|
r^ m\\23
|
|||
|
■ .
|
|||||||||||||||||||||||||
|
■
|
|||||||||||||||||||||||||
|
■
|
f
|
||||||||||||||||||||||||
|
■
|
|||||||||||||||||||||||||
|
■
|
|||||||||||||||||||||||||
|
\' \'
|
|||||||||||||||||||||||||
|
■
|
|||||||||||||||||||||||||
|
\\
|
|||||||||||||||||||||||||
|
■
|
|||||||||||||||||||||||||
|
\' .\'
|
|||||||||||||||||||||||||
|
,/
|
||||||||||
|
BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT
|
||||||||||
|
A06000031445962B
|
||||||||||
|
3144 596 2
|
||||||||||
|
>
|
||||||||
|
*■
■
|
||||||||
|
VERKLARING.
\\
|
||||||||
|
In geheele onderwerping aan de voorschriften en bepa-
lingen der H. Kerk, verklaar ik de woorden « heiligheid », « volmaaktheid », in den gewonen zin te gebruiken, en geenszins de uitspraak van den Apostolischen Stoel te willen vooruitloopen in het waardeeren van de heldhaftigheid der deugden. |
||||||||
|
Antwerpen, O. L V.-College, 27 april 1890.
R. Butaye, S. J. |
||||||||
|
Han tet aanöiDDelufe Eiart
|
||||||||||||
|
ban
|
||||||||||||
|
on3en Keer Ore5U£*Q)rt0tu$
öe Bron |
||||||||||||
|
en
|
||||||||||||
|
Jet Womtbeelö
|
||||||||||||
|
ban
|
||||||||||||
|
alle toare Eteftjat>isï)ei& ^ & v
|
||||||||||||
|
Zelfopoffering
eettteDftr toesjeimlDttjD.
|
||||||||||||
|
Alle rechten blijven voorbehouden.
|
|||
|
GOEDKEURING.
|
|||||
|
Ego Leopoldus Delvaux, Pnepositus Provincialis Socie-
tatis Jesu in Belgio, potestate ad hoc mini facta ab Admo- dum Reverendo Patre Antonio Anderledv, ejusdem Societatis Prseposito Generali, facultatem concedo, ui opus, cui titul-us Leven van Pater Damiaan a Renato Butaye, S. J. conscriptum, et a deputatis censoribus rite recognitum atque approbatum, typis mandetur. In quorum fidem has litteras manu mea subscriptas et
sigillo meo munitas dedi. Antverpiae, die 3 Maii 1890.
L. S. L. Delvaux, S. J.
|
|||||
|
*>^$^<^$3È^!3£^S£2£^3££S$2
|
|||||||||||
|
riniinimni
|
XHIIXIlXXJlUJLmXXXI
|
||||||||||
|
lietoen tmn I>ater Damtaan
|
|||||||||||
|
EERSTE HOOFDSTUK
|
|||||||||||
|
Een edelmoedige knaap
|
|||||||||||
|
USSCHEN Mechelen en Aarschot
ligt het kleine dorp Tremeloo. Zijne nette huizen teekenen zich bevallig af op een schilderachtig landschap, waar vruchtbare akkers aangenaam afwisselen met altijd groenende dennenbosschen. Op een tamelijken afstand van het nederig kerkje ont- moet de wandelaar eene .burgerwoning, welke hij vroeger misschien onverschillig ware voorbij- gegaan. Voortaan zal die woning door den vreemdeling met belangstelling en eerbied ge- groet worden : het is de geboorteplek van Pater Damiaan De Veuster, apostel der melaatschen van Molokai. Gaan wij in den geest een vijftigtal jaren
terug, en treden wij hierbinnen, om de familie De Veuster nader te leeren kennen. Tegen den avond, als ouders en kinderen om
dezelfde tafel aanzitten, treft ons daar een too- neel, dat de zeden onzer katholieke landlieden uit de Kempen op het levendigst afschildert. De brave moeder heeft een groot boek vóór zich open, in ouden gothieken druk, en wellicht een paar eeuwen oud : zij leest hare kinderen de |
|||||||||||
|
2 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Levens der Heiligen voor. Van tijd tot tijd
onderbreekt zij hare lezing, om eenige geschikte toepassing tusschen het verhaal in te vlechten of eene warme opwekking tot hare jeugdige toehoorders te richten. Gretig luisteren de kinde- ren naar die boeiende voorbeelden en vermanin- gen, en duidelijk staat op hun open gelaat te lezen dat zij vermaak scheppen in die heilzame oefening. Treffend tafereel, dat aan, helaas! lang ver-
leden dagen doet terugdenken. Niettegenstaande de talrijke bezigheden, die elkander bij de land- lieden van den vroegen morgen tot den laten avond onafgebroken opvolgen, wisten de zorg- volle ouders iederen dag nog tijd te vinden, om door eene stichtende lezing aan het geestelijk welzijn hunner kinderen te werken. Welke troostrijke vruchten heeft die opvoeding dan ook niet gedragen! Van de zeven kinderen, traden twee dochters het klooster in. Eenoudere broe- der werd lid van de Congregatie der HH. Har- ten van Jezus en Maria, en daarin volgde hen weldra zijn jongere broeder Jozef, die later onder de melaatschen van Molokai dezelfde edele zelfopoffering aan den dag legde, waarvan hij als kind de voorbeelden in het leven der Heiligen had bewonderd. Jozef De Veuster (Damiaan is zijn klooster-
naam) werd geboren den 3" Januari 1840. Zijn vader, Frans De Veuster, dreef handel in granen en bebouwde nog wat land. Hij had al de goede |
||||
|
EEN EDELMOEDIGE KNAAP 3
|
||||||||
|
hoedanigheden van onze katholieke Kempe-
naars. Even oprecht christelijk en werkzaam als zijne deugdzame echtgenoote, zocht hij zijn geluk in den schoot der familie, en vond zijn genot in |
||||||||
|
Geboortehuis van Pater Damiaan, te Tremeloo.
|
||||||||
|
een onverpoosden arbeid en in het zorgvuldig
opvoeden zijner kinderen. Vrij van de angstige bekommeringen en de rustelooze hebzucht, welke rijkdom en armoede vergezellen, mochten zij met blijde hoop en stille tevredenheid aan het |
||||||||
|
4 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
tijdelijk welzijn hunner kinderen arbeiden. De
vader stierf in 1873, kort na Jozefs aankomst onder de melaatschen. De moeder verliet dit leven slechts twee jaar vóór haar edelmoedig kind, en aldus genoten die godvruchtige ouders den welverdienden troost, nog op aarde de gelukkige getuigen te zijn der heldhaftige zelf- opoffering\' van hun dierbaren zoon. De kinderjaren van Jozef De Veuster zijn
juist niet rijk aan buitengewone gebeurtenissen. Schier onopgemerkt groeide onze knaap met zijne broeders en zusters op. Zich dagelijks met hen naar school te begeven, buiten den leertijd zijn vermaak te zoeken in een onschul- dig spel, dit was jarenlang het eenvormig leven van den kleinen Jozef. Als God eene ziel met eene bijzondere zen-
ding begenadigt, heeft Hij wonderbare en zeer verschillende wegen om tot zijn doel te komen. Nu eens is alles treffend en krachtig : Saul, de vervolger van Christus\' kerk, wordt ter aarde geworpen op den weg van Damaskus ; Ignatius, de wereldsche ridder, valt gekwetst bij het beleg van Pampeluna en leest op zijn smartbed de levens der Heiligen: beiden staan op, herschapen in groothartige Apostelen van Christus. Dan weer laat God zijne genade met meer zachtheid werken ; van de wieg af schijnen zijne uitver- korenen het zegel hunner zending te dragen, en, als een dageraad die langzaam opklimt tot den vollen middag, zijn hunne jeugdige jaren de |
||||
|
EEN EDELMOEDIGE KNAAP 5
langzame voorbereiding en ontwikkeling hunner
latere bestemming. Bij onzen Jozef schijnt dit laatste de leiding Gods te zijn geweest. Van kindsbeen af toonde hij een natuurlijken
afkeer van de luidruchtige spelen, waarmede de schoolmakkers zijner jaren zich zoo gaarne ver- maakten. En nochtans, zooals later duidelijk genoeg zal blijken, stroomde warm bloed in zijne aderen en klopte een kloekmoedig hart in zijne jeugdige borst! Maar uitgestortheid en uitgelatenheid scheen
hij altijd te vluchten. Toen reeds bemerkte men in hem eene zekere voorliefde voor een meer af- getrokken leven en stille eenzaamheid. Dikwijls wandelde hij alleen door de lachende velden, welke het vaderlijke huis omringden,of liep mede met de schaapherders die de huppelende kudden ronddreven, of speelde en dartelde uren lang met de grazende lammeren. Zijne liefde voor deze vreedzame gezellen was zoo algemeen bekend, dat men hem « den kleinen herder » noemde. Bij zielen die het gewoel en de verstrooiingen
der wereld trachten te ontvluchten, bemerkt men gewoonlijk eene grootere geneigdheid tot het gebed en een gemakkelijker verkeer met God. Jozef was nog maar vier jaar oud, toen hij zijne liefde tot het gebed duidelijk deed blijken. Het was op Pinksterdag,en het naburig dorp Werch- ter vierde zijne jaarlijksche kermis. Waarschijn- lijk ten gevolge der bezoeken, die bij zulke gelegenheden plaats hebben, werd de jonge |
||||
|
6 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
knaap uit het oog verloren. Reeds was het tame-
lijk laat in den namiddag, en sedert den morgen was Jozef niet te zien geweest. Ouders en bloed- verwanten waren angstig aan het zoeken, en niemand wist waar hij kon gebleven zijn. Einde- lijk kwam de grootvader, die de geheime neigin- gen van zijn welbemind herdertje het best scheen te kennen, op de gedachte « dat men hem in de kerk van Werchter moest gaan zoeken. » Aan- stonds loopt men er heen; want het was reeds avond. En inderdaad, daar vindt men den on- schuldigen knaap godvruchtig aan het bidden.... Gelukkig kind, dat zoo vroeg reeds zijn genoe- gen zoekt in het gebed ! De dagelijksche lezing van de levens der
Heiligen maakte op Jozef een bijzonderen indruk, en de voorbeelden van boetvaardigheid en zelfverzaking, welke hem door zijne god- vreezende moeder voorgelezen werden, vonden al vroeg weerklank in zijn edelmoedig hart. Hij ook begeerde reeds de heldendaden der Hei- ligen na te volgen. Men verhaalt van sommige veldoversten dat
zij, nog kind zijnde, geheele scharen van houten soldaten in beweging zetten, en hunne speelmak- kers tot het innemen van versterkte plaatsen aanvoerden. Hun latere krijgsroem deed die anders onbeduidende kinderspelen opmerken. Onze jeugdige Jozef ging dagelijks naar school
met zijn ouderen broeder August, zijne zuster en eenen zijner neven. Op zekeren dag kwam bij |
||||
|
EEN EDELMOEDIGE KNAAP J
|
|||||
|
hen eene zonderlinge gedachte op. Waarschijn-
lijk hadden zij in de avondlezing het leven van eenen of anderen kluizenaar hooren verhalen. Zij ook wilden kluizenaars worden ! Het was onge- veer half negen in den morgen ; in plaats van recht naar school te gaan, zoeken zij een eenzaam plekje in het kreupelhout langs den weg. Ieder zet zich op zijne knieën en onderhoudt een streng stilzwijgen. Tegen den middag neemt elk zijn deel van den voorraad, dien zij gewoonlijk zelf medebrachten : ook onder dezen maaltijd werd geen woord gesproken. Zoo verbleven de eenvoudige kinderen daar nog den geheelen namiddag in de eenzaamheid en in het gebed nedergeknield. Reeds was het avond, toen onze onbezonnen kluizenaars gelukkig door eenen voorbijganger werden opgemerkt en aanstonds naar huis gebracht. Onbeduidend mag deze trek van kinderlijke
eenvoudigheid heeten. Maar wat belet ons, in dit voorval een ontkiemend verlangen waar te nemen naar eene hoogere volmaaktheid, vooral als wij indachtig zijn, dat drie dezer kleinen later het klooster zullen intreden ? Zeker roept God wien Hij wil. Hij kan als
het Hem behaagt, rozen doen bloeien aan ver- droogde doorntakken en saprijke vruchten pluk- ken van uitgedorde boomen. Van den meest ver- steenden zondaar.kan Hij eenen Heilige maken. Dikwijls nochtans verkiest zijne genade den vruchtbaren bodem van een zuiver en edel hart. |
|||||
|
8 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Zij helpt den natuurlijken aanleg, versterkt en
veredelt de aangeborene hoedanigheden. Van kindsbeen af gaf de H. Vincentius a Paolo bij- zondere blijken van teedere naastenliefde : wie weet niet, welke wonderen van liefdadigheid hij onder de heilzame werking der goddelijke ge- nade in latere jaren heeft gewrocht ? En de toekomstige apostel der melaatschen,
toonde hij zich niet reeds vroeg geschikt tot eene bijzondere roeping? Gaf hij gehoor aan de roep- stem der genade, die hem tot edelmoedigheid en zelfverloochening uitnoodigde ? Het volgende feit, hoe gering ook, zal hierop misschien een voldoend antwoord geven. Op zekeren morgen stapten onze reeds be-
kende kinderen met blijderen tred naar school. Moeder had hun iets buitengewoons tot mid- dagmaal medegegeven. Dien dag verlangden zij natuurlijk wat meer naar het einde van de klas. Zooals hunne andere schoolmakkers die te ver van huis waren, aten zij gewoonlijk zoo maar uit de vuist, in de vrije lucht. Na de school wordt de lekkere voorraad uitgedeeld en met gretige hand naar den mond, gebracht. Maar zie, daar komt een arme bedelaar hen verrassen met een aangenaam nieuws, betreffende hunne kinderspe- len. Aanstonds krijgt hij een gedeelte van den koek. Maar dit schijnt onzen goeden Jozef nog te weinig : « laten wij hem alles geven, zegt hij, de arme man leeft toch voortdurend in nood. » En zoo overtuigend klonk zijn woord, dat de bede- |
||||
|
KEN EDELMOEDIGE KNAAP 9
laar terstond den geheelen voorraad ontving, en
de liefdadige kinderen dien dag geen middag- maal gebruikten. Wat mocht men niet verwachten van een
kind dat zulke blijken van naastenliefde gaf? Ja, met welgevallen moest God op den liefdadigen knaap nederzien. Reeds nu mogen wij met reden hopen dat de stem des Heeren, welke hem tot de edelmoedigste zelfopoffering moet aanzetten, in zijne ziel weerklank zal vinden. Wij mogen ver- trouwen dat de nog teedere kiem zijner naasten- liefde onder den dauw der goddelijke genade gemakkelijk en welig zal opgroeien, om later alle noodlijdenden met den overvloed harer vruchten te verblijden. Zoo werkte de geest van God al vroeg in dit
uitverkoren kind. Was het misschien niet vrij van sommige gebreken die de kinderen als aange- boren schijnen, wij mogen nochtans vertrouwen, dat zijn handel en wandel over \'t algemeen in overeenstemming is geweest met die enkele trekken, welke wij aanhaalden. En hoe zou zijn goede Engelbewaarder hem
niet in alle gevaren der ziel geholpen hebben, hij die zijn lieven beschermeling zelfs in de ge- varen des lichaams zoo krachtig scheen bij te staan ? Zijn broeder Pamphilus deelt ons het volgende mede : « Eens, zegt hij, werden wij bij onzen terugkeer van de school, dooreenen land- bouwer met een ledigen wagen achterhaald. De man was ons niet onbekend.en wij vroegen maar |
||||
|
IO LEVEN VAN PATER DAMIAAN
stoutweg om mede te rijden. Dit werd ons goed-
willig toegestaan; het paard hield stil, en juichend klauterden wij om het vlugst den wagen op. Jozef kwam de laatste. Maar zie, eer hij gezeten is, springt het paard vooruit en de verraste knaap valt voorover en rolt onder den wagen : in een oogwenk waren de zware wielen hem dwars over het lijf. Verschrikt snelt de landbou- wer toe om het schreiende kind op te helpen, terwijl een van ons naar huis ijlt en daar de verschrikkelijke tijding brengt, dat Jozef over- reden en voor dood is blijven liggen. En werke- lijk, negen van de tien zouden er het leven bij gelaten hebben : het wiel ging hem dwars over hoofd en lendenen. Hoe groot was dan niet onze verbazing en blijdschap, toen wij hem zoo goed als ongedeerd vonden! Reeds \'s anderdaags ging Jozef weder met ons naar school... Dit wonderbaar behoud konden wij zonder eene bijzondere bescherming van zijn bewaarengel moeielijk verklaren. » Jozef zelf verhaalt ons, hoe hij nogmaals aan
den dood ontsnapt is. Hij was een groot liefheb- ber van schaatsenrijden en kon dan ook met de vlugste rijders wedijveren. « Bij een felle koude had ik mijne schaatsen
aangeschoten, om langs de Dyle naar huis te rijden. Het was heerlijk ijs, effen en glad, zoodat ik als een pijl over de spiegelende baan vooruit- vloog. Reeds was ik aan de monding van de Laak, toen ik mij eensklaps voor eene opening |
||||
|
EEN EDELMOEDIGE KNAAP I I
bevond : nog eene schrede en... Gelukkig kon
ik mij op tijd met eene wanhopige poging om- wenden naar den oever. Angstig zie ik om, als wilde ik het gevaar meten, en daar zag ik de insnijding mijner schaats juist aan den boord eener diepte! Ontroerd viel ik op mijne knieën om God te bedanken voor die wonderbare red- ding. » Mag dit laatste ook eene uitspatting van zijn
vurig karakter heeten, zij is tamelijk onschuldig en getuigt daarenboven van kinderlijken moed en onverschrokken levenslust. Geene andere overigens worden van hem verhaald. Of liever ziehier, om het verhaal een weinig vooruit te loopen, wat zijne bekommerde moeder, met eenen glimlach of eenen traan van bewondering, in zekeren zin eene kinderlijke buitensporigheid mocht noemen. Op zekeren morgen, terwijl zij de slaapkamer
van haren Jozef in orde brengt, ontdekt zij in het bed van den toen dertienjarigen knaap eene zware plank ! Aanstonds weet zij wat dit te be- teekenen heeft : het kind sliep daarop des nachts uit versterving ! Steeds werd het boetevoorwerp zorgvuldig onder het bed verborgen, maar dezen morgen had Jozef vergeten de gewone voorzorg te nemen, en zoo werd zijn vroegtijdige geest van boetvaardigheid ontdekt en natuurlijk uit voorzichtigheid gematigd. |
|||||
|
*©fr
|
|||||
|
R is in het leven van ieder kind een
dag,waarnaar het met ongeduld ver- langt, een dag van heilig geluk voor zijne onschuldige ziel, van stille be- wondering en blijden troost voor zijne ontroerde ouders. De dag der eerste H. Communie, vooral bij godvruchtige kinderen, doet voor een oogen- blik den hemel in een harte dalen, en laat van die indrukken, welke door geene jaren worden uitgewischt en door geene latere stormen van driften of beproevingen weggenomen. Hoe schoon moet onze Jozef dezen dag niet gevonden hebben ! Hij, altijd zoo voorbeeldig, altijd zoo godvruchtig, met hoeveel ijver, met welke liefde zal hij tot de H. Tafel genaderd zijn ! Geen bijzonderheden over deze treffende
plechtigheid zijn echter tot ons gekomen. Maar een kind, dat als eene aangeboren neiging tot het gebed toonde, een kind dat reeds zoo rijp scheen voor mannelijke deugden, zal zich onge- twijfeld met allen ernst tot die heilige daad bereid hebben, en bij die eerste liefdevolle vereeniging met zijnen God eenen rijken schat van genaden hebben ontvangen! Bij jongelingen die uitmuntendoor godsvrucht
en edelmoedigheid, komt dikwijls al vroeg de begeerte op zich geheel aan God in den priester- |
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN 13
|
|||||
|
lijken staat toe te wijden. Jozef, hoe voorbeeldig
ook, had echter nog geene inwendige stem ver- nomen,welke hem tot die edele roeping uitnoo- digde. Ook besloten zijne ouders hem voor het handelsleven op te leiden. Terwijl dus zijn broe- der August (Pamphilus werd later zijn klooster- naam) latijnsche studiën doet, en zich recht- streeks voorbereidt tot den priesterlijken staat, zal Jozef althans voorloopig in het ouderlijke huis blijven, om later de zaak van zijnen vader over te nemen. Zoo was hij zijne ouders behulp- zaam tot zijn zeventiende jaar. Toen besloten zij hem voor eenige jaren naar
de handelsschool van \'s Gravenbrakel (Braine-le- Comte) te zenden. Daar zou hij gemakkelijk wat fransch kunnen aanleeren en zijne kennissen meer uitbreiden, om later met goed gevolg han- del te drijven. Deze jongelingsjaren van Jozef, zoo te huis
als op het handelsgesticht, zijn ons ook tamelijk onbekend. Alleen eenige geringe trekken kun- nen wij schetsen. Mogen die gebeurtenissen iemand wat alledaagsch voorkomen, de meeste lezers nochtans zullen met belangstelling de kinderschreden volgen van eenen held, die later ook de dappersten op den weg der zelfopoffe- ring met reuzenstappen zal vooruitgaan. Onze jongeling was waarschijnlijk nog niet
aan het studeeren, toen een liefdedienst jegens een ongelukkigen buurman den naam van Jozef De Veuster door velen deed zegenen. Hij die |
|||||
|
14 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
met onze Kempen bekend is, weet genoegzaam
hoe behendig sommige huisgezinnen de armoede weten af te weren. Geef hun een plekje grond, eene graszode, eene koe, en zij leven betrekke- lijk in rijkdom en weelde! Maar komt het nuttig runddier te sterven, dan grijnst hun dikwijls de armoede tegen! Een buurman was op het punt zijne eenige
koe te verliezen, en deze ook was al zijn rijkdom. Reeds stond de slachter aan de deur, om het dier af te maken, en de ongelukkige familie was nut- teloos aan het jammeren en weenen. Maar zie! Jozef heeft het vernomen en verschijnt eensklaps: Wacht, zegt hij tot den slachter met een vast- beraden toon, ga maar henen. Ik zal voor de koe zorgen, ik zal ze wel genezen.» En inderdaad, hij meestert, hij waakt den geheelen nacht, verzorgt het arme dier, en beurt onderwijlen den weenen- den buurman op. Angstig wacht de bekommerde familie den uitslag dezer verpleging af... En ge- lukkig, den volgenden dag was het lijdende dier buiten gevaar. De koe was gered! Jozef had een huisgezin door zijne zelfopoffering en liefdadig- heid van de armoede bevrijd, en gelijk vroeger de goede Fénelon, aartsbisschop van Kamerijk, mocht hij met alle blijdschap aan den arme zijne koe en zijn geluk terugschenken. Op het handelsgesticht van \'s Gravenbrakel
stond Jozef bekend als een godvruchtig en werk- zaam leerling. Met zijn vast geheugen en scherp verstand moest hij dan ook snellen voortgang |
|||||
|
EEN ERNSTIG JONGELING 15
|
|||||
|
maken. Aan den arbeid scheen hij waarlijk onver-
moeid. Het was hem niet genoeg zich met allen ijver onder den leertijd op de studie toe te leg- gen, hij maakte zich zelfs de wandelingen ten nutte om zijne kennissen uit te breiden. Zeldzaam zijn ongetwijfeld de leerlingen, die
na een onverpoosden arbeid niet naar de vacantie verlangen. Jozef nochtans was van dit getal. Ja, hij had liever zijne studiën nog voortgezet onder het schoolverlof. Op het einde van hetjaan858 schrijft hij den 17enJuli aan zijne ouders onder an- dere deze bijzonderheden:... « Deprijsuitdeeling zal waarschijnlijk op den i5en Augustus gesteld worden. Het is jammer dat het zoo vroeg is. Ik zal veel te lang moeten t\'huis blijven, en in die zeven weken kan ik al mijn fransch vergeten. Ik zou nog wel hier blijven na de prijsuitdeeling, als ik maar eenen makker vond. Maaralleen blijven is onmogelijk.....» Bij hoeveel kinderen zien wij niet de gods-
vrucht, hoe teeder dan ook, met de jaren ver- zwakken en verdwijnen ! Wie kent dat bedrie- gelijk zonnelicht niet, dat ons soms op eenen zomermorgen tegenlacht ? Wacht eenigen tijd en gij zult met droefheid zien, hoe een dikke nevel de lucht komt betrekken, hoe donkere on- weerswolken zich samenpakken. Ja, onbelem- merd schijnt dikwijls eerst het licht der genade in den onbewolkten hemel van eene zuivere ziel : maar soms ook komen duistere wolken dat blijde licht benevelen, en beginnen de stormen van |
|||||
|
l6 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
allerhande driften vrij te woeden! De gods-
vrucht van Jozef werd met de jaren niet zwakker, maar mannelijker. In het gebed vond hij nog altijd een bijzonderen smaak, en onder zijne medeleerlingen stond hij bekend als een uiterst godvruchtig jongeling. Daar hij verder ook voorbeeldig was in zijnen omgang met meesters en studiemakkers,scheen hij als voor het altaar of voor het kloosterleven opgegroeid ; en noch- tans had men bij hem nog geen dergelijke roe- ping waargenomen. Eene zending, welke de Eerw. Paters Redemp-
toristen in de parochiekerk predikten, zou hem eindelijk den weg wijzen dien hij te volgen had. Zooals reeds gebleken is, was Jozef een man
van één stuk. Wat hij ondernam, deed hij met geheel zijn hart. De geestelijke oefeningen dezer zending volgde hij met al den ijver van een jeugdig en edel gemoed. Is het te verwonderen dat de uitslag beslissend was ? Sedert deze retraite bemerkten inderdaad zijne
medeleerlingen in hem iets bijzonders. Hij was zoo teruggehouden, zoo ernstig,zoo afgetrokken! Zijne uiterlijke godsvrucht was zoo teeder! Men zag eene buitengewone werking van de genade in zijne handelingen doorstralen. En dan nog, des nachts bleef hij geruimen tijd op, om zich met God te onderhouden : al deed hij ook zijn best om dit godvruchtig nachtwaken niet te laten merken, leerlingen en oversten hadden het ge- heim achterhaald. |
||||
|
EEN ERNSTIG JONGELING l"J
|
||||||
|
Wat was er dan omgegaan in dit hart ? Jozef
had aan het licht der groote waarheden van ons geloof het niet en de vergankelijkheid van al het aardsche begrepen, en zijn besluit was ge- nomen : hij zou den veiligsten weg inslaan om zich eene gelukkige eeuwigheid te verzekeren : hij zou de gevaren eener onstuimige wereld ont- wijken en tegen de aanvallen zijner geestelijke vijanden eene schuilplaats zoeken in de veilige haven van het kloosterleven. Die genade vroeg hij in zijne vurige samenspraken met God ! Het kloosterleven doet zich voor onder talrijke
vormen: gezondheid, lichaamsgestel en verstan- delijke vermogens verschillen bij verschillende menschen ; ook de genade kent ontelbare wegen om ons tot het eenig doel der volmaaktheid te leiden. Jozef wist eerst niet welken weg kiezen. In zijn eersten ijver wilde hij de Orde der Trap- pisten intreden, waar de koorzang, de beschou- wing en de boetplegingen zijne zucht naar ver- stervingen en godsvruchtsoefeningen zouden bevredigen. Dit was nochtans zijn weg niet. Zijn broeder August was sedert twee jaar
te Leuven in de Congregatie der HH. Harten van Jezus en Maria opgenomen. Jozef deelde hem zijn verlangen mede. De uitslag dezer briefwisseling met Pater Pamphilus was, dat Jozef zich geneigd toonde om zijnen broeder te volgen. In eenen brief gedagteekend van den iyn Juli 1858 drukt hij zich aldus uit over het intreden van zijne zuster in het klooster : « Zij |
||||||
|
Leven van Pater Damiaan.
|
||||||
|
l8 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
heeft het geluk gehad van het moeielijkste werk
te voleinden dat wij te doen hebben op deze wereld. Ik hoop dat het nu mijn toer zal zijn, beminde ouders, van te kiezen, welken weg dat ik zal moeten ingaan. Zoude het voor mij on- mogelijk zijn van uwen zoon Pamphilus te vol- gen (\') ?» Wilde Jozef door deze vraag zijne ouders
alleen tot eene toekomstige scheiding voorberei- den, of vreesde hij eenigen tegenstand te ont- moeten, dit is moeielijk uit te maken. Wij weten slechts dat hij na de vacantie naar \'s Gravenbra- kel nog terugkeerde. Dit uitstel, wat er ook de oorzaak van zijn moge, zou nochtans van korten duur wezen. Jozef was vast besloten het klooster in te treden, en zijne ouders waren te grondig christelijk om hunne toestemming volstrekt te weigeren. De plechtigheid van Kerstmis kwam zijnen
ijver nog aanvuren. De H. Communie, die hij met teedere godsvrucht ontving, zijne innige samenspraken met het kind van Bethlehem en de treffende voorbeelden van den nieuwgeboren God-Mensch, onthechtten zijne ziel meer en meer van al het aardsche. Hem ook verscheen toen, als het ware, de
blijde sterre van Bethlehem, en in zijn vurig hart blonk een heldere straal uit den hoogen : i. De vlaamsche brieven laten wij onveranderd volgen. Al-
leen hebben wij de algemeen aangenomene spelling van de Vries en te Winkel gebezigd, en het een of ander woord verplaatst. De meeste brieven zijn oorspronkelijk in het Fransch geschreven. |
|||||
|
EEN ERNSTIG JONGELING 19
ja, hij zag het! Het was de wil van God dat hij
de Congregatie der HH. Harten van Jezus en Maria zou intreden. Hij wilde dit nogmaals eer- biedig maar krachtig aan zijne ouders voor oogen stellen, en vragen om zoohaast mogelijk te ver- trekken. Den brief waarin hij die toelating vraagt zullen wij bijna in zijn geheel laten volgen : « Beminde ouders.
« Ik kan niet nalaten van u te schrijven op
dezen schoonen dag van Kerstmis, die mij heeft verzekerd dat het de H. Wil Gods is, dat ik de wereld zoude verlaten en dat ik den religieuzen staat zoude omhelzen. « Zoo, beminde Ouders, ik vraag u nog eens
of Gl. zult tevreden zijn met deze zaak. Want, zonder uwe tevredenheid zoude ik zulk eenen staat niet durven aangaan. « Gij moogt niet denken, beminde Ouders,
dat het enkelïjk mijne wil is van dezen heiligen staat aan te gaan. Maar ik verzeker u, dat het de H. Wil der goddelijke Voorzienigheid is. «Ik geloof niet dat gij mij zult weigeren van
dezen staat aan te gaan ; omdat het God is die mij daartoe roept, aan Wien ik moet gehoor- zamen. Want, met te weigeren aan uw kind den wil van God te volgen in het aanvaarden van eenen staat, zoudet gij u ondankbaar toonen aan Hem, die u daarvoor zoude kunnen straffen op eene schrikkelijke wijze ; en ook ik zoude alzoo kunnen beloopen, eene faute onherstelbaar, van |
||||
|
20 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
te verliezen den roep, voor denwelken Hij mij
bestemd heeft van mijne kindsheid af, en alzoo eeuwig ongelukkig wezen. « Gij weet, beminde Ouders, dat wij allen
den staat moeten kiezen, dien God ons geschikt heeft om hiernamaals te kunnen gelukkig zijn. Het is daarom dat gij UI. niet moogt bedroe- ven, omdat God mij roept tot dezen staat. « Auguste heeft mij geschreven dat ik zonder
twijfel zal mogen aangenomen worden in hun klooster onder den naam van koorbroeder, en dat ik niet mag uitstellen van te nieuwjaar te komen om daarvan te spreken aan zijnen Supérieur, en voor eenigen tijd daar mijn noviciaat te be- ginnen. « In afwachting......»
Zijne christelijke ouders verstonden deze rede-
nen ; zij zagen dat de roeping van hunnen Jozef van God kwam ; hoe pijnlijk het hun ook viel zich van hem te moeten scheiden, zouden zij nochtans het verlangde offer brengen, en aan God het kind terugschenken dat Hij hun ge- geven had. Zijn vader nam dus het besluit met Jozef
naar Leuven te vertrekken, na zijne terug- komst. Daar zou hij die zaak met den Eerw. Pater Overste der Picpus-Paters gemakkelijker kunnen afhandelen. Hij zelf moest overigens in de stad eenige andere zaken regelen. Te Leuven aangekomen, verwijderde hij zich dan ook weldra, en liet de twee broeders met elkan- |
||||
|
EEN ERNSTIG JONGELING 21
der. Aanstonds deed Jozef zich bij den Overste
geleiden en werd door hem nog denzelfden dag aangenomen. Welk eene blijdschap voor den edelmoedigen
jongeling ! Hij die reeds zoolang de wereld van harte verlaten had, hij die in het kloosterleven zijn tijdelijk en eeuwig geluk zocht, hij zag ein- delijk zijne vurigste wenschen verwezenlijkt : hij mocht de Congregatie der HH. Harten van Jezus en Maria intreden. Nochtans moest hij nog afscheid nemen van
zijne moeder en zijne overige bloedverwanten. Toen zijn vader uit de stad terugkwam, wilde hij dan ook dat Jozef nog voor eenigen tijd naar Tremeloo zoude terugkeeren. Maar tot zijne groote verwondering, smeekte Jozef hem beleefd toch in het klooster te mogen blijven : hij zou zijne moeder eene nuttelooze hartverscheuring sparen, en zonder aan zijne plichten te kort te komen, kon hij zijne.ware liefde en oprechte dankbaarheid jegens zijne bloedverwanten ook wel van daar betuigen. De vader vond die re- denen goed, en Jozef had het genot op den zelfden dag twee zijner vurigste verlangens te zien bevredigd: zijne aanneming en zijn intreden in de Congregatie van de HH. Harten. |
||||
|
DERDE HOOFDSTUK
Ware kloosterdeugd M Jozef De Veuster in zijn nieuw
leven gemakkelijker te volgen, zal het nuttig zijn wat nader kennis te maken met de Congregatie, wier re- gel hij zal volgen en wier geest hem voortaan moet bezielen (\'). Tijdens de Fransche omwenteling, toen schier
alle kloosterorden waren verjaagd, en de Kerk van Frankrijk geleek aan eene herderlooze kudde door razende wolven vervolgd, vatte een nog jeugdig priester het stout besluit op, moe- dige mannen samen te roepen, om die beproefde kudde den noodigen bijstand te verleenen en het steeds aangroeiend kwaad der ongeloovigheid zooveel mogelijk te stuiten. De Eerw. Heer Coudrin was onder het
schrikbewind in verschillende bisdommen werk- zaam geweest; dikwijls had hij de vervolgde katholieken met levensgevaar ondersteund en getroost. Gunstig gekend om zijn apostolischen ijver en zijn heiligen levenswandel, kon hij wel- dra te Parijs talrijke priesters vereenigen, die met hem onder een zelfden regel en tot een zelfde doel besloten mede te werken. Zoo stichtte hij in de hoofdstad een college voor I. Deze bijzonderheden zijn grootendeels ontleend aan het
Fransch leven van P. Damiaan, door den E. P. Tauvel. |
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN 23
|
|||||
|
jongelingen, en opende een seminarie om nieuwe
priesters voor de diepbeproefde Kerk zijns vaderlands op te leiden. Te gelijker tijd gelukte het hem, met het toedoen van Mevrouw Aymer de la Chevalerie, eenige kloosterzusters te ver- eenigen, die zich aan het onderwijzen van arme meisjes en van juffrouwen zouden toe- wijden. Het moederhuis der Paters was gelegen in
de Picpusstraat; van daar dat zij tegenwoordig nog bekend staan onder den naam van Picpus- Paters. Het doel van den Eerw. Heer Coudrin in het
oprichten zijner Congregatie was viervoudig. Hij wilde dat hare leden hun goddelijken Zaligmaker in de vier tijden van zijn sterfelijk leven zouden navolgen : in zijne kindsheid door het onderwijzen der jeugd en het opleiden van geestelijken ; in zijn verborgen leven, door de aanbidding van het H. Sacrament ; in zijn apo- stolisch leven, door het uitoefenen van den zielenijver in het land en in de vreemde zendin- gen ; in zijn lijden, door de oefeningen der christelijke boetvaardigheid. Een der voornaamste plichten van de leden
dier Congregatie is de Gedurige Aanbidding van het H. Sacrament, tot eerherstelling voor de versmadingen, welke de HH. Harten van Jezus en Maria door de zonden der men- schen worden aangedaan. Hierop wijst de naam van Congregatie der HH. Harten van Jezus |
|||||
|
24 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
en Maria en der Gedurige Aanbidding van het
Allerheiligste Sacrament des Altaars (\'). Door de Gedurige Aanbidding van het H. Sa-
crament wilde de ijverige stichter in den waren geest treden van de godsvrucht tot het H. Hart van Jezus. Dat innig verkeer met den God onzer altaren, die liefde tot het beminnelijk Hart van Jezus zou overigens voor zijne klooster- lingen eene leerschool van ware kloosterdeügd wezen en eene rijke bron van echt apostolischen zielenijver (2). De Congregatie der HH. Harten heeft tot
bijzonder doel de bekeering der ongeloovigen. Hare kinderen verplichten zich, uit gehoorzaam- heid zich te begeven overal waar zij gezonden worden, om aan het heil der zielen te arbeiden, ware het ook in de meest afgelegene en onher- i. Ieder lid moet dagelijks zijne aanbidding doen, en in ieder
huis, waar het getal leden groot genoeg is, is men verplicht zich dag en nacht onafgebroken in die godvruchtige oefening op te volgen. Reeds zijn er dertig dergelijke huizen, in Frankrijk, Spanje, Amerika en Oceanië. 2. Zonder lid te zijn van deze Congregatie, kunnen alle ge-
loovigen met hare leden tot eene bijzondere vereering der HH. Harten van Jezus en Maria medewerken. Iedereen kan zich in het Genootschap der HH. Harten laten inschrijven en de talrijke aflaten verdienen waarmede het door den Heiligen Stoel werd verrijkt. Daartoe is het voldoende, zich schriftelijk te wenden tot den Overste van een der huizen der Congregatie, of ook tot den Bestuurder van een Genootschap dat canonisch is ingericht. Men verbindt zich om een half uur aanbidding te doen, ten minste op zondagen en feestdagen. Kan men wegens zijne bezigheden die aanbidding niet dagelijks doen, dan mag men in de plaats wat bidden ter eere van het H. Sacrament. Hoe aangenaam die oefening moet zijn aan het H. Hart van Jezus, is licht te begrij- pen. De goddelijke Meester zelf noodigde de heilige Maria Alacoque uit, om dat Hart eene gedurige hulde van liefde en aanbidding te brengen. |
|||||
|
25
|
|||||||
|
WARE KLOOSTERDEUGD
|
|||||||
|
bergzame streken. De H. Stoel heeft haar een
uitgestrekt veld aangewezen, waar deze « nieuwe arbeiders eenen nieuwen oogst souden inzamelend. De eilanden Sandwich, Taïti en Marquesas vormen elk afzonderlijk een apostolisch vicariaat, waar talrijke priesters met on vermoeiden ijver aan de bekeering der zielen arbeiden. De Congregatie hangt rechtstreeks van de
Propaganda af en wordt bestuurd door eenen Generaal-Overste. Er is een noviciaat te Leuven voor het Noorden, te Miranda in Spanje voor het Zuiden, en te Valparaiso in Chili voor Zuid- Amerika. Na 18 maanden beproeving doen de nieuwelingen eenvoudige maar bestendige ge- loften. In 1817 werd deze Congregatie goedgekeurd
door Paus Pius VII, in 1825 door Leo XII, en eene derde maal in 1840 door Gregorius XVI, onder den naam van Congregatie der HH. Har- ten van Jezus en Maria en van de Gedurige Aanbidding van het H. Sacrament des Altaars. Sedert hare instelling bleven hare leden
steeds uitmunten door hunne getrouwe nako- ming van den kloosterregel, en door den onbe- zweken ijver waarmede zij in den wijngaard des Heeren arbeidden. Op het oogenblik bloeit deze jeugdige kloosterstam meer dan ooit : hij schiet meer en meer uit in saprijke takken zoo in de nieuwe als in de oude wereld, terwijl ook troostrijke vruchten van heiligheid getuigen van zijne gezonde levenskracht. |
|||||||
|
20 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
Het was in het noviciaat van deze Congre-
gatie dat Jozef De Veuster als koorbroeder werd aangenomen in het begin van Januari 1858. De ootmoedige jongeling was uiterst tevreden met dezen nederigen graad van leekebroeder. Zijne ziel redden, aan zijne heiligmaking werken, dat was zijn eenig verlangen ! Hoe of door welke wegen, door het handwerk of door de studie, daar liet hij God en zijne Oversten over be- schikken. En inderdaad hij dien God leidt, wordt goed
geleid. Op de meest onverwachte wijze werd dit weldra blijkbaar. Het gebeurde niet zelden dat de twee broeders zich afzonderlijk onder- hielden met elkander, onder den gewonen uit- spanningstijd. Pamphilus nam de gelegenheid te baat om zijnen broeder soms uitlegging te geven van de Latijnsche aanhalingen uitdeH. Schriftuur» welke hij in onderrichtingen mocht gehoord of in geestelijke lezingen ontmoet hebben. Jozef had een vast geheugen, en vond er zijn vermaak in,den volgenden keer de Latijnsche aanhalingen met hunne uitlegging van buiten op te zeggen. Zoo kende hij in korten tijd een aantal Latijnsche volzinnen, en wist de uitgangen van de woorden goed te verklaren. Dit kwam weldra den Overste ter oore en deed hem het besluit nemen den bekwamen jongeling nader te onderzoeken. Jozef mocht zich op de studie van het Latijn toeleggen : na een bepaalden tijd zou hij daarover een exa- men ondergaan. Vlug van begrip als hij was, |
|||||
|
WARE KLOOSTERDEUGI) 2J
|
||||||
|
kon hij na zes maanden het Latijn van Cornelius
Nepos voor de vuist vertalen. Dit bewijs van bekwaamheid was voldoende. Jozef werd uit den graad van koorbroeder toegelaten tot den hoogeren graad van Scholastiek, en zou zich langzamerhand tot het priesterschap voorberei- den. Aanstonds mocht hij het ordekleed nemen en ontving bij deze plechtigheid den klooster- naam van Damiaan. Bij zijne intrede had hij zich vernederd om alleen God te zoeken : God is het die zijnen ootmoedigen dienaar heeft ver- heven. Niet veel valt er te zeggen over den proeftijd
van Broeder Damiaan De Veuster. Gedurende dien tijd leggen de jeugdige kloosterlingen zich toe op de meest gewone oefeningen der christe- lijke volmaaktheid.Zij leeren zich zelven kennen, hunne krachten meten in het nauwkeurig vol- brengen der geringste voorschriften eener streng bepaalde dagorde. De deugden die zij daar aan- leeren, zullen zij later op grootere schaal moeten uitoefenen. Vraagt gij nu de geschiedenis van dat verborgen, van dat inwendig leven in het noviciaat, wij zullen u op het voorbeeld wijzen van onzen goddelijken Zaligmaker, die tot den ouderdom van dertig jaren dat nederig en ver- borgen leven geleid heeft, en wiens geschiedenis door den Evangelist in deze woorden wordt samengevat: et erat subditus iilis, en hij was hun onderdanig (\'). |
||||||
|
I. H. Luc. II, 51.
|
||||||
|
28 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
Nochtans kunnen wij onzen Broeder Damiaan
met enkele trekken nog beter afteekenen. Over \'t algemeen moest hij meer ingetoomd dan aan- gewakkerd worden. Zijne liefde tot het gebed, zijne zucht naar versterving, zijne stipte nauw- gezetheid in het onderhouden der geringste regels, getuigden van de edelmoedigheid zijns karakters, en van de rijpheid zijner deugd. Laten wij het woord aan eenen zijner me-
debroeders, die hem gedurende zijn noviciaat van nabij gevolgd had : «... Br. Damiaan was van den eersten dag het kloosterleven, om zoo te zeggen, gewend. Zijn ongedwongen omgang, zijne blijmoedigheid en stille opgeruimdheid weerspiegelden zijne inwendige zielerust, en deden het woord herinneren van den H. Aloyzius bij zijne intrede in zijne kloostercel : « hier vind ik mijne rust; hier zal ik verblijven, omdat ik deze woon verkozen heb. » « Zoo stipt was hij, dat de meest opmerkzame
oogen in hem niets te berispen vonden. Hij was door zijne Oversten bemind om zijne nederige gehoorzaamheid en teedere verkleefdheid... » Op zekeren dag had Pater Overste tot zijne
novicen eene warme opwekking gericht, waarin hij al hunne plichten in drie zinvollewoorden had samengevat: stilzwijgen, ingetogenheid, gebed. Voortaan zou Br. Damiaan deze woorden altijd voor de oogen hebben op zijnen lessenaar ; door eene aanhoudende overweging wilde hij die in zijn hart prenten, en zijn voorbeeldig gedrag |
|||||
|
WARE KLOOSTERDEUGD 2Q
was dan ook eene levendige uitdrukking dier
zoozeer gewenschte volmaaktheid. Men had gemerkt dat Br. Damiaan zich da-
gelijks tegen hetzelfde uur naar het oksaal van de kloosterkapel begaf, en daar eenigen tijd vertoefde. Wijl het de gewoonte niet was dat de kloosterlingen zich daar voor hunne geestelijke oefeningen vergaderden, wekte deze zonderlinge gewoonte weldra de nieuwsgierigheid zijner medebroeders. Zijn overste, dit vernomen heb- bende, vroeg hem wat hij daar zoo regelmatig te verrichten of te zien had. « Och ! antwoordde de novice, licht blozende, ik ga daar wat bidden bij de afbeelding van den H. Franciscus Xaverius welke bij het venster hangt, en ik vraag door zijne voorspraak eenmaal naarde missiën te mo- gen vertrekken. » Van dezen ijverigen novice mochten de oversten de schoonsteverwachtingen koesteren. Tegen Octobervan het volgende jaar werd hij van Leuven naar het noviciaat van Issy bij Parijs gezonden, om zijne studiën te beginnen. Daar was het dat hij den 8n October 1860 het zoo vurig verlangde geluk mocht genieten zijne kloostergeloften te doen, als Broeder van de Congregatie der HH. Harten van Je/.us en Maria in wier dienst hij wilde leven en sterven. Hoe zal het edelmoedig hart van Br. Damiaan bij deze treffende plechtigheid overstroomd hebben van heilige vreugde ! Hij is nu geheel aan God,dood aan de wereld ! De lijkbaar waar- onder hij zich uitstrekt, is het beeld van dien |
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||||
|
3°
|
|||||||
|
geestelijken dood, en, als de stem Gods hem later
zal roepen om zich aan den lichamelijken dood onder de melaatschen van Molokai bloot te stel- len, zal hij zich deze plechtigheid herinneren en edelmoedig antwoorden: ik ben gereed. Of liever zal hij niet van dit oogenblik af gedurig aan zich zelven sterven, om alleen Christus in zich te doen leven ; Mihi autem vivere Christus est(\'): mijn leven is Christus ? Bijna onmiddelijk na zijne geloften vertrok de
nieuwe kloosterling naar het moederhuis van Parijs om daar zijne voorbereidende studiën tot de priesterwijding voort te zetten. Benevens de geestelijke oefeningen welke zijn regel hem voor- schrijft, zal hij nog een geruimen tijd aan de studie besteden. Godsvrucht, regelmatigheid, onvermoeide werkzaamheid, ziedaar voortaan zijne hoofddeugden. Een zijner ordebroeders deelt over deze stu-
diejaren het volgende mede : ... « Wat mij in onzen braven Damiaan ge-
troffen heeft, is zijne liefde tot de studie en zijne teedere godsvrucht. Hij was naarstig, werkzaam, onvermoeid aan den arbeid, ja, zelfs bijna koort- sig en geweldig om de moeilijkheden te over- komen. Het was bij hem in den vollen zin des woords een « labor improbus », een noeste arbeid. Ook maakte hij snellen voortgang. Want, indien hij vlug van begrip was, lieten hem ook zijne lichaamskrachten toe, den gewonen studietijd I. H. Paul. Phil. i, 21.
|
|||||||
|
WARE KLOOSTEKDEUGD
|
|||||||
|
31
|
|||||||
|
dikwijls te verlengen. Die leerzucht werkte noch-
tans niet nadeelig op zijn karakter of op zijne godsvrucht. Op de verschillende uren van den dag, was hij vlijtig student, of gezellig makker, of godvruchtig kloosterling. « Ja, bijzonder teeder was zijne godsvrucht.
