ö. A. M. VAK DER KAKT, R. K. Pr.,

Zwitserland in vogelvlucht

Waarom dit opschrift gekozen? U begrypt, dat het in
ons niet is opgekomen Zwitserland te bezoeken als adelaars,
die, zwevend boven de toppen der Alpenreuzen, uit de
hoogte neerzien op hot schoonste land der wereld. Een
vogel vliegt hoog boven den grond, dat is waar;- maar
vergeet gy, dat een vogel ook snel kan vliegen?

Snel als de vlucht der vogelen zou onze tocht zyn; te
snel wellicht. Want, wat beteekenen veertien dagen in
een land, waar de natuur al haar schoonheden opeen heeft

gestapeld? Doch wy z\\jn gebonden aan tyd__en reizen

kost geld; twee machtige factoren, waarmede wy rekening
te houden hebben.

Gy hebt Zwitserland niet gezien? Welnu, misschien
mag ik er in slagen u soms in schaduwbeeld de grootsch-
heid van Gods schepping voor oogen te brengen. Soms
zeg ik. want niet allyd zal ik het wagen de natuurwon-
deren der Alpenwereld in teekening te brengen, overtuigd,
dat de stift in myn hand slechts krassen maakt en vorm-
looze lijnen, en op zyn best schaduwen teekent in plaats
van beelden. En als ik u een schetsje bied, denk dan
aan het product van een schooljongen, die in zes trekken
de beeltenis van den meester op de lei heeft gebracht.
Wat ik geven zal is niet beter.

Tyd en omstandigheden zyn u gunstig geweest en gy
hebt eens, misschien meermalen de Alpen bezocht. Dan
maak ik er «een aanspraak op u de schoonheid der bergen
beter te doen kennen, dan het oog ze u kennen deed;
maar stel my tevreden, zoo dit reisverhaal uw herinnering
en verbeelding wakker schudt. Gy\' zult dan genieten als
op den dag, toen gy vol bewondering uw blikken sloeg

op de met sneeuw bedekte kruinen, of in de diepe lachende
dalen; want het zal u gaan als niïj, en teruggekeerd in \'t
eindeloos vlakke Vaderland, zult gy^-telkens met voldoening
de beelden der majestueuze Alpeinvereld voor den geest
terugbrengen, zoo vaak de naam van berg of dal, van
waterval of meer vernoemd wordt. Daar ben ik geweest!
Ja, dat heb ik gezien!" zult gü uitroepen; en Zwitserland
staat voor uw geest in zyn ongeëvenaarde pracht. En
dat? En dat?" zult gij wrevelig vragen, omdat wy plaat-
sen niet bezocht hebben, die u misschien het meeste boeiden.
Ik begrijp uw vraag, maar alles zien in veertien dagen
is een onmogelijkheid. En als wij later terugkeeren naar
het vrije land der Helvetiërs, dat plan maakt ieder,
bij wien het schoonheidsgevoel nog niet tot den laatsten
vonk werd uitgedoofd zullen wij zien, wat wij nog niet
zagen en nog eens genieten, wat wy reeds eenmaal ge-
noten hebben. Gü zult het ons verwijten wellicht, niet
geweest te zijn op de plaatsen, die u zoozeer bekoorden,
doch uw verwijt is my reeds belooning genoeg, omdat ik
mijn doel bereikt acht, als ik Zwitserland voor uw ver-
beelding terug kan roepen.

Tres faciunt collegium", men moet met zen drieën
zijn," zeggen de Ouden en die mannen van ondervinding
hebben gelijk. De derde man brengt de spraakzaamheid
mee ; dat weten ook de Hollanders. Doch met vier man
op reis is even goed met éen man te veel. als met twee
man met ëen man te weinig is. Een kapitaal verschil is
er slechts: met zen tweeën is altoos te weinig voor een
groote reis; met zen vieren, dat kan, indien het geheele
viertal in denzelfden vorm gekneed is. Deze philosophie
deed ons besluiten met zen drieën op reis te gaan, omdat
wy met tweeën niet wilden en met vieren niet konden.

Wie wy zijn? Och, dat doet zoo weinig ter zaak; denk
maar, dat wy Harry, Jan en Epi gedoopt werden, dan
hebt gij de plank niet ver mis. Alleen de wetenschap,
dat wij ons te recht tot de jongeren van jaren rekenen,
kan u mogelijk van dienst zyn. Zyt gü nieuwsgierig, dan
zal ik er nog byvoegen, dat Harry belast was met de
zorg voor de reis, Jan het loopend werk had en Epi als
Judas fungeerde.

Geruimen ty\'d te voren een Baedeker koopen, wie durft
dat laten? Hem niet bestudeeren, wie zal zoo eigenwijs
zyn? Juist is er een nieuwe uitgave verschenen; wy\'

hebben dus het laatste nieuws uit de beste hand; dat
voorspelt wat goeds! Zullen wjj hotelcoupons nemen?....
Daar is alles voor en weinig tegen, want gebruiken wy
ze niet, dan zenden wy ze terug. Lissone on Co maakt
ons het zaakje smakelijk. De coupons van Gazo and
Sons" vragen wy by hem, teneinde ook een Amsterdamsche
firma een stuivertje te laten verdienen; immers vader-
landers moet men voortrekken ?

Men had ons tegen die kaarten gewaarschuwd; z*y waren
ondoelmatig en men werd met zoo\'n papiertje naar de
slechtste kamers verwezen en op de laagste plaatsen aan
tafel gezet. Dit is bepaald onwaar. Geen onvriendelijk
woord, geen onheusche blik is ons om de coupons ten deel
gevallen; zelfs hebben wy tot tweemaal toe juist om
Gaze" betere kamers gekregen. Ik durf verzekeren, dat
er overdrijving schuilt in de bewering van de haters dezer
papiertjes; maar ook de circulaires, die ze u aanprijzen,
gaan wel een weinig aan hetzelfde euvel mank. Als gy
leest: .Merkelijke besparing van reiskosten," ot Voordeel!
Kent uw voordeel!\'\' plaats dan gerust een vraagteeken
achter dien uitroep. Er zijn hotels waar ge uw kamer
duurder betaalt, waar het diner u hooger wordt aange-
rekend; maar regel is het niet. Toch zou ik ze een ieder
willen aanraden, tenminste wat de kamer betreft, of het
moest zyn, dat men liever marchandeert als een boertje
bjj de kraam van een marktjood. Kaarten voor diner of
lunch zyn over \'t algemeen te duur om ze aan te bevelen.

Er behoort ten rondreisbiljet te zyn voor zulk een tocht:
dat is makkelijk en goedkoop tevens. Neem er twee, zoo
ge voor een kleine moeite niet terugschrikt: één te Utrecht
en één te Bazel; want alle Zwitsersche lijntjes kennen
Holland het recht niet toe biljetten af te geven, die ook
door hen erkend worden. Die kleine hutjes willen zich
voornaam houden. Daarbij de postwagen in zyn natuur-
lijken afkeer van het stoompaard, weigert hardnekkig die
dingetjes aan te nemen, als ze een buitenlandsch tintje
dragen. Vier uurtjes voor Bazel is niet te veel; en meer
tyd wordt er niet gevraagd om een geel boekje samen te
stellen, dat u vrijen toegang geeft op alle sporen, alle
booten, ja op alle postwagens van het land der postkarren
by uitnemendheid.

Dat wisten wy niet, toen wy op den zonnigen morgen
van 24 Aug. 1895 met een Utrechtsche rondreiskaart in
den zak den tocht naar Bazel over Antwerpen, Brussel,
Luxemburg en Straatsburg aanvaardden. Dien dag zouden
wy by een familielid van een onzer te Antwerpen middag-

malen, en vervolgens met den nachttrein OstendeBazel
naar Zwitserland opstoomen. Recht hartelijk was onze
ontvangst te Antwerpen. Wij beschouwden dit als een
gunstig voorteeken. Acht ons daarom niet bygeloovig,
want zoo wy dat geweest waren, zouden wy stellig nog
denzelfden avond naar huis teruggekeerd zijn, omdat er
een zwarte, onheilspellende vogel voor ons opvloog in de
nabijheid van den dierentuin, \'t Was niet een raaf uit
een der kooien losgebroken, \'t was de snel," die op den
nachttrein te Brussel correspondeert, welke voor ons
heensnorde. Aan zulke voorteekens hechten wy geen
waarde, maar stellen ons liever de praktische vraag: Wat
nn aangevangen? In de stad overnachlen? Wy vinden
er een gastvrij dak. \'t Lokt ons wel aan, maar dan
moeten wy morgen reeds voor vy ven uit de veeren en dat
gaat niet, als men een vermoeienden dag in het vooruit-
zicht heeft. Naar Biussel dus. Waarom niet liever van
avond nog zoover wy kunnen komen? Dat denkbeeld is
niet slecht. Het half uurtje, dat ons nog rest vóór het
vertrek van den volgenden trein, is meer dan voldoende
om ons dit besluit te doen nemen. Geheel in goed humeur
verlieten wy de Scheldestad om een nachtkwartier te be-
trekken op de oevers van den Maasstroom in het lieve,
doch socialistisch gezinde Namen. Tot uw geruststelling
kan ik u mededeelen, dat wy in het rustig en goed Hotel
Harscamp" niets van de roode tendenzen der bevolking
gemerkt hebben.

Goede kamers, goede bedden, goede spyzen! o ja, dat
hadden wy hier. dat zouden wy vinden overal, \'t Is myn
plan niet u binnen te leiden in elke kamer, u de menu
vóór te leggen van elke table d\'höte, want dan zoudt ge
spoedig meenen de reis te maken met gemakzuchtigen en
gastronomen van \'t echte soort. Slechts by uitzondering
zal ik u op onze kamers ontvangen en u aan tafel vragen.
Mocht gij echter in den waan verkeeren, dat er geen
goede keuken gevonden wordt buiten de grenzen van \'t
zalige Nederland, dan zal ik u by voorbaat verzekeren,
dat de koks van Zwitserland in de edele kookkunst geen
les meer behoeven te nemen bij hun Haagsche vakge-
nooten, en dat de keukenhoeken der Helvetiërs van evenvele
en even goede recepten voorzien zyn, als de Hollandsche.
Alleen het brood is nergens zoo goed en zoo smakelijk
als thuis, en de boter heeft dikwijls van dit hartelijk
voedingsmiddel niet meer dan den naam.

Twaalf uren sporens is vermoeiend en de beste voor-
bereiding voor zulk een tochtje is te vinden in de veeren

van een ledikant, daaraan zal niemand twijfelen. Is het
ook vervelend ? Dat hangt af van het gezelschap en van
de streken die men doorreist. Beide waren ons gunstig.
Na een genoeglijk uurtje gesleten te hebben aan de ont-
byttatel met twee Hollanders, jong en opgeruimd als wy,
bracht de omnibus ons naar het station, waar reeds
een menigte vreemdelingen de komst van den trein af-
wachtte.

Mag ik u een familie voorstellen, die w\\j later nog een
paar malen ontmoeten zullen? \'t Is een deftig heer
ik zou hem vyf en dertig jaren geven en een zwaar-
lijvige jonge dame met al de allures aan de gemaaktheid
eigen. Zeker, zn\' worden gaarne gezien, maar hierin
zouden zij niettegenstaande hun piekfijne kleederen, vol-
gens de laatste modes in Louvre" of\' Printemps" ver-
vaardigd, niet geslaagd z\'ün, waren zü niet op den voet
gevolgd door een Italiaansche min ot kindermeid. Dat
schepsel trok aller oogen tot zich en indirect tot haar
meester en meesteres, achter welke zü zonder een oogen-
blik van onderbreking aanliep als een gedresseerde poedel.
Drie pas achter" scheen het bevel en zij ging drie pas
achter, als mijnheer en mevrouw vlug liepen of zacht
verkozen te wandelen; en zy stond drie pas achter, als
een jachthond die wild ruikt, zoo dikwijls hare gebieders
goedvonden zich niet te bewegen, \'t Leek een harlekyn
in vrouwekleeren. Bont en gestreept was het kleed, dat
een passenden snit had voor de bewoners van een gekken-
huis Een mantel van effen zwarte stof was onder de kin
vastgemaakt, golfde over schouder en rug en sleepte de
draagster na over de steenen.

De kap, die tot beschutting van het hoofd haar dienst
presteeren moest, hing als een ongevulde blaasbalg tot
laag op den rug en was, om zeker de opmerkzaamheid
van het publiek te trekken, mot een menigte blinkende
strikken omboord. Zwart als haar mantel waren de
wenkbrauwen boven de groote donkere oogen; zwart het
hoofdhaar; zwart ook het met paarse linten versierde
hoofddeksel, dat wel eenig verwantschap verried met de
muts eener boerendochter van het platteland der Meiery ;
zwart ton laatste waren de breede linten, die bestemd
schenen het hoofddeksel vast te leggen onder de kin,
maar nu vry nedervielen langs de borst als zware anker-
kabels langs den boeg van een driemaster. Geen schoon-
heid zonder contrasten, scheen mevrouws stelregel en
daarom droeg deze zeer lange min een zeer klein kindje;
en was het lange dekkleed, over den kleine geslagen,
effen van kleur, omdat het kleed der min bont was; en

hagelwit, omdat mantel en muts der Italiaansche kool-
zwart waren.

Zeg eens," vroeg Ilarry, zou dat geen goede linneu-
meid zijn voor onzen vriend J. ?" Deze had juist een
dienstmaagd noodig, en wij heloten ze hem bij onze thuis-
komst sierk aan te bevelen, onid.it zulk soort in Holland
niet te krijgen is. lioe dat schepsel heette weet ik niet
wij kenden ze niet anders dan onder den naam van Lin-
nenmeid.

Natuurlijk waren wy reeds lang gezeten, toen boven-
genoemd gezelschap nog plaats moest zoeken.

Hier zyn wy ingekwartierd voor een geheelen dag en
nemen daarom den waggon in bezit, alsof wy\' hem voor
weken en maanden gehuurd hadden. De vriendelijke
Franschman, die geen bagage by zich heeft en slechts
tot Metz medereist, heeft er niets tegen, en hij is de eenige
met wien wy den wagen deelen.

Daar gaat het de Maasbrug over. Wat ligt Namen
heerlijk op den hoogen oever van den stroom, door groene
heuvelen omgeven! Wat moet het sterk zyn in dien
gordel vestingwerken en forten! Dat zegt men," zei
Harry, en we zullen \'t maar gelooven." Anders zou
ik \'t Belgische volk beklagen dat hier zyne millioenen
verspilde," vulde Jan aan.

De stoom spot niet afstanden: daar zyn de Ardennen
reeds. Onafzienbare, donkere wouden, slechts hier en daar
een groene weide op de zoomen van een snelstroomend
beekje, slechts nu en dan een jagershut of de woning
eens houthakkers, ziedaar wat de snelle vaart ons van
de Ardennen te aanschouwen biedt, \'t Is een sombere
schoonheid, die weldra plaats maakt voor de bekoorlijk-
heid der vruchtbare heuvelen van Luxemburg.

\'t Wekt aangename en tevens droevige herinneringen
op in het Hollandsche hart, wanneer een Nederlander de
grenzen van het Groothertogdom, zoolang en zoo innig
aan Hollands kroon verLonden, binnenstoomt, en hy\' be-
treurt het, dat deze parel aan de kroon der Oranjes ont-
vallen moest, omdat er geen mannelijke telg meer over
was uit het roemrijk Huis, welks hoofd de Koningswrong
der Vrije Nederlanden mocht dragen.

Ziet gij de hoofdstad van het Hertogdom daar liggen
tegen den heuvelrug, een lusttuin gelijk? Haast u, want
de spoortrein vliegt voorbij en gunt slechts een vluchtigen
blik op de landen, die hy doorloopt

Spoedig daagt het Ryksland op: Elz.is en Lotharingen,
zoo vruchtbaar en zoo schoon, van Frankryks konings-
kleed gescheurd om den Duitschen keizersmantel te sieren.

Wy zijn op de kampplaats, waar voor een groot gedeelte
de strijd tusschen de twee machtigste volken beslist werd
in het bloedige jaar \'70.

Links, in de verte aan gene zy\'de der Moezel, de velden
van 14 Aug: Nouilly, Vantoux, (Joincy. Rechts, verborgen
achter de heuvelen, Gravelotte, Armanvillersen St. Piivat;
en een weinig bezuiden deze ltesonville, Vionville en
Mars-La-Tour, waar op 18 en 16 Aug. de Franschen het
aflegden voor de Duitsche dapperheid en Von Moltke\'s
krijgskunde.

Metz! Laat ons by den aanblik dezer stad de schim
van Maréchal Bazaine niet storen in haar rust, al komt
het ons onverklaarbaar voor, hoe een maarschalk van
Frankrijk wien 170.000 man gehoorzamen, den bevelheb-
berstaf kan toewerpen aan de Pruisen over de muren van
een onneembaar gewaande vesting.

Vergeten wjj voor een oogenblik den oorlog en zijn
verschrikkingen voor een vreedzaam diner.

Niettegenstaande mijn belofte, weinig of niet te speken
over diners, soupers en verdere modeartikelen der gastro-
nomie, begin ik reeds den eersten dag met een spijskaart
te vertoonen en oen middagdisch te beschrijven. Neem
het mij niet kwalijk, want zóo hebbon wy slechts eens
ons middagmaal genomen.

By\' de laatste halte voor Metz kwam de conducteur ons
vragen of wü in genoemde stad verlangden te dineeren.
«Alle drie?" Ja, alle drie!" en hij schreef met krijt
een dikke 3 op de loopplank van het rijtuig.

Wat of dat beduiden mag?" vroeg Jan.
\'.\' Dat weet ik ook niet," zei ik en verzocht Harry eens
even na te zien, hoeveel tijd wij hebben zouden in Metz.

Wel kerels!" riep Harry, wij hebben slechts tien
minuten."

Nu is het my wel een raadsel hoe iemand uren en uren
tafelen kan, maar ook een even groot geheim hoe iemand
hetzelfde werk binnen de tien minuten klaarspeelt. Een
half uur voor het middagmaal in de eetzaal van een
station is genoeg, dat weten wy bij ondervinding, doch
10 minuten en dat als men g3eden appetijt heeft?....

Ah (ja!" riep Jan, bly dat hy het gevonden had.
Denkt eens aan die mandjes te St. Quentin. Ge weet
wel, toen wij verleden jaar naar Lourdes gingen: wy
hebben ze daar wel niet gskocht, maar toch gezien."

Jau, ge zult gelyk hebben," zei Harry en Epi, en Jan
had gelyk ook; want nauwelijks stond de trein, of er
kwam een kind aandragen met drie langwerpigvierkante

mandjes, behoorlijk genummerd en met een pinnetje ge-
sloten. Wij waren benieuwd naar den inhoud. Behalve
mes en vork vonden wy^- een schaaltje, waarop een goede
portie roastbeaf met doperwten, peultjes en een aard-
appeltje: nog een ander bo-djo :net niets minder dan een
li.tlve koude kip, waarbij war. harde sla, waarvan ik den
naam niet weet. Nog iets? Wy zullen eens verder zoeken.
Naast hot halve fleschje wyn ontdekken wy een sappige
peer en als wij het papieren vingerdoekje ontplooien, valt
daaruit een stukje taart en een. koekje.

Wy hadden een smakelyken en vroolyken disch. Naar
oud-Romeinsche zeden lagen wy nu eens aan de tafel, die
terzelfdertyd ons rustbed was, aan, en geleken een oogen-
blik later op een schoenpoetser, die op zijn bankje ge-
zeten, den maaltijd gebruikt uit het napje, door zyn
knieën vastgehouden. Gelijk het eekhorentje kastanjes
schilt, zoo werd de kip door de hand gedraaid en afge-
knaagd tot op het been, en brouwersknechts kunnen niet
gezelliger zitten in een bierkelder, dan wü hier zaten met
het fleschje in de linker- en het glaasje in de rechterhand.
Van zoo\'n diner zou ik tien instantaneetjes willen nemen.

Vóór wij de Vogezen bereikten is ons dineetje al af-
geloopen, de boel netjes ingepakt en aan een der stations
afgegeven. Even als van de Ardennen, zagen wü van
deze borgketen slechts weinig, maar wat wij er van zagen
is wel in staat een gunstigen indruk op ons te maken.
Hooger zyn de toppen der Vogezen dan de heuvelen van
Belgisch Luxemburg. In plantengroei wedijveren zij met
elkander. Maar hier meer afwisseling, meer woeste en
wilde partyen; hier steilere, en hoogere bergruggen, die-
pere dalen en onstuimigere bergstrooinen, dan in de
Ardennen. Hier meer lieve dorpjes en meer schilderach-
tige huisjes, die aan deze bergen een leven en vroolijkheid
bijzetten, welke byna geheel gemist wordt in de donkere
wouden van België, waar het oog geen levend wezen
ontwaart dan den baanwachter of een eenzaam jager.

