|
iiSHlSHi
|
||||||||||||||||||||||||
|
illllHlllil
■wÊÊ/mKKÊ i
HiilSiH HHHIllil 1 1
HU
|
||||||||||||||||||||||||
|
:tj;!--.....,.c..ri.,^.,.,.,I..,/..
|
||||||||||||||||||||||||
|
Ililiil 11111
««111
1111
lillli |
||||||||||||||||||||||||
|
II
|
i
|
|||||||||||||||||||||||
|
lil!
|
iliii
|
": \'
|
||||||||||||||||||||||
|
UB-ZUID
MEG
2-231
|
||||||||||||||||||||||||
|
,:||
|
||||||||||||||||||||||||
|
Sanctissimi Domini Nostri
Divina Providentia i»a.ï»^.e xiii
|
|||||||||||||
|
(j, eASY^-tAiAyxM* efcisLi&u***)
|
|||||||||||||
|
LITTERAE ENCYCLIGAE
ad Patriarchas Primates Archiepiscopos et Episeopos
universos Catholici Orbis gratiam et oommunionem cum Apostolica Sede habentes. |
|||||||||||||
|
Gestel SI, \'MiihiiiUis,
|
|||||||||||||
|
EX TYPOGBAPHIA DIOECESIS BUSCODUCENSIS , IN
INSTIXUTO SUBDO-MUTOBUM. |
|||||||||||||
|
18 91.
|
|||||||||||||
|
DÈ CONDITIONE OPIFICUM,
|
|||
|
VENERABILIBUS FRATRIBÜS PATRIAROHIS PR1MATIBÜS ARCHIE-
PISCOPIS ET EPISCOPIS UNIVERSIS CATHOLICI
ORBJS GRATIAM ET COMMUNIONEM CUM
APOSTOLICA 8EDE HABENTIBU9.
|
||||||
|
LEO PP. XIII.
Venekabiles Fratres.
Saldtem et Apostolicam Benedictionem. Rerum novaruro semel excitata cnpidine, quae diu qui-
dem commovet civitates , illud erat consecuturum ut commu- tat ion 11 in studia a rationibus politicis in oeconocnicarum cog- natum geüus aliquando defluerent. Revera nova industriae incrementa novisquc euntes itineribus artes : rautatae domi- noruiii et mercenarioruin rationes mutuae : divitiahim in exi- guo numero affluentia, in multitudine inopia : opificum cum de se confidentie maior , tum inter se uecessitudo coniunc- tior, praeterea versi in deteriora mores, effecere, ui cer- tiiiiien erumperet. In quo quanta rerum momcnta rertantur, ex boe apparet, quod aniinos babet acri expectatioDe sus- pensos: idemque ingenia exercet doctornm , concilia pruden- tüm , conciones populi, leguuilatorum iudicium , consilia prin- cipum, ut iam caussn niilla reperiatur tanta , quae teneat bominum studia vehementins. Itaque , proposita Nobis Ecclesiae caussa et salute comrauni, quod alias consuevirnus, Venerabiles Fratres, datis ad vos Litteris de imperio poli- tico, de libertate humana , de civitatum constitutione chris- tiana, aliisque non dissimili genere, quae ad refutandas opi- nionum fallacias opportuna videbantur, idem nunc faciendum de condiliohe opificnm iisdem de caussis duximus. Genus hoc argumenti non semel iam per occasionem altigimus : in his tarnen Litteris totam data opera tractare quaestionem apos- tolici muneris conscientia monet , ut principia emineant, quorum ope, uti veritas atque aequitas postulant, dimicatio |
||||||
|
4
|
|||||
|
dirimatur. Caussa est ad expediendum difficilis, nee vacua
periculo. Arduum siquidem metiri iura et officia, quibua locapletes et proletarios, eos qui rem , et eos qui operam conferant, inter se oportet contineri. Periculosa vero con> tentio, quippe quae ab hominibus turbulentis et cal lid is ad pervertendum iudicitim veri concitandamque seditiose multi- tudiuem passim detorquetur. Utcumque sit, plane videmus, quod consentiunt universi, infimac sortis hominibus celeriter esse atque opportune consulendnm, cuiu pars maxima in misera cnlamitosaque fortuna indigne versentur. Nam veteri- bus artificum collegiis supcriore saeculo deletis, nulloque in eorum locum sufTecto pracsidio , cum ipsa instituta legesque publicae avitnm religioncin exuissent, sensim factum est ut opifices inhumanitati doniinorum cffrenataeque competitorum cupiditati solitarios atque indefensos tempus tradiderit. Malum atixit nsura vorax, quae non semel Ecclesiae iudinio damnata, tarnen ab hominibus avidis et quaestuosis per aliam specicm exercetur eadem : hnc accedunt et conductio operum et rerum omnium commercia fere in paucorum red- acta potestalem , ita ut opulenti ac praedivites perpauci prope servile. iugum infinitae proletariorum multitudini im- posuerint. Ad liuins sanationem mali Socialiatae quidem , sollicitatfi.
egenlium in locupletes invidia, evertere privatas bonorum possessiones contendunt oportere , earumqne loco communia universis singulorum bona facere, procurantibns viris qui aut municipio praesint, aut totain rempublicam gerant. Eiusraodi tralationc bonorum a privatis ad commune, mederi se posse praesenti malo arbitrantur, res et commoda inter cives ae- quabilitcr partiendo. Sed est adeo eorum ratio ad contentio- nem dirimendara inepta, ut ipsum opificum genus afficiat incommodo : eademque praeterea est valde iniusta, quia vim possessoribus legitimis affert , pervertit officia reipublicae, penitusque miscet civitates. |
|||||
|
Sane, quod facile est pervidere, ipsius operae, quam
suscipiunt qui in arte aliqua qüaestuosa versantur , faaec per se caussa est, atque bic fin is quo proxime spectat artifex, rem sibi quaerere privatoque iure possidere uti suam ac propriam, Is enim si vires, si industriam suarn alteri com- modat, liane ob caussam commodat ut res adipiscatur ad victum cultumque necessarias: ideoque ex opera data ins verum perfectumque sibi quaerit non modo exigendae mer- cedis, sed et collocaudae uti velit. Ergo si tenuitate snnip- tuum quicquam ipsu comparsit, fructunique parsimoniae suae , quo tutior esse custodia possit, in praedio collocavit, pro- fecto praedium istiusmodi nihil est aliud, quam merces ipsa aliam induta speciem : proptereaque coemptus sic opifici fun- dus tam est in eins potestate futurus, quam parta labore merces. Sed in hoc plano, ut facile intelligitur , rerum do- minium vel moventium vel solidarum consistit. In eo igitur quod bona privatorum transferre Socialistae ad commune ni- tuntur , omnium mercenariorum faciunt conditionem deterio- rem, quippe quos, collocaudae mercedis libertate sublata, hoc ipso augendae rei familiaris utilitatumque sibi comparan- darum spe et facultate despoliant. Verum, quod raaius est, remedium proponunt cum iusti-
tia aperte pugnatis, quia possidere res privatim ut suas, ius est hum in i a natura datum. Rcvera, hac etiam in re maxime intcr hominem et genus interest animantium cetera- rnm. Non enim se ipsae regunt belluae, sed reguntur gu- bernanturque duplici naturae instinctu: qui turn custodiunt experrectam in eis facultatem agendi, viresque opportune evolvunt, turn etiam singulos earuin motns exsuscitant iidem et determinant. Altero instinctu ad se vitamque tuendam, altero ad conservationem generis ducuntur sui. Utrumque vero commode assequuntur earum rerum usu quae adsunf, quaeque praesentes sunt: nee sane progredi longius possent, quia solo sensu moventur rebusque singularibus sensu per- ceptis. Longe alia huminis natura. Iuest in co tota simu.1 |
||||||
|
ac perfecta vis uaturae animantis, ideoque tributum ex hao
parte liuniini est, certe non minus qnam generi animantium omni, ut rerum corporearum fniatur bonis. Sed natura ani- ruans quantumvis cumulate possessa, tantum abest ut natu- ram circumscribat humanam , ut inulto sit humana naturfi inferior, et ad parenduro huic obedienduraque iiata. Quod eminet atque excellit in nobis, quod homini tribuit ut homo sit, el a belluis differat genere toto, mens seu ratio est. Et ob hane caussam quod solum hoc animal est rationis particeps, boua homini tribuere necesse est non utenda so- lum, quod est omnium animantium commune, sed stabili perpetuoque iure possidenda, neque ea dumtaxat quae usu consumuntur, sed etiam quae, nobis utentibus, permanent. Quod magis etiam apparet, si hominum in se natura al-
tius spectetur. Homo enim cum innumerabilia ratione comprehendat, rebusque praesentibus adiungat atque annectat futuras, cumque actionum suarum sit ipse doroinus, propterea sub lege aeterna , sub potestate omnia providentissime gu- bernantis Dei , se ipse gubernat providentia consilii sui : quamobrem in eius est potestate res eligere quas ad consu- lendum sibi non modo in praesens, sed etiam in reliquum tempus, maxime iudicct idoneas. Ex quo consequitur, ut in homine esse non modo terrenorum fructuum, sed ipsius terrae dominatum oporteat, quia e terrae fetu sibi res suppeditari videt ad futurum tempus uecessarias. Habeut cuiusque ho- minis necessitates velut perpetuos reditus, ita ut hodie ex- pletae, in crastiuum nova imperent. Igitur rem quamdam debet homini natura dcdisse stabilem perpetuoque mansuram, unde perennitas subsidii expectari posset. Atqui istiusmodi percnnitateni nul la rus pracstare, nisi cum ubertatibus suis terra, potest. Neque e9t, cur providentia introducatur reipublicae : est
