_; SCHOOL EI HUIS. .
\' *\' Ék \'*> ■♦ ■* ^\'-i; \'** .\'*" \'" -^:\'

..TWEEDE STUKJE.

vtjfde DRUK. 9e en 10e Duizendtal.

^r. . , .- -■ \' .

flW{ VA157
HANDBOEKJE

TWEEDE STUKJE.
VIJFDE DSTTK. 9. en 10o Duizendtal.

De mensch die wèl wil leven, moet de
plichten, welke op hem rusten, zoo goed
mogelijk vervullen.

ledereen heeft drie soorten van plichten,
waaraan hij niet mag te kort komen, wil hij
aanspraak maken op ware wellevendheid :
plichten jegens God, zijnen Schepper, jegens
zichzelven en jegens zijne medemenschen,
die hij, als kinderen van éénen Goddelijken
Yader en vrijgekocht door het Bloed van
onzen Zaligmaker Jezus Christus, als zijne
medebroeders en zusters moet beschouwen
en beminnen.

Hoe meer wij ons dus er op toeleggen, de
regels en voorschriften der wellevendheid
op te volgen, hoe meer wij ons aangenaam
zullen maken aan God en de menschen;
aan God, omdat Hij ons beveelt onze naasten
te beminnen als ons zelven; aan de menschen,
omdat wij al ons doen en laten ten hunnen
opzichte zullen inrichten om hen te behagen.
Dan volgen wij tevens het voorbeeld van

het Goddelijke kind Jezus, die met de jaren,
zooals de H. Schrift zegt, ook toenam
in behagel ij kheid bij God en
de menschen.

De Liefde moet alzoo de grondslag we-
zen voor het gedrag des Christens in den
omgang met zijne medemenschen; het is niet
voldoende, dat hij alleen de regels der bur-
gerhjke wellevendheid in acht neme, volgens
welke men dikwijls aan alle verplichtingen
meent te hebben voldaan, al verbergt men
ook niet zelden verachting of onverschillig-
heid, ja zelfs haat onder de beleefdste vor-
men, de menigvuldigste betuigingen eener
gehuichelde wellevendheid en schijnbare
hoogachting. Zijne wellevendheid, welke zich
ook vertoont in de opvolging van de gewone
voorschriften der burgerlijke beleefdheid, is
inderdaad de uitoefening van de schoonste
christelijke deugden: geduld, zelfvorlooche-
ning, nederigheid, zedigheid, zachtmoedig-
hedd, in één woord liefde.

De nauwgezette opvolging van de voor-
schriften der wellevendheid, de waakzaam-
heid, welke wij op ons gedrag en onze
handelingen uitoefenen om niet voor ruw,
onbeschaafd, voor iemand die geene opvoe-
ding heeft genoten, te worden gehouden, ge-

wennen ons aan en vergemakkelijken ons
die veel strengere waakzaamheid, waarmee
wij ons hart en onze zinnen moeten bewaken.
Uit dit alles blijkt ten duidelijkste, hoe
belangrijk, hoe noodzakelijk het is, zich reeds
vroeg met de eischen der burgerlijke wel-
levendhcid bekend te maken. Zij is niets
anders dan die broederlijke liefde, welke het
Evangelie ons voorschrijft: Doe aan an-
deren niet, wat gij niet wenscht,
dat men u aandoe; maar doe hun,
wat gij wenscht, dat u zelven ge-
daan worde. Zij werkt gunstig op de
maatschappij, doordat zij de menschen leert,
elkander met achting en toegenegenheid te
bejegenen; zij is de bron der goede ver-
standhouding in \'t bijzonder, van orde en
vrede in \'t algemeen.

Plichten jegens ons zei ven.

De mensch bestaat uit twee doelen: uit ,
ziel en lichaam.

De Catechismus leert ons, wat wij hebben
te doen en te laten, om onze onsterfelijke
ziel zuiver en onbevlekt te bewaren, opdat
zij waardig worde, eenmaal onder het getal
der zalige geesten te worden opgenomen.

Over de plichten, welke onze heilige Gods-
dienst ons oplegt, welke wij jegens onzen
almachtigen Schepper hebben te vervullen,
zullen wij daarom hier niet in \'t bijzonder
spreken.

Het lichaam, ofschoon het sterfelijke doel
des nicnschen en dus van voel minder waarde
dan de door het allerheiligste Dloed van
den Zone Gods vrijgekochte ziel, eischt even-
wel ook verzorging, echter geene vertroeteling.

Ook omtrent zijn lichaam heeft de mensch
plichten te vervullen, welker niet-inachtne-
ming de schromclijkste gevolgen kan na
zich slepen. Hoewel er in het eerste stukje
terloops al op het een en ander is gewezen,
zal het toch goed zijn, nu in \'t kort meer
bepaaldelijk de aandacht op sommige punten
te vestigen.

Aan de houding dos lichaams erkent
men licht den welopgevoeden mensch. Hierin
wachte men zich voor alle gemaaktheid en
overdrijving. Het zou bespottelijk wezen,
als de jeugd zich een ernst aanmatigde
welke alleen den ouderdom past; maar niet
minder belachelijk maakt zich de meer be-
jaarde, als hij nog in alles den jongeling
wil uirhangen.

In de eerste plaats zij men altijd daarop
bedacht, dat in al ons doen en laten zedig-
heid en nederigheid uitblinken. Daarom
spele men nooit den zonderling; men blijve
bijv. in een gezelschap niet staan, als allen
zijn gezeten, of omgekeerd.

Staande, sta men recht op zijn eigen bee-
nen en leune niet tegen den muur of hange
met zijn lichaam over de leuning der stoelen.
De bcenen houde men niet ver van elkaar,
noch de voeten binnenwaarts, maar men
plaatst liet linkerbeen cenigszins vóór het
rechter, tamelijk dicht aaneengesloten, zoo-
dat de linkerhiel tegen het midden van den
rechtervoet kome.

Zittende, zij men vooral daarop bedacht,
de beenen niet kruiselings over elkaar te
slaan of ze heen en weer te laten slingeren ;
de knieën niet te ver vaneen of te dicht

aaneen te houden. Ook wachte men zich
eene ongemanierde uitgestrekte houding aan
te nemen; een gedeelte van de zitplaafs
zijns buurmans in beslag te nemen, of zijne
plaats zóó te kiezen, dat men een ander in
het geringste hindert.

De gang mag ook geene verwaandheid,
noch achteloosheid verraden. Men loope recht-
op, het hoofd noch achter- noch voorover,
noch op zij gebogen. Met de armen zwaait
men niet, alsof men de menschcn van zich
wil afweren, maar laat ze ook niet als een
paar stijve stokken langs de zijden hangen.
De schreden neme men voorts niet te groot,
echter ook niet zoo klein, dat men meer zou
schijnen te trippelen dan wel te loopen.

Het gelaat, terecht de spiegel der ziel
genoemd, mag ons niet anders doen schijnen
dan wij inwendig zijn. Bedaardheid en lief-
talligheid behooren er op uit te blinken;
het vertoone geen gemaakten ernst, noch
lichtzinnigheid of onbeschaamdheid.

Is ons hart wèl geplaatst, dan zal onze
deelneming in de vreugde en smart van
onzen evenmensen zich vanzelf op ons ge-
laat toonen; dan zullen wij niet lachen en
schertsen in tegenwoordigheid van hen die
treuren, en de opgeruimdheid van een ge-

zelschap zoo min mogelijk door onze minder
opgewekte stemming storen.

Het hoofd dient niet om een toestem-
mend of ontkennend antwoord te geven op
de vragen, welke men ons doet; noch min-
der om door eenig teeken of eenige uitdruk-
king van het gelaat misnoegen of onver-
schilligheid over hetgeen in liet gezelschap
voorvalt, aan den dag te leggen.

De welgevocgelijkheid en, vooral aan tafel,
ook de zindelijkheid verbieden, met de hand
voortdurend over het aangezicht, of nog
erger, door het haar te strijken. Parelt ons
het zweet op het voorhoofd, men gebruike
den zakdoek, en niet de handen, om het af
te wisschen, na vooraf het gelaat een weinig
te hebben afgewend van hem die voor ons
staat, of naast ons is gezeten.

Inde oog en ligt het hart. Moge daarom
uit de onzen een ootmoedig en zuiver hart
schijnen! In het gebruik der oogen moeten
wij uiterst behoedzaam wezen! Iemand die
in de wereld verkeert, kan ze niet steeds
neergeslagen houden, maar hij wachte zich
niettemin, zijne nieuwsgierige blikken voort-
durend te laten ronddwalen en op alles te
vestigen, wat zich om hem heen bevindt of
daar voorvalt. De oogen zijn toch wezenlijk

de deur, waardoor de zonde zoo gemakke-
lijk en misschien het meeste binnenkomt,
om tot het hart door te dringen.

Spreekt men tot anderen, dan sla men
de oogen niet ter aarde, maar zie dengene
tot wien men het woord richt, vrijmoedig,
echter niet scherp aan.

De plaats waar, en de toestand waarin
we ons bevinden, regelen niet zelden het
gebruik onzer oogen. In de kerk bijv. of
onder het gebed houdt men de oogen óf ge-
sloten of terneergeslagen, of wel op het al-
taar of eenig ander heilig voorwerp gericht;
altoos zoo, dat wij onze aandacht het beste
opwekken en gaande houden en daardoor
tevens anderen het meeste kunnen stichten.
Onder het sermoon zijn daarom onze blik-
ken onafgewend op den predikant gevestigd;
verliest men dezen uit het oog, dan loopt
men gevaar, dat men zijne oogen ergens
anders den kost geeft en zijne aandacht
verliest, of ten minste zijne gedachten ver-
strooit.

Neus en oor en eischen onze bijzondere
zorg; immers, het is hoogst walgelijk, iemand
te ontmoeten wiens onzindelijkheid zich in
deze uitstekende deelen van het hoofd open-
baart; niet minder onwelvoegelijk zou het

wezen, in het rein houden van beide de ge-
vestigde gebruiken uit het oog te verliezen.
Daarom zorge men. dat de ooren altijd goed
schoon worden gehouden, \'t Spreekt vanzelf,
dat bet in de boogste mate onbetamelijk zou
wezen, ze in tegenwoordigheid van anderen
te reinigen, of met den pink of vinger er
in te wroeten. Om nadeelige gevolgen te
voorkomen, make men daartoe ook nooit
gebruik van den kop eener speld of een an-
der puntig voorwerp, maar bediene zich van
eenig daarvoor bestemd werktuigje.