De spoorlijn kronkelt zich als een slang door het ge-
bergte of wringt zich door de rotsen heen, tot zij wederom
een effen baan vindt in de vlakte. Een weinig tyds nog
en Straatsburg doemt op in de verte. Wederom komen
de droevige dagen van \'t jaar \'70 ons voor den geest
zoodra de slanke spits van den 142 meter hoogen Dom-
toren zichtbaar wordt. Van de stad zelve zien wy byna
niets: dat is het lot van een voorbyspoedende reiziger

Wat kunnen wy beter doen op de vlakte, die ons van
Colmar scheidt, dan een weinig keuvelen over de jaren
7071. Wy hebben de Duitschers, die slechts zelden een

fout begingen, den welverdienden lof niet onthouden en
de Franschen, wier fouten ontelbaar waren, diep beklaagd.
Menig aanvoerder van de legers der Grande Nation" werd
scherp beoordeeld, maar op de schimmen van de twee
laatsten der heldenrjj, die den naam droeg van Maréchal
de France", hebben wy geen blaam geworpen. Mac-
Mahon zwichtte voor de overmacht te Wörtn en Canrobert
zag zich geslagen te St. Privat, maar do Duitscher heeft
gevoeld, dat er een leeuwenhart sloeg In de borst dezer
krijgers, en dat in andere omstandigheden de oorlogskans
zich misschien ten hunner gunste gekeerd zou hebben.
Dit tweetal ten minste onze hulde! De hulde door den
keizer van Duitschland. by den dood aan beiden gebracht
spreekt even luid vóór hen als liet proces van landver-
raad getuigt tegen een wapenbroeder, die het zwaard voor
\'s vyands voet heeft neergelegd. Doch ook dezen veroor-
deelen wy niet.

Is er niets merkwaardigs te zien tusschen Straatsburg
en Bazel? \'t Is een vruchtbare landstreek, in \'t verre
verschiet begrensd door de in nevelen gehulde bergen van
Schwarzwald en Vogezen.

Zonder deze zou de vlakte volkomen geluk zyn aan
de lachende streken van Maas en Waal, aan de vruchtbare
gouwen van Holland en Friesland.

Colmar en Muhlhatisen beletten een gezellig praatje
zoomin als de volle trein ezels, die voor \'t station liol-
weiler de aankomst van den sneltrein afwacht om noord-
waarts te stoomen. Alleen het ondergaan der zon achter
de toppen der Vogezen trekt voor eenige oogenblikken
onze aandacht. En nauwelijks is ook de purperen gloed,
die haar ondergang vergezelde, mede ter ruste gegaan, of
torens en huizen van Bazel, het oude Colonia Auguain
Kauracoram, worden zichtbaar aan den horizon. Weinige
minuten nog en wy hebben de grenzen van \'t vry Ilelvetiö
overschreden.

II. BAZEIi EN DE JuKA-SlMPLONUAAN.

Baedeker verhaalt, hoe deze stad Munacius Plancis als
haar stichter eert, hoe zij haar oorspronkelyken naam in
dien van Basilea veranderde en later Bazel genoemd is;
maar van het weldra ontaarde Concilie, van 1431 tot
1443 binnen haar vesten gehouden, wordt slechts even
met zeer kleine letters melding gemaakt. En toch, door
dit feit alleen is Bazel meer beroemd geworden in de ge-
schiedenis van Europa, dan door alle gebeurtenissen te

zamen welke in den loop der eeuwen binnen haar wallen
hebben plaats gegrepen.

W\\j stappen uit en moeten gevisiteerd worden. De
Zwitser is gemoedelijk, tot zelfs op een douanenkantoor:
dat is zoo.

Hoeveel sigaren?\' Tachtig." Negentig." Vüftig."
Op de grootste getallen valt geen aanmerking op het
kleinste wel.

Een Hollander maar 50 sigaren?" vroeg de beambte.
Hoe wist hy, dat wjj tot die natie behooren? \'t Is iny
nog onverklaarbaar. Of ik al volhield: Ik heberheusch
slechts vüftig," hy geloofde my niet. Wil je myn kof-
fertje nazien?" vroeg ik.

Mynheer zal ze wel in den zak hebben."

Ook myn zakken fouilleeren?"

Niet noodig, mynheer; \'t is toch goed."

Is dat nu gemoedelijk?" vraagt gij. Ja, want de ge-
heele scène werd lachend afgespeeld en de man wensen te
de drie Hollanders een prettige reis.

Hotel Victoria" tegenover het station, dat kan niet
beter. De kamers, ons aangewezen, hebben wy goed be-
vonden, en een kellner biedt ons een strookje papier aan
om onzen naam te teekonen.

Zal ik dat werk maar voor u mee verrichten?" vraag
ik Harry en Jan.

Dat is niet noodig, mynheer," zegt de zwartgerokte
in zuiver Hollandse!), één naam is genoeg."

Wat nu? Een Hollander?"

Ja, mynheer," was het antwoord op beide vragen.

Wel, vriend, hoe komt u hier?"

De Haagscue jongen vertelt ons ziju levensloop. Hy
moet het vak leeren. Om later als premier" te kunnen
optreden, zal hij dienst nemen in alle streken, waar de
zwermen toeristen bij voorkeur neerstrijken. Te Nizza en
Monte Carlo heeft hy reeds gediend; nu is Zwitserland
aan de beurt: Italië, Oostenrijk en Duitschland zullen
volgen. My dunkt, ik zie de hoteliers van Holland reeds
plukharen om dit jongmensch; want ver zal hy\' het bren-
gen in zyn moeielyk vak, daar ben ik zeker van.

Wy maken nog heden een wandeling door de merk-
waardige stad, want morgen reeds in de vroegte gaan wy
van hier, omdat wy der. verloren tyd moeten ingehaald
hebben vóór wy Geneve verlaten. Dat moet nu eenmaal
en dan blytt er ook niets anders over dan hier en daar
ons progiam een weinig te besnoeien; iets waarmede wy
in Bazel reeds beginnen.

Natuurlijk het eerst Vader Rün onzen groet gebracht.
Op de reusachtige en fraaie Wettsteinbrücke", hoog over
den stroom geslagen, blijven wy een oogenblik luisteren
naar het harmonieuze geluid, dat opstijgt uit de ontsui-
inige golven van den blauwen Rijn. Twee derde van al
de wateren, uit de Alpen voortgekomen, worden heen ge-
jaagd langs de machtige pijlers, die ons dragen. De oevers
van den stroom zijn schaars verlicht, maar juist dat
flauwe licht der weinige gaslantarens hult den vloed, die
de stad in twee helften verdeelt, in een fantastisch donker
en veroorlooft de beter verlichte Oude-Brug zich scherp
al te teekenen tegen den duisteren achtergrond.

Onder de dichte hoornen van de rechte Rynkade zullen
wy op een der vele banken, juist tegenover den ouden
Munster, plaats nemen om het maantje onder te zien gaan
achter de huizen en torens van Groot-Bazel. Tien tegen
een, dat het u onmogelijk is op te staan zoolang de Rijn-
stroom met het zachte maanlicht speelt: eerst als \'t
maantje onder is, gaat gij verder.

Langs de oevers zetten wij onze wandeling voort en
bestijgen de Alte Brücke". Over het marktveld, langs
het oude stadhuis, de kerk der Barrevoeters", in een
museum herschapen, bereiken wij de slanke gothische
St. Elisabethkirche", en de bron aan dezelfde bemin-
nelijke Heilige van Tuuringen gewijd en belanden weldra
in ons hotel.

Wy hebben de rust verdiend, want de dag van heden
was vermoeiend; wy hebben ze noodig, want morgen is
het wederom vroeg dag voor ons.

Wel is het zien van steden geenszins ons doel, maar
toch, door de avondwandeling van gisteren verleid, kan
ik de bekoring geen weerstand bieden en verlaat geruimen
ty\'d vóór myn tochtgenooten liet bed om de stad by dag-
licht te doorkruisen. Ik zal u niet vragen my zoo vroeg
in de straten en op de boorden van de rivier te verge-
zellen: er is nog geen levend wezen te bespeuren dan de
hond, die den nacht onder den blooten hemel doorbracht
en de werkman, die zich naar de fabriek te Klein-Bazel
begeeft. Kom my een uurtje later vinden bij den Munster,
dan zullen wy te zamen dat belangwekkende gebouw, half
in Romaanschen, half in Gothischen styl opgetrokken,
bezichtigen. De twee torens vinden wy schoon, maar met
het bonte dak kunnen wy ons niet vereenigen: het lykt
geweven te zyn in een der Hollandsche bontjesfabrieken.
Stelt gy veel belang in onzen geleerden, halfslachtigen
landgenoot, den Grooten Rotterdammer Erasmus? Hier
ligt hy begraven, maar het niet onaardig grafschrift:

Erasmus
Eras raus
Omnia rodere solitus
Nunc roderis a vermibus \')
staat niet op den zerk gebeiteld. Gaat uw bewondering
voor hem zoover, dat gij ook zijn sterfkamer bezoeken
wilt, dan zal ik u straks er henen voeren; nu gaan wh\'
een kijkje nemen op het terras achter de kerk.

Wie is dat?\'\' vraagt gij, wijzend op een standbeeld.

Laatons doorgaan: \'t Is Luthers leerling en vriend,
de Hervormer Oecolampadius, wiens grootste verdienste
het is zijn naam vertaald te hebben."

De oude. overwelfde zuilengangen, tot voor weinige
jaren als begraafplaats gebruikt, lokken mij meer aan dan
het beeld van een afvallige, en ik vind het gezicht van
het kleine lerras, op stroom en stad, waarachter de toppen
van het Schwarzwald in morgennevelen gehuld, zich ver-
toonen, vrij wat aantrekkelijker dan de steenen beeltenis
van een geloofsverzaker.

Gaarne zou ik uw gids zijn in de belangrijke musea en
de groote bibliotheek, maar de tyd gedoogt het niet en
beide zijn nog gesloten.

Klokke negen verlaten wij Bazel en de Jura Simplon-
baan, die de eer heeft ons te vervoeren, zal ons omtrent
het middaguur te Neuchatel afzetten.

Aussichtwagens," waaraan Zwitserland zoo rijk moet
zijn, hebben wij niet eens aangetroffen. Mogelijk was het
seizoen voor deze luchtige voertuigen reeds verstreken,
al had de zomerwarmte het land nog niet verlaten. Wij
behelpen ons dus met een frewonen waggon Doch \'t is
geen Hollandsen model, \'t Zijn rijtuigen met geen of met
hoogstens één tusschenschot en hebben veel gelijkenis met
onze tram wagens. Als bij deze, bevindt zich do ingang
op het kleine balkon vóór en achter het rijtuig: ook de
raampjes zijn van hetzelfde model. Alleen de zitplaatsen
verschillen Zij zijn niet aangebracht in de lengte, maar
in de breedte. Een gangetje, dat van deur tot deur den
waggon doorloopt, verleent den toegang tot de twee aan
twee tegenoverelkander geplaatste bankjes.

Een prettige zitplaats voor vier en een nog prettiger
voor drie personen, die de bagage, waarvoor misschien
geen plaats genoeg is in het netwerk, boven hun hoofd
door sierlijke ijzeren stangen in de hoogte gehouden, op de
byna zeker open blijvende vierde plaats kunnen neerzetten.

1. Gij waart een muis, Krasmus, gewoon aan alles te kungen.
Thans knagen de wurmen aan u.

De trein stond reeds op vertrekken, toen de linnenmeid,
haar kennis maakten wy\' te Namen voorafgegaan
door Monsieur et Madame, in alle haar waardigheid door
ons compartiment henen stapte, deftiger dan een haan
tusschen de kippen. Dit drietal scheen geen behoorlijke
plaats te kunnen vinden, vooraleer de lange trein in ge-
heel zyn lengte doorwandeld was, want het kwam uit den
wagen achter ons en ging over in dien voor ons. Zouden
zij het beter kunnen aanleggen, om zeker door allen ge-
zien te worden?

Den raad van Baedeker volgend hadden wy rechts plaats
genomen. Nauwelijks hebben wy Bazel verlaten of reeds
wy\'zen wy elkander op menig heerlijk landschap. Niet
grootsch, maar lief en schilderachtig zyn de heuvelen in
het groene kleed van struiken en boomen, van weiden en
veldgewassen. Wondervol harmonieeren de Zwitsersche
huisjes, over den zacht glooienden bergrug verspreid, met
de natuur die hen omgeeft; en schenken met de bouw-
vallen van hechte middeleeuwsche burchten, getuigen van
de vroegere macht en grootheid der Bazelsche bisschoppen,
aan geheel deze streek een bevallige bekoorlijkheid.

Mönchenstein herinnert ons aan de spoorwegramp van
17 Juli \'91; en als wy den blik vestigen op de brug, over
den bergstroom geslagen, schudden wy, aan de reuzen-
bruggen van Holland gewoon, bedenkelijk het hoofd en
vragen ons af: Kan deze een spoortrein dragen?" Nog
menigmaal zullen wy die vraag herhalen, als de locomotief
ons pijlsnel voert over bergstroom en rotskloof. Wy zijn
geen ingenieurs en gelooven nog niet er ooit voor te zullen
doorgaan, waaruit volgt, dat wy wèl zullen doen met aan
haar hechtheid niet te twijfelen.

Als ik een opsomming maakte van alle dorpen, die wy
voorbij stoomden en van alle dorpjes, die wij van verre
zagen, zou myn verhaal niet ten onrechte den naam ver-
dienen van proeve eener aardrijkskundige les Alleen wy\'s
ik op het oude stadje Laufen, omdat wy aanstonds in een
eng en woudryk dal den doorgang aan de Birs en den
rijweg moeten betwisten, wat ons nooit gelukken zal, zoo
wy niet tweemaal een tunnel dóór- en tweemaal de rivier
overgaan. Wy blijven de Birs volgen langs Delémont en
betreden by liennendorf het Münsterdal, door de Franschen
Val Moutier genaamd. Hooge en steile rotsen van kalk-
steen sluiten het dal van beide zyden in.

De ruwe en woeste natuur is schoon in de grilligheid
der vormen, die zy gaf aan rotsen en kloven; en noodigt
den vreemdeling uit tot een wandeling door de vallei, die

veeleer den naam van bergengte verdient te dragen, om
beter dan by de snelheid van een spoorwagen de schoon-
heid van deze streken te bewonderen. Hoe gaarne wjj
ook hare uitnoodiging zouden aannemen; wy mogen niet:
wy\' moeten voort.

Hoe heerlijk ligt ginds vóór ons de brug, die ons aan-
stonds voor de zooveel en zooveelste maal de Birs gaat
overvoeren; hoe stout zyn die menigvuldige tunneltjes,
waardoor het stoompaard ons zal voortslepen in zyn vaart!
Ach, daar is Munster reeds! \'t Moge een lief stadje zyn
in \'t groene dal gelegen, als witte schelpen tusschen de
lage plantjes van een mozaïkperk, by de woeste natuur
van het dal, dat zyn naam draagt, haalt het Munster in
schoonheid niet, en wy betreuren het deze bergklove ver-
laten te hebben. Nauwelyks is Moutier uit het oog ver-
dwenen, of daar gaat het de engten van de Roches de
Court" binnen, die weinig of niet voor de zooeven verlatene
in schoonheid behoeft onder te doen. Thans nog eenige
tunnels door, nog eenige bebouwde en beplante heuvelen
langs vóór wy de Pierre Pertuis" de Petra Pcrtusa der
Romeinen, door het harte varen.

Links van ons ligt een dorpje. Daar ligt een spoor-
weghalte by, wij zien het, want wy zyn hoog boven de
huizen. Wy dachten niet een kwartier later aan het
station te zullen stoppen, en toch het geschiedde zo3.
Langs den bergrug keert zich de weg in sterke kromming
en voert, na een halven cirkel beschreven te hebben om
het kleine dal, tot voor het station, straks door ons uit
de hoogte gezien.

De Birs hebben wy reeds te Tavannes verlaten en
krygen hier, in de Schüss een nieuwe reisgezellin, die ons
tot Biel zal begeleiden.

Zullen wy te Sonceboz uitstygen en over La Chaux-de-
Fonds Neuchatel bereiken? \'t Spyt ons, dat de tyd niet
toelaat dezen omweg te maken: men zegt, dat het een
der schoonste banen van Zwitserland is. Doch ook de
route, die wy volgen kan aanspraak maken op een goeden
naam en wedyvert met het door ons reeds afgelegde ge-
deelte. Dezelfde dichte wouden in enge, diepe bergkloven,
een zelfde woeste beek, die even dikwyls overbrugd moest
worden om den reiziger langs haar oevers opwaarts te
voeren. Vestig uw aandacht op den waterval der Schüss
met de ruïnen van \'t oude kasteel Eondechatel boven
dezen, zie de koene brug hoog over de klove, waarin de
bergstroom kookt, geslagen, en gy hebt een paar berg-
partytjes, die gy nimmermeer vergeet.

Ook Biel vergeet gy niet, want én de stad, die tegen

den heuvel rust met den voet in de blauwe wateren der
Bieler See"; èn de laaglanden, die het kalme meer om-
zoomen, moeten, zooals wy ze zien uit de hoogte, indruk
maken op hem, die niet alle gevoel voor de lieflijkheid
in de natuur heeft afgelegd.

Doch spoedt u voor het raam ter linker zyde, want
slechts een oogenblik wordt dit genot gegund: de trein
daalt af naar de stad en de oevers van het meer.

Wy hadden Magglingen," een hotel op 900 meter hoogte
tegen het Juragebergte gelegen, op ons program geschre-
ven, om vandaar uit onzen eersten groet te brengen aan
de Alpen, doch het werd om twee redenen geschrapt.
Vooreerst wy wilden de vertraging van den eersten dag
inhalen en ton andere de lucht was niet helder.

En dat op een zomerschen dag? U is wellicht amateur-
photograat? want dat zaakjo begint by een goede op-
voeding te hooren, gelijk de flets. Welnu, dan zal u de
ondervinding geleerd hebben, dat by het zomerzonnetje
zelden een landschap te maken is, omdat doorgaans de
lucht alle doorschynendheid mist op zulke dagen.

Dat die stelling waarheid bevat, zullen wy\' spoedig be-
merken. Schön ist am klaren Tage der Bliek über den
See aut die Kette der Berner Alpen," zegt Baedeker.
Geen bergtop hebben wy gezien aan gene zyde des meers,
wel een bewys, dat znlke zonnige dagen niet tot de hel-
dere te rekenen zyn. Wy zullen dat later nog beter
ondervinden.

Toch bleet, al moesten wy het gezicht op de bergen/
missen, de weg langs de oevers van het Bieler meer ons
lang een aangename afwisseling bieden en de tyd viel
ons kort.

Het boschryke Petersinsel\'\' vonden wy schilderachtig,
al kunnen wy geenszins het gevoelen deelen van hen, die
dit eiland als een heiligdom beschouwen, omdat J. J.
Kousseau, de Philosoof van Genéve, daar vertoefd en
sophismen gesmeed heeft.

Neuveville (waarom zouden wy Neuenstadt schry ven ?
er wordt slechts Fransch gesproken) evenzoo de andere
kleine plaatsen langs den weg naar Neuchatel stoomen
wy te spoedig voorby om er byzondere aandacht aan te
kunnen schenken, Meer dan deze plaatsjes trok ons het
kleinere meer van Biel en zyn grootere nabuur van Neu-
chatel, die elkander zoo dicht naderen, dat de vlugge
trein in éen sprong van den eenen naarden anderen oever
schynt over te springen. Als het eene zich ontrekt aan
ons oog, doemt het andere reeds op. Dit zullen wy het

halt uurtje stoomens, dat ons nog rest, ter linkerzijde houden,
terwyl de Juraketen zich ter rechter bluft voortzetten.

Neuchatel!" ïoept men langs den trein De tram staat
klaar, die ons naar de stad opslerpen en brengen zal op
de Place du Port nabij de aanlegplaats der booten, en
wat óók iets zegt, nabij de Brasserie Cambrinus", door
onzen reisgids aanbevolen.

Dat het niet koud was, had ons het helder zonnetje
reeds gezegd, maar de zucht van den trein, die zich
voortspoedde door lommerrijke bosschen en kille berg-
kloven, waarin de eerste zonnestraal dien dag nog niet
was doorgedrongen; zoowel als de koele bries, die de
meren ons tegenzonden, deed het ons lekker vinden in
den ruimen wagen. Nu eerst gevoelen wy hoe warm het
is. Als er ooit musschen van de hitte gapen in de dak-
goten, dan is het zeker vandaag Gelukkig is Cambrinus"
maar eenige schreden verwijderd en als wy valiesje en
overjas daar geborgen en onze lunch besteld hebben,
zullen wy, met zonnescherm gewapend, onze voorgenomen
wandeling langs slot en kerk, langs kaai en stadstuin
aanvangen. Doch verder dan de aanlegplaats der booten
brengen wy het niet: het voorstel om stilletjes naar het
koele lokaal van Cambrinus" terug te keeren, vindt geen
tegenstemmer en wy slenteren langs het Museum en het
nieuwe Postkantoor naar de restauratie, waar wy, na
goede bewijzen van appetijt gegeven te hebben, den
overigen tyd doorbrengen in gezelligen kout, onder het
rooken van een sigaartje en het ledigen van een rleschje
Neuchateller, geboren in \'t jaar \'84. \'t Schijnt port met
water verdund doch in werkelijkheid is \'t een overheerlijk
glaasje, dat geen fijnproever versmaden zou.