De nachtelijke aanbidding zocht hij zoo dikwijls mogelijk te doen. De krachten ontbraken hem daartoe geenszins, en hij wist deze omstandigheid bij zijne oversten te doen gelden. Vooral in den zomer kon hij maanden achtereen de aanbidding doen om 3 en zelfs om 2 uren in den morgen, zonder verder nog eenige rust te gaan nemen. Meer dan eens heeft hij mij door zijne teedere godsvrucht gesticht, als hij aan den voet des altaars zijne ziel uitstortte in vurige samen- spraken met zijnen God en in stille verzuch- tingen die mijn oor kwamen treffen. « Hij toonde ook altijd een gelukkig karakter,
was blij te moede, gedienstig, en zeer stipt in het onderhouden zijner regels ». Dusdanig is de indruk welke eenen zijner kloo-
sterbroeders 30 jaar later nog was bijgebleven. Uit eenen brief welken hij den i6nJanuari 1861
uit Parijs tot zijne ouders richtte, spreekt nog diezelfde ernstige kloosterdeugd, ja, reeds de zielenijver van een hart, dat zijnen overvloed in anderen overstort. Na aan zijne ouders de harte- lijke hulde zijner nieuwjaarswenschen gebracht te hebben, vervolgt hij... « Ja, beminde Ouders, ik hoop dat wij allen het jaar gelukkig begonnen |
|||||||
|
32 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
||||||
|
hebben ; maar wie zegt ons, dat wij ook allen het
einde van dit jaar zullen bereiken ? Misschien reeds voor het einde van December zal de dood ons een welbeminden vader of eene teergeliefde moeder ontrukt hebben, of een dier kinderen die de ouders zoo nauw aan het harte liggen. De gedachte der mogelijkheid van een aanstaan- den dood moet, wel is waar, vol bitterheid zijn voor eene zondige ziel. Maar wij, christenen of kloosterlingen, wij, die ons hier als ballingen aanzien, en verlangen om bevrijd te worden van dit lichaam en ons hemelsch vaderland te mo- gen intreden, wij moeten, dunkt mij, met blijd- schap en vreugde herdenken, dat wij alle oogen- blikken het plechtig uur naderen, waarop wij deze troostvolle woorden zullen vernemen : « komt, gij, gezegenden mijns Vaders, neemt be- zit van het rijk dat ik u voorbereid heb (\'). » Wij gewaagden daar zooeven van zielenijver.
In eenen brief van den 2 5"April 1861 zien wij, dat de vreemde missièn nog altijd zijn droombeeld zijn. Sprekende van eenen hunner missionna- rissen die hen te Issy een bezoek heeft gebracht, schrijft hij tot zijnen vader: ... « Ik geloof dat die ijverige zendeling binnenkort naar zijne mis- sie van Oceanië zal terugkeeren. Waarschijnlijk zullen eenigen onder ons met hem mogen ver- trekken. Zoudt gij niet blijde zijn, indien ik van het getal was ?... » Voor het oogenblik zou dit schoon verlangen
|
||||||
|
1. H. Matth. xxv, 34.
|
||||||
|
WARE KLOOSTERDEUGD
|
||||||||
|
33
|
||||||||
|
nog niet bevredigd worden. Tegen October van
hetzelfde jaar vertrok hij naar Leuven, om daar zijne studiën voort te zetten. Ook hier legde hij zich met hart en ziel op dezen arbeid toe. Het was hem niet genoeg de gewone lessen met allen ijver te volgen : hij ging nog verschillende klas- sen bijwonen, welke niet verplichtend waren. Hij mocht later zelfs een uitstekend leeraar geworden zijn, zoo God hem niet onverwachts den weg van het apostolaat had laten inslaan. Onder de zware en verstrooiende bezig-
heden van zijn studieleven en niettegenstaande het aanlokkend vooruitzicht van een nuttigen arbeid in zijn vaderland, bleef Br. Damiaan altijd een vurig verlangen koesteren naar de vreemde missiën. De talrijke voorbeelden van hei- ligen zielenijver welke hij onder zijne ordebroe- ders mocht bewonderen, zijne eigene edelmoe- digheid en zucht naar zelfopoffering, zijne innige vereeniging met God,onderhielden steeds in zijn hart die eerste vonken van heldhaftige naasten- liefde, welke in het noviciaat aan de voeten van een Xaverius-beeld waren ontvlamd. Zelfs zou men gezegd hebben dat hij zijne
krachten wilde beproeven, en zich zachtjes voor- bereiden tot de vermoeienissen en ontberingen van het missieleven. Hij was verstorven, streng voor zich zei ven en met weinig te vreden. Niet zelden bleef hij tot diep in den nacht voor zijn kruisbeeld nedergeknield en in vurige samen- spraken met God verslonden. |
||||||||
|
Leven van Pater Damiaan.
|
||||||||
|
34 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
Vond hij eene gelegenheid om eenig handwerk
te verrichten, niet gemakkelijk liet hij die voor- bijgaan. Met buitengewone lichaamskrachten begaafd, wist hij er gebruik van te maken om het lastigste werk voor zich te houden. De bedevaart naar Scherpenheuvel, hoe vermoeiend ook voor anderen, was voor hem maar spel. Dien avond sliep hij hoegenaamd niet, vertrok te midder- nacht, legde zijnen weg van zes uren te voet af, en keerde nog te voet terug. Tijdens zijn verblijf te Leuven werd eene
nieuwe kloosterkapel gebouwd. Voor men den bouw kon beginnen, moest een hooge en half gescheurde schoorsteen afgebroken worden. Niet een der werklieden dorst er aan : het scheen hun te gevaarlijk. Zoodra Br. Damiaan dit ver- neemt, vraagt hij eene leer, laat ze stevig vast- zetten en brengt den schoorsteen stuk voor stuk naar beneden. De verbaasde werklieden zagen elkander beschaamd aan, en aeiden in hunne taal : wat een kerel! Zijn broeder Pamphilus deelt ons nog twee
omstandigheden mede, waarin hij zijnen zielen- ijver duidelijk liet blijken : « Onze vader was een goed christen. Viermaal \'s jaars te com- munie gaan, heette op ons dorp al zeer voor- beeldig, en dat deed hij getrouw. Br. Damiaan meende nochtans dat er nog wat bij kon. Wijl hij te Leuven niet zelden in betrekking kwam met de familie, nam hij de gelegenheid te baat, om vader er toe over te halen, nog dikwijlder tot |
|||||
|
WARE KLOOSTERDEUGD 35
|
||||||
|
de H. Sacramenten te naderen, en zijne pogin-
gen bleven niet vruchteloos. « Een anderen keer deed hij al onze bloedver-
wanten in het Broederschap van het scapulier inschrijven. Het was bij gelegenheid van mijne eerste Mis.De familieleden namen deel aan eenen maaltijd door onzen Eerw. Pater Overste van Leuven voorgezeten. Na afloop van de tafel, terwijl men nog" eenige woorden wisselde over de treffende plechtigheid van den morgen, staat Br. Damiaan eensklaps recht : « ik zal u een aandenken medegeven van dit schoon feest, zegt hij glimlachend, het is het kleed van O. L. Vrouw. Onze Pater Overste heeft de macht u die livrei te geven ; deze gunst zult ge zeker niet weigeren. » En meteen haalt hij vriendelijk voor ieder der aanwezigen een scapulier voor den dag. Elk liet zich het godvruchtig geschenk goed gevallen, en bewonderde de gepaste kunst- greep. » Met welbehagen zal God ongetwijfeld deze
eerste zegepralen van den toekomstigen mis- sionnaris aanschouwd hebben. Hoe gering zij ook wezen mogen, zij getuigen dat een ijverig hart in zijnen boezem klopte. Weldra zoude God aan dezen vurigen arbeider een uitgestrekter veld aanwijzen, en aan Br. Damiaan den weg openen naar Molokai ! |
||||||
|
♦
|
||||||
|
E mensch wikt en God beschikt, zegt
het spreekwoord. Tot nu toe kon niemand voorzien dat het gebed van Br. Damiaan, aan de voeten van het Xaverius-beeld gestort, ooit zoude verhoord worden. Dit jaar, namelijk 1863, mochten wederom
verschillende Paters naar de Hawaï- of Sand- wich-eilanden vertrekken, en onder hen be- vond zich Pamphilus De Veuster. Van zijnen broeder Damiaan scheen er geen spraak te kunnen wezen, omdat hij nog de priesterwijding moest ontvangen. Maar hoe ondoordringbaar zijn de beschikkingen der goddelijke Voorzie- nigheid ! Zie, daar breekt eensklaps de typhus uit te Leuven. Pater Pamphilus brandt van verlangen om zich voor zijnen naaste op te offe- ren, en verkrijgt de toelating de zieken te gaan verzorgen. Gedurende verschillende weken ziet men hem aan de sponde der stervenden. Eindelijk wordt hij zelf aangetast in het begin vanOctober. En in dezelfde maand moest hij naar zijne mis- sie vertrekken! Onmogelijk!... De overige missionnarissen zullen zonder hem moeten in- schepen. Helaas! hoe smartte het den ijverigen priester,zich zoo vroeg van het slagveld te moeten terugtrekken. Hoe zwaar drukte op hem, meer |
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN $"]
|
|||||
|
dan zijne ziekte, de pijnlijke gedachte dat hij
het missionnarisleven moest vaarwelzeggen. Dit voorval was als een lichtstraal voor zijnen
broeder Damiaan. Indien hij de plaats van Pam- philus mocht innemen! Misschien zou het den zieke eene verlichting wezen, te vernemen dat een nieuwe arbeider, zijn eigen broeder, in zijne plaats zou optreden, en dat de missie alzoo het gewenschte getal zendelingen zou ontvangen.... Zoo dacht hij bij zich zelven, loopt ijlings naar zijn welbeminden zieke, en verrast hem met het blijde voorstel. Het aanbod werd ten volle goedgekeurd,en aanstonds schreef hij naar zijnen Generaal-Overste om hem de verlangde toela- ting te vragen. Weldra ontving hij een goedkeurend ant-
woord. Ja, hij mocht als een tweede Jacob de plaats van zijn ouderen broeder innemen, zijn voorrecht erven, en nog met October scheep gaan. Welk eene vreugde voor zijn edelmoedig hart! Met den brief in de hand ijlt hij naar het smartbed van zijnen broeder, deelt hem het blijde nieuws mede, en ontvangt zijne geluk- wenschingen. Iedereen stond over die plotselinge beslissing
verbaasd. Br. Damiaan, gebruik makende van de vrijheid welke aan de kloosterlingen in dit punt gelaten wordt, had zich rechtstreeks tot zijnen Generaal-Overste gewend, zonder zijnenOverste van Leuven te raadplegen, zoodat deze evenzeer als de andere door de onverwachte tijding werd |
|||||
|
38 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
verrast. Damiaan De Veuster, zoo wilde het de
goddelijke Voorzienigheid, zou dus gaan arbei- den in de Sandwich-eilanden, in Molokai. Zijn broeder Pamphilus zou van zijn smartbed op- staan, en zielen in zijn vaderland winnen. De bevoorrechte missionnaris was als buiten
zich zelven van blijdschap en toonde zijne vreugde met zoo ongewone blijgeestigheid, dat sommigen zich een oogenblik afvroegen of hij waanzinnig werd. Maar de tijd was kort. Br. Damiaan ver-
trok in aller haast naar Tremeloo, om zijne ouders tot eene aanstaande scheiding voor te bereiden.Groot was zeker het offer dat hij vroeg: hartverscheurend was die mededeeling. Maar zij herinnerden zich nog, hoe God de smarten eener eerste scheiding,bij zijn intreden in het klooster, had weten te verzachten en te lenigen, en hoe zij, na vier kinderen aan God te hebben opgeof- ferd, in zoete zielevreugde en inwendigen troost het honderdvoudige hadden teruggevonden. Niet zonder tranen werd de gewenschte toe-
stemming geschonken en ontvangen. Br. Da- miaan nam afscheid van zijn welbeminden vader, maar noodigde zijne moeder en zijne schoon- zuster uit, hem het laatste vaarwel te komen zeggen te Scherpenheuvel, aan de voeten van het miraculeus beeld hunner goddelijke Moeder. Onder het oog dier Moeder, troost der bedruk- ten, zou de scheiding voor beiden minder hard vallen. Zoo keerde hij nogmaals naar Leuven |
||||
|
NAAR DE MISSIE
|
|||||||
|
39
|
|||||||
|
terug, om van zijne geestelijke familie afscheid
te nemen. Zooals men overeengekomen was,vertrok hij
tegen middernacht met eenige zijner ordebroe- ders naar Scherpenheuvel, en ontmoette daar voor de laatste maal zijne moeder. Wat ging er daar in die harten om ? Welke strijd der genade tegen de natuur, voor moeder en zoon ! Maar ook, welke balsemende troost daalde daar, aan de voeten van Jezus en Maria, in die bloedende harten! Ja, met eerbiedigen blik mogen wij hier een schouwspel bewonderen, onbekend buiten de Roomsch Katholieke Kerk, maar niet zeld- zaam in haren schoot, het schouwspel van eenen zoon die zich aan de armen zijner teergeliefde moeder ontrukt, om in verre en onherbergzame streken, zonder familie en dikwijls zonder thuis, voor het eeuwig welzijn van vreemde volkeren te arbeiden. Eene laatste maal omhelst de edelmoedige
zoon zijne snikkende moeder, hij wijst haar nogmaals het beeld hunner hemelsche Moeder, en verwijdert zich eindelijk stilzwijgend: hij weende... Blijde nochtans was zijn offer, want door zijne
tranen heen zag hij het land zijner wenschen, zijne zoozeer verlangde missie. Bij den terug- keer bemerkten zijne reisgezellen dat hij, tegen zijne gewoonte, alleen achtergebleven was. Zoo- dra hij hen wederom had achterhaald, vroegen zij met belangstelling of hem iets overkomen |
|||||||
|
40 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
was : « Ik ben O. L. Vrouw nog gaan smeeken,
antwoordde hij, mij de genade te bekomen, gedurende twaalf jaar in de missie te arbeiden ». Maria verhoorde ruimschoots zijn gebed, en bekwam niet 12 maar 25 jaar arbeid voor haren ijverigen dienaar. Na afscheid genomen te hebben van zijne
ordebroeders die hem eene tweede familie waren geworden, en van zijnen nog ziekelijken broeder Pamphilus, die meer zijn geluk benijdde dan zijn verlies beweende, vertrok Br. Damiaan naar Parijs, om zich daar met zijne reisgenooten in eene driedaagsche retraite tot het laatste vaarwel voor te bereiden. Tegen het einde van October verlieten zij het moederhuis, reisden met eenen sneltrein naar de haven van Bremen en gingen daar den 30" October 1863 aan boord van een zeilschip. Met de missionna- rissen waren nog tien Zusters van de HH. Har- ten mede uit Parijs vertrokken, om insgelijks naar de Sandwich-eilanden scheep te gaan. Dat was, met eenen vreemdeling en de manschap, de geheele bevolking van het schip voor eene reis van ruim zes maanden. De kapitein heette Geerken en was Protestant.
Zijne reizigers behandelde hij met de meest uitstekende voorkomenheid. Reeds den volgen- den dag werden twee missen gelezen in de groote zaal van het schip. De reis was lang ; in zes maanden kan een
schip veel gevaren loopen op een onmetelijken |
|||||
|
NAAR DE MISSIE
|
4\'
|
|||||||
|
en dikwijls onstuimigen oceaan. Br. Damiaan is
nochtans vol moed en blijdschap. Inderdaad wat zou hij te vreezen hebben, die zijn vertrouwen op God stelt ? Die gerustheid en die blijde moed spreekt duidelijk uit den schoonen brief welken hij uit de Bremerhaven aan zijne ouders schreef... « Wij zijn dus op het punt, beminde Ouders, vaarwel te zeggen niet alleen aan onze ouders, broeders en zusters, niet alleen aan onze tweede familie, onze ordebroeders van Leuven en Parijs, maar ook aan het schoone land van Europa, om ons te wagen op eene zee, dikwijls onstuimig en gereed om ons te verzwelgen, ten einde te gaan leven onder menschen die onbeschaafd zijn en in vele opzichten gelijk aan redelooze dieren. « Groot is dit offer voor een hart, dat eene
teedere liefde koestert tot zijne ouders, zijne bloedverwanten, zijne medebroeders en zijn ge- boorteland. Maar de stem die ons uitgenoodigd heeft, die ons geroepen heeft, om al wat wij heb- ben, edelmoedig op te offeren, is de stem van God zelven. Onze Zaligmaker zelf is het, die tot ons gelijk tot zijne Apostelen gezegd heeft : « Gaat, ondemvijst alle volkeren, hen leerende al mijne geboden te onderhouden, en ziehier, ik ben met u tot de voleindiging der eeuwen (\'). » Deze laatste woorden van onzen goddelijken Zalig- maker zijn zeer troostend voor ons. Jezus- Christus is op eene bijzondere wijze met de missionnarissen. Hij is het, die al hunne stappen |
||||||||
|
1. H. Matth. xxviii. 19. 20.
|
||||||||
|
42 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
richt, die hen van alle gevaren bevrijdt. Hij is
het, die aan de winden gebiedt te gaan liggen, aan de zee te bedaren, aan de wilde dieren weg te vluchten, aan onze geestelijke vijanden, den duivel, de wereld en het vleesch ons in rust te laten. Hij is het, die te midden der wederwaar- digheden, der beproevingen en der tegenkantin- gen, ons een geluk laat smaken, waarvan hij, die het nooit ondervonden heeft, zich geen denk- beeld kan maken. Want, zoo krachtig is de genade, die aan den staat van missionnaris ver- bonden is, dat de grootste moeilijkheden en hindernissen hem niet ontstellen. Reeds voelen wij hare werking. Immers, op het punt staande eene woelige zee te bevaren, blijven wij niet alleen vrij van alle vrees, welke nochtans den reiziger zoo dikwijls benauwt, maar zelfs heerscht er onder ons eene onbegrijpelijke vroolijkheid. « Wat ons dus betreft, beminde Ouders, hebt niet de minste bekommering over ons lot. Wij zijn in de handen van God, van een almach- tigen God, die ons onder zijne bescherming genomen heeft. Al wat ik van u vraag, is dat gij Hem dikwijls zoudt bidden, ons eene voor- spoedige reis te schenken, met den moed om in alles, overal en altijd zijnen heiligen wil te volbrengen. Dat is geheel ons leven. Mocht ook gij, dit is mijn wensch, dezen aanbiddelij- ken wil, u verklaard door de creboden van God en van de H. Kerk, alsook door de stem der priesters, die de Heer u heeft gegeven, tot |
||||
|
NAAR DE MISSIE 43
|
|||||
|
eenig richtsnoer nemen van uw leven, van al
uwe woorden en daden. Deze wil \'is het, die ons in het Evangelie voorgesteld wordt als de nauwe maar troostvolle weg, die naar den hemel leidt. Vaarwel, beminde Ouders, voortaan zullen wij het geluk niet meer hebben elkander te omhelzen; maar,wij zullen vereenigd blijven door de teedere liefdebanden die ons onderling verbinden. Laten wij in onze gebeden dikwijls aan elkander denken......»
Het anker werd gelicht op Zaterdag, omtrent
den middag. Langzamerhand zagen onze dier- bare reizigers de welbeminde kust verdwijnen, en weldra gleed het vaartuig met volle zeilen in de wijde zee. Verrukkend en tevens ontzagwekkend moet
het schouwspel geweest zijn voor onzen broeder Damiaan,die de zee voor de eerste maal wellicht aanschouwen en zeker bevaren mocht. Die on- afzienbare watervlakte, welke zich in de wolken schijnt op te lossen, die baren, nu eens zacht en dan weer onstuimig voortrollende, die bekoor- lijke lichtspelingen bij de opgaande en onder- gaande zon, die onpeilbare diepten, waarin een gansche wereld onbekende wezens schuilt, dat nachtelijk duister, hetwelk als een verraderlijke sluier over den onmeetbaren afgrond komt han- gen, dat alles moet krachtig tot zijne ziel ge- sproken en zijn fijngevoelig hart diep getroffen hebben. Ook is het in \'t bewonderen van derge- lijke tafereelen, en verder in aangename |
|||||
|
44 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
gesprekken en velerhande vermaken, dat zee-
reizigers gewoon zijn eene afwisselende ver- strooiing en rustige bezigheid te zoeken tegen de anders vervelende eentonigheid van den overtocht. Zeker wisten ook onze reizigers door die tref-
fende tooneelen hun hart te verheffen ; maar verder waren zij geregeld aan het gebed of aan den arbeid,en leefden juist als in het klooster. Vol- gens het verslag van Pater Overste toonde broeder Damiaan eene voorbeeldige stiptheid in het onderhouden van de minste bepalingen hunner dagorde. Niets was hem te gering, als het de wil van God of van zijnen Overste gold. Overigens stichtte hij zijne broeders en de
andere reizigers door zijnen geest van gebed en zelfopoffering. Hij was toen nog niet ver- plicht het brevier te bidden : geregeld nochtans zegde hij godvruchtig zijne getijden gelijk de priesters. Dagelijks bijna werd er Mis gelezen : het daartoe noodige moest iederen morgen zorgvuldig voorbereid, en dan wederom wegge- legd worden. Deze geringe maar dikwijls sto- rende taak werd aan broeder Damiaan toever- trouwd, en dit nam hij ter harte zooals het overige. Gewoonlijk stond hij wat vroeger op, om alles op tijd in orde te hebben, en nog met de kleine communiteit de gewone overweging te kunnen doen. Het gebeurde dat er hostiën ontbraken. Broeder Damiaan werkte lang om er zelf eenige te maken, en eindelijk mocht hij er |
||||
|
NAAR DE MISSIE
|
|||||||
|
45
|
|||||||
|
in slagen. Gedurende den uitspanningstijd vond
hij er dikwijls zijn vermaak in, de matrozen te helpen : ook was hij door allen zeer bemind. De reis was over \'t algemeen voorspoedig.
Bijna zonder storm en zonder ongevallen be- reikten zij de kaap Horn. Niet zonder vrees echter begonnen zij deze kaap om te zeilen. Wie weet immers niet.hoe onstuimig de zee daar dik- wijls hare baren rolt, en hoe talrijke schepe-n in de woedende golven dier gevreesde diepten ver- slonden werden ? Angstig zagen de reizigers en matrozen wrakken ronddrijven op het bruisende water. De missionnarissen begonnen aanstonds eene noveen, en hadden het geluk op den negenden dag alle gevaar te zien verdwijnen. Nochtans kwam later nog een storm het schip
op den Stillen Oceaan aanvallen. Het vreeselijk element rolde zijne schuimende baren uit onaf- zienbare afstanden en bestookte het eenzame vaartuig gedurende vier en twintig uren. Midden in den nacht werd het schip door eene ontzag- lijke baar plotseling opgelicht, zoodat het neder- viel met een hevigen schok, die alle reizigers deed opschrikken. Gelukkig was het vaartuig niet beschadigd en bleef de storm niet langer voort- woeden. Alles samengenomen, was de reis buitenge-
woon voorspoedig ; weldra zagen de verheugde reizigers de hooge bergen van de Sandwich-ei- landen in het verschiet blauwen, en, eerder dan iemand had durven verwachten, zeilden zij de |
|||||||
|
46 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
haven van Honolulu binnen, op den feestdag van
den H. Jozef, 19 Maart 1864. Denzelfden morgen werden zij met opene
armen door hunnen apostolischen Vicaris en hunne toegesnelde medebroeders ontvangen. Te zamen gingen zij in de kathedraal de heilige Mis bijwonen, om God over hunne voorspoedige reis te bedanken. Broeder Damiaan bevond zich dus eindelijk in
zijne gewenschte missie, en verlangde zoohaast mogelijk den arbeid te beginnen. Eerst noch- tans moest hij de priesterwijding ontvangen. Tegen Paschen werd hij, met weinige dagen tusschenruimte, subdiaken en diaken gewijd. Daarna begaf hij zich voor eenige maanden naar het college zijner Ordebroeders van Ahuimanu, om zich daar met twee andere jeugdige Paters in de studie en het gebed tot de laatste wijding voor te bereiden. Groot, ontzaglijk is de waardigheid van den
priester, waardigheid welke den mensch eenigs- zins tot boven de Engelen verheft. Broeder Damiaan huiverde van eerbiedigen schroom bij deze enkele gedachte. Maar het heil der zielen dat hij zou bevorderen, de aanbiddelijke wil van God die hem tot deze waardigheid had geroepen, deden hem met vertrouwen tot den bisschop naderen die hem de handen oplegde. Des anderdaags deed hij zijne eerste Mis in de kathedraal van Honolulu. Welke dagen van onbeschrijfelijke geneugten
|
||||
|
NAAR DE MISSIE 47
|
|||||
|
voor Pater Damiaan. De priesterwijding, de
eerste H. Mis, zijn plechtigheden, zijn oogen- blikken van bovenaardsche blijdschap, welke den hemel in een harte doen dalen! Neen, geen pen beschrijft wat er dan tusschen den mensch en zijnen God omgaat. In eenen brief aan zijnen broeder Pamphilus laat de nieuwe priester iets raden van de veelvuldige gevoelens die zijn hart overstelpten. ... «Gij herinnert u welke zoete aandoeningen
gij ondervonden hebt, toen gij het geluk mocht smaken voor de eerste maal het altaar te bestij- gen en het heilig slachtoffer op te dragen. Ik mocht dezelfde gevoelens ondervinden, met eenig verschil nochtans. Rondom u aanschouw- det gij bloedverwanten en medebroeders in onzen godsdienst opgegroeid, terwijl mijne om- standers nieuwe christenen waren. Van alle kan- ten waren zij toegesneld om de jeugdige herders te zien waarnaar zij zoo vurig verlangd hadden, om diegenen te aanschouwen die hen tegen de verscheurende wolven zouden verdedigen. Ook docht het mij, dat mijn steenen hart als was van aandoening wegsmolt, toen ik voor de eerste maal het Brood des levens aan een honderdtal tegenwoordigen uitreikte. Ik dacht er met ont- roering aan, hoe menigen die nu met het witte gewaad tot de H. Tafel naderden, vroeger misschien voor de afgoden hadden nederge- knield »... |
|||||
|
48 LEVEN VAN PATER UAMIAAN
|
|||||
|
Dusdanig waren de stichtende gevoelens van
den nieuwgewijden priester. Aanstonds zal hij zelf de afgodendienaars tot den waren God terugbrengen en met het blanke kleed der on- schuld tot de H. Tafel mogen leiden. |
|||||
|
VIJFDE HOOFDSTUK
|
|||||||||
|
De Sandwich-eilanden
|
|||||||||
|
ERPLAATSEN wij ons in den geest
naar de Sandwich-eilanden, ook Ha-
waï-eilanden genoemd, en maken
wij nader kennis met het land waar
P. Damiaan omtrent 25 jaar gearbeid heeft.
Ongeveer halfweg tusschen Noord-Amerika
en Australië ontmoet de reiziger eene reeks eilanden van ongelijke grootte, die statig op de blauwe wateren van een onmetelijken oceaan schijnen te drijven. Men zou haast eene half on- derzeesche bergketen zeggen, die van het Noord- Westen naar het Zuid-Oosten langzamerhand uit de ontzaglijke watervlakte oprijst, om einde- lijk hare hoogste kruinen tot 4000 meters boven de azuren golven uit te steken. Hawaï, het voor- naamste en meest zuidelijke dier eilanden, telt verschillende hooge bergen. Hun reuzenge- vaarte, dat van op 300 kilom. afstand den zeeman kan richten, schijnt aan het rijk der wateren te gebieden, en staat daar in het midden van een grenzenloozen oceaan de woede der baren en der winden te trotseeren. Treden wij wat nader. Betooverend is het ge-
zicht. De azuurblauwe waterplas tintelt onder den milden stralengloed der tropische zon, welke uit een smetteloozen hemel bijna loodrecht nederschijnt. De bruisende golven breken schui- |
|||||||||
|
Leven van Pater Damiaan.
|
|||||||||
|
4
|
|||||||||
|
50 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
mend tusschen het bochtige strand of rijzen in
sneeuwwitte branding tegen de steile rotsen op. Sommige dier eilanden prijken hier en daar onder den prachtigen dos eener vreemdsoortige plantenwereld : alom wuiven de slanke kokos- boomen hunne bevallige vederbladen; heerlijke bananen wiegelen hunne lichtgroene bladerkro- nen onder den adem der winden, terwijl daartus- schen enkele palmen hunne breede waaiers tegen het zengende zonlicht ontplooien. Het eiland Hawaï is de lusthof van den archipel of eilan- dengroep. Verder in de dalen, vooral in Hawaï, stuiten
wij ook op maagdelijke bosschen ; daar rijst statig de heerlijke halapepe in rijke bladeren- pracht; daar ontrollen rijzige boomvarens in de zoele schaduw hunne fijngesneden vederen, en slingert eene reusachtige rumex hare tengere stengels als zwierige lianen door de hoogste Doornkronen. Op andere plaatsen zijn het uitge- strekte berghellingen of valleien, waar eene zelfde grassoort een groen tapijt over den grond heeft geweven. Mauï is eene ontzaglijke weide door water afgesloten. Schilderachtig is dat landschap. Wilt gij het
grootsche, ja, het verschrikkelijke ? Ziet gij die kale bergtoppen, die grauwe hellingen welke hunne reuzengestalten op den blauwen hemel zoo stout afteekenen ? Van sommige kruinen rijst eene dikke rookkolom, wier ongelijkvormige wol- ken statig wegdrijven. Het zijn vuurbergen ! Ja, |
||||
|
DE SANDWICH-EILANDEN 51
de Sandwich-eilanden zijn eene reeks, deels
uitgedoofde, deels werkende vuurbergen. De aanwezigheid en de kracht van het vernielend element is zichtbaar, zoowel op den aschgrond der kleinere eilanden, als in de vlammende vuur- inonden van Hawaiï, waar nog altijd brandende lava kookt en ziedt, gereed om in een Waken- den vuurstroom over het land neer te vloeien. Het eiland Kauaï heeft een uitgedoofden
vuurberg van 1800 meters ; op het eiland Mauï toont de insgelijks uitgewerkte « Haleala>> op de hoogte van 3109 meters eenen krater of vuur- mond van 25 kilom. omtrek en misschien 600 meters diepte. Hawaï telt verschillende groote vuurbergen,waarvan eenige nog altijd in werking zijn. Het geheele eiland door vindt men gevulde of nog gapende vuurbergmonden, uitgestrekte berghellingen of valleien, waar de afgekoelde lava met gladde oppervlakte blinkt, of met hare stekelige punten den doortocht afsnijdt, of onder de werking van zon en regen is weggebrokkeld en tot vruchtbaren grond herschapen. De « Mauna-Loa » is zeker de grootste vuur-
berg van de wereld. Op zijne breede hellingen gapen talrijke kraters, kloven en holen, waaruit de rook opstijgt of waarin de gloeiende lava kookt. De aanzienlijkste dier vuurmonden is de « Kilauea » ; het is een onzaglijke ronde vuur- poel van omtrent 15 kilometers omtrek ; de reiziger kan ongehinderd tot aan den boord van dien vreeselijken krater naderen : daar ziet hij |
||||
|
W//WZZB.
|
||||||||||||||||||||
|
( I {
|
||||||||||||||||||||
|
HUllll llllllllllll
|
||||||||||||||||||||
|
C/a
> ö
i
n
X
|
||||||||||||||||||||
|
<
|
||||||||||||||||||||
|
r
> d
H 2 |
||||||||||||||||||||
|
0
|
||||||||||||||||||||
|
\\
|
||||||||||||||||||||
|
ÊS
|
||||||||||||||||||||
|
52 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
eene onmetelijke uitgestrektheid van brandende
lava, de grond dreunt onder zijne voeten, onder- aardsche geruchten, gelijk aan het gehuil der woedende golven of aan het gedruisch van een ontzaglijken stoomketel, weerklinken schrikwek- kend in die anders stille eenzaamheid. Bijwijlen wordt die lava omgewoeld, zij rijst, zij daalt, zij kookt__ Zoo verschrikkelijk is die vuurpoel dat de
reiziger zich zelven geweld moet aandoen, om niet van angst weg te vluchten : het is een treffend beeld van de hel. In 1868 boorde die lava zich eene nieuwe
opening in de helling van den berg, en een ontzaglijke virurstroom vloeide in de richting van de zee. De hardste rotsen werden op zijnen doorgang weggesmolten en meegerukt. De brandende stortvloed wierp zich in de zee, en vormde daar de aanzienlijke landtong van Ka- laé, welke sinds lang is afgekoeld en waarop nu de Hawaïaan gerust zijne prauw mag slepen, als hij in zee wil steken. P. Damiaan schrijft kort na zijne aankomst:
« Overal vindt men hier lava ; dezen naam geeft men aan gesmolten steen en metalen welke door de vuurbergen worden uitgeworpen. Eenige jaren geleden, werd Hilo, eene voorname plaats in dit eiland, bijna onder deze brandende lava begraven. Niets kan dien stroom tegenhouden : alles wordt weggesmolten of meegesleept; en die stroom heeft soms van 15 tot 20 kilom. |
||||
|
DE SANDWICH-EILANDEN 53
|
|||||
|
lengte. De opening van den krater (Kilauea)
heeft eene breedte van 3 tot 4 uren gaans en eene diepte van 100 tot 150 m. In den donkeren ziet men de lava in de opening branden en koken »... Dit belet niet dat het eiland zeer vruchtbaar is,
daar waar de werking van het onderaardsche vuur sedert onheuglijke tijden heeft opgehouden. Vier der Sandwich-eilanden zijn vrij uitge-
strekt, en tellen eene nog al talrijke maar zeer uiteengespreide bevolking : de vier andere zijn kleiner en weinig bewoond. Hawaï, het grootste van alle, telt 16,946 vierkante kilometers. Het eiland Oahu heeft maar een tiende van de uitge- strektheid van Hawaï. Daar echter ligt Hono- lulu, de hoofdstad van het geheele rijk, en eene zeer bezochte haven op den weg van Amerika naar Australië. Kauaï, het derde eiland, heeft 1418 vierkante kilom. Mauï is een weinig klei- ner. De overige eilanden, namelijk Molokai, Lanai, Niihau en Kaluhani bereiken de 500 vierkante kilom. niet. De luchtsgesteldheid is buitengewoon zacht.
De thermometer rijst gewoonlijk niet boven 32 graden (centigraden) en daalt niet beneden 10. De Europeanen gewennen er zicht best, en niettegenstaande den grooten afstand komt men daar van Amerika en van Engeland zijne ge- zondheid herstellen. In 1884 was de bevolking der Sandwich-
eilanden begroot op 80,578 inwoners. Meer dan |
|||||
|
Cd
p> 2.
< pa
0 Ei
pa sr e » tr e p &
Si
>c
n
c
c |
||||||||||
|
<
CD
|
||||||||||
|
O
c
|
||||||||||
|
mï&*£
|
||||||||||
|
DE SANDWICH-EILANDEN 55
|
|||||
|
de helfc daarvan zijn vreemden, vooral Ameri-
kanen, Chineezen en Portugeezen. De inboor- lingen of Kanakken zijn bruinkleurig, vrij schoon van gedaante en hoog van gestalte. Zij verminderen nog jaarlijks in getal, terwijl ieder jaar gemiddeld duizend vreemden aankomen. Van die bevolking zijn er misschien vijftien- honderd, zoo mannen als vrouwen, met melaatsch- heid getroffen. Men verbeelde zich niet dat onze mission-
naris met wilde of onbeschaafde menschen zal te doen hebben. De Kanakken zijn een beschaafd volk. Geen knaapje of meisje van zeven jaar, dat niet vlug kan lezen en schrijven, en vooral rekenen. P. Damiaan zal enkel klagen dat ze den Catechismus moeilijk aan- leeren. Postdienst, telegraaf, telephoon en der- gelijke inrichtingen laten daar niets te wenschen over. De volkstaal is nog het Hawaïaansch ; in de hoogere klassen spreekt men meest Engelsch. Een Koning is aan het hoofd van den Staat en
wordt in het bestuur geholpen door vier ministers en twee kamers. Hij houdt zijn verblijf in het eiland Oahu. Zeer groot is in zaken van bestuur de invloed der vreemdelingen en inzonderheid der Amerikanen, die in het kweeken van koffie en suikerriet of in het veefokken eene bron van onuitputbare rijkdommen vinden. De Sandwich-eilanden werden in 1778 door
Kapitein Cook ontdekt. Na zich herhaalde malen bij de eenvoudige inboorlingen als God te |
|||||
|
56 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
hebben laten vereeren, werd de beroemde reizi-
ger het volgende jaar door zijne ontgoochelde aanbidders verraderlijk omgebracht. In het begin der volgende eeuw kwamen protestantsche missionnarissen uit Amerika in deze eilanden hunne zoogenoemde Evangelieleer prediken. Zooals Mr Edw. Clifford. een hunner predi- kanten, zelf getuigt, hadden zij het geluk juist op het gelegen oogenblik aan te komen, toen de Kanakken in eenen burgeroorlog alle tempels verbrand hadden, en zonder ontzag voor hunne vervallene goden, met alle gretigheid een be- teren godsdienst moesten aannemen. Eene voorname vorstin, met name Kapiolani,
van koninklijken bloede en ruim 6 voet hoog, werd tot de sekte der Protestanten gewonnen. De Kanakken zijn van natuur nog al geestdriftig. Kapiolani nu was met haren nieuwen godsdienst zoozeer ingenomen, dat zij op eene plechtige wijze aan hare afgoden wilde verzaken. De ontzaglijke vuurberg Mauna-loa heeft
eenen vuurmond die den naam draagt van Ki- lauea of mond van Pele. De inboorlingen geloof- den sedert onheuglijke tijden dat de vreeselijke godin Pele in dien kokenden vuurkuil hare woning had gevestigd. Niemand onder hen dorst die opening naderen : de pelgrims, die den heiligen berg bezochten, bleven met eerbie- digen schrik bij de afgekoelde lava staan, welke rondom den krater was afgevloeid : een onhei- ligen voet op die lava zetten, heette eene heilig- |
||||
|
DE SANDWICH-EILANDEN 57
|
|||||
|
schennis, welke, zoo meenden zij, onmiddelijk
door de godin zou gestraft worden. Welnu, Kapiolani gelooft aan Pele niet meer !
Zij zal de godin trotseeren !... Met haar gevolg trekt zij naar den heiligen berg, terwijl eene ver- schrikte menigte van alle kanten toestroomt ; zij stapt met vasten tred over de gevreesde lava, nadert tot den geduchten vuurmond, werpt spottend eene handvol gewijde Ohelo-beien in den blakenden kuil, en vraagt luidop, of Pele bij machte is haar te straffen... Een vreeselijk stil- zwijgen heerscht onder de sidderende toeschou- wers. Zij meenen ieder oogenblik dat de getergde berg zijne kokende ingewanden tegen die vermetele zal uitspuwen, of dat de hemel zelf zich tegen de godlasterende vorstin zal wapenen. Maar de berg gaf geen antwoord, en uit den blauwen hemel zond het heldere dag- licht nog zijn vriendelijken glimlach. Men zegt dat toen een derde van de bevolking aan den afgodendienst heeft verzaakt. Nog een trek die ons het karakter der inwo-
ners kan doen kennen. De Hawaïanen zijn zeer gevoelig, teeder in hunne vriendschap en ge- weldig in hunnen haat. Zelden vergeten zij eene beleediging. Een protestansch leeraar wilde weten welke zijner leerlingen mochten aange- nomen worden : « Bemint gij uwe vijanden ? » zoo vroeg hij aan elk afzonderlijk. Die «ja» ant- woordde werd christen; die «neen» zegde toonde te willen heiden blijven. |
|||||
|
w.
>
V.