Hoe onmisbaar de zakdoek ook zij, men
haalt hem toch niet anders voor den dag
dan uit noodzakelijkheid, en gebruikt hem
met zoo weinig luidruchtigheid en omhaal
mogelijk. In tegenwoordigheid van anderen
wendt men het gelaat een weinig terzijde,
en vouwt hem onmiddellijk na het gebruik
weer ineen. Men blijft er niet mee in de
hand zitten noch legt hem op de tafel, den
stoel, of de knieën, noch ergens anders, dan
waar hij, volgens zijn naam reeds, tehuis
behoort.

Het staat hoogst onfatsoenlijk, met den
vinger in den neus te peuteren. Vele kin-
deren evenwel hebben zich deze onhebbe-
lijkheid tot eeue gewoonte gemaakt, welke

zij zich niet te spoedig kunnen afwennen,
daar zulks niet alleen zeer onzindelijk is,
maar ook nadeelige gevolgen kan na zich
slepen.

Mond en tanden behooren dagelijks te
worden gereinigd. Het te menigvuldig ge-
bruik van een tandenborsteltje kan nadeelig
op het tandvleesch werken, evenals sommige
tandpoeders; in het gebruik hiervan zij men
zeer omzichtig. Nadat men iets gegeten of
genuttigd heeft, reinigc men zoo noodig da-
dehjk de tanden; niet met eene speld of
eenig ander scherp-puntig voorwerp, en vooral
niet aan tafel met een tand der vork: zóó
zou men zich aan eene grofe fout tegen de
welvoegelijkheid schuldig maken. Een afge-
sneden penneschachtje, daartoe op sommige
plaatsen aanwezig, is er het beste voor ge-
schikt. Bevindt men zich in de noodzake-
lijkheid, zich ervan te moeten bedienen vóór
men van tafel is opgestaan, dan wendt men
het hoofd iets terzijde en bedekt met de
eene hand den mond. Iets tusschen de tanden
te laten zitten, is zeer nadeelig.

Men onthoude zich in tegenwoordigheid
van anderen zooveel mogelijk van te geeuwen.
Kan men den aandrang niet overwinnen,
dan houdt men de hand voor den mond,

draait het hoofd om en make geen geluid
erbij. Dezelfde voorzorgen neemt men in acht,
als men een aanval van hoest krijgt, niezen
moet, of behoefte gevoelt iets uit den mond
te werpen, in welke gevallen, bepaaldelijk
in het laatste, men gebruik maakt van den
zakdoek.

Bevindt men zich in streken waar de
goede gewoonte nog bestaat, iemand die niest,
met het oud-christelijke God zegene u!
te begroeten, men late niet na, dat eer-
waardige gebruik in eere te houden; de
toegesprokene zal dan eveneens met het ge-
bruikelijke God loone ui antwoorden.
Waar deze gewoonte is verdwenen door de
verlichting dezer eeuw, (die, jammer genoeg!
reeds zoo menig echt christelijk gebruik heeft
verdrongen), bepaalt men zich tot een P r o-
ficiat of Wel bekome \'tu! en het we-
derkeerige Dank u! Ook kan men volstaan
met van weerszijden eene kleine neiging te
maken.

De handen, die steeds zichtbaar, nooit
in de zakken of onder de kleeren verborgen
mogen worden, moeten altoos schoon en zin-
delijk zijn. Men wascht ze daarom niet
slechts des morgens en na den maaltijd,
maar telkens als zij door dit of dat aan te

vatten, of door eenigen arbeid vuil zijn ge-
worden. De nagels, die van voren nooit zwart
moeten zien, snijde men behoorlijk af, opdat
zich het vuil er niet onder kan verzamelen.
Men wachte zich evenwel ze op het uiterste
leven af te snijden of, nog oneindig erger,
ze af te bijten. liet is gewis onnoodig te
doen opmerken, dat men nooit aan tafel of
in tegenwoordigheid van anderen de nagels
mag zuiveren of korten. Degenen die ze lang
dragen, moeten vooral daarop bedacht zijn,
dat zij ze helder wit, van het minste vuil
vrij houden. Voorts zij men indachtig, dat
de wijsvinger niet is bestemd om personen
van wie men spreekt, aan te wijzen; zulks
te doen zou eene groote onbeschoftheid we-
zen. Ook strijdt het tegen de wellevendheid,
met de vingers tegen elkander te slaan, of
ze door uittrekking te laten knappen.

De armen houde men niet op don rug,
in welke ongemanierde houding men toch
soms enkelen ziet gaan of staan, noch krui-
selings op de borst, vooral niet in het bij-
zijn van aanzienlijke personen of van hen,
met wie men niet op een zeer vertrouwe-
lijken voet omgaat. Echter hoede men zich
vooral in de houding der armen voor stijf-
heid en onbeholpenheid.

Ook de voeten eischen de grootste zorg,
ofschoon velen ze maar al te dikwijls ver-
waarloozen: denkende: zij zijn toch altoos
bedekt. Daarom zorge men er zooveel te
eerder voor, ze dikwerf te wasschen en de
nagels der teenen op behoorlijken tijd te
korten. Hetzij men gaat, staat of zit, men
plaatst ze nooit binnenwaarts, integendeel
altoos een weinig naar buiten gekeerd.

Het haar, de zindelijkheid en degezond-
heid beide eischen het, moet ten minste eiken
morgen flink gekarnd worden. Het gebruik
van pommade is niet noodzakelijk; in elk
geval mag het niet dan zeer matig wezen.
Men drage het haar volgens het gebruik;
in den zomer, en bovenal voor kinderen,
echter liever kort dan lang. Het overmatig
optooien van het haar is evenmin geoorloofd,
als zich met het in orde brengen er van lang
voor den spiegel op te houden: zulks verraadt
ook eene groote mate van ijdelheid.

Zindüiijklieid en orde.

De zindelijkheid en netheid op ons lichaam,
hoe belangrijk ook, zijn toch nog niet vol-
doende; men moet ze ook toepassen op de
kleederen die wij dragen, de voorwerpen

welke tot ons gebruik dienen, de woning
waarin wij ons bevinden. Zoowel de achting
welke wij voor ons zelven en voor onzen
evenmensch moeten hebben, als de zorg voor
de gezondheid, die wij verplicht zijn in acht
te nemen, eisehen ten strengste, dat wij op
alles even zindelijk zijn, in alles even net
en ordelijk te werk gaan. Onzindelijkheid
is de bron van vele ziekten; onordelijkheid
veroorzaakt schade en tijdverlies.

Eenvoudig en zedig moet de kleeding in
de eerste plaats zjjn; nooit mogen wij in
dezen den geringsten aanstoot, de minste
ergernis geven. Eenvoudigheid in de kleeding
wil zeggen, dat ieder zich naar zijn rang,
stand en ouderdom kleede, maar daarbij eiken
ijdelen en overdreven opschik vermijde. Licht-
zinnigheid, luchthartigheid en gemis van
goeden smaak spreken uit een opgesmukt
tooisel. Wees geen modepop, maar wacht u
tevens voor eene slordige nalatigheid en af-
keurenswaardigc achteloosheid. Te ver met
de gebruikelijke kleeding achteruit te zijn,
verraadt eene minachting der maatschappe-
lijke gewoonten en gebruiken, niet minder
dan gebrek aan goeden smaak of begrip
van welvoegelijkheid.

Tegen de fatsoenlijkheid in de kleeding

wordt evenwel minder gezondigd door de
snede van de kleedingstukken dan wel door
onzindelijkheid. Duld geen vlek, geen stofje
op wat gij aanhebt; trek geen kleedingstuk
aan, waarin eene scheur mocht wezen ot
waarin een knoop ontbreekt. Laat daarom
nooit na, vóór gij iets aantrekt, het goed
af te schuieren, noch wat gescheurd of niet
goed in orde is, dadelijk te doen herstellen.

Natuurlijk bepaalt de zindelijkheid zich
niet alleen tot het uiterlijke, tot de boven-
kleederen, maar niet minder, en dit vooral
om der gezondheidswille, tot het ondergoed.
Sla dus nooit over, op den bepaalden tijd
van kousen en ondergoed te verwisselen.

De zindelijkheid strekt zich verder uit tot
alles wat wij gebruiken.

Voor de voorwerpen welke tot ons bij-
zonder gebruik bestemd zijn, dragen wij
zelven zorg.

Het luchten der kamers, vooral der slaap-
vertrekken, het schrobben en vegen, het stoffen
en reinigen van meubels en keukengereed-
schappen, de zorg voor bed en slaapplaatsen,
enz. enz. zijn veelal werkzaamheden aan
dezen of genen van het huisgezin opgedra-
gen, wier plicht het dus is, zich van de hun
opgelegde taak nauwkeurig te kwijten. Zij

zorgen bijv. dat het bed op behoorlijken tijd,
om do veertien dagen, of in den winter hoog-
stens om de drie weken, van scboone lakens
worde voorzien ; dat hun die bij ons vcrnach-
ten, al zijn het ook nog zulke goede beken-
den, altoos schoon beddegoed worde gegeven;
dat na het ontbijt of welken maaltijd ook
de tafel dadelijk geruimd en schoon gemaakt
worde; enz.

Do anderen, vooral kinderen, nemen zich
in acht, dat zjj niets doen, wat do goede zorg
der vorigen kan tegenwerken, door bijv. meu-
bels te beschadigen of te bemorsen, op deu-
ren of vensterbanken te schrijven, er in te
snijden, enz.

Zindelijkheid gaat onvermijdelijk gepaard
met orde.

Alles hebbe een vaste plaats, alles ge-
schiede op den bepaalden tijd.

Zet den stoel welken gij hebt gebruikt,
dadelijk weer op zijne plaats; berg uwe
boeken, uw schrjjf- of teekengereedschap,
alles waarvan gij u hebt bediend, en wat gij
op \'t oogcnblik niet meer noodig hebt, daar
waar het behoort, opdat het niet blijve rond-
slingeren, en gij het later onmiddellijk weet
te vinden, als gij het wenscht te hebben.