Tijdig - hoe kan het anders als men zooveel tyd heeft?
hadden wij onze plaats op de boot, die de gemeenschap
tusschen de hoofdstad van het oude vorstendom Neuchatel
en Muiten onderhoudt, uitgekozen. Tien minuten na onze
komst gaf de stoomfluit het teeken tot vertrek De stad
wykt langzamerhand terug, wordt kleiner en kleiner en
is reeds lang in de nevelen schuil gegaan voor wij ankeren
by het lieve plaatsje St. lilaise. Die nevel speelt ons
leelijke parten. Het Alpeiiaussicht moet hier heerlijk zijn,
wy merken hun bestaan niet eens en het Juragebergte
vertoont zich slechts als dunne wolken aan den horizon.
Een zaak wordt ons voor het gemis van dit alles in ruil
gegeven; een weldadige koelte, die opstijgt uit de wateren.
Na St. Blaise steken wij in oostelijke richting het meer
over, teneinde het kanaaltje, dat de meren van Neuchatel
en Murten verbindt, binnen te varen.

Wie kon denken, dat wy hier Philemon en Baucis, die
voorbeeldige oudjes uit den tijd der oppermachtige goden,
ontmoeten zouden? Man en vrouw, beiden telden meer
dan zeven kruisjes, maakten met ons den overtocht
van St. Blaise naar Murten. De luchtstroom op het meer
was sterk en joeg de geweldige hitte weg van de opper-
vlakte des waters. Dat was juist ons verlangen; maar
het oude bloed is meer vatbaar voor tocht en wind, dan
het jonge en moet zich beschutten, waar het jonge zich
gaarne bloot geeft.

Philemon en Baucis, dien naam geven wy het paartje
reeds spoedig en die eerenaam was verdiend, want meer
bezorgd voor elkander dan deze, kunnen de oudjes uit
den voortijd voor elkander niet geweest zyn en in hulp-
vaardigheid stonden de laatsten zeker by hen achter.
Moeder maakte vaders overjas dicht alsof zy^- een kind
bakerde, zette den fluweelen kraag zoo hoog mogelijk op
en knoopte een zijden das om den hals van haar
echtvriend. Hiermede niet tevreden, haalde z\\j een warme
wollen muts te voorschyn. drukte deze op het hoofd van
manlief tot diep over de ooren. Hij op zyn beurt was
moeder behulpzaam, wierp haar den zwarten, dikken doek
om het hoofd en sloeg één nog zwaarderen en grooteren
over de schouders der genoeglijk lachende vrouw. Wjj
hadden pret in deze gemoedelijke oudjes en geen wonder,
want Philemon en Baucis is een vry zeldzame verschijning
in onze dagen.

Al heeft de kapitein ons gezegd, dat wij den trein te
Morat zeer zeker zullen halen, toch zyn wjj van de waar-
heid zijner bewering niet overtuigd en staan met ons uur-
werk in de hand. \'t Zal gaan, nog tien minuten! O, wee!
daar is geen rijtuig aan de landingsplaats Te voet dan!
Een jongen zal twee onzer drie handkoffertjes dragen,
maar een is hem reeds te zwaar: wy zyn genoodzaakt ze
van hem terug te nemen of de kans is geheel en al ver-
keken, want de jongen kan onzen vluggen tred niet volgen
en tdyft spoedig achter. Met een overjas aan en een
koffertje in de hand onder de brandende zon een stagen-
den weg half loopend afleggen, om, byna aan den eindpaal
gekomen, den trein, als lachte hij ons uit, fluitend vóór
ons te zien heensnorren, dat stempelt ons beter tot toerist,
dan het koopen van een Alpenstok met zware ijzeren
punt. Op dat oogenblik lachten wy geenszins om het
geval, want het bezorgde ons twee uur wachtens hier en
anderhalf te Payerne, waardoor wij om elf in plaats van
om zeven uur te Lausanne aankwamen. Zoo het u over-

kwam op een minder warmen dag, zou ik u den raad
geven Murten, of, geluk de Franschen liet oude stadje
noemen, Morat eens rond te wandelen. De oude muren
en torens, door Adriaan van Bubenberg met een handje
volks zoo dapper tegen Karel den Stouten verdedigd, z\'y\'n
een kijkje overwaard.

Misschien zult gij, door de herinnering aan die woelige
tüden gedreven, het slagveld bezoeken, waar de heersch-
zuchtige Hertog van Borgondië zijn leger veiloor en zijn
moed. \'t Ligt slechts een half uur buiten de stad, en
Karel is voor ons Nederlanders geen onbekende, want op
de schoolbanken reeds leerden wy van den ouden meester
het rijmpje :

Voor Gi\'andson verloor hij zijn goed,
Voor Murten zijn moed,
Vóór Nancy zijn bloed.

Als gij de marmeren zuil, welke aan den Moedigen slag
van 22 Juni 1476 herinnert, bezichtigd hebt, wordt het
tijd om naar de statie weer te keeren, want uw wachttijd
is voorbij.

Bij ons vertrek uit Murten gaat de zon reeds in bloe-
dige nevelen achter de verre toppen van het Juragebergte
onder en wordt de avond ingeluid door de Alpenklokjes,
vroolyk klingelend aan den hals der huiswaarts keerende
runderen. Voor het eerst op deze reis treft ons de har-
monieuze toon dezer kunstelooze klokjes.

Te Payerne vinden wij het gaslicht reeds hier en daar
ontstoken, maar de schemering vergunt ons nog in de
verte de laatste letters te lezen van een opschrilt, dat
wn\' zoeken. KS. alleen is zichtbaar, dat is genoeg! Wy
zijn er zeker van in het Hotel de 1\'Ours" aan te landen.
De anderhalf uur, die wy hier wachtend moeten door-
brengen, zullen wij besteden met ons diner, of zoo dat
woord u tegenstaat met ons souper te gebruiken.

Ik leid u binnen in de ruime en goed verlichte eetzaal,
niet om u getuigen te doen zijn van onzen eetlust, maar
om u een dertigtal artillerie-officieren van het Bondsleger
voor te stellen, die juist met het dessert beginnen. Vol-
gens rang hebben zij aan tafel plaats genomen. Zij zijn
beleefd, naar het schijnt, want allen, die onzen groet be-
merkten, hebben hem hoffelijk beantwoord. Wij worden
geplaatst aan een klein tafeltje zóó, dat wij de zonen van
Mars van top tot teen kunnen opnemen zonder den schijn
van plompe onbeleefdheid op ons te laden. Onder de
hoofdofficieren zijn kranige koppen: echte typen van een

krygsman. De overste vooral schünt voor het commando
geboren: dat donker oog, die strenge blikken, dat breede
voorhoofd teekent den bevelhebber. Twee kapiteins uit
zijn naaste omgeving zijn reuzen, wien Frederik een eer-
volle plaats in zyn garde zou hebben aangeboden of op-
gedrongen. Ook de jongeren, op een paar uitzonderingen
na, zyn uit het Zwitsersche hout gesneden, dat goede
soldaten levert Geheel het corps maakte een uitsteken-
den indruk op de drie Hollanders, die ze zagen te Payerne
bij gelegenheid der najaarsmanoeuvres. Zelfs hun kleeding
was schilderachtig en mannelijk: alleen de pet was veel
te groot en kon in tyd van nood den ransel vervangen.¹)

Madame, een goed, eenvoudig mensen kwam ons vragen
of wy tevreden waren over het diner. Wy antwoordden
volgaarne: Ja," en hadden er alle reden voor. Dat deed
madame goed en en zulks toonde zy door ons met alle
bereidvaardigheid de inlichtingen te geven, die wy ver-
langden. Ik beloofde haar het Hotel de 1\'Ours" aan de
Hollandsche vrienden te zullen aanbevelen Welnu, als
gy ooit in Payerne afstapt zult gy het goed hebben in
Hotel Baren," wanneer dezelfde madame nog in leven, eu
het de tijd is der legeroefeningen.

Wjj hebben er veel op tegen in den avond gebruik te
maken van den spoortrein, want dat is in Zwitserland een
beleediijing van de natuur. Toch zullen wy haar tot
onze innige droefheid een kaakslag moeten geven, willen
wij nog heden avond Lausanne bereiken.

III. Om het Meer van Geneve.

De aanblik van het Lac Léman" moet overweldigend
schoon zijn, als men uit de duisternis van een lange tunnel
eensklaps wordt overgeplaatst in het volle daglicht, door
den azuren hemel neergezonden op het blauwe meer en
de aschgranwe bergen, die het omgeven. Wel zullen wy
later denzeltden weg opstoomend, het meer zien in al zyn
schoonheid, maar dan zal ons oog gewend zijn aan het
spel der kleurige golfjes, waarin de zonnestraal zich
brekend weerkaatst, alsof het water gouden vonken schoot.
De bergen, in een nevelachtig kleed gehuld, hebben wy
dan reeds van verre aanschouwd en in al hun vormen
bespied; de dorpen en steden, tusschen de groene wjjn-

(1) Ik schretf dit voor ruim twee jaar. Nu moest ik eigenlijk die
woorden doorhalen, want liet hoofddeksel onzer landsverdedigers is
bijn» van hetzelfde modi.

bergen verscholen, elkander met den vinger aangewezen.
\'t Is zóó reeds heerlijk schoon, wat moet het dan zijn,
als de tooverroede van een plotselingen overgang ons
aanraakt, daar deze godin de macht heeft alle schoonheid
honderdvoudig te vergrooten.

Dat hier te moeten missen heeft ons leed gedaan. Mogen
wh\' dan niets van die schoonheid genieten? Wat moeten
wij het maantje dankbaar zyn, dat zyn zilveren lantaarn
aan de overzijde van het meer hoog boven Meillerio had
opgehangen. Al heeft het de kracht niet der zon om alle
schoonheid bloot te leggen voor ons oog, toch kunnen wij
ons, zy het slechts een flauw denkbeeld vormen van het
natuurschoon, dat den vreemdeling bij helderen zomrdag
geboden wordt op het oogenblik dat hy\' den tunnel van
Cully verlaat. Het geheimzinnige, wat het zonlicht mist,
kunnen wy\' bewonderen naar hartelust. Alsspookgestalten
houden bergen en rotsen de wacht aan het meer en werpen
hun lange, door den golfslag gebroken schaduwen ver
over den waterspiegel voort! Scherp teekent zich licht
en schaduw af op de witte huizen van Cully en Vilette
beneden ons, tusschen de wingerdrnnken en bladerkronen
door op de vruchtbare hellingen. De ontstoken lantaarns
van Lausanne z\'yn als dwaallichtjes, zwevend boven een
moeras, \'t Zou ons niet lang gevallen zijn, indien wy\' een
half uur later eerst de waarschuwende stem des conduc-
teurs vernomen hadden: .Lausanne aussteigen!"

W\\j nonen die waarschuwing ter harte en stijgen uit.
Tien minuten hadden de zwaargebouwde witte paarden,
die wij Walen zouden noemen, werk om den omnibus van
het lïotel Richemont" den steilen weg op te sleepen tot
vóór de eerste verdieping van dat weelderig vreemaelin-
genverblijf. Dat wy als het ware per rijtuig in onze
slaapkamers gereden werden, wij hadden ze nabij den
ingang vonden wij heel aanlig; en heel vreemd, omdar,
wy bij avond niet bemerkt hadden, dat wij au premier\'\'
aan land stapten. Dit zouden wij eerst den volgenden
morgen bij het openen onzer ramen, die toegang gaven
tot een balkon, ontdekken. Wij dachten op een terras te
komen en zetten den voet een zestal meters hooger dan
wy vermoedden, boven de bloemperken van het hotel.
Richemont" is gelegen op de helling eens heuvels en
heeft het front in den tuin, die langs de steile glooiing
naar beneden loopt tot nabij het station Deze glooiing
verklaart lier, hoe de reiziger aan de achterzijde des
hotels waar de omnibus hem afzet, reeds do eerste ver-
dieping vindt, en zegt ons tevens, dat wy\' do eetzalen
beneden en niet by den ingang moeten zoeken.

Niettegenstaande de vertraging te Murten ondervonden,
zou ons plan om met de morgenboot naar Ouchy, de voor-
stad van Lausanne, naar Qeneve te vertrekken, doorgaan.
De merkwaardigheden van het oude Lausonium zullen wy
by den terugkeer in deze plaats bezichtigen, hadden wy
gezegd.

De boot vertrekt reeds vroeg in den morgen uit Ouchy,
dus moesten wy vroeg uit de veeren. Wat maakt dat!
wij zyn jong en gewoon de zon te zien opgaan. Eest
nog de afrekening en wy vertrekken met bet rijtuig, dat
een kamerjongen voor ons zal halen, daar de omnibus nog
niet wakker is.

Als men iets kwaads van iemand of van iets gehoord
heeft, is men zoo licht geneigd iets van dat kwaad te
gelooven. Op lien menschenkundigen stelregel maken wy
geen uitzondering.

Met hotelcoupons wordt men altijd slecht behandeld,
had men ons gezegd Wij geloofden liet niet, maar toch,
\'t kon waar zijn en daarom van die dingetjes gezwegen
tot by\' de afrekening. Wel waarschuwde ons de omslag
van bet couponboekje te zeggen bij de aankomst: Wy
zullen met óaze" betalen," of iets dergelijks; doch juist
die waarschuwing deed ons het zaakje mistrouwen en wy
besloten te zwijgen tot het oogonblik der afrekening ge-
komen zou zijn. Te Bazel gelukte, wat wij een krygslist
dachten: \'t zal hier ook wel gaan. Ja wel! daar kwam
de rekening en de kamers waren zoo hoog mogelyk ge-
noteerd. Ik baalde Gaze" voor den dag, doch die vlieger
ging niet op. de staart was te zwaar.

Mijnheer", zei de portier, u bad zulks gisteren avond
moeten zeggen "

Wel, mynheer," speel zeker mynheer tegen een
portier in zulk geval .dal hebben wij nog nooit gedaan."

En toch het moet, mijnheer. Hier staat het," en hy
wees op den omslag van het boekje, waar het ook wer-
kelijk stond.

\'t Is toch feitelyk hetzelfde of het gezegd wordt of niet:
men zal er ons niet slechter om behandelen?

Op dit laatste moest de portier bet antwoord schuldig
blyven

\'t Was toch zóo", herhaalde hy en voegde er doodleuk
by: Enfin, un petit pourboire" en ik zal de zaak regelen."

Na eenige minuten in het bureau vertoefd te hebben,
bood hy ons de kwitantie aan en.... wachtte zijn fooitje.
Juist was de kamerjongen teruggekeerd met de verze-
kering, dat er nog geen rytuig te vinden was, waarop de
portier ons den goeden raad gat met den kabeltram naar

de voorstad af te dalen. De jongen zou ons den weg
wyzen en de koffertjes dragen Wij kwamen juist tijds
genoeg om den tram in de tunnel te zien verdwijnen:
de boot waarop hij correspondeerde, konden wij met geen
mogelijkheid meer halen. Wat nu begonnen? liet station
van den spoorweg ligt aan de overzijde van het plein,
waarop wy ons bevinden. Daar zullen wij onze bagage
afgeven en de twee uren die er nog verstrijken moeten
vóór het vertrek van een geschikten trein naar Geneve,
besteden aan een stadswandeling, dan kunnen wy op onze
reis naar Bern Lausanne in \'t voorbijgaan groeten.

Kan men de stad in dien tijd zien? Neen, de hoofdstad
van het kanton Waadt, met zijn nauwe, morsige en steile
straten, met zijn onaanzienlijke, doch merkwaardige huizen
is in twee uurtjes niet te doorloopen; zelfs is het onmo-
gelijk de voornaamste punten der stad alle te bezoeken.

Daarom zullen wij, gewoon niet te veel hooi op de vork
te nemen, ons tot weinige bepalen, te meer daar het
zonnetje reeds warm op onze hoofden schijnt.

Gemakshalve laten wij ons door den kabeltram tot de
brug, naar den naam des ontwerpers Pont Richard" ge-
noemd, optrekken. Denk u hier geen water op den berg-
rug, omdat er een brug is: \'t is een onbebouwde laagte,
die overbrugd wordt door dit gevaarte van graniet.

\'t Heet opletten hier, willen wij door dien doolhof van
straten en steegjes de markt bereiken. Zou dat de houten
trap zijn, die ons naar de hooggelegen kathedraal zal op-
voeren? wij moeten ze hier vinden. Hij is het. Hon-
derd zestig ongemakkelijke, onzindelijke treden gaan wij
bestijgen; en vóór de helft is afgelegd, verwensenen wij
de vindingrijkheid desgenen, die dit onding tot stand heeft
gebracht. Als stad ot kanton een rijken dwaas vindt,
die eenige millioenen te vermaken heeft, zal dit marteltuig
stellig door iets beters en fraaiers vervangen worden.
Een standbeeld voor den milden gever zal er wel op
- overschieten: er is nog plaats voor op de markt, waar
b\\j uitzondering nog geen standbeeld staat.

Niet knorren, als ik u bidden mag. Op het terras
vóór de kathedraal zult gij de vermoeienis vergeten; want
op het oude kerkhof, onder de boomen, wier lommer den
trappenklimmer tot rust noodigt, vinden wij een prachtig
gezicht op stad en voorstad, op meer en bergen, indien
deze laatste zichtbaar zn\'n, wat heden slechts ten halve
gezegd kan worden. Zullen wij hetzelfde misschien wat
beter gaan zien op den toren der kerk, of bij het hooger
gelegen oud-bisschoppelijke slot? Zullen wij opstijgen naar

Signal"? Goed! maar ik vergezel u niet by een tropische
hitte, als die van heden, overtuigd dat daarboven het
gebergte evengoed in mist en nevelen gehuld blyft voor
het oog des bezoekers. Laat ons die moeite sparen en
ons hier verlustigen in het overheerlijk schoone panorama,
dat zich beneden ons uitstrekt. Als wij voldaan zyn,
wenden wy ons om en beschouwen het uitwendige der
streng Gothische kathedraal, eenmaal door Gregorius X
in tegenwoordigheid van Rudolph van Ilabsburg gewyd,
thans jammerlijk door de lleformatie ontheiligd.

liet kunstgewrocht der geloovige middeleeuwen wordt
gerestaureerd.

Of het, evenals ten onzent, ook hier den Protestanten
een doorn in het oog is, dat de kathedralen, die meester-
stukken van vroegere dagen, in katholieken zin gerestau-
reerd worden, heb ik den werklieden, die de laatste hand
legden aan de goedgeslaagde vernieuwing, niet durven
vragen. Hoe het zij, \'t is een troost voor de Nederland-
sche Hervormden, dat men zich in het land der hervormers
by uitnemendheid genoodzaakt ziet, katholiek te zyn tegen
wil en dank, zal de schoonheid dezer reuzenwerken niet
geheel te loor gaan.

Keeren wy naar het station terug. Wel is er nog tijd
in overvloed, maar wij zullen hem korten dooreen straatje
om te loopen en hier en daar stil te staan voor de ge-
kleurde en ongekleurde platen, afbeeldingen van wat er
heerlijks is in Zwitserland, by duizendtallen in rijke win-
kels ten toon gesteld. Eeeds hier maken wy keuze, welke
wy zeker koopen en als herinneringen op onze kamers
zullen ophangen in vergulde lijsten.

Zoo komen wy niet te vroeg. Zie, de trein staat reeds
voor: willen wy een plaatsje ter linkerzyde veroveren,
dan moeten wy ons haasten, \'t Geluk is met ons; wy
vinden, wat wij zoeken.

Weelderig groene weiden, vruchtbare akkers, tallooze
wijnstokken, als onze frambozenstruiken opgebonden, be-
dekken de vlakte tusschen Lausanne en Holle. Zwitsersche
huisjes wisselen af met kleinere en grootere villa\'s in
bloemen verscholen, \'t Schy\'nt hier het land van Flora
by uitnemendheid, het Haarlem van Zwitserland. Geen
huisje, dat niet door bloemperken wordt ingesloten; geen
houten balkon, geen trapje, dat tot verdieping of zolder
der huizen opvoert, of het wordt omlijst door bloemen en
slingerplanten. Zelfs de kleine stations, die wy by tien-
tallen voorbijsnellen, missen het kleed van bloemen niet.
Sty\'f als een modepop, in hooge boorden gevat, staan in
ons vaderland de plompe gebouwen langs den ijzeren weg

en doen den reiziger denken aan een gevangenis. Hier
is dat anders. Niet zoo hecht en niet zoo groot zijn deze
halten, maar vroolijker, veel vroolijker dan de Hollandsche-
Om de ijzeren pilaren en tegen de gele muren slingeren
zich de groene of bruinende ranken van tammen en wilden
wingerd omhoog en vormen tusschen huis en spoorwegbaan
een dak van bladeren, waaronder de wachtende vreemde-
ling beschutting vindt tegen de zonnestralen. Het ge-
plaveide perron onzer Hollandsche stations is vervangen
door eenige goed onderhouden bloemperken, die de twee-
lingslijn mogen naderen, zoo dicht, als \'t mogelijk is
zonder de reizigers bij in- en uitstappen te hinderen. Gij
zult mü toegeven, dat liet prettig: spoort door zulke
streken, vooral wanneer bij do liefelijkheid van de natuur
zich het grootsche komt voegen; wanneer do \'lauwe
See" en \'t nevelachtig gebergte, waarboven de Mont
JBlanc het eerbiedwaardige hoofd verheft, den achtergrond
vormt van dit bekoorlijk schilderijtje.

