SIUTB OHI^IN\'T.^IL,

Oorsprong der Visitatie

OORSPRONG DER VISITATIE

Zijne Hoogweerdigheid E. BOUGAUD

gewezen Srootvlearls van Orleau
gewezen Bisschop van Laval

Vrij naar de elfde Fransche uitgave vertaald

Friesler lan het HUilom Itrnygr

Mulierem f\'ortem quis inveniel!

Eene moedige huisvrouw wie vindt haar?
(Liber Prov. XXXI, 10.)

HUIS SINT JOSEPH

BOEKDRUKKERIJ H. VANDER SCHELDEN

ONDERSTRAAT, !6. MDCCCXC.

EIGENDOM VAN DEN UITGEVER

Oorsprong der Visitatie

Met moeder volgens de gratie te -worden, houdt
Sinte Chantal niet op moeder te zijn volgens
de natuur. Hare kinderen en hare klein-
kinderen.

ene schrikkelijke gebeurtenis, de dood van
den vrijheer van Thorens en die van zijne
jonge echtgenoote Maiïa-Amata de Chantal,
welke hem niet overleven kon en stierf van
droefheid, was al met eens aan het opmaken van de
regelen der Visitatie hoogst nadoelig, verscheurde het
hert van Sint Franciscus de Sales, vermorzelde dat van
Sinte Chantal, stelde dezer leven in gevaar, bracht haar

II. SINTE CHANTAL 1

zoo dichtbij het graf dat zij de laatste heilige sacramen-
ten ontving, en toonde, aan alwie er ooit aan getwijfeld
had, hoe groot te allen tijde de liefde van mevrouw de
Chantal voor hare kinderen geweest was, en hoezeer zij,
in het klooster, voortging met hen te beminnen.

Men gedooge, dat wij eenen oogenblik onze oogen
van het schouwspel der opkomende Visitatie aftrekken,
dat wij ze vestigen op de kinderen en de kleinkinderen
van Sinte Chantal, dat wij alzoo van haar openbaar tot
haar verborgen leven overgaan, en dat wij in de
kloosterzuster en de stichtster de moeder trachten te ont-
dekken.

Vooreerst herinneren wij ons, hoe het met de fami-
lie van mevrouw de Chantal gelegen was op den oogen-
blik dat zij huis en maagschap vaarwel zegde, om non te
worden. Van de zes kinderen die zij bij haren man
gewonnen had, bleven er haar enkel drij over, twee
dochters en één zoon, die het oudste kind was. De meest
gevorderde in jaren van de twee dochters, Maria-Amata,
was bitter jong toen zij het huwelijk aanging met den
vrijheer van Thorens, die insgelijks weinige jaren telde
en de broeder van Sint Franciscus de Sales was. Zij
bewoonde het kasteel van Thorens, op drij uren afstands
van Annecy, kwam dikwijls naar deszelfs klooster af om
hare moeder te bezoeken, en bracht er zelfs hare dagen
door, telkens als haar man verplicht was ten dienste te
staan van zijnen vorst, hetgeen niet zelden voorviel. De
tweede dochter van Sinte Chantal vergezelde hare
moeder naar Annecy, en te recht mag zij voor eene der
eerste kostgangsters der Visitatie doorgaan. Haar bestier-
der was Sint Franciscus de Sales, en Sinte Chantal hare
leermeesteres; en daar het klooster van Annecy nog
onder geen slot gesteld was, ging zij het dikwijls uit.
nu eens om in de kerken der stad de sermoenen van
Sint Franciscus de Sales bij te wonen, dan om aan

VAN SINTE CHAXTAL

sommige edellieden een bezoek af te leggen; ofwel ook
om haar zuster te gaan vinden te Thorens, waar zij
jaarlijks eenige maanden vacantie nam, en, in de afwe-
zigheid van hare moeder, altijd naartoe kwam.

Wat Celsus-Benignus betreft, mevrouw de Chantal
had, toen zij Dijon verliet, hem aan den waakzamen voor-
zitter Frémyot, die sedert lang met diens opvoeding
gelast was, toevertrouwd; bij het afsterven van gemelden
voorzitter, had zij hem in den kost besteed op het
beroemd college des Godrans; zijne studiën voltrokken
zijnde, had zij hem naar het hof gezonden, waar de
roem van zijnen vader, den vrijheer de Chantal, hem
was voorgegaan, en waar hij, gezien zijne begaafdheden,
welhaast eene belangrijke doch hoogst gevaarlijke rol
spelen zou.

Zoo was het te dien tijde met de zaken van de drij
kinderen van mevrouw de Chantal gelegen. De voorspoed
kwam met dien toestand overeen. Maria-Amata, rijkelijk
begiftigd toen zij het huwelijk aanging, was barones van
Thorens. Het schoone landgoed van Bourbilly, bruids-
gave van mevrouw de Chantal, waar sedert de dood van
den voorzitter en die van den ouden vrijheer de heerlijk-
heden van ïhotes en van Sauvigny aan gevoegd geweest
waren, maakte, met den titel van vrijheer de Chantal,
het prachtvol deel uit van Celsus-Benignus. Het kasteel
van Monthelon met al zijn toebehooren, was bestemd
om de erfenis van Francisca te worden. En daar die drij
kinderen nog minderjarig waren, had mevrouw de
Chantal, toen zij hun al hare goederen afstond, er het
bestier van op zich genomen. Tweemaal zelfs, in 1611
en in 1613, had zij niet geaarzeld zich op weg te stellen
naar Burgonje, ten einde er eenige kwestiën, die de
fortuin harer kinderen raakten, te vereffenen, en, door
hare behendige zorgvuldigheid, had zij er in gelukt den
rijkdom harer teergelietden te verdubbelen.

Zooals men bemerken kan, had mevrouwde Chantal
al hare plichten van moeder allerbest gekweten. Het
vervolg van deze geschiedenis zal toonen, dat zij het
deed zoolang als zij leefde.

In 1617, bracht Maria-Amata, die sedert 1609 met
den vrijheer van Thorens getrouwd was, op eene aange-
name en heilige wijze hare dagen door, en ging voor de
eerste maal het geluk hebben moeder te worden, toen,
bij het losbersten van den oorlog tusschen Frankrijk en
Spanje, zij al met eens het droevig nieuws vernam, dat
haar echtgenoot naar Piemont vertrekken moest met het
regiment waar hij kolonel van was.

In het leven bestaan er ongemeene voorkennissen.
Zie, toen het gebeurde dat die twee jonge getrouwden ver-
plicht waren elkander voor eenigen tijd te verlaten, kon-
den zij elkander nimmer vaarwel zeggen, zonder vele
tranen te storten; doch ditmaal kwamen zij droeviger voor
dan ooit. Zij stonden met toegenepen hert op malkanderen
te kijken, zonder schier een woord te kunnen spreken.
Zich onbekwaam gevoelende om van haren man haar
atscheid te nemen, vergezelde Maria-Amata hem
tamelijk verre op den weg; en, toen zij eindelij k genoodzaakt
was naar huis te keeren, gingen zij beiden aan \'t weenen
met de macht, zoodanig dat de omstanders van die
groote genegenheid tusschen man en vrouw sterk
aangedaan waren, en buitenmate vreesden hen onder
hunne neerslachtigheid te zien bezwijken. Daar zij beiden
voor goede christenen doorgingen, was hun laatste woord
een woord van opwekking om, zoo het den Heere
believen mocht dat zij elkander wederzagen, beter dan
ooit den weg der volmaaktheid te bewandelen. Daarna
scheidde men ze met geweld, want het kostte hun moeite
elkander te verlaten, en, toen de vrijheer van Thorens,
over van treurigheid, te viervoet weggereden was, ging,
volgens hare gewoonte, de bedrukte Maria-Amata bij

VAJi SUSTE CHA>TAL

hare moeder wonen. En te rekenen van dien tijd, kwam
zij steeds Dekreten voor, was zij gedurig om het leven
van haren dierbaren echtgenoot bekommerd (l).

Enkel waren er drij weken verloopen sedert dat de
vrijheer van Thorens heengegaan was, toen men vernam
dat hij, bij zijne aankomst in Piemont, ziek was
geworden en tegenwoordig groot gevaar liep van te
sterven. « Eilaas! riep Sint Franciscus de Sales uit, het
zal gedaan zijn met het leven van mijn welbeminden
broeder: alle oogenblikken verwachtte ik het droevige
nieuws van zijn overlijden, ja, wie weet of hij reeds uit
deze wereld niet gescheiden is. Ongetwijfeld zal het mij
lastig vallen die pijnlijke mare aan zijne vrouw te doen
geworden., en vijftien dagen voor het minste zullen mij
van noode zijn, om haar te troosten en mij wat moed in
\'t herte te spreken. »

Inderdaad, des anderendaags bracht men hem de
voorziene tijding, dat zijn broeder gerustelijk in deh
Heer ontslapen was. Bij het hooien van die woorden,
ging Sint Franciscus de Sales aan \'t weenen en aan
\'t snikken; doch, gansch onderworpen aan den wille
Gods, sloeg hij dadelijk zijne oogen naar den hemel en
zegde met gebrokene stem : « O mijn God ! ik wil wat
Gij wilt. Ik doe niet eens den mond open om te klagen,
om reden dat Gij liet zijt die mij beproeft (2). »

Hetgeen de droefheid van Sint Franciscus de Sales
vermeerderde, was te denken dat de zoo jonge Maria-
Amata, die haren man groote genegenheid toedroeg, en
die, in den ouderdom van negentien jaar, een kind ging
ter wereld brengen, doordien harden en on verwachten
slag diep in de ziele zou geschokt worden. Ter nauwer-

(1) Levens der eerste moeders der Visitatie, Maria-Amata
de Chantiil. bladz. 80.

(2) Leven van Sint Franciscus de Sales. door
Karel-August de Sales; 1 lioekd. in-4°, 1634, bladz. 497.

nood had hij aan moeder de Chantal iets of wat van de
ziekte van den vrijheer van Thorens verteld, en reeds
verstond hij, de neerslachtigheid van die heilige weduwe
ingezien, van welk hertscheurend schouwspel hij zou
getuige wezen, eens dat de oogenblik zou gekomen zijn
om Maria-Amata met dat treurig nieuws bekend te
maken. « O! hoe bedroefd ben ik! schreef hij aan zuster
Favre, terzelfder tijd dat hij haar verzocht voor hem te
bidden; mij immers is opgelegd te zeggen aan moeder
de Chantal en aan hare dochter Maria-Amata dat de
vrijheer van Thorens, haar schoonzoon en dezer echtge-
noot, het tijdelijke met het eeuwige verwisseld heeft (1). »

Inderdaad, na lange en vurige gebeden gestort te
hebben, ging Sint Franciscus de Sales moeder de
Chantal vinden in het klooster. Schaars had de heilige
bisschop haar de dood van zijnen broeder, haren schoon-
zoon aangekondigd, of zij trilde van schrik, en stond
daar zonder een woord te kunnen spreken. Zij was zoo
bevreesd om aan haar goede kind die pijnlijke mare
over te zeggen dat, in weerwil van al de pogingen die
zij aanwendde om hare droefheid te bedwingen, zij
weigerde die wreede boodschap te doen. Sint Franciscus
de Sales moest zich daarmede zelf belasten; en daar,
volgens hare gewoonte, Maria-Amata des anderendaags
te biechten gaan zou, werd er besloten dat men tot toen
wachten zou, om haar van de lastige beproeving, die
haar hoogst aanging, kennis te geven.

Nogtans werd Maria-Amata gewaar dat hare moeder
sprak met Sint Franciscus de Sales in de vreemdelings-
kamer, en de reden van die samenspraak niet kunnende
achterhalen , gevoelde zij zich al met eens sterk ontsteld
en bevreesd. Zij wachtte ann de deur der kamer hare
moeder af, om te weten of er geene droefheid op haar

(1) Brief \\an Sint Franciscus de Sales, 29 Mei 1617.

VAN S1NTE CHANTAL 11

aangezicht zou te lezen staan. Doch die kloekmoedige
mevrouw lukte er in haar zelve te overwinnen en haar
verdriet te verduiken, zoodanig dat Maria-Amata uit de
wezenstrekken van hare moeder niets pijnlijks geraden
kon. Alleenlijk liet onze Heilige aan haar kind hooren,
dat het ecnen christen betaamt God vurig te beminnen
en steeds aan den wille des Heeren onderworpen te zijn,
begeerende alzoo haar met dat smertelijk nieuws
vanverre bekend te maken.

Des anderendaags, nadat Maria-Amata hare biecht
gesproken had, en zij door Sint Franciscus de Sales in
staat gesteld geweest was om die pijnlijke mare verdul-
diglijk te aanveerden, zegde haar de genoemde biecht-
vader : ii Welnu! mijne Dochter, behooren wij God
niet teenemaal toe? Ja zeker, Monseigneur, ant-
woordde zij. En zijn wij niet bereid om uit zijne
vaderlijke hand de beproevingen met gelatenheid te
ontvangen? Ja, Monseigneur; doch eilaas! ik versta
waar gij naartoe wilt, gij wilt zeggen dat mijn man
overleden is! » De bisschop krees gelijk een kind en
kon niet meer spreken, en zij, van haren kant, stortte
tranen met de macht en riep, meer dood dan levend, uit:
Ach! mijn God. mijn God! zou het waar zijn dat zulk
een ongeluk mij is overgekomen? zou het waar zijn dat
mijn teergeliefde echtgenoot het tijdelijke met het eeuwige
verwisseld heeft? Eilaas! eilaas! wat staat er mij nu
te doen ? »

Bij het hooren van die hertscheurende woorden,
was moeder de Chantal toegesneld. Doch zij had gere-
kend op eene kracht die zij niet bezat. Het zien van hare
dochter die snikte en van de eene bezwijming in d\'andere
viel, verscheurde haar hert en eindigde met haar insge-
lijks machteloos te maken.

Welk treurig schouwspel! die twee mevrouwen
waren over van droefheid, en Sint Franciscus de Sales,

die op den grond knielde, weende bitterlijk en wist met
zijn eigen zelven geen weg!

Toen die ongemeene neerslachtigheid wat voorbij
was, en men wat meer gelaten in den wille Gods voor-
kwam, begaf zich de deftige bisschop naar de kapel, om
er tot zielelaafnis van den overledene de mis te lezen.
Maria-A.mata woonde in de sacristij die mis bij, en
kreesch altijd maar krijschen. Gansch bekreten, doch met
de schikkingen des Heeren hoogst tevreden, riep zij van
tijd tot tijd met eenestem die bekwaam was om de rotsen
zelven te bewegen: « O mijn God! wat hebt Gij toch
gedaan! Ach! hoe groot is mijn verdriet! O mijn God!
help mij. Datuwehand, die mij nederdrukt, mij geneze! »

Soms, de handen kruiswijze over elkander leggende
en de oogen naar den hemel slaande, smolt zij in tranen,
zeggende: « O mijn Zaligmaker, Gij zijt het die mij dien
braven man gegeven hadt; waarom vraagt Gij hem terug,
hij die mij fel opwekte om U dagelijks meer en meer te
beminnen? Niettemin, mijn God! onderwerpe ik mij aan
uwe ondoorgrondelijke oordeelen; ja, kap en kerf, als
Gij mij maar ondersteunt op den weg des lijdens. Ik was
dien deugdzamen man niet weerdig; haast U, o mijn
God! om mij te helpen, want ik verga van hertzeer. »

De oogenblik om te communie te gaan gekomen
zijnde, werd zij door hare moeder, die steeds bij haar
gebleven was, naarde koor geleid, en, toen zij Onzen
Lieven Heer genut had. deed zij heimelijk belofte van
eeuwige zuiverheid, en droeg zich teenemaal en onweder-
roepelijk den goeden Zaligmaker op.

Zoohaast zij den Welbeminde haars herten ontvangen
had, gaf zij blijken van grootere gerustheid des gemoeds,
en hield zich, zonder de minste klacht te doen, met het
overwegen van Jesus\' liefde bezig.

Bijwijlen nogtans, hare handen en hare bekreten
oogen naar den hemel heffende, sprak zij deze zielroerende

VAN SINTE CHANTAL

woorden: « O Jesus! mijne liefde, uw wil geschiede in
het leven en in de dood! O Jesus, ik offere mij geheel en
gansch aan U op! O lijden en dood mijns Zaligmakers,
ik bemin Uen heb voor U de meeste achting! Mijn Jesus!
ik omhelze U en verkieze U voor mijnen Bruidegom! »

Korts daarna ging zij wederom aan \'t weenen en
aan \'t snikken, en, wat men ook deed of zegde om haar
te troosten, bleet zij neerslachtig en droefgeestig. Wat
helpt het naar opbeurende volzinnen te luisteren, als men
over is van verdriet? Zij trok een streng rouwkleed aan,
weigerde in het vervolg zich op te tooien en tot last aan
anderen te dienen, en, hoogst verslonden in den Heer,
was zij niet dan om hare zielezaligheid bekommerd.

Drij maanden waren verloopen tusschen die droef-
heid en die liefde tot God, toen zij al met eens vóór den
tijd in \'t kinderbedde kwam, en in een zeer bedenkelij ken
staat verkeerde. Na eenige uren lijdens, bracht zij eenen
zoon, die slechts eenen oogenblik leefde, ter wereld.
Moeder de Chantal verhaastte zich om haar kleinkind het
doopsel te bedienen, en zag het sterven onder hare oogen.
De beproefde Maria-Amata, hare smerten vergetende,
vroeg dadelijk om haar wichtje te zien, en vernomen
hebbende dat het een engelken in den hemel was, riep
zij met gelatenheid in den wille Gods uit: « Eilaas! is
dat kindje mij reeds onttrokken? » En de oogen naar den
hemel slaande, zegde zij: « O mijn God, hadde dat
zoontje geleefd, ik zou verplicht geweest zijn het op te
kweeken; maar nu dat het uit deze wereld gescheiden is,
ben ik teenemaal en voor altijd aan U. »

Zij maakte haar testament met volle kennis van
geest, en, hare tijdelijke zaken in orde gesteld hebbende,
bereidde zij zich om gerustelijk vóór den Heer te ver-
schijnen. Zij was nauwelijks negentien jaar oud, toen zij,
op God betrouwende, de schoonste blijken gaf van christe-
lijke verduldigheid en van buitengewone tevredenheid.

Omtrent ten achten \'s avonds, oordeelde de genees-
heer dat zij in groot gevaar van te sterven was en dat,
inaar drij of vier uren meer te leven hebbende, zij voor-
zichtig doen zou met Sint Franciscus de Sales te haren
huize te noodigen. Moeder de Ghantal ontbood dus den
heiligen bisschop, die oogenblikkelijk met eenige geeste-
lijken afkwam om de zieke Maria-Amata te berechten.

Zij biechtte en ontving Onzen Lieven Heere met
gansch bijzondere gevoelens van godsvrucht; dan, de
handen samenvoegende, zegde zij aan hare goede moeder:
<( Zou ik het wagen u iets te verzoeken? » Onze Heilige,
die wist hoezeer zij haren man bemind had, dacht dat zij
haar schoon spreken zou om bij hem begraven te worden,
en riep diensvolgens uit: « Vraag al wat gij wilt, mijne
Dochter, volgeern zal ik het u toestaan, als het eenigszins
mogelijk is. Mijne Moeder, hernam alsdan de
stervende, ik smeeke u met groote ootmoedigheid mij in
uwe Orde te willen aanveerden. » En hare oogen op
Sint Franciscus de Sales vestigende, zegde zij hem die
gunst niet weerdig te zijn. Bij het hooren van die
woorden, ging eenieder aan \'t weenen, de bisschop,
de moeder en al de aanwezigen.

Dadelijk doet men de zieke een kleed van novice
aan, en, daar het gevaar van te sterven van ure tot ure
dreigender wierd, vroeg haar de dienaar Gods ot zij het
H. Oliesel niet wenschte te ontvangen. « Ja zeker,
Monseigneur, antwoordde zij, ik peisde er niet op om u
daarvan te spreken. Heb ik geen foute begaan? » Door
den deftigen bisschop gerust gesteld, ontving zij dat
troostelijk sacrament met haar volle verstand, bemerkte
al wat Sint Franciscus de Sales deed, en wist zelve de
gebeden te beantwoorden. De heilige zalvingen gedaan
zijnde, riep zij met buitengemeene ingekeerdheid uit:
« Monseigneur, gij hebt mij tot novice der Visitatie aan-
genomen, zult gij thans niet toelaten, dat ik mijne

VAN SISTE CHANTAL

kloosteibeloften uitspreke en tot ware non gemaakt
worde? » Daar Sint Franciscus de Sales hare verlangens
voldaan had, kon zij hare blijdschap niet verbergen, en
zegde met eene dankbare ziel tot hare moeder: « Wat is
God toch goed en bermhertig, lieve Mama! Zie, op den-
zelfden dag zal ik novice en kloosterzuster zijn! » Zij
sprak met gebrokene stem hare heilige beloften uit, en
ontving uit de handen van den achtbaren bisschop den
zwarten sluier en het zilveren kruisken; doch, dewijl zij
reeds met de dood worstelde, spreidde men, ten einde
haar de dood te doen gedenken, over haargeen baarkleed.

