ten hoogtij; \'t verwondert me, dat ze niet meê naar de pastorie zijn gegaan. En wat was me dat schepsel opgedirkt, Suzo Van den Berg bedoel ik; een kleeding voor een meisje van twintig, en ik wed, dat ze al een mooi endje in de veertig is." Tante vergiste zich; de jongejuffrouw was zeven-en-dertig jaar, oom wist het precies. In alle geval jong genoeg, om zijn dochter te kunnen wezen, hernam de minnelijk-bezorgde schoonzuster van den kinderloozen weduwnaar niet zeer logisch. Ruim een half jaar daarna.... doch aanstonds, lieve lezer, de steen ligt op den snijboonenpot; hoor, daar komt mijnheer Van Vliet al aan.



		36

		«Wel, wel, Gerrit, wat een drukte, he?" «Dat zal nu toch wel gaan, oom," veronderstelt de ander. Ja, jongen, \'t ergste is geleên," stemt de zeeman in ruste toe. «Maar je had verleden week eens motten zien, toen we aan \'t laaien en lossen waren! \'t Was of er een schip naar Oost-Inje ging!" En hoe bevalt u dit leventje ?" vraagt de bezoeker met gepaste belangstelling. Goed, jongen, best," getuigt de rentenier. Kom, pak een stoel; wat zal je drinken ?" En oom roept even buiten de deur, zoodat het door \'t heele huis weerklinkt: Kee, waar blijf je toch !" waarop hij weer zachter tot zijn neef voortgaat: precies je tante-zaliger, Gerrit, altijd druk en niks te doen." O, ik geloof dat zij hier dan juist op haar plaats is," meent de seminarist. Daar is zij dan eindelijk," zegt oom, terwijl de deur open gaat en de geroepene verschijnt. Zeker eerst nog vlag en wimpel in den mast moeten steken !\' »Zoo, heerneef, welkom hier. Hoe gaat het ?" luidt nichtjes groet. Mij best, Keetje. En u?" Ja vertel dat straks maar, hoor," \'onderbreekt oom deze plichtpleging. Geef ons eerst eens wat te drinken, Kee." Eu vervolgens tegen zijn gast: een glas Madera, Gerrit ?" Neen, volstrekt niet, oom, \'t is pas half twaalf," heet het weigerend. Ik weet beter, ik zal koffie zetten," bemiddelt nichtje; goed, heerneef?" Drommels ja," valt oom weer in, dat \'s waar ook ! Ik speel maar van Gerrit en jongen, en dat tegen een geestelijk heer!" Dat \'s niets, oom ; geen complimenten, asjeblieft," is het oprechte wedenvoord van den sub-diaken. Ja, je hebt nu al een wijdie*, niet waar? En wanneer denk je klaar te wezen, Priester bedoel ik?" gaat de oud-zeeman voort te vragen, maar nu zachter, zelfs met zekeren eerbied.



		27

		«Over een jaar, mag ik hopen," antwoordt mijnheer De Baal bescheiden. «Zoo, zoo. En hoe lang heb je nu vacantie?" «Tot het begin van Oetober, oom." //Prachtig! Dat komt goed uit voor toekomende week; dan geven we partij in \'t nieuwe huis, niet waar, Kee ?" Grut neen, oome," zegt Keetje tegenstrevend, //over veertien dagen, eerder zijn we heusch niet op streek, om menschen te ontvangen. Wacht, oome, hier is een schoteltje, men kan die asch zoo slecht uit het kleed krijgen." Kijk, dat \'s een leepe zet!" herneemt de heer des huizes. Ik heb een dopje op me \'pijp; maar Keetje-nicht wil heer- neef geen uitbrander geven, omdat hij sigarenasch op \'t kleed heeft gemorst." O, pardon," vraagt de onbedachtzame. _;/\'t Is niets, heerneef, \'t is niets, ik zal een stoffer halen. Praat samen wat, ik kom zoo aanstonds terug," zegt het lieve Keetje en vertrekt. _wJa, ja, ga maar, kind!. ... Allons, Gerrit, ik heb verdui- veld lekkeren port; laat ik je daar eens op trakteeren," Och, oom . ..." Maar nauwlijka is heerneef alleen en bezig, met den wijs- vinger voor stoffer en een naamkaartje voor blik, zoo mogelijk zelf zijn misslag te herstellen, of oom is al terug met een flesch in de hand. Nu volgt een geroep van de kamer naar de keuken vice-versa: waar de glazen staan ? //In \'t buffet, oome!" Waar \'t sleuteltje van \'t buffet is ? Achter het pulletje aan de rechterzijde van de pendule op den schoorsteen- mantel, oome !" Waar de knrketrekker is ? Hier, oome! Trui zal \'m brengen! \' De oude heer begrijpt niet wat ze in de keuken met een kurketrekker moeten uitrichten. Ondertnsschen bewondert mijnheer De Baal een paar werke- lijk schoone platen, door mijnheer Van Vliet onlangs aangekocht op een def\'tigen boel." Hij dacht nu ook wat mooi te moeten meubileeren, nu hij op zijn lauweren ging rusten. En voorts