ö
% r. X W F
> y. w
X
|
||||||||
|
w
3
|
||||||||
|
Pi
3 p, o 3
a
re P
< |
||||||||
|
DE SANDWICH-EILANDEN
|
59
|
||||||
|
Zeker verdient de arbeid der protestantsche
zendelingen allen lof. Maar wie begrijpt niet, hoe moeielijk het voor hen is.met den Bijbel alleen en zonder sacramenten, eene grondige verandering in de zeden hunner volgelingen teweeg te bren- gen ? De katholieke missionnaris, die de zending
en den zegen van God ontvangt, en zijn leven voor zijne kudde ten beste geeft, hij, zal eene ge- heele inwendige bekeering bewerken, welke blij- vende vruchten van heiligheid zal voortbrengen. In 1825 schonk Paus Leo XII de missie der
Sandwich-eilanden aan de Picpus-Paters. Het was hunne eerste missie. Zij begonnen aanstonds met stalen moed en
apostolischen ijver den moeielijken en eerst on- dankbaren arbeid. Veelvuldig immers waren de hindernissen die zij ontmoetten. De Hawaïanen zijn, wel is waar, van den besten aard, gedienstig, inschikkelijk, buitengewoon herbergzaam en liefdadig jegens vreemdelingen. Bovendien zijn hunne verstandelijke vermogens goed ontwik- keld, en is hun hart door geene ingekankerde slechte gewoonten bedorven. Maar ook hoe vad- sig, hoe ongestadig, hoe vatbaar voor uitwendige indrukken, hoe hartstochtelijk belust op zinge- not en zelfs op wulpsche vermaken! Ongelukkige zwakke zijde van hun karakter ! Of is het mis- schien de zachte en ontzenuwende luchtsgesteld- heid dier kusten, waar eene eeuwige lente eene aangename warmte onderhoudt; is het de weel- |
|||||||
|
6o LEVEN VAN PATER DAMIAAN
derige plantengroei dier vruchtbare eilanden,
waar de aarde zonder dwang hare rijkste schat- ten welwillend uitdeelt; is het dan het midden waarin zij leven, dat zoo noodlottig op hun fijn- gevoelig gemoed werkt, en de teerhartige inwo- ners dier bekoorlijke eilanden zoo krachtig tot genieten aanspoort ? Daarenboven was een groot gedeelte van de
bevolking reeds tot den protestantschen gods- dienst gewonnen. Dezen dorsten moeielijk tot de katholieke Kerk overgaan, uit vrees voor hunne ministers, of meenden ook verkeerd dat de pro- testantsche en katholieke godsdienst even goed zijn. P. Damiaan getuigt dat de heidenen zich ge-
makkelijker laten bekeeren dan de protestanten. Die heidenen hebben nog hunne afgoden en brengen hun offeranden op gestelde tijden. Zij laten zich leiden door eene soort van priesters of leeraars, die meer den naam van toovenaars ver- dienen, en weinig of niets tegen den katholieken missionnaris vermogen. Daar was dus werk genoeg voor talrijke en
onvermoeide arbeiders. De Picpus-Paters be- sproeiden dit veld met hun zweet, en mochten weldra onder de talrijke doornen en distels welke het goede zaad nog gedeeltelijk bleven verstik- ken, troostende vruchten van bekeering en van heiligheid inoogsten. Langzamerhand verrezen, eerst nederige, en later ook bevallige katho- lieke kerken, nevens de protestantsche tempels. |
||||
|
DE SANDWICH-EILANDEN 6l
De Zusters van de HH. Harten kwamen in het
eiland een weeshuis openen en door hun voor- beeld van ware christelijke liefdadigheid de oude vooroordeelen tegen onzen godsdienst doen afleggen. Zelfs stichtten de Paters missionna- rissen een College te Ahuimanu, nabij Honolulu, terwijl in de hoofdstad eene Kathedraalkerk oprees, waar hun bisschop Mgr Maigret, door de plechtigheden van de pontificale diensten, den ijver der bekeerlingen mocht aanvuren en de ge- negenheid der nog verdwaalde schapen winnen. Dusdanig was de toestand der eilanden bij
de aankomst van P. Damiaan. In het geheel waren er 20 priesters in de missie, welke ver- deeld was in vier districten of gebieden. De apostolische Vicaris Mgr Maigret hield zijn ver- blijf in Oahu, en bezocht van daar geregeld zijn uitgestrekt vicariaat. P. Damiaan werd door hem kort na zijne priesterwijding, naar het district van Puna, in Hawaï, gezonden, en bereikte zijn gebied op het einde van Juli 1864. Hij zelf geeft ons eene korte beschrijving
van het veld dat hij te ontginnen had : « Ik geloof dat ik wel drie lange dagreizen zou noodig hebben om geheel mijn district af te loopen. Talrijke kleine dorpen liggen langs alle kanten verstrooid. Sedert 7 of 8 jaar is er hier geen priester kunnen blijven ; alleen in \'t voorbijgaan kon de missionnaris zijne christenen zien. Ook zeide Mgr Maigret mij, toen ik vertrok, dat de missie in mijn gebied opnieuw begon. Er is hier |
||||||
|
6j leven van pater damiaan
zelfs geene behoorlijke kerk om Mis te lezen___
Mijne christenen zijn zoo wat overal verspreid
en gedurig in aanraking met de ketters, die alle middelen aanwenden om ze te verleiden___»
Die moeielijkheden schrikken hem niet af,
maar schijnen hem veeleer aan te moedigen. Hier is het, vervolgt hij tot zijnen broeder Pam- philus, dat ik den zielenijver van M1\' Vianneyv pastoor van Ars, zou moeten hebben. O mijn welbeminde broeder, ik smeek u, bid voor mij en voor mijne kudde, bid en doe bidden voor ons, opdat onze goddelijke Zaligmaker in onze harten dat vuur gedooge te ontsteken, hetwelk hij op aarde is komen brengen en zoozeer verlangt te zien branden. Indien gij dit vuur kunt helpen aansteken in het hart van den herder, in dat hart dikwijls, helaas ! zoo koud, hoeveel zieken en grijsaards zal hij gaan opzoeken, om ze in het water en in den H. Geest te doen herboren wor- den, voor zij naar de andere wereld vertrekken, hoeveel kinderen en onwetenden zal hij aan de handen der ketters ontrukken ? En wat mijne dorpelingen betreft, mijn welbeminde Pater, indien gij ook dat heilig vuur in hunne harten kunt helpen ontsteken, wat al vruchen van zalig- heid en heiligheid zult gij voor den hemel doen rijpen ? » |
||||
|
ZESDE HOOFDSTUK
|
||||||
|
De missionnaris
|
||||||
|
|ILT gij weten hoe P. Damiaan na
eenige jaren arbeid het onder zijne Kanakken stelt ? Ziet maar met welk kinderlijk vertrouwen zij tot hem naderen en met hoeveel geestdrift zij van hem spreken. Ja, zij zijn zonder vrees, zonder mistrouwen, als kinderen jegens hunnen vader. Uit dat open en vriendelijk gelaat, uit dien ge- moedelijken glimlach spreekt hun een vaderhart, een hart, dat, als het hunne, fijngevoelig en edel- moedig is. En nochtans welk een eerbied ! Zijne zedige ingetogenheid en ongedwongen ernst verraden den man Gods, en geven hem een on- beperkt gezag over zijne geestelijke kinderen. Vraagt hun wat zij denken van hunnen nieu-
wen herder. Zij zullen u met den grootsten lof spreken van zijne onvermoeide werkzaamheid, welke zij in hunne beeldrijke taal bij die van het zengende vuur vergelijken; zij zullen u zijne teedere godsvrucht,zijne onverschrokkene stout- heid en zijne belanglooze edelmoedigheid met soortgelijke beelden en vergelijkingen weten af te schilderen. Inderdaad P. Damiaan was in den vollen zin
des woords een ijverig missionnaris, een vurig zielenwinner, en moest dan ook aanstonds de harten boeien en den eerbied zijner welbeminde |
||||||
|
64 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Kanakken afdwingen. Hij ziet op de moeite
niet, « als hij zijne zieken op 7 of 8 uren afstand moet gaan bezoeken ». Een paar maanden na zijne aankomst.heeft hij zijne uitgestrekte missie reeds tweemaal bezocht. «Ik ben bijna gedurig op reis. Als ik met mijn district gedaan heb, rust ik eene week, en begin aanstonds met het gebied van P. Charles die belet is. Dan dring ik verder tot P. Clemens.en bij mijne terugreis, zie ik wederom al mijne christenen van Hilo en Puna, en ga dan P. Celestinus bezoeken. Het is een weg van ruim 60 uren ». Talrijke bekeeringen kwamen dien arbeid
beloonen. Vele afgevallen christenen verzoenden zich met God, en zeker, zoude hij in korten tijd eene schoone kudde vereenigd hebben, indien God hem niet het tweedejaar naar een ander dis- trict geroepen had. Om reden van gezondheid kon P. Clemens zijn uitgestrekt missiegebied niet regelmatig bezoeken. P. Damiaan bood zich aan bij Mgr Maigret,om het zijne af te staan, en den last van zijnen ordebroeder op zijne sterkere schouders te nemen. Dit werd hem toegestaan, en niet zonder hartverscheuring verliet de jeug- dige herder zijne teergeliefde kudde : « deze scheiding, schrijft hij, scheen mij harder dan die met mijne ouders, ter oorzake van de hartelijke liefde welke ik mijne welbeminde Kanakken reeds toedroeg ». Nu zal P. Damiaan nog acht jaar werkzaam
blijven in zijn nieuw district van Kohala. In dit |
||||
|
DE MISSIONNARIS 65
|
|||||
|
uitgestrekt gebied zal hij den vrijen teugel kun-
nen vieren aan zijn apostolischen ijver. « Bij mijn eerste bezoek heb ik aanstonds ge-
zien dat het mij ontzettend veel moeite zou kos- ten, dit uitgebreid gewest goed te bedienen. Ik had zes weken noodig om alles af te zien. Vroeger waren er 15 kapellen met pala-bladeren bedekt. Ongelukkig zijn ze nu vervallen en onbruikbaar. Voor de gebeden vereenigt men zich in kanak- sche hutten. Daar moeten wij prediken, biecht hooren, doopen en ook soms de H. Mis lezen. Sedert den dood van P.Eustachius (sedert 4 jaar) is deze streek zonder priester, zoodat de distels en doornen boven het goede graan uitsteken, vroeger door onze missionnarissen gezaaid. De ketterij en de afgoderij hebben hier vele aanhan- gers. Op de plaats, van waar ik u schrijf, is er eene houten kerk, die van binnen tamelijk schoon is. De pastorie is ook vrij geriefelijk gebouwd. Onze christenen zijn nog al ijverig. Degene die in de buurt wonen, komen geregeld \'s morgens en \'s avonds hun gebed in de kerk doen. Die te ver wonen, zeggen hun avond- en morgengebed gezamenlijk in hun huis, en komen alleen \'s zon- dags naar de kerk. Met Paschen heb ik dertig volwassenen gedoopt en verschillende afgevalle- nen met God verzoend.Welk eene aanmoediging voor eenen missionnaris ! ». Het reizen moest dikwijls zeer moeilijk en
gevaarlijk wezen voor den missionnaris, die zijne christenen door bosschen en over bergen, en Leven van Pater Damiaan. 5
|
|||||
|
H
re
3
e re
|
||||||||||
|
re
3 |
||||||||||
|
O
o
re
a
|
||||||||||
|
o,
re
V 3
a
|
||||||||||
|
§■
|
||||||||||
|
I
|
||||||||||
|
67
|
|||||||
|
DE MISSIONNARIS
|
|||||||
|
niet zelden langs ongebaande wegen, ging op-
zoeken. P. Damiaan had meermalen gelegen- heid zich voor het heil der zielen aan ernstige gevaren bloot te stellen. «In mijne missie, zoo verhaalt hij, heb ik eene
christenheid die ik moeilijk kan genaken. Te lande is er geen weg te vinden, en wat de zee be- treft, daar is zij gewoonlijk zeer onstuimig (\'). Ik heb vernomen dat P. Eustachius die christenen maar tweemaal \'s jaars bezocht. Wijl ik ze vurig bemin, wilde ik hun een bezoek brengen op den eersten Zondag van October. Op Zaterdag was de zee tamelijk kalm. Met den vroegen morgen bevond ik mij op het strand, om op eene kleine schuit mijner Kanakken over te varen : die schuit was eenvoudig eene prauw of uitgeholde boomstam. Voordat ik er instapte had ik mijn akte van berouw verwekt. Reeds gleden wij vlug vooruit naar onze christenheid, toen mijn roeier eensklaps in het kanaksch uitriep: « wij zijn ver- loren! » en meteen voelde ik onze prauw, die maar een halven meter breedte had, omslaan, en daar waren we aan \'t zwemmen. Gelukkig heb ik het in mijne jonge jaren nog wat geleerd. Mijne twee roeiers wisten evenmin als ik een middel, om de prauw recht te krijgen, en wij werden genood- zaakt met ons vaartuig naar het strand terug te zwemmen. Mijn tros was stevig aan de schuit vastgebonden, zoodat ik er nietsbij verloren had... 1. Op vele plaatsen rijzen de schuimende baren niet zelden
10 of 15 meters hoog tegen eenen muur van steile rotsen. |
|||||||
|
68 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
« Voor dien dag had ik er genoeg van, en ik
besloot de volgende week de reis over den berg te beproeven. Na vier dagen gereisd te hebben, nu eens te paard, dan weer te voet, na zelfs over eene kleine zeeèngte te zijn heengezwom- men, bereikte ik eindelijk mijne christenheid. Ik heb onder hen veel vertroostingen genoten. Zij zijn bijna allen gedoopt, en leven daar van de wereld afgezonderd als in een klooster. Ik kwam juist op tijd om het doopsel toe te dienen aan een pasgeboren kind dat aanstonds naar den hemel vertrok.» Eene andere christenheid lag, naar men zeide,
aan den overkant van een grooten berg, en was zeer moeielijkte bereiken. P. Damiaan zal tegen de moeite niet opzien. Hij komt aan den voet van den berg, bindt zijn paard vast en begint de opklimming. Hij gaat slechts langzaam vooruit, kruipt langs de steile bergzijde, klampt zich aan rotsen en struiken vast, en eindelijk heeft hij de kruin bereikt! Maar, o teleurstelling ! vruchte- loos zoeken zijne blikken naareene christenheid : niets dan eene woeste helling, onbewoonde rots- wanden, en dan weer, een tweede berg zoo hoog als de eerste. Achter den tweeden berg zal de christenheid liggen ! Welnu, vooruit, een tweede maal!... en hij glijdt naar beneden, en beklimt wederom met veel moeite deze hoogte. De zon is brandend, het zweet doorweekt hem de klee- deren. Hijgend en vermoeid staat hij eindelijk wederom op de kruin. Maar... is het een droom ? |
|||||
|
DE MISSIONNARIS 69
|
|||||
|
of wat zijn dat voor bergen ?... Geen christen-
heid te zien ! Niets dan eene kale vlakte,en daar- over, nog een derde berg. Daar nochtans moet zijne kudde hem wachten! Vertrouwbare mannen hebben het hem verzekerd!... Hij be- schouwt zijne bebloede handen, zijne gescheurde schoenen. Hij meet met het oog den verheven muur die hem den weg verspert. Maar dat verschrikt zijn missionnarishart niet. Heeft onze Zaligmaker dan niet al zijn bloed gestort voor de zielen die hem ginds verwachten ? Zoo denkt hij, en gaat moedig vooruit, en spant een derde maal al zijne krachten in. De liefde kent geene hinderpalen.Weldra heeft de ijverige her- der ook deze hoogte beklommen, en ontmoet hij aan den overkant zijne welbeminde kudde, die hem alle lijden deed vergeten. De ontelbare moeielijkheden, welke zich bij
het bouwen zijner kerken opdeden, toonen met wat stouten ondernemingsgeest hij zijne plannen ontwierp, en met wat stalen moed en onver- schrokken standvastigheid hij die wist door te zetten. Eerst heeft hij met behulp zijner Kanakken
eene kleine houten kapel gebouwd. Hij helpt hen de boomen vellen en zagen, hij wordt mees- ter timmerman, en krijgt, niet zonder veel moeite, zijne kapel onder dak. Dat eerste werk wekte de aandacht van wel-
dadige zielen : eene som van iooo fr. werd ingezameld, en nu zou de missionnaris niet eene |
|||||
|
yo LEVEN VAN PATER DAMIAAN
kapel, maar eene kerk bouwen. Hij liet aanstonds
het hout te Honolulu aankoopen en zagen ; eene stoomboot bracht de gereedgemaakte planken en balken in de nabijheid van de bouwplaats. Maar nu begon pas de moeilijkheid. Die kerk moest op eenen berg opgetimmerd worden, en die berg lag op drie uren afstand van de zee; de helling daarenboven was zoo steil, dat een span van zes ossen niet zonder moeite met ongeladen wagen boven geraakte ; en die weg opwaarts was hoegenaamd niet gebaand, men moest er over de steenbrokken loopen, gedurig op en neer, en dat, onder de brandende zonne- stralen die schier loodrecht op de kale helling nedervallen. De kerk nochtans moet er komen. De ijverige
herder weet een middel. Men zal het hout stuk voor stuk naar boven brengen. Om niet onder de hitte te bezwijken, zal het werk in den vroegen morgen geschieden. Hij stelde dus aan zijne Kanakken voor, iederen avond het dorp te ver- laten en den nacht te gaan doorbrengen op het strand, naast het hout dat daar ontscheept werd. Mannen, vrouwen en kinderen sliepen onder den blauwen hemel, en \'s morgens nam ieder zijnen last op de schouderen. De Kanakken, die anders niet van arbeiden houden, toonden eene buiten- gewone naarstigheid : het waren nu andere men- schen. En hoe kon het anders zijn? Hun onver- moeide herder ging hen gewoonlijk voor met zijnen last op de schouders, eenen last zoo groot, |
||||
|
DE MISSIONNAKIS 71
|
|||||
|
dat twee of drie Kanakken dien slechts met
moeite konden torschen. Naarmate de stukken aankwamen, werden ze gezet door eenen der leekebroeders, die in dienst bij de Paters was, en zoo verrees het bevallige heiligdom langzamer- hand op den berg onder de blijde toejuichingen der verbaasde christenen. Met minder moeite misschien, maar niet zon-
der zwaren arbeid, bouwde P. Damiaan in Kohala nog drie dergelijke kerken. Hij verkreeg van zijne Kanakken al wat hij wilde, zooals zijne ordebroeders getuigden, en zijne christenen wis- ten niet, wat het meest bewonderen óf zijne bui- tengewone spierkracht (\') óf zijne meesleepende werkzaamheid. Niet overal nochtans was het mogelijk kerken
of kapellen op te richten. Op vele plaatsen moesten zijne christenen hunne vergaderingen houden in armoedige hutten. Daar, in die ellen- dige woningen, onder een bladeren dak, draagt hij het H. Misoffer op, en daalt de Koning der hemelen in een nieuwen stal van Bethlehem neder. Daar predikt hij het woord Gods, en het is alsof de engelen des Heeren ook dit schouwspel kwamen toejuichen, en aan die arme christenen van goeden wil een bijzonderen vrede brengen. « Het is dikwijls in deze kapellen, 1. Te Tremeloo stond de achttienjarige Jozef bekend om
zijne buitengewone spierkracht : hij kon eenen zak graan van 100 kilogrammen met de handen oplichten en op zijne knieën leggen. Die zulke stukken hebben behandeld of zien behandelen, weten dat dit geen kinderspel is. |
|||||
|
J2 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
zegt P. Damiaan, dat men het meeste goed kan
verrichten. » En dan, had de ijverige priester nog maar
iederen zondag aan al zijne christenen de Mis kunnen lezen. Maar voor velen was dat geluk eene zeldzaamheid. Nochtans zou de zorgvolle herder niet dulden.dat een gedeelte zijner kudde van de zegeningen der Heiligdagen verstoken bleef. In iedere christenheid onderrichtte hij met bijzondere zorg een voorbeeldig christen, die des zondags de vergadering der godvruchtige gemeente zou voorzitten; deze voorzitter of « luna » moest na de gewone gebeden en ge- zangen eenige woorden tot de godvruchtige menigte richten. P. Damiaan was wel is waar de eerste insteller
niet dier Zondagoefeningen : nochtans werkte hij met ongewonen ijver, om die vergaderingen meer en meer te vermenigvuldigen en ze de rijkste vruchten te doen dragen. Naast het huis des Heeren tracht de katho-
lieke missionnaris altijd eene school op te richten. Reeds in de vroegste tijden van haar bestaan, heeft de H. Kerk altijd dat voorbeeld gegeven : zij werkt niet alleen aan de zaligmaking der zie- len, maar ook aan de ontwikkeling van het ver- stand ; zij brengt aan de volken niet alleen de fak- kel des geloofs, maar ook het licht eener gezon- de wetenschap, wel wetende dat het twee stralen eener zelfde lichtbron zijn, twee verschillende openbaringen eener onverdeelde waarheid. Zoo |
||||
|
DE MISSIONNARIS 72)
|
|||||
|
komt het, dat het geloof en de beschaving hand
aan hand gaan op den weg, welken de katholieke Missionnaris met zijn zweet en zijn bloed be- sproeit. In de Sandwich-eilanden waren er toen tal-
rijke scholen van protestanten : geld en invloed ontbraken hun niet. Deze zoogenoemde onzijdige scholen werden door den Staat ondersteund. Tot nu toe hadden de Katholieken hunne scholen op eigene kosten moeten oprichten en ondersteu- nen. In het district van Kohala echter moesten de Katholieken hunne kinderen nog bij de Pro- testanten ter school zenden ; om scholen op te richten hadden zij noch geld, noch leeraars. P. Damiaan zag zijne christenen dagelijks in aantal toenemen, hij bouwde kerken en bidplaatsen : hij wilde ook zijne scholen hebben. Eindelijk gelukte het hem vier katholieke scholen te doen openen, dank aan de welwillendheid van den al- gemeenen schoolopziener. Voortaan zal hij aan de kinderen den catechismus in de school geregeld mogen uitleggen, terwijl een katholieke leeraar hun jeugdig verstand ontwikkelt en met de nood- zakelij kste kennissen verrijkt. Dusdanig waren de dagelijksche werkzaam-
heden van P. Damiaan in Kohala. Het woord Gods prediken, de jeugd onderwijzen, zijne christenen op verre afstanden en door moeielijke wegen bezoeken, heiligdommen oprichten ter eere Gods, de godsdienstoefeningen in zijne af- wezigheid regelen met behulp van den « luna », |
|||||
|
74 LEVEN VAN TATER DAMIAAN
|
||||||
|
ziedaar het arbeidzaam en stichtend leven van
den ijverigen herder gedurende, zijn tienjarig verblijf in Hawaï. Zijne apostolische deugden en werkzaamheden zijn die van een ijverig mis- sionnaris. Zijn leven was zelfopoffering, onver- moeide arbeid voor het heil der zielen. Was het ook niet, in de raadsbesluiten der goddelijke Voorzienigheid, eene oefenschool, waar hij zich tot zijne heldhaftige zelfverloochening te Mo- lokai, onbewust en onbekend mocht voorberei- den ? Onbekend ? Toen de dagbladen verkondigden
dat een katholiek priester, dat P. Damiaan zich in de leprozerij van Molokai was gaan opsluiten, werd die naam in Amerika met bijzondere geest- drift gegroet. Ja, P. Damiaan was reeds bekend, reeds bemind in de nieuwe wereld ! In het jaar 1865 bracht een onverwacht voorval hem in aanraking met zijne toekomstige bewonderaars. Op zekeren dag reisde hij langs de kust, toen hij eensklaps een vaartuig ontwaarde, dat niet ver van daar doelloos scheen voort te drijven. Het was geen prauw, en dit vooral wekte zijne nieuwsgierigheid. Aanstonds stijgt hij van zijn paard, gaat in het water en tracht de dobberende sloep te bereiken. Welk eene verbazing toen hij er intreedt! Acht mannen lagen daar schier levenloos ; zij hadden nog de roeispanen vast, maar waren zoo uitgeput en verzwakt dat zij die niet gebruiken konden. Het waren arme schip- breukelingen, waaronder drie Amerikanen, vier |
||||||
|
»
|
||||||
|
75
|
|||||||
|
DE MISSIONNARIS
|
|||||||
|
Engelschen en een Hollander. 2ij waren uit
Californië vertrokken op een koopvaardijschip dat naar Indië zeilde. Onderweg werd hun schip door het vuur verslonden, en zij hadden zich trachten te redden op eene sloep. Onder doo- delijke angsten en tusschen duizend gevaren waren zij sedert verschillende dagen aan het roeien om aan land te komen. Eindelijk hadden zij zich weerloos aan het geweld der winden en der golven overgegeven, en zoo kwamen zij terecht aan de Sandwich-eilanden, juist op de plaats, waar P. Damiaan toevallig voorbijreed en hun het leven redde. Gemakkelijk kan men de dankbaarheid der licht geestdriftige Engel- schen en Amerikanen raden. Deze wonderbare redding werd in alle dag-
bladen herhaald en opgehemeld. Van toen af stond P. Damiaan in hooge gunst bij de Protes- tanten van Engeland en Amerika, waar hij later als apostel der melaatschen zulke warme bewon- deraars zal ontmoeten. |
|||||||
|
ZEVENDE HOOFDSTUK |
i MoJokai I {F OLOKAI ! Bij wien wekt die naam
niet tevens droevige et troostende herinneringen? Molokai ! het eiland der melaatschen, dat uitgebreid hos- pitaal, waar de afgrijselijkste der ziekten op een duizendtal ongelukkigen hare verwoestingen aanricht; maar ook het eereveld der christelijke liefdadigheid, waar P. Damiaan de schoonste voorbeelden van heldhaftige zelfopoffering heeft gegeven. Laten wij het verhaal niet vooruitloopen. Wij
zijn in het jaar 1873, en P. Damiaan is nog werk- zaam in Kohala. Wat is Molokai ? Welke was toen de toestand
van Molokai (\') ? Verplaatsen wij ons in den geest op de zuider-
kust van het eiland Molokai. Eene uitgestrekte vlakte rijst met lichte golvingen zoo ver het oog kan reiken, en loopt aan den noorderkant in eene verhevene bergkruin uit. Men zou zeggen dat het geheele eiland niets anders is dan eene breede berghelling. De grond, eerst rotsachtig en verzengd door de blakende zonnestralen, wordt vruchtbaarder naarmate wij hooger stijgen; wel- dra waait ons eene frische lucht tegen, en een sierlijke plantengroei lacht ons van uit de dalen 1. Cf. Father Damien, door Edward Clifford. The
Lepers of Molokai, door CA. W. Stoddard. |
|||||
|
v
|
|||||
|
■k(^ XL \\ J
|
|||||||||||
|
\'wiiCs*"
|
|||||||||||
|
ft
|
^;\'
|
||||||||||
|
78 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
toe. Beklimmen wij die hooge kruin, welke wij
van ver hare sombere gestalte op den blauwen hemel zagen afteekenen. Welk een betooverend panorama komt ons hier verrassen ! Rechts en links verheft.de lange rij der Sand-
wich-eilanden hare blauwende toppen boven den onmetelijken waterspiegel. Onder den milden gloed van de heerlijke dagvorstin spelen de stra- lende wateren rondom die schijnbaar zwem- mende zeegevaarten. Verder, aan den scheme- renden gezichteinder, laat de heerlijke Oceaan het saffier zijner trillende golven met het azuur van een smetteloozen hemel in een lichtblauwen gordel samensmelten. Slaan wij onze blikken naar beneden. Een
afgrond gaapt aan onze voeten. De rots loopt bijna loodrecht naar beneden op eene breedte van 4 tot 5 kilom. en stuit links en rechts op de schuimende baren. Aan den voet van dezen ont- zaglijken granietmuur, zien wij eene halfkring- vormige landtong ongeveer drie kilometers ver in de blauwe golven uitloopen. Deze vallei, aan den eenen kant ingesloten door de zee, aan den anderen door eenen granietmuur van ruim 400 meters hoogte, is het ballingsoord der melaatschen, de algemeene leprozerij der Sandwich-eilanden. Laten wij in die treurige vallei langs den on-
effen rotswand afdalen, welke op vele plaatsen met een prachtig gordijn van groen behangen is, en hier en daar met lachende bloemtuilen gestikt. |
||||
|
MOLOKAI ! 79
|
|||||
|
Eigenaardig en indrukwekkend is het landschap
der leprozerij. In die vallei der dooden prijken geen wuivende palmen, geen wiegelende kokos- boomen ; het is niet, zooals sommige schrijvers beweren, een aardsch paradijs : die weelde van plantengroei zou misstaan in dat treurig kerkhof. Voor onze oogen strekt zich in hare eenvoudige sierlijkheid eene breede vlakte uit, waar de natuur met matigen en plechtigen tooi dit bal- lingsoord, den droevigen doodenakker tracht op te vroolijken. De vallei is met verstrooide rotsblokken bezaaid, waartusschen het dichte gras een groen borduursel heeft geweven ; heer- lijke varens wiegelen hier en daar treurig hunne nederkrullende vederbladeren. Verder rijzen ver- schillende struikgewassen te midden van vreemd- soortige kruiden. Uit het midden der vlakte rijst een heuvel, op
wiens rotsachtige en sombere kruine wij eenen kuil van 150 voet breedte zien gapen. Deze kuil is vol van modderig, groenachtig water; men zegt dat men er geen bodem voelt. Die heuvel is het middelpunt van een uitgedoofden krater. De vallei zelve ligt waarschijnlijk in de oude kom van eenen vuurbergmond, die nog een gedeelte zijner wanden heeft behouden, terwijl het ove- rige, bij sinds lang vervlogen uitbarstingen, zeker werd afgescheurd en in de zee begraven. Molo- kai zou dan niets anders zijn dan een half ver- zonken vuurberg, die door het langzame werk der eeuwen is verweerd en vruchtbaar geworden. |
|||||
|
80 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
De geheele vallei is in vakken verdeeld ; het
waren vroeger zoovele akkers of erfgoederen, waar talrijke huisgezinnen bijna zonder arbeid de rijkste vruchten mochten inoogsten. Sedert de aankomst der melaatschen ligt de grond braak. Aan beide uiteinden der vallei hebben eenige rijen hutten het voorkomen van twee kleine dorpen : het eene ligt tegen den ontzag- lijken rotswand, en heet Kalawao ; het andere, dat wat minder woningen telt en dichter aan zee ligt, draagt den naam van Kalaupapa. Tusschen beiden loopt een weg, waarlangs nog enkele huizen uit het groen kijken. Die hutten, die dor- pen zijn bewoond door melaatschen. Rondom ons zien wij de zee hare schuimende baren tegen het rotsige strand breken, en den steilen waterboord met sneeuwwitte franjes omzoomen. De luchtsgesteldheid van Molokai is zacht en
aangenaam. De Noordenwind heeft daar vrijen toegang en blijft er de blakende hitte eener tropische zon matigen. Het is nu meer dan eene halve eeuw dat de
lepra of melaatschheid in de Sandwich-eilanden woedt. Lang waren de Hawaïanen vrij gebleven van al die aanstekelijke ziekten, welke zoo dik- wijls onze gewesten beproeven. Zachte luchts- gesteldheid, matig leven, voordeelige ligging van hun land te midden van den Oceaan, alles spande samen om de bevoorrechte bewoners dier gezonde eilanden van alle besmetting te vrijwa- ren. In deze eeuw deden de vreemdelingen veel |
||||
|
MOLOKAl! 8l
|
||||||
|
kwaad met het inbrengen van sterke dranken. Een
vreemdeling, een zoon van het Hemelsch Rijk, naar men zegt, bracht er ook de melaatschheid. Daarom noemt men haar de Chineesche ziekte (\'). De Hawaïanen zijn buitengewoon gezellig en
onbezorgd. Zij staan gedurig in betrekking met vrienden en bloedverwanten, en brengen elk- ander bezoek op bezoek. Gij zijt vreemd in dat eiland ? Klop maar aan, waar gij wilt. Zij zullen u met blij gelaat en open armen ontvangen. Gij moogt er eten, slapen als een kind van het huis. Alleen sedert zij aanhoudend in aanraking met vreemden zijn, hebben de Kanakken de gastvrij- heid met meer voorzichtigheid leeren uitoefenen. Even groot is hunne onbezorgdheid en on-
verschrokkenheid. Zeg hun dat iemand van de familie, dat een vader, een kind, een broeder of zuster eene aanstekelijke ziekte heeft, dat men den zieke behoort af te zonderen, te verwij- deren ; zij zullen die taal als beleedigend aan- schouwen voor hunne naastenliefde. Onder zulk een volk moest de melaatschheid
natuurlijk al spoedig vele slachtoffers maken. In korten tijd breidde zich de geduchte geesel zoo snel uit dat men weldra in alle eilanden, in alle dorpen verschillende ongelukkigen ontmoette, die er het vreeselijk kenteeken van op het ge- laat droegen. De ziekte spaarde geen enkele i. Sommigen nemen dien oorsprong der ziekte niet aan. Er
zijn immers eilanden waar de Chineezen nooit den voet hebben gezet, en waar de melaatschheid evenzeer woedt als in de Sand- wich-eilanden. |
||||||
|
Leven van Pater Damiaan.
|
||||||
|
82 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
klas der maatschappij en trof onmeedoogend
den edele zoowel als den arme. Vooral in de laatste 10 jaren was de besmet-
ting schrikwekkend. Dit verontrustte de Regee- ring. Er moesten in aller haast strenge maat- regelen genomen worden, wilde men het nog gezonde gedeelte van de bevolking niet bloot- stellen. Aan genezing immers viel er niet te denken. Er bleef maar één middel over, hatelijk maar hoogst noodzakelijk middel ! Voortaan zou ieder melaatsche, wie hij ook zijn mocht, man, vrouw of kind, rijk of arm, van alle recht tot samenleving met de gezonde burgers worden beroofd, en zonder mededoogen naar Molokai verbannen, om daar den dood af te wachten. Deze geweldige, deze hartverscheurende afzondering moge wreed schijnen : de nood kent geene wet, en het bijzondere welzijn moet voor het alge- meene wijken. Een Gezondheids-comiteit werd aanstonds
ingericht om de wet uit te voeren. Aan de tegen- woordige bewoners der vallei van Molokai werd de keus gelaten óf op hun vaderlijk erf te blijven óf zich elders te gaan vestigen : maar eenmaal de keus gedaan, mochten zij niet meer vertrekken. Alle verkeer tusschen deze vallei en het hoogere land, tusschen de melaatschen en de niet-me- laatschen zal onverbiddelijk blijven afgesneden. De Regeering belastte zich met het onderhoud der ongelukkige bannelingen. Hij, die weet hoe gezellig en teergevoelig de
|
|||||
|
MOLOKAI! 83
Hawaïanen zijn, zal licht begrijpen welk een
tegenstand de uitvoering dier wet onder hen ontmoette. Hoe? zich van hunne bloedver- wanten scheiden, eenen vader, eene moeder, een kind verlaten, om ze gevankelijk naar Molokai te zien wegvoeren, hunne dierbare zieken als het ware levend zien begraven !Neen,daartoe konden zij niet besluiten: zij zouden hunne zieken verber- gen, en ze wel zelven verplegen met gevaar van hun leven!... Van den anderen kant nochtans was de nood dringend, en de wet zonder genade! Toen begon eene vreeselijke menschenjacht. Gewapende mannen doorkruisten het land om de melaatschen op te zoeken, en, was het noo- dig, met geweld weg te voeren. Zij haalden de slachtoffers der ziekte uit hunne schuilplaatsen in de bosschen, in afgelegene hoeken. Wie verdacht wasof beschuldigd werd, namen zij onmeedoogend naar het policiebureel mede. Daar onderzocht hen de geneesheer, en bij eene bevestigende verklaring van den dokter, werden zij in hech- tenis genomen. Die geweldige scheidingen waren hartverscheurend als begrafenissen, maar de wet was onverbiddelijk als de dood zelve. Eene bloed- verwante van den koning vond geen genade. In de haven van Honolulu zag men iedere week die ongelukkige bannelingen inschepen. Zij kwa- men daar aan, vergezeld van hunne bloedverwan- ten, en het was onder menig gesnik en gejammer, dat de zieken een eeuwig vaarwel aan hunnen geboortegrond zeiden. |
||||||
|
84 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Was het afscheid van hunne familie smartelijk
geweest, even hartverscheurend was het tooneel hunner aankomst te Molokai. Schreiend zetten de melaatschen voet aan wal: de zee rechts, een granietmuur van ruim 1200 voet links, toonde hun genoeg, dat zij in eene gevangenis traden, of liever in een graf, waaruit zij nimmermeer zouden verlost worden. En als zij dan het schip zagen verdwijnen,
ging ieder zich een onderkomen zoeken in eene der bestaande hutten, of bouwde zich met wat hout en bladeren eene armoedige schuilplaats.om daar gedurende twee of drie jaren langzaam door den dood te worden overvallen. Welk eene vereeniging van smarten ! Is het wonder dat die ziekte, met den banvloek die haar volgt, in onze gewijde boeken als eene bijzondere straf der zonde staat aangeteekend ? Meenen wij nochtans niet, zooals men het ten
onrechte beweerd heeft, dat de Regeering die ongelukkigen zoo maar zonder hulp aan hun treurig lot heeft overgelaten. Neen, het Gezond- heids-comiteit heeft over \'t algemeen zijne taak ter harte genomen. Te Kalawao werd een hospi- taal opgericht: daar zouden de melaatschen bij het naderen van den dood de noodige verpleging ontvangen. Eene stoomboot bracht geregeld iede- re week mondbehoeften en anderen voorraad. Zou het geen wreedheid geweest zijn, die onge- lukkigen te dwingen eenen grond te bebouwen, waarvan zij misschien de vruchten niet meer |
||||
|
MOLOKAl! 85
|
|||||
|
konden inoogsten ? Ook werd het bestuur der
leprozerij door den Staat geregeld, en aan me- laatschen toevertrouwd, omdat geen andere eene zoo gevaarlijke bediening verlangde waar te ne- men. In een woord, de Regeering heeft haren plicht gedaan, en het zoude onbillijk zijn, haar van wreedheid te beschuldigen. Gesteld nochtans, dat er in de leprozerij geen
gebrek, maar veeleer overvloed was, ja, dat het een aardsch paradijs van weelde en wellusten mocht heeten, waarom konden echter die banne- lingen zich eerst aan hun lot niet onderwerpen, hoe kwam het dat al hun genot op de bitterste wijze werd vergald ? Was het, om het langzaam voortwoekeren der melaatschheid, die het ge- bouw van hun lichaam stuk voor stuk kwam afbreken, was het om het schrikwekkend voor- uitzicht eener altijd naderende dood of om eene dergelijke reden, dat de wanhoop in de eerste ja- ren de werking hunner ziekte zoo zeer versnelde? Neen : te Molokai ontbrak iets, dat de Regee- ring, dat het Gezondheids-comiteit niet gegeven had en niet geven kon! En zoolang dat zou ont- breken, moest Molokai de vallei der wanhoop heeten. Daar ontbrak de opbeurende troost van den waren godsdienst, de hulp eener liefdevolle verpleging en eener deelnemende liefdadigheid, hulp waarvan de katholieke priester, de katho- lieke liefdezuster, zoo getuigen het de prote- stanten zelven, alleen het ware geheim kennen. In die behoefte zal aanstonds voorzien wor- |
|||||
|
86 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
den, door de edele zelfopoffering van P. Da-
miaan en diegenen, die hem later zullen ter zijde staan of zijne voetstappen zullen drukken. Maar, vooraleer wij onzen held laten optreden, zal het nuttig zijn den zedelijken toestand der melaat- schen nog nader te leeren kennen. Indien eene vreeselijke ziekte aan hun lichaam
knaagde, ook hunne ziel was door den kanker der schandelijkste ondeugden aangetast. Bij de aankomst der ballingen in het gevloekte dal, klonk hun uit den mond der oudste bewoners een afschuwelijk spreekwoord tegen : « Aole kanawai ma keia wahi!» wat beteekent: Hier zijn geene wetten ! Ja, de meesten hadden noch God, noch gebod, en leefden in de schandelijkste losbandigheid. Hun verdriet te smoren in een dol- makenden drank, hun genot te zoeken in het vol- doen van oneerbare wellusten, dat was het leven der melaatschen van Molokai, die, gebrandmerkt met den dubbelen stempel der vervloeking naar ziel en lichaam, zich hopeloos aan den tijdelijken en eeuwigen dood prijsgaven. Maar, indien wij, uit eerbied voor den lezer, liever eenen sluier werpen over het afzichtelijk gelaat dier lepro- zen, zoo zal het misschien ook beter zijn het doek van het aanstootelijk tafereel hunner zeden niet verder op te lichten. Nochtans waren er eervolle uitzonderingen.