Wees ook ordelijk in het gebruik van

den tijd; verdeel uwe werkzaamheden zoo,
dat gij den gehcelen dag nuttig bezig zijt.
Maak het u eens en voor altijd tot regel,
op een vasten tijd te bed te gaan en, na
een slaap van zeven of hoogsten acht uren,
zoo vroeg doenlijk op te staan; op den be-
paalden tijd een eenvoudig maal te nemen
en tusschen de gezette uren niets te ge-
bruiken. Stel niet tot morgen uit, wat gij
vandaag nog kunt verrichten. Yan uitstel
komt afstel; en wie de gewoonte van uit-
stellen heeft, wie denkt later te kunnen in-
halen, wat hij verzuimt, zal bepaald tijd te
kort komen. Orde in den arbeid maakt het
moeieli jkste werk licht, wanorde brengt slechts
schade en verdriet, oneer en schande aan.

Uit hoeveel deelen beslaat de rnensch?

Wat leert ons de Catechismus met betrek-
hing tot ome ziel?

Waaraan kan men licht den v>elopgevoeden
mensch erkennen ?

Wat moet gij in moe houding vermijden?

Wal moet gij in al uw doen en laten doen
uitschijnen ?

Hoe behoort uwe houding te zijn, als gij staat?

Hoe behoort moe houding Ie zijn, als gij zit?

Hoe behoort uw gang te zijn?

Wat moet op uw gelaat uitblinken ?

Hoe veegt men het zweel van het aangezicht 1

Hoe moet gij uwe oogen honden, wanneet
u iemand aanspreekt!

Wat hebt gij in acht te nemen, bij het rei-
nigen van den neus en de oor en?

Waarvoor moet men zich bij hel reinigen
van den mond en de landen wachten?

Mag men aan tafel, een tandenstoker ge-
bruiken ?

Wal behoort men te doen bij het geeuwen,
niezen, hoesten enz?

Welk \'gebruik heeft men bij het niezen in
acht te nemen?

Waar mogen de handen nooit zijn?

Waarop heeft men bij het reinigen en
afknippen der nagels Ie letten?

Hoe moet de houding der armen zijn?

Hoe moei gij uwe voelen plaatsen?

Waarop hebt gij bij het kappen te letten?

Is het voldoende als wij enkel zindelijk en
netjes zijn op ons lichaam en onze kleederen ?

Waarvan is onzindelijkheid de bron?

Welke zijn de gevolgen van onordelijkheid?

Wat wil het zeggen, dat eenvoudigheid in
de kleedina moet uitschijnen?

Mag men zijne kleederen ooi dragen, als
ze vuil zijn f

Is kei voldoende, dat alleen de bovenklee-
deren zindelijk zijn?

Hoe zult gij de zindelijkheid in acht nemen,
in uwe kamer, de meubels het beddegoed, enz ?

Op welke wijze kunnen de kinderen er toe
medewerken, dat alles in huis netjes en zin-
delijk is?

Welke deugd gaat steeds met zindelijkheid
gepaard?

Wat moet gij doen met de voorwerpen, die
gij gebruikt hebt ?

Wat hebt gij, opzichtens het gebruik van
den tijd in acht te nemen!

Gedrag jegens anderen.

Het tweede grootegebod: Bemint uwen
naaste als u zelve n, bevat in het kort
alles, dat wij ten opzichte van onzen even-
mensch hebben te doen en te laten. Wat
gij niet wilt dat u geschiedt, doe
dat ook aan een ander niet, leert ons
hetzelfde even beknopt en even duidelijk.

Door de verschillende betrekkingen waarin
de menschen tot elkander geplaatst zijn, heeft
evenwel de wellevendheid verschillende voor-

schriften en regels vastgesteld, volgens welke
dat algemecne gebod in beoefening wordt
gebracht, naar de onderscheidene omstandig-
heden zulks eischen; en aan deze door de
burgerlijke beleefdheid in het onderlinge
verkeer voorgeschreven gebruiken en wetten
kan een welopgevoed mensch zich niet on-
gestraft onttrekken.

Daar wij reeds op enkele bijzondere plich-
ten gewezen hebben, toen er sprake was bijv.
van het gedrag in school en huis, op de
straat, enz., zullen wij ons tot enkele der
algemeene plichten bepalen, om vervolgens
nog van de voornaamste dier bijzondere te
spreken, welke meermalen voorkomende om-
standigheden den mensch opleggen.

Veroorloof u niets, wat gij in anderen
zoudt afkeuren.

Hoe onpleizierig of lastig van humeur zij
ook mogen wezen, met wie gij dagelijks om-
gaat, wees er niet korzelig en gemelijk te-
gen in, maar wel inschikkelijk en toegevend
zooveel mogelijk. Heb geduld met hen, die
met zulke gebreken en onvolmaaktheden
zijn behebt en bedenk, dat anderen in u ook
niet alles lief en aangenaam zullen vinden.
Ga niet anderen zoo om, dat gij nooit in de
achting te kort schiet, waarop ieder mensch

aanspraak heeft; wees vriendelijk en beleefd
in uwe antwoorden jegens een ieder, wie
hij ook zij

Veroorloof u geene scherts, grap of kwink-
slagen, waardoor een ander in de verste verte
zou kunnen worden geërgerd of geraakt.

Toon u dienstvaardig jegens allen, meer in

\'t bijzonder jegens hen met wie gij meer in

aanraking komt, als huisgenooten, buren, enz.

Eerlijkheid en rechtvaardigheidmoeten zelfs

uwe geringste handelingen besturen.

"Wees oprecht en waar in alles wat gij zegt;
de leugenaar onteert zich zelven, verliest het
vertrouwen, en bedriegt en beleedigt hen dien
hij iets op den mouw spelt.

Zoek geen twist, neem niet spoedig iets
kwalijk; want wat ten kwade wordt uitge-
legd, blijkt bij nader onderzoek dikwijls, met
geene verkeerde bedoelingen gezegd of ge-
daan te zijn.

Wees geen bemoeial; kwijt u zoo goed
mogelijk van uwe plichten, en stoor u ver-
der niet aan de praatjes der wereld. In de
rust van uw eigen geweten moet gij de vol-
doening vinden van uwe daden, niet in wat
anderen er van zeggen.

Zoek de vriendschap en den omgang alleen
van rechtschapen menschen; weet dat gij

óók beoordeeld wordt naar het gedrag van
de personen met wie gij omgaat: met
wie men verkeert, wordt men
ook geëerd.

Wees openhartig, eerlijk en toegevend,
dienstvaardig en onbaatzuchtig jegens uwe
vrienden: doe geene onbescheiden vragen en
misbruik het in u gestelde vertrouwen niet.

Griffel ontvangen weldaden en bewezen
diensten in uw hart, en schrijf de u aange-
dane beleedigingen onder de zolen uwer
schoenen; dankbaarheid is eene grootc deugd;
haat en wrok zijn den Christen onwaardig.

Toon eiken ongelukkige uwe deelneming;
bied hem hulp aan en sta hem ten dienste,
waar en waarin gij slechts kunt.

Bejegen den arme met vriendelijkheid, deel-
neming en liefde, hetzij gij hem eene stof-
felijke ondersteuning kunt aanbieden of niet.
Herinner u steeds, dat al wat gij den arm-
sten of gcringsten der menschen hebt gedaan,
beschouwd zal worden alsof het Christus
zelven gedaan was; wacht u daarom wel
hen onheusch, ruw te bejegenen, of wel met
eene afsnauwing van uwe deur te verjagen.

Dat sommige personen eene meer bijzon-
dere aanspraak op onze toegenegenheid heb-
ben, is reeds vroeger gezegd, bepaaldelijk

van de huisgenooten. Natuurlijk hebben ook
onze bloedverwanten recht op meer dan al-
gemeene bewijzen van onze liefde en achting.
Daarom moet gij nooit eenige gelegenheid
ongebruikt laten voorbijgaan, wanneer gij
uwen grootouders, oom of tante blijken
kunt geven van de hartelijke genegenheid,
welke gij hun toedraagt. Het zou bijv.
eene lompe onachtzaamheid wezen, hun
met nieuwjaar, verjaringsfeesten of soortge-
hjke herinneringsdagen, geen geluk te wen-
schen, hun geen blijken van uwe deelneming
te geven in alles wat hun overkomt. Per-
sonen die min of meer de plaats uwer
ouders vervullen, hebben natuurlijk aan-
spraak op dezelfde achting en eerbiedige
onderdanigheid, welke gij uwen ouders zijt
verschuldigd.

De ouderdom heeft een bijzonder recht
op eene eerbiedige bejegening. Wacht u
dus niet alleen voor het spotten en lachen
met de gebreken en zwakheden van oude
of gebrekkige mensehen, maar tracht ook,
als gjj u in hunne tegenwoordigheid bevindt,
hun bewijzen te geven van uwen eerbied;
voorkom hunne wenschen en voldoe zooveel
mogelijk aan al hunne verlangens.

Evenals in het gedrag van een broeder

jegens zijne zuster meer zachtaardigheid en
toegeeflijkheid zal doorstralen, dan wel in\'
den omgang van hroeders onderling, (of-
schoon ook daarin nooit ruwheid mag heer-
schen.) zoo gevoelt ook een welopgevoed
mensch, dat in alle omstandigheden zijne
houding tegenover vrouwen nooit onacht-
zaam of onverschillig mag wezen; integen-
deel, hij zal ze altoos met onderscheiding
en zedige voorkomendheid bejegenen.

Hoe luidt het groole gebod der naastenliefde ?

Noem eenige der verschillende egelen en
voorschriften, die door de wellevendheid zijn
vastgesteld, ter beoefening van het groole ge-
bod der naastenliefde.

li elke personen hebben de meeste aanspraak
op onzen eerbied en onze liefde?

hij welke gelegenheden vooral moet men
hun daarvan blijken geven?

Wat moet men in den omgang met ouden
van dagen in acht nemen?

Wat reeds in het eerste stukje gezegd is
omtrent het gedrag op straat, dient

nog met het volgende te worden aangevuld.

Houdt niemand onderweg staande, tenzij
het een uwer bekenden is, of dat gij den-
gene dien gij ontmoet, iets dringends of
van groot belang hebt mee te deelen. Het
gesprek zij in geen geval van langen duur.