		28

		pratende over koetjes en kalfjes, schenkt oompje een fijn glaasje en weidt er eens over uit, hoe hij er toe gekomen is, zoo \'n verandering in zijn levenswijze te maken. _ffJe bent geen kind meer, Gerrit, laat ik je dat eens gauw vertellen." En neef hoort een omstandig verhaal over ooms eenzaam leven in den porseleinwinkel, toen zijn goede zwartje overleden was, bij wier herinnering hem nog de tranen in de oogen komen. Ver- der over zijn hinken op twee gedachten : hertrouwen en in de zaak blijven; of den rommel verkoopen en alléén gaan stilleven. Vervolgens, hoe tante Treesje van een en ander had _;/lont gero- ken" en den knoop doorgehakt met den belangloozen en wel- meenenden raad, dat Arie-oom zi\'n zaken aan kant zou doen en op zijn ééntje gaan rentenieren. Met dien verstande evenwel, dat hij haar dochter Keetje, die toch zijn petekind is en naar zijn vrouw heet, bij zich nemen zou voor de gezelligheid en het bestier zijner huishouding. Zooals heerneef weet, is Keetje- nicht zoo om en bij de dertig; zij hinkt een weinig met het linkerbeen en kijkt iets of wat loensch, en dus.... nu ja, zij zou wel «tot geen staat komen," meende hare moeder. Wel had zij roeping voor \'t klooster, braaf meisje als zij is; maar zuster kan zij dan altijd nog worden. Enfin, Arie-oom moest het, natuurlijk! zelf weten, haar //kon het niet schelen." Kort daarop, zoo gaat de heer Van Vliet voort te vertellen, kort daarop kwam dit huis in veiling, hetgeen hem alweder door tante Treesje werd ter oore gebracht en aanbevolen, als voor hem uitnemend geschikt. Eindelijk dan kocht hij dit perceel niet te duur, deed zijn zaak daarentegen voor nog al goeden prijs over aan jongelui en hoopt hier nu een rustig leventje te leiden, tot, genoegen van geheel de familie en niet minder tot voldoening van zich zelf\'. «Van achteren gezien ben ik toch blij, dat ik het zoo gedaan heb, Gerrit," besluit hij in gemoede, terwijl zijn nichtje, op den voet gevolgd door Trui, zijne dienst- bode, met koffiegerief binnenkomt. _;/En nu geven we toeko- mende week partij, niet waar, Keetje?"