enim homo, quam respublica, senior: quocirca ius ille suum ad vitara corpusque tuendum habere natura ante debuit quam civitas ulla coisset. Quod vero terram Deus universo |
|||||
|
«
|
|||||
|
generi hominum ntendam, fruendam dederit, id. quidem non
potest ullo pacto privatis possessionibus obesse. Deus enim generi hominum donavisse terram in commune dicitur, non quod eius promiscuum apud omnes dominatum voluerit, sed quia partem nuliam cuique assignavit possidendarn, industriae hominum instilutisque populorum permissa privatarum pos- sessionuni descriptione. Ceterum utcumque inter privatos distributa, inservire communi omnium utilitati terra non ces- sat, quoniam neino est mortalium, quiu alatur eo, quod agri eft\'erunt. Qui re carent, supplent opera: ita ut vere affirmari possit, universam comparandi victus cultusque ra- tionem in labore consistere, quem quis vel in fundo insumat suo, vel in arte aliqua operosa, cuius merces tandem non aliunde, quam a multiplici terrae fetu ducitur, cum eoque permutatur. Qua ex re rursus efncitur, privatas possessiones plane
esse secundum natu ram. Hes enim eas, quae ad conservan» dam vitam maximeque ad periiciendam requiruntur, terra quidem cum ïnagna largitate fuudit, sed fundere ex se sine hominum cultu et curatione nou posset. Iamvero cum in parandis naturae bonis industriam mentis viresque corpoiis homo insumat, hoc ipso applicat ad sese earu naturae cor- poreae partera , quam ipse percoluit , in qua velut formam quamdam personae suac impressam reliquit ; ut omnino rec- tum esse oporteat, eam partem ab eo possideri utL snam, nee ullo modo ius ipsius violare cuiquam licere. 1 lorum tam perspicua vis est argumentorum, ut mirabile
videatur, dissentire quosdam exolctaruin opinionum restitu- tores : qui usum quidem soli, variosque pracdiorum fructus homini privato concedunt: at possideri ab eo ut domino vel solum, in quo aedincavit, vel praedium quod excoluit, pla- ne ius esse negaut. Quod cum negant, fraudatuni iri partis suo labore rebus hominem, non vident. Ager quippe cultoris manu atque arte subactus habitum longe mutat: e silvestri frugifer, ex infecundo ferax efRcitur. Quibus autem rebus |
||||||
|
est melioT factus , illae sic solo inhaerent miscenturque pe-
nitus, ut maximum partem nullo pacto sint separabiles a solo. Atqui id quemquam potiri illoque perfrui, in quo alius de- sudavit, utrumne iustitia patiatur ? Quo modo effectae res caussam sequuotur a qua effectae simt, sic operae fructum ad eos ipsos qui operam dederint, rectum est pertiuere. Me- rito igitur unirersitas generis humani, dissentientibus pauco- niiii opiuionibus nihil admodum mota , studioseque naturam iutueus, iu ipsius lege naturae fundameiitum reperit partitio- nis bonorum , possessionesque privatas , ut quae cnra homi- num natura pacatoque et tranquillo convictu maxime con- gruant, omnium saeculorum usu consecravit. Leges au- tem civiles, quae , cum iustae sunt , virtutem snairi ab ipsa naturali lege ducunt, id ius , de quo loquimur , cotih\'rmant ac vi etiam adbibenda tuentur. Idem divinarum legum sanxit auctoritas, quae vel appetere alienum gravissime ve- tant. Non concupisces uxorem proximi lui: non domum , non agrum , non ancillam, non bovem , non asinum , el universa quae illius sunt (1). Iura vero istiusmodi, quae in homiuibus insunt singulis,
multo ralidiora intelliguntur esse si cum officiis hominum in convictn domestico apta et connexa spectentur. In deli- gendo genere vitae non est dubium , quin in potestate sit arbitrioque singulorum alterutrum malle, aut Iesu Christi sec- tari de virginitate consilium, aut maritali se vinclo obligare. lus coniugii naturale ac primigenum homini adimere , caus- samve nuptiarum praecipuara, Dei auctorilate initio consti- tutam , quoquo modo circumscribere lex bominum nulla po- test. Cresciie et mulliplicamini (i). En igitur familia, seu so- cietas domestica, perparva illa quidem, sed vera societas, ea- demque umni civitate antiquior ; cui propterea sua quaedam iura oHiciaque esse necesse est, quae minime pendeant a re- publica. Quod igitur demonstravimus , ius dominii personis (1) Deut. V, 21.
(2) Gen. 1, 28.
|
||||||
|
singularibus nature tributum, id transferri in hominem , qua
caput est familiae, oportet: immo tanto ius est illud vali- dius, quanto persona humana in convictu domestico plura complectitur. Sanctissima naturae lex est, ut victu omnique cultu paterfauiilias tueatur, quos ipse procrearit: idemque il- luc a natura ipsa deducitur, ut velit liberis suis, quippe qui paternatn referuol et quodam modo producunt personam, an- quirere et parare, unde se honeste possint in ancipiti vitae cnr- sn a mist ra fortuna defeudere. Id vero efficere non alia ra- tione potest , nisi fructuosarum possessione rerum , quas ad liberos hereditate transmittat. . Quemadmodum civitas, eo- ilem modo familia , ut memoravimus, veri nominis societas est, quae potestate propria , hoc est pater\'na, regitur. Quam- obrem , servatis utique finibus quos proxima eius canssa praescripserit, in deligendis adhibendisque rebus incolumitati ac iustae libertati suae necessariis, familia quidem paria sal- tem cum societate civili iura obtinet. Paria saltem diximus, quia cum convictus domesticus et cogitatione sit et re prior, quam civilis coniunctio , priora quoque esse magisque natu- ralia iura eins officiaque consequitur. Quod si cives, si fatni- liae , convictus liumani societatisque participes factae, pro adiumento oft\'ensionem, pro tutela deminutionem iuris sui in republica reperirent, fastidienda citius, quam optanda so- cietas esset. Veile igitur ut pervadat civile imperium arbitratu suo us-
que ad iiilima domorum , magnus ac perniciosus est error. Certe si qua fortc familia in summa rerum difricultate consiliique inopia vcrsctur, ut inde se ipsa expedire nullo pacto possit, rectum est subveniri publice rebus cxtremis: simt enim familiae singulae pars quaedam civitatis. Ac pari modo sicubi intra domesticos parietes gravis cxtiterit pertur- batio iurium mutuorum , suum cuique ius potcstas publica vindicato: neque enim hoc est ad se rapere iura civiura , sed muuirc atque firmare insta debitaque tutela. Hic tarnen cousistaut necesse est, qui praesint rebus publicis: hos ex> |
||||||
|
10
|
|||||
|
cedere fines natura non patitnr. Patria potestas est eiusmodi,
ut nee extingui, neque absorberi a republica possit, quia idem et commune habet cum ipsa hominum vita principium. Filii sunt aliquid palris, et velut paternae ampliticatio quae- dam personae s proprieque loqui si volumus, non ipsi per se, sed per comiuuuitatein domesticaro, in qua geuerati sunt, civilem ineunt ac participant societatem. Atque hnc ipsa de caussa , quod filii sunt haluraliter aliquid palris.....ante-
quam usum liberi arbitrii habeant, continent ar sub parenlum
cura (1). Quod igitur Socialistae, posthabïla provideutia pa- rentum , introducunt providentiam reipublieae, facinnt contra iustitiam naluralem, ac d om o i urn compaginem dissolvunt. Ac praeter iniustitiam, nimis etiam apparet qualis esset om-
nium ordinum commutatio perturbatioque, quam dura et odio sa semtus civium consecutura. Aditus ad invidentiam mulu- am , ad obtrectationes et discordias pateficret: ademptis in- genio singulorum sollertiaeque stimulis , ipsi divitiarum fon- tes necessario exarescerent: eaque, quam fingunt cogitatione, aequabilitas, aliud revera non esset nisi omnium hominum aetjue roisera atque ignobilis, nullo discrimine, conditio. Ex quibus omnibus perspicitur, illud Socialismi placitum de possessionibus in commune redigendis omnino repudiari opor- tere, quia iis ipsis, quibus est opitulandum, uocet; natura- libus singulorum iuribus repugnat, officia reipublieae tranquil- litatemqiie communem perturbat. Maneat ergo, cum plebi sub- levatio quaeritlir, hoc in pritnis haberi fuudameuti instar opor- tere , privatas possessiones inviolate servandas. Quo posito , remedium, quod exquiritur, unde pelendum sit, explicabimus. Confidenter ad argumentum aggredimur ac plane iure Nos-
tro, propterea quod caussa agitur ea, cuius exitus probabi- lis (|uidcm nullus, nisi advocata religione Ecclesiaque, repe- rietur. Cum vero et religionis custodia, et earum rerum , quac in Ecclesiae potestate sunt, penes Nos potissimum dis- (1) S. Thom. 11-11. Quaest. X, art. XII.
|
|||||
|
11
|
|||||
|
pensatio sit, ueglexisse officium tnciturnitate videremur.