Wordt gij door iemand die boven u is
geplaatst, aangesproken, neem dan uw hoed
of pet af, en dek u niet, voor gij daartoe
uitdrukkelijk wordt aangemaand. Geef zoo
iemand niet de hand, vóór zij u wordt
aangeboden, en denk er aan. dat knijpend
of hevig schudden een vreemdsoortig bewijs
van eerbied of hartelijkheid zou wezen.

Zorg, dat gjj bij drukte of gedrang nie-
mand op de kleeren trapt, duwt of stoot.
Mocht u zulks bij ongeluk overkomen, maak
u er dan niet af met een onbehouwen
H o! of dergelijke lompe uitdrukking, maaï
verontschuldig u over uwe onachtzaamheid,
en vraag beleefd verschooning.

Zwaai, om anderen geen overlast aan te
doen, niet met uw rotting of paraplu; loop
ook niet door dik en dun, maar zoek bij
ongunstig weer de schoonste plaatsen, en
zie tevens goed voor uwe voeten, opdat gij
u of anderen niet bespat.

De eerbied, dien wij aan alles wat onzen

H. Godsdienst betreft, zijn verschuldigd,
heeft velen de prijzenswaardige gewoonte
doen aannemen telkens, als zij voorbij eene
kerk komen, zich eerbiedig het hoofd te
ontblooten en den Goddelijken Verlosser
met een Geloofd zij J. C. in het Al-
lerheiligste Sacrament des Al-
taars! te begroeten. Het is onnoodig te
zeggen, dat dit christeljjk gebruik allen lof
en de meeste aanbeveling verdient; ja zelfs
moeten wij het als een heiligen plicht be-
schouwen, dit schoone voorbeeld van ware
godsvrucht stipt na te volgen.

Gaat gij voorbij eene woning, waar gij
personen bemerkt die gij verplicht zijt te
groeten, neig u dan naar den kant des hui-
zes en groet beleefd; wacht u wel nieuws-
gierige blikken door de glazen te werpen
of den binnenzijnden door woorden of ge-
baren iets mede te deelen of te vragen.

Als gij iemand op straat vergezelt dien gij
achting zijt verschuldigd, plaats u dan aan
de linkerhand of wel aan de straatzijde, en
groet allen die hij, in wiens gezelschap ge
u bevindt, mocht groeten. Mocht deze soms
door den een of ander worden aangesproken,
vervolg dan langzaam uwen weg, of blijf
eenige passen verder wachten, tot het onder-

houd is afgeloopen. Wordt gij zelf zoo
opgehouden, maak dan zoo spoedig mogelijk
een eind aan het gesprek, en verontschuldig
u bij hem, die u vergezelt, dat gij hem
onvrijwillig hebt moeten laten wachten.

Hoe moet gij u gedragen, als gij op straal
iemand aanspreekt, of door iemand aangespro-
keu wordt?

Wat vordert de wellevendheid, als gij iemand
op straal hindert?

Wat behoort gij te doen, als gij voorbij
eene kerk of voorbij het huis van een uwer
bekenden gaal?

Hoe hebt gij u Ie gedragen jegens de per-
sonen, die u op straal vergezellen?

Hoewel de eischen der wellevendheid op
reis niet zoo menigvuldig en streng zijn,
mag men ze toch niet uit het oog verlie-
zen.

Voorkomendheid en dienstvaardigheid je-
gens onze reisgenooten, alsmede de zorg
niemand, waarin ook, te hinderen, zijn de

voornaamste plichten, welke men op reis
heeft te vervullen.

Men geve dus, wanneer anderen iets
vragen, een beleefd antwoord: overigens is
men vrij zich in het algemeene gesprek te
mengen of niet, als ten minste het onder-
werp het ons niet tot plicht, of ten minste
raadzaam maakt, het stilzwijgen te bewa-
ren. Overigens kan men naar verkiezing
lezen, slapen, naar buiten kijken of zich met
eenig handwerk bezig houden, als de gele-
genheid, bijv. op een boot, zulks toelaat.

De goederen die men bij zich heeft,
plaatse men zoo, dat geen ander er last
van heeft. In een wagon of rijtuig opene
of sluite men de raampjes niet zonder
vooraf den medereizigers te hebben ge-
vraagd, of zij er genoegen in nemen. Op
de boot kan men van de ruimte gebruik
maken om zijne plaats eens te verlaten, op
en neer te wandelen, enz. Men ga evenwel
niet onophoudelijk trap op, trap af, uit de
kajuit naar het dek, en omgekeerd; ook
blijve men niet in de onmiddellijke nabij-
heid van een ons vreemd gezelschap staan,
om den schijn niet op ons te laden, alsof
wij nieuwsgierig waren naar de gesprekken,
die gevoerd, naar de werkzaamheden, die

verricht, of naar de ververschingen of spij-
zen, die gebruikt worden.

Men zou zich niet zeer voorkomend en
beleefd toonen, als men, met den weg dien
men volgt, bekend zijnde, reisgenooten niet
op belangrijke bijzonderheden, fraaie ge-
zichten, enz. opmerkzaam maakte. De voor-
zichtigheid verbiedt echter, dat men tot het
gezelschap op zulk een vertrouwelijken toon
spreekt, alsof men reeds jaren lang met
elkander bekend of intieme vrienden ware.

Bij het in- en uitstijgen in rijtuigen, waar
men de keus der plaatsen overlaat aan de-
genen die men achting wil bewijzen, zij
men jegens die personen ook zoo hulp-
vaardig mogelijk in alles.

Welke plichten van wellevendheid heeft men
op reis Ie vervullen?

Wat moet gij doen, als gij met vreemde-
tingen door eene u bekende streek reist?

Wat vereischt de voorzichtigheid in de ge-
sprekken met vreemdelingen?

Wat moet men bij het in- en uitstijgen van
rijtuigen, enz. in acht nemen?

Wat betrekkelijk het, openen en sluiten der
raampjes ?

Het voornaamste wat omtrent dit punt
moet worden in acht genomen, hebben wij
reeds vroeger aangegeven. "Wij willen hier
nog een paar opmerkingen bijvoegen, om
het reeds gezegde volledig te maken.

Het algemeen gevolgde gebruik wil, dat
men zich van zijne handschoenen ontdoe,
indien men tot de Tafel des Heeren nadert
of in den biechtstoel gaat.

"Wanneer gij iemand ter kerk geleidt,
vordert de wellevendheid, dat gij bij het
binnenkomen, na de deur te hebben ge-
opend, dezen wijwater aanbiedt en hem ver-
volgens naar de voor hem bestemde plaats
brengt. Bij het uitgaan bewijst gij hem
dezelfde oplettendheid, en houdt de deur
geopend om hem te laten voorgaan. Komt
er nog iemand kort achter ons aan, dan
zou het zeer onbeschoft wezen de deur
niet geopend te houden, tot deze er mee
kan doorgaan.

Wenscht gij eene kerk te bezichtigen,
doe zulks dan als er geen dienst is. Ver-
lies overigens ook dan bij het beschouwen
der bezienswaardigheden den eerbied niet
uit oog, dien wij steeds en in elk geval

aan die heilige plaats zijn verschuldigd.

Wanneer moet men zich in de kerk van
zijne handschoenen ontdoen?

Wat vordert de wellevendheid, wanneer men
met iemand de kerk in of uitgaat?

Wat moet gij in het oog honden bij het
bezichtigen eener kerk?

Over de verschillende soorten van
bezoeken.

Men brengt iemand een bezoek of uit
vriendschap; of om geluk te wenschen, of
zijne deelneming in de eene of andere treu-
rige omstandigheid te betuigen; of om iets
te verzoeken of zijn dank voor een ont-
vangen dienst te betuigen; óf om zich voor
te stellen en zich in de gunst van een
ander aan te bevelen.

Over \'t algemeen \'is dus vriendschap of
plicht de beweegreden van het bezoek, dat
men bij iemand aflegt.

Als personen met wie wij niet op een
heel vertrouwehjken voet omgaan, ons met
een bezoek vereeren, eischt de wellevend-
heid, dat men daarop een tegenbezoek af-

legge. Zulks na te laten zou niet alleen
eene groote onbeleefdheid wezen, maar het
zou als een bewijs kunnen worden aange-
zien, dat ons het gebrachte bezoek nrnder
welgevallig ware geweest.

Bezoeken tusschen bloedverwanten en
vrienden eischen die oplettendheid niet; de
hartelijkheid in het verkeer zou er onder
lijden, als men ook daar op elk bezoek
een tegenbezoek verwachtte.

Voor sommige bezoeken zijn bepaalde
tijden vastgesteld. Zoo worden de visites
ter gelegenheid van Nieuwjaar in de eerste
dagen van Januari, liefst vóór of uiterlijk
Driekoningen afgelegd. Natuurlijk bezoekt
men personen die óf om bloedverwantschap,
of om andere redenen groote aanspraak
op onze onderscheiding en achting hebben,
reeds den eersten dag van het jaar om hen
te feliciteeren.

Bezoeken na een diner of avondpartijtje
legt men binnen acht dagen af.

Men make een bezoek, vooral als het ge-
sehiedt uit plicht of om zaken te behan-
delen, niet te lang. Ook zjj men er op be-
dacht, indien men vooraf geen belet heeft
laten vragen, op zulk een tijd te gaan, als
men denkt, dat het best gelegen komt. In

den regel gaat men vóór twaalven geen be-
zoek afleggen, hoewel plaatselijke gebruiken
hierbij wel in acht moeten worden genomen,
waarnaar men zich in dezen behoort te ge-
dragen.

Men kleedt zich naar gelang de soort
van het bezoek en de rang van den per-
soon is, tot wien men zich begeeft. In elk
geval behoort men fatsoenlijk, netjes gekleed
te zijn en te zorgen, dat men zich onder-
weg niet met slijk en vuil bespatte.

Men haalt de bel bedaard over, om den
inwoners geen schrik op het lijf te jagen;
bevindt zich buiten de deur een voetschrap-
per, dan maakt men onderwijl gebruikt om
het schoeisel van \'t grofste vuil te ontdoen.
Binnengelaten zijnde, veegt men de voeten
nog eens goed af, vóór een vertrek binnen
te gaan.