Ook hier had God zijne uitverkorenen, en tot lof van de H. Kerk mogen wij het fier verklaren, het waren katholieken, die zich aldus onder de |
|||||
|
MOLOKAI !
|
|||||||
|
87
|
|||||||
|
menigte der heidenen en protestanten onder-
scheidden. Eerst konden de Roomsche missionnarissen,
om reden van hunne talrijke bezigheden, deze kleine kudde maar eens in het jaar bezoeken. Ook werden vele katholieken in het begin door de slechte voorbeelden medegesleept. In 1871 en 1872 verbleef P. Raymundus verschillende weken onder de melaatschen. In dezelfde jaren kwam P. Aubert meermalen de leprozerij be- zoeken. Lang werden de godsdienstige vergaderingen
in ellendige hutten gehouden. In 1872 besloten de Paters eene nette houten kapel te bouwen, te Kalawao. Zij werd voltrokken in 1873, en toe~ gewijd aan de H. Philomena. Daar konden de arme melaatschen zich iederen Zondag veree- nigen, onder de leiding van den « luna » of voor- zitter der vergadering, en alzoo mochten zij, ook in de afwezigheid van den missionnaris, den troost van onzen godsdienst en de zegeningen van de Heiligdagen genieten. In 1873 bezocht P. Bonifacius de leprozerij
gedurende den vasten ; ongeveer 90 christenen namen de gelegenheid te baat om hunne Pa- schen te houden. De stichtende dood van eenen melaatsche dien de missionnaris met de laatste Sacramenten bediende, toont ons, hoe onder de distels en doornen van dien verwilderden akker, toch schoone vruchten van heiligheid rijpten : « Joane, stierf eenen stichtenden dood, zoo ver- |
|||||||
|
88 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
haalt P. Bonifacius. Zijn kruisbeeld, zijn rozen-
hoedje, zijn gebedenboek, dat was hem alles... Die brave christen had aan de rechterhand maar twee vingeren meer. Hij gebruikte ze om het boek te houden, waarin hij zijne gebeden las voor en na de Communie, toen ik hem de H. Teerspijs bracht. Na zijne dankzegging, vroeg hij mij dringend, dat ik met hem zoude blijven bidden tot aan zijnen doodstrijd... Dit schouwspel trof zoo diep eenige grijsaards die zich in de zaal bevonden, dat zij aanstonds vroegen om gedoopt te worden. Hoe kostbaar is de dood der heiligen! Hoe schoon is die ziel, welke uit een lichaam ontsnapt, waarvan kon ge- zegd worden, dat er van het hoofd tot de voeten geen gezonde plaats zuas te vinden (\'). » Schoon voorbeeld voorwaar van christelijke
gelatenheid, maar helaas! al te zeldzame uitzonde- ring. In de lente van 1873 werd de zedelijke toe- stand der melaatschen nog eenigszins verergerd door de aankomst van een groot aantal nieuwe bannelingen. De wet der gedwongene afzonde- ring werd om dringende redenen met nieuwe strengheid toegepast. « Men wilde de eilanden voor goed zuiveren van de vreeselijke ziekte, » zooals P. Damiaan wat later schrijft. De melaat- schen werden met groote zorgvuldigheid opge- zocht. Men sprak van niets anders meer dan van aanhoudingen, van gerechtelijk onderzoek, van haastige vervoering. In Mei 1873, schreef de 1. Isaias, 1, 6.
|
|||||
|
MOLOKAI ! 89
E. P. Provinciaal het volgende over die nieuwe
jacht, welke de policie moest maken, en de hart- verscheurende tooneelen die ze vergezelden : « Hier is het een bevallig kind, de lieveling zijner moeder, daar een jeugdig meisje, de vreugde harer ouders ; verder eene huismoeder, de liefde van haren echtgenoot en van hare nog minder- jarige kinderen; eindelijk een huisvader, met ge- weld aan de liefde en aan de armen der zijnen ontrukt. « Zoodra iemand het eerste kenteeken der
ziekte in zich ontwaart, neemt hij de vlucht en houdt zich verscholen. Maar de policie waakt, en vroeg of laat worden zij ontdekt. « Het gebeurde dat een arme heiden, door de
melaatschheid aangetast, het besluit nam den geneesheer, die hem moest onderzoeken, te vermoorden. Hij nam een pistool met dubbel schot, en gaf vuur : gelukkig schoot hij mis. Zoodra de policie-commissaris dit vernam, begaf hij zich met eenige gendarmen naar de woning van den schuldige, om hem aan te houden. Nieuw schot, dat evenmin raak was. De ongelukkige werd ontwapend en met ge- weld weggeleid. » Dit voorval baarde veel opspraak en bracht
eene zekere gisting in de gemoederen van de melaatschen en van hunne bloedverwanten teweeg. En dan, te Molokai! Iedere week zag men de stoomboot met eene nieuwe vracht ver- oordeelden aankomen; en toen stroomden de in- |
|||||
|
i
|
|||||
|
90 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
woners der leprozerij naar het strand ; de eene
ontmoette daar eene moeder, de andere eenen vader, een kind, dat zijn ballingschap kwam dee- len. Dit zoo dikwijls herhaalde schouwspel, moest natuurlijk eene zekere ontevredenheid teweeg- brengen. Daarenboven had men de leprozerij, ten onrechte zeker, met de afgrijselijkste kleuren afgeschilderd. Er was spraak geweest van ver- latene zieken, die zonder onderkomen, zonder hulp, als redelooze dieren, op het naakte strand lagen te sterven. Verbittering en wanhoop heerschten onder de oudste melaatschen, terwijl de laatst aangekomenen, met den dood in het hart ten gevolge der smarten hunner scheiding, daarenboven nog, op het sombere voorkomen van dat sterk afgesloten ballingsoord en op het verminkte en wanhopig gelaat hunner onge- luksbroeders, het verschrikkelijk woord schenen te lezen, dat boven de deur der hel van Dante stond geschreven : Die intreedt, legg\' de hoop, voor eeuwig, eeuwig, af (*)!
|
|||||
|
i. Bilderdijk : Ziekte der geleerden, B. III, v. 112.
|
|||||
|
fUSDANIG was de toestand der
melaatschen van Molokai, toen een onverwacht bezoek het gelaat dier ongelukkigen kwam ophelderen. Den iin Mei 1873 zagen de bannelingen wederom de welbekende stoomboot aankomen. Zooals zij gewoon waren, stroomden zij met beklemde harten naar de landingsplaats. Welke was niet hunne verwondering, toen zij eenen Bisschop, Mgr Maigret, met een jeugdigen priester, voet aan wal zagen zetten en met een vriendelijken glimlach tot hen naderen ? Welk blijde nieuws, welke troost werd hun dan gebracht ?... De Bis- schop kwam aan deze ongelukkige kudde eenen herder geven! Deze priester, was P. Damiaan; hij kwam zich in de leprozerij vestigen om met hen te leven, te lijden en, was het noodig, te sterven! Blijde herhaalde men elkander het troostvolle nieuws. Met kinderlijke uitgelatenheid gingen de melaatschen het vertellen, hoe een missionnaris voortaan met hen zou blijven, om hen te troos- ten en te verplegen. Niet minder was de vreugde van den ijverigen priester, die zich nu naar hartelust zou mogen opofferen. Maar hoe had de goddelijke Voorzienigheid hem hier geleid ? Er zijn in \'s menschen leven soms van die on- verwachte voorvallen die hem doen uitroepen : |
||||
|
92 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
welk een geluk! welk een toeval! Toeval, ja,
voor ons, die de plannen van God niet kennen. Maar laten wij over het gebeurde ernstig na- denken, en sommige omstandigheden samen- knoopen, weldra zullen wij misschien duidelijk zien, dat het zoogenaamde toeval een bedoeld \' gevolg van een wijs raadsbesluit der goddelijke Voorzienigheid is. Of was het toeval, dat de jeugdige Jozef De Veuster, als koorbroeder aangenomen, bij wijze van spel wat Latijn van buiten leerde en alzoo bekwaam geacht werd om priester te worden ? Was het toeval, dat P. Pamphilus onverwachts ziek werd toen hij naar Hawaï moest scheep gaan, dat P. Damiaan op de gedachte kwam en zoo plotseling de toela- ting verkreeg om in zijne plaats te vertrekken?... Toevallig dus, zoo men wil, was P. Damiaan zijnen Bisschop gaan bijstaan bij de plechtige inwijding eener nieuwe kerk te Wailuku, in het eiland Mauï. In een gemeenzaam gesprek, deelde Mgr Maigret aan zijne missionnarissen den droevigen toestand der melaatschen van Mo- lokai mede : hun getal vermeerderde dagelijks; tot nu toe had de priester alle vrijheid gehad om ze te bezoeken ; voortaan zou dit door de Regeering verboden worden ; en nochtans waren die christenen zonder geestelijke hulp. P. Damiaan had het begrepen : « Monseigneur, hernam hij, op den dag mijner geloften heb ik onder de lijkbaar gelegen, om te toonen dat ik aan de wereld wilde sterven. Nu ook ben ik |
|||||
|
P. DAMIAAN TE MOLOKAI 93
gereed om mij levend met de melaatschen te
begraven. » Drie andere missionnarissen drukten hetzelfde verlangen uit. Maar de keus van den Bisschop viel op P. Damiaan. Die beslissing werd geheel onverwachts en
schijnbaar toevallig genomen. De Bisschop durfde aan niemand een zoo zwaren last opleg- gen ; maar, nu vier zijner onderhoorigen zich aanboden, haastte hij zich aan de verlatene kudde van Molokai eenen herder te geven. Waarom werd P. Damiaan voor dien gevaarlijken en eervollen post gekozen ? Het is het geheim van God. Maar wij, die de edelmoedigheid en de nederigheid van den missionnaris van Kohala kennen, wij willen gaarne gelooven dat God den ootmoedigen kloosterling heeft willen verheffen, dat Hij den groothartigen her- der heeft willen beloonen, en het licht op den kandelaar zetten, opdat velen den Naam des Heeren zouden verheerlijken. Sedert eenige dagen reeds had P. Damiaan .
een geheim voorgevoel van zijne nieuwe bestem- ming. Zijne gedachten waren op Molokai gevestigd. In eenen brief vier maanden later tot zijnen Overste gericht, verhaalt hij hoe reeds 800 melaatschen in de leprozerij vereenigd zijn, en vervolgt aldus: «Verschillende mijner christenen van Kohala zijn insgelijks vertrokken. Toen had ik een duidelijk voorgevoel dat ik ze weldra zou volgen. Het was voorzeker de stem van God. Ten gevolge nochtans van een achtja- |
||||
|
94 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
rigen arbeid onder christenen, die men bemint
en door wie men bemind wordt, was onze onder- linge liefde diep in onze harten geworteld. Een woord al lachende gesproken over Molokai, bracht ze in onrust. Toen ik mij eindelijk van Kohala verwijderde om de kerkwijding van Wailuku te gaan bijwonen, hoorde ik eene inwendige stem die mij zeide, dat ik mijne wel- beminde christenen, mijne vier schoone kerken niet meer zoude wederzien. Met de tranen in de oogen wierp ik een laatsten blik op mijne chris- tenheid van Kohala. « En zie, bij gelegenheid der kerkwijding
van Wailuku, drukte Zijne Hoogwaardigheid het verlangen uit, dat iemand de christenen van Molokai zou gaan bezoeken. Ik begreep aanstonds dat de wil der goddelijke Voorzie- nigheid in mij zoude volbracht worden. Den volgenden Zaterdag keerde ik niet meer naar Kohala terug. » In de omstandigheden zijner aankomst te
Molokai, is de wijze beschikking der Voorzienig- heid even blijkbaar. Mgr Maigret was voorne- mens met de eerste stoomboot naar Honolulu terug te keeren. Deze nu was toevallig met eene vracht van 50 melaatschen en met mondbehoef- ten geladen, en daarom moest het schip bij uitzon- dering te Molokai aanleggen. Dit scheen P. Da- miaan eene gunstige gelegenheid om aanstonds in dienst te treden. Hij,die bij zijne intrede in het klooster het onnoodig achtte in persoon afscheid |
||||
|
P. DAMIAAN TE MOLOKAI 95
te gaan nemen van zijne bloedverwanten van
Tremeloo, zou nu ook zijne liefde tot zijne geestelijke familie van Kohala onderdrukken en zijne geliefde kudde niet meer terugzien. Hij vertrok aanstonds met Monseigneur. Aan tros of voorraad had hij niet eens gedacht. Gelijk de Apostelen die met een enkelen reisstok uitgin- gen, zou hij alles van God en van zijne liefda- dige christenen verwachten. Zoo zette hij op Molokai voet aan wal, den nn Mei 1873. Deze vereenigde omstandigheden wonnen
hem aanstonds de harten zijner melaatschen, en verwekten in de Sandwich-eilanden bij katho- lieken en protestanten eene algemeene en geest- driftige bewondering. In een protestantsch dagblad van Hawaï
« The Advertiser » lezen wij het volgende, in een art. van 17 Mei 1873 :« Menigmaal hadden wij opgemerkt dat de arme melaatschen van Molokai in hun ballingsoord zonder herder en zonder geneesheer zijn, en aan de christelijke heldhaftigheid de gelegenheid van eene schoone en edele zelfopoffering aanbieden. Wij hebben het geluk mede te deelen dat die held gevonden is... P. Damiaan heeft geheel onverwachts dat besluit genomen. Hij is daar zonder huisvesting, en heeft geen ander lijnwaad dan hetgene de melaatschen hem zouden kunnen geven... « Zonder ons over het verschil van godsdienst
te bekommeren, zeggen wij het luide: die man is een christenheid. » |
||||
|
96 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
In het geheele rijk heerschte er eene onge-
meene geestdrift; overal hoorde men met den grootsten lof van den edelmoedigen missionna- ris spreken, die alleen had ondernomen, wat niemand tot nu toe gedurfd had. De E. P. Pro- vinciaal der Picpus-Paters schreef den 2in Mei het volgende : « Zoodra de Kilauea van Molokai in onze haven terugkwam, verspreidde zich het nieuws door geheel Honolulu. Iedereen sprak van de zelfopoffering van P. Damiaan, van het gevaar waaraan hij zich blootstelde. Men bewon- derde zijnen moed, men prees zijne zelfopoffe- ring, die hem deed leven met melaatschen, zon- o\'
der huisvesting, zonder zelfs van het noodigste
voorzien te zijn. « De missionnarissen nochtans zijn niet zoo
ongewoon zonder voorraad te reizen. In deze omstandigheid echter is de bevolking van Ho- nolulu daarover van bewondering opgetogen. Gisteren nog, stapte een geneesheer uit zijn rijtuig, om mij 25 fr. ter hand te stellen voor P. Damiaan ï>. Ondertusschen maakte de nieuwe herder van
Molokai kennis met zijne diep ongelukkige kudde, zonder ooit te denken dat hij een held was. Zoo ellendig nochtans was de toestand dier christenheid, dat hij in de eerste weken inderdaad geen onderkomen kon vinden. In de hutten zijner christenen vernachten, was onmo- gelijk. Zou het niet roekeloos geweest zijn onder het dak van eenen melaatsche te slapen, en zou |
||||
|
P. DAMIAAN TE MOLOKAI 97
|
|||||
|
deze onvoorzichtigheid niet een grooter goed
beletten ? Andere woningen waren er nochtans niet te vinden ! Naast de kapel van de H. Philomena, waar
hij den eersten dag zijn diep bewogen hart was komen uitstorten en zich zelven met zijne dier- bare kudde aan God aanbevelen, had de zelf- vergeten missionnaris een bladerrijken boom ontwaard. Het was een Pandanus, die zijne breede kroon koepelvormig uitstrekte, en hem eene schuilplaats onder zijn dicht bladerendak scheen aan te bieden. Zoodra hij dus de zon voor de eerste maal over dit doodendal zag ondergaan, en een plechtig duister de vallei des ongeluks kwam omsluieren, ging hij onder dien herberg- zamen Pandanus nederknielen om een laatste gebed tot God te richten, en nam daar aan den voet van dien boom zijne eerste nachtrust. Uit den donkeren hemeltrans fonkelden hem dui- zenden sterren door het trillende gebladerte tegen, en daarboven zeker staarden de Engelen met bewondering over dit treffend schouwspel neder. Gedurende drie weken ging hij daar den nacht doorbrengen, en was door niets anders beschut dan door het groene dak van den breed- gekroonden boom en door de onzichtbare vleu- gelen van zijn wakenden Engelbewaarder. Na drie weken had hij zich een houten huis gebouwd van 16 voet lengte en 12 voet breedte. Den herbergzamen Pandanus zal hij dankbaar
blijven. Hij blijft er later met zorg over waken Leven van Pater Damiaan. 7
|
|||||
|
98 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
en laat hem in het kerkhof insluiten. Onder zijn
bladerendak zal hij zich met waakzamen naijver eene laatste rustplaats voorbehouden, en, nu zijne edelmoedige ziel de eeuwige rust is gaan genieten, strekt de geliefde Pandanus zijn bree- den koepel nog treurend over de stoffelijke over- blijfselen van den eersten herder der melaatschen. Niet lang behoefde P. Damiaan rond te zien
om te begrijpen wat Molokai was, en wat een har- de en onaangename arbeid hem daar wachtte. Het schouwspel dier vereeniging van de uiterste ellenden naar ziel en naar lichaam, deed hem eerst huiveren ; maar zijn moed was beneden dien arbeid niet, en God zou hem niet verlaten. Met een hart door de genade verruimd en ver- licht, moedigde hij zich zelven gemeenzaam aan: « Jozef, jongen, hier hebt ge werk voor geheel uw leven ». Dit schijnt hij zelf aan M. Clifford te hebben medegedeeld. Ja, zich geheel en altijd opofferen voor zijne melaatschen, dit was zijn eenige wensch, zooals hij den 1311 Augustus 1873 aan zijnen Provinciaal schreef: «... Gij kent mijn verlangen; ik wil mij voor de ellendige melaatschen opofferen ; de oogst schijnt rijp. » Is het wonder dat de nieuwe geestelijke vader
aanstonds de harten zijner kinderen had gewon- nen ? Pij zijne aankomst kwam een vreugdestraal hun misvormd gelaat ophelderen. Zijne tegen- woordigheid alleen was eene verlichting voor hen, eene opbeuring voor hun neergedrukt gemoed. Nu hebben zij eenen vader die aanhou- |
||||
|
Haven van Hilo in de Sandwich-eilanden.
|
|||
|
IOO LEVEN VAN PATER DAMIAAN
dend over hen zal waken, eenen voorspreker die
hunne belangen bij medelijdende zielen zal voor- staan. Ja, hij die gezond zijnde, zich vrijwillig met melaatschen komt opsluiten, moet tot alle edelmoedigheid bekwaam zijn ; zij mogen met kinderlijk vertrouwen tot hem naderen en alles van hem verwachten... Wie had het durven vermoeden ? Onze mis-
sionnaris was niet tevreden over zijne zelfopoffe- ring. Zijn teeder geweten vreesde dat zijn arbeid aan God niet aangenaam zou zijn. Was het de wil van God dat hij zich aldus blootstelde ? Hij was daartoe gekozen door Mgr Maigret; maar, moest hij als kloosterling de toestemming van den E. P. Provinciaal niet afwachten ? Schoone teergevoe- ligheid van geweten in een werkzaam en onder- nemend man als P. Damiaan ! Bovenal was hem de gehoorzaamheid dierbaar : hij wist, hoe kost- baar die deugd in de oogen van eenen God is, die gehoorzaam geweest is tot de dood des kruises ; hij begreep hoe wij, door de zinnen dikwijls ver- blind of door een onbezonnen ijver verleid, in de gehoorzaamheid eene veilige leiding en een nuttigen toom vinden. Ten anderen, zooals de H. Gregorius ons leert, is het de volmaakte zielen eigen, daar ook kwaad te willen zien, waar er hoegenaamd geen te vinden is. Weldra ontving hij een bezoek van P. Aubert
en deelde hem zijnen twijfel mede. Deze stelde hem natuurlijk volkomen gerust : « hij kon met reden veronderstellen dat de E. P. Provinciaal de |
||||
|
P. DAMIAAN TE MOLOKAI IOI
|
|||||
|
keuze van den Bisschop had goedgekeurd; hun
Overste heeft dien arbeid aan niemand durven opleggen, maar met alle voldoening zal hij zeker gezien hebben, hoe edelmoedig een zijner on- derdanen dien last uit eigen beweging op de schouders had genomen. » Nochtans schreef P. Aubert daarover een woord aan P. Provinciaal, die hem aanstonds de gewenschte toestemming liet geworden. Eene onverwachte beproeving kwam weldra
den arbeid van P.Damiaan belemmeren en zijnen moed op eene harde proef stellen. Toen hij naar Molokai was gekomen,had hij zich nooit kunnen verbeelden, dat hij daar voor goed van alle ver- keer met zijne medebroeders zou beroofd worden. Eerst ontving hij dan ook geregel J het bezoek van een naburigen missionnaris, en dit was hem een groote troost. Weldra echter begon het Ge- zondheids-comiteit moeielijkheden temaken. Moest de waakzaamheid dan zoo ver gedreven worden ? Of was er wat anders in het spel ? Dagbladen van alle geloofsgezindheid hadden
den heldenmoed van den katholieken missionna- ris zoo hoog verheven, en het nieuws, eervol ze- ker voor de katholieken, zoo spoedig in de oude en nieuwe wereld verspreid dat eenige Puriteinen van Hawaï daarover bekommerd werden. De katholieke\'priester werd alom geprezen, en nie- mand sprak van den protestantschen minister ; of, werd er een woord over gerept, dan deed men opmerken, hoe deze voorzichtige herders zich |
|||||
|
102 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
met vrouw en kinderen op een eerbiedigen af-
stand van de gevaarlijke leprozerij hielden, hoe zij, bezorgd voor hunne kostbare gezondheid, het levensgevaar, de ware zelfopoffering aan de katholieken overlieten. Deze kwetsende verge- lijking moest natuurlijk sommige leiders tegen den gevierden missionnaris in het harnas jagen. Over \'t algemeen nochtans, hebben de Pro-
testanten P. Damiaan met eene lofwaardige en belangelooze onpartijdigheid beoordeeld,en zelfs met woord en daden ondersteund. Dit kon echter niet beletten, dat er in den hoop eenige kleingeestige vitters het hoofd opstaken, en het zich tot een heiligen plicht rekenden, den edel- moedigen arbeider uit partijgeest te kortwieken en in zijne menschlievende pogingen onbarm- hartig te dwarsboomen. Er werd heimelijk op het Gezondheids-comi-
teit gewerkt, waar die Puriteinen talrijke ver- tegenwoordigers telden. Weinige weken na zijne aankomst meende
P. Damiaan de leprozerij te mogen verlaten, en begaf zich naar de Hoofdstad, waarde Bisschop en de Voorzitter van het Gezondheids-comiteit hun verblijf hielden. Overal werd hij met geest- drift gegroet en ontvangen. Na Zijne Hoogwaar- digheid den toestand der leprozerij te hebben blootgelegd, meende hij insgelijks een beleefd- heidsbezoek bij gemelden Voorzitter te moeten brengen. Welke was niet zijne teleurstelling, toen hij
|
||||
|
P. DAMIAAN TE MOLOKAI IO3
|
|||||
|
daar met koude terughouding werd onthaald! In
plaats van dankzegging, van aanmoediging.ont- ving hij het onaangename verbod, voortaan nog den voet buiten de leprozerij te zetten. Nutteloos trachtte P. Damiaan hem van die ongehoorde strengheid te doen afzien, en hem het hatelijke van dien nutteloozen maatregel onder de oogen te brengen : niets baatte. Hoezeer moet deze vervolging den missionnaris gegriefd hebben ! Neen, het was niet uit eigen belang dat hij zich daartegen verzette, maar voor zijne ongelukkige kinderen wier zaak hij niet meer mondeling bij vermogende personen zou kunnen bepleiten. Wat meer is, er gewerd hem, eenige dagen na
zijne terugkomst te Molokai, een schriftelijk verbod zijne leprozerij nog te verlaten, indien hij niet van rechtswege wilde aangehouden en gestraft worden. Dagbladen die de katholieken alles behalve
genegen zijn, toonden zich over die handelwijze verontwaardigd, en beweerden openlijk dat het partijzucht en kleingeestige plagerij was. Wat er ook van zij, enkele gebeurtenissen schijnen te toonen dat die dweepzuchtige leiders, wier ge- drag zelfs door hunne geloofsgenooten werd gebrandmerkt, geene alleszins zuivere meening hadden. Zoo gebeurde het dat P. Provinciaal naar
Molokai kwam met eene stoomboot, die levens- middelen aanbracht en daar gedurende drie uren moest stilhouden. P. Damiaan zou met zijn |
|||||
|
104 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
bezoek in die gedwongen afzondering getroost
zijn, en verlangde zeker ook eenen biechtvader te ontmoeten. Reeds wildede Provinciaal met eene sloep naar de landingsplaats afsteken, toen de kapitein hem met een droog : « onmogelijk! » terughield. P. Damiaan stond aan het strand te wachten. Zoodra hij zijnen Overste heeft ont- waard, springt hij in eene schuit, en komt met alle snelheid aangevaren : hij ook meende aan boord te gaan om zijn geestelijken vader te groeten. Bittere teleurstelling! wederom een onverbidde- lijk « onmogelijk! » Toen zag het medelijdende scheepsvolk den Provinciaal over de schutting- balie van de stoomboot heenleunen, en met ernstige aandacht en ingetogenheid luisteren, terwijl de missionnaris van uit de schuit met allen eerbied en ootmoed in eene onbekende taal tot hem sprak : P. Damiaan deed hardop zijne biecht in het Fransch ! In eene andere gelegenheid dreigde de zaak
nog slechter af te loopen. P. Aubert was in het hoofere sredeelte van het eiland eenen ster- vende komen bedienen. Onverschrokt als hij was, besloot hij kost wat kost aan P. Damiaan een bezoek te brengen. Dit was echter niet zoo gemakkelijk. De reeds beschreven rotsmuur opende tusschen hem en zijnen medebroeder eenen afgrond van ruim 1200 voet ; daarbij was een wakkere wacht nog gedurig op de loer, om alle verkeer tusschen het hoogere eiland en de leprozerij te beletten. Hij verkleedt zich derhalve |
|||||
|
P. DAMIAAN TE MOLOKAI 105
|
||||||
|
zorgvuldig.en begeeft zich in een donkeren nacht
op weg. Aan den boord van den afgrond geko- men, laat hij zich van rots tot rots glijden, daalt met de handen op den rug langs de steile hel- lingen en staat eindelijk ongedeerd in de vallei, van waar hij zonder moeite en ongemerkt de woning van zijnen ordebroeder bereikte. Hij keerde insgelijks naar het hoogere eiland terug, zonder eene levende ziel te ontmoeten. Later nochtans hoorden wij onrustwekkende geruch- ten ; ernstige opzoekingen werden door de poli- cie gedaan, en hij zou er slecht van af gekomen zijn, zoo de goddelijke Voorzienigheid niet eene onverwachte hulp had gezonden. De Fransche consul van Hawaï, Dr Trous-
seau, was lid van het Gezondheids-comiteit, en deed al zijnen invloed gelden om de Paters aan die kleingeestige plagerijen te onttrekken. Daarenboven greep er eene plotselinge verande- ring plaats in de Regeering. Koning Kalakaua be- klom den troon, en achtte het zich een plicht het algemeen verlangen van zijn volk te bevredi- gen en den katholieken missionnaris recht te doen wedervaren. Hij liet aan Mgr Maigret goed- gunstig berichten, dat hij en zijne missionna- rissen voortaan vrijen toegang tot de leprozerij hadden. Van staatswege en door middel van den Franschen consul ontving P. Damiaan ook bericht dat het hatelijk bevel zijner afzondering voor goed was ingetrokken. |
||||||
|
*.■
|
||||||
|
LS de gure winterdagen voorbij zijn
en de blijde lentezon hare koeste- rende warmte over de nog kille aarde zendt, hoe wondervol verrijst dan de doodsche natuur uit haren droevigen slaap ! De velden leggen hunne treurige lijkwade af; de sombere naaktheid der bosschen wordt met een rijken bladertooi gedekt; nieuwe stengels schieten op, en als bij tooverslag ontluiken aller- wegen de liefelijkste bloemen : onder den mil- den warmtegloed die van boven nederstraalt, schijnt alles een lachend aanzien te nemen, een frisscher leven te ademen. Alzoo ook herleefde Molokai onder den bezie-
lenden invloed der katholieke liefdadigheid. Over de vallei der melaatschen lag eerst een somber lijkkleed gespreid ; treurig was het aan- zien van dien doodenakker. P. Damiaan ver- schijnt! Geholpen door de Regeering, door de christelijke milddadigheid ondersteund, en voor- al, door een warmen zielenijver en eene vurige zucht naar zelfopoffering aangedreven, begint hij de hervorming : alles verandert, alles her- leeft; de stoffelijke toestand verbetert, de gods- dienst bloeit, ware blijdschap schittert nog uit de betraande oogen der melaatschen, en de droevige zuchten der smart worden door blijde |
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN IOJ
|
|||||
|
vreugdekreten afgebroken. Molokai, zooals een
reiziger in 1888 getuigt, is geen beeld der hel meer met hare vreeselijke wanhoop, maar ten hoogste een vagevuur, waar men de lachende hoop op lijdende aangezichten ziet stralen. Hoe werd die verandering tot stand ge-
bracht ? Wij kunnen alles in een woord samenvatten.
P. Damiaan was de vader der melaatschen. Liefde voor allen, behulpzaamheid zoowel jegens zijne christenen als jegens de verdwaalde scha- pen, geregelde vermaningen en onderrichtingen, teedere liefdadigheid jegens de armen, getrouwe verpleging der zieken, dusdanig waren de mid- delen welke de ijverige herder aanwendde om eene hervorming te bewerken. De Regeering stond hem daarin getrouw ter zijde ; dikwijls was hij slechts de uitvoerder harer bevelen ; meermalen trad hij als voorspreker der nood- lijdenden op. P. Damiaan begint de goddelijke diensten
geregeld te houden en te doen bijwonen. Hij weet dat alle goed van God komt, en dat hem, die eerst het rijk der hemelen zoekt, al het ove- rige zal toegeworpen worden. Talrijke christenen gaven gehoor aan zijne uitnoodiging en woonden iederen dag de heilige Mis bij. Op den zondag was de menigte zoo talrijk dat zijne kapel weldra te klein werd. Binnen weinige maanden werd hij genoodzaakt het eenvoudige heiligdom te ver- grooten. Na de heilige Mis hield hij eene onder- |
|||||
|
IOS LEVEN VAN PATER DAMIAAN
richting; \'s avonds vereenigden zich wederom
de vurigste christenen in de kapel om het rozenhoedje te bidden. Na de onderrichting gaat de liefdevolle herder
zijne zieken in hunne armoedige woningen be- zoeken. Men begrijpt wat een tijd daartoe noodig was, wijl die hutten verspreid zijn over de ge- heele vallei, welke eene uitgestrektheid van om- trent 1500 hectaren heeft. « Als ik van den morgen tot den avond van het eene huis naar het andere loop, dan kan ik nog geen derde van mijne christenen bezoeken... » « Overal waar ik bin- nenga, zoo schrijft hij in November 1873, begin ik met het geestelijk geneesmiddel der ziel aan te bieden. Wie weigert, wordt daarom niet beroofd van de stoffelijke hulp, welke ik aan allen zonder onderscheid verleen. Allen ook, met uitzondering van een gering getal versteende ketters, aan- schouwen mij als hunnen vader. En ik, ik maak mij melaatsch met de melaatschen, om ze allen tot Christus te winnen : als ik preek, zeg ik hun gewoonlijk : wij, melaatschen. « De volgende gebeurtenis zal u toonen hoe
groot hier het gezag is van den missionnaris. Zaterdag laatstleden wilden eenige jongelingen, uit ontevredenheid over hun lot, tegen het bestuur in opstand komen. Allen, behalve twee, waren Calvinisten of Mormonen. Welnu, ik moest mij maar toonen en een woord zeggen : aanstonds onderwierpen zich de muiters. « Het spreekt van zelf dat wij alles voor niets
|
||||
|
HOE MOLOKAI VERANDERT 109
|
||||||
|
doen ; maar God zal het ons wel vergelden,
zooals hij voor zijne Apostelen deed. Ofliever, hij heeft het reeds gedaan. Ja, indien O. L. Heer mij vroeg : als ik u gezonden heb zonder geld, zonder reiszak, zonder schoenen, hebt gij aan iets gebrek geleden ? ik zou hem moeten antwoorden : aan niets, Heer (\'). « Inderdaad, na al wat ik te Kohala bezat aan
mijnen opvolger te hebben achtergelaten, ben ik hier van alles ontbloot aangekomen; ik heb geen duit inkomst, en nochtans lijd ik hoegenaamd geen gebrek ; ik heb zelfs nog veel over, om gedurig aalmoezen uit te deelen. Hoe is dat mo- gelijk ? Het is het geheim van Hem, die beloofd heeft het honderdvoudige terug te geven, voor hetgeen men in zijnen naam zou verlaten. «Ik heb deze dagen eene nieuwe kapel ge-
bouwd, op twee mijlen van hier, aan den anderen kant van de leprozerij. Die kapel heeft 1500 fr. gekost, behalve mijn eigen arbeid. Ik heb nog vijf en twintig frank schuld. Ik moet u zeggen dat de H. Jozef mijn schatmeester is. Ik zal er noch- tans bijvoegen dat onze Zusters van Honolulu mij kleederen zenden, en dat liefdadige zielen het overige doen... » De dronkenschap heerschte vrij algemeen
onder de melaatschen. Velen waren zoo goed als ongeloovig, en trachtten hun verdriet in den drank te smooren. Aan den voet van het steile rotsgevaarte groeit eene zekere plant, die bij de |
||||||
|
1. H. Luc, xxii, 35, 36.
|
||||||
|
IIO LEVEN VAN PATER DAMIAAN
inboorlingen den naam van « Ki », en bij de plan-
tenkundigen den naam van Draccena terminabilis draagt. Het is uit den wortel van die plant dat de melaatschen een dronkenmakend sap weten te trekken. Daartoe gebruiken zij een bijzonder gereedschap. Bij de aankomst van P. Damiaan werd deze bedwelmende drank in zeer vele hutten bereid, niettegenstaande de waakzaamheid en dikwijls ook dank aan de medeplichtigheid der policie, welke eerst evenmin godsdienstig en bijgevolg zoo gewetenloos als de overige bevol- king was. Kaartspelen, Ki drinken, op de dolste wijze zingen en dansen, dat was het leven van vele melaatschen. Als zij goed beschonken waren, zag men ze dikwijls als uitzinnigen of bezetenen tieren en rondloopen. De gewone vergaderplaats dier dolzinnige drinkers was een dorp, dat met den naam van dorp-der-zotten was gebrandmerkt. Om die misbruiken des te zekerder uit te roeien, besloot P. Damiaan de bijl aan den boom te leggen, en het distilleeren van den drank, zoo veel het in zijne macht was.onmogelijk te maken. Nu eensmet bedreigingen, dan weer met vader- lijke vermaningen of teedere liefdediensten, haalt hij vele schuldigen er toe over, hem het nood- lottig gereedschap ter hand te stellen. Hij ver- biedt aan al zijne christenen den gevaarlijken drank te gebruiken. Die maatregelen hadden den besten uitslag. Eerst nochtans bleven som- migen wedcrspannig: P. Damiaan ondervond hoe grievend smartelijk het is, bitteren ondank, |
||||
|
>
|
|||||
|
HOE MOLOKAI VERANDERT III
ja, snooden haat voor zijne weldaden in te
oogsten ! Met den tijd nochtans zegevierde zijne liefde.
Als de steeds toenemende ziekte den hardnek- kigen zondaar op zijn sterfbed machteloos had uitgestrekt, kwam de liefdevolle herder met aan- drang terug: hij verpleegde den stervende, hij sprak hem van den dood, van de eeuwigheid, welke hij aanstonds moest intreden, en gewoon- lijk kon hij zich verheugen het kwaad door het goed te mogen overwinnen De dronkenschap geheel uitroeien was onmogelijk. Het getal harer slachtoffers echter verminderde zichtbaar, en weldra was de «A7» nog slechts de drank eener misprezen minderheid. Het zoogenaamde dorp-der-zotten werd geheel bekeerd en ontving ter herinnering van die bekeering den veelbe- teekenenden naam van Niniveh. Bedorvenheid en wreedheid gaan dikwijls
hand aan hand. Het gebeurde in de eerste jaren, zoo getuigt M. Clifford, dat vrouwen of kinderen, zoodra zij zich zelven niet meer behelpen konden, door hardvochtige huisgenooten onbarmhartig werden weggejaagd en elders een onderkomen moesten zoeken. Soms ook in plaats van ze naar het hospitaal te doen brengen, legde men ze achter eene rots neder om die ongelukkigen daar te laten sterven. Die onmenschelijke wreedheid werd door P. Damiaan met alle kracht en niet zonder goed gevolg bestreden. Hij zelf droeg bijzondere zorg voor de zieken, hij preekte aan |
|||||
|
\'
|
|||||
|
112 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
anderen de liefdadigheid, liet de stervenden op
tijd naar het hospitaal vervoeren, en deed ze met zooveel nauwgezetheid verplegen, dat de me- laatschen zich gelukkig achtten daar hun einde te mogen afwachten : het vroeger zoo gevreesde hospitaal werd nu het gezegend toevluchtsoord van talrijke hopelooze zieken. Niets misschien werkte voordeeliger op het
gemoed der zondaren dan die liefdadigheid van den edelmoedigen herder jegens zijne geestelijke kinderen. En hoe zouden de Hawaïanen hieraan wederstand kunnen bieden, zij die zoo fijngevoe- lig, zoo hartelijk zijn ? Voor hunne aankomst te Molokai leefden zij in den kring eener teergelief- de familie; zij beminden hunne bloedverwanten : in weerwil van hunne afstootelijke ziekte, ont- moetten zij van hunnentwege eene liefdevolle verpleging. Maar zie, eensklaps heeft men ze uit de armen hunner vrienden weggerukt, en naar het afgelegen ballingsoord van Molokai ver- voerd ; daar moeten zij den dood afwachten in eene vreemde vallei, onder vreemde lotgenooten. O ! met welke vreugde zien zij den katholieken priester glimlachend tot hen naderen. Ja ! hij is hun vriend, hun vader! Hij ook buigt zich met liefde en zonder vrees over hunne bedsponde, om hun een troostend woord toe te fluisteren, om hun een geneesmiddel toe te reiken! Hem zullen zij hun hart openen....De meest versteende zondaars lieten zich door die liefde overwinnen. Bijna alle protestantsche ministers bekeeren zich |
|||||
|
HOE MOLOKAI VERANDERT I 13
|
||||||||
|
op hun sterfbed. De liefdadigheid van den katho-
lieken herder zegevierde! Vooral getrouwde personen, die daar zonder
hunne echtgenooten aankwamen, gevoelden eene groote behoefte aan rechtzinnig medelijden en troostende opbeuring. Velen bezweken al vroeg onder de vereenigde werking van het knagend verdriet en de voortwoekerende ziekte ; of zij zochten eene verpoozing aan hunne smarten in het schandelijk voldoen der laagste wellusten. Komen de twee echtgenooten daar te zamen aan, dan gewennen zij zich gemakkelijker. Niettegenstaande de bezorgdheid van de
Regeering, hadden de melaatschen een zeker gebrek aan warme kleeding.aan geneesmiddelen, aan zuiver water en aan gezonde woningen. Het Gezondheids-comiteit, hoe waakzaam
ook, kon moeielijk van al die bijzonderheden onderricht zijn. De koude werkt zeer nadeelig op de melaat-
schen: zij krijgen dan de koorts, hoesten deerlijk, voelen aangezicht en lichaam zwellen, en indien zij niet goed opgepast worden, slaat de ziekte op de longen, en dan is het weldra gedaan. P. Damiaan ontving van weldadige personen uit Honolulu warme kleederen voor ruim 200 per- sonen, en bekwam nog eene bijzondere onder- steuning van de Regeering. Een melaatsche die zich weerloos aan de wer-
king zijner kwaal overgeeft, ziet er ellendig uit en dreigt in korten tijd geheel weg te kankeren. |
||||||||
|
Leven van Pater Damiaan.
|
||||||||
|
i
|
||||||||
|
114 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Toen P. Damiaan te Molokai aankwam, had het
arme volk schier geene geneesmiddelen aan de hand. Men zag de ellendige zieken ronddwalen met afzichtelijke wonden die aan allen invloed der luchtsgesteldheid en aan alle oogen bloot- stonden. Velen wisten niet wat het was eene wonde te verbinden. Leed iemand aan de koorts, of aan eene dier talrijke ongesteldheden en kwa- len die het gevolg der melaatschheid zijn, ge- woonlijk bezweek hij er onder, bij gebrek aan eenig geneesmiddel. Weldra werd ook in deze behoefte voorzien door het toedoen van den waakzamen herder. De kleederen der melaatschen evenmin als
hunne gezichten onderscheidden zich door netheid. En hoe kon het anders zijn ? Wilden zij wasschen, dan moesten zij het water op verre afstanden gaan halen, en in kruiken op hunne lijdende schouders thuis brengen. P. Damiaan was sedert lang over dien toestand bekommerd. Op zekeren dag verneemt hij dat men in een af- gelegen dal eene natuurlijke waterkom heeft gevonden. Aanstonds vertrekt hij met twee blanken en eenige zijner weezen, en vindt in de aangewezene plaats eenen bijna cirkelvormigen kuil met een frisch en helder water. De kom was 72 voet lang en 55 voet breed; niet ver van den boord was zij 18 voet diep. De inboorlingen beweerden dat die kuil, zelfs in de grootste droogte, nooit ledig was gezien. De schrandere herder heeft aanstonds zijn plan ontworpen : hij |
||||
|
HOE MOLOKAI VERANDERT 115
|
|||||||
|
vraagt aan de Regeer ing het noodige om eene
waterleiding te leggen, en houdt niet op, zijne vraag met aandrang te herhalen totdat zijn ver- |
|||||||
|
zoek eindelijk wordt ingewilligd. Zoodra de
waterpijpen daar zijn, stelt hij zich met zijne melaatschen aan het werk, en weldra ziet men |
|||||||
|
Il6 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
een helder en frisch water midden in het dorp
vloeien. Ieder kan nu wasschen en baden, zooveel hij verkiest. Ook de woningen der melaatschen lieten veel
te wenschen over. Behalve de tachtig zieken die in het hospitaal verbleven, waren de melaat- schen in twee dorpen verspreid ; vele hutten lagen over de geheele vallei verstrooid. Sommi- gen hadden de oude stammen van den pandanus of punhala tot balken en planken gezaagd om zich eene woning te bouwen ; de meesten verge- noegden zich met eenige boomtakken tot een vierkant samen te vlechten, en daarboven een dak van ki- of suikerrietbladen te leggen. Dit was misschien voldoende om de zieken
tegen de brandende zonnestralen te beschutten, maar niet om ze tegen de felle regenbuien te vrijwaren. In de wintermaanden blaast de wind geregeld uit het Zuiden; de warme lucht die van den Evenaar aanstroomt is met dampen bezwangerd, welke op de hoogte der Sandwich- eilanden afkoelen, en in geweldige regenbuien nederstorten. Dan valt er eene ontzaglijke hoeveelheid water. Terwijl de regenmeter in België nauwelijks 80 centimeters water per jaar aangeeft, heeft men er in Hawaï van zeven tot acht meters waargenomen. Die regenbuien zijn dikwijls zoo geweldig dat zij aan eene wolkbreuk doen denken. In Molokai is misschien een goed huisdak nog meer onmisbaar dan in ons Vlaan- deren. |
|||||
|
HOK MOLOKAI VERANDERT I I7
Daarenboven waait die zuidenwind soms zoo
geweldig, dat het een ware storm mag heeten. De inboorlingen noemen dat een « kona » of evenwichtsbreuk. In 1874 werden de meeste hutten der leprozerij door een « kona » als weg- geschoren. Vele arme melaatschen lagen bijna zonder onderkomen in den killen regen te bib- beren. De matten waarop zij rustten werden zelfs door de vochtigheid aangetast en wasemden eenen onaangenamen reuk uit. P. Damiaan wendde zich tot den bestuurder
der leprozerij en bracht hem dezen ellendiger) toestand onder de oogen. Weldra liet de Regee- ring eene groote hoeveelheid hout aankoopen en aanvoeren, om nieuwe hutten te bouwen : sommige melaatschen ontvingen van hunne bloedverwanten het noodige gereedschap ;eenige timmerlieden zetten zich aan het werk. P. Da- miaan zelf zag men, nu hier, dan daar, met hamer en zaag onder de felle zonnestralen arbeiden. Als een reiziger Molokai bezoekt en de inwoners dier nieuwe woningen ondervraagt, antwoorden zij met fierheid: dit heeft onze herder gebouwd ! Ook voor het voedsel werden belangrijke verbeteringen aangebracht, dank wederom aan de vereenigde werking van het Bestuur en van den ijvervollen herder. Is het wonder dat de leprozerij in weinige
jaren van aanzien veranderde ; in plaats van ellendige hutten verrezen alom bevallige wonin- gen ; die stoffelijke welvaart werkte op de ge- |
||||
|
I 18 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
moederen : ook de gezichten zagen er lachender
uit. De sterfgevallen werden zeldzamer. De godsdienst verruimde de harten en beurde de gemoederen op. Zij die de leprozerij voor de tweede maal bezochten, ondervonden eene aan- gename verrassing. Men sprak niet meer van klachten, van oproer tegen de Regeering. Integendeel, toen P. Aubert in 1875 de me-
laatschen over hunnen toestand ondervroeg, plooide zich een glimlach om hunne misvormde lippen, en met tranen van dankbaarheid ant- woordden zij : « Wij beklagen ons lot niet; de Regeering zorgt meer voor ons, dan onze bloed- verwanten zouden gedaan hebben. Wij zijn over den bestuurder der leprozerij, en vooral over onzen herder zeer tevreden. Hij bewijst ons alle mogelijke diensten, hij bouwt onze hutten. Aan de meest lijdende zieken geeft hij thee, beschuit en suiker; aan de armen deelt hij ook kleederen uit. Hij zorgt zonder onder- scheid voor katholieken en protestanten. Welk een verschil met den protestantschen minister, die ons eens in het voorbijgaan uit nieuwsgie- righeid bezocht heeft, en zonder tot ons te naderen. Daaraan erkennen wij den waren herder die zijn leven voor zijne kudde bloot- stelt van den huurling die op winst uitgaat». |
||||
|
E N woord over de melaatschheid zal
ons onderwerp nog meer ophelderen en de zelfopoffering van P. Damiaan beter doen waardeeren. De melaatschheid is zeker een der oudste en der hardnekkigste geesels die ooit het vervallen kroost van Adam hebben beproefd. Reeds bekend bij de Hebreeuwen en de Aziatische volken, vóór Christus geboorte, bleef zij nu hier, dan daar, met afwisselende woede het mensch- dom teisteren. In de middeleeuwen maakte zij,geheel Europa
door, ontelbare slachtoffers, en zoo groot waren de verwoestingen, die zij in ons werelddeel aan- richtte, dat de droevige herinnering aan die geduchte kwaal nog vrij levendig bewaard is. En bij wien wekt de naam van melaatschheid niet de vreeselijke gedachte van levend wegkan- keren, van langzaam tot ontbinding overgaan? Bij wien doet die naam niet het vreeselijk beeld voor den geest rijzen van den heiligen man Job, door vrienden en bloedverwanten ver- laten en op eene reinigingsplaats aan het bederf ter prooi geworpen ? Ja, zoo geducht woedde vroeger de melaatschheid in onze streken, dat het volk zich nog herinnert, hoe op hare slachtoffers, als een zware vloek, de dubbele schande weegt |
||||
|
120 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
van eenen langzaam wegvretenden kanker, en
van eenealgemeene en altijddurende verstooting ? Maar nog heeft die kwaal niet uitgewoed. Neen. men verbeelde zich niet dat de melaatsch- heid thans op enkele eilanden van de Stille Zee verbannen is ; nu nog richt zij over den geheelen aardbodem verschrikkelijke verwoes- tingen aan, en wellicht is geene andere ziekte zoo algemeen verspreid. Men treft haar overal aan. Geen vruchtbare bodem, geen luchtsgesteldheid, geen hoogere of lagere grondligging kan den mensch van hare besmetting vrijwaren. Bezoek de heete gewesten van Sumatra, waar onder de brandende zonnestralen het leven en het bederf met haastigen tred vooruitgaan, of het koude IJsland, waar een snijdende vorst en bijna eeu- wige winter de ontbinding en de ontwikkeling der gewassen en dieren schijnt te belemmeren, gij zult er overal de melaatschheid in al hare ge- duchte kracht aantreffen. Laat onafgebroken regens of moerassige gronden eene zoo dikwijls ongezonde vochtigheid onderhouden ; laat eene gematigde droogheid en zuivere lucht de le- vensverrichtingen ongehinderd bevorderen, de ongenadige kwaal zal even zegevierend voort- woekeren en haar ontbindingswerk in het men- schelijk lichaam even gerust voltrekken. Arabië, Batavia, Afrika, Azië, zoo verschillend
van lucht en grond, tellen talrijke melaatschen. Men vindt er te gelijk in Rusland, in Noorwegen, in Portugaal, in Spanje, bij Marseille en Toulon; |
||||
|
DE MELAATSCHHEID I 2 I
|
|||||
|
in Griekenland, in Klein-Azië, en op de Ioni-
sche eilanden; Mexico, de Antillen, Brazilië\', de Guyana\'s hebben hunne melaatschen. In West-Indië alleen zijn er 250,000, die deze vreeselijke besmetting in zich omdragen. De geduchte ziekte heeft Afrika en Europa
als met eenen besmettingsgordel omringd. Zij betwist den mensch bijna overal den grond. Weinig talrijk zijn de bevoorrechte landen welke zij niet bezoekt. Zij schijnt de onafscheidbare en afgrijselijke gezellin van alle kustbewoners, en woedt vooral met ongemeene kracht in vele eilandengroepen van den Stillen Oceaan. De eilanden Taïti en Marquesas worden vreeselijk door dien geesel beproefd en zien hunne bevol- king jaarlijks afnemen. Sommigen beweren dat geheele volkstammen met den tijd aan de ge- duchte kwaal zullen bezwijken, zoo talrijk zijn de slachtoffers die zij onder inboorlingen nedervelt. Geen leeftijd ontsnapt aan de melaatschheid.