Lichtelijk kan men begrijpen, hoe het met Sinte
Chantal gelegen was in die schoone doch pijnlijke
oogenblikken. Zij was moeder, en meer moet ik u niet
zeggen, beminde Lezer, om u te kennen te geven wat er
in haar hert omging. Sint Franciscus de Sales, die
vreesde dat dergelijke ongemeene neerslachtigheid de
stervende tot nadeel zou verstrekken, smeekte haar
zoo luidkeels niet te snikken. Maria-Amata hoorde wat
Sint Franciscus de Sales zegde aan hare moeder, en
wierp, alsof zij haar had willen troosten, dadelijk hare
stervende blikken op haar, zeggende : « O! wat goede
moeder is dat! ik bemin ze teederlijk. » En korts daarna:
« O mijne Moeder! hoe groot zijn mijne smerten! hoe
lastig mijne beproevingen! Doch wat is dat alles in
vergelijkinge met de pijnen die Jesus uitstond op het
kruis? i)

De dienaar Gods, bemerkende dat Maria-Amata
zooveel te lijden had, en wetende hoe manhaftig van
karakter zij was. stelJe haar de volgende buitengewone
vrage voor : « Welnu, indien gij wist, mijn lief Kind,
dat God u tot het einde der wereld in dergelijke pijnen
zou laten voortleven, zoudt gij er iets tegen hebben ?
Neen ik. Monseigneur, ik ben immers bereid om al te
lijden wat Hij wil, en zoolang Hij het wil. Aan Hem
begeere ik teeneniaa! en volstrektelijk toe te behooren. »

Daarna zweeg zij stil. Hare oogen waren toe. en
haar mond halfopen. Het zou moeilijk geweest zijn om
zeggen, of zij aan \'t slapen of aan \'t overwegen was. Op
haar voorhoofd was er allengskens eene schoone klaarte
te zien, aan die van den dag die aanbreekt gelijk. Haar
aangezicht veranderde langzamerhand van gedaante. Men
zou, met haar te aanschouwen, niet gemeend hebben dat
zij zoo dichtbij de dood was. Zij ging voor iets dat staat
om te bloeien, eerder dan voor iets dat staat om te ver-
slensen, door.

Eindelijk, om twee ure \'s nachts, opende zij de
oogen, en zegde met eene krachtige stem : i Ach ! zie-
hier de dood, de tijd van uit dit leven te scheiden is
gekomen : de dood grijpt mijn hert vast, doch Jesus
heeft er zich eerst van meester gemaakt, en Hij zal er
steeds de overhand op hebben. » En, drijmaal den naam
van Jesus uitsprekende, gaf zij, de oogen naar den
hemel gericht, zachtjes haren geest, den 16 September
1617. Maria-Amata de Chantal was negentien jaar, twee
maanden en zes dagen oud.

Sint Franciscus de Sales, die sedert lang de biecht-
vader van Maria-Amata was, « stond haar tot haren
laatsten snik bij, en terwijl hij eene harer oogen toedeed,
had hare goede moeder de kloekmoedigheid om haar de
andere te sluiten (1). » Doch, dit gedaan zijnde, viel
moeder de Chantal, die over was van droefheid, in
bezwijming.

Ondertusschen dat Sinte Chantal van hare aandoe-
ning opkwam, verliet de eerbiedweerdige bisschop het
klooster, gebood de peerden aan zijne koets te spannen,
en reed de stad uit. « Zijne dienstknechten waren van
gedacht, zegt Mgr Camus, dat hij zich naar het kasteel
van Sales zou begeven, om er wat lucht te scheppen en

(1) Geest van Sint Franciscus de Sales, I l;oekd. 132 bl.

VAN SINTE I.IIA.NT.VI.

wat troost voor zijn bloedend heit te bekomen. Toen zij
vernamen dat hij tewege was mij te gaan vinden,
maakten zij hem de bemerkinge dat moeder de Chantal,
die de kamer waar hare dochter gestorven was niet ver-
laten kon, in buitengewone neerslachtigheid verkeerde,
en dat zij van noode had sterk getroost te worden. « Gij
doet kwalijk, antwoordde hij, met te denken dat hare treu-
righeid grooter is dan de mijne. Ik ken haar edelmoedig
karakter, en wete te spreken van mijne zwakheid; hoe
ware het dan mogelijk dat ik haar tot troost diene, als ik
zelf in de diepste droefheid gedompeld ligge? Gedoogt
dan, dat ik iemand zoeke die bekwaam zij om mijnen
geest te verkwikken. » Derhalve legde hij mij een bezoek
af, zegt Mgr Camus, en vertelde mij, met de tranen in
d\'oogen, hoe heilig Maria-Amata, die steeds een stich-
tend leven geleid had, gestorven was, en hoe haar god-
vruchtig overlijden hare bloedverwanten tot troost ver-
strekte. Hij verklaarde bijzondere achtinge te hebben
voor de deugdzame en manhaftige moeder de Chantal;
doch, de hooge volmaaktheid van Maria-Amata ingezien,
bekende hij dat die dochter, wie hij de laatste sacramen-
ten bediend had, de schoone voorbeelden van hare
deftige moeder had nagevolgd, en daarom niet minder in
achtinge behoorde gehouden te worden (1). »

Toen hij uit Belley afreisde, verhaastte hij zich,
hoogst getroost als hij was, om de bedrukte Sinte
Chantal, te Annecy moed in \'t herte te gaan spreken.
Nauwelijks was hij in deze stad aangekomen, of hij
begaf zich dadelijk naar het klooster waar hij moeder de
Chantal ontmoette, die schier aan geen mensch meer
geleek van \'t geweldig krijschen en \'t schrikkelijk snik-
ken. Tot overmaat van droefheid, was zij met iets sterk
bekommerd. Zie, zij was het die haastig weg haren

(1) Geest van Sint Franciscus de Sales, I boekd. 132 bl.

stervenden kleinzoon gedoopt had; welnu zij vroeg
gedurig aan haar zelve, of zij het wél gedaan had,
of zij de woorden goed had uitgesproken, of zij zich
van waarachtig en natuurlijk water bediend had,
en veel vijven en zessen, gelijk het gemeenlijk gaat met
meiischen die al te benauwd zijn. Daar zij zich de zake
niet meer herinnerde, meende zij, doordien zij in dien
oogenblik fel ontsteld geweest was, niet gedaan te hebben
wat zij moest doen om het doopsel te bedienen ; vandaar
hare tranen en hare zuchten, vandaar de bittere verwij-
tingen die zij haarzelve toebracht, omdat zij altijd peisde
de onvrijwillige schuld te zijn dat haar kleinkind nooit
God zou zien. Zoohaast zij Sint Franciscus de Sales
ontwaarde, wierp zij zich vóór hem neder, met bekreten
oogen hare fout bekennende. « O! mijn eerbiedweerdige
Vader, zegde zij, ik ben mogelijk oorzake, dat eene
ziel nimmer God aanschouwen zal! » De wijze bisschop
verstond zoo seffens dat er van eene bekoring kwestie
was, en wilde daarmede oogenblikkelijk gedaan maken.
« Mijne Moeder, riep hij al met eens uit, wilt gij weten
waarom gij zoo angstig zijt? \'t Is omdat gij te veel uwe
bekoringen toegeeft. » Die woorden hoorende, was Sinte
Chantal teenemaal gerust van herte; zij begreep dat er
onder hare handelwijze wat eigenliefde schuilde, en dat
zij wat meer op God betrouwen moest. Dadelijk beleed
zij hare schuld en, over van blijdschap, zag zij klaarlijk
dat zij allerbest en met grooten ijver het heilig doopsel
bediend had.

Dienzelfden dag ging men tot de begraving van
Maria-Amata over; want zij lag nog altijd uitgestrekt op
haar doodsbed, omringd zijnde van vele personen die
hare zachte wezenstrekken bewonderden en die aan Sint
Franciscus de Sales, terzelfdertijd dat zij met pater-
nosters en santjes haar lichaam raakten, den oorlof
vraagden om haar te mogen aanroepen. Zij geleek aan

VAN SINTE CHANTAL

eenen engel. Toen men haarlichaam, in non gekleed,
ter aarde bestelde, prijkte het met een zilveren kruisken
op de borst en met eene kroon van witte rozen op het
hoofd (1).

t\' Zijnent wedergekeerd, schreef Sint Franciscus de
Sales, welke van die pijnlijke plechtigheid diep in de
ziel geschokt geweest was, zoo seffens aan moeder
Favre eenen brief, om haar met die schoone en stichtende
dood bekend te maken. « U komt het niet vreemd voor
te hooien, beminde Dochter, dat wij dezer dagen groote
smerten geleden hebben. Immers de goede Maria-Amata
de Chantal is ons, zooals gij weet, in den bloei harer
jaren ontrukt geweest, zij die niet gerekend had op zoo
korte dagen huwelijk, en die bestemd was om , te zaraen
met haren man, tot troost van hare teergeliefde moeder
te dienen. Doch, middenin onze droefheid, hebben wij,
gezien het heilig afsterven van onze schoonzuster,
gansch bijzondere redenen om ons te verheugen, want
wij verhopen vastelijk dat zij deze ellendige wereld
verlaten heeft om den hemel, het voorwerp harer vurige
verlangens, binnen te gaan.

» Onder degenen die bij haar bed stonden toen zij
den geest gaf, waren er eenigen die, gesticht in die
zalige dood, mij den oorlof vroegen om haar te aanroe-
pen , en anderen die, getroffen van dat zielroerend
schouwspel, luidop verklaarden dat zij meer dan ooit
hun best gingen doen om deugdzaam en voorbeeldig te
leven. O! wat is haar overlijden kostelijk geweest in de
oogen des Heeren! Ik was die schoonzuster om God
allermeest genegen, en nu, dat ik haar heb zien sterven
in den jeugdigen ouderdom van negentien jaren, roep

(I) Toen de teraardebeslelling voltrokken was, teekende Sint
Franciscus de Sales, op bet doodregieter des kloosters, den dag en
het jaar aan op welke het afsterven van Maria-Amata de Chantal,
tot non gemaakt, was voorgevallen.

ik uit met volle gelatenheid in mijns Zaligmakers wil:
0 Jesus ! het geschiede mij naar uwe ondoorgrondelijke
en heilige schikkingen! Amen (I). »

Terwijl Sint Franciscus de Sales alzoo de droefheid
van zijn hert trachtte te lenigen, bezweek de eerbied-
weerdige moeder de Chantal onder de hare. Sedert de
dood van hare dochter, was zij om zoo te zeggen zonder
sprake gevallen en verkeerde in groot gevaar van te
sterven. In den uitspanningstijd, spinde zij, bij manier
van verzet, eenige zijde of wolle, doch gaf maar weinig
acht op de woorden van hare medezusters en zweeg
bijna stil. Wat het schrijven van brieven betrof, dat ook
liet zij achter. Slechts éénmaal stierde zij Sint Franciscus
de Sales een allerschoonste briefje toe, ten einde hem
met hare onderwerping aan Gods wil bekend te maken,
en hem te verklaren hoe zoet het haar voorkwam aan
hem haar hert te mogen openen. Ziehier dat zielroerend
en hoogst stichtende schrift.

« De vrede des Heeren en Dezes kostelijke zegen
vallen u steeds ten deele, welbeminde en achtbare Vader!
Wat mij aangaat, ik drage met geduld de beproeving
die God mij heeft overgezonden, en trooste mij in
"t gedacht dat Hij beter weet dan ik wat mij meest
voordeelig is.

» Desniettegenstaande ben ik gedurig gewaar, hoe-
zeer ik mijne overledene dochter genegen was, en
hoezeer ik ze steeds beminnen zal. Zij is het kind
geweest van mijn hert, en terecht zal zij het eeuwig
blijven. Middenin mijne droefheid, versta ik beter dan
ooit wat ik u al verschuldigd ben voor al het goed welk
gij mij en Maria-Amata gedaan hebt.

» Ik houde schier niet op God vuriglijk te bedan-
ken, omdat Hij mij eene zoo christelijke dochter gegeven

(1) Brief van Sint Franciscus de Sales, 14 September 1617.

VAN SINTE CHANTAI. 21

heeft, en omdat Hij mij, in haar heilig afsterven, meer
en meer de nietigheid der aardsche zaken heeft doen
verstaan. Ja, bijna den dag door, roep ik met kracht en
met gelatenheid in den wille Gods uit: De Naam des
Heeren zij gt benedijd van nu af tot in der eeuwigheid!
Ongetwijfeld zult gij, achtbare Vader, blijde zijn zulks
te vernemen.

» Mijns dunkens, zou ik wat minder van mijn
overleden kind behoorcn te spreken; want enkel met er
aan te denken, ben ik reeds geheel neerslachtig. Doch,
wat wilt gij, beminde Vader, ik ben toch moeder! U zeg
ik dat alles rechtuit en openhertig, omdat ik sedert lang
ondervonden heb dat gij mijn trooster zijt (I). »

Zoo svist die kloekmoedige vrouw geweld te doen
om hare treurigheid te bedwingen, om leenemaal onder-
worpen aan Gods ondoorgrondelijke schikkingen voor te
komen, doch dat deed zij niet zonder fel te lijden in hel
lichaam. Zie, na zes weken vechtens tegen de natuur, na
vele en heldhaftige pogingen gedaan te hebben om hare
pijnen te verduiken, viel zij al met eens zieken geiaakte
spoedig in stervensnocd. Al de tijdgenooten van Sinte
Ghantal zijn eens om te getuigen, dat die ziekte voort-
kwam uit de droefheid die onze Heilige maakte in het
verlies van hare oudste dochter. De zaken gingen zoo
verre, dat Sint Franciscus de Sales verplicht was haar
de laatste sacramenten te bedienen. De eerbiedweerdige
bisschop trad het klooster binnen, hoorde de biecht der
stervende, berechtte haar, en ging vervolgens dichtbij
haar bed knielen, om haar in haar uiterste te helpen en
op te wekken. Moeder de Chantal leed schrikkelijke
pijnen in het lichaam en nog grootere in de ziel, en hare
oogen die het kruisbeeld, door Sint Franciscus de Sales
op het uiteinde van haar bed geplaatst, sterlinks bezagen,

(1) Brief zonder datum, die geschreven is in de maand Sep-
tember 1617.

II. SINTE CHANTAL 2

toonden genoegzaam hoe levend haar geloof was, en hoe
hevig hare smerten. Al met eens kreeg de deftige bisschop
het gelukkig gedacht God, ter eere van Sint Carolus
Borromeusdie onlangs onderhet getal der heiligen gesteld
was, iets te beloven. Men haalt inderhaast eene reliquie
van dezen gansch bijzonderen kerkvoogd, men brengt ze
met eerbied aan de bijna doodkoude lippen, van moeder
de Chantal, en zie! dadelijk roept de stervende, wie de
krachten waren weêrgekomen, met klare stem uit: « Teer-
geliefde Vader, sterven zal ik niet. Neen, mijne Dochter,
hernam Sint Franciscus de Sales, gij zult niet sterven, of
liever, gij zult sterven, maar \'t zal zijn om eeuwig te
leven, om onsterfelijk te worden. Ik ben gewaar, zegt
de zieke, dat ik mijne gezondheid teruggekregen heb,
dank aan God en aan zijn heiligen Dienaar. Inderdaad zij
was volstrektelijk genezen en kon haar werk doen zooals
voren, \'t Is het geval van te zeggen, dat God niemands
hulpe van noode heeft om wonderen te verrichten!

Zoo was het gelegen met moeder de Chantal bij het
afsterven van hare oudste dochter Maria-Amata: zij ver-
laat haar geen enkel oogenblik; zij blijft bij haar tot haren
laatsten snik ; zij heeft, wel is waar, de kloekmoedigheid
om haarde oogen te sluiten, doch zij valt in onmacht bij
het vervullen van dien harden plicht; zij doet eindelijk
geweld om niet meer te weenen, om hare droefheid te
bedwingen, om haar verdriet op te kroppen; doch zij
wordt daarvan ziek, en zij sterft in zekeren zin van
droefheid, dewijl een mirakel alleen bekwaam is haar
hare krachten weder te geven. Tegenover een zoo aan-
zienlijken tegenspoed waar Sinte Chantal, hoogst tevreden
met de aanbiddelijke schikkingen des Heeren, haar voor-
deel uit getrokken heeft, zwijgt men stil om een zoo uit-
muntend en zoo voorbeeldig mensch te eerbiedigen en te
bewonderen, en men herinnert zich met aandoening deze
woorden van Sint Franciscus de Sales: «In de bedrukte

VAN Sl.NTE CHANTAL

moeder de Chantal, treft men tegelijk de manhaftige en
de teerhertige vrouw aan. »

Trekken wij thans onze oogen van die zielroerende
schouwspelen af, om te zien hoe moeder de Chantal met
hare twee andere kinderen, Francisca enCelsus-Benignus
te werke ging, en hoezeer zij met hunne tijdelijke en
eeuwige belangen bekommerd was.

Francisca, zooals wij het reeds gezegd hebben, bleef
altijd bij hare moeder wonen. Wanneer men de brieven
van Sint Franciscus de Sales leest, wordt men alle oogen-
blikken aan het een of \'t ander woord, aan de eene of\'
d\'andere groetenis gewaar, dat zij bij hare moeder t\'huis
is in het klooster. Getuige daarvan de volgende uit-
drukkingen: « Ik groete uit ganscher hert de Zusters
der Visitatie, alsook de jonge en deugdzame mejuffer de
Chantal (1). » « Moeder, zorg dat Francisca mij dezen
avond kome vinden, opdat ik hare biechte hoore (2). »
« Ik heb onze godvruchtige Francisca gezien in het
sermoen, maar de gelegenheid niet gehad om te vragen
hoe het hare moeder stelde. Daarom schrijf ik u, beminde
Moeder, dat briefje om den staat van uwe gezondheid te
kennen, en opdat gij mij zoudt laten weten, wat uwe
dochter Francisca gezegd heeft van mijn tamelijk streng
sermoen (3). »

De oorkonden, die te dien tijde geschreven en in
het klooster van Annecy berustende zijn, gewagen
insgelijks van Francisca\'s woning in de Visitatie. Overal
en altijd komt die jonge dochter nevens hare moeder
en dezer medezusters te voorschijn. Zij speelt met de
novicen en dient haar, door hare vogeltjes en hare
eekhoorntjes, een weinig tot verstrooiing (4). Zij wandelt

(1) Brief van Sint Franciscus de Sales, 5 Februari 1617.

(2) Brief zonder datum, die waarschijnlijk in 1613 geschre-
ven is.

(3) Brief van Sint Franciscus de Sales, 4 December 1612.

(4) Gedenkschriften van moeder Maria-Andriana Fichet.

onder de boomen van den hot, nu eens met zuster Maria-
Amata de Blonay, dan met zuster Claudia-Agnes
de la Roche, en meest van al met zuster Paula-Hieronyma
de Monthouz, die, naar het schijnt, met de opvoeding
van die mejuffer gelast was (1). Zij woont zelfs het gebed
bij met de Zusters, en deelt in hare verstervingen (2).
In den refter, is zij nevens hare moeder gezeten, en heeft
hare slaapkamer dichtbij de cel van onze Heilige. Eilaas!
vóór het afsterven der jonge barones van Thorens, trof
men nevens die twee cellen eene derde aan voor Maria-
Amata die, als zij hare moeder kwam bezoeken, telkens
vriendelijk verzocht werd in het klooster te willen ver-
nachten. Toen men met de bel teeken gaf dat liet voor de
Zusters tijd was van op te staan en zich naar de bidplaats
te begeven, « kwam de goede Maria-Amata, zegt moeder
de Chaugy, aan de deur van hare kamer kijken, om hare
teergeliefde mama, die stilzwijgend heenging, den
goedendag te wenschen. Moeder de Chantal, die niet
spreken mocht, gaf haar met haar hoofd te kennen dat
zulks haar aanstond, en dat zij haar voor hare vriende-
lijkheid bedankte (3). Francisca volgde het voorbeeld van
hare zuster na. « Alle morgen, lezen wij in een oud
gedenkschrift, verhaastte zij zich om hare welbeminde
moeder te gemoet te loopen en haar haren zegen te vragen.
Dan wist Sinte Chantal haar zachtjes toe te lachen, haar
met de hand een weinigje te streelen en haar hare bene-
dictie te geven. Ik late u geraden, of dat jonge kind
opsprong van vreugd en van aandoening (4). »

Niet alleenlijk bleef Francisca bij hare moeder
wonen in het klooster te Annecy, maar zij vergezelde

(1) Het kleine huis der Galerij. Zuster Paula-Hieronyma
de Monthouz.