Vindt men den persoon dien men wenschte
te spreken, niet te huis, dan geeft men
een kaartje af, of, wanneer het een vriend
of bekende geldt, dien men meermalen ont-
moet, zoo laat men eenvoudig zjjne groeten
achter on keert op een anderen tijd terug.
Ook overhandigt men den bediende die ons
opent, een kaartje om ons aan te dienen,
tenzij men zijn naam mondeling opgeeft of

de persoon, met wien men een onderhoud
verlangt, tot onze gewone vrienden of ken-
nissen behoort.

Wordt men, gelijk in den regel het ge-
val is, in afwachting in eene kamer gelaten,
dan zou het eene erge fout tegen de wel-
levendheid wezen, gedekt te blijven, de
voorwerpen welke zich daar bevinden in de
hand te nemen, te fluiten of te neuriën,
of zich voor het venster te plaatsen om uit
te kijken. Men wacht staande of zittende
af, dat men bericht krijgt, of men ontvangen
kan worden of niet.

Voor men binnengaat plaatst men de
paraplu of rotting, indien men die bij zich
heeft, in den standdaard, als deze in den
gang staat, anders ergens in een hoek of
naast de kamerdeur. Vindt men daar ook
gelegenheid mantel of overjas en hoed neer
te hangen, dan ontdoet men zich daarvan
vóór de ontvangkamer binnen te treden,
als ten minste het bezoek van eenigen duur
zal zijn.

Zelfs bij zijn vertrouwdsten vriend ga men
de kamer niet binnen, zonder vooraf op de
deur getikt en antwoord gekregen te hebben.

Is degenen tot wien men wordt toege-
laten, bij onze komst met iemand in gesprek,

dan stoort men hem niet, maar blijft be-
scheiden afwachten, tot hij liet woord tot
ons richt.

Vindt men meer personen aanwezig, dan
richt men zich, na dadelijk bij het binnen-
komen het geheele gezelschap met een en-
kel woord of eene buiging gegroet te heb-
ben, tot den heer en de vrouw des huizes,
waarna men de overigen achtereenvolgens
toespreekt en niet de ons meer bekenden
of naast ons zittenden eenige woorden van
beleefdheid wisselt.

Een heer zal zich nooit veroorloven den
hoed weer op te zetten, zelfs niet al noo-
digde men hem er toe uit; hij houdt dien
bij zich of plaatst hem, als men hem ver-
zoekt zich er van te ontlasten, op of onder
een of ander meubel, maar niet op de tafel
of op een bed.

Eene dame echter ontdoet zich niet van
hoed en doek, tenzij men haar daartoe uit-
drukkelijk uitnoodige. Hieraan zal zij echter
alleen dan gevolg geven, als het bezoek
van niet te korten duur zal wezen.

Merkt men, dat het bezoek minder ge-
legen komt, dan make men geen misbruik
van den tijd zijns vriends, maar zegt in korte
woorden, wat men heeft mede te deelen,

vertrekt zoodra mogelijk, en vraagt bij het
heengaan verschooning, dat men hem on-
willekeurig heeft gehinderd.

Geschriften, boeken of andere voorwerpen,
welke men voor de hand ziet liggen, late
men onaangeroerd; vooral wachte men zich
in open liggende brieven, papieren of boeken
een nieuwsgierigen blik te slaan.

Worden er nieuwe bezoekers aangemeld
of binnengelaten, dan neemt men afscheid
en gaat heen; en mocht de heer des hui-
zes ons uitgeleide willen doen, zoo verzoekt
men hem, zich om ons niet te bekommeren
en zijn gemak te houden. Is de binnen-
komende echter een lid der familie, dan
staat men eenvoudig op om te groeten,
zonder dadelijk heen te gaan. Ook verwij-
dert men zich niet onmiddellijk, als men
mot aandrang wordt uitgenoodigd te blijven,
wanneer men bij de komst van een nieuwen
bezoeker aanstalten tot vertrek maakt.

Is de tijd van heengaan daar, dan groet
men bij het opstaan evenals bij het binnen-
komen, en neemt bij de deur nog eens af-
scheid van hem, die ons uitlaat.

Ontvangt men bezoek, dan late men hen
die tot ons komen, zonder noodzakelijkheid
niet wachten. Kan men door omstandighe-

den zich niet dadelijk tot hen begeven, zoo
vergete men niet zich daarover eerst te
verontschuldigen, vóór men een gesprek aan-
knoopt. Is men iemand van hoogen rang
te verwachten, dan zorge men dat onze
kleeding en de geheele wijze van ontvangst
toonen, hoezeer wij de eer van dat bezoek
op prijs stellen.

Overigens zjj men ook binnenshuis altoos
netjes en zindelijk gekleed, opdat men nooit
door een bezoek worde verrast in eene
kleeding, waarover men zich zou moeten
schamen.

Zoodra iemand onze kamer binnentreedt,
staat men op om hem te groeten en te ver-
welkomen; men biedt hem eene gemakkelijke
zitplaats aan en bewijze hem alle mogelijke
beleefdheid. Zijn er onder de bezoekers
dames, dan zorgt men dat voetbankjes aan-
wezig zijn en verzoekt haar, zich van hoed
en shawl of mantel te ontdoen, welke men
op eene geschikte plaats wegbergt.

Niet alleen vraagt men, hoe hij die ons
bezoekt, vaart, maar men toont zijne belang-
stelling door ook naar de gezondheid der
familie en huisgenooten te vernemen.

Men tracht het gesprek op onderwerpen
te leiden, waarin men denkt, dat de bezoe-

ker belangstelt. Ontvangt men in tegen-
woordigheid van vreemden brieven, dan opent
en leest men ze niet, tenzij men vermoedt,
dat de inhoud van gewicht is, of de ken-
nisneming geen uitstel duldt, in welk geval
men vooraf verlof vraagt voor de vrijheid,
die men zich veroorlooft.

Bij liet vertrek doet men hen die ons
hebben bezocht, uitgeleide tot aan de straat-
deur, neemt beleefd afscheid en bedankt
voor de eer, ons door het bezoek bewezen.



		WELLEVENDHEID.

		De mensch die wèl wil leven, moet de plichten, welke op hem rusten, zoo goed mogelijk vervullen. ledereen heeft drie soorten van plichten, waaraan hij niet mag te kort komen, wil hij aanspraak maken op ware wellevendheid : plichten jegens God, zijnen Schepper, jegens zichzelven en jegens zijne medemenschen, die hij, als kinderen van éénen Goddelijken Yader en vrijgekocht door het Bloed van onzen Zaligmaker Jezus Christus, als zijne medebroeders en zusters moet beschouwen en beminnen. Hoe meer wij ons dus er op toeleggen, de regels en voorschriften der wellevendheid op te volgen, hoe meer wij ons aangenaam zullen maken aan God en de menschen; aan God, omdat Hij ons beveelt onze naasten te beminnen als ons zelven; aan de menschen, omdat wij al ons doen en laten ten hunnen opzichte zullen inrichten om hen te behagen. Dan volgen wij tevens het voorbeeld van



		6

		Plichten jegens ons zei ven. Hel lichaam. De mensch bestaat uit twee doelen: uit , ziel en lichaam. De Catechismus leert ons, wat wij hebben te doen en te laten, om onze onsterfelijke ziel zuiver en onbevlekt te bewaren, opdat zij waardig worde, eenmaal onder het getal der zalige geesten te worden opgenomen. Over de plichten, welke onze heilige Gods- dienst ons oplegt, welke wij jegens onzen almachtigen Schepper hebben te vervullen, zullen wij daarom hier niet in \'t bijzonder spreken. Het lichaam, ofschoon het sterfelijke doel des nicnschen en dus van voel minder waarde dan de door het allerheiligste Dloed van den Zone Gods vrijgekochte ziel, eischt even- wel ook verzorging, echter geene vertroeteling. Ook omtrent zijn lichaam heeft de mensch plichten te vervullen, welker niet-inachtne- ming de schromclijkste gevolgen kan na zich slepen. Hoewel er in het eerste stukje terloops al op het een en ander is gewezen, zal het toch goed zijn, nu in \'t kort meer bepaaldelijk de aandacht op sommige punten te vestigen.



		10 de deur, waardoor de zonde zoo gemakke- lijk en misschien het meeste binnenkomt, om tot het hart door te dringen. Spreekt men tot anderen, dan sla men de oogen niet ter aarde, maar zie dengene tot wien men het woord richt, vrijmoedig, echter niet scherp aan. De plaats waar, en de toestand waarin we ons bevinden, regelen niet zelden het gebruik onzer oogen. In de kerk bijv. of onder het gebed houdt men de oogen óf ge- sloten of terneergeslagen, of wel op het al- taar of eenig ander heilig voorwerp gericht; altoos zoo, dat wij onze aandacht het beste opwekken en gaande houden en daardoor tevens anderen het meeste kunnen stichten. Onder het sermoon zijn daarom onze blik- ken onafgewend op den predikant gevestigd; verliest men dezen uit het oog, dan loopt men gevaar, dat men zijne oogen ergens anders den kost geeft en zijne aandacht verliest, of ten minste zijne gedachten ver- strooit. Neus en oor en eischen onze bijzondere zorg; immers, het is hoogst walgelijk, iemand te ontmoeten wiens onzindelijkheid zich in deze uitstekende deelen van het hoofd open- baart; niet minder onwelvoegelijk zou het



		20

		Hoe behoort uw gang te zijn? Wat moet op uw gelaat uitblinken ? Hoe veegt men het zweel van het aangezicht 1 Hoe moet gij uwe oogen honden, wanneet u iemand aanspreekt! Hoe in de kerk. Wat hebt gij in acht te nemen, bij het rei- nigen van den neus en de oor en? Waarvoor moet men zich bij hel reinigen van den mond en de landen wachten? Mag men aan tafel, een tandenstoker ge- bruiken ? Wal behoort men te doen bij het geeuwen, niezen, hoesten enz? Welk \'gebruik heeft men bij het niezen in acht te nemen? Waar mogen de handen nooit zijn? Waarop heeft men bij het reinigen en afknippen der nagels Ie letten? Hoe moet de houding der armen zijn? Hoe moei gij uwe voelen plaatsen? Waarop hebt gij bij het kappen te letten? Is het voldoende als wij enkel zindelijk en netjes zijn op ons lichaam en onze kleederen ? Waarvan is onzindelijkheid de bron? Welke zijn de gevolgen van onordelijkheid? Wat wil het zeggen, dat eenvoudigheid in de kleedina moet uitschijnen?