Het kind met zijne versche levenssappen, de dertigjarige man met zijne ontwikkelde krachten, de grijsaard met zijn uitgedroogd lichaam worden met dezelfde gretigheid door den ongenadigen geesel aangetast. Zoek geen wapen tegen de ziekte in zuivere kleeding en woning, in uitgele- zen spijzen ; zoowel onder de ellendige hut van den weerloozen arme als in het weelderige paleis, waar de rijke zich tegen haar verschanst, weet zij haar vergift in de aderen te storten en tallooze slachtoffers te maken. |
|||||
|
122 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Zij slaat als de dood zelve, zonder toezien,
zonder mededoogen. In het ballingsoord van Molokai zucht eene koninklijke vorstin. De koningen van Engeland Hendrik III en Hen- drik IV, waren melaatsch; Baldwijn IV, koning van Jerusalem stierf in den ouderdom van 33 jaren van de melaatschheid. Te Molokai ziet men teedere kinderen naast afgeleefde grijsaards aan dezelfde kwaal bezwijken. Te allen tijde heeft men deze ziekte voor
aanstekelijk gehouden. Die aanstekelijkheid wordt nochtans door velen geloochend, vooral sedert eenige jaren.. Wat daar ook van zij, zeker is het dat er onloochenbare uitzonderingen voor- komen. Sommige missionnarissen brachten tien, twintig jaar onder de melaatschen door, zonder door de ziekte te worden aangetast. Wonder- baar is vooral het behoud van Pater Donders, te midden der leprozen van Surinam of Hol- landsch Guyana. Deze ijverige Redemptorist leefde 28 jaar in eene goed bevolkte leprozerij. Hij was in gedurige aanraking met zijne zieken, en stierf eindelijk in een gezegenden ouderdom, zonder dat men ooit eenig spoor van melaatsch- heid in hem heeft waargenomen. P. Damiaan ontsnapte tien jaar lang aan de besmetting, en nochtans had hij zelf verschillende honderden zijner melaatschen begraven. Was die vreeselijke kwaal hoegenaamd niet
aanstekelijk, dan ware zekerde afzondering der zieken een hatelijke en nuttelooze maatregel. |
||||
|
DE MELAATSCHHEID
|
123
|
||||||
|
Die verbanning der melaatschen uit het gezel-
schap der gezonde burgers werd nochtans altijd als een onfeilbaar middel tegen de verspreiding der ziekte beschouwd. In het wetboek der Israëlieten zijn die voorzorgsmaatregelen tot in de geringste bijzonderheden bepaald. Het huis dat besmet is, moet gezuiverd worden; men moet de muren afschrabben, of afbreken en vernieuwen, de kleederen wasschen of verbran- den ; in sommige gevallen moeten de huizen zelve worden gesloopt. Aan alwie met melaatsch- heid is geslagen, wordt onmeedoogend alle gemeenschap met het gezonde gedeelte der be- volking ontzegd. In de middeleeuwen werden dergelijke maat-
regelen genomen. De melaatschen verklaarde men dood aan de maatschappij en verwijderde men uit de samenleving. Zij moesten zich in de eenzaamheid eene hut bouwen en altijd op een zekeren afstand van de andere woningen blijven ; zij waren voorzien van eenen ratel, om den voor- bijganger te waarschuwen niet te naderen. Meer gewoonlijk werden hospitalen of lepro-
zerijen gebouwd, waar die ongelukkigen eene liefdevolle verpleging ontvingen. In de twaalfde eeuw hadden schier alle steden en dorpen van Frankrijk hun hospitaal voor melaatschen, ook lazaret (\') of ladrerie genoemd. In iedere 1. De eerste leprozerijen droegen den naam van Lazarus-huis
of Lazaret, naar den naam van den beschermheilige der melaat- schen, den welbekenden Lazarus van het Oude Testament, die ook melaatsch was. |
|||||||
|
124 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
voorname stad van Engeland vond men derge-
lijke leprozenhuizen. Hetzelfde geldt voor Italië, voor noordelijk Europa, en inzonderheid voor België. Is het nu aan die afzondering der zieken, dat
wij de verdwijning der melaatschheid uit het binnenland van Europa te danken hebben, of moet dit aan andere oorzaken worden toe- geschreven ? Daarop is nog geen voldoend ant- woord gegeven, en de uitleggingen der mannen van het vak zijn zeer uiteenloopend.\' Nochtans houden velen die afscheiding der zieken als een zeker middel tegen de verdere verspreiding van de kwaal. De uitkomsten, welke deze afzon- dering tegenwoordig in Noorwegen en in Molo- kai oplevert, schijnen dit buiten twijfel te stellen. Wat ook de waarheid omtrent de aanstekelijk-
heid der melaatschheid zijn moge, de leprozerijen zijn zoo oud als de ziekte zelve, en in onze eeuw zoowel als in de middeleeuwen, zoowel als in de oudste tijden, zoekt men in de afzondering een wapen tegen de gevreesde kwaal. Men heeft veel kwaad gezegd van de lepro-
zerijen, meer uit onwetendheid of overdreven gevoeligheid, zooals het dikwijls gebeurt, dan met eenigen grond van waarheid. Eene korte uitweiding over deze liefdadige inrichtingen zal in een zoo belangwekkend onderwerp, den lezer ongetwijfeld welkom zijn (\'). I. Cf. Torfs. Fastes des calamités publtques. Epidémies.
Ch. m. |
||||
|
DE MELAATSCHHEID 125
|
||||||||
|
Sommigen noemen het wreedheid en on-
menschelijke hardvochtigheid, de melaatschen uit de samenleving te verbannen. Hier echter moet men een valsch medelijden onderdrukken. Laat dien melaatsche met zijne medeburgers in betrekking blijven, hij zal uwe menschlievend- heid roemen, maar gij zult oorzaak zijn, dat hij zijne besmetting aan anderen mededeelt; gij zult één slachtoffer der ziekte troosten, en mis- schien ontelbare nieuwe slachtoffers maken. Hier zeker moet in al zijne kracht het bekende woord gelden : qui atnat, castigat: die waarlijk bemint moet te goeder uur kunnen kastijden. Men stelle zich ook de leprozerijen niet voor
als gevangenissen, waarin de zieken onmee- doogend werden opgesloten, om daar schier hulpeloos aan den dood te worden prijsgegeven. In zijn Hugo van Craenhove heeft onze gevierde volksschrijver, Conscience, de pest van Luik (zeker was het de melaatschheid) meesterlijk af- geschetst. Misschien nochtans is die beschrijving een weinig overdreven. Wat daar ook van zij, zeker is het dat de leprozerij van Luik als eenig in haar soort moet aanschouwd worden. De melaatschen die in de leprozerijen leefden,
waren goed van alles voorzien en ontvingen eene liefdevolle verpleging. Zelfs werd eene kloosterorde van mannen en vrouwen voor het verzorgen dier zieken ingesteld. De Pausen schreven Bullen, om de geestelijken te vermanen over de gezondheid der christelijke gemeente |
||||||||
|
«
|
||||||||
|
I2Ó LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
te waken, en om herders en kudde tot liefdadig-
heid jegens de melaatschen aan te wakkeren. Zoo ver had het de christelijke zelfopoffering
in vele leprozerijen gebracht, dat, zooals geloof- waardige bronnen getuigen, de zieken er tevreden en gelukkig leefden, ja, dat gezonde burgers er zich trachtten in te dringen, om daar nevens de melaatschen een gemakkelijk leven te slijten. Plechtig geschiedde de afzondering dergenen
die door de ziekte waren aangetast. Zoodra iemand van melaatschheid was overtuigd, werd hij als dood beschouwd aan de wereld en aan de maatschappij. De Kerk vierde eene soort van lijkdienst, niet om den zieke schrik aan te jagen, maar om hem door die plechtigheid aan te sporen zich aan den wil van God te onderwerpen, in den godsdienst zijnen troost te zoeken en zich door een heilig leven tot den aanstaanden dood voor te bereiden. Op vele plaatsen ging de pastoor van
de parochie den melaatsche in zijne woning halen en leidde hem processiesgewijze naar de kerk. Daar werd eene lijkwade over hem uitgespreid, terwijl de droevige tonen van het Miserere in het heiligdom weerklonken : de kerk was in rouw gehuld, talrijke kaarsen brandden aan het altaar, en de wierookwolken stegen naar den hemel met de plechtige gebeden van den herderen de verzuchtingen van vrienden en bloedverwanten. Na den dienst richtte de priester eenige woorden tot de toegestroomde |
|||||
|
DE MELAATSCHHEIO
|
|||||||
|
127
|
|||||||
|
menigte, en vermaande eindelijk den melaatsche
al de voorschriften van de Kerk betreffende zijne afzondering stipt te onderhouden. Hij deed hem het nieuw kleed aantrekken dat hij voortaan moest blijven dragen, verbood hem zonder dat kleed of barrevoets uit te gaan, in de kerken of kloosters te treden, zich met eene menigte volks te vermengen, aan eene openbare bron of fon- tein te gaan drinken, koopwaren aan te raken alvorens hij ze gekocht zou hebben, in een woord, zich iets te veroorloven waardoor hij zijne ziekte aan anderen zou kunnen mededeelen. In België waren er al vroeg leprozerijen. Na-
men had er eene in 1118, Gent in 1146, Brussel in 1150, Luik in 1180, Yperen in 1187, Mechelen in 1200, Leuven en Bergen in 1216, Antwerpen in 1231, {Tersiecken, buiten de S. Joris-poort), Doornik in 1237. Sommigen verbeelden zich dat er in ieder dier hospitalen eenige honderden melaatschen waren geherbergd. Dit mag mis- schien hier en daar gedurende eenige jaren het geval geweest zijn ; maar gewoonlijk nochtans was het aantal zieken vrij gering, wijl de vreem- delingen en de behoeftigen moeilijk toegang hadden tot die gestichten, en zich in hunne eigene woning moesten afzonderen (\'). Wat Conscience over de leprozerij van Luik
heeft geschreven mag geenszins op alle andere 1. Cf. Annales de VAcad. d\'Archéol. de Belgique. Visite des
Lépreux a Anvers. Broeckx. Miscellanées poter servir tl l\'histoire de la Lipre a Anvers, par Broeckx. |
|||||||
|
128 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
worden toegepast. In die stad heeft de melaatsch-
heid met ongemeene hevigheid gewoed; op an- dere plaatsen ging de kwaal langzamer vooruit, en maakte zij minder slachtoffers. Nochtans werd België diep genoeg beproefd, en zeker zouden wij huiveren bij het schrikwekkend tafe- reel, hetwelk eene volledige afschetsing van de verwoestingen door de melaatschheid in België aangericht voor onze verschrikte blikken zou doen oprijzen. Hoe is die kwaal in ons land gekomen, hoe is
zij verdwenen ? Men beweert vrij algemeen dat de kruisvaarders de ziekte uit het Oosten hebben medegebracht. Al staat het vast dat er reeds vóór de kruisvaarten leprozerijen in Europa waren, nochtans kan men aannemen dat de melaatsch- heid in hevigheid heeft toegenomen ten gevolge der nauwere betrekkingen, welke te dien tijde tusschen het Oosten en het Westen zijn ontstaan. In de i6e eeuw begon de melaatschheid uit
Europa te verdwijnen, zonder dat men de juiste oorzaak daarvan heeft weten op te sporen. In vele leprozerijen waren er toen niet meer dan vier of vijf melaatschen, en langzamerhand smolt die geringe bevolking geheel weg ; die liefdadig- heidsgestichten zelven verdwenen of begonnen ook andere zieken te herbergen. Na deze korte geschiedenis der melaatsch-
heid, zullen wij een woord zeggen over den aard dier ziekte. Men neemt algemeen aan, dat ook hier micro-
|
||||
|
DE MELAATSCHHEID 129
|
|||||
|
ben in het spel zijn. Dokter Hansen van Bergen,
een Noorweger, heeft eerst de bacterie der melaatschheid ontdekt (\'). Maar hoe komen die microben zich in het
bloed huisvesten ? Wat bevordert hunne ont- wikkeling en vermenigvuldiging ? Is het on- zindelijkheid, onreinheid, en zou dan de ziekte zooals vele andere voorde beschaving achteruit- wijken ? Is het misschien slecht voedsel, bedorven visch, en kan men alzoo hare tegen- woordigheid op schier alle zeekusten verklaren? Is het wellicht, om niet te spreken van de aan- tasting door besmetting of aanraking, een los- bandig gedrag, een wulpsch en zinnelijk leven, dat de vreeselijke kiem dier ziekte in het bloed nederlegt en doet ontwikkelen? Ziedaar zooveel vragen, waarop door de wetenschap nog geen voldoend antwoord is gegeven. Tegen iedere verklaring van den oorsprong der melaatschheid kunnen ernstige bedenkingen worden inge- bracht. Tegenwoordig, vooral in Engeland, zijn talrijke geleerde dokters bezig met de zaak te bestudeeren. Mocht het aan deze eeuw voorbe- houden zijn ook dit geheim te ontsluieren, dan zou de wetenschap door deze nuttige ontdekking evenzeer de dankbaarheid van het menschdom verdienen, als de katholieke liefdadigheid door hare heldhaftige verpleging. De naam van lepra of melaatschheid wordt
1. Cf. Dict. encycl. des Sciences médicales. T. 11 & t. xxxm,
I &2.
Leven van Pater Damiaan. Q
|
|||||
|
I30 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
dikwijls op zeer onderscheidene huidziekten toe-
gepast. Allen hebben dit gemeen, dat zij over het geheele lichaam uitslaan, den mensch afzich- telijk en afstootelijk maken, en zeer hardnekkig en gevaarlijk zijn. Soms ziet men de huid afschilferen ; het haar
verschiet van kleur; het geheele lichaam is met witte schubben bedekt, waarvan het middelpunt is ingedrukt ; die schubben hebben soms ver- schillende centimeters, ja, eenen decimeter door- snede. Deze ziekte was onder de Hebreeuwen zeer verspreid, en had den dood niet ten gevolge. Dit is de eigenlijke lepra, welk woord zou kun- nen vertaald worden door schubziekte (\'). Het is de creduchte kwaal van de middeleeuwen. De naam van « melaatschheid » wordt even
algemeen toegepast op eene geheel andere ziekte. Bij het invallen van deze tweede soort van me- laatschheid verschijnen op het gelaat, vooral op de wangen, roodachtige, gevoellooze vlekken. Op die plaatsen verandert het haar van kleur ; de wenkbrauwen vallen uit. Het is een onmisken- baar teeken van melaatschheid. Die alzoo aan- getast is schijnt overigens zeer gezond : hij gaat, hij werkt, hij lacht. Die roode vlekken nochtans vermenigvuldigen zich over het geheele lichaam. Eefst waren zij enkel gevoelloos ; nu wordt het eene zweer, eene afstootende wonde. Het is een algemeene kanker, die het geheele lichaam 1. Het Grieksche woord asi:o; (lepos) beteekent schub, Xntprfc
(lepros) de geschubde, X&rpet, de leper, de melaatschheid. |
|||||
|
DE MELAATSCHHEID [31
aantast, maar met meer gretigheid de uiteinden
van de leden, zooals handen, voeten, neus, knieën en ellebogen wegknaagt (\'). De stem wordt heesch, de ademhaling belemmerd. Die wonden verspreiden eenen zeer onaangenamen geur.en de adem der lijders verpest de lucht. Het verlies van gevoel op de roode vlekken
wordt dikwijls door hevige pijnen voorafgegaan. Over \'t algemeen nochtans lijden de melaatschen weinig of geen lichamelijke pijn, evenmin als personen die van de tering sterven. Maar wat moet het hart niet lijden ! Het is de
wreede dood die zijne prooi langzaam verslindt, en het gebouw van het menschelijk lichaam stuk voor stuk afbreekt. Het zijn de afgrijselijkheden van het graf die lang vóór den dood beginnen, en onder het oog van dien gedwongen martelaar tot het laatste oogenblik worden voortgezet. Als die vraatzuchtige kanker zijn ellendig
slachtoffer bijna heeft weggeknaagd, en van bui- ten geen voedsel meer vindt, dan tast hij de ingewanden en de longen aan, en de ziel mag eindelijk het lichaam verlaten dat voor haar niet meer geschikt is. 1. Een Oostersch reiziger, Dr. Halbeck, bezocht de leprozerij
van Hamel-en-Arade, en zag twee melaatschen die bezig waren met erwten te planten. « De eene, zegt hi], had geene handen meer, en de andere geene voeten : die ledematen waren weg- gekankerd. Degene die zijne voeten verloren had, zat schrijlings op den rug van den andere, en naarmate hij voortgedragen werd, liet hij nu en dan eene erwt vallen welke zijn makker met den voet in den grond trapte (?). Cf Ch. W. Stoddart. The Lepers of Molokai. |
||||
|
132 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Deze tweede soort van melaatschheid doet
zich onder verschillende vormen voor. Soms komen er op de huid niets dan roode vlekken, die het gevoel wegnemen en later in ontbinding wegvloeien : het is de gevoel verlammende of de anaestetische melaatschheid. Dikwijls ook verschijnen over het geheele lichaam eene soort van knobbelen, geelachtig van kleur en zacht op het gevoel. Als de ziekte wat gevorderd is, begint een dergelijke uitwas in eene soort van walgelijken kanker te vervloeien : het worden nu afzichtelijke zweren, gapende wonden die zich meer en meer uitbreiden. Dit is de knob- belige melaatschheid. Gewoonlijk verschijnen er te gelijker tijd roode vlekken en knobbelen. Het zijn deze twee laatste soorten van melaatsch- heid die men vereenigd of afzonderlijk in de Sandwich-eilanden aantreft. Bij de geneesheeren stond deze ziekte lang onder den naam van « ele- phantiasis » bekend (\'), wat eigenlijk beteekent de olifantziekte. Als men in acht neemt dat deze melaatschheid het gelaat doet zwellen, de huid met korsten overdekt en buitengewoon ruw en hobbelig maakt, de handen, neus en ooren in omvang doet toenemen, dan begrijpt men licht de gepastheid dier benaming. Het bestaan dezer elephantiasis bij de
Hebreeuwen, wordt tegenwoordig nog door sommigen betwist. Zij heerschte ongetwijfeld in 1. Elephantiasis Grcecorum, elephantiasis van de Grieken,
omdat de Grieken het eerst deze ziekte beschreven hebben. |
||||
|
DE MELAATSCHHEID I33
|
|||||
|
Europa in de middeleeuwen, vooral in het
Noorden. Nochtans zou men ver van de waar- heid zijn, indien men meende, dat alle lepro- zenhuizen vol zaten van dergelijke melaatschen: in zekere eeuwen waren die gevallen vrij zeld- zaam. Tegenwoordig is deze vreeselijke ziekte maar al te zeer bekend : wat wij van de heden- daagsche verspreiding der melaatschheid gezegd hebben, moet van deze elephantiasis verstaan worden. Hoe onverbiddelijk die kwaal ook zij, lang-
zaam nochtans is hare werking : een melaatsche kan tien, vijftien, twintig jaar leven. De ban- nelingen van Molokai sterven gewoonlijk het vierde of vijfde jaar na hunne aankomst. Is die ziekte wel degelijk ongeneesbaar, zooals
men het altijd beweerd heeft ? Een feit is buiten twijfel : namelijk dat men ze sedert onheuglijke tijden voor dusdanig heeft gehouden, en dat de soms aangehaalde gevallen van genezing als geheel buitengewoon worden beschouwd. In het geneeskundig Congres van Wiesbaden,
beweerde Dr. Unna, van Hamburg, iemand van die ziekte te hebben genezen. In Molokai spreekt men ook van een of ander geval van genezing. Sedert een paar jaren gebruikt men veel de « gurjun-olie », om die geduchte besmetting uit de aangetaste lichamen te verdrijven.- Deze olie is een uittreksel uit eenen denneboom van de Andaman-eilanden (Zee van Bengalen). De Gou- verneur dier eilanden meldt in een officieel verslag, |
|||||
|
134 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
dat alle melaatschen die zich met deze olie lieten
inwrijven, na eenige maanden volkomen genezen werden. Alleen wanneer een edel gedeelte, zooals de longen, door de ziekte was aangetast, bleek de wonderbare olie krachteloos te zijn. M. Edw. Cliffbrd, aan wien wij deze bijzonderheden heb- ben ontleend, bracht het kostbaar geneesmiddel in 1889 naar Molokai mede : hij liet deze olie in het hospitaal gebruiken. De toekomst zal ons leeren, of zij inderdaad zoo heilzaam werkt op de beklagenswaardige slachtoffers van de meest geduchte der ziekten. Tot nu toe echter geneest bijna niemand,
en de melaatschen zijn tot een tragen maar zekeren dood veroordeeld. De leprozerijen zijn tegenwoordig zoo noodzakelijk als in de middel- eeuwen, niet alleen om de besmetting te beletten, maar ook om de hulpelooze zieken te verplegen. Ook heeft de H. Kerk in die behoefte voor-
zien, en telt zij nu, zoowel als in vroegere tijden, talrijke helden die den dood trotseeren om den naaste te helpen. Neen, hij die de katholieke liefdadigheid in
het verplegen der melaatschen wil bewonderen, behoeft niet op de middeleeuwen terug te zien, of zijrte blikken uitsluitend op Molokai te vestigen. Waar er katholieke melaatschen zijn, zal hij katholieke liefdezusters, kloosterlingen en priesters aantreffen, die hun leven veil hebben voor hunne broeders. Het eiland Bourbon heeft |
||||
|
DE MELAATSCHHEID 135
|
|||||
|
zijn leprozenhuis, waar een priester van de Con-
gregatie van den H. Geest en van het Onbevlekt Hart van Maria in gedurige aanraking is met de ongelukkigen die hij verpleegt. Madagascar heeft zijn hospitaal voor melaatschen, waareen Jezuïet zich sedert lange jaren gelukkig acht zijn leven voor zijne dierbare zieken te mogen blootstellen. In Surinam (Hollandsch Guyana) bestaat
sedert 1826 eene leprozerij, waar reeds vier ka- tholieke priesters het slachtoffer huns helden- moeds zijn geworden. In 1868 werd de dienst der melaatsche gemeente aan de Paters Redempto- risten toevertrouwd, en waargenomen.eerst door Pater Donders, die onlangs, na 28 jaar heldhaf- tige zelfopoffering, is gestorven, en vervolgens door twee zijner medebroeders, waarvan reeds één de verschrikkelijke sporen der melaatsch- heid aan handen en voeten ontwaart. Op geen andere plaats van de wereld noch-
tans zal men, zooals te Molokai, eene uitge- strekte vallei ontmoeten waar niets dan melaat- schen wonen, en nergens ook kan de katholieke liefdadigheid een schooner eereveld aantreffen, nergens heeft zij zoo schoone wonderen gewerkt en zoo luistervolle zegenpralen behaald. Ook heeft Molokai het voorrecht genoten bijna uit- sluitend de aandacht en de bewondering der wereld te wekken. P. Damiaan mag bij uitstek Apostel der melaatschen worden genoemd, al hebben vele andere missionnarissen leprozerijen bediend. In den held van Molokai nochtans |
|||||
|
136 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
wordt ook de katholieke liefdadigheid zelve ver-
eerd, en in de glorierijke lauweren die men om zijne slapen heeft gevlochten zien wij ook eenen schitterenden eerekrans voor den katholieken priester, voor alle helden die gelijk hij melaatsen willen worden om de melaatschen voor Christus te winnen. Molokai is als een hartverheffend schouwspel
geworden voor de geheele wereld. Hoezeer de vijanden der H. Kerk er dikwijls op uit zijn, om haren roem te verduisteren of te bezwalken, om over hare weldaden den sluier der vergetel- heid te werpen, te glansrijk was thans de luister, die den naam van Pater Damiaan om- straalde. Zij ook, zij juichten zijne edele zelf- verloochening eenstemmig toe, en zij bekenden dat het de katholieke Kerk, de Kerk der mar- telaren, uitsluitend eigen is, apostelen der me- laatschen onder hare kinderen te tellen. |
|||||
|
ELAATSCHEN bezoeken! Onder
melaatschen leven ! Bij die gedachte alleen loopt ons eene koude rilling door de leden. De melaatschheid is eene vreeselijke ziekte, en die ziekte is misschien aanstekelijk! Ieder weet wat al doodsangsten eene pest
doet uitstaan. Als eene besmettelijke ziekte in ons land verschijnt, wat geweld moet men zich niet aandoen om eenen zieke te naderen ? Gij moet een huis binnentreden waar iemand door de pest is aangetast; onwillekeurig voelt gij u door eene natuurlijke vrees teruggehouden. Gij zijt met eenen pestzieke in aanraking geweest ? Welk eene moeite gevoelt gij niet, om de ge- dachte te verwijderen dat gij zelf zijt aange- tast ! Elk oogenblik meent gij de vreeselijke werking der ziekte ook te gevoelen. Men verbeelde zich niet dat Pater Damiaan,
hoe heldhaftig hij ook mocht zijn, geheel vrij ge- weest is van die vrees, en nooit een gevoel van schrik en afkeer heeft moeten onderdrukken. Het voorbeeld van onzen Zaligmaker, die zijn leven voor den mensch ten beste gaf, een onverzadelijke ijver voor de bekeering der zielen, of liever de alvermogende genade Gods, ziedaar wat hem ondersteunde, wat hem versterkte en |
||||
|
138 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
aanmoedigde in den dienst der melaatschen,
waar alles afkeer en schrik inboezemt. Hij gevoelde een natuurlijken weerzin, hij moest onrustwekkende gedachten verdrijven, en zich aan den dood of liever aan het graf gewennen. Hij ook voelde soms oogen, hart en handen zich afwenden van den dierbaren zieke dien hij kwam vertroosten : maar een schietgebed tot God, eene heldhaftige poging, en die vrees was overmeesterd ! Geholpen door die genade, welke onzen natuurlijken aanleg versterkt en veredelt, mocht hij reeds tien dagen na zijne aankomst schrijven : « Ik gevoel hoegenaamd geenen af- « keer meer van de melaatschen. » En nochtans, wat zag hij, wat hoorde hij al
niet op eenen dag ? Ja, wat leed hij ook niet door het reukzintuig! De lezer zal het ons niet ten kwade duiden, dat wij nog een oogenblik bij die overmaat van menschelijke ellende ver- toeven, welke onze welbeminde held gedurende 15 jaren met al zijne zintuigen heeft waarge- nomen. Kort na zijne aankomst schrijft hij : « Ik heb
veel moeite gehad om mij aan die lucht te ge- wennen. Op zekeren dag, gedurende de H. Mis, had ik het zoo benauwd, dat ik meende mij van het altaar te moeten verwijderen, om buiten wat versche lucht te gaan inademen. Maar ik werd teruggehouden door de gedachte aan onzen goddelijken Zaligmaker die het graf van Lazarus deed openen. Nu heb ik niet meer te lijden van |
||||||
|
-
|
|||||
|
Mtm.....*
|
|||||
|
I
|
|||||
|
I4O LEVEN VAN PATER DAMIAAN
dergelijke prikkelbaarheid van mijn reukorgaan,
en zonder tegenzin ga ik de hutten der melaat- schen binnen. Somwijlen nochtans gevoel ik eenigen weerzin, namelijk als ik zieken moet biechten, in wier wonden er van die wormen zijn welke de lijken verslinden. Dikwijls ook vind ik moeilijk eene gezonde plaats voor de zalving van het H. Oliesel: handen en voeten zijn maar ééne wonde. Het is een teeken van een aan- staanden dood. « Deze beschrijving zal u een denkbeeld geven
van mijn dagelijkschen arbeid. Verbeeld u maar een almoezenier van een hospitaal, waar 800 melaatschen zouden vergaderd zijn. Hier is geen dokter, zijne wetenschap zou tot niets dienen. Een blanke die melaatsch is, en uw dienaar die het niet is, belasten zich met de zorgen der geneeskunde. » Kort en uiterst eenvoudig is die beschrijving.
Pater Damiaan meende hoegenaamd niet dat hij iets zoo buitengewoons verrichtte. Misschien zouden wij nooit geweten hebben, wat hij al ge- leden heeft in die liefdadige bezoeken, in dat alledaagsch verkeer met melaatschen, indien zijne medebroeders ons geen uitvoeriger ver- halen hadden ter hand gesteld. Ziehier een verslag van P. Aubert, die meer-
malen de leprozerij heeft bezocht: « Wat zal ik u zeggen van de melaatschen ? In hun lichaam neemt men de veelvuldige vormen der afzichte- lijkheid waan De melaatschheid knaagt af, zij |
||||
|
LIJDEN EN TROOST 141
|
|||||
|
verteert met altijd versnellende gretigheid de
uitstekende deelen van het hoofd, en de uitein- den van de leden, handen, voeten, elleboog en knieën. Sommigen hebben geenen neus meer; bij anderen integendeel is dit lidmaat bovenmate ge- zwollen. Velen zien achtereenvolgens al hunne vingerleden te midden van scherpe pijnen af- vallen ; er zijn er die slechts het beenachtige gedeelte der vingeren overhouden. Bij anderen blijft er nog hier en daar een stuk van een vinger over. Velen worden blind of eenoogig. Men vindt er ook, gelukkig weinigen, bij wie het geheele aangezicht niets dan eene ontzaglijke wonde van donkerroode, bloedige kleur aan het verschrikte oog vertoont. Arme ongelukkigen ! Ook voor zich zelven zijn zij een voorwerp van afschrik. En met dat alles hebben zij nog, gelijk alle andere melaatschen, de ongelooflijke gril van altijd eenen spiegel in handen te hebben, om zich ieder oogenblik daarin te bezien. Bij velen is het aan- gezicht bovenmate breed of lang, en geheel ge- zwollen en met diepe plooien doorsneden. Kin- deren zien er uit als kleine grijzaards. Bij anderen zijn de lippen verwrongen of ziet men het on- derste ooglid bloedkleurig en vreeselijk gapend nederhangen. Ook het spraakzintuig heeft veel te lijden van deze verschrikkelijke ziekte. De stem is hol en wordt langzamerhand uitgedoofd. Daarbij komt nog eene soort van aamborstig- heid die vele melaatschen verstikt, of ook een geweldige hoest met sterke bloedspuwingen. |
|||||
|
142 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
« Laten wij niet spreken van den verpestenden
reuk welke uit die half verrotte lichamen wordt gewasemd, vooral bij degenen wier voeten erg zijn aangetast : \'t is om er onder te bezwijken. Terwijl ik aan de kerk schilderde, heb ik soms uren lang eenen dier ongelukkigen aan mijne zijde gehad; hij scheen hoegenaamd niet te ver- moeden hoe hinderend zijn gezelschap mij was. Andere keeren, terwijl ik preekte, biecht hoorde, of een nieuwbekeerden zieke bediende, werd ik verschillende malen genoodzaakt, gedurende den langen tijd dien ik er aan besteedde, een oogenblik buiten te gaan om wat versche lucht in te ademen, en mijn walgend hart met geweld terug te houden bij het zien der duizenden wor- men, waardoor die ellendigen levend worden verslonden. Ach! men moet naar Molokai ko- men te midden van zeven of acht honderd me- laatschen van allen ouderdom, van alle kunne, in alle graden van die verschrikkelijke ziekte, wil men begrijpen wat de melaatschheid van het lichaam is, en een treffend en natuurlijk beeld aanschouwen van de melaatschheid der ziel. « Behalve op sommige tijdstippen van hunne
ziekte, lijden zij geene scherpe pijnen. De aan- getaste deelen zijn eer gevoelloos en dood. « Ik heb er ontmoet die zonder huiveren met
een mes in handen en voeten als in een stuk hout sneden* Het gebeurt dat zij zich erg ver- branden zonder het te merken. » Tot dusverre P. Aubert. Ook P. Gregorius
|
||||
|
LIJDEN EN TROOST
|
|||||||
|
\'43
|
|||||||
|
had niet zelden het voorrecht zijn edelmoedigen
ordebroeder in zijne bezoeken te volgen : « Eenige dagen voor het begin der retraite,
zegt hij, bezocht ik met P. Damiaan bijna al de hutten. Na de zieken onderzocht en ondervraagd te hebben, spraken wij hun eenige woorden van aanmoediging, en hoorden hunne biecht, als zij dit verlangden. « Behalve de melaatschheid, ontmoet men hier
vele andere ziekten, die er het gevolg van zijn. Men vindt er blinden, lammen, krankzinnigen. Maar niets is zoo schrikwekkend als de ontbin- ding die de ziekte, bij het naderen van den dood, veroorzaakt. Ziet gij dien ongelukkige daar in die verwijderde cel, waar hij weldra den laatsten snik zal geven ? Er blijft niets meer dan een vormlooze, verminkte en half weggekankerde romp! Bij dat gezicht deinst de natuur terug maar het geloof ondersteunt den priester. « Volg mij nu in de groote zaal van het hospi-
taal. Daar verblijven de vrouwen wier melaatsch- heid het meest gevorderd is. Nauwelijks kunnen zij zich door die zaal voortsleuren. Welnu, wat doen zij in dien ellendigen staat ? Zij bidden. Het gebed is hun eenige troost. Aldus bereiden zij zich tot het ontvangen van het Brood des Hemels, dat de priester hun aanstonds zal bren- gen. De katholieken, die in de naburige zalen verblijven, maar wier voeten niet in staat zijn naar de kapel te gaan, komen vervolgens in deze zelfde zaal de H. Communie ontvangen. |
|||||||
|
144 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
« Die bezoeken zijn, wel is waar, rijk aan troost;
maar dit belet niet dat de natuur er onder lijdt. Ik heb het menigmaal gemerkt aan de hevige hoofdpijn welke er het gevolg van was. Op ze- keren dag, toen ik er erg aan leed, maakte mijn welbeminde broeder mij deze opmerking, die ons toelaat zijnen heldenmoed te waardeeren : « Troost u maar, sedert drie jaar dat ik hier ben, heb ik dikwijls hetzelfde ondervonden. » Schoone verzachtende uitdrukking, die ons
genoegzaam laat raden, wat de herder van Molo- kai dagelijks te lijden had! Want, vergeten wij het niet, dat was niet eens in \'t voorbijgaan, maar alle dagen, maar maanden en jaren lang__ Zoet nochtans was dat lijden, als het lijden
der harten die Jezus beminnen, en voor Hem aan het heil der zielen arbeiden. Dit blijkt ge- noegzaam uit hetgeen Pater Damiaan tot zijnen overste schrijft in Augustus 1873. «Zie, hier ben ik te midden mijner melaat-
schen. Afschuwelijk, ja, zien zij er uit ; maar zij hebben eene ziel, door het aanbiddelijk bloed van onzen goddelijken Zaligmaker vrijgekocht; Hij ook vertroostte de melaatschen in zijne goe- dertierene liefde. « Indien ik, gelijk Hij, hun de gezondheid
niet kan terugschenken, nochtans geeft mijne heilige bediening mij het middel om ze te troos- ten ; en ik heb het vertrouwen dat velen onder hen, door de Sacramenten van de melaatsch- heid der ziel gezuiverd, waardig zullen gevonden |
|||||
|
LIJDEN EN TKOOST 145
|
||||||
|
worden, in het hemelsch Jeruzalem te treden ».
En verder : « Er is veel te doen in de huis- bezoeken ; maar men is genoodzaakt eene ver- peste lucht in te ademen. Ik ga van de eene woning naar de andere ; zij zijn bijna alle vol. Ik vind er dikwijls ongelukkige melaatschen die zich met moeite voortsleuren, omdat hunne handen en voeten door de vreeselijke ziekte zijn weggeknaagd. « Gewoonlijk luisteren zij met aandacht naar
het zaligmakend woord dat ik aan ieder volgens zijne gesteldheid uitdeel. Eene andere woning vraagt ook dikwijls een anderen toon. Hier zijn het zoete troostwoorden. Daar voeg ik er wat bitterheid bij, om de oogen van eenen zondaar te doen opengaan. Elders moet ik ook de stem verheffen, en de versteende zondaars met ver- schrikkelijke straffen bedreigen. « Hier, gelijk overal, is het gebed het beste
bekeeringsmiddel. Nutteloos had ik verleden Donderdag een armen Calvinist de dringendste redenen voor oogen gelegd, om hem tot onzen godsdienst over te halen. Twee dagen later, wendde ik nieuwe pogingen aan ; er was niets aan te doen. \'s Zondags liet ik voor hem bidden, en reeds \'s anderdaags deed hij mij roepen, en vroeg mij gelijk de berouwhebbende Joden aan den Heiligen Petrus : wat moet ik doen? Na zijne afzwering werd hij op voorwaarde gedoopt, en toonde een oprecht berouw ». Pater Damiaan wil niet alleen bekeeren, maar
|
||||||
|
Leven van Pater Damiaan.
|
||||||
|
.
|
|||||
|
I46 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
opbeuren en troosten. Gelijk eene teedere moe-
der, die bij het bed van haar wegkwijnend kind zich het hart van droefheid voelt breken, maar nog moed vindt om haren lieveling op te beuren en met eene gemaakte blijdschap door hare tra- nen heen te lachen, zoo ook tracht deze liefde- volle herder, deze geestelijke vader, zich blijde en opgeruimd te toonen, om zijne lijdende kinderen het hart te verruimen : « Ik tracht mij vroolijk te toonen, om hun wat
moed te geven. Ik spreek hun van den dood als van het einde huns lijdens. Velen ook zien met onderwerping en somwijlen met blijdschap het laatste uur naderen ». Wil men zien hoe de katholieke godsdienst op
het sterfbed zegeviert ? «Ik heb zooeven, schrijft Pater Damiaan,
eenen mijner beste christenen begraven. Zijn dood was zeer stichtend. Hij verzuchtte naar het geluk des hemels, en zonder ophouden herhaalde hij deze woorden van den Heiligen Paulus, (Phil. 1,23): «Ik ivensch van mijne banden verlost te worden, en met Christus te zijn ». Vandaar die eenigszins vreemde mengeling van
lijden en vreugde in de vallei der melaatschen. Alles spreekt er van bittere smarten, van vree- selijke ziekten, van dood en graf. Nochtans is de vreugde uit de leprozerij niet verbannen. De ware deugd, weet in het bitterste lijden nog eenen glimlach om de lippen te plooien. Zij kan onder de droevigste smartezuchten nog woorden |
|||||
|
LIJDEN EN TROOST 147
van dank, ja, nog een blijden lofzang doen
weerklinken. De reizigers die de bannelingen van Molokai bezochten, ontvingen eenen indruk van schrik en van bewondering. Niet zonder verbaasdheid zagen de protestantsche bezoekers, hoe op het misvormde gelaat van vele me- laatschen door hunne tranen heen een glimlach speelde als die der martelaren. |
||||||
|
TWAALFDE HOOFDSTUK
|
|||||||
|
Plechtigheden van den Gods-
|
|||||||
|
dienst in de leprozerij
|
|||||||
|
N Dl EN de dood te Molokai onge-
stoord de lichamen mocht aan- tasten en het stoffelijke leven ver- woesten, toch behaalde de goddelijke genade heerlijke zegepralen in de zielen dier diep beproefde christenen, en deed zij alom schoone deugden bloeien en overvloedige vruch- ten van heiligheid rijpen. De melaatschen, hoe onrein zij eerst ook waren, werden in den smelt- kroes des lijdens gelouterd en gezuiverd. De katholieke godsdienst schitterde met liefelijken glans in die akelige vallei der ellende, en de kracht der goddelijke genade zegevierde over dood en hel: de lezer oordeele zelf. Reeds in Juli 1873, een paar maanden na de ,
aankomst van P. Damiaan, was het getal der geloovigen van 200 tot boven de 400 gestegen. De katholieken waren ijverig en voorbeeldig, velen kwamen dagelijks de H. Mis bijwonen en \'s avonds het rozenhoedje bidden, \'s Zondags werd eene plechtige Mis gezongen, welke alle melaatschen, die door de ziekte niet belet waren, met de grootste blijken van godsvrucht bijwoon- den, en zelfs met zang en muziek wisten op te luisteren. Een katholieke Amerikaan, M. Ch. Stoddart,
|
|||||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN 149
|
|||||
|
was reeds sedert 3 jaar in het eiland Hawaï
woonachtig, en kreeg in 1884 de toelating om de leprozerij van Molokai te bezoeken. Hij heeft ons eene treffende beschrijving van zijne reis gegeven, en in \'t bijzonder van de eigen- aardige plechtigheden der Zondagmis onder de melaatschen: « Eene Hoogmis te Kalawao ! Het H. Misoffer wordt opgedragen in den geest van eene Mis van Requiem ; want de omstaanders zijn allen tot den dood veroordeeld. P. Damiaan deed mij links aan het altaar in eene afgeslotene zitting plaats nemen. Een latwerk sluit die plaats af, en nooit mag een melaatsche daar binnentreden. « De koorkinderen waren net gekleed, maar
allen min of meer misvormd : sommigen zagen er afzichtelijk en deernis waardig uit... Het gelaat van den priester schitterde van minzamen ernst. De kapel was vol geloovigen, en allen zongen de eenvoudige kerkliederen, wier tonen ons eenigs- zins vreemd uit hunne heesche kelen toeklonken. « De godsvrucht der katholieke Hawaïanen is
merkwaardig, omdat zij van natuur eene kinder- lijke eenvoudigheid hebben. Ik heb nergens zoo duidelijke teekenen van waar berouw gezien, en zeker niet in de protestantsche godsdienst- oefeningen, vooral sedert zij door inboorlingen worden voorgezeten ; want de Amerikaansche protestantsche zendelingen hebben zich terugge- trokken en de zaken in de handen der inboor- lingen gelaten. |
|||||
|
150 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
« Welk eene tegenstelling hier! Een schitte-
rend altaar, met smaak versierd, een jeugdige priester, bloeiend van gezondheid en met hel- dere, welluidende stem, het « Pater Noster » zingende: aan zijne voeten koorknapen die op hunne kinderlijke trekken den stempel van den dood dragen. En verder niets dan het vreese- lijkste bederf. Nauwelijks was er één gelaat dat men zonder afschrik kon aanzien, en sommige gedaanten schenen uit de verrotting van het graf te zijn opgestaan. En buiten, het plechtig ge- ruisch van de woedende zee, en het huilen van den wind die als een zucht van medelijden in mijne ooren klonk. « De lucht was bedorven... en die indruk-
wekkende schaar met al haar afgrijselijkhedeh, scheen mij als eene onderaardsche doodenver- gadering. « Zoo viert men den Zondag te Kalawao;en
het is P. Damiaan gegeven die plechtigheid voor te zitten. Ik dacht toen aan deze woorden van den H. Lucas (xvn, 12-13): « Toen hij eene -zekere stad binnentrad, daar ontmoetten hem tien mannen die melaatsch waren, die op eenen afstand bleven staan en hunne stem verhieven, zeggende: « Je/.us, Meester, heb medelijden met ons. » Ja, hun gebed werd verhoord : want Hij heeft me- delijden met hen, en zegent hen in den persoon van zijnen dienaar. » Niet minder eigenaardig zijn de processièn te
Kalawao. Reeds in 1871 wordt de processie |
||||
|
PLECHT. VAN DEN GODSD. IN DE LEPROZERIJ 151
van het H. Sacrament, met groote plechtigheid
gehouden. De melaatschen willen alles zelven voorbereiden : de vrouwen, wier handen nog niet door de ziekte zijn aangetast, naaien vaan- dels en banieren : de mannen gaan op den berg bamboesstokken snijden om eenen troonhemel en een draagbaar altaar te vervaardigen ; twee rustplaatsen worden voorbereid, de eene aan het uiteinde van het eiland.de andere in het hospitaal. Pater Andreas was den herder van Kalawao
komen helpen, en beschrijft, als volgt, de tref- fende plechtigheid: « Op Sacramentsdag las ik om 6 ure eene eerste Mis, waaronder er eene algemeene Communie plaats had. Te 9 ure zong P. Damiaan de Hoogmis, met uitstelling van het H. Sacrament ; daarna sermoen en rozen- hoedje. Om 3 ure, zette de processie zich in aantocht : de stoet was verdeeld in 3 groepen. In den eersten, zag men 3 banieren, eene van de jongens,-eene van de meisjes en eene van de vol-, wassenen ; daarom heen wapperden 30 wimpels. «In den tweeden groep, zag men eerst een
draagbaar altaar, daarna de muzikanten, vervol- gens de zangsters en eindelijk de zangers. De derde groep omringde het H. Sacrament. Vier van de sterkste mannen, met een groen kleed, waarop een rood kruis schitterde, droegen den troonhemel; aan de vier hoeken hielden koor- kinderen brandende flambouwen ; vóór den troonhemel traden nog koorkinderen met den wierook ; geheel vooraan gingen jeugdige meis- |
||||
|
152 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
jes in wit feestgewaad en met blauwen schouder-
band; zij strooiden frissche bloemen en lieflijk groen op den doorgang van hunnen God. Mu- zikanten in het blauw gekleed, sloten den stoet. « Gedurende de processie wisselden de blijde
tonen der fanfaren geregeld af met de stem der zangers, terwijl de andere geloovigen zonder ophouden het rozenhoedje baden. De geheele leprozerij was op de been. De protestanten zelven volgden met eerbied of ontdekten zich bij het voorbijgaan van het H. Sacrament ; eenigen zelfs waren in den stoet. « Mijne zangers waren zoo vermoeid bij
hunnen terugkeer in de kapel, dat wij ons ver- genoegden met een kort Lof zonder Te Deum; maar de schoone plechtigheid had genoeg op de gemoederen gewerkt; eenige dagen daarna kwamen acht protestanten het heilig Doopsel vragen, en omtrent veertien anderen bereiden zich om het binnenkort te ontvangen ». Zoo kwamen blijde feestelijkheden de me-
laatschen van tijd tot tijd opvroolijken, en in hun anders eentonig leven eene aangename afwisse- ling brengen. De processie was eene groote ge- beurtenis te Kalawao en te Kalaupapa, en al duurde het feest maar eenige uren, lang bleven hun de zoetste herinneringen ervan bij. In 1884 beschrijft P. Damiaan zelf een dier
processiên. Hij is nu reeds sedert elf jaar te Molokai, en zijne christenheid is in vollen bloei; « Het is een waar genot te zien, hoe die arme |
|||||
|
PLECHT. VAN DEN GODSD. IN DE LEPROZERIJ 153
melaatschen de voorbereiding dier plechtigheid
ter harte nemen. Reeds met Paschen, kwam men overeen dat de processie, op H. Sacramentsdag, van Kalawao zou uitgaan. Toen vergaderden mijne twee zangerskoren te Kalaupapa om de muziekstukken te kiezen, die zij onder de Hoog- mis, de processie en het lof wenschten uit te voeren. Aanstonds bereidden zij zich daartoe met eene standvastigheid, welke men zelden ont- moet onder Kanakken, en vooral onder zieke Kanakken. lederen dag leerden zij afzonderlijk een of ander stuk zingen ; somwijlen nochtans kwamen zij samen, nu eens te Kalawao, dan weer te Kalaupapa, om met meer eenstemmig- heid hunne stukken te kunnen uitvoeren. Op den dag der processie kwamen al de christenen mijner twee parochié\'n eene vroegmis bijwonen en naderden tot de H. Tafel. Om 10 ure werd de plechtige Hoogmis gezongen. Dien dag was de kapel natuurlijk te klein. «Mijne christenen van Kalawao lieten uit voor-
komenheid de plaats vrij voor hunne broeders uit Kalaupapa, en bleven zelven buiten staan. Het harmonium werd ook verwijderd, om ruimte te maken voor de muzikanten van Kalaupapa. De twee vereenigde koren telden wel 40 stemmen. Al die zangers, uitgenomen 3 of 4, waren me- laatsch, en gevormd door eenen zangmeester die melaatsch en blind is, maar zeer bedreven in zijn vak en even vast als juist in zijne leiding. Zij schenen niets te benijden te hebben aan de |
||||
|
154 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
beste zangers uwer kathedralen. Alleen het
sermoen liet in die schoone plechtigheid te wenschen over. Afgemat als ik was, wilde ik mijne kwade gewoonte van te lang te zijn niet involgen. «Onmiddelijk na de Mis,zette zich de processie
in aantocht; ik had zelfs den tijd niet om mijn ontbijt te nemen. Voorop ging het kruis, daarna een heerlijk vaandel, dan volgden de fanfaren en twee genootschappen van inboorlingen met hunne Hawaïaansche vaandels, en eindelijk twee rijen katholieke vrouwen. Verder zag men de mannen, de zangers onder de leiding van mijn blinden « Petero\'h, die zelfde hand gaf aan eenen Kanak van eenen zonnescherm voorzien. Een laatste groep van engelen, wierookdragers en bloemenstrooiers trad onmiddelijk vóór het H. Sacrament, dat statig werd rondgedragen onder een blinkenden troonhemel, omringd van vier brandende fakkels met bloemen en met groen versierd... « Na de plechtigheid gingen de vereenigde
christenen aan eene zelfde tafel aanzitten, en namen daar een feestelijken maaltijd, die in den vooravond was voorbereid. Gelijk gij ziet laat O. L. Heer soms toe, dat wij eene schoone roos plukken in het midden van wreede doornen ». Ja, eene roos onder de doornen was het, een
blijde lichtstraal die van boven over het sombere dal nederscheen! Wel hem, die alzoo de harten weet op te beuren. |
||||
|
PLECHT. VAN DEN GODSD. IN DE LEPROZERIJ 155
|
|||||||
|
In Juni 1875 kwam Mgr Maigret de leprozen}
bezoeken om het H. Sacrament des Vormsels aan eenige nieuwe christenen toe te dienen. Geene moeite werd gespaard om den\' Bisschop een prachtig onthaal te bezorgen.. Geheel eigen- |
|||||||
|
Portret van Mgr MAIGRET.