(2) Het kleine huis der Galerij, bladzijde 7.

(3) Gedenkschriften van moederde Chaugy, bladzijde 43S.

(4) Kort begrijp van \'t leven en de deugden van Maria-
Francisca de Rabutin de Chantal, uitgegeven door M. Migne.

VAN SINTE CHAKTAL

haar ook, telkens al» Sinte Chantal verplicht was eene
reis te ondernemen. In 1611, toen onze Heilige naar
Burgonje vertrok, bevond zich Francisca aan de zijde
van hare moeder in hel rijtuig. Hetzelfde had plaats,
toen Sinte Chantal zich op weg stelde, om het klooster
van Grenobel te gaan stichten. Eenige maanden later,
toen onze Heilige tewege was naar Bourges af te reizen,
werd Francisca al met eens onpasselijk. Desniettegen-
staande, want de ziekte was niet erg, wilde moeder de
Chantal dat hare dochter met haar meeging; en reeds
was Francisca in de koets gezeten, toen Sint Franciscus
de Sales weigerde haar te laten vertrekken. « Onze goede
M. Michel, schrijft Sinte Chantal aan moeder Maria-
Peronna, zal u bekend maken hoe het met ons gaat, en
hoezeer het Francisca spijt mij niet te mogen vergezel-
schappen. Zij is, God zij gedankt! buiten alle gevaar;
doch gij weet hoe duur zij het moet bekoopen telkens als
zij, ziek zijnde, wat onvoorzichtig voorkomt. Om die
reden, hebben wij het geraadzaam gevonden haar t* huis
te laten. Doch, als het den Heere belieft, zal M. de Var
met die brave dochter naar Lyon afreizen, zoohaast als
het eenigzins zal mogelijk wezen; en vandaar zullen wij
haar doen geleiden naar Moulins, waar wij ze zullen
zenden halen (I). » Alzoo genoodzaakt aan hare leerge-
liefde Francisca voor eenigen tijd vaarwel te zeggen, is
Sinte Chantal om haar op den weg gedurig bekommerd.
Bij elke aanspanning van versche peerden, vraagt zij
naar nieuws van hare kranke dochter. Te Bourges
afgestapt, weet zij geen weg met haar zelve, omdat zij
geene maren heeft van Francisca. « Mijne welbeminde
Medezuster, schrijft zij dadelijk aan moeder Favre, hoe
komt het dat ik niet het minste briefje van u ontvangen
heb? gaat het mogelijk slechter dan naar gewoonte met

(I) Brieven van Sinte Chantal, uitgave Migne, bladz, 977.

mijn zieke kind (1)? » En eenige dagen later, vernomen
hebbende dat het voorwerp van hare liefde te Lyon
gelukkiglijk was aangeland, schrijft zij andermaal aan
moeder Favre, zeggende : « Mij is het onbekend of men
reeds Francisca is komen halen te Lyon, ik zou het geern
weten. Vaarwel; ik groete mijne teergeliefde medezusters
en ook Francisca, indien zij zich nog bij u bevindt.
Schrijf mij dan desaangaande spoedig een letterken (2).»
Terzelfder tijd sliert zij eenen brief toe aan moeder de
Bréchard, te Moulins, haar bedankende omdat zij tewege
is Francisca te doen halen. « Ik ben zeer tevreden,
omdat gij zoo goed zijt iemand te zenden die mijne
dochter uit Lyon naar Moulins zal medenemen..... Mijn
neef de Neufcht\'\'ze zal te Moulins hare aankomst
afwachten. Ziedaar vele moeilijkheid waar ik volstrekte-
lijk vreemd zou aan geweest zijn, hadde men mij haar
op den weg tot reisgenoote gegeven ; want zie, de brave
Francisca was reeds de koets opgeklommen om alhier
heen te reizen, toen men haar zegde, om reden dat zij
onpasselijk was, zich niet te vermoeien en te Annecy te
blijven. Gij kunt oordeelen, of die woorden aan haar
herte gingen, en of het haar lastig viel hare moeder, hoe
koite dagen ook, te verlaten (3)! » En Sinte Chantal sluit
haren brief met dezen zielroerenden volzin : « Vaarwel;
bid, en doe bidden voor mijne kinderen (4). »

Alzoo opgevoed door moeder de Chantal, bestierd
door Sint Franciscus de Sales, bemind door al de Zusters
der Visitatie, gestreeld door al de novicen, bereikte
Francisca haar zeventiende jaar, en scheen te vragen,
dat men zich met haar toekomende geluk sterk zou
bezig houden.

(1) Brieven van Sinte Chantal, uitgave Migne, Madz. 978.

(2) Brieven van Sinte Chantal. uitgave Migne, liladz. 981.

(3) Brieven van Sinte Chantal, uitgave MigDe, bladz. 984.
(1) Brieven van Sinte Chantal, uitgave Migne, liladz. 1071.

VAN SINTE CHANTAI.

Moeder de (ühantal, zooals wij het verhaald hebben,
had eene groote begeerte om haar non te zien worden,
en de vurigheid van Francisca in 1611, 1612 en 1613.
was oorzake dat men eenigen tijd die hope koesterde.
Doch, naarmate zij vorderde in jaren, gevoelde Francisca
geen den minsten trek naar het kloosterleven, en Sint
Franciscus de Sales, die haar bestierder was, zegde aan
moeder de Chantal dat, ingezien de genegenheden van
hare dochter om het huwelijk aan te gaan, zij wél zou
doen met haarvoorzichtiglijkde wereld te leeren kennen.
Daar het klooster van Annecy nog onder geen slot
gesteld was, en men te dien tijde van geene nachtelijke
feesten en bijeenkomsten te spreken wist, kon men
Francisca toelaten dat zij in de wereld ging, zonder het
klooster te moeten verlaten. Doch men werd welhaast
gewaar, hoe verderfelijk de wereldsche vermaken zijn.
Zie, die jonge mejuffer, welke eene zeer christelijke
opvoeding ontvangen had en wier vurigheid zoo groot
was dat, nauwelijks vijftien jaar oud zijnde, zij zich nu
en dan menige geeselslagen toebracht, was schaars
onder de menschen geweest, of zij kwam minder inge-
keerd en minder godvruchtig weder. Inderdaad, naar
ziel en lichaam met de schoonste hoedanigheden begaafd,
werd zij door de edelste en schranderste mejuffers van
dien tijd sterk gezocht en bemind, en het duurde niet
lang of, beu zijnde van hare heilige oefeningen, vond zij
al haar verzet in te spreken van verlustigingen, van rijke
kleederen en van kostelijke tooisels, zoodanig dat Sint
Franciscus de Sales haar desaangaande dikwijls eenige
welgepaste bemerkingen maakte. Doch de vernuftige
bisschop verstond al gauw dat Francisca, op wier
gedrag er nogtans niets bijzonders te zeggen viel,
te sterk de wereld beminde om volkomentlijk naar zijne
raden te luisteren; en daarom, vergenoegde hij zich met
haar allermeest tot het oefenen der deugd aan te

moedigen, voor den oogenblik niets anders van haar ver-
zoekende dan dat zij dagelijks met een goed hert een\' Wees
Gegroet zou bidden. Francisca stelde die vermaning in
\'t werk, en liet geen dag voorbijgaan zonder dien Wees
Gegroet godvruchtiglijk te lezen. Niet zelden haalde zij
dien zaclitmoedigen trek van den bisschop op, ook nog
dat hij haar eene speld aanbood om haren halsdoek vast
te maken, eens dat zij een weinig bloot van kele te
voorschijn kwam. Sint Franciscus de Sales hield gedurig
de oog op Francisca\'s gedrag, om haar te berispen en
te straffen als het noodig was. Zie, op zekeren keer dat
hij haar wat veel opgetooid ontmoette, zegde hij haar:
« Ongetwijfeld, mijne Dochter, is het uwe moeder niet
die u zoo rijkelijk heeft aangekleed. » De verstandige
bisschop oordeelde juist; immers Francisca was gewoon
zich buiten de wete van hare moeder, die haar steeds de
welvoeglijkheid leerde, allerkostelijkst op te smukken,
een huis van de stad daartoe verkiezende.

Daar het zoo was, moest men denken om Francisca
een voordeelig en christelijk huwelijk te bezorgen. De
eerbiedweerdige moeder de Chantal en Sint Franciscus
de Sales waren om die zake sterk bekommerd, en
spaarden geene moeite om de verlangens van die jonge
mejuffer te voldoen. Eene eerste poging werd gedaan in
1618. Er was kwestie van een edelen jonker van Savooie,
met name M. de Foras, die rijk en godvruchtig zijnde,
zeer bekwaam zou wezen om het geluk van Francisca
uit te maken. De wijze bisschop van Geneve, wien hij
zeer aanstond, stelde hem, in 1619, tijdens zijne reis
naar Parijs, voor aan Celsus-Benignus, en het duurde
niet lang of die twee jongelingen, gezien de gelijkheid
van hunne afkomst en van hun karakter, waren de beste
vrienden. « Dezen morgen heb ik het bezoek ontvangen
van M. de Foras, schrijft Sint Franciscus de Sales aan
Sinte Chantal, en hoogst blijde was ik te vernemen

VAN SINTE CIUNTAL

van hem, dat hij in zeer vriendelijke betrekkingen leeft
niet uw teergeliefden zoon Celsus-Benignus. Dat zeg ik
u tot uwen troost. Indien ik eene zuster had die eene
fortuin van vijftigduizend kronen bezit, volgeern zou ik
gedoogen dat zij met M. de Foras in den echt trede.
Immers, hoe meer ik hem ken, hoe meer ik hem
bemin. »

Die woorden in acht genomen, weigerde Sinte
Chantal niet hare dochter in huwelijk te geven aan
M. de Foras. Doch, daar onze Heilige zich te dien tijde
te Bourges bevond, waar zij eene stichting van hare
Orde deed, en Francisca alsdan in Burgonje, bij eene
harer bloedverwanten verbleef, liep de zake wat aan en
kon men niet zeker zeggen dat het ontworpen huwelijk
zou plaats hebben. « De goede M. de Foras. schrijft de
bisschop van Geneve aan moeder de Chantal op 3 Ja-
nuari 16J 9, is ziek van \'t geweldig verlangen om
Francisca te trouwen. »

En den 9 derzelfde maand roept hij uit: « Wat
M. de Foras neerslachtig maakt, is dat hij vooreerst
niet weet of gij waarlijk toestemt dat uwe dochter met
hem het huwelijk aanga, doordien Francisca bij u niet
is, en gij zonder haar en zij zonder u niet gewoon zijt
iets te beslissen. Ten tweede, is het hem onbekend of
Celsus-Benignus, den echt van zijne zuster met eene
goede oog aanziet. Eindelijk ten derde, gaat het hem
tegen dat niemand hem zegt, hoe groot de huwelijksgift
van Francisca zijn zal. Ziedaar, achtbare geestelijke
Dochter, waar ik u van spreken wilde, en, ofschoon ik,
God zij gedankt! nooit den huwelijken staat beleefd heb,
weet ik genoeg welke de eischen zijn van bruid en
bruidegom, om u te verzoeken die netelige kwestie ten
spoedigste op te lossen. Ik mag u in de rechtzinnigheid
mijns herten verklaren, dal M. de Foras een brave en
godvruchtige jonker is, en dat, kwame hij zelfs Francisca

niet te trouwen, hij toch voor uwen zoon zon verdienen
door te gaan (1). »

De zake mislukt zijnde, spande Sint Franciscus de
Sales, die niet begreep waarom men M. de Foras van
de hand gewezen had, een jaar later nieuwe pogingen in,
om Francisca eenen echtgenoot te verschaffen. « Indien
gij mij zegt, schrijft hij aan Sinte Chantal den 20 Fe-
bruari 1620, dat de genegenheid om te trouwen bij
Francisca altijd blijft voortduren, dan zal ik al doen wat
ik kan om haai\' den deugdzamen neef van M. Andelot,
ofwel M. de Ballon, indien hij met jufvrouw de Char-
moisy in den echt niet treedt, te bezorgen (2). »

Terwijl Sint Franciscus de Sales om het huwelijk
van Francisca fel bekommerd was, spaarde
moeder de Chanlal, die om gewichtige redenen naar
Parijs was afgereisd, van haren kant, geene moeite om
den echt van hare dochter te doen gelukken. Onder
degenen die Francisca ten huwelijk verzochten, trof
men M. den graaf de Toulongeon aan, eenen jongeling
van edele afkomst die, als krijgsman, in het beleg van
Suzeen van la Rochelle veel van hem had doen spreken,
en die, volgens Bussy-Rabutin, de verwondering van
eenieder zou uitgemaakt hebben, hadde hij langer
geleefd. Ofschoon hij nog jong was, had hij niettemin
een merkelijk grooteren ouderdom bereikt dan Francisca;
doch dat gebrek wist hij door zoo aanzienlijke voordeelen
te vergoeden, dat noch Sinte Chantal, noch ook Celsus-
Benignus het over hun hert konden krijgen, zijne
eischen uit de oog te verliezen. Dadelijk gaf de eerbied-
weerdige moeder van geheel die zake kennis aan hare
dochter, en verzocht M. de Toulongeon, die naar

(1) Onuitgegeven brief van Sint Franciscus de Sales. Hand-
vesten der Visitatie.

(2) Insgelijks onuitgegeven brief van Sint Franciscus de
Sales. Handvesten van Annecy.

VAN SINTE CHMiTAL

Burgonje vertrok, waar Francisca alsdan verblijvende
was, haar dezen briet te willen behandigen. Ik twijfel
geenszins of de lezer zal dat schrift, welk van een
gansch bijzonder gezag en van een ongemeen goed
oordeel getuigt, met voldoeninge lezen.

« Zie, mijne teergeliefde Dochter, zoo spreekt
moeder de Chantal, op u komt inderhaast M. de Tou-
longeon, die sedert acht of tien dagen in verlof is, af,
om te weten of gij hem wilt aanveerden voor uwen man.
Hij hoopt dat hij u zal aanstaan, en vreest niet
opentlijk te verklaren dat gij in hem een braven en
deugdzamen mensch zult ontmoeten. Wat mij belangt,
ik zeg u rechtuit dat de kans allerbest is, en dat gij
nergens een deftiger bruidegom zult aantreffen. Daaren-
boven gevoel ik zoo groote tevredenheid van geest sedert
dat ik dien heer ken, dat ik niet aarzele te zeggen,
in dien voorstel de hand Gods te zien. De edele afkomst
en de fortuin van M. de Toulongeon zijn ongetwijfeld
dingen die niet te misprijzen zijn. doch, wat is dat alles
in vergelijkinge met de schranderheid van geest, met de
openhertigheid, de wijsheid, de rechtschapenheid, de
goede inborst en de treffelijkheid van handelwijze die hij
bezit? Bedanken wij dan God, beminde Francisca, omdat
Hij ons met zoo uitstekende weldaad begunstigd heeft.
Wil ook niet vergeten, mijn Kind, dat gij meer dan ooit
verplicht zijt God te beminnen en te dienen, dat gij nog
dikwijlder dan voorheen tot de heilige sacramenten moet
naderen, en dat gij nooit ophouden moogt u in de oot-
moedigheid en de zachtmoedigheid te oefenen. Neem den
boek, Philothée genaamd, voor leidsman, hij zal u den
goeden weg aanwijzen. Peis niet te veel op diamanten
ringen en schoone kleederen. Gij zult lieve Francisca,
alles in overvloed hebben, doch herinner u steeds dat gij
aan de vergankelijke dingen dezer wereld uw hert niet
moogt vastkleven, en dat gij niet dan den hemel beoogen

en betrachten moet. Wees voortaan niet minder dan
eertijds om een stichtend en heilig leven te leiden
bekommerd, en draag vooral zorg dat de getrouwden zich
aan uw gedrag mogen spiegelen. Wat ben ik blijde dat
wij, uwe vrienden en ik, u met dat christelijk huwelijk
hebben bekend gemaakt! Met naar mijne raden te
luisteren, beminde Dochter, zult gij u wél bevinden.
Ten andere, staat die toekomende echt uwen broeder
allermeest aan. M. de Toulongeon is, wel is waar, vijftien
jaar ouder dan gij; doch, hem trouwende, zult gij,
teergeliefde Francisca, gelukkiger zijn dan gij het
wezen zoudt , bijaldien gij eenen rijken doch ondeu-
genden jongeling trouwdet. Gij zult in den echt
treden met eenen mensch die eerlijk en deftig van
manieren is, die op het hof en in den oorlog wonder-
bare blijken van manhaftigheid gegeven heeft, en
die daarbij eene aanzienlijke fortuin bezit. Gij zoudt
preuve doen van weinig gezond oordeel, zoo gij hem met
geene beleefdheid en hertelijkheid ontvinget. Ik bid u,
beminde Dochter, dit alles eens goed te overwegen en u
naar mijne raden te voegen. Dan moogt gij verzekerd
zijn, dal God, die voor u gezorgd heeft, u krachtdadig zal
helpen en bijstaan (1). »

Francisca voldeed de verlangens van hare heilige
moeder. Zij onthaalde zeer vriendelijk M. de Toulongeon
en verklaarde welhaast dat zij met hem het huwelijk zou
aangaan. Geheel bare familie was blijde zulks te ver-
nemen, en eerlang hoorde men onder de edeleen rijke
bloedverwanten van bruid en bruidegom van niets anders
meer spreken dan van huwelijksfeesten, van tooisels,
kostelijk gesteente en schoone kleederen, in één woord,
van al die ijdelheden waar de verloofden zich meesten-
deels mede ophouden, en waardoor zij belet zijn aan de

(1) XCIII Brief van Sinte Chantal.

VAN SINTE CIIAXTAL

grootheid van het sacrament welk zij gaan ontvangen
genoegzaam te denken. Middenin de blijdschap welke
die echt aan beide familiën veroorzaakte, zal het
ongetwijfeld aangenaam zijn nogmaals de wijze vermanin-
gen, die Sinte Chantal aan hare dochter geert, te hooren.
Overigens zijn deze hare woorden bijna de merkweer-
digste die zij ooit gesproken heeft.

« Parijs, 13 Mei 1620.
» Mijne welbeminde Francisca,
» Vuriglijk heb ik God bedankt, omdat Hij zoo
wonderbaar voor u zorge gedragen heeft, omdat Hij u
eenen bruidegom naar zijn Hert heeft doen ontdekken. *
Ik koestere de zoete hoop dat Hij u voortdurend onder
zijne waakzame ooge houden zal, en dat Hij u, in uw
nieuwen staat, met gansch bijzondere gratiën zal verrijken.
Ik beken opentlijk dat, hoe meer ik aan uw toekomende
huwelijk denke, hoe meer ik overtuigd ben dat gij een
alleszins dertigen echtgenoot hebt aangetroffen. Ja,
M. de Toulongeon is, volgens mij, schier de vriende-
lijkste en de godvruchtigste der menschen. Hij is allerbest
gezind van zijne reis t\'huis gekomen, en wij allen, wij
zijn over van vreugd, omdat hij zoo tevreden is. Zekerlijk
heb ik met voldoeninge gezien, dat gij u op mij sterk
betrouwt, doch ik moet u zeggen dat gij nooit ophouden
moogt zulks te doen, dewijl ik nooit ophoude om zoo te
spreken voor uw tijdelijk en geestelijk welvaren te
bidden... Schrijf mij, beminde Francisca, welke de
gevoelens zijn van uw hert, en hoe gij ten opzichte van
M. de Toulongeon gesteld zijt. Al wat ik wensche, is dat
gij hem om God groote genegenheid toedraget, dat gij
met hem openhertig te werke gaat, opdat de zegen des
Heeren mildelijk over u zou nederdalen. Ja, ik hevhale
hetgeen ik u reeds gezegd heb: M. de Toulongeon is een
mensch van gansch bijzondere verdiensten, die mij om

zijne deugd allermeest aanstaat. Overigens is hij insgelijks
bij al oi./.e bloedverwanten of vrienden in buitengewone
achting.