Profecto aliorum qiioque operam et contentionem tanta haec caussn desiderat: principum reipublicae iutelligiraus, domino- rum ac locupletium, denique ipsornm, pro qiiibus coutentio est, proletariorum: illud tameu sine dubitatioue affirmamns, inania conata hominiuii futura, Ecclesia posthabita. Videlicet Ecclesia est, quac proinit ex Kvaugelio doctrinas , quarum virtute aut plane componi certamen potest, aut certe tieri, detracta asperitate, mollius: eadeinque est, quae non instruere rnentem tantummodo, scd regere vitam et mores singulorum praeceptis suis contendit : quae statum ipsum proletariorum ad meliora promovet pluribus utilissime institutis: quae vult atque expetit omnium ordinum consilia viresque in id eon- sociari, üt opih\'cum rationibus, quam commodissime potest, consulatur : ad eamque rem adhiberi leges ipsas auctoritatem- que reipublicae, ntique ratione ac modo, putat oportere. illud itaque statuatur primo loco, ferendam esse conditio-
nem humanam : iuiu summis paria tieri in civili societate non posse. Agitant id quidem Socialiatae : sed oiiiuis est contra rerurn naturam varia conteutio. Sunt enim in hominibus rna- ximae plurimacquc natura dissimilitudines : non omnium paria ingenia sunt, non sollertia , non valetudo, non vires: qua- rum rerum necessarium diserimen sua sponte sequitur fortu- na dispar. Idque plane ad usus 1:11111 privatorum turn com- munitatis accommodatej indiget enim varia ad res gerendas fa- cultate diversisquc muueribits vita communis; ad quae l\'uii- genda munera potissimum impelluutur homines dift\'erentia rei cuiusque familiaris. Et ad corporis laborem quod attinet, in ipso slatu innocentiae non iners omnino erat homo l\'utu- ins : at vcro quod ad animi delectationem tune libere opta- visset voluut as, idem postea in expiationem culpae subire nou sine molestiae sensu coegit necessitas. Maledicta terra in opere Uu): in laboribm comedes ex ea cunclis diedus vitae iuae (1). Similique modo finis acerbitatuin reliquarum in terris n,uU (1) God. III, 17.
|
|||||
|
12
|
|||||
|
lus est futurus, quia mala peccati consectaria aspera ad to-
lerandura sunt, dura, difficilia: eaque liomini usque ad ul- timuni vitae comitari est necessc. Itaque pati et perpeti bn- manum est, el ut homines experiantur ac tentent omnia, is- tiusinodi incommoda evellere ab bumano convictu penitus nol* la vi, nulla arte poterunt. Siqui id se profiteanttir posse, si miserae plebi vitam polliceantur umiii dolore molesti.ique va- cantera, et refertam quiete ac perpetuis volnptatibus, nae illi populo imponunt , fraudenique struunt, in mala aliquando erupturam maiora praesentibus. Optimum factu res humanas, ut se habent, ita coDtueri, simulque opporluuum incommo- dis levamentum , uti diximus , aliunde petere. Est il 111 ti in caussa, de qua dicimus, capitnle malnm,
opinione fingere alterurn ordinem sua sponte infensnm alteri, quasi locupletes et proletarios ad digladiandum inter se per- tinaci duello natura comparaverit. Quod adeo a ratione ab- horret et a veritate, ut contra verissimum sit, quo modo in corpore diversa inter se membra conveniunt, unde illud cxis- tit temperaraentum habitudinis, quam syinmetriam recte dixe- ris, eodem modo iiatunini in oivitate praecepissu ut geminae illae classes congruant inter se concorditer , sibiquc conve- nienter ad acquilibritatem respondeant. Omnino altera alte- rius indiget: non res sine opera, nee sine re potest opera consistere. Concordia gignit puleritudinem rerurn atque ordi- nem : contra ex perpetuitatc certaminis oriatur necesse est cum agresti iiunianitale confusio. Nunc vcro ad diriiueiidum certameu, ipsasque eius radiecs ainputandas, mira vis est in- stitiitorum christianoruro , eaque multiplex. Ac primum to- ta disciplina rcligionis, cuius est interpres et custos Eccle- sia, magnopere potest locupletes et proletarios componere in- vicem et coniungere , scilicet utroque ordine ad officia mu- tua revocando, in primisque ad ea quae a iustitia ducuntur. Quibus ex officiia illa proletarium atque opificem attingunt; quod libere et cum aequitate pactum operae sit, id iutegre |
|||||
|
18
|
|||||
|
et fideliter reddere : non rei ullo modo nocere , non perso-
iiuiii violare dominorum: in ipsis tucndis rationibns suis abs- tinere a vi, nee scditionera induere unquam : nee commis- ceri cum hominibus fiagitiosis , immodicas spes et promissa ingentia artificiose iactantibus, qnod fere habet poenitentiam inutilem et forlunarura ruinas consequentes. Ista vero ad divites spectant ac douiinos: nou habendos mancipiorum loeo opifices: vereri in eis aequum esse dignitatem personae, uti- que nobilitatam ab co, character christianus qui dicitur. Quaes- tuosas artes, si naturae ratio, si cliristiana philosophia au- diatur , non pudori homini esse, sed decori, quia vitae sus- tentandac praebent lionestam potestatem. Illud vcre turpe et inhumanum , abuti hominibus pro rebus ad quacstum , nee facere eos pluris, quam quantum nervis polleant viribusque. Similiter praecipitur, religionis et bonornm animi liaberi ra- tionem in proletariis oportere. Qnare dominorum partes esse, efficere ut idoneo temporis spalio pietati vacet opifex : non hominem dare obvium lenociniis corniptelarum illecebrisque peccandi : neque ullo paeto a enra domestica parsirnoniaeque studio abducere. Item non plus imponere operis.qnam vires ferre queant, nee id genus, quod cum aetate sexuque dissi- deat. In maximis autera officiis dominorum illud eminet, ius- ta unicuique praebere. Profecto ut mercedis statuatnr ex ae- quitate modus, caussae sunt considerandae plures: sed gene- ratim locnpletes atque heri merainerint, premere emolumenti sui caussa indigentes ac miseros, alienaque ex inopia captare quaestura, nou divina, uon humana iura sinere. Fraudare ve- ro quemquam mercede debita grande piacnlum est, qnod iras e caelo ultrices clamore devocat. Ecce merees operariorum.... quae fraudala ed a vobis, clamal: et clamor eorum in anres Domini Sabaoth introivit (1). Postremo religiose cavendum lo- cupletibus ne proletariorum compendiis quicquam noceant nee vi, nee dolo, nee fenebribus artibus : idque eo vel magis quod non satis illi sunt contra iniurias atque impotentiam (1) Iac. V, 4. |
|||||
|
14
|
|||||||
|
muniti, eorumque res, quo exilior, hoc sanctior habenda.
His obtempcratio legibus nonne posset vim caussasque dis-
sidii vel sola restinguere? Sed Ecclesia tarnen , Iesu Chris- to magistro et duce, perseqnitur maiora: videlicet perfectius quiddam praccipiendo, illuc spectat, ut alterum ordinem vi- cinitate proxinia amicitiaque alteri coniungat. Intelligere atque aestimare mortalia ex veritate non possumus, nisi dis- pexerit nniinus vitam alteram eamqne immortalem : qua qui- deui deinpta, continuo forma ac vera notio honesti interiret: immo tota haec rerlim universitas in areanum abiret nulli ho- minum investigationi pervium. Igitur, quod natura ipsa ad- monente didicimus, idem dogma est christianura, quo ratio et constitutio tota religionis tamquam fundamenlo principe nitilnr , cum ex hac vita excesserimus, tum vere nos esse victuros. Neque enim Deus hominem ad haec fragilia et ca- duca, sed ad caelestia atqne aeterna generavit, terramque no- bis ut exulandi locum, non ut sedem habitandi dedit. Divi- tüs ceteri9que rebus, quae appellantur bona, affluas, careas , ad aeternam beatitudinem nihil interest: quemadmodum uta- re, id vero maxime interest. Acerbitates varias, qnibus vita mortalis fere contexitur , Iesns Christus copiosa redemptione sua nequaquam snstulit, sed in virtutum incitamenta, mate- riamque bene merendi traduxit: ita plane ut nemo mortalium queat praemia sempiterna capessere, nisi cruentis Iesu Christi vestigiis ingrediatur. Si snstinebimus, el conregnabitnns (1). La- boribus ille et cruciatibus sponte susceptis, cruciatuum et laborum miiiliee vim delenivit: nee solum exemplo, sed gra- tia sua perpetuaeque mercedis spe proposita , perpessionem dolorum effucit faciliorem : idenim, quod in praesenti est mo- mentaneum et leve tribulationis noslrae, snpra modum in *« blimiiate aelermtm gloriae pondus operatur in caelis (2). Itaque fortunati monentur, non vacuitatem doloris afferre,
nee ad felicitatem aevi sempiterni quicquam prodesse divitias, |
|||||||
|
(1) II ad Tim. II, 12.
(8) II Cor. IV, 17. |
|||||||
|
16
|
|||||
|
sed potius obesse (1): terrori locupletibus esse debere Iesn
Christi insuetas minas (2): ratiouem de usu fortuuarum Deo iudici severissime aliquando reddendam. De ipsis opibus uten- dis excellens ae raaximi momenü doctrina est, quam si pliilo- sophia inchontam , at Ecclesia tradidit perfcctam planc, ea- demque efficit ut non cognit ionc tantum, sed inoribiis tenea- tur. Cuius doctrinae in eo est fundamentum positum , quod insta possessio pecuniarum a iusto pecuniarum usn distingui- tur. Bona privatim possidere, quod paulo ante vidimus, ius est homini naturalc: eoque uti inre, maxime in socictate vi- tae, non fas modo est, sed planc necessarium. Licilum est, quod homo propria possideat. El est eliam necessarium ad hu- manam vitam (3). At vero si illud quaeratur, qualcm esse usum bonorum neecsse sit, Ecclesia quidem sine ulla dubi- tatione respondet: quantum ad hoc, non debet homo haheve res exteriores ut propria*, sed nt communes, ut scilicet de facili aliqnis eas communicet in necessilate aliorum. Unde Apostolvs dicil: divitibus huiüs saecnli praecipe.......factie trihnere,
commui/icare (4). Nemo certe opitulari aliis de eo iubetur,
quod ad usus pertincat ruim suos turn stiorum necessarios: jmmo nee tradere aliis quo ipse egeat ad id servandum quod personae conveniat, qitodque deceat: nullus enim inconvenien- ter vivere debet (B). Sed nbi necessitati satis et decoro da- tum , ofliciiini est de eo quod superat gratificari indigentibus. Quod superesl, date eleemosinam (0). Non iustitiae , excepto in rebus extremis, officia ista sunt, sed caritatis chiistianae, quam profecto lege agendo petere ius non est. Sed legibus iudiciisque liominum lex antecedit iudiciumque Christi Dei, qui multis modis suadet consuctudinem largiendi; bealins est magis dare, quam accipere (7) : et collatam negatamve pau- (1) Matth. XIX, 23-24.
(2) Luc. V1, 24-25.
(3) 11-11. Quaest. LXVI, a. It.
(4) IMI. auaest. LXV , a. II.
CB) UU. Quaest. XXXII, a. VI. (6) Luc. XI , 41.