		20

		//Oome, geloof mo, dan zijn we nog niet klaar," verzekert de bestierster zijner huishouding. //Het schijnt, dat je er nogal wat van maken wil, Keetje," zegt mijnheer De Baal. z/Och, heerneef, wat zal ik u zeggen; oome wil het nog al netjes hebben, weet u. Suiker en melk heerneef?" «Wou je dan zwarte koffie geven, \'t is toch geen goede Vrij- dag!" antwoordt de huisheer voor zijn bezoeker, terwijl Keetje- nicht hem aankijkt, als wilde zij zeggen : heet ü heerneef? z/Van beiden zoo wat, Keetje, dat \'s goed, zóó, merci," zegt deze, en bedankt om «iets er bij te gebruiken;" hoe dringend hem dat ook wordt voorgesteld. Hoor eens, Kee," hervat mijnheer Van Vliet zijn thema weder «we moeten het nu met-een afspreken, dan kan Gerrit de boodschap naar huis meenemen. Laat eens zien, vandaag Dinsdag, als we \'t eens stelden op a. s. Zondagavond?" «Grut, oome, en dan krijgen we Pater Ghrysostomus om 6 uur," roept nichtje verschrikt uit. _wWat blief je, komt Pater Chrysostomus dan hier?" vraagt oom verwonderd. En Keetje proest van het lachen. «Och," gichelt zij, _ffik bedoel in \'t Lof! ja, dat begreep u ook wel." z/Welnu, wat zou dat ?" «Ja, oome," zegt de jongejuft\'rouw beslist, «als we dien predikant in de kerk hebben, houden ze mij niet t\' huis. \'t Zelfde wat er gebeurt, maar dan laat ik den boel den boel." En met heur loenscheu blik ten hemel geslagen vervolgt zij vroom tegen don jongen geestelijke: o heerneef, die Pater preekt zoo prachtig!" Deze doet er het zwijgen toe. En Arie-oom vindt dien trek in zijn nichtje nog al be- denkelijk voor de goede verstandhouding op den duur; hij neemt zich voor te zorgen, dat //hij baas blijft." Nu, den eersten keer, wil hij iets toegeven, doch van geen langer uitstel zijner partij hooren dan tot heden, Dinsdag, over acht



		30

		dagen. Men zal wat vroeg, \'s namiddags 6 uur, beginnen, want mijnheer Pastoor, dien hij zeker verwacht, gaat tegen elf uur op zijn laatst heen, en de gastheer houdt er toch ook niet van om er nachtwerk van te maken." Heerneef wordt dus verzocht de invitatie aan zijne ouders en zuster Anna te willen overbrengen, en zelf de eerste gast der familie te wezen. Keetje-nicht zal de uitnoodiging doen aan hare ouders, dat is dus aan tante Treesje en haar man; voorts aan juffrouw de wed. Van den Berg, eeno oude overbuur, van wie oom bij de ziekte en het overlijden van de vrouw, zooveel vriendschap ge- noten heeft; zoo mede aan mijnheer Deelen, den tabakskooper, met vrouw en drie kinderen, in welk gezin hij van jaren her huisvriend en (óók niet voor niemendal, meent tante Trees,) zelfs peter is over den jongsten zoon ; vervolgens aan tante Doortje, eene maagd van ruim 60 lentes, die eigenlijk geen tante, doch een goede vriendin van geheel de familie is, en eindelijk aan den eerwaarden heer Pastoor. En dan zal de kajuit wel vol wezen," dunkt den gastheer. \'t Kan een aardig partijtje worden." Ja, heerneef; en toch moest er nog iemand bij verzocht worden," meent Keetje-nicht. Zoo, wie zal die iemand wezen?\'\' vraagt de weduwnaar. Als je soms een oogje op den een of ander hebt, wil ik je wel een handje helpen hoor, dan zal ik hem zelf gaan verzoeken." \'t Lieve Keetje kleurt en .... er gaat een dominee voorbij. Kom, zeg het maar," vervolgt oom goedhartig. Wie wou je der nog bij hebben ?" Och," herneemt zij aan het adres van den seminarist, Arie-oom plaagt al eens meê, heerneef." Daar moet je tegen kunnen, Keetje," luidt het bescheid van den geestelijke. Wat zou dat voor kwezelarij worden, als je om zoo \'n bagatel zoudt kleuren en zwijgen." Patent! Jongen, je lijkt me!" roept de heer Van Vliet uit, en tegen zijn nichtje: Zeg nu maar gauw, wie je er bij wil hebben."