		\'21

		Mag men zijne kleederen ooi dragen, als ze vuil zijn f Is kei voldoende, dat alleen de bovenklee- deren zindelijk zijn? Hoe zult gij de zindelijkheid in acht nemen, in uwe kamer, de meubels het beddegoed, enz ? Op welke wijze kunnen de kinderen er toe medewerken, dat alles in huis netjes en zin- delijk is? Welke deugd gaat steeds met zindelijkheid gepaard? Wat moet gij doen met de voorwerpen, die gij gebruikt hebt ? Wat hebt gij, opzichtens het gebruik van den tijd in acht te nemen! Gedrag jegens anderen. Het tweede grootegebod: Bemint uwen naaste als u zelve n, bevat in het kort alles, dat wij ten opzichte van onzen even- mensch hebben te doen en te laten. Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook aan een ander niet, leert ons hetzelfde even beknopt en even duidelijk. Door de verschillende betrekkingen waarin de menschen tot elkander geplaatst zijn, heeft evenwel de wellevendheid verschillende voor-



		32

		Gedrag in de kerk. Het voornaamste wat omtrent dit punt moet worden in acht genomen, hebben wij reeds vroeger aangegeven. "Wij willen hier nog een paar opmerkingen bijvoegen, om het reeds gezegde volledig te maken. Het algemeen gevolgde gebruik wil, dat men zich van zijne handschoenen ontdoe, indien men tot de Tafel des Heeren nadert of in den biechtstoel gaat. "Wanneer gij iemand ter kerk geleidt, vordert de wellevendheid, dat gij bij het binnenkomen, na de deur te hebben ge- opend, dezen wijwater aanbiedt en hem ver- volgens naar de voor hem bestemde plaats brengt. Bij het uitgaan bewijst gij hem dezelfde oplettendheid, en houdt de deur geopend om hem te laten voorgaan. Komt er nog iemand kort achter ons aan, dan zou het zeer onbeschoft wezen de deur niet geopend te houden, tot deze er mee kan doorgaan. Wenscht gij eene kerk te bezichtigen, doe zulks dan als er geen dienst is. Ver- lies overigens ook dan bij het beschouwen der bezienswaardigheden den eerbied niet uit oog, dien wij steeds en in elk geval



		:io

		den zich niet dadelijk tot hen begeven, zoo vergete men niet zich daarover eerst te verontschuldigen, vóór men een gesprek aan- knoopt. Is men iemand van hoogen rang te verwachten, dan zorge men dat onze kleeding en de geheele wijze van ontvangst toonen, hoezeer wij de eer van dat bezoek op prijs stellen. Overigens zjj men ook binnenshuis altoos netjes en zindelijk gekleed, opdat men nooit door een bezoek worde verrast in eene kleeding, waarover men zich zou moeten schamen. Zoodra iemand onze kamer binnentreedt, staat men op om hem te groeten en te ver- welkomen; men biedt hem eene gemakkelijke zitplaats aan en bewijze hem alle mogelijke beleefdheid. Zijn er onder de bezoekers dames, dan zorgt men dat voetbankjes aan- wezig zijn en verzoekt haar, zich van hoed en shawl of mantel te ontdoen, welke men op eene geschikte plaats wegbergt. Niet alleen vraagt men, hoe hij die ons bezoekt, vaart, maar men toont zijne belang- stelling door ook naar de gezondheid der familie en huisgenooten te vernemen. Men tracht het gesprek op onderwerpen te leiden, waarin men denkt, dat de bezoe-



		41

		toereikende verzorging. Men roepe tijdig de hulp van een geneesheer in en, is de ziekte van langen duur, of wordt de toestand ge- vaarhjker, zoo make men den biechtvader van den zieke daarmede bekend. Komt iemand den zieke bezoeken, als deze in slaap is, of de dokter stilte en wei- nig drukte heeft aanbevolen, men bedanke dan in naam van den patiënt hartelijk voor zijne belangstelling, geleide hem in de woon- kamer en vrage verschooning, dat men hem op dat oogenblik niet bij den zieke kan toelaten. Het spreekt vanzelf, dat de be- zoeker, indien men hem zegt, dat bij den zieke niemand mag worden toegelaten, er niet op moet aandringen, alsof men ten zijnen opzichte eene uitzondering maken zou. Wordt men zelf door eene ziekte bezocht, dan zoeke men troost in de overgeving aan Gods heiligen wil, die ons dat kruis toe- zendt, vermeerdere de zorg en ongerustheid zijner huisgenooten niet door eene al te groote gevoeligheid, welke zich in klaag- en jammertonen uit, maar men zoeke de moeielijke taak van hen die ons verzorgen, te verlichten door dankbaarheid, geduld en tevredenheid.



		42

		VRAGKN. Welke omstandigheden kunnen er aanleiding toe geven, dat men iemand een bezoek brengt ? Wat vordert de wellevendheid, als iemand u bezocht heeft? Heeft men dit ook Lij vrienden of bloed- verwanten in acht te nemen? Wat heeft men aangaande den tijd en den duur van het bezoek in acht te nemen? Wat moet men doen als de persoon, dien men een bezoek brengt niet te huis is, of als men in afwachting van den persoon in eene kamer wordt binnengelaten ? Waar brengt men zijne paraplu, enz. ? Wat heeft men te doen bij hei. binnentreden in een vertrekt Wanneer mag eene dame zich van haren hoed en mantel ontdoen? Wat heeft men verder bij een bezoek te onderhouden ? Wat behoort men te doen, bij hel heengaan? Wat moet men doen, als men iemand, die ons komt bezoeken, heeft laten wachten? Wat moet men doen, als iemand onze kamer binnentreedt ? Waarover moet het gesprek loopen .\' Wal verehcht de wellevendheid, als men in tegenwoordig/ieidvan vreemden brieven ontvangt?



		4:3

		Wat moet men doen ah de bezoeker heengaat! Waarop heeft men te letten ah men een zieken bezoekt? Waarop moet een zieke letten, ah hy be- zocht wordt? Wat moet men doen, ah men ziek is? Het gesprek. Knoopt men met iemand een gesprek aan, dan regelt men het onderwerp, dat men be- spreekt, en zijne uitdrukkingen naar den ouderdom, de ontwikkeling en den stand van hen tot wie men het woord voert. Met personen die ons ver in jaren overtreffen, spreekt men niet over de voorrechten van een jeugdigeren leeftijd; in tegenwoordigheid van menschen die minder met aardsche goe- deren zijn bedeeld dan wij, vermijdt men gastmalen of feestelijke partijtjes tot onder- werp van het gesprek te maken; bij zieken roemt men niet op de gezondheid of het sterke gestel, waarover men zich verheugt; in één woord, de Liefde, die moeder der ware, christelijke wellevendheid, zij het richtsnoer dat men in zijn onderhoud volgt; zij zal ons voor alle ongepastheden vrijwaren. Daar zijn ook onderwerpen welke men



		44

		in talrijke en gemengde gezelschappen beter doet niet aan te roeren, of waarover men slechts met den grootsten eerbied spreekt; bijv. alles wat betrekking heeft op de wet- ten des lands, de goede zeden, den gods- dienst, enz. Denk daarom, vóór gij spreekt; de woor- den die eens aan uwen mond zijn ontvallen, worden moeilijk teruggenomen. Onbedacht- zaamheid in het spreken haalt ons dikwijls vele onaangenaamheden op den hals, be- nadeelt onze eer en onzen goeden naam en maakt, dat wij het vertrouwen van alle wei- denkenden verliezen. Spreek nooit een oordeel uit in zaken waar- van gij niet op de hoogte zijt; meng u ook niet ongevraagd in een gesprek, dat anderen voeren. Een onbezonnen jongeling, die maar over alle onderwerpen op een hoogen toon meesprak, ontving van een vernuftigen wijs- geer de volgende behartigenswaardige les: God heeft ons twee ooren en slechts eenen mond gegeven, waaruit wij moeten leeren, veel te hooren en weinig te spreken. Prjjs u zelven niet, en spreek evenmin met te veel ingenomenheid noch te dikwijls over zaken welke u in \'t bijzonder aangaan. Erken daarentegen gaarne de verdiensten



		45

		van anderen, zonder ze te overschatten: vleierij is onoprechtheid en wordt door geen rechtschapen hart ingegeven, noch als echte munt gewaardeerd. Aanhoor den lof die u wordt toegebracht, indien gij er aanspraak op hebt, met ware zedigheid; laat niet blij- ken, dat gij dien graag hoort verkondigen en zoek eene andere wending aan het gesprek te geven. Spreekt men in uwe tegenwoordigheid met lof van uwe naaste betrekkingen, zoo betuig daarvoor uwen dank; wacht u echter, aan die lofuitingen nog iets toe te voegen. Spreek van anderen, vooral van overle- denen, altoos met achting; maak hunne ge- breken nooit tot het onderwerp van uw gesprek. Wordt er in uwe tegenwoordig- heid met minachting over afwezenden ge- sproken, neem dan hunne party op. Het is inderdaad hoogst betreurenswaardig, dat laster, kwaadsprekendheid, leugen en vleierij zulk een groote rol in het dageljjksche on- derhoud van velen spelen: lasteren is eene afschuwelijke zonde; van een afwezende kwaadspreken verraadt een bedorven hart en is ook eene daad van groote lafheid; de leugen, zelfs de zoogenoemde onschuldige, is nooit geoorloofd.