» Naar het schijnt, is hij hoogst bekommerd om
u gouden en diamanten ringen te koopen; doch, daar die
overtolligheid van ringen bij de personen van aanzien-
lijken rang maar moeilijk meer gedoogd wordt, om reden
dat het dragen van dergelijke juweelen uit de mode
geraakt is, zou ik blijde zijn dat hij zulks niet deed.
Ik vreeze nogtans dat hij desaangaande mijne verlangens
niet zal voldoen: zoo waar is het, dat hij u groote doch
christelijke genegenheid toonen wil. Zie, reeds van nu af,
zendt hij u kostelijke perelen, schoone oorhangers en
eene doos om te schilderen met edele gesteenten bezet.
O mijn God! ik ben gewaar dat gij het hert en de beurs
van den achtbaren heer de Toulongeon meester zijt.
Doch wil niet vergeten, mijn Kind, dat gij nimmer te
groot in uwe wapens zijn moogt, en dat gij, middenin de
weelde, wijselijk en voorzichtig moet te werke gaan. Wat
uwe kleederen betreft, gij moet u zwichten van er te veel
te doen maken; indien gij wilt, zal ik u daartoe goede
en deugdelijke stoffe bezorgen, die niet in de oogen zal
springen van de menschen en die u hoogst zal betamen.
Overigens begeer ik dat, om een bruiloftskleed aan te
koopen, gij u in geene onkosten steket: immers op het
hot en bij de edellieden belacht men dat zot gebruik. Ja,
welbeminde Francisca, ik verlange dat gij zonder
veel beslag te maken het huweijk aangaat; daarom zult
gij, is \'t zoo niet? al wat ik kome te zeggen eens goed
overwegen.

» M. de Toulongeon heeft mij laten weten dat gij wei-
gert te trouwen in de maand Mei. O mijn God! wacht u
van alle angstvalligheid en van bijgeloof. Ik verlange
vuriglijk dat gij u met dergelijke prullen niet ophoudet.

» Eindelijk, hoe meet ik dien jonker leere kennen,

VAN SINTE CHANTAL 35

hoe meer ik hem bemin, en hoe meer ik versta wat al
dankbaarheid wij den Heere verschuldigd zijn voor al het
goed welk Hij ons gedaan heeft. Herinner u steeds,
beminde Francisca, dat God u ziet, en dat gij diensvolgens
uwen verloofde op eene christene en zedige wijze moet
liefhebben. Ja, ik begeere dat gij hem eene groote en
heilige genegenheid toedraget, en dat gij u sterk ver-
heuget, omdat gij een zoo deftigen bruidegom hebt aan-
getroffen. Wat mij belangt, ik ben van M. Toulongeon
ten uiterste tevreden. Vaarwel, mijne Dochter, vaarwel,
en schrijf mij van tijd tot tijd eenige woorden. »

En alsof onze Heilige hare dochter met de eenvou-
digheid nog niet genoegzaam hadde bekend gemaakt,
voegt zij bij haren brief het volgende postscriptum:

« Tracht, mijn Kind, uwen bruidegom schoonete
spreken, dat hij u niet te veel diere dingen aankoope;
want hij bemint u zoo sterk dat, om u te behagen, hij
zich, zoo hij niet tegengehouden wierde, in aanzienlijke
onkosten steken zou. Waarlijk gij moogt u gelukkig
achten, omdat gij een zoo braven man hebt tewege; doch
ik smeeke u hem ootmoedig en beleefd te vragen niet te
veel geld aan beuzelingen te hangen, te meer, omdat gij
mijne dochter zijten diensvolgens in zekeren zin verplicht
zijt, naar het voorbeeld van uwe moeder, eenvoudig voor
te komen. Vele groetenissen van mijnen kant aan u en
aan de familie. Dus, vaarwel, lieve Francisca, en houd
niet op uwen bruidegom om God te beminnen (1). »

Alles was bereid tot de inzegening des huwelijks,
toen, eilaas! Francisca al met eens ziek werd en in gevaar
van te sterven verkeerde, \'t Is hetgeen Sinte Chantal
schreef aan moeder de Bréchard: « Mijne dochter Fran-
cisca, achtbare Medezuster, is op het punt geweest van
uit dit leven te scheiden; \'t is het geval van te zeggen dat

(1) Briefvan Sinte Chantal, 1620.

men in de wereld vele zwarigheden aantreft. Dank aan
Onzen Lieven Heere! is zij tegenwoordiggansch hersteld,
en denkt, als er niets tegenslaat, tusschen hier en acht
dagen in den echt te treden (1). »

Inderdaad zij ging het huwelijk aan, korts daarna,
op het einde van Juni 1620, en \'t was Sint Franciscus de
Sales die bruid en bruidegom trouwde. Op welken dag
en in welke stad die plechtigheid plaats had, kan ik met
zekerheid niet zeggen; alleenlijk weet ik, dat de inzege-
ning van het huwelijk veel geluk bijbracht aan Francisca,
die niet haren man aangename dagen sleet.

Terwijl Sinte Chantal met zooveel bijval die belang-
rijke zake voleindigde, dacht zij om eene voor het minste
zoo ernstige doch moeilijker taak, die haar insgelijks
lukte, \'k versta het huwelijk van haren zoon, den jongen
vrijheer de Chantal, af te doen. Celsus-Benignus maakte,
zooals wij reeds gezegd hebben, door zijne goede
hoedanigheden en Joor zijne talrijke gebreken, beurte-
lings de blijdschap en de droefheid van zijne moeder uit.
« Wat uwen Celsus-Benignus betreft, schreef Sint Fran-
ciscus de Sales aan onze Heilige, wensch hem van
mijnen kant geluk, omdat hij zich zoo deftig gedraagt.
Ongetwijfeld zal God, indien Hij mijne gebeden ver-
hoort, hem doen loopen op den weg der volmaaktheid. »
En, eilaas! des anderendaags van een zoo troostelijken
brief, vernam men dat hij, zonder vaar ot vrees, lijf om
lijf gevochten en zijnen tegenstrever overwonnen had.
Sedert eenige jaren aan het hof in dienst getreden, stond
hij er in groote gunst. Schrander van geest en blijmoedig
van karakter, liefhebber van den dans en van het te
peerd rijden, onversaagd men kan niet meer, bracht hij,
vriend als hij was van den hertog de Boutteville, van den
hertog d\'Elbceuf, van M. de Noailles, van den prins van

(1) Brief ma Sinte Chantal, 9 Juni 1620.

VAN SINTE C.IUNTAL

Chalais en van M. de Toiras, die later tot maarschalk van
Frankrijk gemaakt werd, in feesten, in tweegevechten en
in grappigheden van alle slag zijn uitgestort en beroemd
leven door, zoodanig dat zijne godvruchtige moeder om
hem niet zelden sterk bekommerd was, en gedurig vreesde
hem ongelukkig te zien varen.

Op den oogenblik dat moeder de Chantal te Parijs
aankwam, had Celsus-Benignus, tot eenen tweekamp
uitgedaagd, niet geaarzeld met zijnen tegendinger lijf om
lijf te vechten, en liep, in weerwil van de bescherming
waar hij aanspraak op maakte, groot gevaar van sterk
gestraft te worden. De eerbiedweerdige moeder de
Chantal was van dat pijnlijk nieuws allermeest aangedaan.
Al de brieven die zij te dien tijde schreef, getuigen van
die buitengewone treurigheid. « Ik smeeke u vriendelijk,
zegt zij aan moeder de Chatel en dezer medezusters, voor
mijnen zoon vuriglijk en aanhoudend te bidden. Die
jongeling is goed van aard en bezit loffelijke hoedanig-
heden; doch, zijne kleine nadenking ingezien, doet hij
soms dingen die teenemaal af te keuren en, meer dan men
peinzen kan, sterk te bejammeren zijn. Ik vreeze altijd dat
het een of \'t ander ongeluk hem zal overkomen. God
make dat het anders zij (1)! » En aan moeder de Bréchard:
« Bid voor mij. Ik ben fel beproefd in mijne kinderen (2). »
En eenigen tijd later nogmaals aan moeder de Chatel:
« Mijne beminde Medezuster, ik weet van vele en zeer
gevoelige kruisen te spreken; mijn moederlijk hert is van
droefheid overstelpt. Desniettegenstaande onderwerp ik
mij geheel en al aan de schikkingen van den Heer (3). »

\'t Is om Celsus-Benignus van alle gevaren naar ziel
en lichaam te doen vrij gaan, dat Sinte Chantal, die om
haar onbedachte kind veel onruste leed, reeds met 1618,

(1) Brief van Sinte Chantal. Uitgave Migue, bladï. 970.

(2) Brief van Sinte Chantal. Uitgave Migiie, lladz. 984

(3) Brief van Sinte Chantal. Uitgave Migne, bladz. 98b.

toen Celsus-Benignus noch maar een en twintig jaar oud
was, alle pogingen aanwendde om hem een voordeelig
huwelijk te bezorgen. Twee kansen mislukt zijnde, en
voor den oogenblik er geen goede aantreffende, zond
hem onze Heilige, die begeerde hem ten spoedigste uit
Parijs en uit het hof, waar hij zijne ziel verloor, te zien
afreizen, naar Savooie bij Sint Franciscus de Sales, dezen
kerkvoogd smeekende dat hij aan Celsus-Benignus eene
intrede op het hof van den hertog van Nemours zou ver-
schaffen, « Ik zal daarvoor al doen wat ik kan, schrijft
Sint Franciscus de Sales; doch wat ik vrees, is dat men
hem in den beginne maar een leegen graad zal laten
nemen. Eereposten zal hij moeten verdienen door zijne
onderwerping en door zijne deugd, die hem ongetwijfeld,
zoo hij zulks wil verstaan, tot een verheven rang, zijner
afkomst weerdig, zullen geleiden. Ik zal aan Celsus-
Benignus daarvan spreken met de eerste gelegenheid en
hem voor oogen leggen dat, bijaldien men zijnen weg
maken wil, het beter is zachtmoedig en beleefd te zijn dan
barsch en hooveerdig. U is het bekend, achtbare Moeder,
dat het hof van den prins een klooster gelijkt, en dat hij
voor niets ter wereld onder de zijnen eenige wanorde
kan gedoogen. Ik zal mij veel moeite geven om die zake
te doen gelukken, om den zoon van mijne eerbiedweer-
dige moeder, den broeder van mijne welbeminde zuster
meteene gansch bijzondere weldaad te begunstigen (1). »
Dat ontwerp mislukte, hetzij omdatde jonge vrijheer
de Chantal, die aan de feesten van het hof van Frankrijk
gewoon was, het over zijn hert niet kon krijgen in Savooie
te wonen, hetzij om andere redenen. Celsus-Benignus
kwam dan naar Parijs, waar zijne moeder verbleef,
weder, en nauwelijks, was hij er aangekomen, of hij wist
zich tegen eenen booswicht, die hem en zijnen vriend

(1) Ongedrukte brief. Handvesten van Annecy.

VAN SINTE CHANTAL 39

aanrandde, fel te verdedigen. « Ongetwijfeld zijt gij,
welbeminde Zuster, schrijft onze Heilige op 12 Maart 1620
aan moeder de Bréchard, allermeest aangedaan geweest
van hetgeen mijnen zoon is voorgevallen ; ik ken immers
de groote genegenheid die gij mij en de mijnen toedraagt,
en hoezeer gij verlangt, voor zooveel het zijn kan op
aarde, ons volkomen gelukkig te zien. Zooals gij weet,
is mijn zoon en zijn vriend door eenen booswicht onver-
wachts aangevallen geweest in de straten van Parijs, en
heeft mijn zoon den beleediger harde slagen toegebracht.
Hij heeft zich over die gebeurtenis wat ontsteld, te meer,
omdat hij met eenen lafaard te doen had; gelukkiglijk is
alles wél vergaan, en heeft men geen ongelukken te
betreuren gehad. Men heeft den kwaaddoener, die tame-
lijk gekwetst is, doch geen gevaar loopt van te sterven,
naar het gevang geleid, waar hij zal tijd hebben om zijne
euveldaad te beschreien en uit te boeten. Laat ons God
bedanken, achtbare Medezuster, omdat Hij mijnen zoon
en zijnen vriend voor eene wreede dood bewaard heeft.
Wat u betreft, bid, en doe bidden voor mijnen zoon,
want hij heeft het sterk van noode (1). »

En korts daarna, schreef onze Heilige aan moeder
de Chatel: « Ik smeeke u, achtbare Medezuster, vurige
gebeden te willen storten voor mijnen zoon, en Gode
dien jongeling op eene bijzondere wijze aan te bevelen.
Wees zoo goed te vragen aan uwe gezellinnen, mijne
teergeliefde medezusters, dat zij hem in hare gebeden
insgelijks indachtig zijn (2). »

Lichtelijk kan men begrijpen dat, een dergelijk
lichtzinnig leven ingezien, het moeilijk was voor Celsus-
Benignus, die nogtans met de schoonste hoedanigheden
van hert en van geest prijkte, eene deftige echtgenoote
aan te treffen. Ook moest hij nog drij jaar wachten, eer-

(1) Brief van Sinte OianêaZ. Uitgave Migne. bladz. 1022.

(2) Brief van Sinte Chantal. Uitgave Migne, bladz. 1115.

dat het hem lukte een alleszins voldoende huwelijk aan te
gaan. In 1624, gaf hij, hierin sterk geholpen door zijne
moeder, trouwbelofte aan Maria de Coulanges, dochter
van Philippus, heer van Ia Tour-Goulanges, staatsman
en geheimschrijverder hoofdlasten. \'t Was een zeer rijke,
zeer godvruchtige, zeer zachtmoedige en zeer vriendelijke
jonge dochter. Sinte Chantal was hoogst tevreden, omdat
haar zoon zoo goede keus gedaan had, en hield niet op
daar God vurig voor te bedanken. Van haren kant wist
mejuffer de Coulanges zich gelukkig te achten, omdat zij
in den jongen en welgemaakten vrijheer de Chantal een
schranderen en dapperen bruidegom had gevonden.

De oogenblik van te trouwen gekomen zijnde,
spaarden beide familiën geene moeite, om te maken dat de
eerbiedweerdige moederde Chantal de bruiloft bijwoonde.
Celsus-Benignus vooral stelde alles in \'t werk om haar
daartoe te bewegen. Doch Sinte Chantal, doordien zij non
en stichtster van eene Orde was, vreesde hierdoor de
wereld en het klooster te ontstichten, en vergenoegde
zich met aan de familie de blijdschap van haar hert te
doen kennen. « O mijn God! schreef zij aan mevrouw
de Coulanges, hoe groot is mijne vreugde! Zie, ik houde
schier niet op den Heer te bidden, opdat Hij zijne beste
zegeningen over de pas getrouwden uitstorte, opdat Hij
ze beware voor alle ongelukken naar ziel en naar lichaam,
en opdat Hij hen lange en troostvolle dagen verleene op
aarde, in afwachtinge dat hij hen later met den schoonen
hemel begunstige. »

Dus, van 1617 tot 1624, binst die belangrijke jaren
waar wij wat wijdloopiger van spreken zullen, wist
moeder de Chantal niet enkel een deel van Frankrijk te
doorkruisen, de kloosters van Grenobel, van Bourges,
van Parijs en van Dijon te stichten; niet enkel met Sint
Vincentius a Paulo, met kardinaal de Bérulle, met pater
de Condren, met moeder Angelica Arnauld in gansch

VA.1 ShNTE I.IIAM VI. 41

bijzondere onderhandelingen te treden; niet enkel Port-
Royal, Maubuisson, de Karmelietersen, de Penitenten te
bezoeken en alle slag van goede werken te verrichten,
maar zij vond nog tijd om zich met het toekomende
geluk van haren zoon en van hare dochter te bekommeren,
en om hun een alleszins welgepasl huwelijk te bezorgen.
<( Ik bewondere de handelwijze van God te onzen
opzichte, schreef de jonge vrijheer aan zijne moeder
eenigen tijd nadat hij het huwelijk had aangegaan : zie,
indien gij, welbeminde Mama, naar onze verlangens, in
de wereld gebleven waart, en gij, om ons tijdelijk en
eeuwig welvaren te behertigen, alles had gedaan wat
mogelijk is te doen, beterzoudt gij niet gehandeld hebben
dan gij tegenwoordig, kloosternon zijnde, met ons
gehandeld hebt. Immers God heeft ons, door uwe
tusschenspraak, met eene echtgenoote begunstigd die, in
acht genomen onze afkomst, onzen ouderdom en ons
karakter, allerbest geschikt is om ons geluk uit te maken. »
Die taak afgedaan zijnde, zou men genegen zijn om
te denken, dat Sinte Chantal ging ophouden te zorgen
voor hare kinderen. Doch, is het ooit toegelaten aan eene
moeder hare kinderen uit de oog te verliezen? Zie,
middenin hare grootste bezigheden en wonderbare ver-
rukkingen, gaat zij voort met zich om hun tijdelijk en
eeuwig welvaren te bekommeren. Zij deelt in hunne
blijdschap en in hunne droefheid; zij trekt al hunne
belangen ter herte, en weet hen zoo krachtig te beminnen
dat, bijaldien zij geen stichtster eener beroemde Orde en
de eerste overste der Zusters van de Visitatie, die
haar als hare beschermster aanzien, geweest ware, zij
voor de patrones der christene moeders en der verlaten
weezen zou doorgaan.

De Visitatie is tot eene geestelijke orde onder
den regel van Sint Augustinus gemaakt.
Stichting van de kloosters van Moulins, van
Grenobel, van Bourges en van Parijs.
Moeder Angelica Arnauld van Port-Royal
vraagt om in de Visitatie aanveerd te
worden.

iddelerwijl ging de Visitatie aan \'t bloeien en
\'t groeien. De Constüutiën waren neer-
geschreven; de oorlof, welken SintFranciscus
de Sales aan den Paus gevraagd had om het
genootschap lot eene geestelijke Orde te maken, was,
dank aan de tusschenkomst van kardinaal Bellarminus,
op het punt van gegeven te worden. Twee kloosters
wilden wél voorwaarts: het eene te Annecy, onder het
bestier van moeder de Chantal zelve; het andere te Lyon,
onder dat van moeder Favre. Een derde rees uit den
grond te Moulins, door het toedoen van moeder
de Bréchard; een vierde was verwacht te Grenobel.

Men herinnert zich ongetwijfeld nog de vrage die,
in de maand Juli 1616, gedaan werd aan Sint Franciscus
de Sales door den aartsbisschop van Lyon, bestierder van
het bisdom Autun, waar Moulins van afhing, alsook die

welke gedaan werd door den maarschalk de Saint-Géran
en den meier en de schepenen van Moulins betrekke-
lijk het stichten eener Visitatie in laatstgenoemde stad.
Het ligt ons ook nog versch in \'t geheugen, hoe, tot het
inrichten van het nieuwe klooster, zij hem smeekten
moeder de Chantal zelve te willen atzenden, en hoe Sint
Franciscus de Sales, de aandringingen van al die deftige
personen ingezien, bereid was om ten spoedigste hunne
verlangens te voldoen, toen hij, om reden dat moeder
de Chantal van eene ziekte was aangetast, verplicht was
moeder de Bréchard met geheel die zake te belasten.
Inderdaad deze vertrok uit Annecy omtrent den 10 van
de maand Augustus, en kwam, na éénen dag door-
gebracht te hebben te Chambéry, een anderen te Grenobel
en twee of drij dagen te Lyon, eindelijk te Moulins aan,
den 20 Augustus. Zij werd, zij en hare gezellinnen,
\'k versta drij geprofeste Zusters uit het klooster van
Annecy, beleefdelijk doch met omzichtigheid onthaald;
want het volk en de edellieden, die zich aan de komste
van moeder de Chantal verwachtten, waren niet wel-
gezind toen zij, in stede van bovengemelde moeder, eene
gansch onbekende non tot zich zagen naderen. Ook, na
eenige bezoeken van nieuwsgierigheid en van betamelijk-
heid, werden de Zusters schier van iedereen verlaten, en
de zaken gingen zoo verre, dat zij dikwijls geen brood
hadden om te eten. Toen het jaar ten einde was, bevon-
den zij zich in de onmogelijkheid om de pacht van hare
woning te betalen, en waren, hadde mevrouw de Gouffier,
hare beschermster, haar uit den nood niet geholpen,
tewege van schandelijk weggejaagd te worden. Gelukkig-
lijk waren de deugden der nonnen grooter dan die
beproevingen. Allengskens weiden de weinige menschen,
die nog naar het klooster afkwamen, gewaar dat moeder
de Bréchard eene vrouwe was van uitstekende heiligheid;
dat zuster Gabriëlle een toonbeeld was van gansch

VAN SINTE CHANTAL

bijzondere ootmoedigheid en ingekeerdheid, en dat de
kleine zuster Joanna-Maria de la Croix, die nauwelijks
den ouderdom van zeventien jaar bereikt had, een
engelken was van onschuld en van rechtschapenheid des
herten. Welhaast ging men van de onverschilligheid tot
de geestdrift over, en niet dan van de wonderen, die in
het arme huis der Visitatie geschiedden, was er thans in
de stad sprake. De geldmiddelen werden aangebracht, de
liefhebsters van het kloosterleven snelden toe, en eerlang
was alles op een nieuwen en beteren voet gesteld.