		31

		,/Wel, oome, Pater Chrysostomus." Goed, goed, kind, mij goed." «Gaat u zelf dan de heeren verzoeken?" Neen, kind, zulke boodschappen zijn mij slecht toevertrouwd," meent de oud-zeeinan. Keetje-nicht zal dus morgen aan den dag er op uitgaan, ten einde ook mijnheer Pastoor en Pater Chrysostonius te vragen, of zij haar oom de eer zouden willen aandoen, van een gezelligen avond te komen passoereu, ter installatie in zijn nieuwe woning. En ten slotte beslist de heer Van Vliet, dat Keetje-nicht zelf de partij beredderen zal, zonder de minste raadvraging aan hare moeder. Zij behoeft op geen gouden Willem te zien, als zij maar zorgt, dat alles goed, deftig-burgerlijk is, behoorlijk voor een rentenier, die genoeg in de melk te brokkelen heeft, om op zijn verjaardag met sigarenkokers en geborduurde pantoffels vereerd te worden door hartelijk toegenegen neefjes en nichtjes.



		:»2

		II. \'t Is een triestige, regenachtige September-namiddag, als twee geestelijken van ongelijken leeftijd op een paruikenmakers-drafje naar de Tuinstraat knieren, waar zij bij den hoer Van Vliet aanschellen. Zie, daar komt juist ook een vigilante aanrollen. De goede Trui, in de huishouding van Arie-oom reeds meer dan twintig jaren een dienende liefde, on die op grond daarvan schijnt te meeneu, dat zij zich tegenover den eerivaar- den neef van haar meester nog altijd verspreken mag door hem Gerrit te noemen, tot niet weinig ergernis van dezes moeder en zuster, de goede Trui verwelkomt de beide heeren met een : ge-navend, eerwaardes ! Gerrit, uwe weet den weg al. Zullen de heeren om do mat denken, asjeblieft ? Is dat een houden- weer!" En terwijl Pastoor Jillons en mijnheer De Baal terdege om de mat denken," vliegt Trui naar do stoep en helpt oone dame, mejuffrouw de weduwe Van den Berg, uit het rijtuig, om vervolgens weer met den koetsier te gaan overleggen, hoe lang men zal festeeren, Meneer heit niks verordeneort; maar tegen elf uur kom je gerust hoor, dan hoef je niet te wachten. Tegen zóó laat is ook de visjelant voor de geestelijken besteld." Eindelijk!" zoo klinkt ondertusschen een basstem in de gang, eindelijk op do loopplank! Een half uur te laat aan boord, Pastoor! En nu mankeeren er nóg twee op \'t appèl ! Ha, daar is juf Van den Berg toch ook. Maar dan nog ine- neer.... ja, hoe heet zijn eerwaarde ook ?" Chrysostomus," zegt de Pastoor met gullen lach. _;;Precies. Waarom is de Pater niet meegekomen ? Hij zal toch zijn kat niet sturen, hoop ik; \'t is aangenomen werk!" Neen, neen, hij zal wel gauw hier zijn. De Pater moest eorst even naar een zieke," luidt de geruststellende inlichting. Maar," zegt Pastoor al dadelijk, hij moet, geloof ik, vroeg vertrekken, zooals hij mij ten minste gezegd heeft." Dan zal ik hem uitlaten," is het leuke bescheid van den