(7) Actor. XX, 35.
|
|||||
|
16
|
|||||
|
peribus beneficentiam perinde est ac sibi collatam negatamre
iudicaturus. Quamdiu fecistis uni ex kis fratribus meis mini- mis, mihi fecistis (1). Quarum rerum haec summa est; quicumquc maiorem copiam bonorum Dei miniere accepit, sive corporis et exlerna sint, sive animi, ob hanc caussam accepisse , ut ad perfectionem sui pariterque, velut minister providentiae divinac, ad utilitates adbibeat ceterorum. Habens ergo talentum, curet omnino ne taceat: habens rerum affluen- tiam, vigilel ne a misericordiae largitate lorpescat: habens ar- tem qua regitur, magnopere studeat ut usum atque utililatem illius cum proximo partiatur (2). Bonis autem fortunae qui careant, ii ab Ecclesia perdo-
centur, non probro haberi, Deo iudice, paupertatem, nee eo pudendum , quod victus labore quaeratur. idque confirma- vit re et facto Christus Domiuus, qui pro salute hominum egenus factus est, cum esset dives (8): cumque esset filius Dei ac Deus ipsemet, videri tarnen ac putari fabri filius voluit: quin etiam magnam vitae partein in opere fabrili consumere non recusavit. Nonne hic est f aber, filius Mariae? (4). Huius divinitatem exempli intuentibus, ea facilius intelliguntur: ve- ram kominis dignitatcm atque excellentiam in moribus esse, hoc est in virtute, positam virtutem vero commune morta- libus patrimonium, imis et summis, divitibus et proletariis aeque parabile: nee aliud quippiam quam virtntes et merita, in quocumque reperiantur, mercedem beatitudinis aetemne sequuturam. linino vero in calamitosorum genus propensior Dei ipsius videtur voluntas: beatos enim Tesus Christus nun- cupat pauperes (5): invital peramanter ad se, solatii caussa, quicumque in labore sint ac luctu (6): infimos et iniuria ve- xatos complectitur caritate praecipua. Quarum cognitioue re- (l) Matlh. XXV, 40.
(i) S. Greg. Magn. in Ëvang. Hom. IX , u. 7.
(3) II Corinth. VIII, 9.
(i) Mart. VI , 3.
(5) Alatth. V , 3 : Beali pauperes spiritu.
(6) Matth. XI, 28: Venite ad ne am*es, qui laboratis et onerati etlii,
el ego reficiam vos. |
|||||
|
17
|
|||||
|
rum facile in fortunatis deprimitur tumens animus, in aerum-
nosis demissus extollitur: alteri ad facilitatem , alteri ad mo- destiam flectuntur. Sic cupitum superbiae hitervallum efficitur brevius, nee difficulter impetrabitur ut ordinis utriusque, iunctis amice dextris, copuleutur voluntates. Quos tarnen, si christianis praeceptis paruerint, parum est
amicitia, amor etiam fraternus inter se coniugabit. Sentient enim et intelligent, omnes plane hotnines a communi parente Deo procreatos: omnes ad eumdem finem bonorum tendere, qui Deus est ipse, qui afficere beatitudine perfecta atque ab- eoluta et homines et Angelos unus potest: singulos item pariter esse Iesu C\'hristi beneficio redemptos et in dignitatem filiorum Dei vindicatos, ut plane necesaitudine fraterna cum inter se turn etiam cum Cbristo Domino, primogenito in mul- tu fratribus, conlineantur. Item naturae bona, munera gra- tiae divinae pertinere communiter et promiscue ad genus ho* minum universum, nee quemquam, nisi indignum, bonorum caelcstinm fieri exheredem. Si autem Jilii, et heredes : herede» quidem Bei, coheredes autem Christi (1). Talis est forma ofiiciorum ac iurium, quam cbriatiana plii-
losophia profitetur. Nonne quieturum perbrevi tempore cer- tamen omne videatur, ubi illa in civili convictu vnleret? Denique nee satis habet Ecclesia viam inveniendae cura-
tionis ostendere, sed admovet sua manu medicinam. Nam tota in eo est ut ad disciplinam doctrinamque suam excolat ho- mines atque instituut: cuius doctrinae saluberrimos rivos , Episcoporum et Cleri opera1 , quam latissime potest, curat deducendos. Deinde pervadere in animos nititur flectereque voluntates, ut diviuorum disciplina praeceptorum regi se gu- bernarique patiantur. Atque in bac parte, quae princeps est ac permagni moraenti, quia summa utilitatum caussaque tota in ipsa consistit, Ecclesia quidem una potest maxime. Qui- bus enim instrumentis ad permovendos animos utitur, ea (1) Rom. VIII, 17.
|
|||||
|
18
|
|||||
|
sibi liane ipsam ob caussam tradita a lesu Christo sunt, vir-
tutemque habent divinitus insitam. Istiusmodi instrumeuta sflla sunt, quae cordis altingere penetrales sinus apte queant, hominemque adducere ut obedientem se praebeal officio, nin- tus animi appetentis regat, Deum et proxiuios caritate dili- gat singulari ac summa, omniaque animose perrumpat, quae virtutis impediunt cursum. Satis est in hoc genere exempla veteruua paulisper cogitatione repetere. Rcs et facta comme- moramus, quae dubitationem nullam habent: scilicet civilem bominum communitatem funditus esse institutis christianis renovatam: huiusce virtute renovationis ad meliora promotum genus humanum, immo revocatnm ab interitu ad vitam, auc- tumque perfectione tanta, ut nee extiterit ulla antea, nee sit in omnes consequentes aetates futura maior. Denique lesum Christum horum esse beneficiorum principium eumdem et fi- nem : ut ab eo profecta, sic ad enm omnia referenda. Nimi- rum accepta Evangelii luce, cum incarnationis Verbi homi- numque redemptionis grande mysteriuin orbis terrarum didi- cisset, vita lesu Christi Dei et hominis pervasit civitates, eiusque fide et praeceptis et legibus totas imbuit. Quare si societati generis huraani inedendum est, revocatio vitae insti- tutorumque christianorum sola medebitur. De societatibus enim dilabentibus illud rectissime praecipitur, revocari ad origincs suas, cum restitui voluut, oportere. Haec enim om- niuin consociationum perfectio est, de eo laborare idque as- sequi, cuius gratia institutae sunt: ita ut motus actusque socialcs cadem caussa pariat, quae peperit societatem. Quam- obrein declinare ab institnto, corruptio est: ad institutuui redire, sanatio. Verissimeque id quemadmodum de toto rei- publicae corpore, eodem modo de il 1 o ordine civium dicimus, qui vitam sustentant opere, quae est longe maxima multitudo. Nee tarnen putandum , in colendis animis totas esse Ec- clesiae curas ita dcfixas, ut ea negligat quae ad vitam per- tinent mortalem ac terrenam. De proletariis nominatim vuit et contendit ut emergant e miserrimo statu fortunamque |
|||||
|
19
meliorem ndipiscantur. Atqne in id confert hoc ipso operam
non inediocrem , quod vonat et instituit honiines ad virtutem. Mons 011 iin cbristiani, ubi serventur integri, partem aliquam prosperitatis sua spon te pariunt rebus externis, qnia conci- liaul principium ac fontem omuiuui bonorum Deum: coercent geininas vitae pestes, quae nimium saepe hominem efficiunt in ipsn opum abundautia miserum, rerum appetentiam ni- miam et voluptatum sitira (1): coutenti denique cultu victu- que frugi, vectigal fiarsimonia supplent, procul a vitiis , quae non modo exiguas pecunias , sed maximas etiam copias cx- hauriuut, et lautn patrimonia dissipant. Sed praeterea, ut bene habeant proletarii, recta providet, instituendis foven- disque rebus, quas ad sublevandam eorum inopiam intelligat conducibiles. Quin in hoc etiam genere bencficiorum ita sem- per excelluit, ut ab ipsis inimicis praedicatione efferatur. Ea vis erat apud vetustissimos christianos caritatis mutuae, ut persaepe sua se re privarent, opitnlandi oaiissa , divitiores : quamobrem neque . . . quisquam effens erat inter illos (.2). Dia- conis, in id nominatim ordine instituto, datum ab Apostolis negotium, ut quotidianae beneficentiae exercerent munia: ac Paulus Apostolus, etsi sollicitudine districtus omnium Eccle- siarum , nihilominus dare se in laboriosa itinera non dubita- vit, qno ad tenuiores christianos stipem praesens afferret. Cuius generis pecunias, a christianis in unoquoque conventu ultro collatas, deposila pietatis nuncupat Tertnllianus, quod scilicet iusumeientur egenis alendi» kumandisque, et pnerts ac puellis re ac parentiius destitutis, inque domesticis senibus, item naufragis (3). Hinc seusim illud extitit patrimonium, quod religiosa cura tamquam rem familiarem indigentium Ec- clesia custodivit. Immo vero subsidia raiserae plebi, remissü rogandi verecundia, coruparavit. Nam et locupletium et in- digentium communis pareus, excitata ubique ad excellentem magnitudinem caritate , collegia condidit sodalium religioso- (1) Radix omnium malorum est cupiditas. I Tim. VI, 10.
(2) Act. IV, 3*.