Onder de jonge dochters die naar de Visitatie
afkwamen om tot verzoekster van die Orde gemaakt te
worden, bemerkte men de edele en welhebbende mejuffer
Helena de Chastelluz. \'t Was een allerbraafste en aller-
godvreezendste dochter, die door haren vader bestemd
was om eens hare moei, abdis van eene rijke geestelijke
gemeente op te volgen, en die mogelijk tot overste van
dat klooster zou gekozen geweest zijn, hadde de abdis
niet te vroeg het tijdelijke met het eeuwige verwisseld.
Immers daar Helena, die de bovengemelde abdij
bewoonde, enkel zeven of acht jaar oud was als hare
moei stierf, kon zij voor den oogenblik op den titel van
abdis geen aanspraak maken, en moest het bestier des
kloosters, in afwachtinge dat zij daartoe de vereischte
jaren had, in handen vallen van eene Zuster der christene
gemeente. Deze, eens dat zij aan \'t hoofd van de abdij
was, wenschte niets zoozeer dan voor altijd meester te
mogen spelen, en hield daarom niet op hare medezuster
Helena lastig te vallen en te vervolgen, hopende dat zij
van hare rechten zou afzien en eindigen met het klooster
te verlaten. Wat zij voorzien had, gebeurde; immers
Helena werd door hare overste zoo sterk mishandeld, dat
zij verplicht was ten minste voor eenigen tijd hare mede-
zusters vaarwel te zeggen en bij haren vader, den graaf
de Ghastelluz, weder te keeren. \'t Was in 1608. De

Inleiding tot het godvruchtig leven, die onlangs van de
pers gekomen was, niaakte den troost uit van de jonge
dochter. Zij was er hoogst van ingenomen, en welhaast
gaf zij meer dan ooit gansch bijzondere blijken van
godsvrucht en van ingekeerdheid.

Niettemin verlangde de graaf de Chastelluz, die
meende dat de abdis tot betere gevoelens gekomen was,
zijne hoogst godvruchtige dochter naar het klooster te
zien wederkeeren. Zij nam diensvolgens andermaal haar
afscheid van haren vader, en trok opnieuw de abdij
binnen. Het duurde niet lang, of zij haalde uit haren zak
het kostelijk of liever zielroerend boeksken waar wij
reeds van gesproken hebben, gaf het te leen aan de
Zusters die het met gretigheid lazen, en daardoor sterk
opgewekt wierden om grooten voortgang in de deugd te
doen.

Doch , wie zou het gelooven ? de abdis kon zulks
niet verdragen. Dietrotsche non, vreezendedat Helena,
welke de Zusters allermeest aanstond, haar onderkruipen
zou, kwam wederom lastig en onverdragelijk voor, en
eindigde met Helena weg te jagen, onder voorwendsel
dat zij tot niets, tenzij om de onrust in de geestelijke
gemeente te brengen, diende.

Zij was dan verplicht eene tweede maal het klooster
te verlaten, en daar de gravin de Roussillon, hare
zuster, ondertusschen ziek geworden was, verhaastte zij
zich om die te gaan oppassen.

Roussillon is enkel op drij mijlen afstands van
Autun gelegen, en Monthelon is daar dichtbij. Mevrouw
de Chantal, die nog in de wereld leefde, en die de gravin
de Roussillon groote genegenheid toedroeg, kwam zeer
dikwijls hare welbeminde kranke een bezoek afleggen.
Aan den voet van het bed der zieke, ontwaarde zij
Helena, jonge dochter van negentien jaar oud, die
hoogst godvruchtig en ijverig voorkwam , doch buiten-

VA» SINTE CHA»TAL

mate treurig was omdat, hare beproevingen ingezien,
zij niet wist wat er haar te doen stond. De droevige
gesteldheid van die jonge mejuffer ging haar fel ter
herte. Zij begreep dat Helena aan \'t dolen was, en
vreezende dat zij mogelijk haren roep zou verliezen,
indien zij langer in de wereld verbleef, stelde zij alles
in \'t werk om haar met de volmaaktheid van den
kloosterstaat bekend te maken. Helena luisterde zoo
goed naar de woorden van mevrouw de Ghantal, dat zij
besloot eene derde maal de abdij in te gaan, en liever
alles te lijden, ja liever te sterven eerder dan ze nog te
verlaten. Doch God had het anders geschikt. Immers,
toen de Visitatie korts daarna gesticht werd, zag Helena
klaarlijk wat God van haar vroeg. Dus die rijke abdij
waar zij ongetwijfeld welhaast tot overste zou gemaakt
zijn, vaarwel zeggende, trad zij een arm en onbekend
klooster binnen, en deed, gezien hare edele afkomst,
hare welhebbende familie, en vooral hare gansch bijzon-
dere bekwaamheid en hare overgroote deugd, veel van
haar spreken.

Schoon is het om hooren, hoe moeder de Bréchard
den lof van Helena uitgalmt, in eenen brief dien zij
schrijft aan de eerbiedweerdige moeder de Ghantal.
« Wij zijn zoo gelukkig, dat zijn hare woorden, Helena
in ons midden te bezitten dat, in weerwil van al wat wij
u zeggen kunnen, wij u niet genoegzaam de blijdschap
onzes herten kunnen uitdrukken. Hare intrede in de
Visitatie doet mij die van Sint Bernardus in de Orde
van Citeaux, waar de heilige man tot luister aan gediend
heeft, gedenken. Naar het schijnt zal Helena, die met
Sint Bernardus groote gelijkenis heeft, ook eens den
roem van onze Orde uitmaken, niet alleen door hare
afkomst, maar wel bijzonderlijk door hare buitengewone
kennissen en door haar godvruchtig en volmaakt leven.
Ik vrees maar één ding, dat zij wat te zeer loope op den

weg der deugd, en diensvolgens behoore in haren ijver
wat tegengehouden te worden (i). »

Bij die eerste weldaad, voegde God er weldra eene
tweede. Zie, te Orleans leefde er een deugdzame priester,
niet name M. de la Goudre, die, vol lietde tot Onze
Lieve Vrouwe, haar dikwijls gevraagd had om ten
eeuwigen dage te haren dienst te mogen staan , en die
steeds eene inwendige stem gehoord had die hein zegde:
« Ga, en stel u ten dienste van mijne geestelijke doch-
ters. » Niet wetende welke de zin van die woorden was,
was hij tot bestierder van de nonnen van Sinte Magda-
lena, van de Orde van Fontevrault, aangesteld geweest.
Doch nauwelijks was hij in het klooster van Sinte
Magdalena aangekomen, of hij gevoelde zich al met eens
zoo vreesachtig dat, wat hij ook deed ofte niet. hij des
nachts niet slapen kon. Sterk in den geest gekwollen,
ging hij op zekeren dag het klooster uit, en stelde zich
op weg naar Moulins, zonder te weten wat er hem te
gebeuren stond, en hoeveel tijds hij zou afwezig zijn.
Daar vernam hij dat er onlangs eene geestelijke gemeente
\\an Onze Lieve Vrouwe Visitatie was opgericht. Uit
zuivere godsvrucht tot Maria, kwam hij er de mis lezen,
en over van vreugde, riep hij uit: « Ziehier de plaats,
o Maria, waar gij wilt dat ik u, in den persoon van uwe
kinderen, mijn leven lang ten dienste sta. » Na de mis.
vroeg hij om de overste te spreken , die spoedig afkwam
en hem, gezien zijne groote ingekeerdheid, tot biecht-
vader van hare geestelijke gemeente aanveerdde. Gedu-
rende zeventien jaar oefende hij dat gewichtig ambt uit
in het klooster van Moulins, iedereen stichtende door
zijne heilige en verstorven handelwijze. Hij beminde
zoozeer de armoede dat, toen de leden zijner familie

(1) Levens van verscheidene oversten van de Orde der
Visitatie, 1 boekd. in-4, Parijs, 1695. Leven van moeder Maria-
Helena de Cuastelluz, liladz. 2IS.

VAM SIXTE CHA.NTAL

hem iels of wat geven wilden, hij z,e vriendelijk bedankte,
zeggende: « Bekommer u niet om mij; immers ik sta
ten dienste van Onze Lieve Vrouwe, die in mijne nood-
wendigheden weet te voorzien en die, hare krachtige
voorspraak in acht genomen, niet toelaten zal dat ik aan
iets gebrek lijde. Ten andere, ben ik hoe langer hoe
meer overtuigd, dat een ware leerling van Jesus Christus
vele dingen missen kan (1). »

Terwijl men alzoo aan \'t oprichten was van eene
Visitatie te Moulins, dacht men om, tot het stichten van
eene andere te Grenobel, eenige voorbereidsels te maken.
Aldaar woonde eene edele dame, mevrouw Ie Blanc,
echtgenoote van den eersten voorzitter aan het parlement
van Grenobel, welke, om reden dat zij rijk was, schran-
der van geest, liefhebster van vermaak en bevallig van
aangezicht, bij de mensehen voor de gelukkigste vrouw
van Grenobel doorging. Nogtans, zoo was het niet.
Immers, middenin de luisterrijke feesten, die zij
bijwoonde kwam zij, naar het voorbeeld van al de
wereldlingen die zich enkel om de tijdelijke zaken bekom-
meren, niet zelden verdrietig en moedeloos voor, en zeer
dikwijls, toen zij aan \'t wandelen was in het veld,
wenschte zij te deelen in de blijdschap der herders die
diiar hunne schapen weidden, en die, gansch gelaten in
den wille Gods, blijde gezangen lieten hooren. Toen
in 1615 SinteChantal naarLyon, ten einde er een kloos-
ter van hare Orde te stichten, afreisde, werd zij er met
het bezoek van mevrouw Ie Blanc vereerd. Deze opende
aan onze Heilige haar bedroefde hert, en zegde haar beu
te zijn van de ijdelheden der wereld. En zie, nauwelijks
had zij eenige woorden met Sinte Chantal gesproken, of
zij gevoelde zich in een ander mensch herschapen, en
dadelijk zag zij af van hare kleederpracht, van hare

(1) Stichting van liet derde klooster der Visitatie, in de
stad Moulins, ten jare 1616. Handschrift ia-folio.

zinnelijkheden, en besloot eenvoudig en godvruchtig te
leven, veel te bidden, jaarlijks eene afzondering van tien
dagen te nemen in het klooster te Lyon, en geene moeite
te sparen om eene Visitatie te Grenobel te bekomen en te
bekostigen.

Haar lukten de zaken. Gehoord hebbende dat Sint
Franciscus de Sales naar Grenobel vertrok, om erin 1616
den advent, en in 1617 den vasten te prediken, wist zij
de groote geestdrift die, gezien da zielroerende sermoenen
van den deftigen bisschop van Geneve, onder het volk
heerschte, waar te nemen, om er een huis aan te koopen,
het volgens de gebruiken en den geest der Visitatie te
bemeubelen, en alles, wat tot het uitvoeren harer plannen
dienen moest, goed voor te bereiden.

Alzoo vriendelijk lastig gevallen, wederstond Sint
Franciscus de Sales aan die verlangens niet, en smeekte
SinteGhantal hem te komen vinden, opdat, zegde hij, men
de gunstige oogenblikken, om eene Visitatie te stichten,
niet zouden laten voorbijgaan. « Iedereen, voegde hij er
bij, spreekt met lof van de inzichten van mevrouw de
voorzitster Ie Blanc, en ik koestere de hoop dat God hare
voornemens zal zegenen, zoo wij ootmoedig genoeg zijn
om onze nietigheid vóór Hem te erkennen. Ik bid u, wel-
beminde Moeder, uwe bietjes gereed te houden opdat
zij welhaast in een nieuwen korf, die veel belooft,
komen werken (1). »

Inderdaad Sinte Chantal kwam spoedig af, vergezeld
van zuster Maria-Peronna de Chatel, van vier of vijf
geprofeste kloosterzusters van het klooster van Annecy,
en van vier jonge dochters van Grenobel die mevrouw
Ie Blanc naar Savooie gezonden had om er haren roep
te bestudeeren, die er het nonnenkleed hadden aan-
getrokken, en die de steunen van de nieuwe stichting

(1) Jïrief van Sint Franciscus de Sales, 11 Maart 1618.

VAN SINTE CHANTAL

gingen worden. De Visitatie van Grenobel werd plechtig-
lijk ingesteld den 8 April 1618, door Mgr van Chalce-
donia, coadjutor van Grenobel, in tegenwoordigheid van
eene groote menigte volks.

De geschiedenis spreekt van geen bijzondere daden
die Sinte Chantal zou verricht hebben binst haar verblijf
te Grenobel, dat enkel eene weke duurde. Naar Annecy,
uit hoofde van gewichtige kwestiën, al met eens terug-
geroepen, vertrok zij, na eenige verzoeksters tot novicen
gemaakt en moeder Maria-Peronna tot overste aange-
steld te hebben, op het einde van April. Zij was over
van blijdschap toen, heengaande, zij bemerkte dat de
Zusters in ijver voor de glorie Gods .uitschenen en, om
hare deugd, door de inwoners der stad sterk bemind en
met geschenken overladen wierden (1).

Sint Franciscus de Sales was vroeger nog dan Sinte
Chantal uit Grenobel afgereisd. Te Annecy aangekomen,
had hij er brieven van Rome gevonden, en onder die
brieven de zoolang verwachte breve, waardoor paus
Paulus V hem atveerdigde om het genootschap der
Visitatie tot geestelijke Orde te maken, onder den regel
van Sint Augustinus. Bijgevolg smeekte hij onze Heilige
haastig naar Annecy weder te keeren, om reden dat hij
tegenwoordig meer dan ooit hare medewerking hoogst
van noode had. Als zij voet in laatstgenoemde stad gezet
had, verhaastte zich de bisschop van Geneve om te zamen
met haar de Constitutiën te herlezen en te onderzoeken,
en na vijf maanden wijze overweginge, keurde hij die
goed, luidop verklarende zijn wil te wezen alsook die van
den Paus, dat zij ten eeuwigen dage stiptelijk onder-
houden wierden.



		114
		r.ESCHIRDE.MS

		dertig uren duurde, stond hij, evenals binst zijn leven, met den lach op het aangezicht, en stichtte eenieder door zijne verduldigheid. Zelfs bemerkte men dat de hemelsche glans waar zijn gelaat op de laatste dagen van zijn leven mede prijkte, gedurig toenam en de verwondering ver- wekte van al degenen die hem aanschouwden. Eindelijk, dat treurig tooneel ten einde gaande, knielden al de omstanders om de gebeden der stervenden te lezen, en zie, toen men deze woorden uitsprak: « Heilige Onnoo- zele Kinderen, bidt voor hem, » scheidde zijne schoone ziel van zijn lichaam, en trad, naar alle waarschijnlijk- heid, zoo seffens den hemel binnen, \'t Was de feestdag zelve der HH. Onnoozele Kinderen, 28 December 1622, om zeven uren \'s avonds. Sint Franciscus de Sales had den ouderdom van zes en vijftig jaren bereikt (1). Terwijl onze godvruchtige bisschop het tijdelijke met het eeuwige verwisselde te Lyon, was Sinte Chantal, die van niets wist, bezig met bidden voor haren geeste- lijken Vader in de kapel der Visitatie van Grenobel. En, o wonder! juist op den oogenblik dat Sint Franciscus de Sales stierf, hoorde zij eene stem die haar duidelijk zegde: « Hij is niet meer! » Zoo verre niet peizende, dat hare achtbare bestierder mogelijk gestorven was, riep zij al met eens uit: « Ja, mijn God! hij is niet meer, hij leeft niet meer, \'t zijt Gij die leeft in hem! » En langen tijd hield zij zich met die troostelijke gedachten op, zoo- danig dat, zonder het minste droevig achlerdenken, zij vol blijdschap uit Grenobel vertrok, om zich naar het klooster van Belley te begeven. Daar was het, dat zij met de heilige doch pijnlijke dood van Sint Franciscus de Sales bekend gemaakt wierd. De eerweerde heer Michiel Favre, biechtvader van den bisschop van Geneve en van het klooster van Annecy,

		*(1) Stichting van het klooster van Lyon,* blaclz. 64,**



		14!»
		VAN SI.NTE OIIANTAL

		Deze ineenen altijd te veel te doen; genen daarentegen bekennen steeds dat zij te weinig verrichten ; en toen zij, gelijk moeder de Chantal, oud geworden zijn, en veel goeds gepleegd hebben, roepen zij uit, op hare borst slaande, dat, bijaldien het te herbeginnen was, zij het geheel anders zouden aan boord leggen! Lichtelijk kan men begrijpen, dat eene non van dusdanig karakter moeilijk zou verdragen dat er eenige misbruiken in hare Orde bestonden. Eerder dan toe te laten dat zulks plaats greep, zou zij alles geleden en geslachtofferd hebben. « O mijne Zusters, zegde zij, hoe moet gij oppassen om uwen regel wél te onderhouden, om in uwen ijver niet te verslappen, om steeds het goed voorbeeld te geven, gij, die de inwoonsters zijt van dees klooster van Annecy, die de geestelijke moeders zijt van de overige nonnen der Visitatie en op wie de oogen uwer medezusters gevestigd zijn. Indien het dan gebeurde dat een onzer huizen iets te wenschen liet, zoudt gij geene moeite mogen sparen om alle zwarigheden uit den weg te ruimen, om de nonnen tot beternis te brengen. Gij zoudt verplicht zijn aan den bisschop der stad, en is het noodig, aan den apostolischen nuntius, ja aan Zijne Heiligheid zelf van die misbruiken kennis te geven, niet dan de glorie Gods en het welzijn van de Orde der Visitatie vóór oogen hebbende. Ach! om de Visitatie staande te houden, zoudt gij alle mogelijke pogingen moeten aan- wenden (1). i) Wat moeder de Chantal zoo welsprekend aan hare geestelijke dochters voorhield, stelde zij op eene wonder- bare wijze zelve in \'t werk. Zij zag nog naar vermoeinis, noch naar onkosten, noch naar heen- en weerreizen om, ten einde te beletten dat de misbruiken inslopen, ten einde die uit te roeien als zij verschenen waren. Men

		(1) Samenspraken, bladz. 112.



		166
		lüsi.iiii m:\\is

		dunkens, wél doen met die stichting voorzichtiglijk en eenvoudig weg op te geven. » En zij raadde moeder de Bréchard aan, de Zusters naar Lyon te geleiden, van- waar zij gemakkelijk naar de steden, die sedert lang naar nonnen der Visitatie vraagden, zouden gezonden worden (1). Eerdat zij de verlangens van Sinte Ghantal, die niet dan raden en geenszins bevelen waren, voldeed, wilde moeder de Bréchard eene uiterste poging wagen. Zij verliet Montferrand waar, zooals wij gezegd hebben, zij zich voor eenige oogenblikken verstoken had, en keerde, ofschoon men vreesde dat er haar smaad zou aangedaan worden, tegen den avond, heimelijk naar Riom weder. Toen men vernam dat zij teruggekomen was, ontstond er inderdaad eene groote beweging onder het volk. Vruchte- loos verklaarde zij dat zij niet dan den vrede beoogde en betrachtte, dat zij nooit tegen de inzichten der gemeente- raadsheeren zou handelen; dat zij enkel uit Montferrand afgereisd was om met de magistraten der stad in gesprekke te treden, men bleef tegen haar verbitterd. De gemeente- raad vergaderde dadelijk, om dat geschil te beslechten. Men zag van alle kanten, zeggen de Gedenkschriften, naar het stadhuis personen gaan die op den ondergang van het nieuwe klooster zoodanig uit waren, dat men zou gemeend hebben het geluk van het Land daarvan af te hangen. Eenigen zelfs riepen langs de straten, gelijk weleer de Joden tegen Onzen Lieven Heer: « Weg met die nonnen! weg met die nonnen! » Die booze handel- wijze was oorzaak dat sommige brave menschen zegden in de Zusters der Visitatie de bruiden van den gekrui- sigden Zaligmaker te erkennen. In den gemeenteraad werd er besloten dat de Zusters de stad moesten verlaten, zoo niet dat zij met de hooger macht zouden te doen

		(1) Brief van den 17 September 1623.



		200 GESCHIEDENIS VAN SINTE CHANTAL

		afreizen, want die rnenschen misgrijpen zich wegens mijne arme ziel. » Dan, naarmate dat zij toeneemt in jaren, in ootmoedigheid, in heiligheid, in zelfver- loochening, zullen wij bemerken dat zij zelfs op al die eerbewijzingen niet meer let, dat zij, zonderden minsten tegenstand te bieden, en zonder ooit te peizen aan haar eigen zelve, hare handen te kussen geeft aan al degenen die zulks verlangen te doen. Eveneens, toen Sint Fran- ciscus van Assisi de steden van Italië doorliep, en, om reden van zijne wondteekenen aan handen en voeten, veel rnenschen tot zich trok, zag men hem, schaamrood wordende, zijne handen wegsteken; en zoo het gebeurde dat iemand hem een stukje van zijn kleed of van zijne koord ontnam, werd men dadelijk gewaar dat hij aan \'t snikken ging, en men hoorde hem zachtjes zeggen: « Die rnenschen moeten uitzinnig zijn om eenen zondaar alzoo in eere te houden, of ik en ken het niet. » Doch naderhand, op het einde van zijn leven, drukte hij zelf zijne doorboorde handen op de lippen der pelgrims; en daar op zekeren dag een jonge kloosterbroeder hem zijne verbaasdheid daarover toonde, antwoordde hij hem, zeggende: Wel Broederken toch, zijt gij nog zoo onnoo- zel om te denken dat die vreemdelingen mij voor eenen heilige aanzien? Zoo sprak en deed Sint Franciscus van Assisi, omdat hij vrij ging van alle eigenliefde; zoo sprak en handelde de ootmoedige Sinte Ghantal; zoo zeggen en doen al de oprecht nederige rnenschen.