		*:ï-\\*

		gastheer. _wIk heb nog nooit gevaren zonder averij, en een ieder is hier vrij man." Met deze uitroepen en vragen en antwoorden, terloops afge- wisseld door een handdruk en een wedorkeerig _ffhoo gaat het," wordt het drietal dus binnengeleid in den gezelligen kring, bijeengekomen, om A-rie-ooins\' entree in zijn nieuwe woon te vieren. En terwijl de gastheer zijn feostgenooten, voor zoo- ver noodig, met elkander in kennis brengt, wordt ook Pater Chrysostoinus ingeleid door Willem, don voor deze gelegenheid gelmurden knecht, zoodat ook de laatst gekomen gast zijn bil- lijk aandeel krijgt in de gebruikelijke plichtplegingen. Onder de reeds aanwezigen had men het weder al behoorlijk afgehandeld. Arie-ooin was reeds met zijn vriend Deelcn in discussie geweest over den dienstplicht en beiden zouden juist met de heeren De Baal Sr. en Dingemans hot vóór en tegen van een inkomstenbelasting gaan bespreken. Maar, ofschoon ook tante Treesje\'s aandacht al in beslag genomen was door het mooie garen en het jobs-geduld, waarmede tante Doortjo die twee beeldige antemecassers heeft gewerkt, welke daar voor \'t eerst op de tête-a-téte prijken; en hoezeer Keetje-nicht en Anna warm disputeeren over het al of niet hoofdpijn wekkende van kruidenwijn: nu de vier laatst-gekoinenen zijn gezeten, .noeten dio gesprekken toch eens heel eventjes onderbroken wor- den door de hernieuwde verzekering, dat het al een dag of vier allerakeligst weer is, ofschoon men anders in \'t laatst van September nog zulke mooie dagen hebben kan. _wDen geheelen dag heeft het aan een stuk geregend," is het nieuwtje, waarop de gemoedelijke juffrouw Deelen het gezelschap nog eens ont- haalt. _ffIk durfde er dan ook te voet niet door," getuigt de def- tige weduwe. O," herneemt tante Treesje, als altijd zonder erg, «ik doch, dat meneer Pastoor en heerneef met den sleeper gekommen waren! Maar uwe heeft groot gelijk, juffrouw. En nou is \'t hier nog heilig, vergeleken met de slik, bij ons in stad ! Ja, 4



		34

		uwe mos orois in Amsterdam komme! Zidke ende en dan die hooge sluize!" Och, dat is zoo erg niet," meent de tabakskooper. r/Daar heb je trams en aapies, spotgoêkoop! Voor 12 stuivers rijdt men een half uur met zoo\'n aap. En met de tram gaan we half voor niet." \'t Loopt er toch in op den duur," verzekert tante Trees, waarop zij de andere juffrouwen gaat voorrekenen, «hoeveel of je in de week wel kwijt ben, als je maar zes keeren op een dag tramt." Den heeren interesseert dit minder, zij gaan dus liever hunne aandacht wijden aan de vraagstukken van den dag, zoodat de gezelligheid voor de jongere leden van den kring wel iets te wenschen overlaat en zij hun pleizier wel op kunnen." Keetje-nicht, die in een keurig kleedje gedost zich als gast- vrouw uitmuntend voordoet, heeft echter reeds den knecht ge- scheld, ten einde de thee te laten plaats maken voor wijn en gebak. Arie-oom schenkt nu den heeren een glaasje zuiveren Bordeaux en nichtje heeft bisschop voor de dames, terwijl Cornelia Deelen, een jongejuflïouw, die op bestel van moe heur laatste t w ij f e 1 a a r s reeds afdraagt, verzocht wordt, zich wel met de soezenmand te willen belasten. En bij de opwekkende geuren der dampende en niet dampende glazen, der flacons en fijne Havanna\'s, onder den invloed van het gezellig samenzijn in de prettige ruime kamer, die met een tweede en-suite ge- bouwd, voor zulke gelegenheden zich zeer wol leent, ontspint zich allengs zoo\'n levendig gesprek, zoowel onder de oudere gasten als onder het jonge goed," dat de gastheer het noodig oordeelt, de volle kracht van zijn stem te gebruiken bij de aan- kondiging, dat er zal worden kaart-gespeeld. Een algemeene bedrijvigheid is hiervan het gevolg. Onder \'t gelach der jonge- lui, daar mijnheer Dingemans serieus waarschuwt tegen valsche spelers, en bij het smeekend verzoek van tante Doortje, die //dolgraag" en fijn speelt, om wat consideratie met haar te gebruiken, tils zij soms bokken maakt, worden twee speeltafeltjes