|
|||||||
|
aardig was ook deze feestelijkheid. P. Aubert,
die Mgr vergezelde, was hevig ontroerd bij dit indrukwekkend schouwspel van melaatsehen, die hun lijden willen vergeten om hun teèrgeliefden Bisschop feestelijk te onthalen. ... « Hoezeer was ik ontroerd, toen ik de me-
|
|||||||
|
156 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
laatschen hoorde zingen. Zij hebben zeer goed
eene mis van Mozart uitgevoerd... « Wat zal ik u zeggen van eene serenade,
welke zij ons Donderdag avond bij maanlicht kwamen geven ? Na ons avondmaal, gingen wij uit om wat lucht te scheppen. Wij ontmoet- ten omtrent tweehonderd onzer melaatschen, met twee groote vlaggen, met trommel en een twaalftal muziekinstrumenten. De muzikanten, die verschillende vingers verloren hadden en wier lippen gezwollen en misvormd waren, ver- maakten ons gedurende twee lange uren met de schoonste hunner stukken, welke zij met veel kunst wisten uit te voeren... « Den Vrijdag morgen, 11 Juni, verlieten wij
Kalawao. Nooit zal ik dien stoet vergeten van 200 melaatschen, die ons twintig minuten ver uitgeleide deden, met vaandels, trommels en fan- faren. Nooit zal ik de toespraak vergeten, welke onze eerbiedwaardige Apostolische Vicaris richtte tot die schare, nedergeknield om zijnen zegen te ontvangen. De tranen rolden mij over de wangen ; zoete tranen zeker, omdat wij de barmhartigheid van God bewonderden, die zijn volk slaat, om het met zijne genadeschatten te vervullen en des te gemakkelijker tot de eeuwige zaligheid te geleiden. « Van het vaartuig, waar wij plaats genomen
hadden, zegende Mgr Maigret eene laatste maal die menigte, welke op het strand was nedergeknield ». |
|||||
|
PLECHT. VAN DEN GODSD. IN DE LEPROZERIJ 157
Nog lang bleven de melaatschen het weg-
snellende vaartuig in stomme bewondering na- staren. Tranen van blijde aandoening stroomden langs alle wangen; woorden van dank en zege- ning vloeiden van alle lippen. Dat was nog een gelukkige dag. Gelukkig, ja, alwie op den weg des lijdens
eenen vriend ontmoet, alwie te midden van duistere dagen een blijden zonnestraal mag op- vangen. Niets is zoo doodend voor eenen zieke als een onverpoosd lijden. Maar ook niets is zoo krachtig als een mensch, die op de baan des lijdens, zoo niet een Thabor, althans eene blijde rustplaats mag ontmoeten. Gesterkt door de kracht der goddelijke genade, opgebeurd en aangemoedigd door de zorgvolle oplettendheid van hunnen heldhaftigen herder, droegen de ka- tholieke melaatschen van Molokai meestal met moed en liefde het zware kruis huns lijdens tot hunnen dikwijls zoo ver afgelegen Calvarieberg. |
||||
|
N plaats van de tijdorde slaafs te vol-
gen, zullert wij nog een algemeen overzicht geven van de werken en
$ inrichtingen van P. Damiaan. Dit zal onzen held des te duidelijker afschetsen, en de voornaamste trekken van den heldhaftigen apostel der melaatschen nog beter doen uitko- men. * Men herinnert zich hoede zorgvuldige herder
aanstonds voor het stoffelijke en geestelijke wel- zijn der melaatschen had gearbeid : krachtdadig door de Regeering ondersteund, verbeterde hij al aanstonds den stoffelijken toestand : woning, kleeding, voedsel, niets ontsnapte aan zijne be- zorgdheid. De dronkenschap, die bron van alle ondeugd, bestreed hij krachtdadig ; hij zorgde dat de goddelijke diensten geregeld werden ge- houden ; de zieken ontvingen in zijne bezoeken de noodige geestelijke en lichamelijke hulp. Maar, dit was hem niet genoeg. Zijn stoute on- dernemingsgeest en zijn vurige zielenijver de- den hem steeds nieuwe plannen ontwerpen en uitvoeren; de tijd, de ondervinding, openbaarden hem langzamerhand eerst onbekende noodwen- digheden; de goddelijke liefde die zijn hart ver- teerde spoorde hem steeds tot volmaaktere lief- dadigheidswerken aan, en scheen met de jaren ook zijne jeugdige krachten te vernieuwen. |
||||||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN X59
Bij de aankomst van P. Damiaan had het
hospitaal van Kalawao geen besten naam onder de melaatschen. Velen wilden liever de grootste ontberingen verduren, dan zich daar naartoe laten vervoeren. Dank aan de tusschenkomst van P. Damiaan en aan de goedgunstigheid der Regeering werd die toestand in korten tijd veranderd ; het hospitaal was weldra de blijde toevlucht van alle noodlijdenden ; later, zou P. Damiaan de kroon op het werk zetten, en de zorg der zieken aan liefdezusters toevertrouwen. Sedert 1873 drukt hij dat verlangen uit; pas in 1889 werden zeven Zusters eerst naar Kakaako en later naar Molokai gezonden. Onder de jeugdige melaatschen waren er tal-
rijke weezen. Deze ongelukkige kinderen wekten aanstonds de aandacht en het medelijden op van den liefdadigen herder. Zij waren zoo vroeg aan de liefde hunner ouders ontrukt, zoo vroeg voelden zij het schoone leven hun ontsnappen f Op hun nog blozende wangen droegen zij het merkteeken des doods, en op hun kinderlijk gelaat lag een vreeselijke weerschijn van vroeg- tijdige smarten. Gelijk een pas ontloken roos door de brandende zonnestralen wordt ver- schroeid en op eenen nog saprijken stengel met verwelkte blaadjes treurig nederhangt, zoo ook ontvingen die weezen bij den eersten levenslach het akelig merkteeken des doods, en lever- den zij al vroeg een droevig beeld van vergane schoonheid. Welk hart zou bij dat droevig schouwspel niet breken! |
||||
|
IÓO LEVKN VAN 1\'ATER DAMIAAN
En dan nog, aan welke gevaren was hun tee-
dere ziele blootgesteld ? Welke droevige voor- beelden hadden zij niet dikwijls onder deoogen? Die weezen in een daartoe ingerichte woning vereenigen, ze aan de waakzaamheid van een voorbeeldigen christen, of liever aan de moeder- lijke zorgen eener liefdezuster toevertrouwen, dat was het droombeeld van onzen ijverigen her- der. Niet aanstonds echter zou zijn verlangen bevredigd worden : de geldmiddelen, de per- sonen, de tijd zelve ontbrak hem gedurende eenigen tijd. In 1878 had hij reeds eenige meisjes in een
weeshuis vereenigd. Een ordebroeder van P. Damiaan kwam dit jaar de leprozerij bezoeken. « Toen ik tot de kapel van de H. Philomena naderde, zoo verhaalt hij, hoorde ik een gezang hetwelk mij dat der Israëlieten herinnerde, die aan den oever van den Euphrates weenden, terwijl zij aan Sion dachten. Het was eene menigte melaatsche meisjes, die in hunne moe- dertaal, den volgenden lofzang herhaalden: « Wanneer zal het mij gegund worden mijnen God te zien ? Hoelang nog zal ik gevangen blijven in dit aardsche tranendal, waar ik dag en nacht tranen stort ? Wanneer zal ik uit dit dal van ellende vertrekken, waar ik geen ander brood heb dan het brood mijner tranen? Och! wanneer zal ik mijn welbeminden Jezus in het heilige Sion aanschouwen ? » Hartroerend schouwspel! In de vallei van
|
||||
|
WERKEN VAN P. DAMIAAN IÓI
Molokai had de priester des Heeren met zijne
gebannen kinderen geen andere hoop, geen an- deren troost, dan de ongelukkige kinderen van Israël aan de boorden van den Euphrates : de hoop van het blijde Sion te herzien. Die hoop is hunne kracht, hun geluk. P. Damiaan had die weezen aan de zorgen
eener brave weduwe toevertrouwd : <( Eene be- jaarde weduwe, die niet melaatsch is, strekt mijne weezen tot moeder. Hunne woning is op eenen afstand van de mijne. Maar wij hebben dezelfde keuken, wij deelen denzelfden voorraad. Elke week ontvangt ieder 7 pond vleesch en 21 pond van eene groente die men Taro noemt : daar- mede hebben wij eene goede tafel. « Bijwijlen ontvang ik geheele kisten kleede-
ren voor mijne armen en voor mijne kinderen: dit komt ons van liefdadige personen, en gewordt ons door onze Zusters van Honolulu. » De weesjongens werden niet verwaarloosd.
Een katholieke schoolmeester bleef eerst met deze zorg belast. Later nochtans, toen de pro- testanten de kinderen wilden dwingen naar hunne goddelooze scholen te gaan, wendde P. Damiaan alle mogelijke pogingen aan, om de weezen bij zich te houden. Nochtans had hij nog geene ruime woning voor de jongens. Welnu, hij zelf stelt zich aan het werk, hij zaagt, hij schaaft, hij timmert, en weldra is er plaats voor talrijke weezen. « In de week, schrijft hij, bezoek ik mijne zieken, en houd mij bezig met mijne Leven van Pater Pamiaan. «I
|
||||
|
IÓ2 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
weezen die allen melaatsch zijn. Het is wel on-
aangenaam aan de natuur, te midden van die ongelukkige kinderen te leven, maar ook de troost ontbreekt mij niet. Nu ben ik zoo wat geneesheer, gelijk mijn patroon, en ik tracht hunne lichamelijke pijnen te lenigen en hunne zielen op den weg der zaligheid te leiden. Zij leeren goed hunnen catechismus en wonen eiken dag de heilige Mis en het rozenhoedje bij. » Het was slechts in Juli 1889, dat hij er in ge-
lukte eenige liefdezusters voor zijne weezen te bekomen : toen gingen de meisjes zich te Kalau- papa vestigen; de jongens bleven te Kalawao. De leprozerij van Molokai, waar er gemiddeld
verschillende zieken in de week sterven, was een uigebreid eereveld voor de christelijke liefda- digheid. Eén persoon kon onmogelijk in alle behoeften voorzien, te meer daar de hutten der melaatschen in een uitgestrekt dal verspreid waren. « Indien ik van \'s morgens vroeg tot \'s avonds laat op de been bleef, schrijft P. Da- miaan, zou ik nog geen derde mijner zieken kunnen bezoeken.» Daarom besloot hij een soort van liefdadigheidsdienst in te richten. Daartoe koos hij de ijverigste zijner katholieken, zoo man- nen als vrouwen,en vereenigdeze elk afzonderlijk tot twee genootschappen, waarvan het voornaam- ste doel zoude wezen het bezoeken en het ver- plegen der zieken. Nu is hij verzekerd dat geen zijner lijdende kinderen aan zijne zorgen zullen ontsnappen. « Van hunnen ijver en van hunne |
||||
|
WERKEN VAN P. DAMIAAN 163
edelmoedigheid verwacht ik de schoonste vruch-
ten voor mijne christenen. » De godvruchtige missionnaris weet genoeg-
zaam hoe krachtig het gebed is ! Hij herinnert zich dat Jezus gezegd heeft: komt tot mij, gij allen die belast en beladen zijt, en ik zal u ver- kwikken. Wie dan gaat meer gebukt onder het lijden dan deze christenen ? De gedurige aan- bidding in het H. Sacrament is vroeger zijn troost geweest. Zijne christenen zullen van die weldaad niet verstoken blijven en de voordeden van een broederschap der gedurige aanbidding genieten. De vastgestelde uren kunnen wel is waar niet altijd met alle regelmatigheid door me- laatschen gevolgd worden. Maar dikwijls genoeg stichten deze brave christenen hunnen herder door hunne tegenwoordigheid en door hunne godsvrucht. lederen dag komen ijverige aan- bidders voor het H. Sacrament nederknielen : daar aan den voet des altaars zoeken zij troost en kracht, daar leeren zij met onderwerping, ja, met vreugde en dankzegging den bitteren kelk van hun lijden drinken. De godsvrucht tot Maria is te allen tijde het
kenmerk der ware katholieken geweest! Daaren- boven, is Maria ook niet de koningin der marte- laren, de troosteres der bedrukten ? Oplettend om zijne christenen den troost van onzen gods- dienst zoo volledig mogelijk te verschaffen, vindt P. Damiaan in zijne menigvuldige bezigheden nog tijd om den Meimaand met eene zekere |
||||
|
IÓ4 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
plechtigheid te vieren : « De Meimaand is goed
geweest, zoo getuigt P. Andreas. Velen onzer christenen hebben het scapulier ontvangen, en a\'len dragen het rozenhoedje om den hals : ver- schilligen hebben den Woensdag en den Vrijdag gevast. Eenige achterblijvers hebben hunne Pa- schen gehouden. Er zijn nieuwe aanvragen voor het doopsel, en sommige afgevallene christenen hebben zich met God verzoend. Er waren alle dagen biechten en dikwijls communiën. De mannen zoowel als de vrouwen kwamen schoone bloemen aan het altaar van O. L. Vrouw bren- gen, en onze arme melaatschen vonden er een waar genot in, dikwijls den kruisweg te doen. » De dood maakte talrijke slachtoffers te Mo- lokai: iedere week waren er verschillende dien- sten. Het aanschouwen dier opeenvolgende begrafenissen zou zijne christenen te zeer neer- gedrukt en ontmoedigd hebben, ware niet een zekere plechtigheid en troostende vertooning hunnen moed komen opbeuren. De lijkdiensten hebben dan ook te Kalawao iets geheel eigen- aardigs, dank aan de vindingrijke bezorgdheid van den waakzamen herder. Twee verschillende genootschappen zijn door hem ingericht, om de lijkdiensten te regelen en de overledenen niet alleen eene godvruchtige, maar ook eene plech- tige begrafenis te bezorgen. Luisteren wij naar het verhaal van eenen missionnaris die Kalawao kwam bezoeken : « Ik was op het punt te ver- trekken, toen de Pater mij met veel beteekenen- |
||||
|
WERKEN VAN P. DAMIAAN 165
den blik terughield : « Ge moest liever blijven,
sprak hij ; ge zult ,van avond iets zien dat ge nooit gezien hebt, en dat ge misschien niet meer zult kunnen zien : eene begrafenis te Kalawao. » Ik had niet veel tijd en toonde weinig lust om zijn verlangen in te willigen. « Zoo ? hernam hij met aandrang, ge weet dan niet, dat het eene onzer schoonste plechtigheden is ? Blijf, wie dat niet heeft gezien, heeft niets gezien. » De Pater sprak zoo ernstig en zoo overtuigend, dat ik besloot te blijven, al ware het maar om hem ple- zier te doen. Op het gestelde uur begaf ik mij dus naar de kerk en las daar mijn brevier, in af- wachting dat de stoet zou verschijnen. « Eensklaps kwamen de treurige tonen van
naderende fanfaren mijne ooren treffen. Ik ver- nam duidelijk het geluid van de groote trom, de trommels, de fluiten en andere instrumenten. Weldra was de stoet in de kerk. Ik onderbrak aanstonds mijn gebed om de plechtigheid te volgen en alles aandachtig af te zien. Tegen het einde, ging ik aan de deur van de kerk staan om den geheelen stoet wat nader te beschouwen. Ik bemerkte eene lange rei vrouwen en jonge dochters in het zwart gekleed,waarvan sommigen eenen zwarten, anderen eenen rooden doek om den hals droegen. Het waren de twee genoot- schappen der lijkplechtigheden. Toen de stoet zich naar het kerkhof begaf, hielden verschillige vrouwen eene koord van den lijkwagen in han- den. De mannen volgden insgelijks in rouwge- |
||||
|
l66 LEVEN VAN PATEIi DAMIAAN
waad. Eindelijk kwamen de muzikanten, die
gelukkig schenen hunne schoonste stukken te mogen spelen.... Buiten wapperden de vaandels aan de scheepsmasten. Het was het vergade- ringsteeken, waarop eene talrijke schaar was toegestroomd om de plechtigheid bij te wo- nen. » En nochtans wat al arbeid heeft het den ijve-
rigen herder niet gekost, om tot dien schitte- renden uitslag te komen ! Vele melaatschen waren te arm om eenig geld voor eenen lijk- dienst, ja zelfs voor hunne doodkist over te laten. Vóór de aankomst van P. Damiaan werd het lijk dier armen eenvoudig in eenen doek gewon- den, en zoo maar zonder kist in den grafkuil neergelaten. De teergevoelige herder kon dit niet over zijn hart krijgen. Hij zelf werkte dan met schaaf en hamer en maakte eene betamelijke doodkist voor zijne overledenen ; dikwijls ook, vooral in het begin, zag men hem den kuil graven en het lijk helpen ter aarde bestellen. In den loop van zijn heldhaftig apostolaat te Molokai, gebeurde het niet zoo zelden dat hij, als een andere Tobias, zijne liefde jegens zijne christe- nen tot na hunnen dood liet blijken. Sommigen beweren dat P. Damiaan aan verschillende honderden, ja aan misschien vijftien-of achttien- honderd zijner melaatschen dien nederigen en dikwijls walgelijken dienst heeft bewezen. Dank aan die godvruchtige inrichtingen, aan
die gedurige zelfverzakingen en onverpoosde |
||||
|
WERKEN VAN P. DAMIAAN 167
waakzaamheid van den herder, bloeide weldra
eene vurige christenheid in de leprozerij, en kwa- men steeds nieuwe bekeeringen die belangwek- kende kudde vermeerderen. Maar dit was den ijverigen apostel der melaatschen niet genoeg. Somwijlen moest een bijzondere oproep gedaan worden; nu en dan moesten door buitengewone sermoenen en geestelijke oefeningen de gemoe- deren der lauwen aangewakkerd, de ijver der besten gezuiverd en vooral de versteendheid van enkelen vermurwd worden. Daartoe noodigde Pater Damiaan eenen zijner medebroeders der naburige eilanden uit, om eene missie of retraite te komen prediken. Zoo mochten op verschillende jaren 5 paters
eene missie geven van omtrent 8 dagen. lederen dag werd er twee of driemaal gepreekt te Kala- wao of te Kalaupapa. De melaatschen volgden met de grootste stichting de talrijke en dikwijls langdurige oefeningen der retraite. Toen Pater Aubert in 1878 de missie gaf, preekte hij achter- eenvolgens op verschillende plaatsen gedurende 17 dagen. Onder zijne toehoorders telde hij niet zelden een protestantschen minister met zijne diakens, en zelfs een soort van Mormoonschen bisschop met zijne ministers en volgelingen. Hij gaf hun alle toelating om hem moeilijkheden voor te stellen,en mocht verschillende bekeerin- gen inschrijven. Deze missië\'n waren buitengewoon vruchtbaar.
En hoe kon het anders wezen ? Vond de mis- |
||||
|
l68 LEVEN VAN PATER..DAMIAAN
sionnaris dan niet in al wat hem omringde eenen
steun voor zijne ernstige vermaningen, eene toe- lichting tot de groote waarheden van ons geloof? Scheen daar niet alles met den verkondiger van het woord Gods te spreken van dood, van eeuwigheid ? Dikwijls gebeurde het dat de pre- diker, bij het aanschouwen zijner ongelukkige toehoorders alleen, in tranen losbarstte, terwijl hem een vloed van onbekende welsprekendheid uit het ontroerde hart kwam opgeweld. Is het wonder dat de schoonste bekeeringen die po- gingen bekroonden, dat onder de christenen nieuwe vruchten van heiligheid bloeiden ? Ja, na de missie kwamen de melaatschen met vuri- ger godsvrucht aan den voet des altaars troost zoeken ; met meer onderwerping bogen zij het hoofd onder de kastijdende hand Gods. Eene nieuwe inwendige vreugde kwam alle harten verlichten, en herderen kudde te midden hunner beproeving met verschen moed vervullen. Toen P. Damiaan eenige jaren in zijne chris-
tenheid had doorgebracht, mocht hij met blijde dankzegging zijne oogen ten hemel richten. Reeds in 1876 telt het katholiek kerkhof meer graven dan het protestantsche. Drie jaar later mag de werkzame herder het volgende schrijven: « De zieken die hier aankomen zijn meestal protestanten of ongeloovigen, en nochtans ster- ven zij in den schoot der H. Kerk. Men kent den boom aan zijne vruchten. De protestanten bekommeren zich over het geestelijk welzijn |
||||
|
WERKEN VAN I>. DAMIAAN 169
der melaatschen niet. Bijna alle stervenden vra-
gen eenen katholieken priester om zich tot den dood voor te bereiden. Ik heb vele protestant- sche ministers op hun sterfbed het doopsel toe- gediend. » Nochtans bleef altijd de helft of het derde
der inwoners wederspannig. Want de lepro- zerij had eene vlottende bevolking : de be- keerden stierven, en er kwamen aanhoudend nieuwe protestanten of heidenen in hunne plaats. Het was dus altijd opnieuw te beginnen. Zoo schrijft P. Gregorius in 1876 : « Niettegen- staande de goede gesteldheid van de christenen der leprozerij, moet men nochtans niet denken dat de duivel hier niets te doen heeft. Hij tracht zijn rijk terug te winnen; daartoe heeft hij wederom eene poging aangewend, eene schier ongeloofelijke poging : hij wilde onder die mis- deelden van de natuur de wulpsche dansen van het heidendom invoeren! Reeds was een altaar opgericht, een slachtoffer moest opgedragen worden aan de godheid, welke door de heidensche dansers wordt vereerd. Zonder de waakzaamheid van P. Damiaan en de kloeke houding van on- zen geachten Gouverneur had men een ellendig schandaal te betreuren. Wij houden niet op voor die verblinden te bidden, en wij hopen dat de toenemende ziekte des lichaams hun eindelijk de oogen der ziel zal openen. » Daar inderdaad, op het sterfbed, aan de deur
der eeuwigheid, wachtte de wakkere herder die |
||||
|
I^O LEVEN VAN PATER DAMIAAN
verdwaalde schapen : en weinigen weerstonden
op dat plechtig oogenblik aan de bede van den priester en aan de werking der goddelijke ge- nade. Dringen wij nu met den geest in de armoedige
pastorie van P. Damiaan, en volgen wij hem in zijne dagelijksche bezigheden. Zoo zullen wij een volledig overzicht zijner werkzaamheden hebben. Het is overigens niet alleen in de buiten- gewone omstandigheden, in de groote onderne- mingen dat men eenen held leert kennen : volg hem in het alledaagsche leven, in het geheim zijner woning, in die duizend handelingen waar de mensch zoo gemakkelijk zijne zwakke zijde toont. Daar ziet men wat hij is, wat hij niet is. Na eene korte nachtrust,welke hij op den bloo-
ten grond heeft genomen, knielt hij eerbiedig aan den voet van zijn kruisbeeld neder: hij over- weegt het leven van O. H.J.-C.,hij doorgrondt de groote waarheden van ons geloof. Het voorbeeld van onzen goddelijken Zaligmaker, de gedachte aan den dood,aan de eeuwigheid,ziedaar wat hem alle aardsche geneugten leert verachten, zich zelven verzaken, zich voor zijnen evenmensch opofferen en in zijne misvormde melaatschen het beminnelijke beeld van den lijdenden Jezus erkennen. Na een uur in deze godvruchtige overwegingen te hebben doorgebracht, draagt hij met de grootste gevoelens van godsvrucht het H. Misoffer op. De tegenwoordigheid zijner melaatschen doet het lichaam niet weinig lijden, |
||||
|
WERKEN VAN P. DAMIAAN IJl
|
|||||
|
maar verheft zijne ziel, en geeft hem de ge-
wenschte gelegenheid om met zijnen gekrui- sigden God ook het offer zijner vrijwillige ver- sterving op te dragen. Daarna houdt hij eene korte onderrichting:
het geestelijk voedsel dat hij al vroeg heeft genomen, kan hij nu met alle liefde aan zijne welbeminde kinderen mededeelen. Hij begeeft zich vervolgens naar zijne armoedige woning om een eersten maaltijd te nemen. Zijn huishouden is uiterst eenvoudig. « Ik leef
hier alleen,schrijft hij in December 1874,in eene kleine hut, waar nooit een melaatsche binnen- treedt, \'s Morgens,na de Mis, komt eene vrouw die niet melaatsch is, mijn eten gereedmaken ; \'s middags gebruik ik wat rijst, koffie en een weinig beschuit ; \'s avonds neem ik hetgeen van mijn middagmaal overgebleven is, met een kopje thee, die ik boven mijne lamp verwarm. Ik eet maar tweemaal per dag, en dat is mij ge- noeg. Daartusschen gebruik ik zelden iets. Zoo- als ge ziet, blijf ik er gezond bij, en sterf ik niet van honger. Over dag ben ik gewoonlijk niet thuis. » Zijn thuis ! was het niet veeleer het hospitaal,
de hut zijner zieken of zijn weeshuis ? Gedu- rig ziet men hem haastig te voet of te paard van de eene hut naar de andere rondloopen, hier eenen zieke bedienen, daar eenen zondaar vermanen, elders zijne almoezen uitdeelen. Hij weet zich, als het ware, te vermenigvuldigen. Als |
|||||
|
172 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
het noodig is, neemt hij hamer en zaag om eene
doodkist te vervaardigen, of eene hut te bou- wen voor een armen melaatsche, of eene kapel voor zijne christenen of voor de eene of andere christenheid van het hoogere eiland. Tegen den avond vereenigen zich wederom
de christenen in de kapel voor het rozenhoedje. De herder heeft altijd eene teedere godsvrucht gekoesterd tot de H. Moeder Gods : hij weet dat een kind van Maria, een kind voor den He- mel is, dat ons alle genaden door haar geworden, dat vooral de melaatschen allen troost vinden zullen bij deze machtige troosteres der be- drukten. Afgemat komt hij eindelijk in zijne eenvou-
dige pastorie terug ; maar de arbeid is nog niet af: bij het licht zijner lamp, bidt hij godvruchtig zijne getijden, of schrijft eenen brief aan zijne ordebroeders, of aan zijne weldoeners, of stu- deert eenigen tijd. Dikwijls ook stelt hij nog lang het uur der nachtrust uit, en zoekt in het gebed nieuwe krachten voor zijne ziel. « Daar het kerkhof, de kerk en de pastorie in een zelfde om- heining zijn ingesloten, aldus schrijft hij, ben ik \'s nachts de eenige bewaker van dien schoonen doodenakker, waar mijne geestelijke kinderen rusten. Het is mij een genot, daar mijn rozen- hoedje te bidden, en na te denken over het eeu- wig geluk, waarvan menigen reeds in bezit zijn, over het eeuwig ongeluk van enkelen die aan mijne vermaningen geen gehoor gaven, of |
|||||
|
WERKEN VAN P. DAMIAAN 173
|
|||||
|
over de pijnen van het vagevuur. Waarlijk, zijn
het kerkhof en de hutten mijner stervenden mijne beste meditatieboeken, niet alleen als ik mijne eigene ziel wil voeden, maar ook als ik mijne onderrichtingen voorbereid. » Rijk aan verdiensten strekt hij eindelijk zijne
vermoeide ledematen op eene harde rustplank uit, om \'s anderdaags met nieuwen ijver en versche krachten hetzelfde arbeidzame leven te hervatten. Zoo volgden de dagen en de jaren el- kander op : en iedere dag was een volle dag, rijk aan schoone heldendaden, waarvan zijne me- laatschen en Gods engelen de eenige getuigen waren, maar die in het gouden boek des levens zullen blijven aangeteekend tot den grooten dag der openbaring en der vergelding. |
|||||
|
fLLEEN groote rampen of zuivere
heldenmoed hebben het voorrecht volken van alle werelddeelen en van alle geloofsgezindheden in eene zelfde medelijdende en bewonderende deelneming te vereenigen. In de tegenwoordigheid van eene diepe smart of van eene verhevene deugd, zwijgt de haat, de partijzucht, de sectegeest. Dan aan- schouwt men niet zoozeer den mensch dan zijn lijden, zijnen heldenmoed, en, door de ne- velen van alle vooroordeelen heenziende, schept men er behagen in met alle vrijheid zijn onge- luk te betreuren of zijne grootheid de bewon- deren. De melaatschen van Molokai, de apostel dier
melaatschen, genoten dit algemeene medelijden, die onpartijdige bewondering. Reeds in 1873, kwamen uit Honolulu talrijke
almoezen van protestanten en katholieken ; de Zusters dier stad toonden een bijzonderen ijver om almoezen in te zamelen en af te zenden. Die bron welke zoo vroeg begon te vloeien, bracht ieder jaar nieuwe schatten, en zal zeker niet ver- drogen, zoolang er in de leprozerij behoeftigen te helpen en zieken te verplegen zijn. Deze kring van christelijke liefdadigheid
breidde zich weldra met groote snelheid uit. In Europa werden rijke almoezen ingezameld, niet |
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN 1 75
|
|||||
|
alleen onder de katholieken maar ook onder de
andersdenkenden. Of liever, hebben de prote- stanten, althans op sommige plaatsen, niet het voorbeeld gegeven ? In Engeland, was het een protestantsche
minister, die het sein gaf tot eene vrij algemeene beweging ten voordeele der ongelukkige ban- neli ngen van Molokai. De naam van M. Chap- man, rector van St-Lucas\' kerk te Londen, zal voor eeuwig in gouden letters geboekt blijven in de geschiedenis der groote leprozerij. Hij eerst had moed genoeg, om de spotternij en den haat van eenige zijner godsdienstgenooten te trotsee- ren, en in eenen oproep tot zijne protestantsche kudde ten aanzien van geheel Engeland aal- moezen te bedelen ten dienste van eenen katholieken priester. Hij eerst dorst dezen heldhaftigen missionnaris met woord en daad ondersteunen. Eene eerste inschrijvingslijst bracht hem deschoone som van 16,250 fr. ; een weinig later mocht hij 40,625 fr. naar Molokai zenden. Maar dit was hem niet genoeg. Hij richtte eenen brief tot de Times, het groote En- gelsche dagblad, of liever het welbekende wereld- blad, waarin hij eenen algemeenen oproep doet tot alle liefdadige katholieken en protestanten. Eene som van 25,000 fr. was het welwillend ant- woord zijner landgenooten. De ijverige rector van Sint-Lucas bleef in la-
tere jaren hetzelfde voorbeeld van liefdadigheid en onpartijdigheid aan zijne geloofsgenooten |
|||||
|
176 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
geven. Hij trad in geregelde briefwisseling
met den heldhaftigen apostel der melaatschen, en ging met hem eene vriendschap aan, waar- van de liefdadigheid en de dankbaarheid de wederzijdsche banden waren. Dit moest hem natuurlijk den haat van som-
mige dweepers op den hals halen. Een prote- stantsch minister nam de pen op in naam zijner mistroostige broeders, en teekende verzet aan tegen de ongeloofelijke zwakheid van dien her- der : «In plaats van de klove te verbreeden welke tusschen de Roomsche Kerk en de Angli- caansche sedert eeuwen was gegraven, dorst hij die aanvullen om den overgang tot Rome te vergemakkelijken... » Het antwoord van dien « zwakken » herder was onverschrokken : Gaat naar Molokai,en doet ivat hij gedaan heeft! Tot nu toe ten minste, heeft nog geen enkele dier partij- dige vitters een zoo verstandigen raad gevolgd. Hun gedrag werd dan ook door de openbare meening genoegzaam gebrandmerkt, en de alge- meene beantwoording welke de oproep van M.Chapman in geheel Engeland mocht genie- ten, kwam den vriendschapsband tusschen ka- tholieken en welmeenende protestanten nog nauwer toehalen. Uit Amerika en vooral uit de Vereenigde
Staten zag men de almoezen van alle kanten toestroomen. Mgr Gross, aartsbisschop van Oregon, vergaderde de talrijke giften dier vrijge- vige liefdadigheid : hij werd de schatmeester van |
||||
|
MEDEWERKING
|
177
|
||||||
|
P. Damiaan en noemde zich den zaakgelastigde
der melaatschen van Molokai. Hij zond hun zelfs eenen zijner priesters, den E. H. Conrardy, die tegenwoordig nog in de leprozerij verblijft en er zijn leven blootstelt in den dienst der me- laatschen. Maar, zou iemand kunnen vragen, hadden de
melaatschen zoovele aalmoezen van noode? Was de armoede te Molokai zoo groot ? En waar bleef dan de Regeering ? Personen die zonder kennis van zaken een
lichtzinnig oordeel durven vellen, of te goeder trouw de ongegronde klachten van anderen herhalen, hebben de Regeering der Sandwich- eilanden onmeedoogend beschuldigd. Wij zeggen het nogmaals. De Staat heeft zijnen plicht ge- daan, en over \'t algemeen de noodige pogingen aangewend en de toereikende geldmiddelen ge- schonken, om het ballingschap der melaatschen zoo zacht mogelijk te maken. De Heer Gouver- neur der leprozerij, zooals M. Edward Clifford met kennis van zaken mag getuigen, is oplettend en waakzaam.Het koninklijkHuis toonde,vooral in de laatste jaren, eene bijzondere bezorgdheid voor zijne diep ongelukkige onderdanen van Molokai. Eene stoomboot brengt iedere week de noo-
dige mondbehoeften : 5 pond ossenvleesch voor ieder, en daarbij nog een voorraad van melk en beschuiten. In Kalawao is er een groote winkel, waar men zich eetwaren en alle slag van voor- Leven van Pater Damiaan »= |
|||||||
|
1^8 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
werpen tegen betaling kan aanschaffen. Het
Gouvernement draagt ook zorg voor de hutten. De woningen zijn over \'t algemeen net en ge- zond, voorzien van eenen vloer die met den voch- tigen grond niet in aanraking is. In een woord de toestand der melaatschen is zoo zeer gebe- terd dat de ziekte reeds minder verwoestingen aanricht, ja, dat vele bannelingen volmondig bekennen daar liever te blijven dan nog in hunne familie terug te keeren. Niettegenstaande die bezorgdheid van den
Staat, kan men licht begrijpen dat er in eene lepro- zerij van ruim 800 inwoners (later ruim 1200) nog altijd veel te doen overblijft voor eene oplettende liefdadigheid. Zoo deed P. Damiaan klachten bij het Bestuur, omdat er zieken waren die sedert meer dan een jaar geen druppel melk hadden gekregen. Het was gewoonlijk met het beste gevolg dat
die ware vader der melaatschen voor zijne kin- deren ging pleiten. De gevraagde hulp liet zich niet lang wachten,en ten gevolge zijner tusschen- komst werden vele nuttige en zelfs hoogst nood- zakelijke maatregelen genomen. Hij immers kende wel het best de noodwendigheden dier ongelukkige bannelingen, en moeilijk kon men hem iets weigeren. Somtijds nochtans bleven zijne smeekschriften en pogingen zonder gevolg. Maar men vergete niet in acht te nemen dat louter gebrek aan geldmiddelen den Staat dik- |
|||||
|
MEDEWERKING
|
|||||||||
|
i/9
|
|||||||||
|
wijls in zijne rechtmatige bedoelingen en liefda-
dige ondernemingen heeft teruggehouden. Zoo schrijft P. Damiaan in Januari 1880 :
« De Regeering van Hawaï doet nog altijd
nieuwe melaatschen aanhouden en naar hier vervoeren, naarmate men ze kan ontdekken en de geldmiddelen het toelaten. De som van 60.000 piasters (\') die alle twee jaar aan het onder- houd der melaatschen besteed wordt, zou onvol- doende zijn, indien men al de leprozen wilde vervoeren die in de Sandwich-eilanden te vin- den zijn. Bij gebrek aan geldmiddelen houdt men zich aan het getal van 700 of 800 banne- lingen. Sedert mijne aankomst begraven wij er van 150 tot 200 ieder jaar, en er zijn altijd boven de 700 levenden. » Laten wij hier tot klaarder inzicht van de
zaak nog bijvoegen dat de leprozerij opgericht werd in 1866. Tien jaar later had men er leeds 1570 melaatschen aangevoerd, waarvan 905 waren gestorven. In 15 jaar werden 2500 melaatschen naar
Molokai verbannen. Daarbij is er te Kakaako, bij Honolulu, nog een hospitaal, waar twijfel- achtige gevallen onderzocht worden ; van daar worden de melaatschen naar Molokai inge- scheept. Bovendien is er te Honolulu nog een weeshuis, waar de kinderen der melaatschen, die de ziekte hunner ouders niet gê\'erfd hebben, zorgvuldig worden opgevoed. 1. De Spaansche piaster heeft eene\'waarde van 5, 43 fr.
|
|||||||||
|
iSo LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Men begrijpt welke kosten dit alles ten ge-
volge had. Waar echter de Regeering te kort schoot, wist de christelijke liefdadigheid hare giften te brengen. Talrijke aalmoezen kwamen, te goeder uur, van alle kanten aan. P. Damiaan had het genot alzoo in de behoeften zijner melaatschen te kunnen voorzien. Als hij de hutten bezocht nam hij gewoonlijk
eenen voorraad geneesmiddelen en lekkernijen mede. Pater Gregorius schrijft in 1876 : « Pater Damiaan werkt niet alleen met allen ijver aan het heil der zielen, maar hij vergeet ook het lichaam der zieken niet. Dikwijls steekt hij de hand in kisten suiker, in schotels met beschui- ten, of in de kleederkas. Wat hij er uitneemt, wordt aan de behoeftigen uitgedeeld zonder onderscheid van godsdienst. » Met een woord, hij mocht niet alleen de zieken
bezoeken en de bedroefden vertroosten, maar ook de naakten kleeden, de hongerigen spijzen, en de dooden eene betamelijke begrafenis be- zorgen. Gedurende zijn verblijf te Molokai heeft
P. Damiaan 5000 melaatschen verpleegd, en op dit getal zijn er 4000 gestorven. De weldaden waarmede hij zijne aangeno-
mene kinderen mocht overladen, openden hem alle harten. Zoo was niet alleen zijne zelfopoffe- ring, maar ook de milddadigheid zijner mensch- lievende medehelpers, een machtige hefboom in zijne handen om op de gemoederen te werken. |
||||
|
181
|
|||||||
|
MEDEWERKING
|
|||||||
|
Het goed door P. Damiaan in Molokai gesticht,
mag grootendeels aan zijne barmhartige wel- doeners worden toegeschreven. Mocht God aan de liefdadige protestanten voor die tijdelijke aalmoezen den geestelijken schat van het ware geloof schenken! De nederige herder van Molokai had zeker
nooit eene andere medewerking durven verlan- gen dan de liefdadige giften zijner milde wel- doeners. Daarbij nochtans moest het niet blijven. Vereerende bezoeken zouden den moed zijner melaatschen komen opbeuren, en toonen dat zij wel uit het oog maar niet uit de harten gebannen waren. Schoone onderscheidingen en belooningen
deden zelfs den ootmoed schrikken van den ne- derigen kloosterling. Op 24 September 1881 kwam Hare Konink-
lijke Hoogheid de Regentes, met hare zuster en een aantal voorname personen de leprozerij bezoeken. P. Damiaan deed zijn best om ze zoo goed mogelijk te ontvangen. Bijna al de zieken ten getalle van 800 waren op het strand ver- gaderd. Omtrent zeventig mannen hadden eene oude uniform aangetrokken en omringden Hare Hoogheid bij wijze van eerewacht. Niet ver van het strand was eene schoone tent voor de plechtige ontvangst opgeslagen. De weg van de landingsplaats naar de tent was met eene dichte graszode bedekt en met bloemen bestrooid. Op verschillende afstanden rezen sierlijke praal- |
|||||||
|
i.......liiii
|
|||||
|
a
< re
9 <
P> z
a
o
D O
|
|||||
|
MEDEWERKING 183
|
|||||
|
bogen met bevallig slingerende bloemkransen
en vleiende opschriften. De Regentes kon niet begrijpen hoe de me-
laatschen haar in zoo weinig tijds eene zoo schoone ontvangst hadden kunnen voorbereiden. Het deed haar goed die geestdriftige en een- parige eerbewijzing te ontmoeten. Maar toen zij de melaatschen van nabij beschouw- de en verschillende personen herkende met wie zij vroeger geleefd had, barstte zij in eenen vloed van tranen uit ; zij wilde de melaatschen bedanken, maar hare bevende lippen konden geen woord uiten, en een harer ministers was verplicht in hare plaats te spreken. De Regentes bezocht met alle aandacht de geheele leprozerij en vertrok nog denzelfden dag naar Honolulu. Dit was haar niet genoeg. Hare Koninklijke
Hoogheid had de liefdadigheid van den apostel der melaatschen van nabij kunnen bewonderen. Zij besloot die edele zelfopoffering te beloonen. Een paar maanden later kwam Mgr Hermann, hulpbisschop van den Apostolischen Vicaris, Mgr Maigret, als gezant van de Regentes, voor de eerste maal de leprozerij bezichtigen. Wederom waren al de melaatschen op de
been ; triomfbogen werden langs alle kanten gespannen, bloemen werden gestrooid, muzikan- ten en zangers gingen met eene afdeeling vrij- willigers zijne Doorluchtige Hoogwaardigheid verwelkomen ; men scheen op dit buitengewoon bezoek iets bijzonders te verwachten. |
|||||
|
184 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||||
|
Op eenen afstand van de reede stonden de
gezanten van Kalawao met P. Damiaan om den bisschop te ontvangen ; zij stegen aanstonds |
|||||||
|
Mgr HERMANN.
te paard en de stoet trok plechtig vooruit.