(8) Apol. II, xxxix.
|
||||
|
20
|
|||||
|
rum, aliaque utiliter permulta instituit, quibus opem feren-
tibus, genus miseriarum prope mill urn esset, quod solatio careret. Hodie quidem multi, quod eodem modo fecere olim etlinici, ad arguendam trari9grcdiuntur Ecclesiam buius etiam tam egregiae cnritatis: cuiua in locum subrogare visum est constitutam legibus publicis beneficentiam. Sed quae cbris- tianam caritatem suppleant, totam se ad alienas porrigentem utilitates, artes humanae nullae reperientur. Ecclesiae solius eet il la virtus, quia nisi a sacratissimo" Iesu Christi cotde ducitur, nullii est uspiam: vagatur autem a Christo longius, quicumque ab Ecclesia discesserit. At vero non potest esse dnbium quin, ad id quod est
propositum, ea quoque, quae in hominutn potestate sunt, adiumenta requirantur. Oinnino omnes, ad quos caussa per- tioet, eodem intendant idemque laborent pro rata parte ne- cesse est. Quod habet quamdam rum moderatrice mundi pro- videntia similitudinem: fere enim videmus rerum exilus a qui- bus caussis pendent, ex earum omnium conspiratione procedere. Iamvero quota pars remedii a republica expectanda sit ,
praestat exquirere. Rempublicam hoc loco intelligimus non quali populus ntitur unus vel alter, sed qualem et vult recta ratio naturae congruens, et probaat, divinae documenta sa- pientiae, quae Nos ipsi norainatim in Littcris Encyclicis de civitatuuo constitutione cbristiana explicavimus. Itaque per quos civitas regitur, primum conferre operam generatim at- que univcrse debent tota ratione legnm atque institutorum , scilicet efficiendo ut ex ipsa conformatione atque administra- tione reipublicae tilt.ro prosperitas tam comraunitatis quaiu privatorum efflorescat. Id est enim civilis prudeutiae inunus, propriumque eorum, qui praesunt, officium. Nunc vero illa maxime efficiunt prosperas civitates, morum probitas , recte atque ordine constitutae familiae, custodia religionis ac ius- titiae, onerum publicorum cum moderata irrogatio, turn ae- qua partitio, incrementa artium et mercaturae, Horens agro- |
|||||
|
»1
|
|||||
|
rum cultura, et si qua sunt alia generis eiusdem, quae qao
maiore studio provehuntur, eo melius sunt victuri cives et beatius. I In rum igitur virtute rerum in potestate recto- rum civitatis est, ut ceteris prodesse ordinibus, sic et pro- letariorum conditionem iuvare plurimum: idque iure suo op- timo, neque ulla cum importunitatis suspicione: debet enim respublica ex lege muneris sui in commune consulere. Qtio autem coramodorum copia provenerit ex hac generali provi- dentia maior, eo minus oportebit alias ad opilicum salutem experiri vias. Sed i 1!iid praeterea considerandum, quod rem altius attin-
git, unam civitatis esse rationem, communem snmmorum at- que iiifiitionirri. Sunt ïiimirum proletarii pari iure cum locu- pletibus natura cives, hoc est partes verae vitamque viven- tes, nnde constat, interiectis familiis, corpus reipublicae: ut ne illud adiungatur, in omni urbe eos esse numero longe maximo. Cum igitur illud sit perabsurdum, parti civium con- sulere, partem uegligere , consequitur, in salute eommodisque ordinis proletariorum tuendis curas debitas collocari pnblice oportere: ni fiat, violatum iri iustitiara, suum cuique tribuere praecipientem. Qua de re sapienter S. Thomas: sicui pars et Mum quodammodo sunt idem, ita id, quod eü totins, quodam- modo est partis (1). Froinde in ofticiis non paucis neque le- vibus populo bene consulentium principum , illud in primis eminet, ut unumquemque civium ordinem aequabiliter tuean- tur, ca nimirum, quae distributiva appellatur, iustitia invio- late servanda. Quamvis autem cives universos, nemine excepto, conferre
aliquid in summam bonorum communium necesse sit, quo- rum aliqua pars virilis sponte recidit in singulos, tarnen idem et ex aequo conferre neqnaquam possunt. Quakscuraque sint in imperii gencribus vicissitudines, perpetua futura sunt ea in civium statu discrimina, sine quibus nee esse, nee cogi- tari societas ulla posset. Omnino necesse est quosdam repe- (\\) U-II. Quaeat. LXI, a. I. ad 2.
|
|||||
|
_ 22
|
|||||
|
riri, qui se reipublicae dedant, qui leges coodant, qui ins
dicant, denique quorum consilio atque auctoritate negotia ur- bana , res bellicae administrentur. Quorum virorum priores esse partes, eosque habendos in omni populo primarios, ne- mo non videt, propterea quod commuui bono dant operam proxime atque excellenti ratione. Contra vero qui in arte ali- qua exercentur, non ea, qua illi, ratione nee iisdem mune- ribus prosunt civitati: sed tarnen plurimtim et ipsi, quam- quam minus directe, utilitati publicae inserviunt. Sane sociale bonum cum debeat esse eiusmodi, ut homines eius fiant ad- eptione raeliores, est profecto in virtute praecipue collocan- duin. Nihilominus ad bene constitutam civitatem suppeditatio quoque pertinet bonorum corporis atque externorum , quorum usus est neceasarius ad actum viriutis (1). Iamvero bis parien- dis bonis est proletariorum maxime efficax ac necessarius la- bor, sive in agris artem atque manum , sive in officinis exer- ceant. Immo eorum in hoc genere vis est atque efficientia tanta, ut illud rerissimum sit, non aliuude quam ex opificum labore gigni divitias civitatum. Iubet igitur aequitas, curam de proletario publice geri, ut ex eo, quod in communem att\'ert utilitatem , percipiat ipse aliquid, ut tectus, ut vesti- tus, ut salvus vitam tolerare minus aegre possit. Uude con- sequitur, t\'avendum rebus omnibus esse quae conditioni opi- ficum quoquo modo videantur profuturae. Quae cura tantum abest ut noceat cuiquam, ut potius profutura sit universis, quia non esse omnibus modis eos miseros, a quibus tam necessaria bona proficiscuntur, prorsus interest reipublicae. Non civem, ut diximus, non familiam absorberi a" repu- blica rectum est: suain utrique facultaleru agendi cum liber- tate permiüere aequum est, quantum inrol umi bono commnni et sine cuiusquam iniuria potest. Nihilominus eis, qui impe- rant , videndun) ut communitatcm eiusque partes tucantur. Communitatcm quidem, quippe quara summae potcstati con- servandam natura commisit usque eo, ut publicae custodia (1) S. Thoni., De reg. Princip. I, c. XV. |
|||||
|
23
|
|||||
|
salutis non modo suprema les sed tota caussa sil ratioque
principatus: partes vero, quia procurationem reipublicae non ad utilitatem eorum, quibus coramissa est, sed ad eorum, qui commissi sunt, natura pertinere, philosophia pariter et fides christiana coiiseritiunl. Cnmque imperandi facultas pro- rieiscatur a Deo, eiusque sit communicatio quacdatn sntnmi principatus, gerenda ad exemplar est potestatis divinae, non minus rebus singulis quam universis cura paterna consulentis. Si quid igitur detrimenti allaturu sit aut impendeat rebus communibus, aut singulorum ordinum rationibus, quod sa- nari aut prohiberi alia ratione non possit, obviam iri aucto- ritate publica necesse est. Atqui interest salutis cum pu- blicae, tum privatae pacatns esse res et compositas: item dirigi ad Dei iussa naturaeque principia omnem convictus domestici disciplinam: observari et coli religionem: florere privatim ac publice mores integros: sanctam retineri iusti- tiam, nee alteros ab alteris inipnne violari: validos adoles- cere cives, iuvandae tutandaeque, si res postulet, civitati idoneos. Quamobrem si quaudo fiat, ut quippiam turbarum impendeat ob secessionem opificum , aut intermissas ex com- posito operas: ut naturalia iamiliae nexa apud proletarios relaxentur: ut religio in opificibus violetur non satis imper- tiendo coinmodi ad ofKcia pietatis: si periculum in ofneinis iutegritati morum ingruat a sexu promiscuo , aliisve perni- ciosis invitamentis peccandi: aut opificum ordinem herilis ordo iniquis preraat oneribus , vel alieuis a persona ac dig- nitate humaua conditionibus affligat : si valetudini noceatur opere immodico, nee ad sexum aetatemve accommodato, his in caussis plane adhibenda, certos intra fines, vis et aucto- ritas legum. Quos fines eadem, quae legum poscit opem , caussa determinat: videlicet nou plura suscipicuda legibus, nee ultra progrediendum, quam incommodorum sanatio, vel pcriculi depulsio requirat. lura quidem, in quocumque sint, sancte servanda sunt:
atque ut suum singuli tencaut, debet potestas publica pro» |
|||||
|
24
|
|||||
|
videre, propulsandis atque ulciscendis iniuriis. Nisi quod in
ipsis protegendis privatomm iuribus, praecipue est infimo- rum atque inopum babenda ratio. Siquidem natio divitum , suis septa praesidiis, miuus eget tutela publica: miserura vulgus, nullis opibus suis tutura , iu palrocinio reipublirae maxime nititur. Quocirca mercenarios, cum in multitudine egena numereutur, debet curê, providentiaqne singulari com- plecti respublica. Sed quaedam maioris momenti praestat nominatim per-
stringere. Caput au tem est, impeno ac munimento legum tutari privatas possessiones oportere. Potissimumque , in tanto iam cupiditatum ardore, continenda in officio plebs: nam si ad raeliora contendere concessum est non repugnante iusti- tia, at alteri, quod suum est, detrahere , nc per speciem absurdae cuiusdam aequabilitatis in fortunas alienas invo- lare, iustitia vetat, nee ipsa communis utilitatis ratio sinit. Utique pars opificum longe maxima res meliores honesto labore comparare sine cuiusquam iniuria malunt: verumta- men non pauci numerantur pravis imbuti opinionibus rerum- que novarum cupidi, qui id agunt orani ratione ut turbas moveant, ac ceteros ad vim im pel hint. Intersit igitur reipu- blicae auctoritas, iniectoque concitatoribus freno, ab opifi- cum moribus corruptrices artes, a legitimis dominis pericu- lum rapiuarum coerceat. Longinquior vel operosior labos, atque opinatio curtae
mercedis caussain non raro dant artificibus quamobrem opere se solvaut ex composito, otioque dedaut voluntario. Cui qui- ilem incominodo usitato el gravi medendum publiee, quia genus istud cessationis non hcros dumtaxat, atque opifices ipsos iillicit damno, sed mercaturis obest reique pubiicae utililutibus : curnque baud proeul esse a vi turbisque soleat, saepenumero tranquillitatem publicam in discrimen adducit. Qua in re illud magis efficax ac salubre, antevertere aucto- ritate legum, malumque ne erumpere possit prohibere, amo- tis mature caussis, umie doniinorum atque operariorum cou- |
|||||
|
25
|
||||||
|
flictus videatur extiturus.