Ik zou dat Engelsch dametje, schuin tegenover ons,
het boek uit de hand willen rukken! Dat is onbeleefd,
ik weet het wel; maar is het geen beleediging van de
grofste soort, de natuur aangedaan, als ze haar schoonheid
met innig zelfbehagen ten toon spreidt, een boek te lezen
dat tot opschrift heeft: The Woman at Home"? Een
rare wereld! Dat leest, liggend op divan of sofa, den
geheelen winter romannetjes; besteedt eenige uurtjes om
uit Baedeker een reisje door \'t Continent samen te stellen.
En als dan zoo\'n reis is opgemaakt en ondernomen, moet
de tijd gekort want hij valt lang zelfs in Zwitserland
met de studie van De Vrouw te huis." Thuis moest
men leeren uit de boeken hoe men reizen; op reis hoe
men het huisgezin bestieren zal.... o neen! ik vergis
mij, want zulks behoort niet meer tot een beschaafde op-
voeding hoe men den naren tijd van kouden winter en
gure lente dooden kan op de meest aangename wijze.
Wanneer deze jonkvrouw op reis zoo goed zal leeren hoe
een vrouw zich in den huiselijken kring te gedragen heeft,
als zij thuis geleerd heeft met nut en voordeel te reizen;
dan beklaag ik dengene, die haar eenmaal de zorg over
linnenkast en provisiekamer met den huissleutel zal
overgeven.

«Maar, wat bazel je toch", zei Harry, weet je dan
niet, dat een en ander langer uit de mode is dan crinoline
en korte broeken ?"

Ik weet het we), al redeneer ik een weinig ouderwets,"
antwoordde ik; en Jan verbeterde mij zeggende: Neen,

heel ouderwets." Ik zweeg, want ik gevoelde, dat hij
geluk had.

Signal de Bougi en Dole moeten wy er voor deze reis
aan geven, wy hebben dus geen reden om te Holle uit
te stappen en sporen verder.

Bergachtiger wordt hier de streek en levendiger tevens.
Kleine steden en dorpen zijn er als gezaaid op den berg-
rug. Geen stad, geen dorp, of \'t heeft een kasteel of
buiten aan te wy\'zen, waaraan de naam van een historische
of literaire grootheid verbonden is.

Zwitsersche treintjes loopen langzaam en dat is niet in
ons nadeel. Immers wat maakt bet, of wy^- een uurtje
vroeger of later aankomen op de plaats onzer bestemming,
zoo wy slechts genieten mogen van de schoonheden des
lands. En daar is gelegenheid voor. Vraagt ge niy of
ik Nyon of Oligny, Coppet of Versoix, Genthod of Pregny
het bekoorlijkste gevonden heb, dan moet ik u in alle
eerlijkheid het antwoord schuldig blijven, \'t Is zoo moei-
lijk keuze te maken tusschen juweeltjes als dez^l\' ^;^.^^t>

Daar stoomen wij de stad van Calvijn binnen, en we-
derom ryst de vraag: waar zullen wy onzen intrek nemen?
Een vraag, des te gewichtiger, omdat wy hier langer dan
elders vertoeven zullen. Ons couponboekje geelt keus in
overvloed, maar het slaafs volgen van Gaze" heeft zyn
keerzijde, gely\'k elke medaille. Wy vinden in Baedeker
een hotel, dat niet voorkomt op onze lijst. Behalve het
bekende sterretje is er bij aangeteekend: von Deutschen
viel besucht." Dat zegt ons meer dan alle sterretjes der
wereld; want waar Duitsche trekvogels bij zwermen neer-
strijken is het goed azen voor Hollandsche meeuwen.
Daarom valt onze keuze op Hotel de la Poste". Hoe
zullen wy er geraken? \'t Is ver van het station en den
omnibus van \'t hotel vinden wij niet.

«Een rytuig, heeren?" hooren wy ons toeroepen door
een deftig gegalonneerde, die gemerkt heeft, dat wy iets
zoeken, wat niet te vinden is.

Uw tarief?" is onze vraag.

Stijgt slechts in, heeren, aan \'t bureau wordt het u
gegeven."

Eenige stappen en ons voertuig houdt stil. Een man
met een notitieboekje in de hand en een groot potlood
achter het oor komt buiten en:

.Waarheen willen de heeren ?"

Naar \'t Hotel de la Poste."

Hy schrijft eenige regels en overhandigt ons daarna het
geschrevene met de woorden: Dat hebt gij den koetsier
tb betalen." Hotel de Ia Poste" roept hij den voerman
toe en het rytuig zet zich in beweging. Daar gaat het
door de nieuwe en oude straten der stad, de ontstuimige
iihöne over en binnen het kwartier stappen wy af aan
het hotel onzer keuze.

Veeleischend zy\'n wy niet; indien wy slechts zindelijke
kamers hebben en goede bedden \'t mag soms wat hoog zijn
zullen wyniet klagen. Wy waren dan ook spoedig geholpen.

Table d\'hute zou aanstonds beginnen. Tot ons groot
genoegen bemerkte ons drietal, dat het hier goed was
aangeland. Do groote eetzaal was eivol en de taal der
gasten zei ons, dat liaedeker gelijk had mot te beweren,
dat vele bezoekers tot de Germaansche stammen behooren.
Toevallig had onder al die Duitschers ons gezelschap
rechts van zich een Franscho familie, bestaande uit papa
en mama, hun aardig jongske mot een zeer gorde maag,
plus een familielid, dat naar de trekken te oordeelen, de
zuster moest zijn van mama. Hun vaderstad Lyon hielden
zy\' in hooge eer. Geheel de familie had pret in het kind;
ook wy vonden den dreumes aardig en bewonderden in
hem vooral den eetlust, die een verbazende hoogte bereikt
had. Papa bediende hem goed van elk gerecht en het
opgedischte verdween telkens als sneeuw voor de zon.
Wijn was slecht voor hem; immers de bezorgde vader
nam het halve fleschje voor hem weg, zette het naast
zich neer en, om zeker geen bekoring te wekken in
den kleine, dronk het zelf uit.

De Franschman bemerkte, dat wij aardigheid hadden
in zy\'n lieveling en \'t deed hem goed. Een paar kleine
attenties, die men zijn buurman aan tafel altoos bewijzen
kan, stemden hem allergunstigst ten onzen opzichte en gaarne
mengde hy\' zich in ons gesprek. Hoe hy daarin slaagde?
Wij spraken onze moedertaal, waarvan hij, heel logisch
voor een Franschman, geen jota verstond, doch het woordje
Grand Salève lmdden wy een paar malen gebruikt en dat gaf
hem den gewenschten aanloop tot, zy\'n voorgenomensprong.

Hebben de heeren den Grand Salève reeds bestegen?"
vroeg hij en raakte daarmede juist het punt onzer be-
raadslaging aan. Hy had het niet gelukkiger kunnen
aanleggen : ons gesprek vlotte van het eerste oogenblik.
Hy was er geweest en kon een bezoek niet genoeg aan-
bevelen. Dat was nu ons geschilpunt niet. De vraag
was slechts: gaan wij er vandaag nog heen of morgen.
O, heeren, dan zult u wel doen dezen namiddag te gaan.

Op dagen als deze is de tegenavond het meest verkieslijk!^-\'
Dat deed ons besluiten: onmiddellijk na tafel zou ik voor
de kaarten zorgen, een zorg, die nog al te dragen is
daar ze in elk hotel verkrijgbaar zijn.

Hebt gij eenmaal een gesprek aangeknoopt niet een
Franschman, dan laat hij u, vooral als gij Hollander zyt,
niet los, voor hy op beleefde wyze te weten is gekomen,
wat hy van u verlangt te vernemen. Een Hollander is
in zijn oog een soort van Zoeloekafter en het verwondert
hen, zoo hij nog nimmer een Nederlander sprak, in deze
een niensch te ontmoeten, die beleefd en vriendelijk kan
zijn, geluk hij zelf dat is. Holland verstaat hij niet,
Pays-Bas kent hij niet; het eenige wat hij van ons vader-
land weet, leerde hij op de schoolbanken en is bevat in
het zinnetje, dat hij zich in zijn jeugd in het geheugen
pompte: Amsterdam port de nier important." Wilt gij
een Franschman uit liet Zuiden duidelijk maken waar uw
wieg eens stond, spreek hem dan niet van Holland of
Nederland, maar zeg hem in of bij Amsterdam en gü hebt
kam van slagen. JJeze inwoner van Lyon stond ver boven
vele zijner landgenooten, want toen ik op zijn vraag of
wy Engelschen waren antwoordde: Neen, Hollanders",
lachte hij. Ah! ca! fromage de Ilollande!" Die had hy
wel geproefd en o! zoo lekker bevonden. Veel, heelveel
vroeg hij van Holland en zijn kolouiën, waarvan hy meende
ooit iets gehoord te hebben. Wederkeerig dacht ik ook
hem te mogen vragen, welke de stad zijner inwoning was:
tot heden wist ik dat nog niet. Lyon", verzekerde hij
Wat stal ik zyn hart door aanstonds het gesprek te
werpen op de schoone boorden der Saöne, op place
Belcour," op 1\'Ile Ste. Barbe, op N. D. de Fourvière
bovenal. Mevrouw en mevrouws zuster hadden tot dan
geluisterd en gezwegen, maar toen zij hoorden, dat de
Hollanders Lyon kenden en, wat nner is, bezocht hadden,
mengden ook zy zich in de conversatie, die daardoor niet
weinig aan levendigheid won. Wy waren het over alles
eens behalve over hot stukslaan der spiegelruiten bij
Cassati na den moord van Carnot, wat hij goed en ik
afkeurde, al was het maar alleen, omdat wij in die res-
tauratie eens zoo overheerlijk geluncht hadden. Wy
stonden van tafel op als dikke vrienden en waarlijk ik
betreur het, dat de familie nog heden naar huis terug-
keerde. Ik weet zeker, dat zij, te huis gekomen, hun
bekenden menigmaal over de drie Hollanders met lof ge-
sproken hebben. Zyn adres ontging mij; anders zond ik
nog een Hollandsch kaasje voor mijnheer naar de stad
waar Rhöne en Saóne samenvloeien.

De kaartjes voor Treize Arbres", het eindstation op
den Grand Salève, had ik slechts bij den portier van het
hotel te halen. Kent gij dit species van hotelbedienden ?
\'t Loont de moeite er kennis mede te maken. Portiers
van hotels zijn gewoonlijk uiterst beschaafde, zeer vrien-
delijke en gedienstige geesten, die om den post hun toe-
vertrouwd, een airtje van voornaamheid meenen te moeten
aannemen, dat zij by eenige vertrouwelijkheid van den kant
der vreemdelingen spoedig afleggen, en hun niet belet
gaarne een tooitje aan te nemen. Als gij ze aan hun
manieren nog niet erkent, zult gij ze spoedig kennen aan
\'t gala-kostuum, dat zij nooit verlaten en meer nog aan
de groote pet, waarop in gouden of zilveren letters hun
waardigheid vermeld staat. Wilt gy kaartjes, plannen
of inlichtingen, dure sigaren of postzegels voor het bui-
tenland, dan moet gij by den portier züii, die dat alles
heeft in het kleine kamertje naas den ingang van het
hotel, waar hy troont.

In het Hotel de la Poste" hebben wij te onderhandelen
met een langen, zwarten kerel, uiterlyk een barsch, on-
verdraaglijk schepsel, maar in werkelijkheid een man, die
voor de beleefdheid zelve kan doorgaan. Gaarne niet
alleen verkoopt hij kaarten en wat verder tot zijn depar-
tement behoort, ook inlichtingen en goede wenken geeft
hij met de grootste welwillendheid. Reeds bij ons eerste
onderhoud palmde hu* my dermate in. dat ik over vele
zaken, die niet op Genève en omstreken betrekking hadden,
bij hem op advies ging; en de uitkomst bewees, hoe kost-
baar zijn raadgevingen waren.

Tijd verbeuzelen op reis is zonde Daarom zullen wy
langs een omweg naar Cours de Rive", vanwaar de tram
vertrekt, opwandelen. Een goed uur mogen wy aan die
wandeling besteden. Wh" gaan langs de Ilhöne, die Genève
in twee bijna gelijke deelen verdeelt, om den onstuimigen
vloed met krachtigen golfslag te zien henenspoeden langs
de fraaie kaden, die hem insluiten, onder de zes bruggen,
die zijn oevers verbinden. Al lokt de brug des Bergues"
en vooral die van den Mont-Blanc" ons aan om naar de
westelijke stadshelft over te steken, wy weerstaan aan
die bekoring, vertoeven een oogenblik voor de ryke win-
kels, nemen even plaats op een tuinbank bij het Nationaal
Monument, vanwaar wy terzelfder tijd het hemelsblauwe
meer bezichtigen kunnen en het gedenkteeken, opgericht
ter herinnering aan Genève\'s opname in den zusterbond
der Zwitsersche staten. Als wy den kunstig aangelegden
Engelschen tuin doorkruist hebben is het uur verstreken

en wordt het tijd Cours de Rive" te zoeken. Eén satrat
slechts scheidt ons van dit plein.

Even over de Grenzen.

De tram staat vertrekkens gereed. Wij nemen plaats
in den achtersten wagen met het gelaat stadswaarts ge-
keerd: zóo zullen wy naar onze berekening het beste uit-
zicht hebben. In den beginne stijgt de baan slechts
weinig en voert langs lieve buitens en bloemrijke tuinen,
voorbij het kleine Vilette, over de gele Arve naar Vervier,
op Fransch grondgebied, waar het stoompaard op stal
gezet en de electrische kracht te hulp geroepen wordt om
ons tegen de hoogte op te sleepen. Het stijgen begint.
Eerst vertoont zich het meer aan ons oog en weldra ook
de stad Genève. \'t Is een overheerlijk gezicht, dat tot
Monetier-Marie steeds in bevalligheid blijft toenemen, daar
de blik zich bij eiken slag der kamraderen van onzen
wagen verruimt. Hier vereenigt zich onze lijn met die,
welke van Genève over Etrembieres naar Treize-Arbres
opvoert. Wy zyn de minderen en moeten van trein ver-
wisselen.

Reeds is de Mont-Blancketen zichtbaar geworden en
trekt aller oogen tot zich, doch grootscher dan op de
helling zullen de Savoyer Alpen vóór ons liggen, wanneer
wy, afgestegen aan het eindstation een eindweegs op-
wandelen naar den hoogsten top van den Salève. De weg
daarhenen is niet steil en geen puntige steenen maken
het voetpad moeilijk begaanbaar.

Wn° staan meer dan tweeduizend meter boven de zee.
Aan onzen voet breidt zich het lachend dal der Rhöne
uit tot op de boorden van het onafzienbare meer. Genève,
de grooto stad, met de talrijke dorpjes, die haar omgeven,
ligt daar ver beneden ons als een uitgestrekt bloemperk
in een lustwarande. Ginds stort zich de gele Arve in de
blauwe Rhöne, maar de reine vloed wil zijn onreinen
broeder niet opnemen en weigert alle verbintenis, zoolang
de Arve niet rein wordt en helder gelijk hij zelve is.
Van hier uit zien wij het niet: morgen, als gij wilt, zullen
wü gaan terplaatse waar de prachtige Rhöne

de Arve wd aan- maar niet op-neemt,
E i niet met, olscboon nevens haar gaat.

Mijlm ver gaan ze inwillig te zamen,
De eene dIhuw, de aiidre grauw, gram te moed\'.
Tot ze op eenmaal riie koelheid zich. schamen,
Zich omarmen, en ééa zijn voor goed.

Slaan w\\j thans den blik over het vruchtbare dal der
Arve, over de lagere bergen, waardoor deze vallei wordt
ingesloten, op de met eeuwige sneeuw bedekte kruinen.
V^ran den Dent d\'Oche tot den Crête des Aravis vertoonen
de Alpen ons hun majestueuze grootheid. In \'t verre
Noorden de schrikwekkende top van Roche d\'Enfer, de
scherpe randen van Dent du Midi; dichterbij de statige
Aiguille Verte tusschen Aiguille d\'Argentiere en du Midi.
Tegenover ons de koning der bergen, de Mont-Blanc, de
reus onder de reuzen, die zyner majesteit bewust, het
fiere hoofd verheft ver boven den Mont Maudit en den
Döme du Gouter, welke hem als wachters omringen.

Het grootsche in al zyn verhevenheid aan de eene, het
bevallige in al zijn bekoorlijkheid aan de andere zijde,
maakt den Grand Salève tot een der meest bezochte
punten der aan schoonheden zoo ryke Alpenwereld.

Daar zaten vele vreemdelingen voor de nette restauratie
by het eindstation en niet minder by de meer landelijke,
eenige minuten van het station verwijderd. Vele ook
deden als wy en maakten een wandeling over den bergtop,
sommigen, wellicht vermoeid van een langeren tocht,
zaten neder onder de struiken en gebruikten in gemak-
kelijke, maar met de fijne etikette weinig strookende
houding de soijzen, die zij hadden meegenomen.

Hoelang wij ronddwaalden over den Salève weet ik
niet, want de tijd heeft meer dan vleugelen, als er zooveel
heerlijks te bewonderen gegeven wordt. Ik weet alleen,
dat de dorst ons terugdreef naar de restauratie. B\\j de
eerste de beste namen wij plaats onder een noteboom
of er juist dertien boomen staan, niet meer of niet minder
durf ik niet beweren. En daar wy hier dal en bergen
niet meer gelijktijdig zien konden, stelden wij ons tevreden
met den vrijen blik op het hooggebergte, waarvan ons
oog door niets was af te trekken.

Voor reizigers gelijk wij, die als zwaluwen door Zwit-
serland trekken, is een verblijf van drie uren op den
Grand Salève lang genoeg; geenszins te lang, want een
geheele dag zou nog kort schijnen op deze plaats.

Over Veyrier zijn wy gekomen, langs Etrembières zullen
wij stadwaarts keeren, Wij gaan vertrekken, want de
zon nijgt reeds ten ondergang.

De lieve plaatsjes Haut- en Bas-Mornex verdienen ten
volle onze opmerkzaamheid, doch als u gelijk ons, de
zeldzame gelegenheid geschonken wordt den Mont-Blanc
te zien in Alpengloeien, zult gij op hun schilderachtige

ligging geen acht slaan, daar dit natuurverschijnsel alleen
uw aandacht vraagt.

Wat is Alpengloeien? Met die vraag brengt gij mij in
verlegenheid, daar ik bekennen moet geen verven op niyn
palet te hebben, die eenigszins de wonderbare schoonheid
van dit kleurengetoover kunnen weergeven. Men moet
gezien hebben hoe de witte sneeuwtoppen, zooeven nog
door den gouden gloed der volle zonnestralen overgoten,
hooger getint worden naarmate de zon aan den hemel
daalt; gezien hebben, hoe hel goud verandert in den blos
der rozen en wederom overgaat in de kleur van \'t versche
bloed; gezien hebben ten laatste hoe een purperen kleed
met goud en groen doorweven, wordt uitgespreid over de
sneeuwvelden. En dan zult gü my niet meer vragen:
Wat is Alpengloeien;\'" overtuigd dat niemand het u
zeggen kan.

Geheel de wagen was bij dat schouwspel in opstand,
■ elk verdrong zich voor de raampjes, opdat niet de minste
kleurschakeering aan zijn oog ontsnappen zou. Eén slechts
bleef gevoelloos koud, als een beeld van steen, en ver-
waardigde zich niet óm te zien naar hetgeen de reizigers
betooverde \'t Was de bestuurder van het electrische
rijtuig, üéfence de parler au conducteur!" stond er met
groote letters op de zwakke afscheiding, die hem van het
reizend publiek afsloot. Getrouw aan zijn consigne, bleef
hij koud, waar allen warm waren, en zweeg waar een
ieder luide zijn bewondering lucht gaf.

Een kromming van de baan plaatst den Petit Salève
tusschen ons en de gloeiende bergen. Wij znn te Etrem-
bières en moeten overstappen op den gewonen stoomtram,
\'t Is het werk van een oogenblik, want ieder haast zich
den Mont-Blanc weer te zien. Daar staat de koning der
Alpen wederom vóór ons; nu niet meer in het purperen
kleed zijner waardigheid, maar in een lijkwade gehuld.
De vale kleur des doods heeft den gloed van \'t leven
vervangen Heerlijk en zinrijk slot van \'t Alpengloeien,
dat deu beschouwer stemt tot diepe en zalige gedachten.

De huizen van Annemasse onttrokken weldra de bergen
aan onzen blik ; wij zouden de bebouwde straat tot Genève
niet meer verlaten, \'t Was een drukte langs den weg,
zooals deze alleen mogelijk is op een koelen avond van
een snikheeten dag, of wanneer een standje" de buur-
vrouwen op de straatsteenen geroepen heeft. Natuurlijk
vormden laatstgenoemden het grootste contingent en het
luidruchtigste tevens; de mannen waren minder in getal
en stemmiger; de jongens evenals ten onzent de straat
tot speelplaats kiezend, hadden het meeste pret bü de

openbare fonteinen, zooals onze jeugd zich liet best ver-
maakt l>ü de publieke pompen. \\Vee! do vrouwen, die
nog water haalden. Dat en ook de eigenaardig gebouwde
en nog eigenaardiger ingerichte huizen van Etrembières
bezorgden ons afleiding genoeg. Eu ware deze niet vol-
doende geweest, dan zou een halfbeschonken werkman
de zorg om ons bezig te houden alleen op zich genomen
hebben.