Weldra staan zij vóór eenen praalboog : blijde kreten weerklinken, vlaggen en wimpels wap- |
|||||||
|
I85
|
|||||||
|
MEDEWERKING
|
|||||||
|
peren langs alle kanten : het zijn talrijke me-
laatschen die zich bij den stoet komen aansluiten en den bisschop naar Kalawao begeleiden. Bij de kapel rijst een tweede triomfboog ;
daar staat de geheele bevolking vergaderd, en een geestdriftig gejubel weerklinkt over de dikwijls zoo doodsche vallei. Blijde zangen worden aangeheven, vleiende welkomsgroeten worden voorgelezen. Zijne Hoogwaardigheid beschouwt met medelijden en bewondering die juichende schare, en stuurt haar een woord van dank en aanmoediging toe. Op het gelaat der melaatschen zweefde een
blijde glimlach van voldoening ; zij waren zoo verheugd te zien dat hun bisschop zijne ongeluk- kige kinderen niet vergat, dat hij ze teer be- minde. Maar welke was niet hunne blijde verrassing, hunne geestdrift, toen zij den bisschop een blinkend eerekruis zagen te voorschijn brengen en dit, niettegenstaande zijne nederige verschooningen, om den hals van hun welbe- minden herder hangen. Hare Koninklijke Hoog- heid de Regentes had den heldhaftigen mission- naris tot Ridder Commandeur der Koninklijke Orde van Kalakaua benoemd. Een ontzaglijke jubelkreet steeg uit de ver-
rukte kudde op; tranen van blijdschap rolden uit vele oogen. De melaatschen waren buiten zich zelven van vreugde en toonden hunne blijdschap op de meest kinderlijke en luidruchtige wijze. Alleen P. Damiaan scheen minder tevreden. |
|||||||
|
l86 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Slechts op het uitdrukkelijk bevel van zijnen
bisschop heeft hij zich die eervolle onderschei- ding laten welgevallen. De ootmoedige kloosterling heeft afschrik
van alle eerbetuigingen. Hij wil geen ander loon dan de inwendige vreugde die op een goed werk volgt, dan het geluk van zich voor anderen op te offeren en de eeuwige vergelding welke aan de liefdadigen wordt beloofd. Wil men een bewijs dat \'P. Damiaan als
ware kloosterling geene eervolle onderschei- dingen zocht, noch er behagen in vond, ziehier wat eenige jaren later gebeurde. Als M. E. Clifford hem een bezoek brengt, en hem met bescheidenheid vraagt of hij zijn eerekruis niet mag zien, zoekt de nederige missionnaris een oogenblik met eenigen tegenzin, en haalt einde- lijk het kostbare eermetaal uit eene doos. Het was gansch met stof bedekt als een voorwerp dat vergeten is. Wie nochtans had eene dergelijke onder-
scheiding meer verdiend dan de apostel der melaatschen ? Welke diensten heeft hij aan het land niet bewezen ? Welke belanglooze, welke edele opoffering en toewijding ? Hare Koninklijke Hoogheid wist die helden-
deugd met onpartijdigheid te waardeeren en te beloonen, zooals de volgende brief aan P. Da- miaan gericht, en door Mgr Herman overhan- digd, er een afdoend bewijs van levert: |
||||
|
MEDEWERKING 187
|
|||||
|
« Eerwaarde Heer,
«Ik wensch u te verklaren, hoezeer ik de
heldhaftige en belangelooze diensten bewonder, welke gij aan de ongelukkigste mijner onderda- nen bewijst, en wil eene openbare hulde brengen aan de onwaardeerbare zelfopoffering, stand- vastigheid en liefdadigheid, waarmede gij zonder ophouden allen lichamelijken en geestelijken bijstand verleent aan die ellendigen, wien de liefdevolle zorgen van bloedverwanten en vrien- den noodzakelijk ontbreken. « Ik weet genoegzaam, dat gij in uwen arbeid
en in uwe toewijding geene andere drijfveer hebt dan uwe begeerte van die ongelukkigen te helpen, en dat gij uwe belooning alleen ver- wacht van den machtigen God, onzen oppersten Meester, wiens hand u leidt, wiens geest u bezielt. Nochtans, om mijn verlangen te bevre- digen, bid ik u, eerwaarde Pater, het eere- kruis van Ridder-Commandeur der Koninklijke Orde van Kalakaua te ontvangen, als een bewijs van mijne rechtzinnige bewondering voor de pogingen, welke gij aanwendt, om de ellende te lenigen en door alle middelen het lijden te verzachten van die ongelukkigen, zooals ik de gelegenheid heb gehad met eigen oogen te zien, over eenige dagen, in het bezoek dat ik in de leprozerij heb gedaan. Ik ben uwe vriendin, (I am your friend),
LiLixoKALANi, regentes. »
|
|||||
|
l88 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
Die edele onpartijdigheid jegens den katholie-
ken apostel der melaatschen werd hevig toege- juicht, niet alleen door de inwoners der leprozerij maar ook door alle Hawaïanen zoo christenen als heidenen. De « Gazet van Hawaï » was de tolk dier eenstemmige goedkeuring, toen zij eenige dagen later schreef : « Nooit had iemand meer recht op dergelijke onderscheiding... Wij verheugen ons des te meer, omdat de Vorstin zich boven alle vooroordeelen en kleingeestige vitterijen heeft verheven, en de verdiende be- looning heeft geschonken zonder de geloofs- gezindheid in acht te nemen. » Dit mag waarlijk eene onpartijdige medewerking heeten en was wel bekwaam om ook eenen held aan te moedi- gen die uit zuivere liefde tot God arbeidde. |
||||
|
IEEDS was P. Damiaan sedert 12
jaar werkzaam onder zijne dierbare melaatschen. Hij schreef het toe aan eene bijzondere bescherming van de HH. Harten van Jezus en Maria, dat hij zoo- lang van de ongenadigste der besmettingen was bevrijd gebleven. Altijd echter verwachtte hij vroeg of laat
te bezwijken. Wel nam hij de noodige voor- zorgen : hij wilde niet van vermetelheid be- schuldigd worden. Hij woonde in een afzonder- lijk huis ; eene vrouw die niet melaatsch was droeg zorg voor tafel en kleederen ; maar verder was hij alles voor allen : hij verkeerde in gedu- rige aanraking met de melaatschen; in het hospitaal, in de hutten, als hij de zieken bediende of de dooden begroef. De lucht die hij inademde was verpest. Hij bekent het zelf, dat hij om gezond te blijven somtijds versche lucht moet gaan scheppen of wat handwerk verrichten. Het gebeurde dat hij naar het hooger gedeelte van Molokai ging om zijne medebroeders te helpen. In 1878 kwam P. Andreas zich te Kalaupapa vestigen. P. Damiaan bleef te Kalawao, en vond nog tijd om de christenen van het hoogere gedeelte des eilands te bezoeken. In 1881 is P. Albert te Kalaupapa en blijft er tot in 1888 ; |
||||
|
-..
|
|||||
|
I90 LEVEN VAN PATER DAM IAAN
P. Damiaan was weder alleen belast met de
bediening der geheele leprozerij, en in de onmo- gelijkheid zich eenige rust te verschaffen. Reeds in 1884 meende P. Damiaan teekenen
van melaatschheid in zijn lichaam te ontdekken ; de dokter stelde hem nochtans gerust. Het volgende jaar gebeurde het dat hij een warm voetbad nam : het water was tamelijk heet, en nochtans voelde hij hoegenaamd geene pijn. Die gevoelloosheid is een onfeilbaar teeken van melaatschheid. P. Damiaan verhief zijn hart tot God om zijne offerande te vernieuwen. Tot meerdere zekerheid echter onderwierp hij zich nogmaals aan een zorgvuldig onderzoek van den dokter. De geneesheer bespeurde weldra duide- lijk de gevreesde teekénen: « Het doet mij leed, zegde hij, gij hebt het maar al te goed geraden. Ik ben er niet van verschrikt, antwoordde P. Damiaan zonder ontsteltenis, ik was er van overtuigd.» Zelfs was hij aan die gedachte gewoon :
sedert elf jaar placht hij aan zijne melaatschen te zeggen, in de overtuiging dat het vroeg of laat waarheid zou worden : wij melaatschen. De onderwerping aan den heiligen wil van God was hem dus gemakkelijk. Van nu af valt hij onder de algemeene afzonderingswet, en is het hem verboden het eiland te verlaten ; maar nu God zelf verlangt dat hij dit offer opdrage, heeft dit vooruitzicht niets meer dat hem afschrikt of ontmoedigt. Ja, zooals hij het zelf verklaart, hij |
|||||
|
P. DAMIAAN MELAATSCII I91
zou liever niet genezen, indien het daartoe
noodig was dat hij het eiland verliet en zijn arbeid staakte. Zijn brief in 1885 aan Mgr Köckemann
geschreven toont ons, dat hij die beproeving niet alleen met gelatenheid maar ook met vreugde uit de hand Gods had ontvangen : « Het is mij voortaan verboden, schrijft hij, nog naar Honolulu te komen, omdat ik melaatsch ben; men ziet het aan mijne linker wang en oor; mijne wenkbrauwen beginnen uit te vallen. Weldra zal ik geheel misvormd zijn. Ik ben volkomen met den aard mijner ziekte bekend, en blijf gerust, onderworpen en zeer gelukkig in het midden mijner kudde. Onze Lieve Heer weet wel wat het beste is voor mijne heilig- making, en iederen dag, herhaal ik van harte : uw wil geschiede. » Wat meer is, hij verlangt gelijk de H. Paulus
van de boeien des lichaams ontbonden te worden. Getuige deze brief tot zijnen broeder Pamphilus: « Gij weet dat onze Heer mij sedert eenigen tijd gekozen heeft, en dat ik met melaatschheid ge- slagen ben. Eeuwig zal ik God voor deze genade dankbaar blijven. Deze ziekte, dunkt mij, zal mijnen weg naar het hemelsch vaderland wat korter en rechter maken. In deze hoop, neem ik dat kruis op mijne schouders, en zal ik mijn best doen om het gelijk Simon van Cyrenen na mijn goddelijken Meester te dragen. Help mij, uwen broeder, door uwe gebeden, opdat hij de noodige |
||||
|
192 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
kracht ontvange, om te volharden en gelukkig
tot boven toe den Calvarieberg op te klimmen. » Dit belet den moedigen missionnaris niet nog
onvermoeid voort te arbeiden zoolang hem de krachten eenigszins zullen bijblijven. In Novem- ber 1887 is hij nog gedurig werkzaam voor zijne dierbare kudde. Hij zal zich dan alleen van het slagveld terugtrekken als hem alle krachten ontbreken, en zoo met de wapenen in de hand trachten te sneuvelen. «Alhoewel de melaatsch- heid mijn lichaam ter dege heeft aangetast, schrijft hij in denzelfden brief aan zijnen broeder, en ik er reeds een weinig misvormd uitzie, blijf ik toch nog altijd sterk en krachtvol. De vreese- lijke pijnen die ik aan mijne voeten leed zijn verdwenen. De ziekte echter heeft mijne handen nog niet aangetast en ik kan nog iederen dag de H. Mis lezen. Dat is mijn troost... « Ik heb veel werk en de tijd schijnt mij kort.
De inwendige vreugde, de blijdschap die de HH. Harten mij overvloedig laten genieten, doen mij gelooven dat ik de gelukkigste mis- sionnaris van de wereld ben. Het offer mijner gezondheid, dat God heeft willen aannemen om mijne bediening onder de melaatschen eenigs- zins vruchtbaar te maken, is, alles ingezien, zeer licht en aangenaam voor mij die met den H. Paulus durf zeggen : « ik ben dood en mijn leven is verborgen in God met Jezus Christus (\'). » Nochtans begonnen zijne krachten te ver-
|
|||||
|
1. H. Paul., Col. in, 3.
|
|||||
|
P. DAMIAAN MELAATSCH 193
|
||||||||
|
zwakken.Een zijner medebroeders, P.Gregorius,
(die het volgende jaar door P. Wendelin zal vervangen worden), kwam zich in de leprozerij vestigen, om hem den arbeid lichter te maken. Hij bleef echter zijne parochie bezoeken, zoolang hij daartoe eenigszins in staat was. In November 1888 gaat hij nog door eenen stortregen eenen stervende van de laatste sacramenten bedienen. Zijn ordebroeder zegt hem op zekeren dag, dat hij ziek genoeg is om zijn brevier niet meer te bidden, en ontvangt tot antwoord : « Het is een voorrecht waarvan ik nog nooit gebruik heb gemaakt, sedert ik subdiaken ben. » Dit zelfde jaar had hij de vertroosting een
zijner droombeelden te zien verwezenlijken.Lang had hij bij verschillende bisschoppen pogingen aangewend, om liefdezusters voor zijn hospi- taal en voor zijn weeshuis te bekomen. Nu hebben katholieken en protestanten zich weder- om tot de geestelijke overheid gewend om die zoo noodige hulp eindelijk te bekomen : zij be- kennen eenparig.dat alleen de katholieke liefde- zusters in staat zijn aan de zieken in het hospi- taal de gewenschte verpleging.en aan de jeugdige weezen eene christelijke opvoeding te geven. Zij smeeken den Bisschop niet langer de zoo dringende hulp te weigeren. Hun verzoek werd ingewilligd. In 1888 kwamen de liefde- zusters zich te Kalaupapa vestigen, en P. Da- miaan mocht met blijde hoop de toekomst te gemoet zien. |
||||||||
|
Leven van Pater Damiaan.
|
||||||||
|
13
|
||||||||
|
194 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
Ondertusschen was het droevige nieuws der
ziekte van P. Damiaan in alle werelddeelen ver- spreid. Men betreurde alom het ongeluk van den held, die eindelijk zelf getroffen was door de vreeselijke ziekte, welke, hij lang zoo onver- schrokken en zoo straffeloos had getrotseerd. Allen toonden zich met zij n lot bewogen, en gaven hunne bewondering in geestdriftige lofspraken lucht. Zijne heldhaftigheid had hem zoovele lauweren gevlochten. Het ongeluk zou zijnen naam met nieuwen luister omkransen en zijne deugden in een nog meer helder daglicht stellen. In het afgelegene Engeland vatte toen een
groot bewonderaar van P. Damiaan het besluit op, den onmeetbaren oceaan over te steken, om den held van Molokai een bezoek te brengen. Het was in December 1888. Een felle zuiderwind joeg hevig over de
Sandwich-eilanden : de bruisende golven rezen schuimend tegen de kusten van Molokai op, ter- wijl de namiddagzon hare heldere stralen uit een onbevlekten hemel nederschoot. De rijke regen- boogkleuren speelden bevallig in eenen sneeuw- witten zoom van schuim en waterregen, en ver- sierden met hunne afwisselende tinten het fijne borduursel door de stuivende baren om het be- vallige eiland gestikt. De bekende stoomboot stond op eenen afstand van de kust met de golven te kampen, en trachtte nutteloos aan land te komen. Het vaartuig was met eene vracht leprozen beladen. Talrijke inwoners van de |
|||||
|
IQÖ LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
leprozerij waren aangestroomd en ieder wachtte
met angstig ongeduld. Maarzie,daar verschijnt eensklaps P.Damiaan:
met hevige belangstelling ziet hij naar de stoom- boot. Een vreemdeling, een bezoeker had zich aangekondigd ! De stoomboot werd bij middel van sloepen van zijne lading ontlast, en weldra trad een deftig Engelschman uit eene der sloe- pen. Nauwelijks heeft hij voet aan wal gezet, of P. Damiaan heeft hem met liefde bij de band genomen: « Edward, welkom, » sprak hij, terwijl een wederkeerig « eerwaarde vriend » hem met geestdrift tegenklonk. Waren het dan twee boe- zemvrienden die vele jaren samen hadden door- gebracht ? Neen, die vreemde bezoeker is een Engelschman, een protestantsch minister, die P. Damiaan nooit gezien heeft ! Bij het ver- nemen zijner heldhaftige zelfopoffering en zijner ziekte, heeft hij alles verlaten om hem met zijn bezoek te vertroosten ! M. Edward Clifford bracht insgelijks talrijke
geschenken en almoezen uit Engeland mede, zoo dat hij even welkom zou wezen bij de melaatschen. Hij waardeerde, hij beminde P.Damiaan, of liever hij was bovenmate met hem ingenomen, en wilde niet enkel uit nieuwsgierig- heid, maar ook uit liefde voor zijn edelmoedigen vriend en voor diens werk gedurende een paar weken met hem leven. Hij bracht tevens eene kostbare olie mede, waarmede hij den melaatschen herder,zoo niet genezen, althans verhelpen wilde. |
|||||
|
P. DAMIAAN MELAATSCII I97
Al wat hij zag en hoorde, zou hij nauwkeurig op-
teekenen, en in druk laten verschijnen, om den nederigen herder der melaatschen nog hooger in de achting zijner landgenooten te doen stijgen. Ziehier hoe hij P. Damiaan afschetst: « Hij is
nu 49 jaar oud; het is een struisch en sterk ge- bouwd man, met zwart krulhaar en korten baard. Vroeger moet het een schoon man geweest zijn; nu is hij reeds tamelijk door de melaatsch- heid misvormd; dit belet nochtans niet dat het een waar genot is, zijn levendig en teergevoelig gelaat te aanschouwen. Zijn voorhoofd is ge- zwollen en gerimpeld;de wenkbrauwen zijn uit- gevallen; de neus is ietwat ingezonken en de ooren hebben aanmerkelijk in omvang toegeno- men. Op handen en gezicht steken lichte knob- belen uit; de ziekte werkt reeds op geheel zijn lichaam. Hij verzekerde mij, dat hij weinig of geen pijn had geleden, sedert hij gebruik had gemaakt van heete baden en van Japaneesche medecijnen. M. Clifford had voet aan wal gezet op eenen
tamelijken afstand van Kalawao. Zijne kist met geschenken en zijne koffers konden moeielijk gelost worden, ter oorzaak van de onstuimig- heid der zee. Hij wilde echter kost wat kost zijne geschenken toonen, en gebood dat men ze stuk voor stuk met de sloepen zou aanbren- gen. De melaatschen kwamen zich met be- langstelling rond den vreemdeling scharen, op een eerbiedigen afstand nochtans, en bewonder- |
||||
|
I98 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
den de rijke giften. Het was eene schoone prent
van den « Goeden Herder »: een veel betee- kenend geschenk; schoone statiën van den kruis- weg, met kunst geschilderd ; eene prachtige tooverlantaarn met afbeeldingen uit de H. Schriftuur, alsmede talrijke gekleurde prenten en een ariston (soort van orgel) met 40 verschil- lende wijzen, speeltuig dat men later bij alle gelegenheden zal hooren. Daarenboven waren er nog talrijke andere geschenken voor P. Da- miaan. M. Clifford had zijn pak niet gaarne door
eenen melaatsche laten dragen : hij belast er zich zelf mede. « De weg, zegt hij, was vermoeiend, maar ik ondervond dat P. Damiaan nog vol- maakter was dan ik mij had kunnen voorstellen, en dit maakte mij de wandeling aangenaam. Halfweg gekomen,nam ik,om mij te verfrisschen, een bad in het schuim van de branding; want de baren zelf waren te onstuimig om te zwemmen, en ik wilde buiten bereik blijven van de tan- den der haaien die daar nog al talrijk zijn. Ik bewonderde hoe gerust P. Damiaan ging neer- zitten, hoe hij, terwijl ik mij baadde, bleef lezen en bidden, en zich eensklaps in dat inwendig leven terugtrok dat hem zoo eigen was. Zoodra ik gereed stond, was hij wederom vriendelijk en opgewekt: hij toonde mij wederom met voorko- menheid, al wat mijne belangstelling kon gaande maken.» Weldra komen zij te Kalawao aan. M. Clifford
|
||||
|
P. DAMIAAN MELAATSCH 199
|
|||||
|
bewondert daar de kerk, die P. Damiaan zelf
gebouwd heeft, en daarnevens den boom waaron- der hij drie weken lang zijne nachtrust heeft genomen. Het dorpje ziet er hem niet zoo treu- rig uit : de nette houten huizen zijn met tuinen omringd, waar de sierlijkste bloemen hunne tal- rijke kleurenschakeeringen ten toon spreiden en hunne balsemgeuren uitwasemen. Jammermaar dat men bij die huizen niets dan misvormde gezichten aantreft. De Hawaïanen houden veel van bloemen en dragen gaarne bladerkransen om het hoofd; zelfs bejaarde vrouwen durven zich met bloemen tooien. Eindelijk is de edele bezoeker in de nederige
pastorie. « Op het verzoek van P. Damiaan, gin- gen wij, uit vrees voor de besmetting, aan eene afzonderlijke tafel aanzitten; maar hij was dicht bij ons, en wij waren allen gelukkig te zamen. « Het was wel onaangenaam voor mijne vrien-
delijke gasten, maar ik had geen lust om wat te gebruiken, behalve eenige beschuiten Als mij later voedsel werd aangeboden, aanvaardde ik gewoonlijk eenige oranjeappelen, aan een nabe- staanden boom geplukt. Na de tafel gingen wij eenen kleinen trap op, die ons naar het balkon van P. Damiaan leidde. Eene bloeiende kamper- foelie onderhield daar een aangename schaduw. Op dat balkon bracht ik mijne aangenaamste uren door, terwijl ik mijnen vriend uitteekende, en luisterde naar hetgeen hij mij vertelde. Dik- wijls kwamen de melaatschen een nieuwsgierigen |
|||||
|
200 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
blik op mijn werk werpen, en het was mij een
genoegen te bemerken hoe gelukkig zij er uit zagen : zij waren daar thuis. Treurig bezag P. Damiaan mijne teekening : « Wat een mis- vormd gelaat! zeide hij, ik wist niet dat de ziekte zoo gevorderd was. » « De kinderen zingen wonderschoon. Een man
had eene volle en zoete baritonstem, en een ten- gere knaap maakte veel indruk met zijne scherpe en heldere stem. Eene vrouw met zeer deftig voorkomen, speelde met veel kunst op het har- monium : men zou gezegd hebben dat hare vin- geren grootendeels waren afgezet. In Honolulu stond zij algemeen om hare kunst bekend. Zon- dag toonde ik de tooverlantaarn aan de me- laatschen, en P. Damiaan gaf hun uitlegging van de afbeeldingen uit het leven van Christus. Het was een hartroerend schouwspel,te zien,hoe deze ter dood veroordeelde menigte luisterde naar de geschiedenis van zijne genezingen en zijn lij- den, van zijne kruisiging en verrijzenis. « Over dag zitten de melaatschen voor hunne
deur te kouten, of zij pletten den taro-wortel, om hun geliefkoosd voedsel gereed te maken, of rijden op hunne poney\'s van het eene dorp naar het andere. Altijd ontvangt men eenen vriendelijken groet of eenen nog meer vriende- lijken glimlach. Dezen toestand hebben zij te danken deels aan de groote bezorgdheid van de Regeering zelve, deels aan de tusschenkomst van den edelen man, die zich in het dal der |
||||
|
a
S
(O
C
■O
::?
i<
S
a
O
a
3
|
|||||||||
|
a
|
|||||||||
|
W
5? 3
|
|||||||||
|
a
ft
0)
o
O |
|||||||||
|
202 LEVEN VAN TATER DAMIAAN
besmetting kwam vestigen toen dood en wan-
hoop er alleen heerschten. «Ongetwijfeld moet het leven te Molokai, zelfs
in deze omstandigheid, nog vrij ondragelijk wezen voor hart en zenuwen : nochtans hebben acht edele mannen en vrouwen dit leven omhelsd uit liefde tot Christus. Het scheen mij al bijzon- der hard gedurende slechts 14 dagen niets dan melaatschen te zien. Ik werd bijzonder diep aangedaan door het ontmoeten van een tienjarig kind,wiens aangezicht de trekken van een vijftig- jarigen man droeg. Ik was echter naar Molokai gegaan in de meening dat ik daar eene hel zoude aanschouwen ; en het liefelijke landschap, de beminnelijke inwoners, en hun betrekkelijk smarteloos leven waren voor mij zoovele aan- gename verrassingen. « Wat mij vooral trof, was een brave blinde
grijsaard van het hospitaal, die mij zeide dat hij God voor zijne ziekte bedankte, omdat zij hem van veel kwaad had bevrijd. « P. Damiaan was geen overdreven gevoelig
man. Het was mij des te aangenamer van hem eenige bloemen te ontvangen uit Jeruzalem, op dewelke hij geschreven had : « Aan Edward Clifford, van zijn welbeminden vriend, J. Da- miaan. » Hij schreef ook in mijnen Bijbel: « ik was ziek, en gij hebt mij bezocht». Gedurende het veertiendaagsch bezoek, werd
er natuurlijk van godsdienst gesproken. P. Da- miaan, hoe welsprekend ook, kon er niet in |
||||
|
P. DAMIAAN MELAATSCH 203
|
|||||
|
gelukken zijnen vriend te overtuigen, dat alleen
de katholieke godsdienst de ware is. Er zijn van die ingewortelde vooroordeelen, waarvoor de sterkste beweegredenen even onmachtig schij- nen als de meest treffende en medesleepende voorbeelden. Althans slaagde hij er in, de katho- lieke Kerk door zijnen protestantschen vriend te doen hoogachten. Ronduit verklaart M. Clifford tot zijne geloofsgenooten zijnen diepen eerbied voor de katholieke Kerk en zijne oprechte liefde voor P. Damiaan. « Wij moeten ons allen verheugen dat de katholieke Kerk zulke heiligen voortbrengt, en niet aarzelen, hun onze genegen- heid te toonen en den hartelijken lof te geven dien zij verdienen. P. Damiaan heeft niet alleen onzen lof, hij heeft ook onze liefde ». God gave dat alle Protestanten dezelfde on-
partijdigheid aan den dag legden ! Mocht vooral de deugd van den apostel der melaatschen niet alleen hunne bewondering verwerven, maar eene toenadering, ja eenen steeds meer alge- meenen terugkeer teweegbrengen, naar die apostolische Moederkerk, welke alleen om haar voorhoofd het schitterende kenmerk der waar- heid draagt ! Mocht deze liefde tot een katho- lieken priester steeds nauwer en nauwer de banden toehalen, welke de kinderen dier Kerk beginnen te vereenigen met hare sinds lang verdwaalde zonen. Dit is niet alleen onze wensch, maar onze hoop, te meer daar velen, vooral in Engeland, reeds eene dringende be- |
|||||
|
204 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
hoefte gevoelen aan een beteren godsdienst dan
het Protestantismus met zijne eindelooze ver- deelingen in secten en tallooze vormveranderin- gen. M. Clifford had nog het genot het feest van
Kerstmis onder de melaatschen van Molokai te zien vieren. Met bijzondere plechtigheid wer- den de goddelijke diensten gevierd, en de me- laatschen muntten uit door hunne teedere gods- vrucht. De voorbeelden van den Zoon Gods, die voor ons in een stal geboren werd zijn wel bekwaam om die ongelukkigen in hun ballings- oord te troosten. Er was op Dinsdag een soort van avondfeest. De melaatschen voerden een stukje uit de H. Schriftuur op, het Ariston liet zijne schoonste wijzen in de kleine zaal weer- klinken, en alle harten klopten van kinderlijke vreugde. De protestantsche minister bemerkte ook met
bijzondere tevredenheid dat de Paters zeer vrien- delijk en gemeenzaam met hunne melaatschen omgingen. Waren deze ongelukkigen dan niet hunne aangenomene kinderen ? En geeft de katholieke herder zijn hart dan niet onverdeeld aan God en aan zijne kudde ? « De namen der kinderen, welke de Paters
allen van buiten kenden, zijn waarlijk geheel eigenaardig. Hoe vreemd klinken niet in Euro- peaansche ooren de namen van : Mr Rat-Eter ; Mr Vuur-Oogen, Mr Van-het-Peerd-Gevalllen, Mej. De Wandelende-Geest, Mej. De Water- |
||||
|
P. DAMIAAN MELAATSCH 205
vogel; Mr Die-zijn-Wangenkuiltje wascht ; Mr
De groote Ketel, Mr de Varkenstal, Mr de Atlantische Oceaan !!! » Er was te Molokai een hotel waar nooit een
melaatsche den voet zette : daar verbleven de zeldzame bezoekers. P. Damiaan weigerde vol- standig het huis met zijn edelen vriend binnen te treden. Terwijl deze de frissche avondlucht in de veranda schepte, kwam P. Damiaan aan den trap nederzitten. Daar, in de plechtige avond- stilte, bleef hij nog lang met hem spreken van Europa, van zijne weldoeners uit Engeland en Amerika,van Molokai met zijne vreeselijke ziek- te ; en de geachte bezoeker vond een onuit- sprekelijk genot in die vriendelijke avondkouten. Kalaupapa was sedert eenigen tijd door
P. Wendelin bediend ; de liefdezusters waren zich komen vestigen in het weeshuis waar een vijftigtal meisjes aan hunne zorgen werden toe- vertrouwd. (In het weeshuis van Kalawao waren er ruim honderd weesjongens.) Op zekeren dag deed M. Cliffordeene wande-
ling naar Kalaupapa. Het weder was eerst stil en aangenaam. Eensklaps begon de zuiderwind met ongekende woede te blazen. Menige daken worden van de huizen gerukt: hij zelfs ziet zich eensklaps opgelicht, en gaat een paar honderd meters verder nedervallen, gelukkig zonder gedeerd te zijn. Een geweldige stortregen, aan een zwaren hagel gelijk, zweept hem in het gezicht, en zet alles onder water En nochtans |
||||
|
20Ó LEVEN VAN PATER DAMIAAN
is de lucht onbewolkt en blinkt de zon onbene-
veld aan den blauwen hemeltrans. Het was een « Kona ». Dat weder duurt soms verschil- lende dagen. M. Clifford had P. Damiaan reeds bij zijne
aankomst het gebruik der gurjun-olie aange- raden, maar zijn edele vriend had weinig hoop op genezing. «Ik geloof, zoo luidt verder het reisverhaal,
dat hij niet veel goeds verwachtte van mijne gurjun-olie : maar op mijn verzoek begon hij ze te gebruiken. Na veertien dagen had zij voordeelig gewerkt : hij zag er veel beter uit, sliep rustiger en gemakkelijker (vroeger moest hij met open mond slapen); zijne handen werden beter, en den laatsten Zondag van mijn verblijf te Molokai zeide hij mij, dat hij inde kerk had kunnen zingen, wat hij sedert maanden niet meer kon. Ongelukkig is het te vreezen dat de ziekte reeds de longen heeft aangetast, en dan komt het geneesmiddel natuurlijk te laat. » Inderdaad, P. Damiaan was al zeer verzwakt:
hij kon moeilijk de H. Mis lezen; zijn slaap was onrustig, de stem zwak en dof, de ziekte was zeer gevorderd. Den laatsten dag voor het vertrek van M.
Clifford was het eiland bijzonder belangwek- kend. Eene stoomboot bracht een paar honderd bloedverwanten der melaatschen in het gezicht der leprozerij : zij kwamen hunne zieken be- zoeken. Een liefdadige heer van Honolulu was |
||||
|
P. DAMIAAN MELAATSCH 20J
|
||||||
|
op de gedachte gekomen deze vertroosting aan
de ongelukkige bannelingen te bezorgen. Hij wist dat talrijke leprozen te arm waren om ooit op een bezoek van hunne familie te mogen rekenen. Alle melaatschen die nog gaan konden, vereenigden zich op het strand; de zee was on- stuimig; de mannen mochten voet aan wal zetten; de vrouwen moesten in sloepen bij het strand blijven. Welke verrassing voor de me- laatschen ! Welke hartroerende samenkomst! Velen schenen als uit het graf te zijn verrezen ; zij meenden wederom in hunne familie te zijn, voor een oogenblik mochten zij hun lijden, hun ballingschap vergeten...... Het uur der schei- ding deed wederom tranen vloeien ; maar de melaatschen leerden eenmaal te meer de liefda- digheid van hunne weldoeners zegenen, en hunne ballingschap met gelatenheid verdragen. M. Clifford moest ook eindelijk vertrekken.
Hij zegde een laatste vaarwel aan zijnen dier- baren vriend, en vol bewondering voor zijne deugden verwijderde hij zich van dit dal van ellende en van wonderbare vertroosting. P.Damiaan was wederom alleen met zijne me-
laatschen, en bad inwendig dat hij zijnen vriend in het hemelsch vaderland mocht terugzien. -4N
|
||||||
|
-■:
|
||||||
|
E melaatschen van Molokai hebben
zich een oogenblik met de hoop mo- gen vleien, dat hun herder een heil- zaam geneesmiddel heeft gevonden,en dat zij zelven misschien het geluk zouden hebben met behulp dier wonderbare olie aan den dood te ontsnappen, of ten minste den loop der ziekte te vertragen. Nuttelooze hoop! Weldra bleek het dat hun teergeliefde weldoener meer en meer verzwakte. Zijne dierbare kudde zag met bittere tranen het oogenblik naderen, waarop hij, die er zoo velen had geholpen en getroost, eindelijk zelf zou bezwijken. In Februari 1889 schrijft hij een laatste maal
aan zijnen broeder Pamphilus. Wij geven een afschrift van dezen brief:... «Ik ben altijd ge- lukkigen tevreden. Alhoewel ik ziek ben, begeer ik niets anders dan dat de wil Gods geschiede. Er zijn meer dan 1000 melaatschen in de lepro- zerij. De Engelschen zoo Protestanten als Katho- lieken zijn mij zeer genegen. Aan het altaar, waar ik nog alle dagen kan opklimmen (niet zonder moeite nochtans), vergeet ik niemand van u allen. Gij ook bidt en doet bidden voor mij, die mij langzaam naar het graf voortsleur. Moge de Heer mij versterken en mij de genade |
||||
|
| . v -j-**»- /TA>^7 j^i^) ^i>-m.
|
||||
|
/"U/Mn
|
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN 200.
|
|||||
|
schenken van de volharding en van een goeden
dood. » Onderwerping aan den wil Gods, heilige
vreugde bij het aanschouwen van den naderen- den dood, een laatste liefdeblik voor zijne melaatschen, voor zijne weldoeners, zijne bloed- verwanten, vertrouwen op God alleen, ziedaar met weinige trekken eene welsprekende schets, waarin de liefdadige held van Molokai zich zelven in zijne laatste dagen onwillekeurig heeft afgeteekend. Zijne handen waren reeds aangetast; men
vreesde dat hij ook zijne vingerleden zou ver- liezen, gelijk het dikwijls het geval is. Nochtans bemerkte men weldra eene ongewone afwijking in den loop der ziekte. Terwijl het buitenge- deelte der handen wegkankerde, zag men het binnenste gedeelte, dat bij zijne Priesterwijding met de H. Olie was gezalfd, ongeschonden blijven. Zoo mocht hij zeer lang den troost ge- nieten het H. Misoffer op te dragen. Het vooruitzicht van zijn aanstaanden dood
maakte eenen droevigen indruk op zijne welbe- minde melaatschen. In Europa en in Amerika betreurde men reeds zijnen dood, toen hij nog onder de levenden mocht gerekend worden. Laten wij hier een oogenblik stilhouden, om
met de edelmoedige vrienden die zijn lot be- treuren, troost te zoeken in het beschouwen en het bewonderen zijner deugden. Het is zoo aangenaam een laatsten oogslag te gunnen aan Leven van Tater Damiaan. x.