		*«©>**

		♦



		210
		GESCHIEDKMS


		manhaftigheid en van gehoorzaamheid, gaf zij, bij het uitgalmen van een woord, te kennen, hoe nauw zij was van conscientie. Zie terwijl zij bezig was met eene harer medezusters wat te troosten, en zij, zonder achterdenken, iets ot wat gezegd had dat haar tot eere verstrekte, was zij al met eens daar zoodanig droevig over, dat zij zoo seffens Sint Vincentius a Paulo, haren biechtvader, ontbood, en hem ootmoediglijk hare schuld beleed. Die heilige man, hoorende waar er van kwestie was, zegde haar rechtuit, dat God die fout toegelaten had, opdat zij nimmer op hare standvastigheid, hoe groot ook, roemen zou (1). De zoo spoedige en zoo krachtige beslissing van moeder de Chantal, de zoo volkomene gehoorzaamheid van moeder de Beaumont, de aankomst van moeder Favre waren oorzaak dat die tegenkantingen een einde namen, en dat, gelijk het dikwijls gaat, de omtrek van het klooster, thans van vriendelijke toejuichingen weer- galmde. Sinte Chantal, na in het tweede klooster van Parijs eenige dagen doorgebracht te hebben, ging het eerste, bestierd door moeder Maria-Helena Lhuillier, een bezoek afleggen, en, den geheelen tijd dat zij te Parijs verbleef, kwam zij beurtelings de Zusters van het eene en van het andere vinden, haar opwekkende om steeds godvruchtig voor te komen, en om gestadig de belangen van haar huis fel te behertigen. De brieven aan Sinte Chantal te Parijs toegezonden, waren allertroostelijkst. Immers verscheidene onlangs gedane stichtingen gingen, in weerwil van vele moeilijk- heden, goed vooruit in het wijdvermaarde Frankrijk: \'t waren die van Embrun (26 April 1625); die van Blois (4 November 1625); die van Bourg-en-Bresse (19 Maait 1627); die van Dol, in Bretanje (21 October 1627);

		(1) Levens van verscheidene oversten, bladz. 94.



		GESCHIEDENIS &H VAN SINTE CHANTAL EN DKN OORSPRONG DER VISITATIE DOOR Zijne Hoogweerdigheid E. BOUGAUD gewezen Srootvlearls van Orleau gewezen Bisschop van Laval Vrij naar de elfde Fransche uitgave vertaald DOOR Hendrik REMBRY Friesler lan het HUilom Itrnygr *Mulierem f\'ortem quis inveniel!* Eene moedige huisvrouw wie vindt haar? (Liber Prov. XXXI, 10.)

		II. BOEKDEEL

		GENT HUIS SINT JOSEPH BOEKDRUKKERIJ H. VANDER SCHELDEN ONDERSTRAAT, !6. MDCCCXC.



		GESCHIEDENIS VAN SINTE CHANTAL EN DEN Oorsprong der Visitatie

		Met moeder volgens de gratie te -worden, houdt Sinte Chantal niet op moeder te zijn volgens de natuur. Hare kinderen en hare klein- kinderen.

		ene schrikkelijke gebeurtenis, de dood van den vrijheer van Thorens en die van zijne jonge echtgenoote Maiïa-Amata de Chantal, welke hem niet overleven kon en stierf van droefheid, was al met eens aan het opmaken van de regelen der Visitatie hoogst nadoelig, verscheurde het hert van Sint Franciscus de Sales, vermorzelde dat van Sinte Chantal, stelde dezer leven in gevaar, bracht haar II. SINTE CHANTAL 1



		fi
		GESCHIEDENIS

		zoo dichtbij het graf dat zij de laatste heilige sacramen- ten ontving, en toonde, aan alwie er ooit aan getwijfeld had, hoe groot te allen tijde de liefde van mevrouw de Chantal voor hare kinderen geweest was, en hoezeer zij, in het klooster, voortging met hen te beminnen. Men gedooge, dat wij eenen oogenblik onze oogen van het schouwspel der opkomende Visitatie aftrekken, dat wij ze vestigen op de kinderen en de kleinkinderen van Sinte Chantal, dat wij alzoo van haar openbaar tot haar verborgen leven overgaan, en dat wij in de kloosterzuster en de stichtster de moeder trachten te ont- dekken. Vooreerst herinneren wij ons, hoe het met de fami- lie van mevrouw de Chantal gelegen was op den oogen- blik dat zij huis en maagschap vaarwel zegde, om non te worden. Van de zes kinderen die zij bij haren man gewonnen had, bleven er haar enkel drij over, twee dochters en één zoon, die het oudste kind was. De meest gevorderde in jaren van de twee dochters, Maria-Amata, was bitter jong toen zij het huwelijk aanging met den vrijheer van Thorens, die insgelijks weinige jaren telde en de broeder van Sint Franciscus de Sales was. Zij bewoonde het kasteel van Thorens, op drij uren afstands van Annecy, kwam dikwijls naar deszelfs klooster af om hare moeder te bezoeken, en bracht er zelfs hare dagen door, telkens als haar man verplicht was ten dienste te staan van zijnen vorst, hetgeen niet zelden voorviel. De tweede dochter van Sinte Chantal vergezelde hare moeder naar Annecy, en te recht mag zij voor eene der eerste kostgangsters der Visitatie doorgaan. Haar bestier- der was Sint Franciscus de Sales, en Sinte Chantal hare leermeesteres; en daar het klooster van Annecy nog onder geen slot gesteld was, ging zij het dikwijls uit. nu eens om in de kerken der stad de sermoenen van Sint Franciscus de Sales bij te wonen, dan om aan



		II)
		GESCHIEDENIS


		nood had hij aan moeder de Chantal iets of wat van de ziekte van den vrijheer van Thorens verteld, en reeds verstond hij, de neerslachtigheid van die heilige weduwe ingezien, van welk hertscheurend schouwspel hij zou getuige wezen, eens dat de oogenblik zou gekomen zijn om Maria-Amata met dat treurig nieuws bekend te maken. « O! hoe bedroefd ben ik! schreef hij aan zuster Favre, terzelfder tijd dat hij haar verzocht voor hem te bidden; mij immers is opgelegd te zeggen aan moeder de Chantal en aan hare dochter Maria-Amata dat de vrijheer van Thorens, haar schoonzoon en dezer echtge- noot, het tijdelijke met het eeuwige verwisseld heeft (1). » Inderdaad, na lange en vurige gebeden gestort te hebben, ging Sint Franciscus de Sales moeder de Chantal vinden in het klooster. Schaars had de heilige bisschop haar de dood van zijnen broeder, haren schoon- zoon aangekondigd, of zij trilde van schrik, en stond daar zonder een woord te kunnen spreken. Zij was zoo bevreesd om aan haar goede kind die pijnlijke mare over te zeggen dat, in weerwil van al de pogingen die zij aanwendde om hare droefheid te bedwingen, zij weigerde die wreede boodschap te doen. Sint Franciscus de Sales moest zich daarmede zelf belasten; en daar, volgens hare gewoonte, Maria-Amata des anderendaags te biechten gaan zou, werd er besloten dat men tot toen wachten zou, om haar van de lastige beproeving, die haar hoogst aanging, kennis te geven. Nogtans werd Maria-Amata gewaar dat hare moeder sprak met Sint Franciscus de Sales in de vreemdelings- kamer, en de reden van die samenspraak niet kunnende achterhalen , gevoelde zij zich al met eens sterk ontsteld en bevreesd. Zij wachtte ann de deur der kamer hare moeder af, om te weten of er geene droefheid op haar (1) Brief \\an Sint Franciscus de Sales, 29 Mei 1617.



		12 GESCHIEDENIS

		die op den grond knielde, weende bitterlijk en wist met zijn eigen zelven geen weg! Toen die ongemeene neerslachtigheid wat voorbij was, en men wat meer gelaten in den wille Gods voor- kwam, begaf zich de deftige bisschop naar de kapel, om er tot zielelaafnis van den overledene de mis te lezen. Maria-A.mata woonde in de sacristij die mis bij, en kreesch altijd maar krijschen. Gansch bekreten, doch met de schikkingen des Heeren hoogst tevreden, riep zij van tijd tot tijd met eenestem die bekwaam was om de rotsen zelven te bewegen: « O mijn God! wat hebt Gij toch gedaan! Ach! hoe groot is mijn verdriet! O mijn God! help mij. Datuwehand, die mij nederdrukt, mij geneze! » Soms, de handen kruiswijze over elkander leggende en de oogen naar den hemel slaande, smolt zij in tranen, zeggende: « O mijn Zaligmaker, Gij zijt het die mij dien braven man gegeven hadt; waarom vraagt Gij hem terug, hij die mij fel opwekte om U dagelijks meer en meer te beminnen? Niettemin, mijn God! onderwerpe ik mij aan uwe ondoorgrondelijke oordeelen; ja, kap en kerf, als Gij mij maar ondersteunt op den weg des lijdens. Ik was dien deugdzamen man niet weerdig; haast U, o mijn God! om mij te helpen, want ik verga van hertzeer. » De oogenblik om te communie te gaan gekomen zijnde, werd zij door hare moeder, die steeds bij haar gebleven was, naarde koor geleid, en, toen zij Onzen Lieven Heer genut had. deed zij heimelijk belofte van eeuwige zuiverheid, en droeg zich teenemaal en onweder- roepelijk den goeden Zaligmaker op. Zoohaast zij den Welbeminde haars herten ontvangen had, gaf zij blijken van grootere gerustheid des gemoeds, en hield zich, zonder de minste klacht te doen, met het overwegen van Jesus\' liefde bezig. Bijwijlen nogtans, hare handen en hare bekreten oogen naar den hemel heffende, sprak zij deze zielroerende



		14 GESCHIEDENIS

		Omtrent ten achten \'s avonds, oordeelde de genees- heer dat zij in groot gevaar van te sterven was en dat, inaar drij of vier uren meer te leven hebbende, zij voor- zichtig doen zou met Sint Franciscus de Sales te haren huize te noodigen. Moeder de Ghantal ontbood dus den heiligen bisschop, die oogenblikkelijk met eenige geeste- lijken afkwam om de zieke Maria-Amata te berechten. Zij biechtte en ontving Onzen Lieven Heere met gansch bijzondere gevoelens van godsvrucht; dan, de handen samenvoegende, zegde zij aan hare goede moeder: <( Zou ik het wagen u iets te verzoeken? » Onze Heilige, die wist hoezeer zij haren man bemind had, dacht dat zij haar schoon spreken zou om bij hem begraven te worden, en riep diensvolgens uit: « Vraag al wat gij wilt, mijne Dochter, volgeern zal ik het u toestaan, als het eenigszins mogelijk is. Mijne Moeder, hernam alsdan de stervende, ik smeeke u met groote ootmoedigheid mij in uwe Orde te willen aanveerden. » En hare oogen op Sint Franciscus de Sales vestigende, zegde zij hem die gunst niet weerdig te zijn. Bij het hooren van die woorden, ging eenieder aan \'t weenen, de bisschop, de moeder en al de aanwezigen. Dadelijk doet men de zieke een kleed van novice aan, en, daar het gevaar van te sterven van ure tot ure dreigender wierd, vroeg haar de dienaar Gods ot zij het H. Oliesel niet wenschte te ontvangen. « Ja zeker, Monseigneur, antwoordde zij, ik peisde er niet op om u daarvan te spreken. Heb ik geen foute begaan? » Door den deftigen bisschop gerust gesteld, ontving zij dat troostelijk sacrament met haar volle verstand, bemerkte al wat Sint Franciscus de Sales deed, en wist zelve de gebeden te beantwoorden. De heilige zalvingen gedaan zijnde, riep zij met buitengemeene ingekeerdheid uit: « Monseigneur, gij hebt mij tot novice der Visitatie aan- genomen, zult gij thans niet toelaten, dat ik mijne



		■20
		GESCHIEDENIS


		ik uit met volle gelatenheid in mijns Zaligmakers wil: 0 Jesus ! het geschiede mij naar uwe ondoorgrondelijke en heilige schikkingen! Amen (I). » Terwijl Sint Franciscus de Sales alzoo de droefheid van zijn hert trachtte te lenigen, bezweek de eerbied- weerdige moeder de Chantal onder de hare. Sedert de dood van hare dochter, was zij om zoo te zeggen zonder sprake gevallen en verkeerde in groot gevaar van te sterven. In den uitspanningstijd, spinde zij, bij manier van verzet, eenige zijde of wolle, doch gaf maar weinig acht op de woorden van hare medezusters en zweeg bijna stil. Wat het schrijven van brieven betrof, dat ook liet zij achter. Slechts éénmaal stierde zij Sint Franciscus de Sales een allerschoonste briefje toe, ten einde hem met hare onderwerping aan Gods wil bekend te maken, en hem te verklaren hoe zoet het haar voorkwam aan hem haar hert te mogen openen. Ziehier dat zielroerend en hoogst stichtende schrift. « De vrede des Heeren en Dezes kostelijke zegen vallen u steeds ten deele, welbeminde en achtbare Vader! Wat mij aangaat, ik drage met geduld de beproeving die God mij heeft overgezonden, en trooste mij in "t gedacht dat Hij beter weet dan ik wat mij meest voordeelig is. » Desniettegenstaande ben ik gedurig gewaar, hoe- zeer ik mijne overledene dochter genegen was, en hoezeer ik ze steeds beminnen zal. Zij is het kind geweest van mijn hert, en terecht zal zij het eeuwig blijven. Middenin mijne droefheid, versta ik beter dan ooit wat ik u al verschuldigd ben voor al het goed welk gij mij en Maria-Amata gedaan hebt. » Ik houde schier niet op God vuriglijk te bedan- ken, omdat Hij mij eene zoo christelijke dochter gegeven (1) Brief van Sint Franciscus de Sales, 14 September 1617.



		*\'2\'J*
		VAN SINTE CIUNTAL


		van hem, dat hij in zeer vriendelijke betrekkingen leeft niet uw teergeliefden zoon Celsus-Benignus. Dat zeg ik u tot uwen troost. Indien ik eene zuster had die eene fortuin van vijftigduizend kronen bezit, volgeern zou ik gedoogen dat zij met M. de Foras in den echt trede. Immers, hoe meer ik hem ken, hoe meer ik hem bemin. » Die woorden in acht genomen, weigerde Sinte Chantal niet hare dochter in huwelijk te geven aan M. de Foras. Doch, daar onze Heilige zich te dien tijde te Bourges bevond, waar zij eene stichting van hare Orde deed, en Francisca alsdan in Burgonje, bij eene harer bloedverwanten verbleef, liep de zake wat aan en kon men niet zeker zeggen dat het ontworpen huwelijk zou plaats hebben. « De goede M. de Foras. schrijft de bisschop van Geneve aan moeder de Chantal op 3 Ja- nuari 16J 9, is ziek van \'t geweldig verlangen om Francisca te trouwen. » En den 9 derzelfde maand roept hij uit: « Wat M. de Foras neerslachtig maakt, is dat hij vooreerst niet weet of gij waarlijk toestemt dat uwe dochter met hem het huwelijk aanga, doordien Francisca bij u niet is, en gij zonder haar en zij zonder u niet gewoon zijt iets te beslissen. Ten tweede, is het hem onbekend of Celsus-Benignus, den echt van zijne zuster met eene goede oog aanziet. Eindelijk ten derde, gaat het hem tegen dat niemand hem zegt, hoe groot de huwelijksgift van Francisca zijn zal. Ziedaar, achtbare geestelijke Dochter, waar ik u van spreken wilde, en, ofschoon ik, God zij gedankt! nooit den huwelijken staat beleefd heb, weet ik genoeg welke de eischen zijn van bruid en bruidegom, om u te verzoeken die netelige kwestie ten spoedigste op te lossen. Ik mag u in de rechtzinnigheid mijns herten verklaren, dal M. de Foras een brave en godvruchtige jonker is, en dat, kwame hij zelfs Francisca



		52
		CESCH1EUF.M1S


		en betrachten moet. Wees voortaan niet minder dan eertijds om een stichtend en heilig leven te leiden bekommerd, en draag vooral zorg dat de getrouwden zich aan uw gedrag mogen spiegelen. Wat ben ik blijde dat wij, uwe vrienden en ik, u met dat christelijk huwelijk hebben bekend gemaakt! Met naar mijne raden te luisteren, beminde Dochter, zult gij u wél bevinden. Ten andere, staat die toekomende echt uwen broeder allermeest aan. M. de Toulongeon is, wel is waar, vijftien jaar ouder dan gij; doch, hem trouwende, zult gij, teergeliefde Francisca, gelukkiger zijn dan gij het wezen zoudt , bijaldien gij eenen rijken doch ondeu- genden jongeling trouwdet. Gij zult in den echt treden met eenen mensch die eerlijk en deftig van manieren is, die op het hof en in den oorlog wonder- bare blijken van manhaftigheid gegeven heeft, en die daarbij eene aanzienlijke fortuin bezit. Gij zoudt preuve doen van weinig gezond oordeel, zoo gij hem met geene beleefdheid en hertelijkheid ontvinget. Ik bid u, beminde Dochter, dit alles eens goed te overwegen en u naar mijne raden te voegen. Dan moogt gij verzekerd zijn, dal God, die voor u gezorgd heeft, u krachtdadig zal helpen en bijstaan (1). » Francisca voldeed de verlangens van hare heilige moeder. Zij onthaalde zeer vriendelijk M. de Toulongeon en verklaarde welhaast dat zij met hem het huwelijk zou aangaan. Geheel bare familie was blijde zulks te ver- nemen, en eerlang hoorde men onder de edeleen rijke bloedverwanten van bruid en bruidegom van niets anders meer spreken dan van huwelijksfeesten, van tooisels, kostelijk gesteente en schoone kleederen, in één woord, van al die ijdelheden waar de verloofden zich meesten- deels mede ophouden, en waardoor zij belet zijn aan de (1) XCIII Brief van Sinte Chantal.