Similique modo plura sunt in opifice, praesidio munienda
reipublicae : ac primum animi bona. Siqnidem vita mortalis quantumvis bona et optabilis, non ipsa tarnen illud est ulti- mum, ad quod nati sumus : sed via tantummodo atque in- strumentum ad animi vitam perspicientia veri et amore boni complendam. Animns est, qui expressam gerit iraaginem si- militudinemque divinam , et in quo principatus ille residet, per quem dominari iussus est homo in inferiores naturas, atque efficere utilitati suae terras omnes et maria parentia. Replele terram et mbiicite eam: et dominamini piscibus maris el volalilibus caeli et universis animanlibuè, quae moventur tuper terram (1). Sunt omnes homines hac in re pares, nee quippiam est quod inter d ivit.es atque inopes, inter dominos et famulos, inter principes privatosque dift\'erat: nam idem dominus omnium (2). Nemini licet hominis dignitatem, de qua Deus ipse disponit cum magna reverentia, impune vio- lare, neque ad eam perfectionem iropedire cursum, quae sit vitae in caelis sempiteruae consentanea. Quin etiam in hoc genere tractari se non convenienter naturae suae, animique servitutem servire veile, ne sua quidem sponte homo potest: neque enim de iuribus agitur, de quibns sit integrum ho- mini, verum de officiis adversus Deum , quae necesse est sancte servari. Hinc consequitur requies operum et labo- rum per i\'cstos dies necessaria. ld tarnen nemo intelligat de maiore quadam inertis otii usurn, mul toque minus de eessa- tione, qualem multi expetunt, fautrice vitiorum et ad effa- siones pecuniarum adiutrice, sed omnino de requiete operum per religionem consecrata. Coniuncta cum religione quies sevocat hominem a laboribus negotiisque vitae quotidianae ut ad cogitanda revocet bona caelestia, tribuendumque cul- tiim numiiü aeterno iustum ac debitum. Haec maxime natura atque haec caussa quietis est in dies festos capiendae: quod (1) Gen. I, 28.
(2) Rom. 1, 12.
|
||||||
|
\'
|
||||||
|
26
|
|||||
|
Deus et in Testamento veteri praeeipua ]ege sanxit: memento
ut diem sabbati sanctifices (1); et facto ipse suo tlocuit, ar- cana requiete , statim posteaquam fabricatus hominem erat, sumpta : requievit die eeptimo ab ttniverso opere quod patra- rat (2). Quod ad tutelnm bonorum corporis et externorum, pri-
mum omnium eripere miseros opifices e saevitia oportet ho- niiiiiiin cupidorum, personis pro rebus ad quaestum intera- peranter abutentium, Scilieet tantum exigi opens, ut hebes- cat animus labore nimio, uuaque corpus dcfatigationi suc- cumbat, nou iustitia, non humanitas patitur. In homine, sicut omnis natura sua, ita et vis efficiens certis est circurjo- scripta finibus, extra quos egredi non potest. Acuitur il la quidem exercitatione atque usu , sed hac tanien lege ut agere intermittat identidem et aeqniescat. De quotidiano igitur opere videndum ne in plures extrahatur horas, quam vires sinant. Intervalla vero quiesccndi quanta esse oporteat , ex vario genere operis, ex adiuoctis lemporum et loeorum , ex ipsa opincnm valetudine iudicaodum, Quorum \'est opus Inpidem e terra excindere, aut ferrum, aes, aliaque id genus effo- dere penitus abdita, eorum labor , quia niulto maior est idemque valetudiui gravis, cum brevitate temporis est cona- pensaudus. Auni quoqne dispinienda tempora : quia non raio idem operae genus alio tempore f\'acile est ad tolerandum, alio aut tolerari nulla ratione potest, aut sine summa diffi- eultate non potest. Denique quod facvre enitique vir adulla aetate beneque validus potest, id a feinina puerove non est aequum postnlare. Immo de pueris valde cavendnra , ne prius orlieina capiat, quam corpus, ingeniuiu , animum siitis tinnaverit aetas. Erumpcntcs enitn in pueritia vires, velut herbescentein viriditatem , agilatio praecox elidit : qua ex re omnis est institutio puerilis iiiteritura. Sic certa quae- dam artificia minus apte conveniunt in feminas ad opera (1) Exod. XX, 8.
(2) Gen. II, 3.
|
|||||
|
27
|
|||||
|
domestica natas: quae quidem opera et tuentur magnopere
in mnliebri genere decus, et liberorum institutioni prospe- ritatique fatniliae natura respondent. Universe nutem statua- tur, tantum esse opificibus tribuendum otii, quantum cum viribus compensetur labore consiimptis ; quia detritas usu vires debet cessatio restituere. Tn omni obligatione, quae dommis atque artiiicibne invicem contrahatur, haec semper aut adscripta aut tncita conditio inest, utrique generi quies- cendi ut cautum sit.- neqne enim honestum esset convenire secus, quia nee postulare cuiquam fas est nee spondere neglectum officiorum , quae vel Deo vel sibimetipsi hominem obstringunt. Rem hoc loco attingimus sat magni momenti: quae recte
intelligattir uecesse est, in alterutram partem ne peccetur. Videlicet salarii definitur libero consensu modus : itaque do- minus rei, pacta mercede persoltita , liberavisse fidem , nen ultra debere quidquam videatur. Tune soltim fieri iniuste, si vel pretium dominus solidum , vel obligatas artifex operas reddere totas recusaret : his caussis rectum esse potestaten) politicam intercedere, ut suum cuique ius iocolume sit, sed praeterea nullis. Cui argumentationi aequus rerum index non facile, neqne in totura assentiatur, quia non est abso- luta omnibus partibus ; momentnm qnoddam rationis abest maximi ponderis. Hoc est eniui operari, exercere se rerum COtnparandarum caussa, quae sint ad varios vitae usus, po- tissimumque ad tiiitiouem sui necessariae. In sudore vidlna tui vesceria pane (1). Itaque duas velut notas habet io ho- mitie labor natura insitas , niniirtiin ut personalia sit , quia vis agens adhaeret personae , atque cius omnino est propria, a quo exercetur, et cuius est utilitati nata : deinde ut sit ttecessarius, ob liane caussara , quod fructus Inborum est ho- mini opus ad vitaal tuendam : vitam autem tueri ipsa rerum , cui maxime parendum, natura iubet. Iamvcro si ex ca dum- taxat parte spectctur quod personalis est, nou est dubium (l) Gen. III, 10. |
|||||
|
28
qnin integrum opifici sit pactae mercedis angustius finire
modiiin : quemadmodum enim operas dat ille voluntate , sic et operarum mercede vel tenui vel plane nulla contentns esse voluntate potest. Sed longe aliter iudicandum si cum ratione personalitatis ratio coniungitur neceititati», cogitatione quidem non re ab illa separabilis. Reapse manere in vita, commune singulis ofh\'ciurn est, cui scelus est deesse. Hinc ius reperiendarum rerum, quibus vita sustenlatur, necessario nascitur: quarum rerum facultatern inlimo cuique non nisi quaesita labore merces suppeditat. Esto igitur, ut opifex atque berus libere in idem placitum , ac nominatim in sa- larii modum consentiant : subest tarnen semper aliquid es iustitia naturali, idque libera paciscentium voluntate maius et antiquius, scilicet alendo opifici, frugi quidem et bene morato, haud imparem esse mercedem oportere. Quod si necessitate opifex coactus, nut raali peioris metu permotns duriorem conditionem accipiat, quae, etiamsi nolit, acci- pienda sit, quod a domino vel a redemptore operum iropo- uitur, istud quidem est subire vim, cui iustitia reclamat. Verumtamen in his similibusque caussis, quales illae sunt in unoquoque genere artificii quota sit elaborandum liora, qui> bus praesidiis valetudini maxime in ofricinis cavendum , ne magistratus inferat sese import mi ius, praesertim cum adiuncta tam varia sint rerum, temporum , locorum , satius erit eas res iudicio reservare collegiorum, de quibus infra dicturi sumus, aut aliam iuire viam , qua rationes mercenariorum , uti par est, salvnu sint, accedcnte, si res postulaverit, tu- tela praesidioque reiptiblicae. Mercedem si ferai opifex satis ainplain ut ea se uxorcm-
qtie et liberos tucri commoduin qtieat, facile studebit parsi- moniae, si sapit, efficietque, quod ipsa videtur natura mo- nere, ut detrnctis sumptibus, aliquid etiam redundet, qoo sibi liceat ad inodicum censum pervenire. Neque enim cfficaci ratione dirimi caussaui, de qua agitur, possc vidimus, nisi boe sumpto et constituto, ius privatorum bonorum sanclum |
||||
|
29
|
|||||
|
esse «portere. Quarnobrern favere huic iuri leges debuut, et,
quoad potcst, providere ut qnamplurimi ex multitudine rem habere malint. Quo facto, praeclarae utilitates consecuturae stmt: ac primuiu certe aequior partitio bonorum. Vis enim commutationura civilium in duas eivium classes divisit urbes, immenso inter utramque discrimine interiecto. Ex una parte factio praepotens, quia praedives: qnae cum operum et mer- caturae universum genus sola potiatur, facultatem omnem copiarum effectricem ad sua commoda ac rationes trahit, at- que in ipsa administratione reipublicae non parum potest. Ex altera inops atque infirma multitudo, exulcerato animo et ad turbas semper parato. Iamvero si plebis excitetur indus- tria in spem adipiscendi qnippiam , quod solo coiitineatur, sensim liet ut alter ordo evadat finitimus alteri, sublato in- ter summas divitias summamqne egestatem discrimine. - Praeterea rertim, quas terra gighit, maior est abundantia fu- tura. Homines enim, cum se elaborare sciunt in suo, alacri- tatem adhibent studiuinque ionge maius: immo prorsus ada- mare terram instituunt sua manu percultam, unde non ali- mentu tantum, sed etiam quamdam copiam et sibi et suis expectant. Ista voluntatis alacritas, nemo nou videt quam valde conferat ad ubertatem fructuum , augendasque divitias civitatis. Ex quo illud tertio loco mauabit commodi, ut qua in civitate homines editi susceptique in lucem sint, ad eam facile retineantur: neque enim patriam cum exteroa re- gione commutareut, si vitae degendae tolerabilem daret pa- tria facultatem. Non tarnen ad haec commoda perveniri nisi ea conditione potest, ut privatus census ne exhauriatur im- manitate tributorum et vectigalium. lus enim possidendi pri- vatim bona cum non sit lege hominum sed natura datum, non ipsum abolere, sed tantummodo ipsius usum temperare et cum communi bono componere auctoritas publica potest. Faciat igitur iniuste atque inhumane, si de bonis privatorum plus aequo, tributorum uomine, detraxerit. |
|||||
|
30
|
|||||
|
Postremo domini ipsique opifices multum hac in caussa
possunt, iia videlicet institutis, quorum opc et opportune subveniatur indigentibus, et ordo alter propius accedat ad alteruui. Numeranda in lioc genere sodalitia ad sup\'petins mn- tuo ferendas: rcs varias, privatornm providentia constitutas, ad cavcnduin opifici, itemqne orbitati nxoris et liberorum, si quid subitum ingrnat, si debilitas afllixerit, si qnid hu- rnanitus accidat: instituti patronatus pueris , puellis, adoles- centibus natnque maioribus tntandis. Sed principem locum obtinent sodalitia ai tificuin , quorum complexu fere cetera con- tinentur. Fabruuo corporatorum apud maiores nostros iliu bene facta constiterc. Kevera non modo utilitates praeclaras artifi- eibus, sed aitibus ipsis, quod perplura monumenta testan- tur, decus atque incrementum peperere. Eruditiore nunc ae- tate, moribus novis, auctis etiam rebus qnas vita quotidiana desiderat, profecto sodalitia opificum flecti ad praesentem usum necesse est. Vulgo coiri eius generis sorietates, sive totas ex opificibus conflatas, sive ex utroque ordine mixtas, gratum est : optandum vero ut numero et actuosa virtute crescant. Etsi vero de iis non semel verba fecimus, placet tarnen hoc loco ostendere, eas esse valde opportunas, et iure suo coalescere: item qua illas disciplina uti, et quid agere oporteat. Virium suaruui explorata exiguitas impellit hominem atque
bortatur, ut opem sibi alienam velit adiungere. Sacrarum lit- terarum est illa senteutia: melius est duos esse simul, quant nuiiui: habenl enim emólumentum societatis suae. Si unus ceci- derit, ab altero Julcietur. Yae soli: quia cnm ceciderit, non habet sublevantem se (1). Atqne illa quoque: frater, qui ad- iuvatur a fratre, quasi civilas firma (2). Hac boino propen- sione naturali sicut ad coniunctionetu ducitur congregationem- que civilem, sic et alias cum civibus inirè societates expe- .tit., exiguas illas quidem nee perfectas, sed societates tarnen. (1) Eccl. IV, 91-2.