		35

		bezet. De gastheer zal whisten met do heoren Jillons, Chrvsos- tomus en De Baal Sr. Aan \'t andere tafeltje gaan de heoren Dingemans, Keetjes vader, en Deelen, \'s gastheers vriend, met de tantes Aaltje, Gerrits moeder, en Doortje, de huisvriendin, quadrilleeren; terwijl er aan de groote tafel zal gecommerst worden door de jonge heeren Deelen, juffrouw Van den Berg, Anna De Baal en Keetje-nicht. Ondertusschen wil Cornelia voor de consumptie blijven zorgen, en tante Treesje zich onder- houden met mama Deelen, breedvoerig behandelend de inrich- ting van het nieuwe huis. Boven, juist als beneden, een rui- me kamer en-sitite met een _ffporte-prisédeur," een amparte" slaapkamer boven de keuken en hier, neven de gang, nog drie kamers op rij. Ook is er een heel lief tuintje aan. //Ik vond het voor mijn zwager dan ook als met een schaartje ge- knipt .... Maar, wat is dat," valt tante zich zelf in de rede, als zij heur glas van de tafel neemt en den seminarist een coinmerce-spelor ziet plagen, _ffwat is dat, heerneef, mot uwe niet speulen ?" «Och neen, tante," zegt de aangesprokene kalmpjes. «Doe met ons meê, mijnheer?" vraagt juffrouw Van den Berg. z/Zoo\'n allegaartje is wel eens aardig voor een keer." z/Toch houd ik er niet bizonder van, juffrouw," luidt het beleefd. z/Als u quadrilleeren wil, De Baal, daar kunnen ze nog een lummel gebruiken!" klinkt het van ginds aan het whist-tafeltje. Tante Aaltje, tamelijk ontevreden, zoowel over dit gezegde van mijnheer Pastoor, als over het luide of gesmoorde lachen van bet gezelschap, verzekert, dat haar heerzoon liever in de boeken kijkt dan in de kaarten. Deze is echter zoo vrij dit tegen te spreken, en presenteert zich als vijfde bij de quadrille-spelers, waartegen Keetje-nicht zich weder verzet met de vraag, of heer-neef niet liever een whistpartijtje zou willen maken met do heeren Deelen en zijne zuster Anna. _wDat com- mersen," zegt zij, //haalt toch niets uit, en juffrouw Van den Berg praat ook liever wat met juffrouw Deelen en moe." Maar 4*



		36

		als de gastheer Anna\'s naam hoort noemen, overstemt hij de spreekster met een : «ga je zingen, Anna ? dan leggen we de kaarten neer, hoor!" De jonge dame doet, alsof zij hevig verschrikt, zij vraagt «wel excuus" en kent niets, is niet vrij van verkoudheid, enz. enz. Daarmede is zij er echter niet af. Schoon zij beweert, o.a. dat Gorneliu Deelen heel mooi zingt, weegt het getuigenis van mijn- heer Pastoor zwaarder, die, zonder den anderen te kort te willen doen, verklaart, dat Anna de Baal de beste zangeres is van de Congregatie. De andere jongejuffrouw, door papa aangezet met een «toe Corrie," heeft daarop den moed in het midden te bren- gen, dat mijnheer De Baal zoo prachtig reciteeren kan, ofZEW. dus voor wil gaan. Nu wordt het nog erger. «Alloo, Gerrit, dat heb ik nog nooit van je gehoord," overreedt Arie-oom. En Keetje-nicht voegt daar smeekend bij : «hé ja, heerneef, zoo \'n mooi gedicht hoor ik toch zoo graag!" Vreeselijk, wat kijkt zij nü loensch ! ,/Geloof mij oom," dus verweert zich de geplaagde, «wat ik van dien aard ken, heeft niets te beduiden. Ik begrijp ook niet, hoe de jongejutfrouw daaraan komt." «Ik heb het gehoord, mijnheer, bij mijne vriendin, Marie Van Noot; haar broer is bij u op \'t seminarie." En de dames smeeken in koor om een mooi vers; de heeren meest in duo\'s om door te spelen, waaronder een solo : «laat de meisjes eerst eens zingen," en een andere: «ik hoor liever een flinke mannenstem." Gelukkig dus, dat tante Treesje de orde vermag te herstellen door met eene haar eigene be- scheidenheid voor te stellen: «laten de spelers spelen en de praters praten tot negen uur, en dan kunnen de jongelui een aardigheidje ophalen!" welk voorstel bij acclamatie wordt aan- genomen, met wijziging echter van Keetje-nicht, die als fun- geerendo gastvrouw bepaalt, dat men dan ook onderdehand een boterhammetje gebruiken zal. Alzoo worden de kaarten weer opgenomen, en neemt mijnheer De Baal Jï, aan de groote tafel de plaats in van juffrouw "Van