|
|||||
|
/\\\\/iA^\\ > <*-*■-* /vwo \\p-*>-^* ^>-~" Jttn^c^e-^^t-wJ^/WAi
|
|||||
|
2IO LEVEN VAN PATER DAMIAAN
een groot man die, op het einde zijner eervolle
loopbaan gekomen, zich de krachten voelt ont- zinken, en afgemat aan den weg des levens nederzit, terwijl hij met voldoening zijne oogen laat waren over de doorloopene afstanden, en met eenen blik van verlangen de eenige schre- den afmeet die hem nog van het hemelsch vader- land scheiden. Als wij de deugden van den nederigen apos-
tel der melaatschen willen ontleden, ondervinden wij eene zekere moeilijkheid om eene volledige beschrijving te geven. Wie kent niet die bloe- men welke oppervlakkig beschouwd,wel is waar, onze bewondering verdienen, maar wier fijne tin- ten en vormen van nabij en met aandacht moeten waargenomen worden ? Verwijdert die groene bladeren waaronder die kleurenpracht zoo oot- moedig wegschuilt.en dan eerst zultgij dat juweel der natuur leeren kennen. Bij Pater Damiaan moeten vwj ook den sluier des ootmoeds trach- ten te verwijderen, waaronder hij zijne deugden houdt verborgen. En dit is niet gemakkelijk! Hij heeft zoo weinig van zich zei ven gesproken, en zoo lange jaren alleen in het eenzame dal van Molokai gearbeH. Aan de vruchten kent men den boom. De
aanhoudende zelfopoffering van Pater Damiaan, die heldhaftige liefdadigheid gedurende 15 jaar volgehouden, veronderstelt groote inwendige deugden, de degelijke deugden van een vol- |
||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ---- ZIJN DOOD 211
|
||||||||
|
maakt kloosterling en van een voorbeeldig mis-
sionnaris. Bij zijne aankomst te Molokai heeft Pater
|
||||||||
|
275
|
||||||||
|
Damiaan eenen twijfel die zijn inwendigen geest
van gehoorzaamheid duidelijk doet blijken. Zoolang hij de uitdrukkelijke toelating van |
||||||||
|
2 12 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
zijne oversten niet heeft om in Molokai te blij-
ven, is hij niet gerust. Al heeft hij nog zoo vele redenen om die te veronderstellen, en al ziet eenieder dat die toelating werkelijk bestaat, ver- langt hij dat de Overste uitdrukkelijk zijnen wil verklare. Het is bij hem eene zucht naar onder- werping, naar afhankelijkheid. Bij een onderne- mend en sterk karakter als het zijne, bewijst dat een levendig geloof. Pater Damiaan begrijpt hoe alle gezag van God komt, hoe de mensch nooit grooter is dan als hij om God aan zijnen even- mensen onderworpen blijft. Zijne zuiverheid en teerderheid van geweten
was zoo groot dat hij steeds de uiterste zedig- heid in acht nam, en de kleinste overtredingen als een groot kwaad wist te schuwen. Zijn ar- moedig leven te Molokai toont genoegzaam dat hij de armoede niet alleen prees en hoogachtte, maar die ook met allen ijver beoefende. De drie deugden van gehoorzaamheid, zuiver-
heid en armoede welke het wezen van het kloosterleven uitmaken, bloeiden des te schooner, omdat zij wortelden in den bodem van een nederig hart. De ootmoedigheid is de moeder van alle
deugden. Pater Damiaan had eerst God in den graad van koorbroeder willen dienen, en ver- loochende nimmer dien geest van nederigheid welken hij in het noviciaat liet blijken. Hoog- moed.eerzucht en zelfbehagen waren zijne ergste vijanden. M. Clifford die hem van nabij leerde |
|||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ---- ZIJN DOOD 213
kennen, getuigde dat hij maar van zich zelven
sprak als hij ondervraagd werd, en altijd de eenvoudigheid toonde van een groot man gehuld in het « kleed der ootmoedigheid ». En verder:« Ik behoef niet te zeggen dat hij zich niet aanstelde als eenen martelaar, of eenen heilige, of eenen held nooit zag ik een ootmoediger man ! » Nederig waren ook de gevoelens die hij van zich zelven koesterde. Nauwelijks is hij te Molokai aangekomen of hij erkent zich onmachtig om dien arbeid goed te verrichten. Terwijl ieder zijne edelmoedigheid verheft, en zijnen naam met eerbied en bewondering uit- spreekt, vernedert zich de ootmoedige priester voor God en voor zijne medebroeders : « Hier moesten, zoo schrijft hij, eenige mannen van mirakelen komen, en zoo niet geleerden, ten minste heiligen, bereid om zich zonder ophou- den voor de zaligheid der zielen op te offeren. « Ik aanschouw mijne onbekwaamheid als de
voornaamste oorzaak van de versteendheid der niet bekeerden. Dikwijls herdenk ik eene zeer juiste vergelijking, welke de E. P. Euthymius ons voorstelde gedurende de retraite die ons vertrek voorafging. Ik begrijp inderdaad niet, als ik 4 of 5 maal per dag gepreekt heb, hoe eene drooge bron eene rivier kan voeden. » Hoezeer hij verwijderd was van alle zelfbe-
hagen, en alle zucht naar eer en lofspraken, blijkt ons uit een schrijven dat hij tot zijne ouders richt, en waarin hij zich vrij ontevreden |
||||
|
2 14 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
toont, omdat men zijne brieven heeft laten
drukken : « want, voegt hij er bij, ik zou aan de wereld onbekend willen blijven. » Ja, het was voor de eer van God dat hij
werkte, en niet voor zijne eigene eer. De uit- breiding van het rijk Gods, de bekeering en de heiligmaking der zielen, de verheerlijking der H. Kerk, ziedaar wat hij vooroogen had in zijn onvermoeiden arbeid, wat hem aanspoorde om veel te ondernemen en uit te voeren tot welzijn der melaatschen. Tegenwoordig is het zoo wat een gebruik dat
alle slag van helden van de drukpers, van den schouwburg en van het salon, hunne lotgevallen of bekentenissen meenen te mogen schrijven. Wie meer dan P. Damiaan had het recht om van zich zelven te spreken ? Hoe gemakkelijk kon hij, was het maar in brieven, zijne helden- daden verhalen ! En nochtans is het niet veeleer alsof hij juist het tegengestelde had onderno- men, en zijn eigen persoon en daden, zooals men zegt, wilde doodzwijgen ? Niet minder muntte hij uit door zijne verster-
ving. Hij die op dertienjarigen ouderdom zijne nachtrust nam op eene harde plank, toonde zich altijd wars van alle zingenot en onvermoeid bij den hardsten arbeid. Maar wat spreken wij van versterving ? Is zijn verblijf te Molokai dan niet eene aanhoudende versterving ? Wat al vrij- willige ontberingen moest hij verduren! Wat een gedurig lijden voor al zijne zintuigen! De |
|||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ---- ZIJN DOOD 2 I 5
verstorven herder kon geenen dienst weigeren
aan zijne teergeliefde kudde : niets was hem te vernederend, te afstootelijk : hij legt misschien vijftienhonderd zijner melaatschen in de dood- kist die hij zelf gemaakt heeft. En weinig aange- naam zeker was het zulke lijken te behandelen ! Het gebed is het voedsel der ziel, het is onze
troost in de beproeving, onze steun in de beko- ring. Wij weten hoe de geest des gebeds P. Damiaan als aangeboren was, hoe gaarne hij zijne nachtrust verkortte om zich langer met God te onderhouden. Te Molokai hooren wij den godvruchtigen herder bekennen dat alleen het gebed de zondaren bekeert. De wonderen, die hij in de leprozerij heeft gewrocht, zeggen even welsprekend als de boven beschreven dagorde, dat hij niet alleen een man van daden maar ook van gebed was. Het is vooral aan den voet des Altaars dat hij
volgaarne zijn hart uitstortte in gemeenzame samenspraken met Jezus ; het is aan de vlam- men van Jezus\' hart dat hij de liefde ontsteekt welke zijn eigen hart verteert ; het is die liefde tot Jezus die hem het bitterste lijden in hemel- sche zoetheid herschept, volgens het woord van den H. Augustinus : Ubi amatur, non laboratur, atit si laboratur, labor ipse amatur; hij die be- mint, kent geen lijden, of indien hij lijdt, bemint hij zijn lijden. Deze liefde is het geheim van die geestelijke blijdschap, welke hij te Molokai te midden der grootste ellende ondervindt. |
||||
|
2l6 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
« Zonder het H. Sacrament des Altaars,
schrijft hij in 18S1, zou een leven als het mijne niet uit te houden zijn. Maar omdat ik O. L. Heer in mijne nabijheid heb, ben ik altijd te- vreden, en werk ik met ijver voor het welzijn mijner melaatschen. In eenen zijner brieven aan den heer Chapman lezen wij het volgende: « Zonder de aanhoudende tegenwoordigheid van onzen goddelijken Zaligmaker in onze armoedige kapellen, zou ik zeker niet hebben kunnen vol- harden in mijn voornemen om het lot der me- laatschen te deelen, voornemen waarvan de ge- volgen, die goed te voorzien waren, zich reeds in geheel mijn lichaam vertoonen en doen gevoelen. Maar de H. Communie is het dagelijksch brood van den priester.en ik gevoel mij zeer tevreden en gelaten in dezen ietwat buitengewonen toestand, waarin de goddelijke Voorzienigheid mij heeft willen plaatsen. » De liefde tot God omvat noodzakelijk ook de
liefde tot den naaste. Alle heiligen bezaten in een hoogen graad, die ware naastenliefde, welke in den evenmensch het beeld Gods beschouwt en de ware bron is der christelijke zelfopoffering. Reeds vóór zijne aankomst te Molokai, had P. Damiaan menigvuldige blijken gegeven van zuivere en heldhaftige naastenliefde. En wat is zijn leven te Molokai dan eene onafgebroken zelfverloochening, dan eene onophoudelijke oefe- ning der heldhaftigste liefdadigheid ? Die liefdadigheid van P. Damiaan bepaalde
|
||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ---- ZIJN DOOD 2\\J
zich niet bij zijne katholieken. Neen, hij omsloot
in eene zelfde liefde protestanten en katholieken, vrienden en bloedverwanten. In de protestanten zag hij verdwaalde schapen die hij door zijne zorgen naar den schaapstal moest terugbrengen. De deugd van den kloosterling, van den mis- sionnaris, die zijne familie verlaat, dooft in hem de liefde niet uit tot zijne bloedverwanten, maar louterten veredelt die natuurlijke genegenheid. In 1865 schrijft P. Damiaan aan zijne ouders :
« In het midden van den grooten Oceaan, hebt gij een kind dat u bemint, eenen priester die dagelijks voor u bidt. » En verder : « Ik heb de gewoonte, u dagelijks met den geest een klein bezoek te brengen. » Hij vergeet niet tot zijne welbeminde ouders geregeld te schrijven, en vraagt dat zij ook dikwijls zouden schrijven. i Het is al zoo lang dat ik geen brieven van u ontvangen heb. Indien mijne ziekte mij belet u als naar gewoonte te schrijven, is het voor u geen reden om mij niet dikwijls uwe brieven te doen geworden. » Ontvangt hij eenen brief waar geen woord in
staat van zijnen vader, hij is ongerust : « Ik was verwonderd alleen de hand van moeder te er- kennen, en in dien brief geen woordje van vader te zien. Ik stelde mij gerust, toen ik vernam dat hij slechts aan de koorts geleden had ». In zijne brieven toont hij vooral eene teedere liefde tot zijne moeder ; hij is bekommerd over hare ge- zondheid, over den ouderdom die op haar drukt: |
||||
|
2l8 LEVEN VAN TATER DAMIAAN
« Arme moeder.zegt hij met kinderlijke bezorgd-
heid, hoe gaat het ? Moet gij nog geenen stok nemen om naar de kerk te gaan ? » of hij moe- digt haar vriendelijk aan : Heb goeden moed, teerbeminde moeder, in uwe oude dagen. Heb altijd meer en meer betrouwen op God, naar- mate gij in ouderdom vordert, en houdt altijd uwe blikken gevestigd op de eeuwige kroon die gij moet verdienen ». Zijne weldoeners bekleedden eene bijzondere
plaats in zijn hart. Met liefdevolle belangstelling vroeg hij naar hunne gezondheid. In de brieven die hij hun schrijft, toont hij zich even dankbaar als oplettend en teergevoelig. Ook was hij geacht en bemind door al zijne vrienden. De protestanten van Engeland en Amerika
droegen den heldhaftigen priester eene bijzon- dere liefde toe, welke dikwijls tot ware geest- drift oversloeg. Als het P. Damiaan gold, verga- ten zij allen haat, allen partijgeest tegen Rome. De nevel hunner eeuwenoude vooroordeelen tegen de katholieken moest opklaren voor den deugdenglans, welke den beminnelijken apostel der melaatschen omstraalde. Ondertusschen maakte de ziekte snelle vorde-
ringen op haar edel slachtoffer. P. Conrardy en twee leekebroeders verpleegden den welbemin- den melaatsche met alle liefde. P. Wendelin die hem weldra moest opvolgen, stond hem getrouw ter zijde, en heeft ons een breedvoerig verhaal geschreven van de laatste dagen welke zijn held- |
||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ZIJN DOOD 2 l Q
haftige medebroeder in dit ballingsoord heeft
doorgebracht. Wij willen dit kostbaar verhaal niet ontkleuren door eene koude ontleding, en zullen er eene getrouwe vertaling van geven : « Op Zaterdag, 23 Maart, was hij nog, als
naar gewoonte, bedrijvig, en ging heen en weder. Het was de laatste maal dat ik hem alzoo vond. « Sedert den 2811 Maart, heeft hij zijne kamer
niet meer verlaten. Dien dag nam hij zijne laatste beschikkingen. Toen hij alles in orde had gebracht, zeide hij mij : «Ik ben blij, dat ik alles aan Monseigneur gegeven heb ; nu sterfik arm, ik heb niets meer. » Op Donderdag, 28 Maart, begon hij bedlegerig te zijn. Op Zater- dag, den 30", maakte hij zijne voorbereiding tot den dood. Hij was waarlijk stichtend om te zien ; hij zag er zoo gelukkig uit. Toen ik zijne algemeene biecht gehoord had, deed ik hem mijne biecht ; daarop hernieuwden wij te zamen de geloften die ons aan de Congregatie verbin- den, \'s Anderdaags ontving hij de H. Teerspijs. Over dag was hij vroolijk en opgeruimd als naar gewoonte : « Ziet eens mijne handen, zeide hij : al mijne wonden gaan dicht, de korst wordt zwart ; het is een voorteeken van den dood, zoo als ge weet. Zie ook maar mijne oogen : ik heb zoovele melaatschen helpen sterven, ik vergis mij niet, de dood is niet ver. Ik verlangde vurig Monseigneur nog eens te zien ; maar O. L. H. wenscht dat ik met Hem mijne Paschen viere; God zij geloofd ! » |
||||
|
2 20 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
« Hij dacht aan niets anders meer dan aan
zijne voorbereiding tot den dood. Het leed ook geen twijfel; de dood naderde. « Den 2n April ontving hij het H. Oliesel uit
de handen van P. Conrardij. « Hoe goed is O. L. H., zeide hij mij in den loop van den dag, dat hij mij lang genoeg behouden heeft om in mijne laatste oogenblikken twee priesters aan mijne zijde te hebben en om te vernemen dat de Zusters in de leprozerij zijn. Het was mijn « Nunc dimittisl). Het werk der melaatschen is verzekerd, ook binnenkort zal ik naar boven vertrekken. « Als gij daar bovenzult zijn, Pater, zegde ik hem, zult gij uwe kinderen indachtig zijn ? O ja ! antwoordde hij, als ik wat ver- mag, zal ik bidden voor al diegenen die zich in de leprozerij bevinden. » Ik verzocht dat hij mij, gelijk Elias, zijnen mantel zou nalaten opdat ik ook zijn groot hart mocht erven. « Maar ! wat zoudt gij daar mee doen ? antwoordde hij, hij is doordrongen van melaatschheid». Toen vroeg ik hem zijnen zegen. Hij gaf mij dien met de tranen in de oogen, en zegende ook de moe- dige dochters van den H. Franciscus voor wier komst hij zoo dikwijls gebeden had. « De volgende dagen was de goede Pater wat
beter. Wij hoopten zelfs dat wij hem nog eeni- gen tijd zouden behouden. De Zusters kwamen hem dikwijls bezoeken. Wat ik vooral in hem bewonderd heb, is zijne engelachtige verduldig- heid. Hij, zoo vurig, zoo driftig van natuur, lag |
||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ---- ZIJN DOOD 221
daar nu opzijn armoedig smartebed gekluisterd,
zonder nochtans veel te lijden. « Hij rustte gewoonlijk gelijk de nederigste en
de armoedigste der melaatschen op een strooien bed dat over den grond lag uitgespreid. Wij had- den veel moeite om hem eene matras te doen aannemen. En welk eene armoede! Hij die zoo- veel geld voor de melaatschen had uitgegeven, hij heeft zelfs geen lijnwaad om zich te verschoo- nen, zelfs geen lakens om zijn bed te spreiden. « Groot was zijne liefde voor onze Congregatie.
Hoe dikwijls heeft hij mij niet gezegd: « Pater, gij vertegenwoordigt hier voor mij de Congre- gatie, niet waar ? Laten wij te zamen de ge- beden onzer Congregatie zeggen. Hoe zoet is het te sterven als kind der HH. Harten ». Meermalen heeft hij mij gelast aan O.Z..E. Pater Overste te schrijven, om hem te verklaren dat zijn grootste troost op dit oogenblik was, te sterven als lid van de Congregatie der HH. Harten. « Zaterdag, 13 April, was hij slechter en wij
verloren alle hoop. Een weinig vóór middernacht ontving hij voor de laatste maal O. L. Heer. Weldra zou hij Hem van aanschijn tot aanschijn aanschouwen. Somwijlen was hij buiten ken- nis. Toen ik hem kwam bezoeken, erkende hij mij, antwoordde op mijne vragen, en wij zeiden elkander vaarwel ; want ik moest naar Kalaupapa vertrekken voor de diensten van den Zondag, \'s Anderdaags, zoodra ik vrij was, kwam |
||||
|
2 22 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
ik terug ; hij zag er nog al goed uit, maar zijne
gedachten waren verward. In zijne oogen las men de onderwerping en de vreugde. Zijne lippen konden de gevoelens van zijn hart niet meer uitstamelen: bijwijlen, drukte hij mij met teederheid de hand. «Op Maandag, 15 April, ontving ik van P. Con-
rardy een briefje waarin ik las dat de Pater op sterven lag. Ik snelde aanstonds naar hem toe ; onderweg kwam een tweede bode mij zijnen dood berichten. Hij is zachtjes en zonder lijden ingeslapen (15 April 1889); hij had bijna 16 jaar te midden der afgrijselijkheden van de leprozerij doorgebracht. De goede herder heeft zijne ziel gegeven voor zijne kudde. « Toen ik aankwam was hij reeds ten toon
gesteld. Alle sporen van melaatschheid waren van zijn aangezicht verdwenen; de wonden zijner handen waren verdroogd. Hij bleef nog tot \'s anderdaags in de kerk, omringd van zijne melaatschen die kwamen bidden voor hun eerbiedwaardigen vader. « Den volgenden dag.droeg ik het H.Misoffer
op voor de ziel van mijnen beminden mede- broeder. Na de Mis, zette de lijkstoet zich in beweging; men begaf zich langs de nieuwe kerk naar de laatste rustplaats. Het kruis ging voorop ; dan volgden de muzikanten met een ge- nootschap, verder de zusters met de vrouwen en de meisjes; eindelijk kwam het lijk, gedragen door acht blanke melaatschen; daarachter stapte |
||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ---- ZIJN DOOD 223
|
|||||||
|
de priester met de koorknapen; de broeders met
de weezen en de mannen sloten den lijkstoet.
«P.Damiaan had bij zijne aankomst te Molokai
|
|||||||
|
de grootste ontbering geleden. Hij bracht zijne
eerste nachten onder een grooten boom door. Wijl hij onder dien boom verlangde begraven te worden, had ik gedurende zijne ziekte eenen |
|||||||
|
224 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
grafkelder op die plaats doen gereedmaken. Daar
rust nu zijn lichaam, in afwachting dat het een- maal met glorie verrijze. Het aangezicht is naar het altaar gekeerd. De grafkelder is met eene sterke laag ciment gesloten. Zoo worden de kostbare overblijfselen bewaard van den goeden Pater Damiaan, dien de wereld met recht den held der liefdadigheid noemt. Molokai, 17 April 1889.
Pater Wendelin, SS. CC. «P.S. Eenige dagen later werd in de kathe-
draal van Honolulu een plechtige lijkdicnst gevierd voor den welbeminden overledene. Al de voornaamste personen van de stad waren er tegenwoordig. Mgr Hermann zong eene pon- tificale Mis. Vóór het Evangelie hield hij in het Engelsch en in het Kanaksch eene korte lijkrede, waarin hij de heldhaftige zelfopoffering deed uitkomen van den eerbied waard igen over- ledene. » Dit eenvoudig verhaal zegt ons meer dan de
uitbundigste lofspraken. De dood van P. Damiaan is die van een nederigen en heiligen kloosterling, zijne lijkplechtigheid, die van een geachten en beminden herder, van eenen weldoener des va- derlands. Nog geen eervol grafschrift spreekt zijnen lof. Hij, die Molokai bezoekt, en bij de kerk den eenzamen Pandanus ontwaart, hij vrage slechts wat de leprozerij was bij de aan- komst van Pater Damiaan, wat zij geworden |
||||
|
DEUGDEN VAN P. DAMIAAN. ---- ZIJN DOOD 225
|
||||||
|
is gedurende zijn zestienjarig verblijf, en hij zal
weten met wat eerbied hij moet nederknielen bij de stoffelijke overblijfselen van den apostel der melaatschen. |
||||||
|
Leven vr.:i P .:cr Damiar.n.
|
||||||
|
fATER Damiaan is dus niet alleen de
held maar ook het slachtoffer der wel- dadigheid. Reeds hadden zijne opof- fering en toewijding in Molokai alle oogen op hem gevestigd,en hem onverwelkelijke lauweren om de slapen gevlochten. Zijn dood kwam zijnen naam met nieuwen luister om- kransen, en vriend en vijand in eene zelfde geestdriftige bewondering vereenigen. De ne- derige kloosterling was in het eereveld der katholieke liefdadigheid op den eerepost ge- sneuveld : God zou dien martelaar der liefda- digheid, en in hem de katholieke liefdadigheid zelve verheerlijken. Niet zoodra was de droevige mare van zijn
afsterven verspreid,of eenkreet van bewondering ontsnapte aan alle borsten. Katholieken en protestanten, geloovigen en ongeloovigen ver- kondigden eenparig den lof van den edelmoe- digen priester. Men zag, niet zonder verbazing, de vertegenwoordigers van alle volken en van alle geloofsgezindheden, te gelijk optreden om, als het ware, zijnen lijkstoet te vormen en hunne kronen eerbiedig neder te leggen op het graf van den heldhaftigen apostel der me- laatschen. Engeland en Amerika traden voorop in dien
|
||||
|
LEVEN VAN PATER DAMIAAN 227
eerestoet. Geen volk zeker telde zoo talrijke be-
wonderaars van P. Damiaan; nergens hoorde men bij zijnen dood een zoo eenstemmig en zoo algemeen loflied opstijgen. IJverend spraken alle dagbladen zijnen lof. Een zeer verspreid blad, de Daily Telegraph
schreef het volgende: « Bovenmenschelijk in zijnen moed, in zijne
toewijding, en zelfs in zijne gemoedskalmte te midden van naamlooze afgrijselijkheden, ver- schijnt ons P. Damiaan als de grootste verove- raar onzer eeuw ; hij heeft den dood overwon- nen ». « Te kostbaar is het leven van P. Damiaan,
zegt de Methodist Recorder, dan dat het geheu- gen er van verloren moge gaan. Onze eeuw telt maar drie dergelijke voorbeelden: Generaal Gor- don, alleen te midden der woeste horden van Kartoum ; Livingstone, alleen in het hart van Afrika, en P. Damiaan, grooter nog dan de twee andere, alleen te midden der melaatschen van Molokai. » Anderen gaan nog verder ; zij zien den apostel
der melaatschen reeds met den lichtkrans der heiligen omstraald, zij willen dat men niet alleen zijnen lof verkondige, maar de knie buige en een gebed murmele om zijnen geest te vragen. Voorbarig zeker en onvoorzichtig zijn dergelijke oordeelvellingen; alleen de Kerk heeft het recht om over de heldhaftigheid van alle deugden uitspraak te doen. Maar, toont ons die geest- |
||||
|
■■
|
|||||
|
228 LEVEN VAN PATER DAM[AAN
driftige overdrijving niet, hoezeer P. Damiaan
het voorrecht genoot van overal talrijke en on- partijdige bewonderaars te ontmoeten ? Frankrijk ook, te midden van onophoudelijke
woelingen en bekommeringen, had eenen blik van bewondering en liefde voor den held van Molokai. De Univers was zeker welkom bij alle katholieken en bij vele afgedwaalden, toen hij deze eervolle regelen te lezen gaf: « Bij het graf van P. Damiaan, stroomt het hart over van , liefde en eerbied. Van reiziger zal men pelgrim worden en onwillekeurig de knie buigen om een gebed te prevelen. » België\' bleef niet ten achteren. De lezer zal
zich herinneren hoe de verheerlijking der zelf- opoffering van den herder van Molokai eene eervolle plaats in alle dagbladen bekleedde, hoe eenparig alle katholieke en zelfs liberale Belgen den heldenmoed toejuichten van hunnen stamge- noot, zonder dat eenige wanklank van tegen- strevende stemmen deze maal hun loflied kwam storen. België was nog meer verschuldigd aan de na-
gedachtenis vaneenen zijner roemrijkste zonen. Eerst werd te Tremeloo, de geboorteplaats
van P. Damiaan een luisterrijke dienst gevierd. De groote lijkplechtigheid nochtans werd gehou- den den nn Juli 1889, te Leuven, in de kloos- terkerk der Eerw. Paters van de HH. Harten. Eene uitgelezene schare stond in het kleine
heiligdom vergaderd. Men zag er hooggeplaat- |
|||||
|
HET GEDENKSTUK
|
|||||||
|
2^9
|
|||||||
|
ste geestelijken : Mgr Abbeloos, apostolisch
protonotaris en rector van de Universiteit, Mgr Lamy, Mgr Jacobs, Mgr Wynants, met talrijke andere priesters. De Eerw. P. Provinciaal der Predikheeren, de Eerw. P. Leclerc, rector van het studiehuis der Paters Jezuieten, waren met talrijke kloosterlingen van verschillende Orden en Congregatiën hunne deelneming komen too- nen. Onder de bloedverwanten van den dierbaren overledene bemerkte men vooral zijn achtbaren broeder den E. P. Pamphilus. De Heer Thonis- sen, minister van Staat, Graaf van Limburg- Stirum, de heeren Capelle, Van Beneden en Bols, allen leden van het Comiteit voor de oprichting van een gedenkstuk ter eere van P. Damiaan, waren ook den plechtigen lijkdienst met hunne tegenwoordigheid komen opluisteren. Ja, het graf van den ootmoedigen herder van Molokai was reeds verheerlijkt! Maar nog meer bleek dit, toen de E. P. De Vos, S. J. het preekgestoelte optrad, om het liefelijk beeld van den held en het slachtoffer der liefdadigheid opnieuw voor de oogen van alle begeesterde toe- hoorders te doen verrijzen. De redenaar voelde het: in deze plechtigheid mochten geen andere tranen vloeien dan tranen van dankzegging. « Onze smart, zoo luidde zijne inleiding, is
gemengd met een gevoel van bewondering en fierheid. Wij betreuren den held zooals men eenen wapenbroeder betreurt, die onvoorziens op het eereveld is gesneuveld. Wij beweenen |
|||||||
|
23O LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
hem gelijk Israël zijne helden en zijne priesters
beweende, gelijk de eerste christenen hunne martelaren beweenden. Maar over onze rouw schijnt een gloriestraal, en deze lijkplechtighe- den nemen het aanzien van eenen triomf. « De liefdadigheid heeft dit voorrecht dat zij
met eenen onweerstaanbaren luister straalt, dat zij in de onverschillige harten het ingeslapen geloof wakker schudt, dat zij eene eeuw, in zin- genot en winstbejag verdiept, tot nadenken brengt. Geheel Europa antwoordde met eenen kreet van bewondering aan de jubeltonen die haar uit de afgelegene eilanden van den Stillen Oceaan toeklonken. Het protestantsche Enge- land ontvlamde in rechtmatigen geestdrift voor dien katholieken priester, die eenen langzamen, afgrijselij ken en onvermijdbaren dood durfde trotseeren, om ongelukkige broeders te hulp te snellen. De vorsten van koninklijken bloede, de ministers van de Koningin, de anglicaansche herders zijn de eersten om hem eene plechtige hulde te brengen; zij hebben het besluit geno- men- de gedachtenis van dien held te vereeuwi- gen door een gedenkteeken, dat hem, dat zijnen godsdienst zal waardig wezen; zij willen het werk voortzetten, hetwelk hij begonnen heeft, en doen eenen oproep aan de beroemdste ge- leerden om de verwoestingen te stuiten van den geesel die in de verwijderde eilanden van Oceanië zoovele menschen wegmaait. « Christenen, mogen wij niet met alle recht
|
|||||
|
HET GEDENKSTUK 23I
|
|||||||
|
fier zijn ? Fier op den God, dien wij dienen
en wiens heiligheid wij in den held van Molokai zien doorstralen ; fier op ons Evangelie wiens strenge lessen aan uitverkorene zielen nog tot richtsnoer strekken, fier op de katholieke Kerk? Welk eene zegevierende lofspraak! Ja, hij is god- delijk, de godsdienst welke deze bovenmensche- lijke toewijding ingeeft. Waar is de echte liefde ? Waar ontmoet men, niet den winstbejager, maar den herder, die zijn leven veil heeft voor zijne kudde ? Laat de natuurlijke liefdadigheid, laat de menschlievendheid optreden om hare krachten te beproeven in dit strijdperk van vernedering en van smarten. Maar neen ! een protestantsch reiziger schreef het reeds in 1883: « alleen de katholieke priester is doorgedrongen tot in deze hel der melaatschen. Hij is te mid- den dier stervenden gaan wonen, te midden dier wanhopigen om hun den troost van het eeuwige leven te brengen. Reizigers van alle volken, die voorbijtrekt vóór de rots van Molokai, groet dien held ! » « Wij zijn eindelijk fier op ons België\', dat op
het eercveld der liefdadigheid altijd in de eerste gelederen strijdt en alzoo het lofwoord bewaar- heidt van den H. Franciscus-Xaverius die tot Ignatius van Loyola schreef: Da mihi Belgas. Zend mij Belgen om in mijne missie te arbei- den.........» De toestand was met ware en treffende
kleuren afgeschilderd. Het was eenieder een |
|||||||
|
232 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
genoegen dit tafereel te aanschouwen. Daarop
volgde het verhaal van P. Damiaans leven en werken. De edele toehoorders luisterden met zichtbare aandoening. Zij meenden eenen stond in Molokai verplaatst te zijn en met eigen oogen den held te aanschouwen, dien zij met inwendig genoegen betreurden en bewonderden. De ontroering steeg ten top, toen de E. P. De Vos zijne lofrede sloot met deze schoone ontboezeming: « Mijne broeders, de zangen zullen eene
laatste maal naar het gewelf van het heiligdom stijgen ; de wierookwolken zullen eene laatste maal rondom dit praalgraf rijzen. « Het is ons niet toegelaten de oordeelen
Gods vooruit te loopen. Maar het bloed van het goddelijk Lam heeft den gewijden steen van dit altaar besproeid. O Jezus, wij gelooven in uwe beloften. Gij hebt gezegd dat een glas water in uwen naam aan de armen gegeven niet onbeloond zal blijven. Welke kronen hebt gij dan niet weggelegd voor hem die u zoo lang, in den persoon uwer broeders, heeft gediend, voor hem die zooveel verlaten heeft om aan uwe uit- noodiging gehoor te geven, die zijn leven heeft veil gehad voor de zaligheid der zielen ? « Ja, dit is onze hoop. Zooals de engelen eer-
tijds den melaatschen Lazarus in den scho<ot van Abraham hebben gedragen, zoo ook zullen de gelukzalige geesten den vrijwilligen melaat- sche van Molokai in het heiligdom des Heeren |
||||
|
HET GEDENKSTUK 233
gebracht hebben. De apostelen hebben in hem
den waardigen navolger van hunnen ijver er- kend. De martelaren zien in zijn leven het beeld van hunne langdurige folteringen. Vicentius a Paulo, Xaverius, Claver hebben hem toegejuicht omdat hij van hun geslacht was. De eerbewij- zingen. welke de volkeren der wereld hem voor- bereiden, zullen maar een zwak afbeeldsel zijn van de zegepraal die hem hierboven wacht. « O God ! aan u alleen komt hier alle eer
toe, gij alleen hebt in deze ontzenuwde eeuw dezen heldenmoed verwekt. Gij hebt uwen heldhaftigen apostel gezonden om de ongeluk- kigen, in de duisternissen en de schaduwe des doods neergezeten, te verlichten, hunne ver- scheurde harten te genezen, de ketenen der gevangenen te breken, het Evangelie aan de armen te prediken. « O ! wij smeeken u, geef hem de eeuwige
rust, maar strek ook uwen rechterarm uit over deze dapperen die ginder, in dat verre oord, zijn werk voortzetten. Bewaar hun nog lang de krachten, de gezondheid, het leven, en moeten zij dan op hunne beurt vallen, ondersteun ze tot in de armen des doods, zooals gij uwen dienaar Damiaan ondersteund hebt. « Gewaardig u eindelijk, o mijn God, aan ons,
uwe priesters, uwe geloovigen, ook iets te geven van deze zielskracht, van dezen mannenmoed, van deze blijde offervaardigheid die van ons, zooals van den Eerw. Pater Damiaan, de helden |
||||
|
V
|
|||||
|
234 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
zal maken en, zoo noodig, de martelaren der
katholieke liefdadigheid. Amen. » Deze treffende plechtigheid had eenen diepen
indruk gemaakt. Men wenschte die warme gevoelens van be-
wondering en eerbied voor den Apostel der melaatschen in het duurzame marmer van een heerlijk gedenkteeken te bewaren of liever te vereeuwigen. Het reeds bovengenoemd Comi- teit beraamde aanstonds middelen om het alge- meen verlangen te bevredigen; Zijne Doorluch- tige Hoogwaardigheid, Kardinaal Goossens, aartsbisschop van Mechelen, liet zich goedwillig het Voorzitterschap opdragen, en talrijke leden kwamen uit alle provinciën van België het ijverig Comiteit met hunne welwillende toetre- ding aanmoedigen. Zeker zal dit gedenkstuk eene eervolle uitzondering maken op talrijke andere, wier reden van bestaan wel in het marmer maar niet in de harten staat gedrukt, en welke de reiziger onverschillig voorbijgaat of alleen met eenen blik van nieuwsgierigheid vereert: het zal de verheerlijking wezen van waren hel- denmoed, een praalwerk dat met eerbied zal gegroet worden, een blijde troost voor de tijd- genooten en eene welsprekende les voor de nakomelingschap. Engeland weet gewoonlijk de echte deugd
met kalme onpartijdigheid te waardeeren; zonder zich door eenige vooroordeelen of tegenkan- tingen te laten afschrikken gaan de gelijkmoe- |
|||||
|
235
|
|||||||
|
HET GEDENKSTUK
|
|||||||
|
dige zonen van Albion ongestoord hunnen weg.
Zij bewonderden P. Damiaan meer dan alle an- dere hedendaagsche katholieke helden : welnu zij zullen hem ook naar verdienste verheerlijken. De Prins van Wallis zelve.de machtige kroon-
prins van Engeland, stelt zich aan het hoofd der beweging. Hij neemt het voorzitterschap aan van een Comiteit, wiens leden mannen zijn van alle staatkundige en godsdienstige gezindheden, en tot doel hebben « de verheerlijking van het leven en de werken van den melaatschen held, Pater Damiaan. » Men wil den held van Molokai, op het eere-
veld waar hij gesneuveld is, een standbeeld op- richten van 12,500 frank (500 pond sterling). Een nieuw liefdadigheidswerk, het werk der
leprozerijen zal aanstonds worden ingericht. De Prins van Wallis zelf gewaardigde zich het inschrijvingsbanket met zijne tegenwoordigheid op te luisteren. Zeker mocht het eene adellijke vergadering heeten : men zag er eenen aarts- bisschop, verschillende bisschoppen, hertogen, prinsen en graven, benevens vele volksverte- genwoordigers en andere hooggeplaatste en in- vloedrijke mannen. Bij die uitgelezene schare, machtig door haar gezag en door hare schatten, verdrongen zich nog de vermaardste genees- heeren van het land om hunne wetenschap ten dienste van de liefdadigheid te stellen. Twee uitgenoodigden M. Chapman, de warme vriend van den apostel der melaatschen, en de Eerw. |
|||||||
|
236 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
P. Pamphilus, zijn achtbare broeder, schenen
P. Damiaan zelven te vertegenwoordigen, en werden dan ook levendig toegejuicht. Allen had- den maar één doel, eene wel verdiende hulde te brengen aan den held van Molokai, en zijn werk op grooten voet uit te breiden door het oprichten van leprozerijen voor de melaatschen van West-Indië. De Prins van Wallis stelde onder het banket eenen heildronk in, waardoor hij dit doel der vergadering blootlegt en hulde brengt aan de nagedachtenis van den katholie- ken herder van Kalawao__ « Er zijn misschien 250,000 melaatschen in West-Indië; in 1887
leefden er maar 2000 afgezonderd; de overige dwalen vrij rond, deelen hunne ziekte aan ande- ren mede;... zij worden door iedereen verstoo- ten, en sterven eindelijk ellendig langs den weg of zoeken een einde aan hun lijden in den zelfmoord. « Mij dunkt dat het onze dringende plicht is
die ongelukkigen te hulp te komen, niet alleen uit medelijden voor die ellendigen, maar ook uit voorzichtigheid : want het schijnt dat de kwaal zich dagelijks meer en meer uitbreidt... « De aanzienlijke vermindering van het aantal
melaatschen in Noorwegen, sedert de inrichting der leprozerijen in 1856, bewijst klaarblijkelijk dat de afzondering der ziekte het beste middel is om de uitbreiding van de kwaal te bestrijden. Vóór het jaar 1856 waren er in dat land 2,900 melaatschen, en de ziekte won gedurig veld. |
||||
|
HET GEDENKSTUK
|
|||||||
|
237
|
|||||||
|
Tegenwoordig zijner er maar 1000 meer, en de
ziekte neemt aanhoudend af. En nochtans waren er in die leprozerijen nooit meer dan 800 zieken. De overige moesten zich in hunne eigene wo- ningen afzonderen. « Ook in de Sandwich-eilanden maakt de me-
laatschheid sedert 1884 minder slachtoffers, dank aan de leprozerij van Molokai...» De inschrijving werd, zooals te voorzien was,
met den schoonsten uitslag bekroond. Dien zelfden avond steeg de som der inschrij-
vingen tot een bedrag van 62,500 fr. (2,500 pond sterling), en reeds was men in bezitting van de ronde som van 175,000 fr.; daarenboven hoopte men binnenkort nog 125,000 fr. te kun- nen inzamelen. Het werk der leprozerijen van West-Indië
was verzekerd. In België regent het zoo maar geen geld,
zooals in het rijke Britannië. Maar, waar het goudontbreekt.kunnen de Belgen hunnen moed, hun leven ten offer brengen. Reeds is een zoo- genoemd « Damiaans Gesticht » opgericht, waar jongelieden zich zullen voorbereiden om de voetstappen te drukken van den apostel der melaatschen, en het Evangelie in de Sandwich- eilanden te verkondigen. Waar ijverige mission- narissen het woord Gods prediken, zal men altijd talrijke helden vinden om de liefdadigheid onder de melaatschen uit te oefenen. Iets nochtans heeft aan den held van Molokai
|
|||||||
|
238 LEVEN VAN PATER DAMIAAN
lang ontbroken ! De vervolging, de verguizing!
Naar wij vernemen, zijn nu alle schichten der goddeloozen tegen hem gericht; het minzaam slachtoffer der melaatschheid, vroeger door iedereen bewonderd, wordt nu door de vijanden der Kerk belasterd. De zuiverheid zijner be- doelingen, de eerlijkheid zijner edelste hande- lingen, wordt schandig in twijfel getrokken.Maar wat zullen die lasteraars bewijzen, tenzij dat ook P. Damian van het zuivere geslacht is der mar- telaren, die tot in het graf toe werden vervolgd ? Laten wij nu de boozen hunne woede bot- vieren tegen het liefelijk beeld van den katho- lieken priester : het is te laat. De wereld heeft gesproken, zijn naam is voortaan onsterfelijk, zijn roem is gevestigd, zijne werken botten uit en bloeien op zijn verheerlijkte graf. Dit is ongetwijfeld een gedenkteeken, even onvergan- kelijk als het marmeren standbeeld hetwelk tegenwoordig in naam van het dankbare mensch- dom door het protestantsche Engeland wordt gebeiteld, ter eeuwige gedachtenis van den edel- moedigen en nog alom beminden held van Molokai. ____.1.____
!
Terwijl dit laatste blad ter perse is, vernemen
wij dat P. Damiaan eindelijk over zijne laste- raars zegeviert : bij de onthulling van zijn stand- beeld zal dus geen enkel wolkje meer den gezichteinder verduisteren. |
||||
|
HET GEDENKSTUK 239
|
|||||
|
Een protestantsch minister van Honolulu,
Dr Hyde, had den apostel der melaatschen schandelijk belasterd, en nochtans kende hij noch P. Damiaan, noch de leprozerij van Molokai. Een ander protestantsch minister van dezelfde secte der Congregationalisten, heeft den lasteraar zegevierend wederlegd. De Heer Stevenson kent de leprozerij van Molokai : hij heeft ze zelf bezocht; hij kent P. Damiaan : hij heeft zijne vrienden en vijanden gehoord, hij heeft gespro- ken met de melaatschen zelven, hij heeft personen ondervraagd die den herder van Kalawao lang en innig gekend hebben : iedereen toonde zich verontwaardigd over de beschuldigingen welke men P. Damiaan ten laste legde en sprak met lof en eerbied van den heldhaftigen missionnaris. « Die onverwachte en onvoorbereide mede- deelingen hebben hem den held van Molokai in zijne ware trekken geschetst» en hem een diepen eerbied voor den edelmoedigen apostel der melaatschen ingeboezemd. De Heer Stevenson verklaart « dat er in het Bisschopshuis van de leprozerij geen zuivere schotel, geen schoone handdoek is, die niet door P. Damiaan zelven gewasschen werd... » Verder toont de onpartijdige schrijver hoe geen
enkel hospitaal van de wereld kan vergeleken worden bij de leprozerij van Molokai met hare vreeselijke vereeniging van smarten en ellenden : nooit heeft iemand zich in een zoo gruwzaam <loodendal alleen opgesloten of liever begraven. |
|||||
|
24O LEVEN VAN PATER DAMIAAN
|
|||||
|
Eindelijk schrijft hij dezen regel, waarin hij
de medewerking der Regeering schijnt over het hoofd te zien, maar inderdaad eene welverdiende hulde brengt aan den katholieken herder met uitsluiting van andere:« Al die hervormingenen verbeteringen, welke het aanzien der leprozerij hebben veranderd, zijn uitsluitend het werk van P. Damiaan.» |
|||||
|
ACHTTIENDE HOOFDSTUK
|
||||||
|
Het Damiaans Gesticht
|
||||||
|
NDER dien naam hebben de Paters
van de HH. Harten eene school geopend, waarin de jongelingen die wenschen aan de bekeering der zielen te werken, zich kunnen voorbereiden om als missfonnaris te gaan arbeiden in de Sandwich- eilanden. Het is altijd de vurige wensch geweest van
P. Damiaan, dat nieuwe apostelen mochten gevormd worden, dat talrijke jongelingen zich onder het vaandel van de HH. Harten zouden scharen, om zielen te veroveren en het rijk van Satan te vernielen. « Spoor ook anderen aan, zoo schrijft hij aan zijnen broeder, om zich bij ons te komen aansluiten, en leid ze op tot het missionnarisleven. » DOEL VAN HET DAMIAANS GESTICHT
HET doel van het Damiaans Gesticht is het
opleiden van kinderen bij wie men eene ontkiemende roeping waarneemt tot den kloo- sterlijken staat en tot het apostolisch leven : de Congregatie van de HH. Harten van Jezus en Maria hoopt zich aldus ijverige mede- arbeiders aan te werven, bijzonder voor hare missièn van de Sandwich-eilanden. Leven van Pater Damiaan 16
|
||||||
|
242 DAMIAANS GESTICHT
|
|||||
|
Al vroeg weerklinkt dikwijls de roepende
stem des Heeren in het hart der kinderen, maar menigmaal ook blijven zij doof aan die liefderijke uitnoodiging ; de middelen ontbreken hun om zich tot den priesterlijken staat voor te bereiden, of zij bezwijken in de talrijke gevaren die de jeugd omringen. Daarom ontvangt men in het Damiaans Ge-
sticht de kinderen die door God tot het kloo- sterleven of tot het apostolaat worden geroepen en de daartoe vereischte hoedanigheden bezitten. Het onderwijs en de opleiding welke zij in die school genieten zijn uiterst geschikt, om die roe- ping te bewaren en te ontwikkelen, en om be- kwame priesters en apostelen voor het klooster en voor de missiën te vormen. Om dat doel te bereiken, hebben wij de me-
dewerking van godvruchtige weldoeners noodig. De jaarlijksche kosten voor ieder kind bedragen ongeveer 500 fr., en de studiën moeten ten minste zes jaar duren. HOE MEN HET DAMIAANS GESTICHT KAN
ONDERSTEUNEN OM aan het Damiaans Gesticht de noodige
geldmiddelen te verzekeren, vragen de Paters der HH. Harten de welwillende mede- werking der talrijke en oprechte bewonderaars van P. Damiaan en bevelen zich aan hunne |
|||||
|
DAMIAANS GESTICHT 243
|
|||||
|
liefdadigheid. Zij hebben het vaste vertrouwen
dat de talrijke personen die den heldhaftigen apostel van Molokai in zijne opoffering hebben toegejuicht, gaarne hunne goedgunstige mede- werking zullen verleenen aan eene inrichting, welke het werk van den eersten herder der me- laatschen zal helpen voortzetten en uitbreiden. Men kan op drie verschillende manieren eene
zoo schoone en zoo edele onderneming bevorde- ren : als stichter, als beschermer en als deel- nemer. Zijn stichters diegenen die eene beurs of eene
halve beurs stichten met een kapitaal van tien duizend of vijf duizend frank. Schoon voorrecht, op eene duurzame wijze te mogen medewerken om priesters, kloosterlingen en apostelen op te leiden, en alzoo in de dringende behoeften der zielen en der H. Kerk te voorzien. Is beschermer alwie jaarlijks eene aalmoes van
vijfhonderd frank schenkt, of in eens de som van twee duizend vijfhonderd frank betaalt, voor het onderhoud van eenen leerling in den loop zijner studiën. Zijn deelnemers diegenen die jaarlijks eene
aalmoes geven, hoe gering zij ook wezen moge. De deelnemers worden in verschillende klassen gerangschikt, naarmate zij tien, vijf of drie frank, of zelfs slechts een halven frank als jaarlijksche aalmoes aanbrengen De leden van eene familie of een gesticht of
genootschap mogen hunne bijdragen vereenigen |
|||||
|
244 DAMIAANS GESTICHT
|
||||||
|
en alzoo den titel van beschermer of stichter ver-
werven. Hetzelfde geldt voor de ijveraars en ijver aarsters, die bij anderen de noodige som vereenigen tot het stichten eener beurs of eener halve beurs en tot het onderhoud van eenen leer- ling gedurende zijne studiën. De ijveraars en ijveraarsters trachten door
eigen vlijt en door de middelen welke men hun aan de hand geeft, het Gesticht te ondersteunen en aan liefdadige personen aan te bevelen. Zij zamelen giften en aalmoezen in, vereenigen de bijdragen der medewerkers, en onderhouden eene geregelde briefwisseling met de leden van het hoofdbestuur. Reeds hebben verschil- lende personen zich daartoe aangeboden. In eene zoo heilige en nuttige onderneming mocht men overigens op de welwillende toetreding rekenen van talrijke weldoeners, die met be- scheiden ijver en levendig geloof aan de be- keering der zielen en de verheerlijking der H. Kerk begeeren te arbeiden. VOORDEELEN VAN DIE MEDEWERKING
ALWIE tot ondersteuning en ontwikke-
ling van het Damiaans Gesticht mede- werkt, zal de volgende overvloedige vruchten mogen inoogsten : i° Het zoet genot van ijverige navolgers van
den apostel der melaatschen op te wekken. |
||||||
|
s
|
||||||
|
DAMIAANS GESTICHT 245
|
|||||
|
2° De verdiensten van een uitstekend liefda-
digheidswerk. Wie geeft inderdaad eene schoo- nere aalmoes, wie verblijdt meer het H. Hart van Jezus,dan hij die Hem eenen priester,eenen apostel schenkt ? 30 De geestelijke hulp der Missen die jaar-
lijks worden opgedragen voor de nog levende en reeds overledene weldoeners van de Congre- gatie der HH. Harten. 40 De dankbaarheid der jeugdige leerlingen
en toekomstige missionnarissen, op wier gebeden de weldoeners mogen rekenen. Op alle feest- dagen der patronen van het Gesticht, dragen de leerlingen de H. Communie op voor hunne weldoeners ; dagelijks sturen zij voor hen bij- zondere gebeden ten hemel; en als zij priester zijn, moeten zij aan het altaar diegenen indach- tig zijn, aan wie zij zooveel te danken hebben. Op vastgestelde tijden wordt een lijkdienst
gevierd en worden Missen gelezen voor de ziele- rust van iederen stichter en beschermer, terwijl men nog tot dezelfde intentie bepaalde gebeden zegt. Hun naam staat op een bijzonder register
ingeschreven. Wie kan zonder aandoening het treffend ver-
haal lezen van den H. Lucas in de Handelingen der Apostelen ? Tabitha was door hare weldaden de voorzienigheid van talrijke weduwen en werd eindelijk door den dood aan hunne liefde ontrukt. Aanstonds snelden de dankbare wedu- |
|||||
|
246 DAMIAANS GESTICHT
wen naar den H. Petrus toe, die daar het
woord Gods kwam verkondigen ; zij toonen hem de kleederen welke die milddadige vrouw voor hen vervaardigde; zij verhalen hem hoe zij als eene teedere moeder over hen waakte, en allen met hare giften en hare troostende woor- den wist te helpen. Door medelijden bewogen, verhoorde de Apostel hunne gebeden, en herriep de weldadige vrouw tot het leven. De medewerkers van het Damiaans Gesticht
zijn ook de voorzienigheid van talrijke priesters: die apostelen vragen ook dagelijks voor hunne weldoeners het loon van het tijdelijk en bijzon- der van het eeuwig leven, en terwijl zij het H. Misoffer opdragen, stijgt uit hun hart deze bede : O Heer, gij die een glas water in uwen naam gegeven niet onbeloond zult laten, zend uwe mildste zegeningen over onze weldoeners : wij hebben het aan hen te danken dat wij pries- ter zijn,dat wij zielen redden.dat wij de apostelen zijn der melaatschen! |
||||
|
-
|
|||||||||||||||||||
|
i ■ -
|
|||||||||||||||||||
|
INHOUD
|
|||||||||||||||||||
|
Bladz.
I
12 22 36 49
63
70
9i
106
119
137
|
|||||||||||||||||||
|
Hoofdstuk.
|
|||||||||||||||||||
|
Een edelmoedige knaap
Een ernstig jongeling. Ware kloosterdeugd... |
|||||||||||||||||||
|
I.
II.
III.
rv.
v VI.
VII. VIII. IX. x.
XI.
XII. XIII.
XIV. XV. XVI. XVII.
XVIII |
|||||||||||||||||||
|
V,ia* de missie.........
De Sandvvich-eilanden
De missionnaris........
Molokai!............
P. Damiaan te Molokai ...
Hoe Molokai verandert ... De melaatschheid ......
Lijden en troost........
|
|||||||||||||||||||
|
Plechtigheden van den godsdienst onder
de melaatschen ...............148
Werken van P. Damiaan............158
Medewerking ..................174
P. Damiaan melaatsch. Een hezoek. ... 189
Laatste dagen van P. Damiaan. Zijne deugden.....................208
Het gedenkteeken ...............226
Het Damiaans Gesticht............241
|
|||||||||||||||||||
|
■ - -
|
||||||||||
|
ERRATA.
|
||||||||||
|
Bladz. 2, regel 23, staat: hen lees : hem.
» 168, regel 13, staat: bloeiden lees : groeiden. » 107, regel 21, staat: begint de lees: begint [met de.
|
||||||||||
|
Drukkerij Sint-Augustinus, Brugge.
|
||||||||||