\'t Is voor een goed begrip noodig, dat ik u even den
plattegrond van onzen wagen teeken. Hy is aan de
waggons onzer stoomtram gelijk, indien de schotten tus-
schen voor- en achterbalkon worden weggenomen, het
middeldeel een handbreed wordt verhoogd en vier banken
gezet worden in de lengte, waar er bij ons slechts twee
staan. Onderscheid van klassen bestaat hier niet; het
groentevrouwtje van Thönex neemt plaats naast de mode-
poppen van Parijs en Londen. De zitplaatsen worden
aan de dames afgestaan.

Verbeeld u, de wagen zit vol als een harington en de
staanplaatsen zijn bijna alle bezet. Daar klimt de balf-
dronkene met moeite in het rijtuig juist vóór ons en zoekt
steun tegen de uiteinden der middelste banken. Hij begint
te rooken, heel, heel druk te praten tot groot genoegen
der heeren, die lachen met zyn vroolijk gesnap; tot er-
gernis der dames, die voor hem huiveren, maar vóór noch
achterwaarts kunnen, \'t Duurt niet lang of de beenen
hebben hun laatste kracht verspild in den strijd met de
lichte schommeling van den wagen en weigeren verderen
dienst. Hij heeft de kracht nog en het verstand zich
een weinig te verplaatsen tot tusschen de zitbanken.
Daar zet hij zich; neen, laat zich vallen in het midden
der twee rijen dames, welke met moeite den tijd vinden
hun teenen terug te trekken en te behoeden voor een
wisse verplettering. Een olectrische schok verwrong het
gelaat der dames en amist en ontzetting teekenden zich
op haar voorhoofd. Wet zouden zü gaarne vluchten!
doch daaraan viel niet te denken: een uitweg was on-
mogelijk te vinden in den overvollen wagen. Hij vond
zün zitplaats op het hoogere middelgedeelte uitstekend
en knipoogde lachend tegen de vier juffers, eigenaressen
der vier paar knieën en voeten, die zoo spontaan plaats
voor hem gemaakt hadden, als om haar te danken voor
de gedwongen wellevendheid. De heeren op het achter-
balkon van den waggon lachten, de dames waren alle
verontwaardigd, alsof het volkenrecht geschonden was.

De gevoelens in ons rijtuig waren verdeeld, juist in
dezelfde verhouding als in den wagen voor ons.

Komisch was de handelwijze van den conducteur. By
de algemeene opschudding bleef by met onverstoorbaren
ernst en kalmte kaartjes uitdeelen en geld in ontvangst
nemen, alsof er niets gebeurde: hy verrichtte zyn werk
als een automaat zonder een spier van zyn stroef gelaat
te vertrekken.

Ons wynproevertje werd door een zyner vrienden, die
hem bij het instygen behulpzaam geweest was, vóór de
stad uit de tram geholpen, \'t Was goed ook, want de
aardigheid van deze verschijning moest voor de dames,
door hem gemolesteerd, nog komen; en voor de heeren
was zy reeds lang voorhy, daar hy, halfdronkener gewoonte,
spoedig door een zwymelroes overmeesterd werd, uit
welken hy slechts even ontwaakte, zoo dikwyls de tram
stilhield en hij, onderworpen aan de alles beheerschende
wet der traagheid, achteroversloeg en het hoofd stiet
tegen de knieën der verder zittende dames. Dat deze
telkens schrokken, begrypt een ieder.

Et la morale de cette histoire" was voor ons, dat de
werkman ook hier zyn graantje pikt, en soms wat diep
in het glaasje ky\'kt.

Dat had ons den tyd merkelyk gekort en van de mooie
en minder mooie huizen en villa\'s van Chêne-Bourg en
Chêne-Bourgerie hadden wy weinig of niets gemerkt, en
konden er ook niet veel van merken, daar de duisternis
was ingevallen en de straatverlichting niet van weelde
getuigde.

\'t Slaat acht uur op het oogenblik dat wy de stad
binnenstoomen. Wij hebben nog een eindweegs te voeteeren,
en dat gaat niet vlug al is de straat breed, want heel
Genève schijnt op de been en slentert door de straten.
Slechts langzaam en met moeite bereiken wy door de
aan- en aftiekkende menigte heen het Hotel de la Poste.



		46 -

		volgen na een bezoek aan de kerk der Ridders van St. Jan, die zeer r\\jk is aan reliquieën, het smalle voetpad dat langs het klooster afdaalt op de oevers der Saane. Hier zullen wij even rusten aan den koelen stroom; de enge vallei in haar ruwe schoonheid dwingt onze bewon- dering at en gedoogt niet dat wy zoo spoedig verdergaan. Wij zijn niet ver meer van de stad al zien wy haar huizen niet. Eenige schreden slechts en het dal keert zich met scherpen hoek rechts; wy staan beneden Freiburg. Dat bezorgt ons nog een lastig kwartiertje, want een smal bruggetje voert ons over den vloed op een ruwen kiezel- weg en na onze voeten op de puntige steenen van deze gepijnigd te hebben, moeten wy om by het oude stadhuis op de markt aan te komen een steile, trapvormige straat beklimmen; alles onder een brandende zon. Voldaan en meer dan warm kwamen wy in ons hol el. Natuurschoon hadden wy gezien op dit uitstapje en daarby het kinderlijk geloot van het vrome landvolk bewonderd. Want toen wy niet ver van de Loretokapel by een twee- sprong nederzaten tegenover een groot houten kruis, zagen wy de landlieden, die stadswaarts gingen ot huiswaarts keerden, allen even neerknielen voor het beeld des Ge- kruisten en bidden met ontdekt of gebogen hoofd. De voerman, die langs den wagen ging, onderbrak even het l^;ed dat hij zong of neuriede, ontblootte het hoofd en sprak buigend een schietgebed. Het wereldberoemd orgel, het eenige dat Mooser ge- maakt heeft, moeten wij hooren. Ik ben geen kenner van muziek en verhaal daarom wat ïny\'n muzikale reisgenooten my verzekerd hebben: dat zy nooit voller en harmonieuzer tonen gehoord hebben, dan hier getrokken werden uit het orgel van 7800 pijpen met 67 registers.

		In de Hoofdstad van Zwitserland.

		De bergen wierpen reeds hun schaduwen in het dal toen wy in Bern aankwamen en de hitte van den dag had plaats gemaakt voor een meer gematigde temperatuur. Dat zou ons goed te stade komen, want vóór het onder- gaan der zon wenschen wij meer dan één der bekende punten van Zwitserlands hoofdstad te bezoeken Willen wy ons plan verwezenlijken, dan mogen wy slechts onze koffertjes brengen op de kamers die ons in het Hotel Pfistern" of des Boulangers" worden aange- wezen.



		ZWITSERLawu in ___ JR EEN REISVERHAAL DOOR

		ö. A. M. VAK DER KAKT, R. K. Pr.,

		NIJMEGEN. 1898.



		- 2 -

		op de met sneeuw bedekte kruinen, of in de diepe lachende dalen; want het zal u gaan als niïj, en teruggekeerd in \'t eindeloos vlakke Vaderland, zult gy^-telkens met voldoening de beelden der majestueuze Alpeinvereld voor den geest terugbrengen, zoo vaak de naam van berg of dal, van waterval of meer vernoemd wordt. Daar ben ik geweest! Ja, dat heb ik gezien!" zult gü uitroepen; en Zwitserland staat voor uw geest in zyn ongeëvenaarde pracht. En dat? En dat?" zult gij wrevelig vragen, omdat wy plaat- sen niet bezocht hebben, die u misschien het meeste boeiden. Ik begrijp uw vraag, maar alles zien in veertien dagen is een onmogelijkheid. En als wij later terugkeeren naar het vrije land der Helvetiërs, dat plan maakt ieder, bij wien het schoonheidsgevoel nog niet tot den laatsten vonk werd uitgedoofd zullen wij zien, wat wij nog niet zagen en nog eens genieten, wat wy reeds eenmaal ge- noten hebben. Gü zult het ons verwijten wellicht, niet geweest te zijn op de plaatsen, die u zoozeer bekoorden, doch uw verwijt is my reeds belooning genoeg, omdat ik mijn doel bereikt acht, als ik Zwitserland voor uw ver- beelding terug kan roepen.

		I. Naar Bazel. Tres faciunt collegium", men moet met zen drieën zijn," zeggen de Ouden en die mannen van ondervinding hebben gelijk. De derde man brengt de spraakzaamheid mee ; dat weten ook de Hollanders. Doch met vier man op reis is even goed met éen man te veel. als met twee man met ëen man te weinig is. Een kapitaal verschil is er slechts: met zen tweeën is altoos te weinig voor een groote reis; met zen vieren, dat kan, indien het geheele viertal in denzelfden vorm gekneed is. Deze philosophie deed ons besluiten met zen drieën op reis te gaan, omdat wy met tweeën niet wilden en met vieren niet konden. Wie wy zijn? Och, dat doet zoo weinig ter zaak; denk maar, dat wy Harry, Jan en Epi gedoopt werden, dan hebt gij de plank niet ver mis. Alleen de wetenschap, dat wij ons te recht tot de jongeren van jaren rekenen, kan u mogelijk van dienst zyn. Zyt gü nieuwsgierig, dan zal ik er nog byvoegen, dat Harry belast was met de zorg voor de reis, Jan het loopend werk had en Epi als Judas fungeerde. Geruimen ty\'d te voren een Baedeker koopen, wie durft dat laten? Hem niet bestudeeren, wie zal zoo eigenwijs zyn? Juist is er een nieuwe uitgave verschenen; wy\'



		3

		hebben dus het laatste nieuws uit de beste hand; dat voorspelt wat goeds! Zullen wjj hotelcoupons nemen?.... Daar is alles voor en weinig tegen, want gebruiken wy ze niet, dan zenden wy ze terug. Lissone on Co maakt ons het zaakje smakelijk. De coupons van Gazo and Sons" vragen wy by hem, teneinde ook een Amsterdamsche firma een stuivertje te laten verdienen; immers vader- landers moet men voortrekken ? Men had ons tegen die kaarten gewaarschuwd; zy waren ondoelmatig en men werd met zoo\'n papiertje naar de slechtste kamers verwezen en op de laagste plaatsen aan tafel gezet. Dit is bepaald onwaar. Geen onvriendelijk woord, geen onheusche blik is ons om de coupons ten deel gevallen; zelfs hebben wy tot tweemaal toe juist om Gaze" betere kamers gekregen. Ik durf verzekeren, dat er overdrijving schuilt in de bewering van de haters dezer papiertjes; maar ook de circulaires, die ze u aanprijzen, gaan wel een weinig aan hetzelfde euvel mank. Als gy leest: .Merkelijke besparing van reiskosten," ot Voordeel! Kent uw voordeel!\'\' plaats dan gerust een vraagteeken achter dien uitroep. Er zijn hotels waar ge uw kamer duurder betaalt, waar het diner u hooger wordt aange- rekend; maar regel is het niet. Toch zou ik ze een ieder willen aanraden, tenminste wat de kamer betreft, of het moest zyn, dat men liever marchandeert als een boertje bjj de kraam van een marktjood. Kaarten voor diner of lunch zyn over \'t algemeen te duur om ze aan te bevelen. Er behoort ten rondreisbiljet te zyn voor zulk een tocht: dat is makkelijk en goedkoop tevens. Neem er twee, zoo ge voor een kleine moeite niet terugschrikt: één te Utrecht en één te Bazel; want alle Zwitsersche lijntjes kennen Holland het recht niet toe biljetten af te geven, die ook door hen erkend worden. Die kleine hutjes willen zich voornaam houden. Daarbij de postwagen in zyn natuur- lijken afkeer van het stoompaard, weigert hardnekkig die dingetjes aan te nemen, als ze een buitenlandsch tintje dragen. Vier uurtjes voor Bazel is niet te veel; en meer tyd wordt er niet gevraagd om een geel boekje samen te stellen, dat u vrijen toegang geeft op alle sporen, alle booten, ja op alle postwagens van het land der postkarren by uitnemendheid. Dat wisten wy niet, toen wy op den zonnigen morgen van 24 Aug. 1895 met een Utrechtsche rondreiskaart in den zak den tocht naar Bazel over Antwerpen, Brussel, Luxemburg en Straatsburg aanvaardden. Dien dag zouden wy by een* familielid van een onzer te Antwerpen middag-



		4 -

		malen, en vervolgens met den nachttrein OstendeBazel naar Zwitserland opstoomen. Recht hartelijk was onze ontvangst te Antwerpen. Wij beschouwden dit als een gunstig voorteeken. Acht ons daarom niet bygeloovig, want zoo wy dat geweest waren, zouden wy stellig nog denzelfden avond naar huis teruggekeerd zijn, omdat er een zwarte, onheilspellende vogel voor ons opvloog in de nabijheid van den dierentuin, \'t Was niet een raaf uit een der kooien losgebroken, \'t was de snel," die op den nachttrein te Brussel correspondeert, welke voor ons heensnorde. Aan zulke voorteekens hechten wy geen waarde, maar stellen ons liever de praktische vraag: Wat nn aangevangen? In de stad overnachlen? Wy vinden er een gastvrij dak. \'t Lokt ons wel aan, maar dan moeten wy morgen reeds voor vy ven uit de veeren en dat gaat niet, als men een vermoeienden dag in het vooruit- zicht heeft. Naar Biussel dus. Waarom niet liever van avond nog zoover wy kunnen komen? Dat denkbeeld is niet slecht. Het half uurtje, dat ons nog rest vóór het vertrek van den volgenden trein, is meer dan voldoende om ons dit besluit te doen nemen. Geheel in goed humeur verlieten wy de Scheldestad om een nachtkwartier te be- trekken op de oevers van den Maasstroom in het lieve, doch socialistisch gezinde Namen. Tot uw geruststelling kan ik u mededeelen, dat wy in het rustig en goed Hotel Harscamp" niets van de roode tendenzen der bevolking gemerkt hebben. Goede kamers, goede bedden, goede spyzen! o ja, dat hadden wy hier. dat zouden wy vinden overal, \'t Is myn plan niet u binnen te leiden in elke kamer, u de menu vóór te leggen van elke table d\'höte, want dan zoudt ge spoedig meenen de reis te maken met gemakzuchtigen en gastronomen van \'t echte soort. Slechts by uitzondering zal ik u op onze kamers ontvangen en u aan tafel vragen. Mocht gij echter in den waan verkeeren, dat er geen goede keuken gevonden wordt buiten de grenzen van \'t zalige Nederland, dan zal ik u by voorbaat verzekeren, dat de koks van Zwitserland in de edele kookkunst geen les meer behoeven te nemen bij hun Haagsche vakge- nooten, en dat de keukenhoeken der Helvetiërs van evenvele en even goede recepten voorzien zyn, als de Hollandsche. Alleen het brood is nergens zoo goed en zoo smakelijk als thuis, en de boter heeft dikwijls van dit hartelijk voedingsmiddel niet meer dan den naam. Twaalf uren sporens is vermoeiend en de beste voor- bereiding voor zulk een tochtje is te vinden in de veeren



		- 6 -

		hagelwit, omdat mantel en muts der Italiaansche kool- zwart waren. Zeg eens," vroeg Ilarry, zou dat geen goede linneu- meid zijn voor onzen vriend J. ?" Deze had juist een dienstmaagd noodig, en wij heloten ze hem bij onze thuis- komst sierk aan te bevelen, onid.it zulk soort in Holland niet te krijgen is. lioe dat schepsel heette weet ik niet wij kenden ze niet anders dan onder den naam van Lin- nenmeid. Natuurlijk waren wy reeds lang gezeten, toen boven- genoemd gezelschap nog plaats moest zoeken. Hier zyn wy ingekwartierd voor een geheelen dag en nemen daarom den waggon in bezit, alsof wy\' hem voor weken en maanden gehuurd hadden. De vriendelijke Franschman, die geen bagage by zich heeft en slechts tot Metz medereist, heeft er niets tegen, en hij is de eenige met wien wy den wagen deelen. Daar gaat het de Maasbrug over. Wat ligt Namen heerlijk op den hoogen oever van den stroom, door groene heuvelen omgeven! Wat moet het sterk zyn in dien gordel vestingwerken en forten! Dat zegt men," zei Harry, en we zullen \'t maar gelooven." Anders zou ik \'t Belgische volk beklagen dat hier zyne millioenen verspilde," vulde Jan aan. De stoom spot niet afstanden: daar zyn de Ardennen reeds. Onafzienbare, donkere wouden, slechts hier en daar een groene weide op de zoomen van een snelstroomend beekje, slechts nu en dan een jagershut of de woning eens houthakkers, ziedaar wat de snelle vaart ons van de Ardennen te aanschouwen biedt, \'t Is een sombere schoonheid, die weldra plaats maakt voor de bekoorlijk- heid der vruchtbare heuvelen van Luxemburg. \'t Wekt aangename en tevens droevige herinneringen op in het Hollandsche hart, wanneer een Nederlander de grenzen van het Groothertogdom, zoolang en zoo innig aan Hollands kroon verLonden, binnenstoomt, en hy\' be- treurt het, dat deze parel aan de kroon der Oranjes ont- vallen moest, omdat er geen mannelijke telg meer over was uit het roemrijk Huis, welks hoofd de Koningswrong der Vrije Nederlanden mocht dragen. Ziet gij de hoofdstad van het Hertogdom daar liggen tegen den heuvelrug, een lusttuin gelijk? Haast u, want de spoortrein vliegt voorbij en gunt slechts een vluchtigen blik op de landen, die hy doorloopt Spoedig daagt het Ryksland op: Elz.is en Lotharingen, zoo vruchtbaar en zoo schoon, van Frankryks konings- kleed gescheurd om den Duitschen keizersmantel te sieren.