		46

		Wees ook omzichtig in uwe woorden, opdat gij niemand der aanwezigen kwetst of beleedigt. Wordt de spottende uitdruk- king niet dadelijk gevoeld, later bij eenig nadenken, treft zij soms des te gevoeliger. Gekscheerderij is alleen met zijne gelijken geoorloofd, maar blijft toch altoos gevaar- lijk, wijl de grens van onschuldige jokkernij zoo licht wordt overschreden. Nooit mag de geringste dubbelzinnige uitdrukking of woordspeling over uwe tong komen; het kwaad, dat daardoor wordt ge- sticht , is niet te berekenen. Kortswijl, scherts, geestige gezegden en opmerkingen zijn zeer geschikt het onderhoud te kruiden en te veraangenamen; maar niet ieder is het gegeven ze juist van pas te brengen, en velen weten daarin, helaas! ook de rechte maat niet te houden. Ook is niet alles ge- schikt om tot voorwerp van onze geestigheid te dienen. Het zou bijv. strijden met den eerbied, dien men aan alles wat met onzen heiligen Godsdienst in betrekking staat, is verschuldigd, de woorden der H. Schrift tot woordspelingen te doen strekken, of som- mige harer spreuken en uitdrukkingen op alledaagsche dingen toe te passen. Geeft gij de eene of andere anecdote ten



		47

		beste, hebt ge eene werkelijk pikante op- merking gemaakt, lach er dan niet zelf, ten minste niet het eerst om; dit toch zou niets anders zijn, dan alsof ge vraagdet: merkt gij wel, hoe geestig ik ben? Onderhoud u niet uitsluitend met één persoon, maar zooveel mogelijk met het ge- heele gezelschap, als dit niet te talrijk is; anders met de naast bij u zittenden. Roer daarom alleen zulke onderwerpen aan, waar- over allen kunnen oordeelen en meespreken. De bescheidenheid vordert, als men van anderen en zich zelven spreekt, dat de spre- ker dan zich zelven het laatst noemt; even- zeer dat, in geval men met iemand in gevoelen verschilt of vermeent, een ander te moeten tegenspreken, men zulks altoos in de beleefdste termen doe en zijne eigene meening niet op een te beslisten toon voor- drage. Maak u niet van het geheele gesprek meester, maar geef anderen ook de gele- genheid zich te doen hooren; het zou eene groote verwaandheid wezen, als men steeds het hoogste woord voeren en zóó anderen als \'t ware tot eenvoudig toeluisteren dwin- gen wilde. Schenk hem die tot u spreekt, uwe vol- ledige aandacht; val hem niet in de rede



		48

		en maak het hem ook niet lastig door voortdurend vragen te doen. Laat, wanneer iemand iets vertelt, niet blijken, dat hetgeen hij mededeelt u reeds bekend is, of dat gij het beter weet, hoe onaangenaam het ook zij naar iets te luisteren, wat men al meer heeft gehoord. Om anderen die verveling te sparen, zoudt gij, vóór gij zelf het een of ander gaat vertellen, kunnen vragen, of het gezelschap er soms al mede bekend is. Hebt gij eene vraag niet goed begrepen of het tot u gesprokene niet wel verstaan, geef zulks dan beleefd te kennen en ver- zoek, of men de goedheid wil hebben het nog eens te herhalen; maak u in dergelijke gevallen niet bespottelijk door de lompe uitdrukkingen Wat? Hè? of dergelijke te bezigen. Geraakt iemand onder het spreken in ver- legenheid, lach daar niet om, maar toon uwe deelnemende hulpvaardigheid door hem, als gij kunt, ongemerkt op de eene of an- dere wijze voort te helpen. Fluister niet met iemand in tegenwoor- digheid van anderen; bedien u ook niet van eene taal welke niet door alle aanwezenden verstaan wordt, om den schijn niet op u te laden, alsof gij iets te zeggen had wat



		49

		anderen niet mochten weten, en geen aan- leiding tot argwaan te geven, alsof gij over iemand van het gezelschap spraakt. Meng u in geen woordentwist: spreekt men u tegen, terwijl gij toch meent gelijk te hebben, verdedig uwe meening dan op een beleefden toon. En mocht iemand zich zóó vergeten, dat hij, in drift gerakende, zich in beleedigende termen tegen u zou uitlaten, bedwing dan u zei ven, bewaar eene grootmoedige bedaardheid, en zoek zoodra mogelijk een einde aan dat gesprek te ma- ken. Hebben anderen een woordenstrijd onder elkander, welke wat te vurig wordt gevoerd, tracht dan op eene verstandige en bescheiden wijze het gesprek op een ander onderwerp over te brengen. Gelukt u zulks niet, dan is het raadzaam u er niet verder in te mengen. VRAGEN. Wat moet gif in acht nemen, als gij met iemand een gesprek aanknoopt? Waartoe leidt soms de onbedachtzaamheid in het spreken\'? Welke les kreeg eens een onbezonnen jon- geling van zekeren wijsgeer?



		50

		Wal moet gij doen, als men met lof van u of uwe betrekkingen spreekt\'! Wat moet gij in uwe gesprekken altoos ver- mijden ? Wat vordert de liefde, als men in uwe tegenwoordigheid van iemand kwaad spreekt? Mag men ooit met iemand gekscheren? Wat moet men doen, als men met iemand in gevoelen vet schilt? Wal kunt gij doen, als gij twijfelt, of het gezelschap met hetgene gij wilt vertellen, reeds bekend is? Op welke wijze zult gij te kennen geven dat gij eene vraag of het tot u gesprokene niet wel oerslaan hebt? Ts hel wellevend in tegenwoordigheid van anderen te fluisteren of eene vreemde taal te spreken die een of meer der aanwezigen niet verslaan ? Wat moet gij doen, als gij wordt tegenge- sproken; in woordentwist geraakt, of ziel, dat anderen een woordenstrijd onder elkander hebben. Gedrag bij het spel en andere uit- spanningen. De boog kan niet altijd gespannen zijn; zoo heeft ook de geest behoefte aan ont-



		51

		spanning. Deze noodzakelijke uitspanningen, welke echter steeds met mate moeten ge- nomen worden, zijn van verschillenden aard, als wandelingen, onderscheidene soorten van spelen, vriendschappelijke bijeenkomsten, enz. Om geld spelen is altoos min of meer gevaarlijk; om grof geld spelen is in elk geval streng verboden. Bepaalt men alzoo, om meer belangstelling voor het spel op te wekken, dat de spelers een inzet zullen doen, deze zij altoos klein, opdat het wer- kehjk eene uitspanning bhjve en geene be- treurenswaardige gevolgen na zich sleepe. Zich gemelijk en onplezierig toonen, als men verliest; of wanneer de fortuin ons gunstig is, uitermate vroohjk en opgewekt te zijn, is beide afkeurenswaardig. Zonder noodzakelijkheid make de winnende partij geen einde aan het spel, vóór de tegen- partij het verlangt. Volg zoo stipt mogelijk de regels van het spel; laat zelfs de schijn van oneerhjkheid niet op u rusten. Worden u aanmerkingen over uw spel gemaakt, hoor ze zonder wrevel aan; en meent gij u te moeten verdedigen, doe zulks dan met de grootste bedaardheid, of beroep u op hen die bij het spel geen belang hebben.



		52

		Verwijt anderen nooit op een minach- tenden toon den misslag dien zij in het spel hebben begaan; maar maak hen, zoo noodig, met de meeste beleefdheid op hunne vergissing opmerkzaam. Wordt gij uitgenoodigd iets voor te dragen op de piano, te reciteeren of te zingen, laat u dan, als gij in staat zijt aan het uitge- drukte verlangen te voldoen, niet herhaal- delijk verzoeken, maar toon u bereid het gezellig samenzijn, zooveel in uw vermogen is, te veraangenamen. Maak geene aanmerkingen op hetgeen een ander tot genoegen van het gezelschap ten beste geeft, maar toon, door met aan- dacht te luisteren, dat gij zijn goeden wil op prijs stelt. Vergast men het gezelschap op eene muzikale uitvoering, dan zij men er op bedacht, dat het tegen de wellevend- heid strijdt, de maat door het trappen met den voet aan te geven; dit geldt zoo goed voor de uitvoerders als de toehoorders. Het is gewis onnoodig de opmerking te maken, dat de voordrachten niet in het al- lergeringste zedenkwetsend of in andere op- zichten aanstootelijk mogen wezen, noch dat iets dergelijks, door wien ook ten ge- hoore gebracht, onze goedkeuring wegdragen



		53

		of een glimlach op onze lippen lokken mag. VRAGEN. Waartoe dient de uitspanning? Is het geoorloofd om geld te spelen? Wat moet gig\' doen, als gij big\' het spel wint en ook als gig verliest? Wat behoort gij te doen, als anderen onder het spel u eene opmerking maken? Wat behoort gij te doen, als men in een gezelschap, u verzoekt te zingen, een muziek- stuk uit te voeren of iets dergelijks? Wat moet gij doen, als iemand anders iels voordraagt? Gedrag bij maaltijden. De mensch eet om te leven; hij leeft niet om te eten. De rede zoowel als de godsdienst verbiedt dan ook, in de genoe- gens van de tafel als \'t ware het hoogste geluk te zoeken. Om ook zelfs den schijn te vermijden, dat men met dien zinnelijken lust is behept, volge men het voorbeeld niet na van hen, die steeds den mond vol hebben van de heerlijke gerechten, welke hun hier werden opgedischt, of hun daar



		54

		nog staan te wachten; die bij voorkeur spreken over al wat het gehemelte kan streelen, of de wijze waarop deze of gene spijs het smakelijkst kan worden toebereid. «Hetzij gij eet, hetzij gij drinkt», zegt de Apostel, «doe alles ter meerdere eere van God», die ons, wel is waar, den smaak heeft geschonken ook om meer voldoening van de spijzen te hebben, welke wij tot ons levensonderhoud nuttigen, maar ook de gulzigheid als eene hoofdzonde wil hebben beschouwd. De matigheid eischt, dat men op vast- gestelde uren zjjn nooddruft neemt; de zorg voor de gezondheid vordert, dat men zoo zelden mogelijk daarvan afwijkt en niet dan in hooge noodzakelijkheid tusschentijds voed- sel gebruikt. Wat het gedrag aan tafel betreft, her- leze men, wat daarvan in het eerste stukje (bl. 19) is gezegd, en houde voor bijzondere gelegenheden nog het volgende in het oog. Indien men eene uitnoodiging tot een maaltijd heeft aangenomen, klcede men zich fatsoenlijk en net, volgens zijnen stand, en zorge, dat men op den bepaalden tijd aan- wezig zij. Komt men na den gestelden tijd, dan brengt men den gastheer en de



		55

		ga8tvro.uw in ongelegenheid met het op- disschen der spijzen; en om hen niet te noodzaken zich met ons bezig te houden, terwijl zij hun tijd misschien nog voor de toebereidselen of anderszins noodig hebben, wachte men zich evenzeer al te vroeg te verschijnen. Is men verhinderd aan de uitnoodiging gevolg te geven, dan zegt men zulks niet aan den bediende, maar men is verplicht den gastheer zelven van onze verhindering kennis te geven. Geschiedt de uitnoodiging per brief, dan geeft men ook schriftelijk be- richt, en wel zoo spoedig mogelijk, dat men ze aanneemt of zich genoodzaakt ziet er voor te bedanken. Zijn de plaatsen aan tafel door kaartjes aangewezen, dan neemt ieder de hem aan- gewezene plaats in, als de gastheer de gasten daartoe uitnoodigt. Mocht de keuze zijn vrijgelaten, hetgeen in den regel echter niet het geval zal wezen, dan laat men de meer bejaarden en personen van rang de i eerste en gemakkelijkste plaats innemen. Nooit late men in het minste blijken, dat de ons toegedachte plaats ons minder bevalt. Zet u niet neer, vóór de gastheer daartoe het voorbeeld heeft gegeven.