(2) Prov. XVIII, 19.
|
|||||
|
31
|
|||||
|
Inter lias et niagnain illain societatera oh differentes caussas
proximas interest pturimuui. Fiuis enim societati civili pro- pusilus pertinet ad univcrsos, quoniam communi continelur Ijiiiki: cuius omnes et singulos pro portione compotes esse ius est. Quare appellatur publica quia per eam homine» sibi invicem communicant in una republica constiluenda (1). Contra vero, quae in eius velut sinn iiingitntur societates, privatae babentur et sunt, quia videlicet illud, qno proxiuie spectant, privata utilitas est, ad solos pertinens consociatos. Privata autem societas est, quae ad aliquod negotium privatum exer- cendum coniungitnr, sicut quod duo vel tres societatem ineunt, ut simul negotieniur (2). Nunc vero quamquam societates pri- vatae existunt in civitate, eiusqne sunt velut partes totidem, tarnen universe ac per se non est in potestate reipublicae ne existant probibere. Privatas eniui societates inire concessum est homini iure naturae: est autem ad praesidium iuris na- turalis instituta civitas, non ad interitum: eaque si civiurn coetus sociari vetuerit, plane secum pugnantia agat, propter- ea quod tam ipsa quam coetus privati ...... hoc e principio
nascuntur, quod homines sunt natura congregabiles. In-
cidunt aliquando tempora mm ei generi communitalum rec- tum sit leges obsistere: seilicet si quidquam ex instituto per- sequantur , quod cum probitate, cum iustitia, cum reipubli- cae salute aperte dissideat. Quibus in caussis iure quidem potestas publica, quo minus illae coalescant, impediet: inre etiam dissolvet coalitas: summam tarnen adhibeat cautionem necesse est, ne iura civium migrare videatur, neu quidquam per speciem utilitatis publicae statuat, quod ratio non probet. Eatenus eniiu obtemperandum legibus, quond cum recta ra- tione adeoque cum lege Dei sempiterna consentiant (3). (1) S. Thom. Contra impiignanles Dei cu/tum et religionem, cap. II.
(2) IL.
(3) Lex humaua in tantum hahel rationem legis, in quantum est secundum
rationem rectam, et secundum hoc manifestant est quod a lege aeterna deri- val ar. In quantum vero a ratione recedit, sic dicilur lex iniqua, et sic non kabet rationem legis, sed magie violenliac cuiutdam. (S. Thora. Surara. Tlieol, ML Quaest. XIII, a. III). |
|||||
|
82
|
|||||
|
Sodalitates varias hic reputamus animo et collegia et ordi-
nes religiosos, quos Ecclesiae auctoritas et pia christianorum voluntas genuerant: quanta vero cum salute gentis huinanae, usque ad nostram memoriam historia loquitur. Societates eius- moili, si ratio sola diiudicet, cum initae honesta caussa sint, iure naturali initas apparet fuisse. Qua vero parte religionem attiugunt, sola est Ecclesia cui iuste pareant. Non igitur in eas quicquam sibi arrogare iuris, nee earum ad se traducere administrationem recte possunt qai praesint civitati: eas po- tius officium est reipublicae vereri, conservare, el, ubi res postulavrriiit, iniuria probibere. Quod tarnen longe aliter h\'eii hoc praesertim tempore vidimus. Multis locis communitates buius generis respublica violavit, ac multiplici quidem iniu- ria: cum et civilium legum ncxo devinxerit, et legitimo iure personae moralis exuerit, et fortunis suis despoliarit. Quibns in fortunis suum babebat Ecclesia ius, snum singuli sodales, item qui eas certae cuidam caussae addixerant, et quorum essent commodo ac solatio addictae. Quamobrem temperare animo non possumus quin spoliationes eiusmodi tam iniustas ac perniciosas conqueramur, eo vel magis quod societatibus catholicorum virorum, pacatis iis quidem et in omnes partes utilibus, iter praecludi videmus, quo tempore edicitur, uti- que coire in societatem per leges licere: eaque facultas large revera hominibus permittitur consilia agitantibus religioni si- mul ac reipublicae perniciosa. Profecto consociationum diversissimarum, maxime ex opi-
ficibus, longe nunc maior, quani alias frequentie. Plures unde ortum ducant, quid velint, qua grassentnr via, nou est huius loei quaerere. Opinio tarnen est, multis confirmata rebus, praeesse ut plurimum occultiores auctores, eosdemque disci- plinam adbibere non cbristiauo nomini, non saluti civitatum conseutaueam: occupataque efficiendorum operum universita- te, id agere ut qui secum consociari recusarint, luere poenas egestate cogantur. Hoc rerum statu, alterutrum malint artifices christiani oportet, aut nomen collegiis dare, unde |
|||||
|
83
|
|||||
|
periculum religioni extimescendum: aut sua inter se sodali-
tia oondon:, viresque hoc pacto coniuugere, quo se animose queant ab illa iniusta ac non fcrenda oppressione redimere. Omnino optari hoc alterum necesse esse, quam potest dubi- tationem apud eos habere, qui nolint summum hominis bo- niiin in praesentissimum discrimen coniicere? Valde quidem laudandi complures ex nostris , qui probe
perspecto quid a se tempora postulent, experiuntur ac ten- tant qua ratione proletarios ad meliora adducere honestis ar- tibus possiut. Quorum patrocinio suscepto, prosperitatem au- gere cum domesticam%tum singulorum student: item mode- rari cum aequitate vincula, quibus invicem artiüces et do- mini continentur: alere et confirmare in utrisque memoriam ofncii atque evangelicorum custodiam praeceptorum ; quae qui- dem praecepta, hominem ab intemperantia revocando, exce- dere modum vetant , personarumque et rerum dissimillimo statu harmoniam in civitate tuentur. Hac de caussa unum in locum saepe convenire videmus viros egregios, quo commu- nicent consilia invicem, viresque iungant, et quid maxime expedire videatur, consultent. Alii varium genus artificum opportuna copulare societate student; consilio ac re iuvant, opus ne desit honestum ac fructuosum, provident. Alacrita- teui addunt ac patrocinium impertiunt Episcopi: quorum auc- toritate auspiciisque plures ex utroque ordine Cleri, quae ad excolendum animum pertinent, in consociatis sedulo curant. Denique catholici non desunt copiosis divitiis, sed merceua- riorum velut consortes voluntarü, qui constituere lateque fun- dere grandi pecunia consociationes adnitantur: quibus adiu- vantibus facile opifici liceat non modo commoda praesentia, sed etiam honestae quietis futurae fiduciam sibi labore quae- rere. Tam multiplex tamque alacris industria quantum attu- lerit rebus communibus boni plus est cognitum, quam ut attineat dicere. Hinc iam bene de reliquo tempore sperandi auspicia aumimus, modo societates istiusmodi constanter in- 3
|
|||||
|
34
|
|||||
|
crementa capiant, ac prudenti temperatione constituautur.