		- 7

		Wy zijn op de kampplaats, waar voor een groot gedeelte de strijd tusschen de twee machtigste volken beslist werd in het bloedige jaar \'70. Links, in de verte aan gene zy\'de der Moezel, de velden van 14 Aug: Nouilly, Vantoux, (Joincy. Rechts, verborgen achter de heuvelen, Gravelotte, Armanvillersen St. Piivat; en een weinig bezuiden deze ltesonville, Vionville en Mars-La-Tour, waar op 18 en 16 Aug. de Franschen het aflegden voor de Duitsche dapperheid en Von Moltke\'s krijgskunde. Metz! Laat ons by den aanblik dezer stad de schim van Maréchal Bazaine niet storen in haar rust, al komt het ons onverklaarbaar voor, hoe een maarschalk van Frankrijk wien 170.000 man gehoorzamen, den bevelheb- berstaf kan toewerpen aan de Pruisen over de muren van een onneembaar gewaande vesting. Vergeten wjj voor een oogenblik den oorlog en zijn verschrikkingen voor een vreedzaam diner. Niettegenstaande mijn belofte, weinig of niet te speken over diners, soupers en verdere modeartikelen der gastro- nomie, begin ik reeds den eersten dag met een spijskaart te vertoonen en oen middagdisch te beschrijven. Neem het mij niet kwalijk, want zóo hebbon wy slechts eens ons middagmaal genomen. By\' de laatste halte voor Metz kwam de conducteur ons vragen of wü in genoemde stad verlangden te dineeren. «Alle drie?" Ja, alle drie!" en hij schreef met krijt een dikke 3 op de loopplank van het rijtuig. Wat of dat beduiden mag?" vroeg Jan. \'.\' Dat weet ik ook niet," zei ik en verzocht Harry eens even na te zien, hoeveel tijd wij hebben zouden in Metz. Wel kerels!" riep Harry, wij hebben slechts tien minuten." Nu is het my wel een raadsel hoe iemand uren en uren tafelen kan, maar ook een even groot geheim hoe iemand hetzelfde werk binnen de tien minuten klaarspeelt. Een half uur voor het middagmaal in de eetzaal van een station is genoeg, dat weten wy bij ondervinding, doch 10 minuten en dat als men g3eden appetijt heeft?.... Ah (ja!" riep Jan, bly dat hy het gevonden had. Denkt eens aan die mandjes te St. Quentin. Ge weet wel, toen wij verleden jaar naar Lourdes gingen: wy hebben ze daar wel niet gskocht, maar toch gezien." Jau, ge zult gelyk hebben," zei Harry en Epi, en Jan had gelyk ook; want nauwelijks stond de trein, of er kwam een kind aandragen met drie langwerpigvierkante



		8

		mandjes, behoorlijk genummerd en met een pinnetje ge- sloten. Wij waren benieuwd naar den inhoud. Behalve mes en vork vonden wy^- een schaaltje, waarop een goede portie roastbeaf met doperwten, peultjes en een aard- appeltje: nog een ander bo-djo :net niets minder dan een li.tlve koude kip, waarbij war. harde sla, waarvan ik den naam niet weet. Nog iets? Wy zullen eens verder zoeken. Naast hot halve fleschje wyn ontdekken wy een sappige peer en als wij het papieren vingerdoekje ontplooien, valt daaruit een stukje taart en een. koekje. Wy hadden een smakelyken en vroolyken disch. Naar oud-Romeinsche zeden lagen wy nu eens aan de tafel, die terzelfdertyd ons rustbed was, aan, en geleken een oogen- blik later op een schoenpoetser, die op zijn bankje ge- zeten, den maaltijd gebruikt uit het napje, door zyn knieën vastgehouden. Gelijk het eekhorentje kastanjes schilt, zoo werd de kip door de hand gedraaid en afge- knaagd tot op het been, en brouwersknechts kunnen niet gezelliger zitten in een bierkelder, dan wü hier zaten met het fleschje in de linker- en het glaasje in de rechterhand. Van zoo\'n diner zou ik tien instantaneetjes willen nemen. Vóór wij de Vogezen bereikten is ons dineetje al af- geloopen, de boel netjes ingepakt en aan een der stations afgegeven. Even als van de Ardennen, zagen wü van deze borgketen slechts weinig, maar wat wij er van zagen is wel in staat een gunstigen indruk op ons te maken. Hooger zyn de toppen der Vogezen dan de heuvelen van Belgisch Luxemburg. In plantengroei wedijveren zij met elkander. Maar hier meer afwisseling, meer woeste en wilde partyen; hier steilere, en hoogere bergruggen, die- pere dalen en onstuimigere bergstrooinen, dan in de Ardennen. Hier meer lieve dorpjes en meer schilderach- tige huisjes, die aan deze bergen een leven en vroolijkheid bijzetten, welke byna geheel gemist wordt in de donkere wouden van België, waar het oog geen levend wezen ontwaart dan den baanwachter of een eenzaam jager. De spoorlijn kronkelt zich als een slang door het ge- bergte of wringt zich door de rotsen heen, tot zij wederom een effen baan vindt in de vlakte. Een weinig tyds nog en Straatsburg doemt op in de verte. Wederom komen de droevige dagen van \'t jaar \'70 ons voor den geest zoodra de slanke spits van den 142 meter hoogen Dom- toren zichtbaar wordt. Van de stad zelve zien wy byna niets: dat is het lot van een voorbyspoedende reiziger Wat kunnen wy beter doen op de vlakte, die ons van Colmar scheidt, dan een weinig keuvelen over de jaren 7071. Wy hebben de Duitschers, die slechts zelden een



		- 9

		fout begingen, den welverdienden lof niet onthouden en de Franschen, wier fouten ontelbaar waren, diep beklaagd. Menig aanvoerder van de legers der Grande Nation" werd scherp beoordeeld, maar op de schimmen van de twee laatsten der heldenrjj, die den naam droeg van Maréchal de France", hebben wy geen blaam geworpen. Mac- Mahon zwichtte voor de overmacht te Wörtn en Canrobert zag zich geslagen te St. Privat, maar do Duitscher heeft gevoeld, dat er een leeuwenhart sloeg In de borst dezer krijgers, en dat in andere omstandigheden de oorlogskans zich misschien ten hunner gunste gekeerd zou hebben. Dit tweetal ten minste onze hulde! De hulde door den keizer van Duitschland. by den dood aan beiden gebracht spreekt even luid vóór hen als liet proces van landver- raad getuigt tegen een wapenbroeder, die het zwaard voor \'s vyands voet heeft neergelegd. Doch ook dezen veroor- deelen wy niet. Is er niets merkwaardigs te zien tusschen Straatsburg en Bazel? \'t Is een vruchtbare landstreek, in \'t verre verschiet begrensd door de in nevelen gehulde bergen van Schwarzwald en Vogezen. Zonder deze zou de vlakte volkomen geluk zyn aan de lachende streken van Maas en Waal, aan de vruchtbare gouwen van Holland en Friesland. Colmar en Muhlhatisen beletten een gezellig praatje zoomin als de volle trein ezels, die voor \'t station liol- weiler de aankomst van den sneltrein afwacht om noord- waarts te stoomen. Alleen het ondergaan der zon achter de toppen der Vogezen trekt voor eenige oogenblikken onze aandacht. En nauwelijks is ook de purperen gloed, die haar ondergang vergezelde, mede ter ruste gegaan, of torens en huizen van Bazel, het oude Colonia Auguain Kauracoram, worden zichtbaar aan den horizon. Weinige minuten nog en wy hebben de grenzen van \'t vry Ilelvetiö overschreden. II. BAZEIi EN DE JuKA-SlMPLONUAAN. Baedeker verhaalt, hoe deze stad Munacius Plancis als haar stichter eert, hoe zij haar oorspronkelyken naam in dien van Basilea veranderde en later Bazel genoemd is; maar van het weldra ontaarde Concilie, van 1431 tot 1443 binnen haar vesten gehouden, wordt slechts even met zeer kleine letters melding gemaakt. En toch, door dit feit alleen is Bazel meer beroemd geworden in de ge- schiedenis van Europa, dan door alle gebeurtenissen te



		- 11

		Natuurlijk het eerst Vader Rün onzen groet gebracht. Op de reusachtige en fraaie Wettsteinbrücke", hoog over den stroom geslagen, blijven wy een oogenblik luisteren naar het harmonieuze geluid, dat opstijgt uit de ontsui- inige golven van den blauwen Rijn. Twee derde van al de wateren, uit de Alpen voortgekomen, worden heen ge- jaagd langs de machtige pijlers, die ons dragen. De oevers van den stroom zijn schaars verlicht, maar juist dat flauwe licht der weinige gaslantarens hult den vloed, die de stad in twee helften verdeelt, in een fantastisch donker en veroorlooft de beter verlichte Oude-Brug zich scherp al te teekenen tegen den duisteren achtergrond. Onder de dichte hoornen van de rechte Rynkade zullen wy op een der vele banken, juist tegenover den ouden Munster, plaats nemen om het maantje onder te zien gaan achter de huizen en torens van Groot-Bazel. Tien tegen een, dat het u onmogelijk is op te staan zoolang de Rijn- stroom met het zachte maanlicht speelt: eerst als \'t maantje onder is, gaat gij verder. Langs de oevers zetten wij onze wandeling voort en bestijgen de Alte Brücke". Over het marktveld, langs het oude stadhuis, de kerk der Barrevoeters", in een museum herschapen, bereiken wij de slanke gothische St. Elisabethkirche", en de bron aan dezelfde bemin- nelijke Heilige van Tuuringen gewijd en belanden weldra in ons hotel. Wy hebben de rust verdiend, want de dag van heden was vermoeiend; wy hebben ze noodig, want morgen is het wederom vroeg dag voor ons. Wel is het zien van steden geenszins ons doel, maar toch, door de avondwandeling van gisteren verleid, kan ik de bekoring geen weerstand bieden en verlaat geruimen ty\'d vóór myn tochtgenooten liet bed om de stad by dag- licht te doorkruisen. Ik zal u niet vragen my zoo vroeg in de straten en op de boorden van de rivier te verge- zellen: er is nog geen levend wezen te bespeuren dan de hond, die den nacht onder den blooten hemel doorbracht en de werkman, die zich naar de fabriek te Klein-Bazel begeeft. Kom my een uurtje later vinden bij den Munster, dan zullen wy te zamen dat belangwekkende gebouw, half in Romaanschen, half in Gothischen styl opgetrokken, bezichtigen. De twee torens vinden wy schoon, maar met het bonte dak kunnen wy ons niet vereenigen: het lykt geweven te zyn in een der Hollandsche bontjesfabrieken. Stelt gy veel belang in onzen geleerden, halfslachtigen landgenoot, den Grooten Rotterdammer Erasmus? Hier ligt hy begraven, maar het niet onaardig grafschrift:



		- 12

		Erasmus Eras raus Omnia rodere solitus Nunc roderis a vermibus \') staat niet op den zerk gebeiteld. Gaat uw bewondering voor hem zoover, dat gij ook zijn sterfkamer bezoeken wilt, dan zal ik u straks er henen voeren; nu gaan wh\' een kijkje nemen op het terras achter de kerk. Wie is dat?\'\' vraagt gij, wijzend op een standbeeld. Laatons doorgaan: \'t Is Luthers leerling en vriend, de Hervormer Oecolampadius, wiens grootste verdienste het is zijn naam vertaald te hebben." De oude. overwelfde zuilengangen, tot voor weinige jaren als begraafplaats gebruikt, lokken mij meer aan dan het beeld van een afvallige, en ik vind het gezicht van het kleine lerras, op stroom en stad, waarachter de toppen van het Schwarzwald in morgennevelen gehuld, zich ver- toonen, vrij wat aantrekkelijker dan de steenen beeltenis van een geloofsverzaker. Gaarne zou ik uw gids zijn in de belangrijke musea en de groote bibliotheek, maar de tyd gedoogt het niet en beide zijn nog gesloten. Klokke negen verlaten wij Bazel en de Jura Simplon- baan, die de eer heeft ons te vervoeren, zal ons omtrent het middaguur te Neuchatel afzetten. Aussichtwagens," waaraan Zwitserland zoo rijk moet zijn, hebben wij niet eens aangetroffen. Mogelijk was het seizoen voor deze luchtige voertuigen reeds verstreken, al had de zomerwarmte het land nog niet verlaten. Wij behelpen ons dus met een frewonen waggon Doch \'t is geen Hollandsen model, \'t Zijn rijtuigen met geen of met hoogstens één tusschenschot en hebben veel gelijkenis met onze tram wagens. Als bij deze, bevindt zich do ingang op het kleine balkon vóór en achter het rijtuig: ook de raampjes zijn van hetzelfde model. Alleen de zitplaatsen verschillen Zij zijn niet aangebracht in de lengte, maar in de breedte. Een gangetje, dat van deur tot deur den waggon doorloopt, verleent den toegang tot de twee aan twee tegenoverelkander geplaatste bankjes. Een prettige zitplaats voor vier en een nog prettiger voor drie personen, die de bagage, waarvoor misschien geen plaats genoeg is in het netwerk, boven hun hoofd door sierlijke ijzeren stangen in de hoogte gehouden, op de byna zeker open blijvende vierde plaats kunnen neerzetten.

		1. Gij waart een muis, Krasmus, gewoon aan alles te kungen. Thans knagen de wurmen aan u.



		103



		v»vn I35<S?



		- 14 -

		veeleer den naam van bergengte verdient te dragen, om beter dan by de snelheid van een spoorwagen de schoon- heid van deze streken te bewonderen. Hoe gaarne wjj ook hare uitnoodiging zouden aannemen; wy mogen niet: wy\' moeten voort. Hoe heerlijk ligt ginds vóór ons de brug, die ons aan- stonds voor de zooveel en zooveelste maal de Birs gaat overvoeren; hoe stout zyn die menigvuldige tunneltjes, waardoor het stoompaard ons zal voortslepen in zyn vaart! Ach, daar is Munster reeds! \'t Moge een lief stadje zyn in \'t groene dal gelegen, als witte schelpen tusschen de lage plantjes van een mozaïkperk, by de woeste natuur van het dal, dat zyn naam draagt, haalt het Munster in schoonheid niet, en wy betreuren het deze bergklove ver- laten te hebben. Nauwelyks is Moutier uit het oog ver- dwenen, of daar gaat het de engten van de Roches de Court" binnen, die weinig of niet voor de zooeven verlatene in schoonheid behoeft onder te doen. Thans nog eenige tunnels door, nog eenige bebouwde en beplante heuvelen langs vóór wy de Pierre Pertuis" de Petra Pcrtusa der Romeinen, door het harte varen. Links van ons ligt een dorpje. Daar ligt een spoor- weghalte by, wij zien het, want wy zyn hoog boven de huizen. Wy dachten niet een kwartier later aan het station te zullen stoppen, en toch het geschiedde zo3. Langs den bergrug keert zich de weg in sterke kromming en voert, na een halven cirkel beschreven te hebben om het kleine dal, tot voor het station, straks door ons uit de hoogte gezien. De Birs hebben wy reeds te Tavannes verlaten en krygen hier, in de Schüss een nieuwe reisgezellin, die ons tot Biel zal begeleiden. Zullen wy te Sonceboz uitstygen en over La Chaux-de- Fonds Neuchatel bereiken? \'t Spyt ons, dat de tyd niet toelaat dezen omweg te maken: men zegt, dat het een der schoonste banen van Zwitserland is. Doch ook de route, die wy volgen kan aanspraak maken op een goeden naam en wedyvert met het door ons reeds afgelegde ge- deelte. Dezelfde dichte wouden in enge, diepe bergkloven, een zelfde woeste beek, die even dikwyls overbrugd moest worden om den reiziger langs haar oevers opwaarts te voeren. Vestig uw aandacht op den waterval der Schüss met de ruïnen van \'t oude kasteel Eondechatel boven dezen, zie de koene brug hoog over de klove, waarin de bergstroom kookt, geslagen, en gy hebt een paar berg- partytjes, die gy nimmermeer vergeet. Ook Biel vergeet gy niet, want én de stad, die tegen



		- 15 -

		den heuvel rust met den voet in de blauwe wateren der Bieler See"; èn de laaglanden, die het kalme meer om- zoomen, moeten, zooals wy ze zien uit de hoogte, indruk maken op hem, die niet alle gevoel voor de lieflijkheid in de natuur heeft afgelegd. Doch spoedt u voor het raam ter linker zyde, want slechts een oogenblik wordt dit genot gegund: de trein daalt af naar de stad en de oevers van het meer. Wy hadden Magglingen," een hotel op 900 meter hoogte tegen het Juragebergte gelegen, op ons program geschre- ven, om vandaar uit onzen eersten groet te brengen aan de Alpen, doch het werd om twee redenen geschrapt. Vooreerst wy wilden de vertraging van den eersten dag inhalen en ton andere de lucht was niet helder. En dat op een zomerschen dag? U is wellicht amateur- photograat? want dat zaakjo begint by een goede op- voeding te hooren, gelijk de flets. Welnu, dan zal u de ondervinding geleerd hebben, dat by het zomerzonnetje zelden een landschap te maken is, omdat doorgaans de lucht alle doorschynendheid mist op zulke dagen. Dat die stelling waarheid bevat, zullen wy\' spoedig be- merken. Schön ist am klaren Tage der Bliek über den See aut die Kette der Berner Alpen," zegt Baedeker. Geen bergtop hebben wy gezien aan gene zyde des meers, wel een bewys, dat znlke zonnige dagen niet tot de hel- dere te rekenen zyn. Wy zullen dat later nog beter ondervinden. Toch bleet, al moesten wy het gezicht op de bergen/ missen, de weg langs de oevers van het Bieler meer ons lang een aangename afwisseling bieden en de tyd viel ons kort. Het boschryke Petersinsel\'\' vonden wy schilderachtig, al kunnen wy geenszins het gevoelen deelen van hen, die dit eiland als een heiligdom beschouwen, omdat J. J. Kousseau, de Philosoof van Genéve, daar vertoefd en sophismen gesmeed heeft. Neuveville (waarom zouden wy Neuenstadt schry ven ? er wordt slechts Fransch gesproken) evenzoo de andere kleine plaatsen langs den weg naar Neuchatel stoomen wy te spoedig voorby om er byzondere aandacht aan te kunnen schenken, Meer dan deze plaatsjes trok ons het kleinere meer van Biel en zyn grootere nabuur van Neu- chatel, die elkander zoo dicht naderen, dat de vlugge trein in éen sprong van den eenen naarden anderen oever schynt over te springen. Als het eene zich ontrekt aan ons oog, doemt het andere reeds op. Dit zullen wy het



		- 16 -

		halt uurtje stoomens, dat ons nog rest, ter linkerzijde houden, terwyl de Juraketen zich ter rechter bluft voortzetten. Neuchatel!" ïoept men langs den trein De tram staat klaar, die ons naar de stad opslerpen en brengen zal op de Place du Port nabij de aanlegplaats der booten, en wat óók iets zegt, nabij de Brasserie Cambrinus", door onzen reisgids aanbevolen. Dat het niet koud was, had ons het helder zonnetje reeds gezegd, maar de zucht van den trein, die zich voortspoedde door lommerrijke bosschen en kille berg- kloven, waarin de eerste zonnestraal dien dag nog niet was doorgedrongen; zoowel als de koele bries, die de meren ons tegenzonden, deed het ons lekker vinden in den ruimen wagen. Nu eerst gevoelen wy hoe warm het is. Als er ooit musschen van de hitte gapen in de dak- goten, dan is het zeker vandaag Gelukkig is Cambrinus" maar eenige schreden verwijderd en als wy valiesje en overjas daar geborgen en onze lunch besteld hebben, zullen wy, met zonnescherm gewapend, onze voorgenomen wandeling langs slot en kerk, langs kaai en stadstuin aanvangen. Doch verder dan de aanlegplaats der booten brengen wy het niet: het voorstel om stilletjes naar het koele lokaal van Cambrinus" terug te keeren, vindt geen tegenstemmer en wy slenteren langs het Museum en het nieuwe Postkantoor naar de restauratie, waar wy, na goede bewijzen van appetijt gegeven te hebben, den overigen tyd doorbrengen in gezelligen kout, onder het rooken van een sigaartje en het ledigen van een rleschje Neuchateller, geboren in \'t jaar \'84. \'t Schijnt port met water verdund doch in werkelijkheid is \'t een overheerlijk glaasje, dat geen fijnproever versmaden zou. Tijdig - hoe kan het anders als men zooveel tyd heeft? hadden wij onze plaats op de boot, die de gemeenschap tusschen de hoofdstad van het oude vorstendom Neuchatel en Muiten onderhoudt, uitgekozen. Tien minuten na onze komst gaf de stoomfluit het teeken tot vertrek De stad wykt langzamerhand terug, wordt kleiner en kleiner en is reeds lang in de nevelen schuil gegaan voor wij ankeren by het lieve plaatsje St. lilaise. Die nevel speelt ons leelijke parten. Het Alpeiiaussicht moet hier heerlijk zijn, wy merken hun bestaan niet eens en het Juragebergte vertoont zich slechts als dunne wolken aan den horizon. Een zaak wordt ons voor het gemis van dit alles in ruil gegeven; een weldadige koelte, die opstijgt uit de wateren. Na St. Blaise steken wij in oostelijke richting het meer over, teneinde het kanaaltje, dat de meren van Neuchatel en Murten verbindt, binnen te varen.



		_ 17 _

		Wie kon denken, dat wy hier Philemon en Baucis, die voorbeeldige oudjes uit den tijd der oppermachtige goden, ontmoeten zouden? Man en vrouw, beiden telden meer dan zeven kruisjes, maakten met ons den overtocht van St. Blaise naar Murten. De luchtstroom op het meer was sterk en joeg de geweldige hitte weg van de opper- vlakte des waters. Dat was juist ons verlangen; maar het oude bloed is meer vatbaar voor tocht en wind, dan het jonge en moet zich beschutten, waar het jonge zich gaarne bloot geeft. Philemon en Baucis, dien naam geven wy het paartje reeds spoedig en die eerenaam was verdiend, want meer bezorgd voor elkander dan deze, kunnen de oudjes uit den voortijd voor elkander niet geweest zyn en in hulp- vaardigheid stonden de laatsten zeker by hen achter. Moeder maakte vaders overjas dicht alsof zy^- een kind bakerde, zette den fluweelen kraag zoo hoog mogelijk op en knoopte een zijden das om den hals van haar echtvriend. Hiermede niet tevreden, haalde z\\j een warme wollen muts te voorschyn. drukte deze op het hoofd van manlief tot diep over de ooren. Hij op zyn beurt was moeder behulpzaam, wierp haar den zwarten, dikken doek om het hoofd en sloeg één nog zwaarderen en grooteren over de schouders der genoeglijk lachende vrouw. Wjj hadden pret in deze gemoedelijke oudjes en geen wonder, want Philemon en Baucis is een vry zeldzame verschijning in onze dagen. Al heeft de kapitein ons gezegd, dat wij den trein te Morat zeer zeker zullen halen, toch zyn wjj van de waar- heid zijner bewering niet overtuigd en staan met ons uur- werk in de hand. \'t Zal gaan, nog tien minuten! O, wee! daar is geen rijtuig aan de landingsplaats Te voet dan! Een jongen zal twee onzer drie handkoffertjes dragen, maar een is hem reeds te zwaar: wy zyn genoodzaakt ze van hem terug te nemen of de kans is geheel en al ver- keken, want de jongen kan onzen vluggen tred niet volgen en tdyft spoedig achter. Met een overjas aan en een koffertje in de hand onder de brandende zon een stagen- den weg half loopend afleggen, om, byna aan den eindpaal gekomen, den trein, als lachte hij ons uit, fluitend vóór ons te zien heensnorren, dat stempelt ons beter tot toerist, dan het koopen van een Alpenstok met zware ijzeren punt. Op dat oogenblik lachten wy geenszins om het geval, want het bezorgde ons twee uur wachtens hier en anderhalf te Payerne, waardoor wij om elf in plaats van om zeven uur te Lausanne aankwamen. Zoo het u over-



		- 19 -

		krygsman. De overste vooral schünt voor het commando geboren: dat donker oog, die strenge blikken, dat breede voorhoofd teekent den bevelhebber. Twee kapiteins uit zijn naaste omgeving zijn reuzen, wien Frederik een eer- volle plaats in zyn garde zou hebben aangeboden of op- gedrongen. Ook de jongeren, op een paar uitzonderingen na, zyn uit het Zwitsersche hout gesneden, dat goede soldaten levert Geheel het corps maakte een uitsteken- den indruk op de drie Hollanders, die ze zagen te Payerne bij gelegenheid der najaarsmanoeuvres. Zelfs hun kleeding was schilderachtig en mannelijk: alleen de pet was veel te groot en kon in tyd van nood den ransel vervangen.¹) Madame, een goed, eenvoudig mensen kwam ons vragen of wy tevreden waren over het diner. Wy antwoordden volgaarne: Ja," en hadden er alle reden voor. Dat deed madame goed en en zulks toonde zy door ons met alle bereidvaardigheid de inlichtingen te geven, die wy ver- langden. Ik beloofde haar het Hotel de 1\'Ours" aan de Hollandsche vrienden te zullen aanbevelen Welnu, als gy ooit in Payerne afstapt zult gy het goed hebben in Hotel Baren," wanneer dezelfde madame nog in leven, eu het de tijd is der legeroefeningen. Wjj hebben er veel op tegen in den avond gebruik te maken van den spoortrein, want dat is in Zwitserland een beleediijing van de natuur. Toch zullen wy haar tot onze innige droefheid een kaakslag moeten geven, willen wij nog heden avond Lausanne bereiken. III. Om het Meer van Geneve. Naar Geneve. De aanblik van het Lac Léman" moet overweldigend schoon zijn, als men uit de duisternis van een lange tunnel eensklaps wordt overgeplaatst in het volle daglicht, door den azuren hemel neergezonden op het blauwe meer en de aschgranwe bergen, die het omgeven. Wel zullen wy later denzeltden weg opstoomend, het meer zien in al zyn schoonheid, maar dan zal ons oog gewend zijn aan het spel der kleurige golfjes, waarin de zonnestraal zich brekend weerkaatst, alsof het water gouden vonken schoot. De bergen, in een nevelachtig kleed gehuld, hebben wy dan reeds van verre aanschouwd en in al hun vormen bespied; de dorpen en steden, tusschen de groene wjjn-

		(1) Ik schretf dit voor ruim twee jaar. Nu moest ik eigenlijk die woorden doorhalen, want liet hoofddeksel onzer landsverdedigers is bijn» van hetzelfde modi.