		56

		Men zij bedacht geene ongemanierde hou- ding aan te nemen. Men schuive den stoel niet te dicht bij, noch te ver van de tafel; ga er niet scheef of hangend op zitten, noch half over de tafel heengebogen, en wachtte zich vooral, met de ellebogen op de tafel te leunen; men houdt er alleen de handen op tot aan den pols toe, niet den halven arm. Het servet ontvouwt men half en legt het over de knieën. Men wachte zich, eerst het bord er mee af te wisschen; zulks zou beleedigend voor de gastvrouw wezen. Lepel, vork en mes, welke rechts van het bord behooren te liggen, hanteert men, evenals het glas, steeds met de rechterhand. Alleen bij het snijden van het vleesch houdt men de vork in de linker-, het mes in de rechterhand. Lepel en vork vat men niet in de volle vuist, maar houdt ze, niet te laag aangevat, met den duim en twee vingers vaat; het glas evenzoo en altoos onder den kelk. Het is minder gebruikelijk aan tafel het brood te snijden, dan wel het te breken; men kruimelt het evenwel niet in de soep; ook besmeert men het niet met boter of an- dere spijzen, welke men op het bord heeft.



		57

		De matigheid verbiedt, dat men elkander tot veel en dikwijls drinken aanspoort; eveneens, als er verscheidene soorten van wijnen worden aangeboden, van alle te ge- bruiken. Wie zich niet als een gulzigaard wil voor- doen, neemt geune groote hoeveelheden op zijn bord; zoekt, als hem een schotel wordt aangeboden, niet naar het grootste of beste stuk, maar neemt wat voor de hand ligt; ook zal hij, indien er vele gerechten wor- den opgedischt, allicht het eene of andere laten voorbijgaan. Om welke reden ook men van een schotel geen gebruik maakt, men bedankt eenvoudig zonder er iets bij te voegen, of zijn weerzin van de aangeboden spijs of de wijze ven toebereiding aan den dag te leggen. Heeft men iets genomen dat niet naar onzen smaak is, dan laat men het liggen en wacht, tot de borden worden verwisseld, of men verzoekt den bediende het weg te nemen. Het zou grootehjks tegen de zindelijk- heid strijden, met den lepel of de vork waarvan men zich bedient, spijzen van of uit eenigen schotel te nemen, vleesch of visch met de vingers aan den mond te bren- gen of zelfs aan te raken. Moge het in



		58

		enkele gevallen, bijv. met gevogelte of visch, minder stootend zijn, dat men de vingers eens te hulp neemt, het is toch verreweg verkieslijker, zich ook dan alléén van mes en vork te bedienen. Men zij daarop vooral bedacht, dat men nooit een vinger op het bord brenge om de laatste overblijfsels van hetgeen men gegeten heeft, er van te verwijderen: bjjna even onfatsoen- lijk is het, vingers, vork of mes af te likken of aan het tafellaken af te vegen; daartoe moet het servet zijn dienst verleenen. Laat noch door woorden, noch door tee- kenen blijken, dat het eene of andere ge- recht uwe geliefkoosde spijs is. Het vleesch, vóór men het gebruikt te ruiken, zou eene erge beleediging voor de gastvrouw wezen. Vraag ook niet aan hen die naast u zitten, hoe zij het opgedischte, hetzij spijs of drank, vinden. Is het gezelschap groot, onderhoud u dan met hen, die in uwe nabijheid zijn ge- zeten: is het niet talrijk, neem dan aan het algemeene gesprek deel. Breng nooit iets ter sprake, waardoor de gasten de eet- lust kan worden benomen; verschooning vragen zal in dezen de zaak niet veran- deren



		59

		Wees bij het ronddienen der gerechten niet ongeduldig, maar wacht bedaard af, tot de bediende aan uwe plaats is gekomen; gaat de schotel rond en bedient men zich- zelven, dan vordert de beleefdheid in som- migo gevallen, dat gij, vóór ge u zei ven bedient, hem eerst presenteert aan den per- soon die naast u is geplaatst. Men kan het vleesch dat men op het bord heeft, in eens klein snijden, of wel men snijdt er telkenmale zooveel af, als men er van gebruikt. Bij het snijden ga men voorzichtig te werk, opdat men anderen of zichzelven niet met saus bespatte. Hierom, alsmede om geen gevaar te loopen iets omver te stooten. make men aan tafel bij het spreken geene gebaren, vooral niet als men een mes, lepel of vork in de hand heeft. Bij het nagerecht gebruikt men naar ver- kiezing van de vruchten of ververschingen, welke zich op tafel bevinden. Confituren of gebak neemt men niet met zijn eigen mes of vork; men bedient zich daartoe van den lepel of eenig ander voorwerp dat daar- voor is bestemd. Yan de vruchten bijte men niet af; men verdeelt ze, appels of peren bijv. in vieren of kleinere stukjes en



		<iO

		legt de schil, pitten of steenen op het bord. Nooit drijve men de onbeleefdheid zoover, iets van het dessert in den zak te steken of voor anderen mee te nemen. Men verlaat de tafel niet, voor de gast- heer daartoe het voorbeeld heeft gegeven; kinderen kunnen zich eerder verwijderen, als hun zulks wordt veroorloofd. Aan eene vreemde tafel vouwt men zijn servet niet op als de maaltijd is afgeloopen; men legt het op tafel naast het bord, of op den stoel welke men heeft gebruikt. VRAGEN. Wat leert ons de spreuk: ,,De mensch eet om te leven; maar hij leeft niet om te eten t Wat leert ons de Apostel? Wat vereischt de deugd van matigheid <■ van ons? Wat behoort men te doen, als men eene uitnoodiging tot een maaltijd heeft aange- nomen ? *Wat* behoort men te doen, als men aan eene uitnoodiging geen gevolg kan geven? Welke plaats behoort men aan tafel te nemen ? Hoe moet uwe houding aan tafel zijn?



		61

		Hoe moet men: lepel, vork, me», glas enz. hanleeren ? Welk gebruik maakt men van het brood, dat ons bij den maaltijd wordt aangeboden? Is het wellevend van alle spijzen en dran- ken gebruik te maken? Hoe neemt men de spijten van den schotel? Wat behoort men te doen, als men het vleesch of de visch niet van de beenderen of graten kan ontdoen? Waaraan veegt men de vingers af? Is hel wellevend lang over de spijzen te spreken f Met wie moei men zich aan tafel onder- houden ? Waarop moet gij bij het dienen der spijze)/ letten? Hoe moet men vleesch gebruiken? Hoe eet men vruchten? Wanneer mag men van tafel opstaan? Waar moet het servet gelegd worden? Het schrijven van brieven. Gelijk in geheel onze houding ten op- zichte van hen met wie wij spreken, de mate van achting /al doorstralen, welke wij voor die personen gevoelen, zoo moet



		62

		ook uit de inrichting van een brief blijken, dat wij doordrongen zijn van den eerbied welken wjj hem, aan wien we schrijven, zjjn verschuldigd. Men bedenke ook, dat evengoed als het uiterlijke voorkomen van iemand, dien wij voor de eerste maal ont- moeten, ons onwillekeurig een meer of min- der gunstigen dunk van hem geeft, zoo ook het uiterlijke voorkomen van een brief ons dadelijk meer of minder gunstig zal inne- men jegens hem die er de schrijver van is. Van de inrichting en netheid van een brief hangt dus veel af. Moet men in het spreken reeds omzichtig zijn en op zijne woorden letten, bij het ter schrift stellen van zijne gedachten behoort men daarin nog veel strenger te werk te gaan. Bij het schrijven immers heeft men meer tijd zijne woorden te wikken en te wegen; elke verkeerde uitdrukking, elke fout tegen de taal- en spelregels wordt dan opgemerkt en niet voor gering geteld, daar het zwart op wit is. Als men over zaken, of aan hoogge- plaatste personen schrijft, zet men wat men te zeggen heeft, zonder noodeloozen omhaal van woorden, beknopt en duidelijk uiteen en wachte zich voor het bijvoegen van een



		63

		P; S. {post scrip turn), hetgeen een be- wijs zou wezen, dat men vooraf niet goed had overdacht, wat men te berichten bad. In soortgelijke brieven bepaalt men zich uitsluitend tot de zaak, waarover wordt ge- handeld, en voegt er geen plaatselijk nieuws of andere bijzonderheden bij. Evenmin als men personen die in rang boven ons staan, wanneer men met hen een onderhoud heeft gehad, verzoekt onze groeten aan anderen dan huisgenooten te doen, en dit nog vol- strekt niet in elk geval, evenmin, neen! nog veel minder zal men hen in brieven verzoeken, complimenten of berichten aan anderen over te brengen. In vriendschappelijke brieven aan familie- leden of bekenden slaat men van zelve een andere toon aan. Dan voert men, als \'t ware, een vertrouwelijk gesprek, verhaalt bijzonderheden, waarvan men veronderstellen mag, dat zij den onzen belang inboezemen, zoodat het daar op een woordje meer of minder zoo nauw niet aankorr.t. Maar wat men schrijft zij evenwel altoos zonder fouten, zonder doorhalingen, zonder kladden. Wil men zich aan geene onbeleefdheid schuldig maken, dan antwoorde men op eiken brief, dien men ontvangt, zoo goed