		7,7
		VAN SINTE C.IUNTAL


		Chalais en van M. de Toiras, die later tot maarschalk van Frankrijk gemaakt werd, in feesten, in tweegevechten en in grappigheden van alle slag zijn uitgestort en beroemd leven door, zoodanig dat zijne godvruchtige moeder om hem niet zelden sterk bekommerd was, en gedurig vreesde hem ongelukkig te zien varen. Op den oogenblik dat moeder de Chantal te Parijs aankwam, had Celsus-Benignus, tot eenen tweekamp uitgedaagd, niet geaarzeld met zijnen tegendinger lijf om lijf te vechten, en liep, in weerwil van de bescherming waar hij aanspraak op maakte, groot gevaar van sterk gestraft te worden. De eerbiedweerdige moeder de Chantal was van dat pijnlijk nieuws allermeest aangedaan. Al de brieven die zij te dien tijde schreef, getuigen van die buitengewone treurigheid. « Ik smeeke u vriendelijk, zegt zij aan moeder de Chatel en dezer medezusters, voor mijnen zoon vuriglijk en aanhoudend te bidden. Die jongeling is goed van aard en bezit loffelijke hoedanig- heden; doch, zijne kleine nadenking ingezien, doet hij soms dingen die teenemaal af te keuren en, meer dan men peinzen kan, sterk te bejammeren zijn. Ik vreeze altijd dat het een of \'t ander ongeluk hem zal overkomen. God make dat het anders zij (1)! » En aan moeder de Bréchard: « Bid voor mij. Ik ben fel beproefd in mijne kinderen (2). » En eenigen tijd later nogmaals aan moeder de Chatel: « Mijne beminde Medezuster, ik weet van vele en zeer gevoelige kruisen te spreken; mijn moederlijk hert is van droefheid overstelpt. Desniettegenstaande onderwerp ik mij geheel en al aan de schikkingen van den Heer (3). » \'t Is om Celsus-Benignus van alle gevaren naar ziel en lichaam te doen vrij gaan, dat Sinte Chantal, die om haar onbedachte kind veel onruste leed, reeds met 1618, (1) Brief van Sinte Chantal. Uitgave Migue, bladï. 970. (2) Brief van Sinte Chantal. Uitgave Migiie, lladz. 984 (3) Brief van Sinte Chantal. Uitgave Migne, bladz. 98b. II. SINTE CHANTAL 3



		rV^-



		\\>56l*
		VTV^



		40
		I.FSI llllhl.MS


		dat het hem lukte een alleszins voldoende huwelijk aan te gaan. In 1624, gaf hij, hierin sterk geholpen door zijne moeder, trouwbelofte aan Maria de Coulanges, dochter van Philippus, heer van Ia Tour-Goulanges, staatsman en geheimschrijverder hoofdlasten. \'t Was een zeer rijke, zeer godvruchtige, zeer zachtmoedige en zeer vriendelijke jonge dochter. Sinte Chantal was hoogst tevreden, omdat haar zoon zoo goede keus gedaan had, en hield niet op daar God vurig voor te bedanken. Van haren kant wist mejuffer de Coulanges zich gelukkig te achten, omdat zij in den jongen en welgemaakten vrijheer de Chantal een schranderen en dapperen bruidegom had gevonden. De oogenblik van te trouwen gekomen zijnde, spaarden beide familiën geene moeite, om te maken dat de eerbiedweerdige moederde Chantal de bruiloft bijwoonde. Celsus-Benignus vooral stelde alles in \'t werk om haar daartoe te bewegen. Doch Sinte Chantal, doordien zij non en stichtster van eene Orde was, vreesde hierdoor de wereld en het klooster te ontstichten, en vergenoegde zich met aan de familie de blijdschap van haar hert te doen kennen. « O mijn God! schreef zij aan mevrouw de Coulanges, hoe groot is mijne vreugde! Zie, ik houde schier niet op den Heer te bidden, opdat Hij zijne beste zegeningen over de pas getrouwden uitstorte, opdat Hij ze beware voor alle ongelukken naar ziel en naar lichaam, en opdat Hij hen lange en troostvolle dagen verleene op aarde, in afwachtinge dat hij hen later met den schoonen hemel begunstige. » Dus, van 1617 tot 1624, binst die belangrijke jaren waar wij wat wijdloopiger van spreken zullen, wist moeder de Chantal niet enkel een deel van Frankrijk te doorkruisen, de kloosters van Grenobel, van Bourges, van Parijs en van Dijon te stichten; niet enkel met Sint Vincentius a Paulo, met kardinaal de Bérulle, met pater de Condren, met moeder Angelica Arnauld in gansch



		VA.1 ShNTE I.IIAM VI. 41

		bijzondere onderhandelingen te treden; niet enkel Port- Royal, Maubuisson, de Karmelietersen, de Penitenten te bezoeken en alle slag van goede werken te verrichten, maar zij vond nog tijd om zich met het toekomende geluk van haren zoon en van hare dochter te bekommeren, en om hun een alleszins welgepasl huwelijk te bezorgen. <( Ik bewondere de handelwijze van God te onzen opzichte, schreef de jonge vrijheer aan zijne moeder eenigen tijd nadat hij het huwelijk had aangegaan : zie, indien gij, welbeminde Mama, naar onze verlangens, in de wereld gebleven waart, en gij, om ons tijdelijk en eeuwig welvaren te behertigen, alles had gedaan wat mogelijk is te doen, beterzoudt gij niet gehandeld hebben dan gij tegenwoordig, kloosternon zijnde, met ons gehandeld hebt. Immers God heeft ons, door uwe tusschenspraak, met eene echtgenoote begunstigd die, in acht genomen onze afkomst, onzen ouderdom en ons karakter, allerbest geschikt is om ons geluk uit te maken. » Die taak afgedaan zijnde, zou men genegen zijn om te denken, dat Sinte Chantal ging ophouden te zorgen voor hare kinderen. Doch, is het ooit toegelaten aan eene moeder hare kinderen uit de oog te verliezen? Zie, middenin hare grootste bezigheden en wonderbare ver- rukkingen, gaat zij voort met zich om hun tijdelijk en eeuwig welvaren te bekommeren. Zij deelt in hunne blijdschap en in hunne droefheid; zij trekt al hunne belangen ter herte, en weet hen zoo krachtig te beminnen dat, bijaldien zij geen stichtster eener beroemde Orde en de eerste overste der Zusters van de Visitatie, die haar als hare beschermster aanzien, geweest ware, zij voor de patrones der christene moeders en der verlaten weezen zou doorgaan.

		*o^>*



		44
		I.KSCIIIKIIK.MS


		welke gedaan werd door den maarschalk de Saint-Géran en den meier en de schepenen van Moulins betrekke- lijk het stichten eener Visitatie in laatstgenoemde stad. Het ligt ons ook nog versch in \'t geheugen, hoe, tot het inrichten van het nieuwe klooster, zij hem smeekten moeder de Chantal zelve te willen atzenden, en hoe Sint Franciscus de Sales, de aandringingen van al die deftige personen ingezien, bereid was om ten spoedigste hunne verlangens te voldoen, toen hij, om reden dat moeder de Chantal van eene ziekte was aangetast, verplicht was moeder de Bréchard met geheel die zake te belasten. Inderdaad deze vertrok uit Annecy omtrent den 10 van de maand Augustus, en kwam, na éénen dag door- gebracht te hebben te Chambéry, een anderen te Grenobel en twee of drij dagen te Lyon, eindelijk te Moulins aan, den 20 Augustus. Zij werd, zij en hare gezellinnen, \'k versta drij geprofeste Zusters uit het klooster van Annecy, beleefdelijk doch met omzichtigheid onthaald; want het volk en de edellieden, die zich aan de komste van moeder de Chantal verwachtten, waren niet wel- gezind toen zij, in stede van bovengemelde moeder, eene gansch onbekende non tot zich zagen naderen. Ook, na eenige bezoeken van nieuwsgierigheid en van betamelijk- heid, werden de Zusters schier van iedereen verlaten, en de zaken gingen zoo verre, dat zij dikwijls geen brood hadden om te eten. Toen het jaar ten einde was, bevon- den zij zich in de onmogelijkheid om de pacht van hare woning te betalen, en waren, hadde mevrouw de Gouffier, hare beschermster, haar uit den nood niet geholpen, tewege van schandelijk weggejaagd te worden. Gelukkig- lijk waren de deugden der nonnen grooter dan die beproevingen. Allengskens weiden de weinige menschen, die nog naar het klooster afkwamen, gewaar dat moeder de Bréchard eene vrouwe was van uitstekende heiligheid; dat zuster Gabriëlle een toonbeeld was van gansch



		:>2
		(JESCHIF.PKNIS


		klooster, vergezeld van zijnen grootvicaris, van zijn kapittel, van M. Michiel Favre, biechtvader der Zusters, en van twee getuigen kerkwettelijk benoemd; en diür, na van de breve van Paulus V lezing gegeven te hebben, stelde hij, namens den Paus, onder den regel van Sint A.ugustinus, plechliglijk de geestelijke Orde der Visitatie in. Hij verklaarde dat de Zusters der Visitatie voortaan dezelfde voorrechten zouden genieten als die van andere Orden die gelijkigen regel volgen; dat, volgens het besluit dei\' kerkvergadering van Trente, het haar, te rekenen van dien oogenblik, zou verboden zijn haar klooster in en uit te gaan, en dat eraan moeder de Chantal en aan zuster Maria-Magdalena de Mouxy, die nog eenige goederen bezaten inde wereld, zes maanden zouden toe- gestaan worden om hare huizen en landen te verkoopen, ten einde in staat te zijn om plechtige beloften te doen. Van die breve des Pausen en zijne wijze schikkingen, werd aanteekening gedaan op de registers van het bisdom Geneve. Alzoo werden de regelen van de Orde der Visitatie ten eeuwige dage vastgesteld en goedgekeurd. Gelijk men kan bemerken, verschilde het tegenwoordige plan groote- lijks met dat waar Sint Franciscus de Sales en Sinte Chantal vroeger aan gedacht hadden. Na acht jaar proevens, wachtens en lijdens, waren de zaken zooverre gekomen dat de twee heilige Stichters eindigden met juist het tegenovergestelde te doen van hetgeen zij in den beginne gemeend hadden te verrichten. Zoo weet God te werke te gaan in \'t stichten van geestelijke Orden; Hij toont, aan ahvie het zien wil, dat de heiligen niet dan de uitvoerders van zijnen wil zijn, en dat Hij alleen het is die schikt. Sinte Chantal vertrok des anderendaags, 17 Octo- ber 1618, naar Bourges. Haar broeder, Mgr Andreas Frémyot, had alles wat in deze stad tot het oprichten



		:>5
		VAN SIMTE CHA.NTAL


		eener Visitatie noodig was, voorbereid. Zij stelde zich op weg langs Lyon, waar zij korten tijd verbleef; ging, in \'t voorbijgaan, de Zusters van Moulins, die allen uitschenen in eenvoudigheid, ootnioedigheid en vurig- heid , goedendag zeggen, en haar opwekken om zich niet te veel geeselslagen toe te brengen, hetgeen overal plaats had waar moeder de Bréchard het ambt van overste bekleedde. Van Moulins begaf zij zich naar Bourges, in eene koets die door haren broeder te haren dienste gesteld was, vergezeld van twee Zusters uit het klooster van Annecy, Anna-Maria Rosset en Anna- Catharina de Beaumont, en van de Zuster Gabriëlle Bally, uit het klooster van Moulins. Het volk van Bourges, waar Mgr Frémyot sterk door bemind was, verhaastte zich om dezes zuster te gemoet te loopen (1). Des anderendaags, 4 November, kwam Mgr Andreas de Frémyot, in het nieuwe door hem aangekochte en bemeubelde klooster, de mis lezen, het H. Sacrament uitstellen , de omheining van het klooster vastzetten, en de bruiden van Jesus Christus verwelkomen. Om te voorzien in hare noodwendigheden, schonk hij haar vijftien: honderd gulden, en begunstigde die brave kloosterzusters met zoo groote weldaden dat Sinte Chan- tal, van die vriendelijkheid hoogst ingenomen doch fel verlegen, om raad schreef naar Sint Franciscus de Sales. Lichtelijk kan men begrijpen , welke de antwoord was van den defiigen kerkvoogd: naar niets verlangen, niets vragen, niets weigeren, van alles een heilig gebruik maken, zonder angstvalligheid, zonder aangekleefdheid en met vrijheid van geest, ziedaar wat er haar te doen staat, \'t Is de volmaaktheid in den hoogsten graad. Overigens, zoowel uit hoofde van den wille Gods, die niet toelaten mocht dat die beginsels zonder beproevin- (1) Sticht ing van het rijfde klooster der Visitatie, in de « stad Bouryes, teu jare 1618. Handschrift in-fol. II. SINTE CHANTAL 4



		u
		GESCHIEDENIS

		gen waren, als krachtens de zorgeloosheid van eenen tijd waarop het gemakkelijker was te gebieden dan te gehoorzamen, wist het nieuwe klooster nu en dan van armoede te spreken. Zoo groot was de onachtzaamheid der dienaren van den aartsbisschop binst de eerste drij maanden op welke zij verplicht waren de Zusters den nooddruft te bezorgen , dat die brave nonnen soms geen brood hadden om te eten. Alsdan, zonder den moed te verliezen. geleidde Sinte Chantal de Zusters naar den refter, haar opwekkende om op God te betrouwen. Twee- of drijmaal gebeurde het dat, toen zij juist het voorbereidend gebed tot het nutten van spijze gezegd hadden, men aan de deur van het klooster belde, en men, o wondere voorzienigheid van Onzen Lieven Heer! aan elke uitgehongerde Zuster, een wit en versch brood in geschenke aanbracht (1). Sinte Chantal vertoefde niet lang te Bourges. Men verwachtte haar te Parijs, waar men hope had een klooster van de Visitatie te kunnen oprichten. Sint Franciscus de Sales die er in het gezelschap van den prins-kardinaal van Savooie pas aangekomen was, liet, de zaken goed onderzocht zijnde, weten aan moeder de Chantal spoedig naar Parijs te vertrekken, om, zoo het mogelijk was er een huis van hare Orde te openen. « Mij is het bekend, achtbare Dochter, zoo spreekt hij, dat het meer dan een lukspel is wat ik van zin ben te doen; doch ik betrouwe op de goddelijke Voorzienigheid, op de heilige Maagd Maria en op Sint Joseph. » De eerbiedweerdige moeder de Chantal gaf dadelijk van dien brief kennis aan Mgr Frémyot, die weigerde in haar heengaan toe te stemmen, en die luidop verklaarde haar geene koets te geven, noch te gedoogen dat er haar eene gegeven wierde. « Monseigneur, antwoordde *(1) Gedenkschriften van moeder de Chav.gy,* Uadz. 169.**



		SS>
		VAN SINTE CHANTAL

		daarop kloekmoedig weg Sinte Chantal, weet dat de gehoorzaamheid sterke beenen heeft. Wij zullen eerder dan niet te gehoorzamen, den weg te voet afleggen. » Die woorden hoorende, kon Mgr Andreas de Fivmyot niet nalaten onze Heilige, om hare schoone gevoelens, grooten lof toe te zwaaien, en stond haar toe de bevelen van haren welbeminden Vader in Jesus Christus te volbrengen. Diensvolgens, na gevraagd te hebben aan zuster Joanna-Maria de la Croix dat zij samen met twee novicen uit Moulins haastig zou afreizen om haar te komen vinden, vertrok zij, in het gezelschap van die teergelietde medezusters en in dat van zuster Anna- Catharina de Beaumont, uit Bourges op Goeden-Vrijdag avond, stond stil te Orleans op de feest van Paschen , en kwam te Parijs aan den 6 April, wezende de Zondag Quasimodo, in eene huurkoets, in geheel hare wereld niet dan wat Fransche munt, \'t versta negentien zilver- lingen bezittende. Parijs was nog niet alsdan wat het later geworden is; doch het was reeds de groote stad, eene plaats vol van beweging en van gerucht, het slagveld waarop het goede en het kwade fel tegen elkander worstelden. Kardinaal de Bérulle, pater de Condren, Sint Vincentius a Paulo en veel anderen stonden er sterk de waarheid en de deugd voor, toen in 1619 Sint Franciscus de Sales en Sinte Chantal hunne pogingen met die van voornaamde deftige mannen vereenigden en alles in \'t werk stelden, om van de hoofdstad der dwaling en des kwaads een nieuwen hoofdzetel van ijver en van zelfopoffering te maken. Nauwelijks had moeder de Chantal voet in Parijs gezet, of duizenden zwarigheden vielen haar ten deele. Al de beschimpingen waar de opkomende Visitatie van Annecy in 1610 van te spreken had gehad, werden andermaal gehoord te Parijs in 1619, en het ergste van



		M
		VESCHIEDKMS


		al was, dat de priesters zelven die Orde beknibbelden. Luisteren wij naar hetgeen moeder Angelica Arnauld van Port-Royal schrijft aan Sinte Chantal: « Er zijn alhier, achtbare Kloostermoeder, personen aangekomen die niet dan mei kleinachting van uwe stichting spreken, meenende dat men enkel bij u komt om zijn gemak te zoeken... Hel zijn, gij moogt het wel weten, klooster- lingen en priesters die dez.e taal voeren. Zij houden staan dat, met uwe Orde in te gaan, ik mijn goeden naam verliezen zal. Ik heb daarop geantwoord dat uw regel het werk is van een allerberoemdstcn kerkvader (Sint Augustinus), en uwe constitutiën dat van een grooten en heiligen bisschop; dat ik diensvolgens ver- plicht was voor uwe Orde bijzondere achting te hebben. En daar, om mij te overtuigen, men mij de bemerking maakte dat er aan elke non der Visitatie dagelijks gevraagd wierd, wat zij begeerde te eten op het middagmaal, zegde ik met kracht zulks geen schijn van waarheid te hebben (1). » SintFranciscusde Sales geeft ons te kennen, waarbij het kwam dat de kloosterlingen en de geestelijken tegen zijne Orde zoo hevig uitvielen. « Wie zou het gelooven, schrijft hij aan moeder de Chantal, wij staan deFranschen zoodanig aan, dat de christene gemeenten, omdat zij vreezen al haren bijval te verliezen, zulks moeilijk ver- dragen kunnen. » Van alle kanten dan, en dat zoowel van den kant der goeden als van den kant der kwaden, deed men bij den kardinaal de Retz buitengewone pogingen, om te beletten dat er te Parijs een klooster van de Visitatie gesticht wierd. Dagelijks bracht men nieuwe voorstellen, die evenveel onaannemelijk waren, op het tapijt. Men zou toestaan dat de Zusters een huis openden te Parijs, « op voorwaarde dat zij vijftien duizend kronen (]) Jirieven van Sint Franciscusde Sales. Uitgave Blaise, III hoofdstuk, 364 bladzijde.



		W
		VAN 8INTE CHANTAL


		betaalden. » Zij zouden niet aanveerd worden, « tenzij zij gedoogden zich tegelijk niet het bestier der jonge dochters, die een slecht leven geleid hadden, te belasten (1). » « Indien gij u daaraan niet gedragen wilt, zegde een kloosterling, hebt gij maar spoedig aan te gaan. Dat zullen wij doen, achtbare Pater, hernam Sinte Chantal; ja, liever dan onzen regel te miskennen, verkiezen wij zoo seffens at\'te reizen. Wij zijn afgekomen uit gehoor- zaamheid, wij zullen uit gehoorzaamheid wederkeeren. » Die woorden hoorende, was de kloosterling zoodanig ver- slagen, dat hij schier niet meer wist waar kijken, en, van hare groote oütmoedigheid zoo sterk ingenomen, dat hij haar vroeg of zij mogelijk belofte van ootmoedigheid gedaan had. « O! God gave, welbeminde Pater, ant- woordde zij al grimlachende, dat wij die vierde belofte mochten doen! » Die windvlage duurde omtrent drij weken, « waarnaar, zegt moeder de Chantal, er ons door kardinaal de Retz bekend gemaakt wierd dat wij ons te Parijs metterwoon mochten nederzetten (2). » De stichting had plaats des anderendaags, l Hei 1619. Sint Franciscus de Sales zat de plechtigheid voor, predikte, stelde de omheining des kloosteis vast, en, in de onmogelijkheid zijnde van langer te Parijs te ver- blijven, smeekte hij eenen priester van deze stad, \'k ver- sta hem welken de Kerk en de katholieke wereld heden vereeren onder den naam van Sint Vincentius a Paulo, het geestelijk bestier des kloosters op zich te nemen. Wie zou hier de aanbiddelijke schikkingen der goddelijke Voorzienigheid niet bewonderen! Sint Franciscus de Sales was op het einde zijner dagen geraakt; hij had slechts nog drij jaren te leven, gedurende dewelke moeder de Chantal hem niet meer zou wederzien, tenzij den dag van zijne dood, inderhaast, en zonder zelfs hem haar hert (1) Gedenkschriften van moeder de Chaugy, bladz. 157. (2) Wourdtn van Sinte Chantal zelve.