		37

		den Berg, die zich bij juffrouw Deelen voegt en bij tante Treesje. Keetje-nicht maakt inmiddels eenige schikkingen en afspraken met Willem, die zoo aanstonds aan tafel dienen zal, en verwij- dert zich met den knecht, om te zien of boven alles in orde is. Het gezelschap speelt aardigo spelletjes : o. a. is tante Doortje in de wolken, daar zij al een opgelegde volle" gehad heeft on //een misère générale, waaraan niets te doen was," fortuintjes, die HED., onder ons gezeid, maar zoo-zoo gegund worden door hare tegenpartij, dewijl zij dan alleen declareert, als zij \'t maar voor \'t neerleggen heeft." Aan de groote tafel gaat het spel niet zoo van harte, maar des te beter het discours aan dezen kant, waar tante Treesje ten laatste ook eens bij juffrouw Van den Berg informeert naar den welstand van hare dochter Suzanna. _wDat lijkt me nou zoo\'n wezenlijk goed schepseltje te zijn; een net en toch eenvoudig meisie," besluit tante, met het zui- verst Amsterdamsen dialect, dat ons gehoor streelen kan. _ffEn nou zillen we ruimte motte make, he Kee?" vraagt zij ten slotto, daar het op slag van negenen is en hare dochter juist weer is binnengekomen. Wel neen, moe, waarvoor ?" En Keetje-nicht hinkt naar het drietal keuvelende dames, om haar zachtjes te zeggen, dat boven alles klaar staat. Met een glans van voldoening op haar overi- gens niet kleurig gelaat voegt zij er nog bij: ,/keurig netjes heeft Willem gedekt moe, \'t zal u wel bevallen." «Wou je dansen, Trees ?" plaagt de gastheer, die zoo iets van ruimte maken gehoord heeft en zijn schoonzuster ziet opstaan. Maar zij is ontstemd, zij vindt liet te veel bostel, voor ons soort van menschen," nogal braniaclitig," en zij begint te gelooven, dat het bij Arie niet op kan." Met tact is Keetje-nicht echter bij de hand, om deze bui te bezweren, en zij vraagt vriendelijk met luider stomme: Oome, wil u asjeblieft vóórgaan naar boven, \'t licht is opgestoken." Als de gasten mij dan maar willen volgen," luidt het gulle bescheid. En in prettige bedrijvigheid en onder vroolijke scherts verhuist het