		20 -

		bergen verscholen, elkander met den vinger aangewezen. \'t Is zóó reeds heerlijk schoon, wat moet het dan zijn, als de tooverroede van een plotselingen overgang ons aanraakt, daar deze godin de macht heeft alle schoonheid honderdvoudig te vergrooten. Dat hier te moeten missen heeft ons leed gedaan. Mogen wh\' dan niets van die schoonheid genieten? Wat moeten wij het maantje dankbaar zyn, dat zyn zilveren lantaarn aan de overzijde van het meer hoog boven Meillerio had opgehangen. Al heeft het de kracht niet der zon om alle schoonheid bloot te leggen voor ons oog, toch kunnen wij ons, zy het slechts een flauw denkbeeld vormen van het natuurschoon, dat den vreemdeling bij helderen zomrdag geboden wordt op het oogenblik dat hy\' den tunnel van Cully verlaat. Het geheimzinnige, wat het zonlicht mist, kunnen wy\' bewonderen naar hartelust. Alsspookgestalten houden bergen en rotsen de wacht aan het meer en werpen hun lange, door den golfslag gebroken schaduwen ver over den waterspiegel voort! Scherp teekent zich licht en schaduw af op de witte huizen van Cully en Vilette beneden ons, tusschen de wingerdrnnken en bladerkronen door op de vruchtbare hellingen. De ontstoken lantaarns van Lausanne z\'yn als dwaallichtjes, zwevend boven een moeras, \'t Zou ons niet lang gevallen zijn, indien wy\' een half uur later eerst de waarschuwende stem des conduc- teurs vernomen hadden: .Lausanne aussteigen!" W\\j nonen die waarschuwing ter harte en stijgen uit. Tien minuten hadden de zwaargebouwde witte paarden, die wij Walen zouden noemen, werk om den omnibus van het lïotel Richemont" den steilen weg op te sleepen tot vóór de eerste verdieping van dat weelderig vreemaelin- genverblijf. Dat wy als het ware per rijtuig in onze slaapkamers gereden werden, wij hadden ze nabij den ingang vonden wij heel aanlig; en heel vreemd, omdar, wy bij avond niet bemerkt hadden, dat wij au premier\'\' aan land stapten. Dit zouden wij eerst den volgenden morgen bij het openen onzer ramen, die toegang gaven tot een balkon, ontdekken. Wij dachten op een terras te komen en zetten den voet een zestal meters hooger dan wy vermoedden, boven de bloemperken van het hotel. Richemont" is gelegen op de helling eens heuvels en heeft het front in den tuin, die langs de steile glooiing naar beneden loopt tot nabij het station Deze glooiing verklaart lier, hoe de reiziger aan de achterzijde des hotels waar de omnibus hem afzet, reeds do eerste ver- dieping vindt, en zegt ons tevens, dat wy\' do eetzalen beneden en niet by den ingang moeten zoeken.



		22 -

		de voorstad af te dalen. De jongen zou ons den weg wyzen en de koffertjes dragen Wij kwamen juist tijds genoeg om den tram in de tunnel te zien verdwijnen: de boot waarop hij correspondeerde, konden wij met geen mogelijkheid meer halen. Wat nu begonnen? liet station van den spoorweg ligt aan de overzijde van het plein, waarop wy ons bevinden. Daar zullen wij onze bagage afgeven en de twee uren die er nog verstrijken moeten vóór het vertrek van een geschikten trein naar Geneve, besteden aan een stadswandeling, dan kunnen wy op onze reis naar Bern Lausanne in \'t voorbijgaan groeten. Kan men de stad in dien tijd zien? Neen, de hoofdstad van het kanton Waadt, met zijn nauwe, morsige en steile straten, met zijn onaanzienlijke, doch merkwaardige huizen is in twee uurtjes niet te doorloopen; zelfs is het onmo- gelijk de voornaamste punten der stad alle te bezoeken. Daarom zullen wij, gewoon niet te veel hooi op de vork te nemen, ons tot weinige bepalen, te meer daar het zonnetje reeds warm op onze hoofden schijnt. Gemakshalve laten wij ons door den kabeltram tot de brug, naar den naam des ontwerpers Pont Richard" ge- noemd, optrekken. Denk u hier geen water op den berg- rug, omdat er een brug is: \'t is een onbebouwde laagte, die overbrugd wordt door dit gevaarte van graniet. \'t Heet opletten hier, willen wij door dien doolhof van straten en steegjes de markt bereiken. Zou dat de houten trap zijn, die ons naar de hooggelegen kathedraal zal op- voeren? wij moeten ze hier vinden. Hij is het. Hon- derd zestig ongemakkelijke, onzindelijke treden gaan wij bestijgen; en vóór de helft is afgelegd, verwensenen wij de vindingrijkheid desgenen, die dit onding tot stand heeft gebracht. Als stad ot kanton een rijken dwaas vindt, die eenige millioenen te vermaken heeft, zal dit marteltuig stellig door iets beters en fraaiers vervangen worden. Een standbeeld voor den milden gever zal er wel op - overschieten: er is nog plaats voor op de markt, waar b\\j uitzondering nog geen standbeeld staat. Niet knorren, als ik u bidden mag. Op het terras vóór de kathedraal zult gij de vermoeienis vergeten; want op het oude kerkhof, onder de boomen, wier lommer den trappenklimmer tot rust noodigt, vinden wij een prachtig gezicht op stad en voorstad, op meer en bergen, indien deze laatste zichtbaar zn\'n, wat heden slechts ten halve gezegd kan worden. Zullen wij hetzelfde misschien wat beter gaan zien op den toren der kerk, of bij het hooger gelegen oud-bisschoppelijke slot? Zullen wij opstijgen naar



		- 23

		Signal"? Goed! maar ik vergezel u niet by een tropische hitte, als die van heden, overtuigd dat daarboven het gebergte evengoed in mist en nevelen gehuld blyft voor het oog des bezoekers. Laat ons die moeite sparen en ons hier verlustigen in het overheerlijk schoone panorama, dat zich beneden ons uitstrekt. Als wij voldaan zyn, wenden wy ons om en beschouwen het uitwendige der streng Gothische kathedraal, eenmaal door Gregorius X in tegenwoordigheid van Rudolph van Ilabsburg gewyd, thans jammerlijk door de lleformatie ontheiligd. liet kunstgewrocht der geloovige middeleeuwen wordt gerestaureerd. Of het, evenals ten onzent, ook hier den Protestanten een doorn in het oog is, dat de kathedralen, die meester- stukken van vroegere dagen, in katholieken zin gerestau- reerd worden, heb ik den werklieden, die de laatste hand legden aan de goedgeslaagde vernieuwing, niet durven vragen. Hoe het zij, \'t is een troost voor de Nederland- sche Hervormden, dat men zich in het land der hervormers by uitnemendheid genoodzaakt ziet, katholiek te zyn tegen wil en dank, zal de schoonheid dezer reuzenwerken niet geheel te loor gaan. Keeren wy naar het station terug. Wel is er nog tijd in overvloed, maar wij zullen hem korten dooreen straatje om te loopen en hier en daar stil te staan voor de ge- kleurde en ongekleurde platen, afbeeldingen van wat er heerlijks is in Zwitserland, by duizendtallen in rijke win- kels ten toon gesteld. Eeeds hier maken wy keuze, welke wy zeker koopen en als herinneringen op onze kamers zullen ophangen in vergulde lijsten. Zoo komen wy niet te vroeg. Zie, de trein staat reeds voor: willen wy een plaatsje ter linkerzyde veroveren, dan moeten wy ons haasten, \'t Geluk is met ons; wy vinden, wat wij zoeken. Weelderig groene weiden, vruchtbare akkers, tallooze wijnstokken, als onze frambozenstruiken opgebonden, be- dekken de vlakte tusschen Lausanne en Holle. Zwitsersche huisjes wisselen af met kleinere en grootere villa\'s in bloemen verscholen, \'t Schy\'nt hier het land van Flora by uitnemendheid, het Haarlem van Zwitserland. Geen huisje, dat niet door bloemperken wordt ingesloten; geen houten balkon, geen trapje, dat tot verdieping of zolder der huizen opvoert, of het wordt omlijst door bloemen en slingerplanten. Zelfs de kleine stations, die wy by tien- tallen voorbijsnellen, missen het kleed van bloemen niet. Sty\'f als een modepop, in hooge boorden gevat, staan in ons vaderland de plompe gebouwen langs den ijzeren weg



		24 -

		en doen den reiziger denken aan een gevangenis. Hier is dat anders. Niet zoo hecht en niet zoo groot zijn deze halten, maar vroolijker, veel vroolijker dan de Hollandsche- Om de ijzeren pilaren en tegen de gele muren slingeren zich de groene of bruinende ranken van tammen en wilden wingerd omhoog en vormen tusschen huis en spoorwegbaan een dak van bladeren, waaronder de wachtende vreemde- ling beschutting vindt tegen de zonnestralen. Het ge- plaveide perron onzer Hollandsche stations is vervangen door eenige goed onderhouden bloemperken, die de twee- lingslijn mogen naderen, zoo dicht, als \'t mogelijk is zonder de reizigers bij in- en uitstappen te hinderen. Gij zult mü toegeven, dat liet prettig: spoort door zulke streken, vooral wanneer bij do liefelijkheid van de natuur zich het grootsche komt voegen; wanneer do \'lauwe See" en \'t nevelachtig gebergte, waarboven de Mont JBlanc het eerbiedwaardige hoofd verheft, den achtergrond vormt van dit bekoorlijk schilderijtje. Ik zou dat Engelsch dametje, schuin tegenover ons, het boek uit de hand willen rukken! Dat is onbeleefd, ik weet het wel; maar is het geen beleediging van de grofste soort, de natuur aangedaan, als ze haar schoonheid met innig zelfbehagen ten toon spreidt, een boek te lezen dat tot opschrift heeft: The Woman at Home"? Een rare wereld! Dat leest, liggend op divan of sofa, den geheelen winter romannetjes; besteedt eenige uurtjes om uit Baedeker een reisje door \'t Continent samen te stellen. En als dan zoo\'n reis is opgemaakt en ondernomen, moet de tijd gekort want hij valt lang zelfs in Zwitserland met de studie van De Vrouw te huis." Thuis moest men leeren uit de boeken hoe men reizen; op reis hoe men het huisgezin bestieren zal.... o neen! ik vergis mij, want zulks behoort niet meer tot een beschaafde op- voeding hoe men den naren tijd van kouden winter en gure lente dooden kan op de meest aangename wijze. Wanneer deze jonkvrouw op reis zoo goed zal leeren hoe een vrouw zich in den huiselijken kring te gedragen heeft, als zij thuis geleerd heeft met nut en voordeel te reizen; dan beklaag ik dengene, die haar eenmaal de zorg over linnenkast en provisiekamer met den huissleutel zal overgeven. «Maar, wat bazel je toch", zei Harry, weet je dan niet, dat een en ander langer uit de mode is dan crinoline en korte broeken ?" Ik weet het we), al redeneer ik een weinig ouderwets," antwoordde ik; en Jan verbeterde mij zeggende: Neen,



		- 26 -

		Naar \'t Hotel de la Poste." Hy schrijft eenige regels en overhandigt ons daarna het geschrevene met de woorden: Dat hebt gij den koetsier tb betalen." Hotel de Ia Poste" roept hij den voerman toe en het rytuig zet zich in beweging. Daar gaat het door de nieuwe en oude straten der stad, de ontstuimige iihöne over en binnen het kwartier stappen wy af aan het hotel onzer keuze. Veeleischend zy\'n wy niet; indien wy slechts zindelijke kamers hebben en goede bedden \'t mag soms wat hoog zijn zullen wyniet klagen. Wy waren dan ook spoedig geholpen. Table d\'hute zou aanstonds beginnen. Tot ons groot genoegen bemerkte ons drietal, dat het hier goed was aangeland. Do groote eetzaal was eivol en de taal der gasten zei ons, dat liaedeker gelijk had mot te beweren, dat vele bezoekers tot de Germaansche stammen behooren. Toevallig had onder al die Duitschers ons gezelschap rechts van zich een Franscho familie, bestaande uit papa en mama, hun aardig jongske mot een zeer gorde maag, plus een familielid, dat naar de trekken te oordeelen, de zuster moest zijn van mama. Hun vaderstad Lyon hielden zy\' in hooge eer. Geheel de familie had pret in het kind; ook wy vonden den dreumes aardig en bewonderden in hem vooral den eetlust, die een verbazende hoogte bereikt had. Papa bediende hem goed van elk gerecht en het opgedischte verdween telkens als sneeuw voor de zon. Wijn was slecht voor hem; immers de bezorgde vader nam het halve fleschje voor hem weg, zette het naast zich neer en, om zeker geen bekoring te wekken in den kleine, dronk het zelf uit. De Franschman bemerkte, dat wij aardigheid hadden in zy\'n lieveling en \'t deed hem goed. Een paar kleine attenties, die men zijn buurman aan tafel altoos bewijzen kan, stemden hem allergunstigst ten onzen opzichte en gaarne mengde hy\' zich in ons gesprek. Hoe hy daarin slaagde? Wij spraken onze moedertaal, waarvan hij, heel logisch voor een Franschman, geen jota verstond, doch het woordje Grand Salève lmdden wy een paar malen gebruikt en dat gaf hem den gewenschten aanloop tot, zy\'n voorgenomensprong. Hebben de heeren den Grand Salève reeds bestegen?" vroeg hij en raakte daarmede juist het punt onzer be- raadslaging aan. Hy had het niet gelukkiger kunnen aanleggen : ons gesprek vlotte van het eerste oogenblik. Hy was er geweest en kon een bezoek niet genoeg aan- bevelen. Dat was nu ons geschilpunt niet. De vraag was slechts: gaan wij er vandaag nog heen of morgen. O, heeren, dan zult u wel doen dezen namiddag te gaan.



		- 27 -

		Op dagen als deze is de tegenavond het meest verkieslijk!^-\' Dat deed ons besluiten: onmiddellijk na tafel zou ik voor de kaarten zorgen, een zorg, die nog al te dragen is daar ze in elk hotel verkrijgbaar zijn. Hebt gij eenmaal een gesprek aangeknoopt niet een Franschman, dan laat hij u, vooral als gij Hollander zyt, niet los, voor hy op beleefde wyze te weten is gekomen, wat hy van u verlangt te vernemen. Een Hollander is in zijn oog een soort van Zoeloekafter en het verwondert hen, zoo hij nog nimmer een Nederlander sprak, in deze een niensch te ontmoeten, die beleefd en vriendelijk kan zijn, geluk hij zelf dat is. Holland verstaat hij niet, Pays-Bas kent hij niet; het eenige wat hij van ons vader- land weet, leerde hij op de schoolbanken en is bevat in het zinnetje, dat hij zich in zijn jeugd in het geheugen pompte: Amsterdam port de nier important." Wilt gij een Franschman uit liet Zuiden duidelijk maken waar uw wieg eens stond, spreek hem dan niet van Holland of Nederland, maar zeg hem in of bij Amsterdam en gü hebt kam van slagen. JJeze inwoner van Lyon stond ver boven vele zijner landgenooten, want toen ik op zijn vraag of wy Engelschen waren antwoordde: Neen, Hollanders", lachte hij. Ah! ca! fromage de Ilollande!" Die had hy wel geproefd en o! zoo lekker bevonden. Veel, heelveel vroeg hij van Holland en zijn kolouiën, waarvan hy meende ooit iets gehoord te hebben. Wederkeerig dacht ik ook hem te mogen vragen, welke de stad zijner inwoning was: tot heden wist ik dat nog niet. Lyon", verzekerde hij Wat stal ik zyn hart door aanstonds het gesprek te werpen op de schoone boorden der Saöne, op place Belcour," op 1\'Ile Ste. Barbe, op N. D. de Fourvière bovenal. Mevrouw en mevrouws zuster hadden tot dan geluisterd en gezwegen, maar toen zij hoorden, dat de Hollanders Lyon kenden en, wat nner is, bezocht hadden, mengden ook zy zich in de conversatie, die daardoor niet weinig aan levendigheid won. Wy waren het over alles eens behalve over hot stukslaan der spiegelruiten bij Cassati na den moord van Carnot, wat hij goed en ik afkeurde, al was het maar alleen, omdat wij in die res- tauratie eens zoo overheerlijk geluncht hadden. Wy stonden van tafel op als dikke vrienden en waarlijk ik betreur het, dat de familie nog heden naar huis terug- keerde. Ik weet zeker, dat zij, te huis gekomen, hun bekenden menigmaal over de drie Hollanders met lof ge- sproken hebben. Zyn adres ontging mij; anders zond ik nog een Hollandsch kaasje voor mijnheer naar de stad waar Rhöne en Saóne samenvloeien.



		- 29 -

		en wordt het tijd Cours de Rive" te zoeken. Eén satrat slechts scheidt ons van dit plein. 4 Even over de Grenzen. De tram staat vertrekkens gereed. Wij nemen plaats in den achtersten wagen met het gelaat stadswaarts ge- keerd: zóo zullen wy naar onze berekening het beste uit- zicht hebben. In den beginne stijgt de baan slechts weinig en voert langs lieve buitens en bloemrijke tuinen, voorbij het kleine Vilette, over de gele Arve naar Vervier, op Fransch grondgebied, waar het stoompaard op stal gezet en de electrische kracht te hulp geroepen wordt om ons tegen de hoogte op te sleepen. Het stijgen begint. Eerst vertoont zich het meer aan ons oog en weldra ook de stad Genève. \'t Is een overheerlijk gezicht, dat tot Monetier-Marie steeds in bevalligheid blijft toenemen, daar de blik zich bij eiken slag der kamraderen van onzen wagen verruimt. Hier vereenigt zich onze lijn met die, welke van Genève over Etrembieres naar Treize-Arbres opvoert. Wy zyn de minderen en moeten van trein ver- wisselen. Reeds is de Mont-Blancketen zichtbaar geworden en trekt aller oogen tot zich, doch grootscher dan op de helling zullen de Savoyer Alpen vóór ons liggen, wanneer wy, afgestegen aan het eindstation een eindweegs op- wandelen naar den hoogsten top van den Salève. De weg daarhenen is niet steil en geen puntige steenen maken het voetpad moeilijk begaanbaar. Wn° staan meer dan tweeduizend meter boven de zee. Aan onzen voet breidt zich het lachend dal der Rhöne uit tot op de boorden van het onafzienbare meer. Genève, de grooto stad, met de talrijke dorpjes, die haar omgeven, ligt daar ver beneden ons als een uitgestrekt bloemperk in een lustwarande. Ginds stort zich de gele Arve in de blauwe Rhöne, maar de reine vloed wil zijn onreinen broeder niet opnemen en weigert alle verbintenis, zoolang de Arve niet rein wordt en helder gelijk hij zelve is. Van hier uit zien wij het niet: morgen, als gij wilt, zullen wü gaan terplaatse waar de prachtige Rhöne de Arve wd aan- maar niet op-neemt, E i niet met, olscboon nevens haar gaat. Mijlm ver gaan ze inwillig te zamen, De eene dIhuw, de aiidre grauw, gram te moed\'. Tot ze op eenmaal riie koelheid zich. schamen, Zich omarmen, en ééa zijn voor goed.