		!58
		GESCHIEDENIS


		te kunnen openen. En, o goedheid des Heeren! op den oogenblik dat die zachtmoedige en wijze leidsman heen- gaat, wordt er haar een andere, evenzoo wijs en zoo zachtmoedig als Sint Franciscus de Sales, gegeven. Zoo weet God hulpe naar noodwendigheden te verleenen: indien Hij eene eenvoudige vrouw roept om verhevene zaken te verrichten, stelt Hij engelen te haren dienste, en gebiedt hun haar op hunne handen te dragen. Op die eerste windbuien volgden welhaast andere. Men deed het gerucht loopen dat de Zusters geweldig rijk waren, hetgeen oorzake was dat de aalmoezen achter- bleven, en dat de armoede der nonnen buitengewoon groot wierd. Zij hadden gebrek aan alles, zelts aan de noodzakelijkste dingen. Tot overmaat van beproeving, berstte te Parijs de pest los, en joeg er niet enkel het hof uit, maar ook schier al het volk, de armen alleen uit- gezonderd. Die groote stad werd tot eene wildernis gemaakt. Het gras schoot wortel in de straten. Onder al de personen die weleer de nieuwe stichting ongemeene genegenheid hadden toegedragen, waren de eenen aan \'t vluchten gegaan, de anderen aan \'t zoeken van schuil- plaatsen in hunne eigene stad. Er was maar ééne god- vruchtige mevrouw, de voorzitster Amelot, die voortging met de Zusters van tijd tot tijd te komen vinden. Daarbij, iedere maal dat zij naar het klooster afkwam, ging zij vandaar henen het hert toegenepen van verdriet, en ver- haastte zich om bij den eerweerden pater Binet, den trooster van hare bedroefde ziel, te gaan weenen en te gaan snikken: « Eilaas! zegde zij hem, wat zal er van die brave dienstmaagden des Heeren geworden? Ontrust u niet, Mevrouwe, antwoordde die mensch van geloof; hoe meer de Zusters der Visitatie te lijden hebben, hoe meer zij zullen verheerlijkt worden. » De pest hield op, doch hetzelfde mocht niet gezegd worden van de armoede des kloosters. Sinte Chantal en



		VAN SINTE CHANTAL 39

		hare medezusters waren verplicht, bij gebrek aan stoelen, op den grond te zitten; en des winters, in de koude maanden December en Januari, hadden zij noch hout om vuur te maken, noch deksel om hare versteven lede- maten te verwarmen. Niet zelden gebeurde het dat eenige harer die, uit hoofde van de engheid der plaats, op een slechten zolder op wat stroo slapen moesten, des anderen- daags ontwaakten, gansch bevend van de koude en sterk besneeuwd. In die pijnlijke omstandigheden, had moeder de Chantal de gewoonte tot God te gaan, en Hem ootmoedig te smeeken haar en hare medegezellinnen niet te laten sterven van honger, niet te laten verstijven van de koude. Alle dagen, toen de oogenblik van te gaan eten nakende was, begaf zij zich naar de kerk, en déar, op hare twee knieën geknield, bad zij met veel betrouwen eonen Onze Vader, opdat de Heer aan haar en hare medezusters het dagelijks brood zou verschaft hebben. Kwam er iemand met wat spijze af naar het klooster, dan bedankte Sinte Chantal den God van alle vertroosting, en verhaastte zich te zeggen aan hare geestelijke kinderen dat zij de geluk- kigste menschen van de wereld waren, om reden dat zij van geene weelde te spreken wisten, en enkel met de goede en liefdadige personen leefden. Langen tijd daarna, bekenden de Zusters, die met Sinte Chantal in de armoede en de ellende van die onge- lukkige jaren gedeeld hadden, nooit aangenamer dagen doorgebracht te hebben, om dieswille dat hare overste middenin de grootste beproevingen, nooit den moed ver- loor en steeds blijgeestig en opgeruimd voorkwam. Ofschoon zij gebrek hadden aan voedsel, aan kleedinge en aan slapinge, waren zij niettemin over van vreugd. Schoon voorbeeld voorwaar, gegeven door menschen die eertijds in overvloed leefden, en die, om de arme bruiden van Jesus Christus te worden, met manhaftig-



		60
		GESCHIEDENIS


		heid aan de wereldsche grootheden vaarwel gezegd hadden! Niet enkel bewonderde men den geest van armoede, de kloekmoedigheid en de gelatenheid van moeder de Chantal, maar men prees ook haren ijver om de regelen van hare Orde te onderhouden, hare uitstekende ootmoe- digheid, hare vurige liefde tot God. Op zekeren dag dat de Zusters, uit onoplettendheid, zich aan eene kleine oneerbiedigheid jegens het H. Sacrament hadden plichtig gemaakt, vroeg zij, binst den maaltijd, aan God vergif- fenis voor hare geestelijke kinderen, kuste haar de voeten, en at geknield op den grond. Een anderen keer gaf zij aan eene Zuster, die iets tegen den regel van het huis misdaan had, eene harde vermaninge, gebood haar zich eenii;e geeselslagen toe te brengen, zeggende, dat eene non die den regel niet volstrektelijk onderhoudt, de weerde van het bloed van Jesus Christus schijnt te miskennen. « O mijne teergeliefde Medezuster, zegde zij eens aan eene harer nonnen, ik ben dezen nacht om pijnlijke zaken sterk bekommerd geweest. Het docht mij dat ik op den boord van de hel wandelde, en dat ik er in zou vallen, indien ik voortging met zoo traag te zijn in den dienst van God. » De wijze waarop zij dien volzin uitsprak, kan moeilijk te verstaan gegeven worden. Daar de stichters van Orden dooi¹ God onder dui- zenden menschen verkozen zijn om de edelmoedigste werken te plegen, zijn zij te dien einde met de schoonste gaven des hemels begunstigd. Zij komen, gezien vooral hunne onthechting van alle aardsche dingen en hunne overgroote zelfopoffering, in de handen van God als bekwame werktuigen voor, om veel goeds te verrichten. Ja, hoe meer zij zich vernederen, hoe meer Onze Lieve Heer zijn genoegen vindt in hen te verheffen. Zoo waar is het dat de ootmoedigheid de middel is, om groot te worden in de oogen van God en van de menschen.



		(il
		VAJI SINTE CHANTAL


		Zulk een ootmoedig en bevoorrecht mensch was de eerbiedweerdige moeder de Chantal. Ook wist God haar met alle slag van deugden te verrijken, en haar sterk op te wekken om in zelfopoffering en versterving bijzonder- lijk uit te schijnen. Reeds in 1616, gedurende de goede Week, had zij buitengewone genegenheid gevoeld, om meer dan ooit zich zelve te verloochenen, en om zich teeneniaal en onwederroepelijk den Heere op te dragen, hoogst begeerende dat Hij met haar zou doen wat Hij wilde. Zij sprak van die zake aan Sint Franciscus de Sales, die toeliet dat zij schriftelijk verklaarde steeds gelaten in den wille Gods te willen zijn, en volkoment- lijk aan haar eigen zelve te willen sterven. Doch dat was nog maar een begin. In 1619, van den 10 tot den 20 Augustus, was zij gewaar dat zij meer dan ooit zich zelve verloochenen moest, dat zij zich van alle tijdelijke zaken volmaaktelijker behoorde at te trek- ken, zoodanig dat zij, aan niets, hoe kleine dingen ook, mocht vastgekleeefd zijn. Zij maakte Sint Franciscus de Sales met hare gesteldheid des geestes bekend, en, gedurende die tien dagen, ontving zij van hem trooste- lijke en zielroerende brieven, ten einde haar aan te zetten om zich volstrektelijk van de vergankelijkheden dezer aarde te onthechten. Sinte Chantal beantwoordde steeds die vaderlijke woorden op eene wijze harer weerdig, en zoo waren die twee heiligen elkanders troosters en opwek- kers. « O mijn God! schreef moeder de Chantal aan Sint Franciscus de Sales, hoe diep is het mes der beproeving gegaan! O Jesus! maak dat ik, betrekkelijk de verster- ving en de zelfverloochening altijd dezelfde gevoelens- hebbe als deze die ik thans in mijne ziel gewaar worde! O God! hoe gemakkelijk is het te verlaten wat ons omringt! maar zijn eigen zelven vaarwel zeggen, dat is veel moeilijker, en kan slechts met de hulpe van Onzen Lieven Heere bekomen worden. Aan Hem dan alle lof



		69
		GESCHIEDENIS

		en glorie, indien wij, gelijk wij verhopen, er in gelukt hebben zulks te doen (1). » Sint Franciscus de Sales was grootelijks verheugd bij het lezen van dien brief, om reden dat hij het geluk begreep van moeder de Chantal, die zich van alle dingen teenemaal had los gemaakt; ook wachtte hij niet eenen oogenblik haar eenige volzinnen van aanmoedi- ging over te schrijven: « O Jesus! roept hij uit, wat ben ik blijde te vernemen dat mijne geestelijke dochter zoo verstorven aan haar zelve voorkomt!... Gelijk het, achtbare Overste, tijdens de Gedaante- verandering van Christus, met Petrus, Jacobus en Joannes, die eindigden met niet dan Jesus te zien, geschied is, zoo gaat het hedendaags met u, gij wordt niet dan uwen Welbeminde gewaar. De roem van de bruid is te mogen uitgalmen: Mijn Teergeliefde is aan mij, en ik, ik ben aan Hem. Volherd dan, mijn Kind, in uwe strenge manier van leven. » Begeerende dat Sinte Chantal eene gansch ongemeene zelfverloochening zou oefenen, schrijft hij haar: « Deftige Moeder, aarzel niet, u van alles af te trekken en enkel te willen wat God wil; ja, zeg aan God, dat gij slechts naar die deugden trachten wil waar Hij verlangt u te zien in uitschijnen, en dat gij bereid zijt van die deugden zelf afstand te doen, indien Hij zulks kwame te gebieden. Denk niet meer op de heilige vriendschap die tusschen ons beiden bestaat, noch aan uwe kinderen, noch aan uw hert, noch aan uwe ziel, noch aan iets anders, welkdanig ook; want gij hebt dat alles in de handen van God gesteld!... O! wat ben ik gelukkig te weten dat gij aan de wereld en, wat meer is, aan u zelve volkomentlijk dood zijt (2)! » (1) Zie de Brieven van Sint Franciscus de Sales en va/n Sinte Chantal, gedagteekend van den 8, 9 en 10 Augustus 1619. (2) Brieven van Sint Franciscus de Sales, 9 en 10 Augus- tus 1619.



		VAN SINTE CHANTAL 63

		Terwijl de eerbiedweerdige moeder de Chantal man- haftig stapte op dien weg van versterving en van zelfver- loochening, kreeg het klooster van de Visitatie te Parijs grooten bijval, en menige jonge dochters vroegen om er in aanveerd te worden. Zij behoorden bijna allen aan rijke familiën toe, en wisten meestendeels van eene gansch bijzondere beweging der gratie Gods te spreken. Doch eene der beroemdste van al degenen die het klooster van Parijs ingingen, was ongetwijfeld Helena-Angelica Lhuillier. Helena-Angelica was van edelen stam afkomstig, ook nog jong, rijk, zeer gezocht door de wereldlingen, zeer ingenomen van de ijdelheden en de zinnelijkheden; en \'t is, middenin die bekoorlijkheden, als alles haar toelachte, dat God haar zachtjes aanzette om, uit liefde van Hem, het nonnenkleed aan te trekken. Het werktuig van die wonderbare vangst was, gelijk altijd, de heilige bisschop van Geneve. Hij hoorde de generale biechte van niejuffer Lhuillier, en, daar zij van het kloosterleven een grooten atkeer gevoelde, zegde hij haar wat te vertoeven, zich niet te verhaasten, en enkel te doen wat God haar in het herte stak. Indien hij de jonge wereldlinge gepraamd had om non te worden, mogelijk zou zij wederstand geboden hebben ; met haar zachtjes daartoe op te wekken, gingen de zaken alleene. Inderdaad, allengskens kreeg zij eenen afkeer van de wereld, en stilletjes aan was zij sterk aangezet om de heldhaftigste deugden te oefenen. De stem van den hemelschen Bruidegom klonk gedurig in hare ooren: « Alles gaat voorbij; Ik alleen ga niet voorbij. Waarom zoolang gewacht, om u aan Mij te geven? Gij moet aan Mij zijn, kost wat kost. » Tei. einde die stem te beantwoorden, wilde zij van het kloosterleven eene proeve doen, en ging de Visitatie binnen om er eene geestelijke afzondering te nemen. Doch nauwelijks had zij voet gesteld in die eenzame plaats, of dadelijk



		64
		i.ix.nu ;i>e.nis

		werd zij van de strenge levenswijze de.\' nonnen beu. Welhoe! riep zij uit, ik zou zoo uitzinnig zijn van mijne jonge jaren in armoede, in versterving en in zelfver- loochening te willen doorbrengen, ik die zoo rijk ben, zoo gezocht en zoo bemind ben van de wereld! Drij maanden lang kwam zij ziekelijk voor, weigerende hare kamer uit te gaan, en in beraad zijnde wat zij doen zou: of zij den huwelijken of den kloosterlijken staat zou aan- veerden. Den feestdag der Visitatie klom zij den trap van het klooster af, en was tewege hare devotie te gaan houden in de kapel, toen zij eensklaps uit de handen van moeder de Chantal eenen brief van Sint Franciscus de Sales ontving. Gansch verslagen, en zonder een woord te spreken, trekt zij de kapel binnen, opent den brief, en verstaat welhaast waar er van kwestie was. Dadelijk zegt zij aan hare zuster, mevrouw de Villeneuve, die nevens haar stond: « Ik heb alles goed overlegd en begrepen, ik wil non worden, hier wil ik leven en sterven. » Die woorden hoorende, kon mevrouw de Villeneuve, die in den beginne wat tegenkar.tinge bood, niet nalaten uit te roepen: « Gij doet wél, mijne Zuster; indien gij het kloosterleven niet aanneemt, zult gij nooitgelukkig zijn. » Nog denzelfden avond, ging zij, na haar wel- beminden vader omhelsd en niet hare tranen besproeid te hebben, het klooster binnen, en liet zich geleiden als een kind. Geheel Parijs was met dien roep bezig. De bloed- verwanten van Helena vergaderden, en wekten mijnheer Lhuilüer op om zijne dochter terug te eisenen. Hij kwam dus naar het klooster gegaan, vroeg aan zijn kind naar huis weder te keeren, en hem te willen vergezelschappen; doch, ondervindende dat al zijne pogingen vruchteloos waren, stond hij, na twee uren en half met haar gesproken en veel tranen gestort te hebben, haar toe haren roep te volgen.



		68
		VAX 8IXTE CIIANTAL


		Het non worden van mejuffer Lhuillier was, hare fortuin, hare bekwaamheid en hare deugden ingezien, eene der bij/.onderste gratiën die God deed aan het klooster van Parijs. Ondertusschen besloot Sinte Chantal, die voor het uitzet van mejuffer Lhuillier vijf en veertig duizend gulden ontvangen had, geene moeite te sparen om van den koning gezegelde brieven te bekomen, en om zich een nieuw huis aan te koopen; want het klooster, waai- de Zusters sedert twee jaren woonden, was zeer slecht gelegen, en daarbij veel te klein om de talrijke novicen te bevatten. De gezegelde brieven des konings werden, door het toedoen van den invloedhebbenden heer Lhuillier, gemakkelijk toegestaan, doch men lukte er niet in zich zoo gemakkelijk eene andere woonst te bezorgen. Dagelijks doorkruiste Sinte Chantal de stad Parijs, en telkens als zij t\'huis kwam zonder het voor- werp harer verlangens gevonden te hebben, ging zij in de kapel zich vóór de voeten van Jesus werpen, zeggende: «O mijn God, waar zult Gij dan uwe bruiden herbergen? » Onder al de woningen die zij bezocht, was er maar eene die kon dienen: het was de woonst van M. Zamet, Sint Antoniusstraat; ongelukkiglijk vroeg men daar acht en veertig duizend gulden voor, en scheen zij te schoon te wezen, om tot een klooster gemaakt te worden. Desniet- tegenstaande, dewijl men geen andere vond, waagde men het Sint Franciscus de Sales nopens die kwestie te raad- plegen. (( Waarlijk, zegde de heilige bisschop, het huis van den heer Zamet is te schoon om in een klooster herschapen te worden; niettemin, bij gebrek aan een tamelijk voldoende huis, zult gij verplicht zijn een al te schoon te nemen. » Men kocht dus die woning acht en veertig duizend gulden, die betaald werden met het uitzet van mejuffer Lhuillier, en de eerbiedweerdige moeder de Chantal verklaarde, nadat zij het verdrag geteekend



		«6
		GESCHIEDENIS


		had, dat, om dat huis te koopen, zij meer tranen dan goudstukken den Heere had opgedragen. Men deed nog twaalf duizend gulden onkosten om het tot een klooster te maken, en niet de maand Juni 1621 trokken de Zusters hare nieuwe woning binnen. Al die daadzaken, de aankomst van Sint Franciscus de Sales te Parijs, het lang verblijf van de achtbare moeder de Chantal, de roep van mejuffer Lhuillier, de stichting van een klooster der Visitatie, verwekten gi-oote verwondering onder de ingezetenen van Parijs, en brachten bij de godvruchtige personen eene gansch bijzondere geestdrift tewege. Onophoudelijk trof men alsdan, in de spreekkamers der Visitatie, de beroemde en de deugdelijkste menschen aan: Sint Vincentius a Paulo, die het op zich genomen had een klooster der Visitatie te bestieren ; den dettigen kardinaal de Bérulle, die sedert lang de kennis gemaakt had van Sinte Chantal, die, te rekenen van 4604, voorzegd had dat moeder de Chantal tot een hoogen trap van volmaaktheid klimmen zou, en die, telkens als hij haar kwam vinden, niet kon heengaan, zonder diep bewogen te zijn en zonder met de tranen in de oogen uit te roepen: « Moeder de Chantal is een van de menschen die God meest beminnen; » pater de Condren, wiens grondige leering zoo verheven was, dat de kardinaal de Bérulle op de knieën neerschreef al wat hij hem hoorde zeggen, wiens woorden ja zoo stichtend waren, dat Sint Vincentius a Paulo hem nimmer verliet zonder opentlijk te bekennen nooit iets zielroerenders vernomen te hebben, en wiens leerwijze zoo krachtig voorkwam, dat Sinte Chantal, na ééne ure sprekens met hem, zich eenigszins gedwongen vond dezen schoonen volzin uit te galmen: « Indien onze eerweerde Vader bekwaam is de menschen te onderwijzen, pater de Condren is ongetwijfeld in staat de engelen te leeren; den heer Andreas Duval, uit-



		67
		VAN S1NTE CHANTAL


		stekenden doctor en professor van de Sorbonne, wien het vooral ten deele viel de angstvalligste zielen gerust te stellen, en die, ofschoon hij de biechtvader was van Sint Vincentius a Paulo, van mevrouw Acarie, en van veel andere heilige personen, niet aarzelde te zeggen dat Sint Franciscus de Sales en Sinte Chantal de twee wonderen waren van zijnen tijd; den heer Gallemand, die door God gekozen geweest was om mevrouw Acarie wegens haren roep van Karmelieternon te verlichten, die mevrouw deSainte-Beuve helpen moest de Ursulinnen hervormen, en die, toen hij Sinte Chantal te Dijon ont- moette, haar krachtig aanzette om de Karmelietenorde in te gaan : deze heer kwam nooit naar de Visitatie af zonder zijnen misslag te erkennen, zonder zich te beschuldigen dat hij Gods werk had willen tegenkanten, en hij deed dat met zoo ongemeene ootmoedigheid, dat de Zusters hem geen anderen naam geven dan dien van den oot- moedigen heer Gallemand; den achtbaren heer de Renty en de gravin de Saint-Pol, wier naam, beurs en hert bij al de goede werken van dien tijd te vinden zijn; den ridder de Sillery, die luidop verklaarde zijne bekeering aan moeder de Chantal verschuldigd te zijn , en die, te beginnen met dien oogenblik, de vriend, de raadsman, en de zoo machtige en zoo verkleefde beschermer werd der Visitatie, dat Sinte Chantal voortaan geen brieven schreef zonder van dien deftigen heer gewag te maken, zonder hem den grootsten lof toe te zwaaien ; den heer de Marillac, den zegelbewaarder, die, hoogst bekwaam zijnde, de wereld wist te stichten door zijn godvruchtig en liefdadig leven, en die, ofschoon hij de Karmelieternonnen sterk genegen was, het zich tot eenen plicht rekende de Zusters der Visitatie nu en dan een bezoek af te leggen; eindelijk pater Binet, den uitmunten- den kloosterling, die de nonnen tijdens het woeden der pest veel dienst bewezen had, en die, bij het eindigen



		68
		GESCIIIF.DF.N1S


		eener samenspraak met moeder de Chantal, van haar /.egde: « Zoo zuivere liefde tot God, heb ik nooit aan- getroffen! » Ten slotte een groot getal priesters en wereldlijken wier namen wij later zullen ontmoeten, en die Sinte Chantal, in het stichten van hare talrijke kloosters, zullen ten dienste staan, kwamen nu en dan naar die spreekkamers af. De geestelijke orden zelven waren van die heilige levenswijze van Sinte Chantal en hare medezusters hoogst ingenomen , en de vurigste harer leden smeekten moeder de Chantal haar eenige goede raden te geven, met haar in onderhandelinge te treden, en hare kloosters te bezoeken en te hervormen. Doch niemand was de Overste der Visitatie zoozeer genegen als moeder Angelica Arnauld, en de geschiedenis van de betrekkin- gen die bestonden tusschen de Stichtster der Visitatie en de abdis van Port-Royal is te roemruchtig, om hier in het donker gelaten te worden. \'t Was door het toedoen van Sint Franciscus de Sales dat die twee zielen, de eene de andere te dien tijde zoo weerdig, met elkander kennis maakten. Toen de heilige bisschop van Geneve te Parijs aankwam in 1619 was moeder Angelica er in een groot aanzien. Abdis in den ouderdom van veertien jaar, had zij, nauwelijks zeventien jaar oud zijnde, de misbruiken van haar klooster verbeterd, en fel gewerkt om er het geloof, de regeltucht en den ijver te doen heersenen. In den ouder- dom van acht en twintig jaar had zij, na veel zwarigheden uit den weg geruimd te hebben, er insgelijks in gelukt eene andere abdij, \'k versta die van Maubuisson, te her- vormen. Overigens sterk bekommerd om hare eigene zaligheid, spaarde zij geene moeite om hare kleine gebreken, die menigvuldig waren, uit te roeien, en ver- nomen hebbende dat Sint Franciscus de Sales te Parijs aangekomen was, verlangde zij om hem te zien en met