Tutetur hos respublica civium coetus iure sociatos: ne tru- dat tarnen sese in eorum intimam rationem ordinemque vi- tae: vitalis eniin motus cietur ab interiore principio, ac fa- cillime sane pulsu eliditur externo. Est profecto temperatio ac disciplina prudens ad eam rem
necessaria ut consensus in agendo fiat conspiratioque volun-
tatutn. Proindc si libera civibus coenndi facultasest, ut pro-
fecto est, ius quoquc esse oportet eam libere optare disci-
plinam easque leges, quae maxime conducere ad id , quod
propositum est, iudiccntur. Eam, quae memorata est tempe-
rationem disciplinamque collegiorum qualcm esse in partibus
suis singulis oporteat, decerni cerlis definitisque regulis non
censemus possc, cum id potius statucndum sit ex ingenio
cuiusque genlis , ex periclitatione et usu , ex geDere atque
eflicientia operum, ex amplitudinc commerciorum, aliisquc re-
rum ac teroporum adiunctis, quae sunt prudenter ponderan-
da. Ad summam rem quod spcctat, baec tamquam lex gene-
ralis ac perpetua sanciatur, ita constitui itaque gubernari opi-
ficum collegia oportere, ut instrumcnta suppeditent aptissima
maximeque expedita ad id , quod est propositum , quodque
in eo consistit ut singuli e societate increinentum bonorum
corporis, animi, rei fauiiliaris, quoad potest, assequantur.
Perspicuum vero est, ad perfeclionem pietatis et morum tam-
qnam ad caussam praecipuam spectari oportere: eaque potis-
siniiim caussil disciplinam socialem penitus dirigendam. Secus
enim degenerarent in aliam formam, eique generi collegiorum ,
in quibus nulla ratio religionis baberi solet, baud sane raul-
tum praestarent. Ceterum quid prosit opifici rerum copiam so-
cictate quaesisse, si ob inopiam cibi sui de salute periclite-
tur anima? Quid prodest homini, si mundum universum lucre-
tur , animae vero suae detrimenium patiatur ? (1) Hanc qui-
dem docel Christus Dominus velut notam habendara, qua ab
ethnico distinguatur homo christianus: haec omnia gentes in-
(1) Matth. XVI, 26.
|
|||||
|
35
|
|||||
|
quirunt.....quaerite primum regnum Bei, et imlitiam eius,
el haec omnia adiicieniur vobü (1). Sumptis igifnr « Deo prin-
cipiis , plurimum eruditioni religiosae trihuatur loei, ut sua singuli ad versus Deum officia cognoscant: quid credere opor- teat , quid sperare atque agere salutis sempiternae caussa , probe sciant: curaque praecipua adversus opiniouum errores variasque corruptelas muniantur. Ad Dei cultum studiumque piëteit is excitetur opifex, nominatim ad religionem dierum fes- torum colendam. Vereri diligereque communem omnium pa- rentem Ecclesiam coudisent: itemque eius et obtemperare prae- ceptis et sacramenta frequentare, quae sunt ad expiandas ani- mi labes snDctitatenique comparandam instrumeota divinu. Socialium legum posito in religione fundamento, pronutn
est iter ad stabiliendas sociorum rationes mutuas, ut convic- tus quietus ac res florentes consequantur. Munia sodalitatnm dispartienda sunt ad communes rationes accommodatc, atque ita quidem ut consensum ne minimi dissimilitudo. Officia par- tiri intelligenter, perspicueque definiri, plurimum ob hanc caussam interest, ne cui fiat iniuria. Commune administretur integre , ut ex indigentia singulornm praefiniatur opitulandi modus : in ra officiaque dominorum cum iuribus officiisque opi> ficum apte conveniant. Si qui ex alterutro ordine violatum se ulla re putarit, nihil optaudum magis, quam adesse eiusdem corporis viros prudentes atque integros , quorum arbitrio li- tem dirimi leges ipsae sociales iubeant. Illud quoque magno- pere providendum ut copia operis nullo tempore deficiat opi- ficem, utque vectigal suppeditet, unde necessitati singulorum sabveniatur nee solum in subitis ac fortuitis industriae casi- bus, sed etiam cum valetudo, aut senectus, aut infortunium quemquam oppressit. His legibus, si modo voluutate accipian- tur, satis erit tenuiorum commodis ac saluti consultum: con- sociationes autem catholicorum non minimum ad prosperita- tcin momcnti in civitate sunt habiturae. Ex eventis praeteri- tis non temere providemus futura. Truditur enim aetas acta- (1) Matth, VI, 38-33. |
|||||
|
36
|
|||||
|
te , sed rerum gestarum mirae simt similitudines, quia re-
guntur providentia Dei, qui continuationem seriemque rerum ad eam caussam moderatur ac flectit, quam sibi in procrea- tiooe generis humani praestituit. Uhristianis in prisca Ec- clesiae adolescentis aetate probro datum accepimus, quod ma- xima pars stipe precaria aut opere faciendo victitarent. Sed destituti ab opibus potentiaque, pervicere tarnen ut gratiam sibi locupletium, ac patrocinium potentium adiungerent. Cer- nere licebat impigros, laboriosos, pacificos, iustitiae maxime- que caritatis in exemplum retinentes. Ad eiusmodi vitae mo- rumque spectaculum , evanuit omnis praeiudicata opinio, ob- trectatio obmutuit malevolorum, atque inveteratae superstitio- nis commenta veritati christianae paullatim cessere. De statu opificnni certatur in praesens: quae certatio ratione di- rimatur an secus, plurimum interest reipublicae in utramque partem. Batione autem facile dirimetur ab artificibus christianis si societate coniuncti ac prudentibus auctoribus usi, viam inie- rint eamdem , quam patres ac maiores singulari cum salute et sua et publica tenuerunt. Etenim quantumvis magna in hominc vis opinionum praeiudicatarum cupiditatumque sit, ta- ïncn nisi sensum honesti prava voluntas obstupefecerit, futura est benevolentia civiiiin in eos sponte propensior , quos in- dustrios ac modestos cognoverint, quos aequitatem lucro, re- ligionem officii rebus omnibus constiterit anteponere. Ex quo illud etiam consequetur commodi, quod spes et facultas sa- nitatis non minima suppeditabitur opificibus iis, qui vel om- nino despecta fide christiana, vel alienis a professione mori- bus vivant. Isti quidem se plerumque intelligunt falsa spe si- mulataque rerum specie deceptos. Sentiunt cniiri, sese apud cupidos dominos valde inhumane iractari, nee lieri fere plu- ris quam quantum pariant operando lucri: quibus autem so- dalitatibus implicati sunt, in iis pro caritate atque amore in- testinas discordias existerc, petulantis atque incredulae pau- pertatis perpetuas comités. Eracto animo, extenuato corpore, quam valde se multi vellent e servitute lam humili vindica- |
|||||
|
_ 87 ■
|
|||||
|
re : nee tarnen audent, seu quod hominum pudor , seu me*
tus inopiae probibeat. Iamvero bis omnibus mimm quantum prodesse ad salutem collegia catholicorum possunt, si baesi- tantes ad sinutn suum, expediendis difficultatibus, invitarint, si resipiscentes in (idem tutelamque suam acceperint. Habetis, Venerabiles Fratres , quos et qua ratione elabo-
rare in caussa perdifficili necesse sit. Accingendum ad suas cuique partes, et maturrime quidem, ne tantae iam mo- lis incommodnm fiat insanabilius cunctatione medicinae. Ad- hibeant legum institutorutnque providentiam, qui gerunt res- publicas : «na meminerint officia locupletes et domini: eni- tantur ratione , quorum res agitur , proletarii : cumque reli- gio , ut initio diximus, malum peilere funditus sola possit, illud reputent unirersi , in primis instaurari mores christia- nos oportere, sine quibus ea ipsa arma prudentiae, quae ma- xime putantur idonea, parutn sunt ad salutem valitura. Ad Ecclesiam quod spectat, desiderari operam suam nullo tempore nulloque modo sinet, tanto plus allatura adiumenti, quanto sibi maior in agendo libertas contigerit: idque nomi- natim intelligant, quorum munus est saluti publicae consule- re. Intendant omnes animi industriaeque vires ministri sacro- rum: vobisque, Venerabiles Fratres, auctoritate praeeuntibus et exemplo, sumpta ex Ëvangelio documenta vitae hominibus ex omni ordine inculcare 110 desinaut: omiii qua possunt ope pro salute populorum contendant, potissimumque studeant et tueri in se , et excitare in alüs , summis iuxta atque infi- mis, omnium dominam ac reginam virtutum, caritatem. Op- tata quippe salus expectanda praecipne est ex magna effusio- ne caritatis: christianae caritatis intelligimus, quae totius K- vangelii corapendiaria lex est, quaeque semetipsam pro alio- ruin commodis semper devorere parata, contra saeculi inso- lentiam atque immoderatum amorem sui certissima est homini antidotus: cuius virtutis partes ao lineamenta divina Paulus Apostolua iis verbis expressit: Caritas pullens est, benigna |
|||||
|
88
|
|||||||
|
est: non quaerit quae tua sunt: omnia suffert: omnia sustinei (1).
Divinorum miinerum auspicem ac benevolentiae Nostrae
testem vobis singulis, Venerabiles Fratres, et Clero populo- que vestro apostolicam benedictionem peramanter in Domino impertimus. Datum Bomae apud S. Petruin die XV Maii An. MDCCCXCI,
Pontificatus Nostri Decimoquarto. LEO PP. XIII.
(1) 1 Coriutb. XIII, 4-7.
|
|||||||
|
■ooggooo
|
|||||||
|
Praeclaras has Litteras Encyclicas Smi Dni Nostri Leonis
Papae XIII in textu originali cum Clero nostro dilecto com- municantes, ipsum enixe roganius , ut eas saepe saepius at- teute legat ac rumiuetur principiaque in il lis exposita , quo- rum ope, ad mentem Suninii Pontificis , fatalis dimicatio de condilione opificum est dirimenda , quantum opus fuerit aut expedire videbitur, cum publice turn privatim populo sibi commisso solerter inculcare studeat. Buscoduci, 16 Junii 1891.
Epiacopns Buscoducensia ,
f A. Godschalk.
|
|||||||