		30

		Slaan w\\j thans den blik over het vruchtbare dal der Arve, over de lagere bergen, waardoor deze vallei wordt ingesloten, op de met eeuwige sneeuw bedekte kruinen. V^ran den Dent d\'Oche tot den Crête des Aravis vertoonen de Alpen ons hun majestueuze grootheid. In \'t verre Noorden de schrikwekkende top van Roche d\'Enfer, de scherpe randen van Dent du Midi; dichterbij de statige Aiguille Verte tusschen Aiguille d\'Argentiere en du Midi. Tegenover ons de koning der bergen, de Mont-Blanc, de reus onder de reuzen, die zyner majesteit bewust, het fiere hoofd verheft ver boven den Mont Maudit en den Döme du Gouter, welke hem als wachters omringen. Het grootsche in al zyn verhevenheid aan de eene, het bevallige in al zijn bekoorlijkheid aan de andere zijde, maakt den Grand Salève tot een der meest bezochte punten der aan schoonheden zoo ryke Alpenwereld. Daar zaten vele vreemdelingen voor de nette restauratie by het eindstation en niet minder by de meer landelijke, eenige minuten van het station verwijderd. Vele ook deden als wy en maakten een wandeling over den bergtop, sommigen, wellicht vermoeid van een langeren tocht, zaten neder onder de struiken en gebruikten in gemak- kelijke, maar met de fijne etikette weinig strookende houding de soijzen, die zij hadden meegenomen. Hoelang wij ronddwaalden over den Salève weet ik niet, want de tijd heeft meer dan vleugelen, als er zooveel heerlijks te bewonderen gegeven wordt. Ik weet alleen, dat de dorst ons terugdreef naar de restauratie. B\\j de eerste de beste namen wij plaats onder een noteboom of er juist dertien boomen staan, niet meer of niet minder durf ik niet beweren. En daar wy hier dal en bergen niet meer gelijktijdig zien konden, stelden wij ons tevreden met den vrijen blik op het hooggebergte, waarvan ons oog door niets was af te trekken. Voor reizigers gelijk wij, die als zwaluwen door Zwit- serland trekken, is een verblijf van drie uren op den Grand Salève lang genoeg; geenszins te lang, want een geheele dag zou nog kort schijnen op deze plaats. Over Veyrier zijn wy gekomen, langs Etrembières zullen wij stadwaarts keeren, Wij gaan vertrekken, want de zon nijgt reeds ten ondergang. De lieve plaatsjes Haut- en Bas-Mornex verdienen ten volle onze opmerkzaamheid, doch als u gelijk ons, de zeldzame gelegenheid geschonken wordt den Mont-Blanc te zien in Alpengloeien, zult gij op hun schilderachtige



		- 32 -

		openbare fonteinen, zooals onze jeugd zich liet best ver- maakt l>ü de publieke pompen. \\Vee! do vrouwen, die nog water haalden. Dat en ook de eigenaardig gebouwde en nog eigenaardiger ingerichte huizen van Etrembières bezorgden ons afleiding genoeg. Eu ware deze niet vol- doende geweest, dan zou een halfbeschonken werkman de zorg om ons bezig te houden alleen op zich genomen hebben. \'t Is voor een goed begrip noodig, dat ik u even den plattegrond van onzen wagen teeken. Hy is aan de waggons onzer stoomtram gelijk, indien de schotten tus- schen voor- en achterbalkon worden weggenomen, het middeldeel een handbreed wordt verhoogd en vier banken gezet worden in de lengte, waar er bij ons slechts twee staan. Onderscheid van klassen bestaat hier niet; het groentevrouwtje van Thönex neemt plaats naast de mode- poppen van Parijs en Londen. De zitplaatsen worden aan de dames afgestaan. Verbeeld u, de wagen zit vol als een harington en de staanplaatsen zijn bijna alle bezet. Daar klimt de balf- dronkene met moeite in het rijtuig juist vóór ons en zoekt steun tegen de uiteinden der middelste banken. Hij begint te rooken, heel, heel druk te praten tot groot genoegen der heeren, die lachen met zyn vroolijk gesnap; tot er- gernis der dames, die voor hem huiveren, maar vóór noch achterwaarts kunnen, \'t Duurt niet lang of de beenen hebben hun laatste kracht verspild in den strijd met de lichte schommeling van den wagen en weigeren verderen dienst. Hij heeft de kracht nog en het verstand zich een weinig te verplaatsen tot tusschen de zitbanken. Daar zet hij zich; neen, laat zich vallen in het midden der twee rijen dames, welke met moeite den tijd vinden hun teenen terug te trekken en te behoeden voor een wisse verplettering. Een olectrische schok verwrong het gelaat der dames en amist en ontzetting teekenden zich op haar voorhoofd. Wet zouden zü gaarne vluchten! doch daaraan viel niet te denken: een uitweg was on- mogelijk te vinden in den overvollen wagen. Hij vond zün zitplaats op het hoogere middelgedeelte uitstekend en knipoogde lachend tegen de vier juffers, eigenaressen der vier paar knieën en voeten, die zoo spontaan plaats voor hem gemaakt hadden, als om haar te danken voor de gedwongen wellevendheid. De heeren op het achter- balkon van den waggon lachten, de dames waren alle verontwaardigd, alsof het volkenrecht geschonden was.



		- 33

		De gevoelens in ons rijtuig waren verdeeld, juist in dezelfde verhouding als in den wagen voor ons. Komisch was de handelwijze van den conducteur. By de algemeene opschudding bleef by met onverstoorbaren ernst en kalmte kaartjes uitdeelen en geld in ontvangst nemen, alsof er niets gebeurde: hy verrichtte zyn werk als een automaat zonder een spier van zyn stroef gelaat te vertrekken. Ons wynproevertje werd door een zyner vrienden, die hem bij het instygen behulpzaam geweest was, vóór de stad uit de tram geholpen, \'t Was goed ook, want de aardigheid van deze verschijning moest voor de dames, door hem gemolesteerd, nog komen; en voor de heeren was zy reeds lang voorhy, daar hy, halfdronkener gewoonte, spoedig door een zwymelroes overmeesterd werd, uit welken hy slechts even ontwaakte, zoo dikwyls de tram stilhield en hij, onderworpen aan de alles beheerschende wet der traagheid, achteroversloeg en het hoofd stiet tegen de knieën der verder zittende dames. Dat deze telkens schrokken, begrypt een ieder. Et la morale de cette histoire" was voor ons, dat de werkman ook hier zyn graantje pikt, en soms wat diep in het glaasje ky\'kt. Dat had ons den tyd merkelyk gekort en van de mooie en minder mooie huizen en villa\'s van Chêne-Bourg en Chêne-Bourgerie hadden wy weinig of niets gemerkt, en konden er ook niet veel van merken, daar de duisternis was ingevallen en de straatverlichting niet van weelde getuigde. Terug in Genève. \'t Slaat acht uur op het oogenblik dat wy de stad binnenstoomen. Wij hebben nog een eindweegs te voeteeren, en dat gaat niet vlug al is de straat breed, want heel Genève schijnt op de been en slentert door de straten. Slechts langzaam en met moeite bereiken wy door de aan- en aftiekkende menigte heen het Hotel de la Poste. ïable d\'höte was reeds afgeloopen en wy waren ge- noodzaakt a la carte" te bestellen. Men verwees ons naar een klein zaaltje naast de groote eetzaal. In een hoek zat een jonggehuwd paartje, dat het leven in strengen ernst scheen op te nemen. Zij lachten nooit, spraken weinig en deden niet flauw gelijk anderen, die, in dezelfde omstandigheden verkeerend, Zwitserland doorreizen. Het laatste vinden wy zeer verstandig, maar dat zy ons de vroolykheid misgunden, kan ik juist niet goedkeuren. Wy en zy waren de eenige vreemdelingen in het lokaal,



		34

		reden waarom wy dachten wat luider te mogen spreken. Wachten op spijzen is vervelend, dat wisten wy en haal- den daarom eenige guitenstreken op uit onze jeugd, met het natuurlyk gevolg dat wy eens harteiyk lachten. Daar was het ons juist om te doen. De drooglevers, die de geheele lengte der kamer van ons scheidde, konden dat niet verdragen en zagen ons aan als een fikhond de kat van de buurvrouw, wisselden met elkander zeer korte opmerkingen en keken, daardoor nangehitst, nog nydiger naar ons op. Wy\' merkten het wel maar stoorden er ons geenszins aan. Als de kat met krommen rug zit is de aanval voor den hond gevaarlyk; dat schenen ook zy\' te weten en schoon wy slechts door een enkelen blik onze slagvaardigheid toonden, achtten zy het raadzaam ons ongemoeid te laten en af te druipen. Meen niet, dat ik u des avonds naar theater of balzaal vergezellen zal: daar komen wy niet. Is er concert in de kurzaal of in de tuinen, dan wil ik gaarne van de party zyn, maar concert is er heden avond niet en daarom be- sluiten wy, een uurtje op het balcon ons vroolyk gesprek voort te zetten alvorens naar bed te gaan Zal ik in korte trekken de geschiedenis dezer veelbe- wogen stad verhalen? Onnoodig! Gy weethoededweep- zieke en heerschzuchtige Calvyn op dertigjarigen leeftyd herwaarts kwam en geholpen door de uit Frankryk ver- dreven Hugenooten, Genève maakte tot Den vasten Burcht van het Calvinisme." Gy weet dat Voltaire en J. J. Kousseau hier treurige herinneringen hebben nagelaten, dat Genève nog altyd is, wat Calvyn het gemaakt heeft, het toevluchtsoord van het schuim aller natiën. Maargy weet misschien niet dat de klacht van Jacob van Lennep: Het laat zich aanzien dat te Genève, vroeger het brand- punt der Hervorming, en dat veelal het Protestantsche Rome genoemd werd, binnen weinige jaren de Katho- lieken den boventoon hebben zullen," bewaarheid gaat worden. Wat zou van Lennep, wien het een doorn in het oog was, dat de Roomschgezinden een prachtige kerk bouwden op het hoogste punt van Genève, gezegd hebben, indien hij in \'Holland\'" vermelden moest, dat in de Giunta" den raad der stad, de Roomschen de meer- derheid hebben. Dat een katholiek afgevaardigde van Genève in den Bondsraad in naam der rechtvaardigheid teruggave eischt van de kerken, door de volgelingen van Herzog den Katholieken wederrechtelijk ontnomen? Het antwoord dat het door een yverige propaganda" zoover



		-35-

		gekomen is, zullen wy\' voor zyne rekening laten: het zegt niets. Wy\' vertoeven hier geen acht volle dagen en zulleu ons bepalen tot het bezoeken van eenige merkwaardigheden slechts. Of de bewering van Van Lennep, «dat (te Genève) alle lieden van welke kunne of stand, met parapluies geboren worden," waar is, weet ik niet. Zyn alle dagen zoo zon- nig en warm als deze, dan kunnen zy dat gespannen doek Lest gebruiken voor zonnescherm. gelyk wy\' dat genood- zaakt z\\jn te doen. Ons eerste bezoek geldt het Rousseaueilandje in het midden van de Rhöne, waar deze het meer verlaat, ge- legen. Over de hoekvormige brug des Bergues" bereiken wy dit heiligdom van Genève. Veel stelden wy ons voor van het befaamde eilandje doch werden bitter teleurge- steld. Alleen het gezicht op de beide stadshelften, op de brug du Mont-Blanc", met het blauwe meer daarachter is overheerlyk. Het eilandje zelf heeft niets aantrekkelijks en hetzelfde panorama genieten wy op de brug, die er henen voerde. Het kleine plekje gronds, door zware muren tegen den stroom beschut, is een regelmatige vyf- hoek. Eenige lage boompjes en hooge populieren vergeten daar hun bestemming, schaduw te werpen op deze voor Genève zoo heilige plek, omdat er slechts weinig bladeren geboren werden aan hun takken. Juist in het midden staat het standbeeld van Rousseau, die zyn naam aan dit ailandje gaf. De Wy\'sger van Genève", in statige Iio- meinsche toga gehuld, nam plaats in een zetel. De lin- kerhand omklemt het boek, dat op zyn knieën steunt; de rechter houdt, schryvens gereed, de stift; het oog is ge- richt op het blauwe meer, als wilde het vragen aan de golfjes, hoe hy\' Emile\'\' moest scheppen 9n Le Contrat Social" samenstellen om de wereld gelukkig te maken. Ziedaar het standbeeld van hem, «wiens groote verdienste het is geschreven te hebben tegen een bedelvolk van priesters" (!) Daar staat het op de plaats den inwoners van Genève het meeste heilig. Pauvres gens de Genève!" roept de zooeven tot de waarheid teruggekeerde schrijver der Pèlerinages en Suisse" voor dit standbeeld uit. Pauvres gens de Ge- nève! c\'ótait bien la peine de briser les saintes images, d\'abolir la Messe et le culte des Saints, pour enseigner a votre peuple, a vos femmes, a vos filles, le culte de Jean Jacques Rousseau!" Laat ons van hier gaan! ik beschouw liever de zwanen



		36 -

		langs de brug in netwerk opgesloten. Haar onschuldige trots heeft niets gemeens niet de verwaandheid van een schaamteloos zedenhervormer, die het groote vraagstuk der menschelijke samenleving oplost met de luchthartigheid van een koordedanser. Zetten wy onze wandeling voort naar den Quai du Molt- Blanc" waar den toerist een majestueuze blik gegund wordt op den Koning der Bergen. Dit geldt alleen bij doorschijnende lucht, dus heden niet, want ons gezicht is beperkt tot de voorstad Eaux-Vivras, amphitheatersge- wijze op den anderen oever van het meer tegen den heuvel gebouwd Ha! daar is het Monument Brunswjjk, waarvoor, de graftombe der Scaligers te Verona als model gediend heeft, \'t Is een prachtig geheel in den vorm eener kleine kapel, in drie verdiepingen verdeeld. Ten einde het beter te overzien zullen wij de kunstmatige hoogte, half rots half kasteel bestijgen; zij ligt slechts weinige schreden achter het monument. Doch eerst een blik geslagen in het bekken aan haar voet, waarin een exemplaar van elke vischsoort des meers zwemt door het kristalheldere water. Waaraan heeft Hertog Karel van Brunswijk dit monu- ment te danken? Wel, antwoordt ons Baedeker, omdat hij de stad erfgenaam maakte van zijn fortuintje, dat het bagatelletje beliep van twintig millioen franks. Als er in Holland soms menschen zijn die hun geluk zoeken in een standbeeld of monument, er zijn Zwitsersche steden, waar geheel de wereld geweest is of komt, die deze eer verkoopen voor ettelijke millioentjes. De duurte van een winkelhuis hangt af van den stand. Genève ont- ving twintig millioen en plaatste dit gedenkteeken, te Neuchatel slaagde David de Purry voor vier en een half millioen, misschien komt men op andere plaatsen nog goed- kooper klaar. Nog een halve eeuw; en, wanneer wy een standbeeld ontmoeten op de pleinen eener stad, zullen wij gedwongen zijn te vragen: Hoeveel heeft die vermaakt?" Zwendel in ridderlintjes heeft niets vreemds meer; jammer, dat zwendel in standbeelden nog raillioenen verslindt. Doch ook dit kan goedkooper worden. Gelukkig de eer- zuchtigen, die geld hebben in die dagen! Stellig hebben wij te lang gerust bij de frissche fontein in het vierkant tuintje tusschen de huizen en hotels van Quai en Rue du Mont-Blanc, want de tram naar villa Ariana en het buiten van Rothschild is bij onze aankomst reeds van de place des XXII Cantons" vertrokken. Het spyt ons, niet omdat wij een bedevaart naar Ferney in \'t zin hadden, want Ie vieux et laid Voltaire, sous sa



		- 37

		grande peruque, assis devant un portrait du roi de Prusse et riniant ces platitudes comme un bouquet a mademoiselle Sallé, (Pel. p 210) wien dezelfde schrijver slechts toekent ce miserable et déplorable talent de tont parodier, de tout injurier, de tout salir," achten wij geen bezoek waard. Voor den Patriarch van Ferney gevoelen wy niets dat naar vereering of bewondering zweemt. Laat ons even de fraaie kerk aan onze rechterzijde binnengaan om God en Maria, wie deze tempel is toegewijd, eenig eerherstel te bieden voor de onteeringen in en om Genève Jesus en zijn Moeder aangedaan. Eerst later wisten wij dat dit heiligdom het bedehuis is der Oud-Katholieken, die weder- rechtelijk zich hebben meester gemaakt van dit fraaie gebouw. Langs de paleizen der millionnairs, langs de schoone boek- en platenwinkels, langs de oogverblindende uitstal- lingen der talrijke juweliers gaan wij voort en wagen ons in de morsige en enge straten der stad om spoediger de Rhóne-oevers te bereiken. Den stroom steken wy over en nemen den kortsten weg naar de Promenade des Bastions," langs welke zich links de botanische tuin en rechts het gebouw der Universiteit uitstrekt. Een bota- nischen tuin vind ik altijd weinig aantrekkelijk voor een leek op het gebied der plantenkunde en van de Hooge School te Genève zijn alleen de bloemperken vóór het ge- bouw de moeite der bezichtiging waard. PalaisEIectoral" en theater, beide in de nabijheid gelegen, getuigen meer van smaak dan het stijve gevaarte, dat voor de hoogge- leerde lessen bestemd is. Ik weet niet of het u gaat als ons: panorama\'s gaan wij niet gaarne voorbij. Dit stelt het beleg van Belfort voor. Wy zullen er binnengaan. De Pruisen, staande onder den wal op de bevroren gracht, de Fransche sol- daten de kazematten verlatend op het sein des hoornblazers zijn niet onverdienstelijk geschilderd. Doch wjj mogen hier niet lang vertoeven, willen wy ons vóór het diner nog een weinig opfrisschen en dat hebben wjj noodig na zulke wandeling. Ik zal nnjn be- lofte gestand doen en u geen spijskaart voorleggen, maar ik moet u in \'t voorbijgaan zeggen, dat wij in de stad van Calvijn uitstekend maigre" gedineerd hebben, al waren wjj de eenige bezoekers die den Vrijdag onder- hielden. Wij zaten afzonderlijk aan een klein tafeltje. Men keek wel eens naar de drie baardelooze vreemdelingen, die visch aten en een zeer groot kruis maakten vóór den maaltijd, doch liet ons volkomen met rust. Och, als men ruiterlijk voor zyn geloof durft uitkomen, laat men u in



		38 -

		deftige hotels geheel ongemoeid, al is het slechts, omdat men denkt een katje voor zich te hebben, dat niet zonder handschoenen is aan te pakken. Ons vertrek op den tegenavond bepaald is vervroegd. Wel zouden wy^- gaarne de ,Villa Kothschild", die heden middag toegankelijk is, bezoeken, maar de hitte is on- draaglijk. Nog even kunt gy naar de oude kathedraal, waarin de leerstoel bewaard wordt van Calvijn, die van dit gestoelte de wereld en zichzelven bedroog. Mogelijk is het zien van dat curiosum u geen 20 centimes waard en blijft gij luisteren naar het orgel, dat zeer geroemd wordt. Om drie uur reeds verlaten wy de stad. Dat heeft twee zaken voor: de warme uren van drie tot vyf brengen wy door op het frissche water en wy komen te Freiburg aan voor het invallen der duisternis. Op het Meek. De boot ligt reeds onder stoom als wy op de Mont- Blanc-kade, de plaats der afvaart, aankomen. Wy hebben den expres, die alleen Nyon, Thonon en Evian-les-Bains zal aandoen, voor ons te Oucby weder aan wal te brengen. Langzaam en statig drijft de stoomer voort in den meer- boezem, die van beide zijden door de huizen der schoone stad wordt ingesloten. By het gezicht van dit heerlijk panorama begrijp ik de liefde van den inwoner van Genève voor zyn geboortestad, op wier ligging hy recht- matig groot gaat; maar hoe Beets van deze stad kon schry ven: ,,\'k Weet dat er twee Gercves zijn: Éen van Kousseau, een van Chlvijn. Maar \'t zelfde, diepe, blauwe meer Kesproeit ze beiden God zij de eer!" is my nooit duidelijk geworden. Wat hebben wy goed gedaan met nu reeds te vertrek- ken, want niet zoodra heeft de boot zich in beweging gezet of de ondraaglijke hitte maakt plaats voor een wel- dadige koelte. Niets konden wij meer wenschen op dezen tocht dan een meer doorschijnende lucht. Had deze ons gegund by de vele dorpjes en landhuizen op den rechter- oever, ook de linkerboorden van het breede meer en de hoogere toppen der Alpen te zien, wat zouden wy haar dankbaar geweest zyn. Het watervlak zelve was vol afwisseling en leven. Gele stoombooten kliefden het meer en deden het water in schuim opspatten van onder hare