		38

		gezelschap naar de bel-étage, zooals een der heeren de ruime boven- kamer noemt, waar men zich hereenigt aan een verlokkend souper. Mijnheer Van Vliet heeft niet lang nagedacht over de schier gewichtigste aangelegenheid eener geanimeerde partij, hoe nl. de gasten zonden geplaatst worden. Een bonte rij, voor zoover men dit schikken kan, vindt hij wel het aardigst. Aldus wordt mijnheer Pastoor de rechterzijde van den gastheer aangewezen en deze\'s linkerhand aan tante Boortje, .luist tegenover oom ligt het kaartje voor Keetje-nicht, als fungeerende gastvrouw, ter rechter- en linkerzijde beschermd door Pater Chrysostomus en heerneef, die wederom respectievelijk de heeren Dingemans en Deelen tot tweeden gebuur hebben. De tabakskooper heeft tante Treesjo aan zijn groene zij en diens echtgenoote zit aan dito dito vau den heer Dingemans. En zoo vervolgens vinden allen een plaats, zij het dan ook aan een ieder niet evenzeer naar genoegen. Als meu gezeten is schijnt Koetje-nicht zich te verspreken met voor te stellen : zullen we eerst eens een goed woordje spreken?" Want schielijk laat zij er op volgen : o, neem mij niet kwalijk, mijnheer Pastoor." Doch ZEw. ;/inag dat wel," en Arie-oom zegt: «nu, kind, dat is immers jou taak; moeder de vrouw commandeert bidden aan tafel." En na het V a d e r - o n s rolt het «welkom aan den disch" van aller lippen. Keetje-nicht heeft gezorgd voor delicieuze Spaansche castanjes, welke zij, goed malsch gekookt, laat opdienen met Delftsche boter, prima qualiteit, en waarbij een glaasje Eijnschen wijn ten zeerste wordt aanbevolen, \'t Is wel nog wat vroeg in den tijd voor castanjes, maar oom heeft gemeend de gasten er op te tracteeren; hij kreeg zo juist dezer dagen gestuurd van een ouden vriend uit hot Zuiden. Inmiddels krijgt Willem den last do galantino te presenteoren met een profeten-broodje, want _;/misschien zijn er gasten, die zich van castanjes niet wenschen te bedienen," vreest de gastvrouw in functie. Gunst, Kee," brengt mama echter in \'t midden _H\'t is toch een kostelijk eten, zulke castanjes !"



		39

		,/ïk wil er ten minste voor teekenen, om zo van den winter twee avonden \'s weeks zoo te hebben," verzekert de tabakskoo- per aan juffrouw Van den Berg, die tegenover hem zit, en wier rechter-buur, mijnheer De Baal Sr., hij een hun appétit toedrinkt. Het gerecht schijnt dan ook wel in den smaak te vallen; als Willem do borden komt afnemen, blijkt het mandje, waarmede Trui hem volgt, reeds bij de eerste helft der aanzittenden te klein om al de schillen in ontvangst te nemen. Na een profeten- broodje met galantine of een _;/grofje" met Westphaalsche ham, heeft Keetje-nicht nog een kapoenenboutje met abrikozen-conipöte; en toont daarna door een warme »pain-d\'orange," een madera- gelei en wat verder volgt, dat zij zich van de haar opgedragen taak loffelijk heeft gekweten. Tante Aaltje meent dus hare nicht te mogen prijzen, de goede vrouw weet «wat het in heeft," zoo\'n avondje te regelen tot ieders genoegen en .... ting, ting, klinkt het opeens, waardoor er stilte komt in den wel-gekruiden tafelkout. Mijnheer Pastoor rijst van zijn zetel en zegt, dat hij daar een woord van lof hoorde op degene, die dit feest dirigeerde. Zonder nu, evenmin als daarstraks aan de zangeressen, haar, wie eere toekomt, te kort te willen doen, meent ZEw. toch, dat men op de eerste plaats hulde moet brengen aan den gast- heer, waarom de spreker een dronk instelt op het welzijn van mijnheer Van Vliet. De Gever aller gaven doe deze pas be- trokken woning gedurende een lange reeks van jaren voor den bewoner zijn een huis van geluk en vrede. »En verwachten we nu," zoo besluit ZEw. dat de jongelui iets ten beste zullen geven, eerst zingen wij op onzen gastheer: lang zal hij leven!" Deze preek bevalt Arie-oom nog beter, dan die Pater Chiy- sostomus verleden Zondag-avond hield. Doch «alles op zijn ,tijd," dat is zoo, stemt hij zijn herder toe. _wOndertusschen, als \'t een beetje wil, krijg jij toch ook nog een pluimpje, Kee." _wNeen, oome, dat hoeft niet," zegt het lieve Keetje beschei- den. «\'k Wou liever, dat heerneef nu eens oen gedicht reci*